Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic Kastelo de Écouen 0 1179 9419233 8606336 2026-07-02T23:17:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419233 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = FR-95 | situo sur mapo = |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj={{formatnum:80000}} (2008) }} [[Dosiero:Ecouen Chateau 01.jpg|eta|Château d'Écouen]] [[Dosiero:Ecouen Chateau 02.jpg|eta|Château d'Écouen]] La '''kastelo de Écouen''' estas [[kastelo]] de la [[16-a jarcento]] situanta en la urbo de [[Écouen]] en la franca departemento de [[Val-d'Oise]]. Ĝi estis la kastelo de la duko [[Anne de Montmorency]], sub la regado de [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]] kaj [[Henriko la 2-a (Francio)|Henriko la 2-a]]. En ĝi troviĝas nuntempe la ''Franca Nacia Muzeo de Renesanco''. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.musee-renaissance.fr/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201111173843/http://www.musee-renaissance.fr/ |date=2020-11-11 }} (franclingve) {{Unua}} [[Kategorio:Kasteloj en Francio|Ecouen]] [[Kategorio:Muzeoj en Francio]] [[Kategorio:Val-d'Oise]] torpj87e499hvucuwjq3yjs1sxy2uzr Kimrio 0 2142 9419331 9249498 2026-07-03T06:33:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419331 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri regiono en [[Britio]]. Pri urbo en [[Rusio]] rigardu artikolon [[Kimri]].}} {{Informkesto lando | | nomoenlokalingvo = Cymru | eonomo = Kimrio | flago = [[Dosiero:Flag of Wales (1959–present).svg|120px|Flago de Kimrio]] | priskribo de flago= flago | blazono = [[Dosiero:Inescutcheon of the Prince of Wales.svg|120px|Blazono de Kimrio]] | priskribo de blazono = blazono | nacia himno = [[Hen Wlad Fy Nhadau]] | nacia devizo = Cymru am byth (''Kimrio por ĉiam'') | lokigo-bildo = [[Dosiero:Map of Wales within the United Kingdom.png|Situo en Britio]] | lingvoj = [[kimra lingvo|kimra]] (20%), [[angla lingvo|angla]] (80%) | ĉefurbo = [[Cardiff/Caerdydd]] | religio = katolikoj, protestantoj | km2 = 21218 | akvo = 0.02 | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝdenso = 140 | valuto = [[Brita pundo]] | valuta kodo = GBP | horzono = +0 (en somero +1) | ttt = uk | landkodo = UK | tel = 44 | politika sistemo = [[Konstitucio|Parlamenta konstitucia monarkio]] | ŝtatestro = reĝo [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] | ĉefministro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | nacia tago = [[1-a de marto]] | sendependeco = parto de Britio | esperanto-asocio = [[Esperanto-movado en Kimrio]] }} '''Kimrio''' aŭ '''Kimrujo''' ({{cy}} ''Cymru'' {{prononco|kimri}}, {{en}} ''Wales'' {{prononco|ŭejlz}}), estas malgranda montara lando ĉe la okcidenta marbordo de [[Britio]]. La nomo "Kimrio" venas de la [[Kimra lingvo|kimra]] ''Cymru'', siavice de ''cym kiu signifas "samlandanoj". La nomo "''Wales''" venas de la [[Anglosaksa lingvo|Anglosaksa]], kaj signifas "[lando de la] fremdlanduloj." Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo loĝis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kiam la [[anglosaksoj]] invadis Brition, ili forpelis multajn [[keltoj]]n mez-britiajn al Kimrio, jam loĝata de keltoj ekde antaŭ la [[Romio|romia]] konkero. La kimroj rezistis la anglojn, sed malvenkis en [[1282]] al [[Eduardo la 1-a (Anglio)|Eduardo la 1-a]]. Postaj ribeloj fiaskis, plej klare en [[1409]]. En [[1536]], Kimrio formale unuiĝis kun [[Anglio]]; publikaj aŭtoritatoj uzis nur la [[angla lingvo|anglan]] kaj tiel forigis la kimrojn el la administrado. Hodiaŭ la kimra havas oficialan statuson, sed nur ĉirkaŭ 600.000 kimroj parolas la kimran kaj la anglan, kaj nur 32.000 homoj parolas nur la kimran. La ĉefurbo de Kimrio de [[1955]] estas [[Cardiff/Caerdydd]] (315.000). Ĝis [[1999]] Kimrio estis centre regata de [[Londono]]; nun ekzistas [[Nacia Asembleo por Kimrio]] kiu tamen ne havas plenan regpotencon, ĉar Kimrio (male al [[Skotlando]] kaj [[Nord-Irlando]]) havas leĝ-identecon kun Anglio. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Unuiĝinta Reĝlando}} === Historiaj partoj (graflandoj) de Kimrio === * [[Anglesey|Môn]] (Anglesey) * [[Sir Frycheiniog]] (Brecknockshire) * [[Sir Gaernarfon]] (Caernarfonshire) * [[Sir Aberteifi]] (Cardiganshire) * [[Sir Gaerfyrddin]] (Carmarthenshire) * [[Sir Ddinbych]] (Denbighshire) * [[Sir y Fflint]] (Flintshire) * [[Morgannwg]] (Glamorganshire) * [[Meirionnydd]] (Merionethshire) * [[Sir Fynwy]] (Monmouthshire) * [[Sir Drefaldwyn]] (Montgomeryshire) * [[Sir Benfro]] (Pembrokeshire) * [[Sir Faesyfed]] (Radnorshire) == Administra divido == * [[Denbighshire]] * [[Gwent]] ==Geografio== Kimrio estas ĝenerale monta [[lando]] ĉe la okcidenta flanko de centra suda [[Britio]].<ref>{{citaĵo el libro |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/social-trends-rd/the-official-yearbook-of-the-united-kingdom/2005-edition/the-official-yearbook-of-the-united-kingdom---2005-edition.pdf |eldoninto=Office for National Statistics |jaro=2004 |titolo=UK 2005 – The Official Yearbook of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland |pages=2 & 30 |isbn=978-0-11-621738-7}}</ref> La [[Golfo Cardigan]] (angle ''Cardigan Bay''; kimre ''Bae Ceredigion'') estas larĝa [[golfo]], kiu dominas la plej grandan parton de la okcidenta marborda strio de la kimria duoninsulo. == Politiko == Kimrio havas propran malcentrigantan ({{Lang-en|devolved}}) parlamenton, kiu nomiĝas la [[Nacia Asembleo por Kimrio]]. Ĝi estas unuĉambra asembleo kun aŭtoritato de lokaj aferoj, kiel iaj impostoj kaj saneco, sed la asembleo havas malpli potencojn ol la [[Skotlanda Parlamento]] kaj la nordirlanda asembleo. La plej forta partio en Kimrio estas la [[Kimra Laborista Partio]], estanta la kimra filio de [[Brita Laborista Partio]]. La dua partio en Kimrio laŭ averaĝa partiforteco estas la maldekstra naciisma [[Partio de Kimrujo]], sed nun la [[Kimra Konservativa Partio]], filio de [[Konservativa Partio (Britio)|Konservativa Partio]], havas pliajn sidlokojn. La [[Kimraj Liberalaj Demokratoj]] apartenas al la federaj Liberalaj Demokratoj kaj estas la plej malgranda kimra partio. Ili malgraŭ havas tre gravajn bazojn de potenco en [[Meza Kimrio|Meza]] kaj [[Okcidenta Kimrio]]. == Vidindaĵoj == * [[Akvorezervejo]] [[Llyn Brianne]] == Amaskomunikiloj en Kimrio == [[Cardiff]] estas la centro de la komunikiloj en Kimrio. [[BBC]] Kimrio elsendas en la angla kaj la kimra lingvoj. [[ITV]], la ĉefa komerca televida stacio de Britio, havas branĉon en Kimrio, sed ĉefe elsendas en la angla. S4C Digidol elsendas nur en la kimra lingvo. [[BBC]] Radio Wales estas la sola nacia anglalingva radio en Kimrio, dum [[BBC]] Radio Cymru elsendas en la kimra lingvo. Ankaŭ estas multaj sendependaj lokaj elsendantoj en Kimrio, kiel Red Dragon FM, Marcher Sound, Coast FM, Swansea Sound, 96.4FM The Wave, Radio Pembrokeshire, Radio Carmarthenshire, Champion 103, Radio Ceredigion kaj Real Radio. ''[[Y Cymro]]'' daŭre estas la sola kimrolingva gazeto. Anglalingvaj gazetoj kiuj aperas en Kimrio estas ''Liverpool Daily Post'' kaj ''The Western Mail''. En 2008 oni planis lanĉi ĉiutagan kimrolingvan gazeton, ''[[Y Byd]]'', sed du semajnojn antaŭ la planita starto oni tamen nuligis la planojn. == Muziko en Kimrio == La ĉefa festivalo de muziko kaj poemoj estas la [[Kimra Nacia Eisteddfod]]. Ĝi okazas ĉiujare en malsama municipo aŭ urbo. Oni ofte referencas al Kimrio kiel la "lando de la kanto". Kimrio ĉefe estas fama pro [[harpo|harpistoj]], viraj korusistoj, kaj artistoj kiel Geraint Evans, Dame Gwynneth Jones, Dame Anne Evans, [[Ivor Novello]], Madam Adelina Patti, [[John Cale]], Tom Jones, [[Charlotte Church]], [[Bonnie Tyler]], Bryn Terfel, Mary Hopkin, Katherine Jenkins, Meic Stevens, [[Shirley Bassey]] kaj Aled Jones. La Kimra tradicia [[popola muziko]], dumlonge malpli konata ol la [[Irlando|Irlanda]] aŭ [[Skotlando|Skota]] popola muziko, plivigliĝas. La BBC National Orchestra of Wales ludas en Kimrio kaj la tuta mondo. La mondkonata nacia opera de Kimrio nun permanente estas gastigita de la Wales Millennium Centre ĉe la golfo de [[Cardiff]]. En Kimrio okazadas ankaŭ [[Internacia Eisteddfod]] == Tradiciaj vestoj de Kimrio == [[Dosiero:Mansel Lewis - The Welsh Hat 1881.jpg|eta|150px|Tradicia virina vestado de Kimrio]] Tiu vesto formiĝis dum la 17-a jarcento, sed ne plu kutime estas uzata. Plej tipa trajto estas la alta nigra tub ([[ĉapelo]]). ==Vidu ankaŭ== * [[Kimroj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|s=Kategorio:Kimrujo|ReVo=kimri}} * [http://www.eisteddfod.org.uk/ Nacia Eisteddfod] ([[kimre]], angle) * [http://www.walesontheweb.org/ ''Wales on the Web''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030524191337/http://www.walesontheweb.org/ |date=2003-05-24 }} "Kimrio sur la TTT " ([[angle]]) == Referencoj == {{referencoj}} {{-}} {{Ĝermo|Kimrio}} {{Keltaj nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kimrio| ]] [[Kategorio:Britio laŭ landoj| ]] [[Kategorio:Kelta mondo]] 182dibmpm5ie12e33n67b0eq6lizdpf Kastilio kaj Leono 0 2160 9419236 9321484 2026-07-02T23:24:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419236 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kastilio kaj Leono | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-es|Castilla y León}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Castilla y León | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Calle Regalado desde la Catedral.jpg | dosiero_priskribo = Valadolido <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Castilla y León.svg | flago_noto = flago <!-- por eviti ruĝan ligilon --> | blazono = Escudo de Castilla y León - Versión heráldica oficial.svg | blazono_noto = blazono <!-- por eviti ruĝan ligilon --> <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Kastilio kaj Leono | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Provinco de Sorio | distrikto1 = Provinco de Avilo | distrikto2 = Provinco de Burgoso | distrikto3 = Provinco de Leono | distrikto4 = Provinco de Palencio | distrikto5 = Provinco de Salamanko | distrikto6 = Provinco de Segovio | distrikto7 = Provinco de Valadolido | distrikto8 = Provinco de Zamoro | municipo = | municipo_tipo = Komarkoj | histregiono_faldo = 1 | histregiono = [[León (historia provinco)|León]] | histregiono1 = Malnova Kastilio | histregiono2 = Kastilia reĝlando | histregiono3 = Reĝlando de Leono <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = Doŭro | rivero1 = Arlanzón | rivero2 = Esla | rivero3 = Pisuergo | rivero4 = Ebro | montaro_tipo = Montaroj | montaro = Ibera montaro | montaro1 = Kastilia montaro | montaro2 = Leona montaro | ĉefurbo = Valadolido | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Valladolid | urbo1 = Burgos | urbo2 = Salamanca | urbo3 = León | urbo4 = Palencia | urbo5 = Ponferrada (León) | urbo6 = Zamora | urbo7 = Segovia | urbo8 = Ávila | urbo9 = Miranda de Ebro (Burgos) | urbo10 = Sorio | urbo11 = Aranda de Duero (Burgos) | urbo12 = San Andrés del Rabanedo (León) | urbo13 = Laguna de Duero (Valladolid) | urbo14 = Medina del Campo (Valladolid) | limo_faldo = 1 | limo = Distrikto Bragança | limo_noto = Portugalio | limo1 = Distrikto Guarda | limo1_noto = Portugalio | limo2 = Distrikto Castelo Branco | limo2_noto = Portugalio | limo3 = Ekstremaduro | limo3_noto = Hispanio | limo4 = Madrida Regiono | limo4_noto = Hispanio | limo5 = Kastilio-Manĉo | limo5_noto = Hispanio | limo6 = Aragono | limo6_noto = Hispanio | limo7 = [[Rioĥo (Hispanio)|Rioĥo]] | limo7_noto = Hispanio | limo8 = Eŭska Aŭtonoma Komunumo | limo8_noto = Hispanio | limo9 = Kantabrio | limo9_noto = Hispanio | limo10 = Asturio | limo10_noto = Hispanio | limo11 = Galegio | limo11_noto = Hispanio | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Valadolido | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 698 | ĉefurbo_lat_d = 41 | ĉefurbo_lat_m = 38 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 04 | ĉefurbo_long_m = 43 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 94.223 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[2-a de marto]] [[1983]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-CL | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Valadolido enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización_de Castilla_y_León.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Kastilio kaj Leono enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.jcyl.es/ www.jcyl.es] | commons = Castile and León <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Kastilio kaj Leono''' estas [[Hispanio|hispana]] [[aŭtonoma komunumo]] (regiono). Ties areo estas de 94 226&nbsp;km<sup>2</sup><ref>[https://web.archive.org/web/20130921153655/http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=%2Ft43%2Fa011%2Fa1998%2Fdensidad%2Fa2012%2Fl0%2F&file=t10031.px&type=pcaxis&L=0 «Población, superficie y densidad por CCAA y provincias».] Instituto Nacional de Estadística de España. Arkivita el originalo la 21an de Septembro 2013. Konsultita la 15an de Junio 2013.</ref> kaj ĝi havis 2 394 918 loĝantojn en 2020.<ref>[https://web.archive.org/web/20150924034802/http://www.ine.es/consul/serie.do?s=DPOP24514 «Banco de series temporales - DPOP24514 - Población: Castilla y León. Ambos Sexos».] Instituto Nacional de Estadística de España. 1a de Januaro 2014. Arkivita el originalo la 24an de Septembro 2015. Konsultita la 5an de Junio 2015.</ref> Ĝi konsistas el la provincoj [[Provinco Avilo|Avilo]] (''Ávila''), [[Provinco Burgoso|Burgoso]] (''Burgos''), [[Provinco Leono|Leono]] (''León''), [[Provinco Palencio|Palencio]] (''Palencia''), [[Provinco Salamanko|Salamanko]] (''Salamanca''), [[Provinco Segovio|Segovio]] (''Segovia''), [[Provinco Sorio|Sorio]] (''Soria''), [[Provinco Valadolido|Valadolido]] (''Valladolid''), kaj [[Provinco Zamoro|Zamoro]] (''Zamora''). Ĝi estas la hispana aŭtonoma komunumo kun plej granda areo. Ĝi konsistas en tre granda [[ebenaĵo]] (la [[Norda Altebenaĵo]]), ĉirkaŭata de relative altaj montaroj krom en la limo kun [[Portugalio]], kie la landlimon markas ĉefe riveroj. La klimato estas ekstrema, kun someroj tre varmaj kaj sekaj, ĉefe en Aŭgusto, dum la cetero de la jaro montras malvarmajn temperaturojn. Dum multaj jaroj la ĉefa enspezo de la regiono estis la [[agrokulturo]], ĉefe tritika, kaj la [[bestobredado]]. En la lastaj jaroj la regiono suferas fortan procezon de senhomigo, kun migrado ĉefe al [[Madrido]] kaj aliaj industriaj urboj. La nuna regiono estas administracia unuiĝo de la plejparto de la historiaj regionoj [[Malnova Kastilio]] kaj [[Regiono Leono|Leono]], post la [[Administra organizado de Hispanio|nova organizado]] en Hispanio en [[1983]]. La [[kastilia lingvo]] (la hispana de Kastilio) evoluis ĉi tie en la [[Mezepoko]], kaj malrapide disvastiĝis al la aliaj regionoj dum la t.n. [[Rekonkero]]. Oni konsideras ĝin la plej pura formo de la hispana lingvo. La Aŭtonoma Statuto difinas serion de esencaj valoroj kaj simboloj de la loĝantoj de Kastilio kaj Leono, kiel ilia lingva heredaĵo -alude al la kastilia lingvo kaj al la aliaj lingvoj parolataj en la komunumo: la [[Leona lingvo|leona]] kaj la [[Galega lingvo|galega]] aŭ ĝia historia heredaĵo, arta kaj natura. Inter la simboloj estas la blazono, la flago, la standardo, la himno - kvankam ĝi ne ekzistas - dum la 23a de Aprilo estas difinita kiel Tago de Kastilio kaj Leono, memorfestante la malvenkon suferita de la armeoj de [[Milito de la Komunumoj de Kastilio|Komunumoj de Kastilio]] en [[Batalo de Villalar|Villalar]] dum la [[Milito de la Komunumoj de Kastilio|Milito de la Komunumoj]], en 1521. En Kastilio kaj Leono troviĝas pli ol 60% el ĉiuj arkitekturaj, artaj, kulturaj kaj aliaj heredaĵoj ekzistantaj en Hispanio, kio signifas: 9 Mondaj Heredaĵoj,<ref>Unesco: World Heritage Conservation. [https://whc.unesco.org/en/statesparties/es «Spain»] (en angla). Konsultita en 2014.</ref> preskaŭ 1800 naciaj heredaĵoj klasifikitaj kiel kulturaj, 112 historiaj konstruaĵoj, 400 muzeoj, pli ol 500 kasteloj,<ref>[https://www.abc.es/espana/castilla-leon/unos-castillos-abren-publico-201008160000_noticia.html «Unos 300 castillos se abren al público para ser conquistados».] ABC 2010. Konsultita en 2010.</ref> el kiuj 16 estas konsiderataj de alta historia valoro, 12 katedraloj, 1 kunkatedralo,<ref>[https://www.arteguias.com/catedral/catedralescastillayleon.htm «Catedrales y Colegiatas de Castilla y León».] Konsultita en 2010.</ref> kaj la plej granda koncentriĝo de [[Romaniko|romanika arto]] en la mondo. Kastilio kaj Leono kune kun la itala regiono [[Lombardio]] konsistigas la mondan regionon kun la plej distingitaj aktivaĵoj, kun la plej alta protekto donita de [[Unesko]], kun totalo de 11 heredaĵoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20120516103152/http://www.vivetoscana.com.ar/patrimonio-de-la-humanidad-de-la-unesco-en-toscana/ «Vive Tosacana».] Arkivita el la originalo la 16an de Majo 2012. Konsultita en 2012.</ref> Krome la [[montoj de Valsaín]] kaj la [[montoj de Béjar]] kaj de Francio, en la [[Centra Sistemo de Hispanio|Centra Sistemo]], la valoj de Laciana, [[Omaña kaj Luna]] kaj la [[Picos de Europa|Montopintoj de Eŭropo]] kaj [[Los Ancares]], en la [[Kantabra Montaro]], kaj la ''Meseta Ibérica'' (Iberia Altebenaĵo), en la landlima areo kun Portugalio, estis deklaritaj biosfera rezervejo de Unesko,<ref>[http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ «Europe & North America (289 biosphere reserves in 34 countries)»] (en angla). Unesco. junio de 2014.</ref> kiu ankaŭ agnoskas la geoparkon de La Lora per ĉi tiu speco de protekto. Krome, Kastilio kaj Leono forte rilatas al tri el la Mondaj Memorprogramoj de Unesko same kiel la Dekretoj de la Kortego de Leono de 1188, ''curia regia'' konsiderata kiel lulilo de la monda parlamentismo fare de la institucio mem,<ref>Mayor, María R. (19a de junio 2013). [https://www.elmundo.es/elmundo/2013/06/19/castillayleon/1371632533.html «La Unesco reconoce a León como cuna mundial del parlamentarismo».] [[El Mundo]].</ref>, la [[Ĝenerala Arkivo de Simanko]] kaj la [[Traktato de Tordesillas]].<ref>Unesco: Memoria del Mundo. [http://www.unesco.org/new/es/communication-and-information/flagship-project-activities/memory-of-the-world/register/access-by-region-and-country/europe-and-north-america/spain/ «Memoria del Mundo - España».] Konsultita en 2015.</ref> Laŭ datumoj de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|Nacia Instituto de Statistiko]] de 2016, ĝia [[MEP]]-kapacito lokigas Kastilion kaj Leonon en la oka loko en Hispanio. Laŭ datumoj de 2007, ĝia homa disvolviĝa indekso (0.965) estas la 4a, nome la plej granda en la lando, kaj antaŭas al landoj kiel [[Francio]], [[Svedio]], [[Nederlando]] aŭ [[Japanio]]. La Indekso de evoluo de sociaj servoj reflektas, ke la komunumo havas unu el la plej bonaj sociaj servoj en la lando. Jen la tria aŭtonoma regiono, kiu ofertas la plej bonajn avantaĝojn al siaj civitanoj, malantaŭ [[Eŭskio]] kaj [[Navaro]]. Ilia edukado, laŭ la [[PISA|raporto PISA]] 2015, gvidas la poentarojn en legado kaj sciencoj kun poentaro komparebla al tiu de la dek plej bonaj landoj pri studado.<ref>Vera, Joaquín (6a de decembro 2016). [https://www.elespanol.com/sociedad/20161206/176232722_0.html «Informe PISA: estas son las comunidades autónomas que aprueban y las que suspenden».] El Español. Konsultita la 11an de julio 2017.</ref> == Geografio == [[Dosiero:Raices de tejo en el hayedo otoñal. La Cotorra de Escobaño. Oseja de Sajambre (León). Parque Nacional Picos de Europa. ES000003. ROSUROB.JPG|eta|maldekstra|[[Nacia Parko Picos de Europa]].]] [[Dosiero:Hoces del Duratón.jpg|eta|maldekstra|[[Natura Parko Hoces del Río Duratón]].]] Kastilio kaj Leono estas [[Administra divido de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] sen eliro al la maro, kiu situas en la nordokcidenta [[kvadranto]] de la [[Iberio|Iberia Duoninsulo]]. Ĝia teritorio limas norde kun la unuprovincaj komunumoj [[Asturio]] kaj [[Kantabrio]] krom kun [[Eŭskio]] ([[Provinco Biskajo|Biskajo]] kaj [[Provinco Alavo|Alavo]]); oriente kun la unuprovinca komunumo [[Provinco Rioĥo|Rioĥo]] kaj kun [[Aragono]] ([[provinco Zaragozo]]), sude kun la [[Madrida Regiono]], [[Kastilio-Manĉo]] (provincoj [[Provinco Toledo|Toledo]] kaj [[Provinco Gvadalaĥaro|Gvadalaĥaro]]) kaj [[Ekstremaduro]] ([[provinco Kacereso]]) kaj okcidente kun [[Galegio]] (provincoj [[Provinco Lugo|Lugo]] kaj [[Provinco Oŭrenso|Oŭrenso]]) kaj [[Portugalio]]. La morfologio de Kastilio kaj Leono estas plejparte formata de la [[Norda Altebenaĵo]] kaj zono de montaj reliefoj. La Norda Altebenaĵo estas altebenaĵo, kiu havas averaĝan altecon proksima al 800 m, estas kovrita de deponejaj argilaj materialoj, kiuj kondukis al seka kaj arida pejzaĝo. Sekvante la morfologion de la areo oni povas vidi: norde, la montoj de la provincoj Palencio kaj Leono kun altaj akraj pintoj kaj la montoj de la [[provinco Burgoso]], dividitaj en du partojn de la Gorĝo de Pankorbo, kuna vojo inter Eŭskio kaj Kastilio. El ĉi tiuj, la norda parto apartenas al la [[Kantabra Montaro|Kantabra montaro]] kaj atingas la urbon [[Burgoso]]. La Norda Altebenaĵo estas konstituita de [[Paleozoiko|Paleozoikaj]] bazoj. Je la komenco de la [[Mezozoiko]], post kiam la Hercimonia faldego levis la nunan Centran Eŭropon kaj la galegan zonon de Hispanio, la deponitaj materialoj estis trenitaj de la erozia ago de la riveroj. Dum la alpa faldo, la materialoj, kiuj formis la altebenaĵon, trairis multajn punktojn. De ĉi tiu frakturo leviĝis la montoj de Leono, kun montoj ne multe altaj kaj, konstituante la kernon de la [[Norda Altebenaĵo|Altebenaĵo]], la [[Kantabra Montaro|Kantabra montaro]] kaj la [[Centra Sistemo de Hispanio|Centra sistemo]], formitaj de materialoj kiel [[granito]] aŭ metamorfaj [[ardezo]]j. La [[Karsto|karsta]] komplekso de Ojo Guareña, formita de 110&nbsp;km da galerioj<ref>[https://web.archive.org/web/20161226054940/http://grupoedelweiss.com/web/index.php/principales-karst-mainmenu-49/ojo-guareainmenu-55 «Grupo Espeleologico Edelweiss 2010».] Arkivita el la originalo la 26an de decembro 2016. Konsultita la 6an de Aŭgusto 2015.</ref> kaj ĝiaj kavernoj formitaj el karbonataj materialoj de la [[Koniaciano|Konaciano]], situantaj super nivelo de nepenetreblaj [[marno]]j, estas la dua plej granda en la duoninsulo. Ĉi tiu geologia agordo permesis aperturojn de mineral-kuracaj kaj / aŭ termikaj akvoj, uzataj nun aŭ en la pasinteco, en [[Almeida de Sayago]], [[Boñar]], Calabor, [[Caldas de Luna]], [[Castromonte]], [[Cucho]], [[Gejuelo del Barro]], [[Morales de Campos]], [[Valdelateja]] kaj [[Villarijo]], inter aliaj lokoj.<ref>Junta de Castilla y León. (D. L. 2010). [https://www.worldcat.org/title/castilla-y-len-las-aguas-minerales-y-termales-panormica-actual-y-perspectivas-de-futuro/oclc/1026278787 Castilla y León : las aguas minerales y termales : panorámica actual y perspectivas de futuro.] Instituto Geológico y Minero de España. ISBN 978-84-7840-851-1. OCLC 1026278787. Konsultita la 16an de novembro 2021.</ref> == Faŭno == [[Dosiero:Canis lupus signatus (Kerkrade Zoo) 02.jpg|eta|dekstra|Kastilio kaj Leono estas la ĉefa loĝejo de la [[iberia lupo]].]] Kastilio kaj Leono prezentas grandan diversecon de [[faŭno]]. Estas multaj specioj kaj kelkaj el ili estas elde speciala intereso pro sia unikeco, kiel iuj endemiaj specioj, aŭ pro sia malabundo, kiel la [[bruna urso]]. En 2018, la ursa populacio kreskiĝis en la regiono, kiu enhavas 13 ursinojn kaj 21 ursidojn, dise inter la provincoj Palencio kaj Leono.<ref>[ https://www.infobierzo.com/la-poblacion-osera-crece-en-castilla-y-leon-que-cuenta-con-13-osas-y-21-crias-la-mayor-parte-se-encuentra-en-el-alto-sil-y-laciana/404065/ InfoBierzo]</ref> Oni kalkulis 418 speciojn de [[vertebruloj]], kiuj konsistigas 63% de ĉiuj vertebruloj kiuj vivas en Hispanio. Bestoj adaptitaj al vivo en la altaj montoj, loĝantoj de rokaj lokoj, loĝantoj de riveraj kursoj, ebenaĵoj kaj arbaraj loĝantoj formas la mozaikon de la kastili-leona faŭno. La izolado, al kiu submetiĝas la altaj pintoj, favoras la ekziston de abundaj [[endemio]]j kiel ekzemple la monto-kapro (''[[Pirenea kapro|Capra pyrenaica victoriae]]''), kiu en [[Sierra de Gredos|Gredos]] konstituas unikan subspecion en la Duoninsulo. La neĝosurbo (''Microtus nivalis'') estas longvosta mikromamulo kiu vivas en malfermaj spacoj super la arbobranĉo. Kelkaj malgrandaj kaj grandaj mamuloj kiel [[sciuro]]j, [[gliredoj]], [[talpedoj]], martedoj, [[vulpo]]j, [[Sovaĝa kato|sovaĝaj katoj]], [[lupo]]j, sufiĉe abundaj en iuj lokoj, [[apro]]j, [[cervo]]j, kapreoloj kaj nur en la Kantabra montaro, iuj brunaj ursaj specimenoj kutime vizitadas la arbarojn. == Historio == [[Dosiero:IglesiaDeSanPablo20110905170422P1120849.jpg|eta|maldekstra|[[Kirko de Sankta Paŭlo (Valadolido)|Monaĥeja kirko de Sankta Paŭlo]] kaj [[Kolegio de Sankta Gregorio]], kie naskiĝis la Konsilio de Valadolido, origino de la unuaj tezoj pri la [[homaj rajtoj]] ([[Leĝoj de Burgoso]]) kaj [[Palaco de Pimentel]], naskiĝloko de la reĝo [[Filipo la 2-a]].]] La aŭtonoma komunumo de Kastilio kaj Leono estas la rezulto de la kuniĝo de naŭ provincoj en 1983: la tri, kiuj, post la teritoria divido de 1833, per kiuj la nunaj provincoj estis kreitaj, estis atribuitaj al la [[Leona Regiono]] ([[provinco Salamanko|Salamanko]], [[provinco Zamoro|Zamoro]] kaj [[provinco Leono|Leono]]) kaj ses ligitaj al [[Malnova Kastilio]] ([[Provinco Burgoso|Burgoso]], [[Provinco Sorio|Sorio]], [[Provinco Segovio|Segovio]], [[Provinco Avilo|Avilo]], [[Provinco Valadolido|Valadolido]] kaj [[Provinco Palencio|Palencio]]), krom en la lasta kazo la provincoj [[Provinco Santandero|Santandero]] (nuntempa [[Administra divido de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] [[Kantabrio]]) kaj [[Provinco Logronjo|Logronjo]] (nuna [[Provinco Rioĥo|Rioĥo]]). En la kazo de [[Kantabrio]], la kreado de [[Administra divido de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] estis defendata pro historiaj, kulturaj kaj geografiaj kialoj, dum en Rioĥo la procezo estis pli kompleksa pro la ekzisto de tri vojoj, ĉiuj bazitaj sur historiaj kaj sociekonomiaj kialoj: kuniĝo kun Kastilio kaj Leono ([[Unión de Centro Democrático]]), unuiĝo al eŭska-navara komunumo ([[Hispana Laborista Socialista Partio|Socialista Partio]] kaj [[Komunista Partio de Hispanio|Komunista Partio]]) aŭ kreado de unuprovinca aŭtonomio, opcio antaŭ la plimulta subteno de ĝia loĝantaro. [[Dosiero:Homo heidelbergensis-Cranium -5.jpg|eta|Kranio numero 5a de ''[[Homo heidelbergensis]]'', tiel kiel ĝi aperis en la kamparo en 1992, eltrovita en [[Atapuerca]].]] Pluraj estas la arkeologiaj eltrovoj, kiuj montras, ke en prahistoriaj tempoj ĉi tiuj teritorioj jam estis loĝataj. En la [[Atapuerca|Atapuerka montaro]], oni trovis grandan nombron de ostoj de la prauloj de ''[[Homo|Homo sapiens]]'', farante ĉi tiujn eltrovojn unu el la plej gravaj por determini la historion de homa evoluo. La plej grava malkovro kiu internacie famigis la lokon estis la restaĵoj de ''[[Homo heidelbergensis]]''. Antaŭ la alveno de la romianoj, oni scias, ke la teritorioj, kiuj hodiaŭ konsistas el Kastilio kaj Leono, estis okupitaj de diversaj keltaj popoloj, kiel la [[vakceoj]], la [[aŭtrigonoj]], la [[turmogoj]], la [[vetonoj]], [[asturoj]] aŭ [[Iberoj|keltiberoj]]. Kun la alveno de la romiaj trupoj, kunfrontoj okazis inter la antaŭromiaj popoloj kaj ĉi tiuj. En la historio estas la rezisto de [[Numantio]], proksime al la nuna urbo [[Sorio]]. La romiigo estis nehaltigebla, kaj ĝis hodiaŭ estis grandaj romiaj vorkoj, ĉefe la [[Akvedukto de Segovio]] kaj ankaŭ multaj arkeologiaj restaĵoj kiel la antikva urbo [[Clunia]], la [[Salejoj de Poza de la Sal]] kaj [[Vía de la Plata|Vojo Plata]] el [[Astorgo]] (''Asturica Augusta'') kaj kiu trairas la okcidenton de la regiono al la ĉefurbo de [[Ekstremaduro]], [[Merido (Hispanio)|Merido]] (''Augusta Emerita''). [[Dosiero:IMG Toros de Guisando.JPG|eta|maldekstra|''[[Toros de Guisando]]'', de [[keltoj|kelta deveno]], en [[El Tiemblo]], [[Provinco Ávila]].]] Kun la falo de la Romia Imperio, la teritorioj estis okupitaj milite de la [[visigotoj]]. La posta alveno de la islamanoj kaj la posta [[Reconquista|rekonkero]] multe rilatas al la nuna etna komponado de la [[Iberio|Iberia Duoninsulo]]. En la montara regiono de nuna [[Asturio]] malgranda kristana regno formiĝis kontraŭ la islama ĉeesto en la duoninsulo. Ili memproklamis sin heredantoj de la lastaj visigotaj reĝoj, kiuj siavice estis profunde romiecaj. Ĉi tiu rezisto de la visigota-romia heredaĵo kaj subtenata de [[kristanismo]], fariĝis pli kaj pli kreskanta suden, pasigante sian ĉefurbon al la urbo [[Leono (Hispanio)|Leono]] kaj tiel kreante la [[Reĝlando Leono|regnon Leono]]. Por favorigi la reloĝigadon de la novaj teritorioj, estis konceditaj de la monarkoj [[foruo]]j aŭ ĉartoj kiuj rajtigis kaj eĉ privilegiis la reloĝigadon. [[Dosiero:Numancia (5).jpg|eta|dekstra|Rekonstruado de keltibera domo en [[Numancia]].]] En la Mezepoko populariĝis la pilgrimado de [[kristanismo|kristanoj]] al [[Santiago-de-Kompostelo]]. La [[Jakoba Vojo|Jakoba vojo]] trairas la regionon, kio kontribuis al la eŭropa kulturo kaj ties disvastiĝo tra la tuta duoninsulo. Hodiaŭ tiu vojo estas ankoraŭ turisma kaj kultura unuaranga allogaĵo. En 1188 la baziliko de Sankta Isidoro de Leono estis la sidejo de la unuaj [[Kortesoj de Leono|parlamentaj kortesoj]] en la historio de Eŭropo kun la partopreno de la [[Tria Stato]]. La reĝo, kiu alvokis ilin, estis [[Alfonso la 9-a]]. La jura bazo estis [[romia juro]], pro kiu la reĝoj ĉiam pli deziris pli da potenco, kiel la romiaj imperiestroj. Ĉi tiu fakto estas tre klare videbla en ''[[Las siete partidas]]'' de [[Alfonso la 10-a]] nome la Saĝa, kio klarigas la imperian kultismon, kiun li celis. La reĝo ne volis esti ''[[primus inter pares]]'' (la unua inter samuloj), la reĝo mem estis la jurfonto. [[Dosiero:Acueducto2 Lou.jpg|eta|eta|[[Akvedukto de Segovio]], [[Romia Imperio|romia]] konstruaĵo.]] Samtempe graflando de ĉi tiu kristana reĝlando Leono komencis akiri aŭtonomecon kaj vastiĝon. Ĉi tiu estas la origina [[Kastilio]], kiu fariĝis vera reĝlando el granda forto inter la kristanaj regnoj de la duoninsulo. La unua kastilia grafo estis [[Fernán González]]. Leono kaj Kastilio daŭre pligrandiĝis suden, eĉ trans la [[Doŭro]] kun sia celo batali kaj ''[[Reconquista|rekonkeri]]'' kontraŭ [[Islamo|islamanoj]]. En la [[Mezepoko]] kaj eĉ poste heroaj kantoj rakontis pri la heroaĵoj de la kristanaj nobeloj, kiuj batalis kontraŭ la islama malamiko. Malgraŭ tio, kristanaj kaj islamaj reĝoj konservis diplomatiajn rilatojn. Klara ekzemplo estas [[Rodrigo Díaz de Vivar]], [[Cido]], paradigmo de mezepoka kristana kavaliro, kiu batalis kaj kontraŭ kristanaj reĝoj kaj kontraŭ islamanoj kaj ankaŭ favore al unuj aŭ aliaj. Postaj versioj de la militoj islam-kristanaj estis pli romantismaj, bazitaj sur jarcenta kunvivado. La bazoj de la dinastia unuiĝo de la regnoj de Kastilio kaj Leono, apartigitaj dum sep jardekoj, estis enmetitaj en 1194. [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a de Kastilio]] kaj [[Alfonso la 9-a|Alfonso la 9-a de Leono]] subskribis en [[Tordehumos]] la traktaton kiu pacigis la areon de [[Kampartero]] kaj la bazoj estis metitaj por estonta reunuiĝo de la regnoj, firmigita en 1230 kun [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]] nome la Sankta. [[Dosiero:Leon (San Isidoro, panteón).jpg|eta|Panteono de reĝoj de Sankta Isidoro de Leono de la [[Baziliko de Sankta Isidoro]].]] Jam kun Ferdinando la 3-a, Kastilio kaj Leono estis kunigitaj sub la sama reĝo definitive kaj ĝis nun, kaj antaŭ li la regnoj jam restis sub la sama regado dum kelkaj sezonoj. Dum la [[Mezepoko|Malalta Mezepoko]] ekzistis ekonomia kaj politika krizo produktita de serio de malbonaj rikoltoj kaj disputoj inter nobeloj kaj la Krono pro potenco, same kiel inter malsamaj kontraŭuloj de la trono. En la [[Kortesoj de Kastilio|Parlamento de Valadolido]] de 1295, [[Fernando la 4-a]] estis agnoskita kiel reĝo. La verko ''[[Maria de Molina|María de Molina]] prezentas sian filon al Fernando la 4-a en la Parlamento de Valadolid en 1295'' hodiaŭ prezidas la [[Congreso de los Diputados|Kongreson de Deputitoj]] kune kun pentraĵo de la Kortesoj de Kadizo, emfazante la parlamentan gravecon kiu havas la tutan evoluon de la kortesoj de Kastilio kaj Leono, malgraŭ ĝia posta malkresko. La Krono fariĝis pli aŭtoritata kaj la nobelaro pli dependis de ĝi. La [[Reconquista|rekonkero]] daŭre progresis en ĉi tiu prospera [[Reĝlando Kastilio]], kaj kulminis per la [[kapitulaco]] de la [[Nazaria Granada Reĝlando|Nazaria Reĝlando Granado]], la lasta islama fortikejo en la duoninsulo. Ĉe tiu tempo, la reĝoj jam akiris grandan potencon, tiel establante la epokon de aŭtoritatemaj monarkioj. La [[Katolikaj Gereĝoj]] dividis la marajn itinerojn kaj la [[Nova Mondo|Novan Mondo]]n kun la portugala monarkio pere de la [[Traktato de Tordesillas]]. === Precedencoj de aŭtonomeco === [[Dosiero:Minutos de Historia. Por la Autonomía de Castilla y León, 1978.jpg|eta|maldekstre|210px|Manifestacioj de 1978 en Valadolido postulanta Statuton de Aŭtonomeco por la regiono.]] En junio 1978, Kastilio kaj Leono akiris la antaŭ-aŭtonoman reĝimon, per la kreado de la Ĝenerala Konsilio per Reĝa Dekreto 20/1978, de la 13-a de junio.<ref>Jefatura del Estado (13a de junio 1978). [https://www.boe.es/boe/dias/1978/06/30/pdfs/A15578-15579.pdf «Real Decreto-ley 20/1978, de 13 de junio, por el que se aprueba el régimen preautonómico para Castilla y León».] Boletín Oficial del Estado num. 155, de 30a de junio 1978 (Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado): 15578-15579.</ref> En la epoko de la [[unua Hispana Respubliko|Unua Respubliko]] (1873-1874), la federaciaj respublikanoj elpensis la projekton krei ununuran federacian ŝtaton el dek unu provincoj en la hispana valo de [[Doŭro]], kiu ankaŭ inkludus la provincojn [[Provinco Santandero|Santandero]] kaj [[Provinco Logronjo|Logronjo]].<ref>Artículo 1 de la Proyecto de Constitución Federal de la Primera República Española, 17a de julio 1873.</ref> Antaŭe, en 1869, kiel parto de manifesto, federaciaj respublikanoj reprezentantaj la 17 provincojn Albaceto, Avilo, Burgoso, Reĝurbo, Kvenko, Gvadalaĥaro, Leono, Logronjo, Madrido, Palencio, Salamanko, Santandero, Segovio, Sorio, Toledo, Valadolido kaj Zamoro proponis en la tiel nomata Kastilia Federacia Pakto la formadon de ento konsistanta el du malsamaj ''ŝtatoj'': la ŝtato [[Malnova Kastilio]] - kiu estus konstituita de la nunaj kastili-leonaj provincoj kune kun tiuj de Logronjo kaj Santandero-, kaj la ŝtato [[Nova Kastilio]], kiu estus konformita de la nunaj provincoj de [[Kastilio-Manĉo]] plus la [[Madrida Regiono|provinco Madrido]]. La fino de la respubliko, komence de 1874, bremsis la iniciaton.<ref>Investigaciones históricas. Valladolid. Secretariado de Publicaciones, Universidad de Valladolid, 1979.</ref> En 1921, okaze de la kvara centjariĝo de la [[batalo de Villalar]], la Urbodomo de Santandero rekomendis la kreadon de kastilia kaj leona komunumo el dek unu provincoj, ideo, kiu estus konservita en postaj jaroj. Fine de 1931 kaj komencoj de 1932, leonano Eugenio Merino ellaboris tekston, en kiu li fondis la kastili-leonan regionismon. La teksto estis publikigita en la ''Diario de León''.<ref>Álvarez Domínguez, Juan-Miguel. [dialnet.unirioja.es/servlet/fichero_articulo?codigo=2381262&orden=0 El Catecismo Regionalista de Don Eugenio, un ejemplo de regionalismo castellanoleonés patrocinado desde León.] 1931, Argutorio, n.º 19 (2.º semestre 2007), pp. 32-36.</ref> Dum la [[Dua Hispana Respubliko|Dua Respubliko]], precipe en 1936, estis granda regionisma agado favora al regiono el dek unu provincoj, kaj eĉ disvolvis bazon por la Statuto de Aŭtonomeco. La fino de la [[Hispana Enlanda Milito|Civila Milito]] kaj la komenco de la [[frankisma reĝimo]] ĉesigis la aspirojn de aŭtonomeco por la regiono. La filozofo [[José Ortega y Gasset]] kolektis ĉi tiun skemon en siaj publikaĵoj.<ref>De Haro Honrubia, Alejandro. [http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/ceclm/websCECLM/transici%C3%B3n/PDF/03-02.%20Texto.pdf «La propuesta autonomista de Ortega y Gasset: un claro antecedente de la configuración autonómica del Estado español de 1978».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210308075425/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/ceclm/websCECLM/transici%C3%B3n/PDF/03-02.%20Texto.pdf |date=2021-03-08 }} Universidad de Castilla-La Mancha.</ref> Post la morto de [[Francisco Franco]], regionistoj, aŭtonomistoj kaj naciismaj organizoj ([[kastili-leona regionismo]] kaj [[kastilia naciismo]]) aperis kiel la Regiona Alianco de Kastilio-Leono (1975), Regiona Instituto de Kastilio-Leono (1976) aŭ la Aŭtonoma Naciisma Partio de Kastilio kaj Leono. (1977). Poste, post la formorto de tiuj organizoj, la Regionisma Unuiĝo de Kastilio kaj Leono aperis en 1993.<ref>[[El País]]. [https://elpais.com/diario/1992/04/27/espana/704325606_850215.html «Seis grupos políticos se fusionan en un partido regionalista en Castilla y León».]</ref> Samtempe aperis aliaj el leona naturo, kiel la Leona Aŭtonoma Grupo (1978) aŭ la Regionisma Partio de la Leona Lando (1980), kiu rekomendis la kreadon de Leona aŭtonoma komunumo konsistanta el la provincoj Leono, Salamanko kaj Zamoro. La populara kaj politika subteno, kiu subtenis la unuprovincan aŭtonomion en Leono, fariĝis tre grava en tiu urbo. == Demografio == [[Dosiero:Ponferrada - Panorámica 4.JPG|eta|dekstre|300px|[[Ponferrada]] estas la plej loĝata urbo en la regiono kiu ne estas provinca ĉefurbo.]] Kun 2 528 417 loĝantoj,el kiuj 1 251 082 estas viroj kaj 1 277 335 estas virinoj, la loĝantaro de Kastilio kaj Leono reprezentas 5,69% de la loĝantaro en [[Hispanio]], kvankam ĝia vasta teritorio enhavas preskaŭ kvinan parton el la tuta areo de la lando. En januaro 2005, la loĝantaro de Kastilio kaj Leono estis dividita laŭ provincoj jene: Avilo, 168,638 loĝantoj; Burgoso, 365 972; Leono, 497 387; Palencio, 173 281; Salamanko, 351 326; Segovio, 159 322; Sorio, 93,593; Valadolido, 521 661; kaj Zamoro, 197 237. La [[Administra divido de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] havas tre malaltan loĝantaran densecon, ĉirkaŭ 26,57 loĝantoj/km², kio estas pli ol trioble pli malalta ol la nacia mezumo, kio indikas, ke ĝi estas malabunde loĝata kaj demografia malkreskanta regiono, precipe en kamparaj areoj kaj eĉ en malgrandaj tradiciaj urboj. La demografiaj karakterizaĵoj de la teritorio montras maljuniĝantan loĝantaron, kun malaltaj indicoj de naskiĝoj kaj forpasoj, kio alproksimiĝas al la ŝtata mezumo. En la jaro 2000, la loĝantaro de Kastilio kaj Leono estis 2 479 118 homoj, tio estas, 6,12% de la hispana totalo. Ĝia vegetativa kresko estis unu el la plej malaltaj en Hispanio: -7223, kiel rezulto de la diferenco inter la 25,080 mortoj (10,12 de la malneta indico) kaj la 17,857 naskiĝoj (7, 20 de malneta indico). La nombro de loĝantoj en 1999 estis iomete pli alta (2 488 062), tiel ke, malgraŭ la negativa kresko, la relativa nombra stabileco estas parte pro la pliiĝo de enmigrado: el 22 910 enmigrintoj en 1999 ĝi atingis 24 340 en 2000. En tiu jaro, 59 infanoj sub la aĝo de unu jaro mortis. La vivdaŭro estas pli alta ol la hispana mezumo: 83,24 por virinoj kaj 78,30 por viroj, supereco ripetita en la registro en 1999, ĉar virinoj estis 1 260 906 kaj maskloj 1 227 156. Studo de la [[Universitato de Porto]] ([[Portugalio]]) citas la regionon Kastilio kaj Leono inter la eŭropaj regionoj kies loĝantaro havas pli longan vivon.<ref>''Where do people live longer and shorter lives? An ecological study of old-age survival across 4404 small areas from 18 European countries''. doi:10.1136/jech-2015-206827.</ref> En 1999, la aĝdistribuo donis la sekvajn rezultojn: 317 783 homoj de 0 ĝis 14 jaroj; 913 618 inter 15 kaj 39 jaroj; 576 183 de 40 ĝis 59 jaroj kaj 677 020 dum 60 jaroj. La aktiva loĝantaro en 2001 estis 1 005 200 kaj la dungita loĝantaro estis 884 200, kun kiuj senlaboreco estis 12.1% de la aktiva loĝantaro. Laŭ sektoroj de la dungita loĝantaro, 10.9% laboris en [[agrikulturo]], 20,6% en [[industrio]], 12,7% en konstruo kaj 63,1% en la serva sektoro. {{-}} {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ '''Municipoj laŭ loĝantaro''' |- !rowspan=12| [[Dosiero:Mi ciudad.JPG|105px|Valadolido]]<br />[[Valadolido]]<br />[[Dosiero:Vista Burgos Desde Mirador Castillo.JPG|105px|Burgoso]]<br />[[Burgoso]]<br />[[Dosiero:Salamanca Cathedral - after sunrise.jpg|105px|Salamanko]]<br />[[Salamanko]] |- !style="background:#f5f5f5;"| N.º !style="background:#f5f5f5;"| Municipo !style="background:#f5f5f5;"| Loĝantaro !style="background:#f5f5f5;"| N.º !style="background:#f5f5f5;"| Municipo !style="background:#f5f5f5;"| Loĝantaro !rowspan=12| [[Dosiero:Catedral de León vista clásica.jpg|borde|105px|Leono]]<br />[[Leono]]<br />[[Dosiero:Catedral de San Antolín de Palencia - 01.jpg|borde|105px|Palencia]]<br />[[Palencio]]<br />[[Dosiero:Ponferrada-Ayuntamiento, farola y barquillero.jpg|borde|105px|Ponferrada]]<br />[[Ponferrada]] |- |bgcolor=f0f0f0| 1 ||align=left| '''[[Valadolido]]''' ||align=right| {{Nts|299715}} |bgcolor=f0f0f0| 11 ||align=left| '''[[Miranda de Ebro]]''' ||align=right| {{Nts|35608}} |- |bgcolor=f0f0f0| 2 ||align=left| '''[[Burgoso]]''' ||align=right| {{Nts|178941}} |bgcolor=f0f0f0| 12 ||align=left| '''[[Aranda de Duero]]''' ||align=right| {{Nts|32535}} |- |bgcolor=f0f0f0| 3 ||align=left| '''[[Salamanko]]''' ||align=right| {{Nts|144436}} |bgcolor=f0f0f0| 13 ||align=left| '''[[San Andrés del Rabanedo]]''' ||align=right| {{Nts|31123}} |- |bgcolor=f0f0f0| 4 ||align=left| '''[[Leono (Hispanio)|Leono]]''' ||align=right| {{Nts|125317}} |bgcolor=f0f0f0| 14 ||align=left| '''[[Laguna de Duero]]''' ||align=right| {{Nts|22692}} |- |bgcolor=f0f0f0| 5 ||align=left| '''[[Palencio]]''' ||align=right| {{Nts|78892}} |bgcolor=f0f0f0| 15 ||align=left| '''[[Medina del Campo]]''' ||align=right| 20 679 |- |bgcolor=f0f0f0| 6 ||align=left| '''[[Ponferrada]]''' ||align=right| {{Nts|65788}} |bgcolor=f0f0f0| 16 ||align=left| '''[[Arroyo de la Encomienda]]''' ||align=right| {{Nts|19421}} |- |bgcolor=f0f0f0| 7 ||align=left| '''[[Zamoro]]''' ||align=right| {{Nts|62389}} |bgcolor=f0f0f0| 17 ||align=left| '''[[Villaquilambre]]''' ||align=right| {{Nts|18666}} |- |bgcolor=f0f0f0| 8 ||align=left| '''[[Avilo]]''' ||align=right| {{Nts|58149}} |bgcolor=f0f0f0| 18 ||align=left| '''[[Benavente (Zamoro)|Benavente]]''' ||align=right| {{Nts|18237}} |- |bgcolor=f0f0f0| 9 ||align=left| '''[[Segovio]]''' ||align=right| {{Nts|51756}} |bgcolor=f0f0f0| 19 ||align=left| '''[[Santa Marta de Tormes]]''' ||align=right| {{Nts|14806}} |- |bgcolor=f0f0f0| 10 ||align=left| '''[[Sorio]]''' ||align=right| {{Nts|38881}} |bgcolor=f0f0f0| 20 ||align=left| '''[[Béjar]]''' ||align=right| {{Nts|13221}} |- |colspan="11" align=center bgcolor=f5f5f5|<small>Fonto: [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)]]</small> |} {{-}} == Lingvoj == [[Dosiero:Map Iberian Peninsula 1030-es.svg|eta|maldekstra|Iberio en 1030. Regado de Sanĉo la 3-a de Pamplono]] Tra la [[Administra divido de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] trapasas granda parto el la ''itinero de la [[kastilia lingvo]]'', kio indikas la gravecon tradicie atribuitan al ĉi tiu regiono en la origino kaj posta disvolviĝo de tiu lingvo. En la provinco Burgoso komenciĝas la itinero, ĉar tie naskiĝis [[Ramón Menéndez Pidal]] kaj la fama ''[[Cantar de Mio Cid]]''. Valadolido elstaras ĉar ĝi estis loĝejo de la aŭtoro de [[Kiĥoto|Don-Kiĥoto]], [[Miguel de Cervantes]], kaj ankaŭ aŭtoroj kiaj [[José Zorrilla y Moral|José Zorrilla]] aŭ [[Miguel Delibes]] kaj estis la antaŭenigo de lia universitato. En Avilo elstaras la mistikaj verkistoj [[Tereza el Avilo|Sankta Tereza de Jesuo]] kaj [[Johano de la Kruco]]. Finfine, Salamanko kaj ĝia universitato estigis grandajn verkojn por la kastilia lingvo, kiel ''[[Lazarillo de Tormes]]'' aŭ ''[[La Celestina]]''. Ankaŭ instruistoj de ĝia universitato, kiel ekzemple la verkisto [[Miguel de Unamuno]], donas al la urbo grandan gravecon en la evoluo de la lingvo. Finfine, ''Kampoj de Kastilio'', de la andaluza verkisto [[Antonio Machado]], kies temo estas dominita de admiro al la kastiliaj landoj, ĉefe pri Sorio. [[Dosiero:Sto Dom de Sil-0.JPG|eta|[[Monaĥejo de Sankta Domingo de Silos]].]] Koncerne al la unuaj atestoj de la [[kastilia lingvo]], en la [[Monaĥejo de Sankta Domingo de Silos]] konserviĝas tre malnova beataĵo, nome la Beataĵo de Silos. La Silosaj Glosoj devenas de ĉi tiu monaĥejo. Ankaŭ en la kastiliaj landoj estas la [[Monaĥejo de Sankta Petro de Kardenjo]], loko kie la Beataĵo de Kardenjo estis verkita. Krome, la Statuto de Aŭtonomeco de la komunumo mencias la Monaĥejan Registron de Valpuesta kaj la ''Nodicia de Kesos'' kiel la plej komencaj spuroj de la kastilia lingvo. La Kastilia kaj Leona Instituto de la Lingvo realigas diversajn sciencajn laborojn ĉi-rilate. Aldone al la kastilia, en Kastilio kaj Leono oni parolas aliajn du lingvojn aŭ lingvajn variaĵojn en reduktitaj areoj de la komunumo: nome la [[Leona lingvo|leona]], kiu "estos celo de specifa protekto [...] pro sia aparta valoro en la lingva heredaĵo de la Komunumo" kaj la [[Galega lingvo|galega]], kiu, laŭ la Statuto de Aŭtonomeco, "ĝuos respekton kaj protekton en la lokoj kie ĝi kutime uziĝas" (esence, en la areoj limantaj kun [[Galegio]] de la komarkoj El Bierzo kaj Sanabria). En la regiono Salamanca de Rebollar, oni parolas ekstremaduran varianton (de la asturi-leona branĉo) konata kiel ''parolaĵo de El Rebollar''. En la merindado de Sotoscueva ([[provinco Burgoso]]) la kastilia estas parolata kun iuj dialektaj trajtoj de la [[Asturileonaj lingvoj|asturileona]]. == Politika administracio == [[Dosiero:Provincias de Castilla y León.svg|eta|maldekstra|300px|Provincoj de Kastilio kaj Leono]] {| class="wikitable" |- !style="width:170px;"|Provinco !style="width:85px;"|Ĉefurbo !style="width:85px;"|Areo (km²)<ref>Población superficie y densidad por CCAA y provincias, Instituto Nacional de Estadística [http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t43/a011/a1998/densidad/a2008/l0/&file=t10031.px&type=pcaxis&L=0] alirita la 2017-09-18 arkive [https://web.archive.org/web/20160304081320/http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=%2Ft43%2Fa011%2Fa1998%2Fdensidad%2Fa2008%2Fl0%2F&file=t10031.px&type=pcaxis&L=0] en 2016-03-04</ref> !style="width:85px;"| Loĝantaro<ref>Censos de Población y Viviendas 2011. Resultados nacionales por Comunidades autónomas y provincias Instituto Nacional de Estadística [http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/e244/avance/p01/l0/&file=01001.px&type=pcaxis&L=0]</ref> !style="width:80px;"|Municipoj<ref>[http://www.ine.es/pob_xls/pobmun11.xls Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero de 2011] Instituto Nacional de Estadística.</ref> |- |[[Dosiero:Escudo de la provincia de Ávila.svg|13px]] [[Provinco Avilo]] ||[[Avilo]] || 8 050.15||171 647 ||248 |- |[[Dosiero:Escudo de la Provincia de Burgos.svg|13px]] [[Provinco Burgoso]] ||[[Burgoso]] ||14 291.81||372 538||371 |- |[[Dosiero:Escudo de León.svg|13px]] [[Provinco Leono]] ||[[Leono (Hispanio)|Leono]] ||15 580.83 ||493 312||211 |- |[[Dosiero:Escudo de la Provincia de Palencia.svg|13px]] [[Provinco Palencio]] ||[[Palencio]] ||8 052.51||170 513||191 |- | [[Dosiero:Escudo de la Provincia de Salamanca.svg|13px]] [[Provinco Salamanko]] ||[[Salamanko]] ||12 349.95 ||350 018||362 |- |[[Dosiero:Escudo de la provincia de Segovia.svg|13px]] [[Provinco Segovio]] ||[[Segovio]] ||6 922.75 ||163 171||209 |- | [[Dosiero:Escudo de la provicia de Soria.svg|13px]] [[Provinco Sorio]] ||[[Soria]] ||10 306.42 ||94 610||183 |- |[[Dosiero:Va-dip.svg|13px]] [[Provinco Valadolido]] ||[[Valadolido]] ||8 110.49 ||532 765||225 |- |[[Dosiero:Escudo de la provincia de Zamora.svg|13px]] [[Provinco Zamoro]] ||[[Zamoro]] ||10 561.26 ||191 613||248 |} == Ekonomio == [[Dosiero:Villarejo de Orbigo1 Leon Spain.jpg|eta|[[Villarejo de Órbigo]], tipa kamparana loĝloko ĉe la ''Ribera del [[Órbigo]]'' kaj [[Kampartero]].]] [[Dosiero:Canal de Castilla.jpg|eta|dekstra|[[Kanalo de Kastilio]] en [[Kampartero]]. En el 18-a jarcento ĝi konstruiĝis por la transportado de tritiko, nun uzata por irigaciado.]] La kampoj de Kastilio kaj Leono estas aridaj kaj sekaj kvankam tre fekundaj, superregante en ili la [[Pluva agrikulturo|pluvan agrikulturo]]n. Malgraŭ tio, la akvumado akiris gravecon en la areoj de la valoj de [[Doŭro]], [[Esla]], [[Órbigo]], [[Pisuergo]] kaj [[Tormes]]. La malabunda [[orografio]] kaj la plibonigo de komunikado favoris la eniron de teknikaj novigoj tra la agrikultura produktado-procezo, precipe en lokoj kiel la [[provinco Valadolido|provincoj Valadolido]] aŭ [[provinco Burgoso|Burgoso]], kie la produktado laŭ hektaroj estas la plej alta en Hispanio. La plej fekunda regiono de Kastilio kaj Leono koincidas kun la valo de Esla, en Leono, en la kampoj de Valadolido kaj en Kampartero kiu etendiĝas inter Zamoro, Valadolido, Palencio kaj Leono. Kastilio kaj Leono havas terkulturan areon de ĉirkaŭ 5 783 831 hektaroj, kio estas pli ol duono de la tuta areo de ĝia tuta teritorio. La plej multaj kampoj estas irigaciita pro la klimato kaj malabundaj pluvoj. Nur 10% de la areo estas irigaciita, kun ekspluatado de intensa produktado, multe pli profitodonaj ol [[pluva agrikulturo]]. Malgraŭ la malpliiĝo de loĝantaro en kamparaj areoj, kastili-leona agrikultura produktado ankoraŭ reprezentas 15% de la hispana primara sektoro kaj ĝia averaĝa okupado estas pli malalta ol tiu de aliaj aŭtonomaj komunumoj. Kastilio kaj Leono estas unu el la ĉefaj hispanaj cerealaj areoj. Kiel la populara diraĵo diras: "Kastilio, grenejo de Hispanio". Kvankam la plej tradicia rikolto estis [[tritiko]], la produktado de [[Hordeum|hordeo]] gajnis terenon ekde la [[1960-aj jaroj]]. Ĉi tiujn du cerealojn sekvas, laŭ nombro da hektaroj kultivitaj kaj volumeno de produktado, [[sekalo]] kaj [[aveno]]. Krom [[guŝo]]j, kiel [[Karobarbo|karobo]] kaj [[kikero]]j, sunflor-kultivado disvastiĝis en la suda kamparo. [[Bruto (agrikulturo)|Brutaro]] reprezentas gravan parton de la fina agrikultura produktado. Apud la malgrandaj brutaraj unuoj, kiuj kreskas en la regionoj de antaŭdifinita agrikultura dediĉo aŭ en la montaraj areoj, nun aperas moderna brutobredado, kun [[Bruto (agrikulturo)|brutaroj]], [[porko]]j kaj [[ŝafo]]j. Ĉi tiuj bienoj estas orientitaj kaj al la produktado de [[viando]] kaj al la lakto-provizo por la [[kooperativo]]j, kiuj enkanaligas sian postan komercadon, ĉar la lakta produktado de Kastilio kaj Leono superas unu milionon kaj duono da litroj ĉiujare, kio estas la dua plej granda en [[Hispanio]], nur superita de tiu de [[Galegio]]. === Turismo === [[Dosiero:Alcázar de Segovia 1-7-07.JPG|eta|thumb | left | [[Segovio]] unu el la ĉefaj turismaj lokoj de la regiono.]] Dum la 1990-aj jaroj, la turisma enfluo de turistoj en Kastilio kaj Leono kreskis, allogata ĉefe pro la historia kaj kultura valoro de iliaj urboj kaj la natura kaj pejzaĝa beleco de ĝiaj diversaj regionoj. En 2001, Kastilio kaj Leono ricevis ĉirkaŭ 315 000 vizitantojn, el kiuj 42 000 estis eksterlandanoj. La mondaj heredaĵaj urboj: Avilo, Salamanko kaj Segovio; la [[Jakoba Vojo]] trapasas la provincojn Burgoso, Palencio kaj Leono, kaj la duka urbo [[Lermo (Burgoso)|Lerma]], estas la ĉefaj kolonoj de la kultura turismo en Kastilio kaj Leono. Koncerne la turismon rilate al la praktikado de vintraj sportoj elstaras pluraj [[skiejo]]j, kiel ekzemple La Covatilla en la Montaro de Béjar, Sankta Isidoro kaj Leitariegos en Leono kaj La Pinilla en Segovio. [[Dosiero:Palacio episcopal de Astorga.JPG|eta|eta|right | [[Episkopa Palaco de Astorgo]]. Urbo parto de la [[Jakoba Vojo]] kaj la [[Vía de la Plata]].]] Alia alloga kreskanta aktiveco estas [[rura turismo]]. En granda nombro de vilaĝoj de la komunumo oni valorigas kampardomojn akomodante ilin por speco de turisma alternativo kompare kun la turismo surbaze de "suno kaj plaĝo". Ili estas kutime proksimaj al naturaj areoj aŭ areoj el alta heredaĵa aŭ ekologia valoro. Kastilio kaj Leono havas plurajn urbojn, kies [[Sankta Semajno]] estas konsiderata kiel el Internacia Turisma Intereso. Ekzemploj de ili estas Leono, Salamanko, Valadolido aŭ Zamoro.<ref>[https://web.archive.org/web/20120609113334/http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?id=BOE-A-2003-7514 «Publicación en el BOE de la RESOLUCIÓN de 14 de marzo de 2003, de la Secretaría General de Turismo, por la que se concede el título de "Fiesta de Interés Turístico Internacional" a la Semana Santa de Salamanca».] Arkivita el la originalo la 28an de julio 2012. Konsultita la 15an de decembro 2010.</ref> La regiono ankaŭ havas ampleksan reton de [[Turisma Restadejo|Turismaj Restadejoj]], bonkvalitaj hoteloj kiuj kutimas akomodi konstruaĵojn el granda historia valoro en unikaj lokoj por akceli turismon en la areo. == Edukado == [[Dosiero:Fachada de la Universidad de Salamanca.jpg|eta|Malnova konstruaĵo de la [[Universitato de Salamanko]], lulilo de la [[Salamanka skolo]] kaj naskiĝloko de la moderna [[internacia juro]] de [[Francisco de Vitoria]].]] Koncerne superan edukadon, oni notu, ke la du plej malnovaj universitatoj en la lando, kiuj ankaŭ estas inter la plej malnovaj en [[Eŭropo]], estas tiuj de [[Universitato de Salamanko|Salamanko]] kaj [[Universitato de Valadolido|Valadolido]]. La [[Universitato de Salamanko]] estas unu el la kvin plej malnovaj en Eŭropo nuntempe funkciantaj, post tiuj de [[Universitato de Bolonjo|Bolonjo]], [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]] kaj [[Universitato de Parizo|Parizo]]. Post la Universitata Aŭtonoma Akto de 1983 kreiĝis du pliaj publikaj universitatoj, nome la [[Universitato de Leono]], iama [[kampuso]] en la urbo de la [[Universitato de Oviedo]], kaj la [[Universitato de Burgoso]], iama branĉo de la Universitato de Valadolido. La plej malnova mezepoka pra-universitato nome ''Studium Generale'' en Hispanio estis tiu de Palencio - financita inter 1208 kaj 1214 - sed malaperis, eble pro translokiĝo al Valadolido.<ref>[http://www.der.uva.es/historia-de-la-uva.html Historia de la UVA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221003023510/http://www.der.uva.es/historia-de-la-uva.html |date=2022-10-03 }} Alirita la 31an de Julio 2022.</ref> La dua plej malnova estis starigita en [[Salamanko]] en 1218, ĝermo de la [[Universitato de Salamanko]]. La Universitato de Salamanko estis la unua eŭropa instruejo akirinta la titolon ''universitato'' tra la [[papa buleo]] de [[Aleksandro la 4-a]] en la jaro 1255 per sia propra sigelo kaj la ''licentia ubique docendi''.<ref>[https://www.usal.es/historia Historia de la Universidad de Salamanca] Alirita la 31an de Julio 2022.</ref> La Universitato de Salamanko havas specialan gravecon interalie pri sia rolo post la [[malkovro de Ameriko]] rilate al la formado de [[internacia juro]] kaj [[homaj rajtoj]], kun [[dominikanoj]] kiel [[Francisko de Vitorio]] en Salamanko kaj [[Bartolomé de las Casas]] defendantaj la veran protekton de malfavoratoj. [[Karlo la 1-a]] alvokis per la Konsilio de Valadolido por solvi la aferon pri la rajtoj de la indiĝenoj kaj la justaj titoloj de la kastilianoj por usona koloniigo. Koncerne la originojn de la [[gregoria kalendaro]], necesas reliefigi du studojn faritajn en 1515 kaj 1578 de sciencistoj de la katedro de Salamanko, disponigitaj al la papo en Romo. La dua studo akcelis la nunan mondan kalendaron postulatan post kiam la buleo ''Inter Gravissimas'' de papo [[Gregorio la 13-a]] starigis la nunan kalendaron. ==Referencoj== {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.jcyl.es/ Aŭtonoma registaro de Kastilio kaj Leono] * [http://www.turismocastillayleon.com/ Turismo en Kastilio kaj Leono] {{Leginda|2022|08|14}} {{Projektoj|n=Kategorio:Kastilio kaj Leono}} {{Regionoj de Hispanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kastilio kaj Leono]] gy131rufg3qmsdmgpchxsr7bxz7hgdg Kastelo Greziljono 0 2290 9419152 9336761 2026-07-02T21:12:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419152 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | kastelo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kastelo Greziljono | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-fr|Château de Grésillon}} | alia_nomo1 = {{Lang-eo|Greziljono}} | kategorio = kastelo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Château de Grésillon | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kastelo Grezijono 1.jpg | dosiero_priskribo = Kastelo Greziljono <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Maine-et-Loire | regiono_tipo = Departemento | distrikto = | municipo = Baugé-en-Anjou | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kastelo Greziljono | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 47 | lat_m = 33 | lat_s = 05 | lat_NS = N | long_d = 00 | long_m = 04 | long_s = 56 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = <!-- *** Trajtoj *** --> | aŭtoro = | aŭtoro_tipo = | stilo = Renesanco | stilo1 = Klasikismo | materialo = Ŝtono <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = | loĝantaro_dato = | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita1 = | establita1_tipo = | establita2 = | establita2_tipo = | establita3 = | establita3_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | posedanto = | posedanto_noto = <!-- *** Aliro *** --> | publiko = alirebla | aliro = [[Baugé-en-Anjou]], [[Saint-Martin-d'Arcé]] <!-- *** Kodoj *** --> | kodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Kulturdomo de Esperanto |libera_tipo = Proprumanto | libera1 = Château de Grésillon<br />St Martin d’Arcé<br />49150 Baugé-en-Anjou<br />Francujo |libera1_tipo = Adreso | libera2 = +33-241891034 | libera2_tipo = Telefono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo de la kastelo Greziljono enkadre de Francio | mapo_lokumilo = Francio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [https://gresillon.org gresillon.org] | commons = Château de Grésillon <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo konstruaĵo|zomo=13}} }} La '''kastelo Greziljono''' ({{lang-fr|Château de Grésillon}}, elp. ŝató de grezijon, kaj oficiale ''Maison Culturelle d'Espéranto'') situas je 250&nbsp;km sudokcidente de [[Parizo]] en la urbeto [[Baugé-en-Anjou]] inter la urboj [[Anĝevo]] (fr; Angers, je 30&nbsp;km), [[Le Mans]] kaj [[Tours]] en la okcidenta [[Francio]]. En 1951, la posedantoj ŝanĝis ĝian nomon al "''Kulturdomo de francaj esperantistoj''", kiu ekzistis ĝis 2012. La posedanto de la kastelo kun 18-hektara parko estas la senprofitcela kooperativo "''Kulturdomo de Esperanto''" fondita en [[1951]] de [[Henri Micard]]. Depost tiam la oficiala nomo estas "'''Kulturdomo de Esperanto'''". La kastelon vizitas ofte lernantoj de Esperanto el la tuta mondo, precipe dum la somero kaj la francaj lernejaj ferioj. Ekde [[2013]] ''Kastelo Greziljono/Kulturdomo de Esperanto'' estas membro en la turisma oficejo kaj informas pri la eblo lui la kastelon. == Historio == La tereno en kiu staras la kastelo estis loĝata de praepoko. Kelkcent metrojn de Greziljono troviĝas [[neolitiko|neolitika]] [[dolmeno]] de la Kovrita-Ŝtono (''Pierre-Couverte''), unu el plej bone konservitaj en la regiono<ref>{{fr}} {{citaĵo el la reto |url= http://www2.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00109233|titolo=Dolmen dit de Pierre Couverte |alirdato=2019-05-09 |verko= Monuments historiques}}</ref>. === Unuaj posedantoj === La unua nobeldomo sur la tereno de la hodiaŭa kastelo estis konstruita sur tereno nomata ''Grands Champs'' ĉirkaŭ la jaro 1585 fare de majstro-masonisto René du Chesnel por [[senjoro]] Julien Lebigot, kiu donacis ĝin en [[doto]] al sia edzino, Jeanne. La bieno ricevis la nomon Grésillon, kiu en la mezepoka [[franca lingvo]] signifas ''[[grilo]]'' aŭ ''loko, en kiu kantas grilo''. Ĝis la 17-a jarcento Greziljono estis dependaĵo de apuda La Rondelliere posedata de la familio Le Bigot. Poste la kastelo plurfoje ŝanĝis la posedanton: en [[1634]] ĝi apartenis al Angelique Bellet, en [[1685]] – al René de Cherbonnière, kaj post li – al la familio Commeau. Dum la [[franca revolucio de 1789]] la kastelo ne estis damaĝita. Okdek loĝantoj de Greziljono estis justico-oficistoj antaŭ kaj post la revolucio. Auguste Commeau, juĝisto en la tribunalo de [[Baugé]] kaj magistratano en la tempo de la [[Dua Franca Imperio]], akceptis en Greziljono dum libertempo sian pranevon Clément Myonnet, lernanton en Baugé en la jaroj 1824-1829. Myonnet estis fondinto de komunumo de religiuloj de Sankta-Vincento-de-Paŭlo. En 1878 Auguste Commeau mortis seninfane. Greziljonon heredis lia nevino Valentine Chesneau de la Haugreniere, edzino de Laurent Ferriere de Coutrolles. La inicialoj FC estas gravuritaj sur kameno de la kastelo. La familio Ferriere ekde la 17-a jarcento ludis gravan rolon en la regiono de Baugé: justico-oficistoj, deputito al leĝfara asembleo kaj urbestro, kiu transformis la centron de Baugé, konstruigis la tribunalon kaj la malliberejon. === Nova biendomo === [[Dosiero:Greziljono 02.jpg|eta|La kastelo fotita ĉ. 1900-1920]] Laŭ katastro de 1834 la malnova kastelo el la 16-a jarcento konsistis el unuetaĝa ĉefkonstruaĵo, flankumita de du longaj aloj. La familio Ferriere penis transformi ĝin konservante la nobeldomon, kiu iĝis alo de la kastelo. Laŭ tempopaso la kastelo ruiniĝis. En 1882, post incendio, ĝia posedanto Laurent Ferriere de Coutrolles decidis rekonstrui Greziljonon, por ke la bieno ne estu dispartigita de la heredantoj. La nova domo estis konstruita el ruĝaj brikoj kaj kalksedimentŝtono. Ĝi estis starigita iom antaŭ la malnova, por konservi ankoraŭ fortikajn murpartojn, kiuj konsistigas nun parton de la kuirejo. La aŭtoro de la nova projekto estis arkitekto Adrien Dubos, studinta en École des Beaux-Arts de Parizo; li estas la aŭtoro de centoj da diversaj konstruaĵoj kreitaj en la jaroj 1869-1913 en Anĝevo kaj ĝia ĉirkaŭaĵo. [[Renesanco|Renesanca]] kameno el skulptita ligno staranta en la manĝejo ne apartenis al la malnova kastelo, sed tamen datumas de la sama epoko. Sur ĝi troviĝas la gravuritaj datoj ''1634 - 1882'', kiuj prezentas la jarojn de la kreo kaj la transinstalo en la rekonstruitan kastelon. En 1914 la kastelon aĉetis la familio Ranson-Roblot. Dum la [[dua mondmilito]] la kastelon okupis naziaj trupoj. Post la morto de la posedanto en 1946 la kastelo estis vendita. === Kulturdomo de Esperanto === [[Dosiero:Fenestro en suda pinto.jpg|eta|Fenestro en suda pinto.]] Ĉirkaŭ la jaro 1949 la franclingva sekcio de [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] (ILEI), nomata ''Groupement des Enseignants d'Espéranto (GEE)'', planis aĉeti "burĝan domon por fari printempajn staĝojn por la lernantaj instruistoj por baza lernejo". La ĉirkaŭ 900 GEE-anoj en 1950 dum sia kunsido okaze de nacia kongreso de [[Unuiĝo Franca por Esperanto|UFE]] voĉdonis, plejmulte favore por tiu aĉeto. En 1951 [[Jacqueline Trésorier]] interkonsentas kun [[Henri Micard]] pruntedoni 250 000 FRF (sian tutan ŝparitan monon). Multaj aliaj e-istoj, en kaj ekster GEE, aĉetis tiam "societajn partojn" de po 10 000 FRF kaj la kaso de GEE havis 160 000 FRF. Tio ebligis aĉeti la kastelon. La oficiala nomo "Kulturdomo de Franclandaj Esperantistoj" restis de 1951 ĝis 2012. Post membrokunveno kaj statutŝanĝo en 2012, la delonge uzata nomo "Kulturdomo de Esperanto" iĝis oficiala<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://gresillon.org/spip.php?article25|titolo=Historio |alirdato=2019-05-09 |verko= Oficiala retpaĝo de Greziljono}}</ref><ref>(eo) Kastelo Greziljono„ en ''[[La Ondo de Esperanto]]'' n-ro 258-9, majo 2016. Ampleksa artikolo pri la historio de la kastelo ĝis 2012.</ref>. Ekde 1953 [[Pierre Babin]] gvidis Esperanto-kursojn en la kastelo, kaj post asisto de Micard kiel vicdirektoro, Pierre Babin fariĝis prezidanto de la kulturdomo en 1964<ref>“Adiaŭ al Pierre BABIN (1919–2015)”, ene de ''Le Monde de l’espéranto'' 592-593, Espéranto-France, septembro 2015, p. 23.</ref>. === 21-a jarcento === La {{daton|20|julio|2002}} la Esperanto-Kulturodomo festis sian 50-jariĝon. La {{daton|10|marto|2012}} eksterordinara membrokunveno modifis la statutojn kaj renomis la kooperativon ''Kulturdomo de Esperanto'', tiel oficialigante la nomon, kiu estis uzata de longa tempo. Ekde [[2013]] Greziljono estas membro en la turisma oficejo kaj informas pri la eblo lui la kastelon. == Aranĝoj == === Regulaj aranĝoj === * ''PRINTEMPaS'', fine de aprilo (ekde 2010), intensivaj kursoj kun KER-ekzameno * Alternativa semajno, en julio (2011-2014), pri ĉiuj alternativaj temoj, kun kursoj * ''Festa semajno'' por infanoj, junuloj kaj familioj, en aŭgusto (ekde 2011), kun kursoj * ''Turisma semajno'' en somero (2011-2013, 2015-2016) kun duon- aŭ tuttagaj ekskursoj * ''AŬTUNE'', fine de oktobre (ekde 2012) kun kursoj kaj programo por infanoj * ''Jarfina Festego'', fine de decembro (2010-2012, 2014), kun Silvestra Festeno === Pasintaj aranĝoj === * ''Somera Universitato'' de [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto|EDE]] fine de aŭgusto 2004, 2009 ĝis 2016 ... * [[FESTO]], somera junulara kongreso en somero 2002, 2006, 2011 ... * [[FRINGoJ]], infana renkontiĝo, en printempo 2006, 2007, 2008, 2011 kaj 2013 * [[KEFO]], interasocia E-kongreso, de la 29-a de majo ĝis la 1-a de junio 2003 * [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj|REF]], renkonto de E-familioj, en julio 2003, 2008 kaj 2014 * ''Animath'', prepara staĝo por [[Internacia Matematika Olimpiado]], en aŭgusto 2007 ĝis 2011 * [[96-a SAT-Kongreso]], 18a-25a de julio 2023 == Turismo == Vizitindaĵoj en la regiono estas ''Zoo de la Flèche'', unu el la plej belaj bestoĝardenoj en Francio, ''Moulin Hubeau'' kiu estas naturejo, kastelo Baugé aŭ la apoteko de Baugé ([https://www.anjou-tourisme.com/fr/diffusio/visites/apothicairerie-de-bauge-bauge-en-anjou_TFOPCU968000173 ''apothicairerie de Baugé'']) kiu estas unu el la plej belaj apotekoj en Francio. === Verda vojo === En [[2016]] la eksa fervoja linio kiu pasis laŭlonge de la kastelo<ref>(fr) [https://cdt49.media.tourinsoft.eu/upload/Sejour-Randonnee-2.pdf Kastelo Greziljono] ofertas tranoktojn al grupoj kiu ŝatas piedmigri aŭ bicikli laŭlonge de la verda vojo kiu pasas apud la tereno de la kastelo.</ref> iĝis [[verda vojo]] (kodonomo V47)<ref>(fr) ''[https://www.tourisme.baugeoisvallee.fr/decouvrir-partager/je-bouge/loisirs-st-martin-darce-sejour-randonnee-entre-loir-et-loire-a-pied-ou-a-velo/ Le parc du domaine de Grésillon s’ouvre sur la voie verte (la vélo-buissonnière)]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Office de Tourisme Baugois Vallée</ref> ekskluzive rezervita al [[Biciklado|biciklantoj]] kaj [[piediranto]]j<ref>(eo) [https://eo-aturamikaro.webnode.nl/news/nova%20verda%20vojo%20inter%20fl%c3%a8che%20kaj%20bauge%20en%20tuja%20apudeco%20de%20kastelo%20greziljono/ Nova verda vojo inter La Flèche kaj Baugé proksime de Kastelo Greziljono]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Esperanta Naturammikaro, la 2-an de januaro 2018.</ref><ref>(fr) ''[https://af3v.org/les-voies-vertes/voies/186-v47-voie-verte-le-lude-la-fleche-bauge/ V47: Voie Verte Le Lude - La Flèche - Baugé]'' (41km) kun itinero kaj elŝutebla gpx-trako por biciklantoj, ĉ. 21km (inter 1-1h20 horo da biciklado).</ref><ref>(fr) ''[http://mesrandonneesavelo.e-monsite.com/pages/recits-de-randonnees-depuis-2014/la-voie-verte-de-bauge-au-lude.html La voie verte de Baugé au Lude]'', multaj fotoj kun klarigoj</ref>. La verda vojo La Flèche-Baugé-Cuon<ref>(fr) [https://cdt49.media.tourinsoft.eu/upload/La-Fleche-Bauge-2.pdf Detala itinero kun turismaj indikoj] (PDF)</ref> formas parton de la nacia itinero V44 kiu ligas la urbojn Alençon-Le Mans-La Flèche-Baugé-Saumur<ref>(fr) ''[https://www.anjou-tourisme.com/fr/diffusio/randonnees/la-velobuissonniere-bauge-en-anjou_TFOITI968000550 La Vélobuissonnière (V44), Alençon - Le Mans - Saumur]'', verda vojo de 72km de kiu la forirejo troviĝas en Place Henri IV, en la komunumo La Flèche,49150 Baugé-en-Anjou.</ref>. La bicikla haltejo situanta en la urbocentro de Baugé, malantaŭ la kastelo, funkcias kiel piknikejo kun subĉielaj piknikaj tabloj kaj benkoj por pikniko kaj ŝirmita ripozo. Necesejoj, akvopunkto, ebleco por reŝarĝi la bateriojn de elektraj bicikloj permesas gastigi turistojn, kiaj ajn estas la vetercirkonstancojn. <!--===Printempaj manĝeblaj kaj kuracaj plantoj=== Printempe, en la areo kaj parko de kastelo Greziljono videblas sufiĉe multaj bongustaj plantoj. - Kaj do? [[dosiero:Leontodo.jpg|eta|leontodo]] --> == Kastelo Greziljono == === Dormoĉambroj === Greziljono disponas pri 25 dormoĉambroj kun ĉ. 60 litoj ĉe la 1-a kaj 2-a etaĝoj de la ĉefa konstruaĵo kaj en la kromdomoj. En ĉiuj ĉambroj troviĝas [[lavujo]]j, en iuj ankaŭ [[bideo]]j. Sur apudkastela herbejo oni povas [[tendumo|tendumi]]<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://gresillon.org/spip.php?rubrique1&lang=eo#n|titolo=Tranoktado |alirdato=2019-05-07 |verko= Oficiala retpaĝo de Greziljono}}</ref>. === Kromdomoj === Sud-oriente de la ĉefa konstruaĵo troviĝas du longaj, arkoformaj kromdomoj. En ili troviĝas tri klasĉambroj (A, B, C) por ĉirkaŭ 6, 10 kaj 14 lernantoj, la salono Zamenhof, kiu servas por ekzamenoj, koncertoj kaj prelegoj, bindejo, trinkejo kaj dormoĉambroj por deĵorantoj<ref>{{citaĵo el la reto |url= http://gresillon.org/spip.php?article64&lang=eo#k2|titolo=Kromdomoj |alirdato=2019-05-07 |verko= Oficiala retpaĝo de Greziljono}}</ref>. Krome estas nove ekipita ĉambro por handikapulo. Inter la kromdomoj staras pordego, kiu eliras al la verda vojo (iama fervojo). === Aliaj konstruaĵoj === Sur la tereno de la kastelo troviĝas ankaŭ aliaj konstruaĵoj: hejtejo, lavejo, hangaro (ŝedo) kun tabloteniso, iama kokinejo, kampadeja lavejo kaj malnova puto<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://gresillon.org/spip.php?article64&lang=eo#k3|titolo=Aliaj konstruaĵoj |alirdato=2019-05-07 |verko= Oficiala retpaĝo de Greziljono}}</ref>. == Radioamatora stacio == La kastelo estas la oficiala loko kie estas instalita la kluba [[radioamatora stacio]] de [[GEPRAF|Grupo de Esperanto-Parolantaj Radio-Amatoroj en Francio]] ĝi funkcias per la [[voksigno]] F5KSP.<ref>[https://www.qrz.com/db/F5KSP F5KSP] informoj pri la kluba stacio ĉe [[QRZ.com]]</ref><ref>{{Oficiala retejo|http://gepraf.ref-union.org/indekso.html|nomo=Oficiala retejo}} de GEPRAF ({{eo}})</ref> La stacio havas kondiĉojn por elsendi en pluraj elsendmodoj kiel [[telegrafio]], [[radiofonio|fonio]], radioamatoraj satelitoj, [[SSTV]], [[PSK31]] kaj aliaj elsendmodoj.<ref>http://gresillon.org/spip.php?article71#gy</ref> == Administra komitato == La administra komitato de la kooperativo konsistas el<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://gresillon.org/spip.php?rubrique6&lang=eo|titolo=Administra Komitato |alirdato=2019-05-06 |verko= Oficiala retpaĝo de Greziljono}}</ref>: {{Div col|cols = 3}} * [[Nathalie Kesler]], prezidanto * [[François Lo Jacomo]], vicprezidanto * [[Xavier Godivier]], vicprezidanto * [[René Jelenc]], kasisto * [[Bert Schumann]], sekretario * [[Brigitte Ardon]] * [[Pierre Dieumegard]] * [[Serge Sire]] * [[Louis-Nicolas Babin]] * [[Alfred Schubert]] {{Div col end}} Asocioj kunlaborantaj kun la Administra Komitato: * [[Espéranto-France]] reprezentata de [[Didier Loison]] * [[SAT-Amikaro]], iam reprezentata de [[Vito Markovo]], nun de Ansofi Markovo Kunlaborantoj (aprobitaj konsilistoj): {{Div col|cols = 3}} * [[Jannick Huet]] * [[Isabelle Nicolas]] * [[Elisabeth Barbay]] * [[Frédéric Lauriol]] * [[Yves Couturier]] * [[Claude Bensimon]] * [[Dominique Baron]] * [[Yvette Corvaisier]] * [[Jean-Luc Kristos]] * [[Frédéric Dambreville]] * [[Vincent Prugnard]] * [[Bruno Flochon]] * [[Denis-Serge Clopeau]] * [[Jorgos Comte]] {{Div col end}} == Bildgalerio == {{Bildgalerio|larĝo=280|alto=280|vicigo=centre |Dosiero:Kastelo Grezijono 3.jpg | |Dosiero:Kastelo Grezijono 5.jpg |{{centre|enirejo de la parko}} |Dosiero:Kastelo Grezijono 2.jpg | |Dosiero:Kastelo Grezijono 4.jpg |{{centre|vitoj ĉe flanka muro}} |Dosiero:Kastelo Grezijono 1.jpg |Kastelo Greziljono, Kulturcentro de Esperanto |alt5=Kastelo Greziljono - Centre Culturel d'Espéranto - Kulturcentro de Esperanto |Dosiero:Château de Grésillon (Baugé) (14482228762).jpg |Proksime de la kastelo Greziljono. }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * ''La geknaboj de Greziljono'' de [[Audrey Childs-Mee]] el 1981. * François Lo Jacomo, "Greziljono sepdekjara!", [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]], 1369(6) Junio 2022, pp.&nbsp;128–129. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=greziljon}} * [https://gresillon.org/ Oficiala retejo] * [https://www.facebook.com/greziljono/ Paĝo ĉe Facebook] * [https://www.google.com/maps/@47.5528632,-0.0854692,3a,15y,101.94h,79.33t/data=!3m6!1e1!3m4!1s37LLqlbA0WubUWGgYqemxw!2e0!7i13312!8i6656 Stratvidaĵo de la enirejo] * [https://www.google.be/maps/place/Maison+Culturelle+de+l'Esp%C3%A9ranto/@47.550579,-0.081695,3a,75y,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1sAF1QipPveHfC_K9B--oLoAVVgKib05mSTNaJJlP69sWJ!2e10!3e12!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipPveHfC_K9B--oLoAVVgKib05mSTNaJJlP69sWJ%3Dw203-h152-k-no!7i4128!8i3096!4m12!1m6!3m5!1s0x480804787bc3c277:0x9da4d7b2273a37ff!2sMaison+Culturelle+de+l'Esp%C3%A9ranto!8m2!3d47.5509266!4d-0.0826821!3m4!1s0x480804787bc3c277:0x9da4d7b2273a37ff!8m2!3d47.5509266!4d-0.0826821?hl=nl Fotaro en kaj ĉirkaŭ la kastelo] * [https://www.youtube.com/watch?v=vIQyGettpTc filma prezento de Esperanto kaj interalie la kastelo Grésillon de la kanalo] [[France 24]] el 2013 ({{en}}, kun intervjuoj {{eo}} kaj {{fr}}) * [https://youtube.com/watch?v=aA8c6qkdr4w Greziljono bonvenigas vin!], jutuba prezento de [[François Lo Jacomo]] okaze de la unua [[Virtuala Kongreso de Esperanto]] (februaro 2022) * [http://esperantaretradio.blogspot.com/2022/06/la-mirinda-verda-kastelo.html La mirinda verda kastelo], sonartikolo de Paŭlo S. Viana, aldonita 2022-06-21 {{eo}} {{Esperanto-domoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-domoj]] [[Kategorio:Kasteloj en Francio|Greziljono]] [[Kategorio:Espéranto-France]] [[Kategorio:SAT-Amikaro]] [[Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj]] [[Kategorio:Premio Deguĉi]] [[Kategorio:Esperanto en 1951]] 2u8j2pbcczz4opqmmtoshnno2o9unz4 Lingvistiko 0 2517 9419137 9380366 2026-07-02T20:30:34Z DidCORN 34571 /* Vidu ankaŭ */ 9419137 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Scienco}} '''Lingvistiko''' (aŭ, pli kutime kaj regule, '''lingvoscienco''') estas sistema studado de homa [[lingvo]]. La koncernaj fakuloj nomiĝas [[lingvisto]]j aŭ '''lingvosciencisto'''j. [[Dosiero:A világnyelv.JPG|eta|240px|Kovrilpaĝo de ''A világnyelv pro és kontra''; nur hungare, (La mondolingvo por kaj kontraŭ) red:Antal László; 1984]] Lingvistiko (de la [[Franca lingvo|franca]] ''linguistique'', la [[Angla lingvo|angla]] ''linguistics'' kaj similaj formoj en aliaj lingvoj; siavice de ''linguiste'', «lingvisto»; siavice de la latina "lingua", «lingvo») aŭ (regule kaj memklarige) lingvoscienco estas la scienca studado de la deveno, evoluo, strukturo kaj funkciado de la homa lingvo, cele al dedukto de leĝoj, kiuj regas la lingvojn (kaj antikvajn, kaj modernajn). Tiel, la lingvistiko studas la fundamentajn strukturojn de la homa lingvokapablo, ties variaĵojn en ĉiuj lingvofamilioj (kiujn la lingvistiko mem identigas kaj klasigas) kaj la kondiĉojn, kiuj ebligas la komprenon kaj la komunikadon pere de [[Natura lingvo|naturaj]] aŭ [[Konstruita lingvo|konstruitaj]] lingvoj, interalie en la [[Genera gramatiko|genera]] kaj aliaj aspektoj). Kvankam la [[gramatiko]] ja estas antikva studobjekto, la netradicia fokuso de la moderna lingvistiko havas diversajn fontojn. Unu de la plej gravaj estis konstituitaj de la ''Neogrammatiker'' (germanaj novgramatikistoj), kiuj inaŭguris la [[Historia lingvistiko|historian lingvistikon]] kaj enkondukis la nocion de "leĝo" en la kunteksto de lingvistiko kaj formulis diversajn fonetikajn leĝojn por ekspliki lingvajn ŝanĝojn. Alia grava punkto estas la terminoj "sinkroneco", "diakroneco" kaj la strukturismaj ideoj popularigitaj per la laboro de [[Ferdinand de Saussure]] kaj lia verko ''Cours de linguistique générale'' (Kurso de ĝenerala lingvistiko, inspirita de liaj lecionoj).<ref>Ferdinand de Saussure neniam verkis la libron "Cours de linguistique générale", sed liaj lernantoj verkis ĝin post lia morto el la notoj kiujn li lasis aŭ ili kolektis. «Post la morto de la majstro, ni esperis trovi en liaj manuskriptoj [...] la fidelan aŭ almenaŭ sufiĉan bildon de tiuj geniaj lecionoj. [...] Ni decidis apliki solvon pli aŭdacan, sed ankaŭ, ni kredas, pli racian: klopodi rekonstruon, sintezon, surbaze de la tria kurso, uzante ĉiujn materialojn, kiujn ni disponas, inkluzive la personajn notojn de Ferdinand de Saussure». Charles Bally kaj Albert Sechehaye en la prefaco al la unua eldono de la ''Cours de linguistique générale'', Ĝenevo, 1915. Ekzemple moderna hispanlingva eldono: Curso de lingüística general, Editorial Losada, Buenos Aires, 1945, pp. 31 kaj 33.</ref>​ La [[20-a jarcento]] estas konsiderata, ekde la apero de la strukturismo derivita de la laboro de Saussure, la «starpunkto» de la moderna lingvistiko.<ref>Salazar García, Ventura. [http://elies.rediris.es/Language_Design/LD3/LD3_Bookreview_1.pdf «Léxico y teoría gramatical en la lingüística del siglo XX».] Leksiko kaj gramatika teorio en la lingvistiko de la 20-a jarcento. Konsultita la 26an de Aprilo 2018.</ref> Ekde tiam ŝajne oni ĝeneraligis la uzadon de la vorto «lingvistiko» (la unua apero de tiu vorto estis registrita en 1883). La vorto «lingvisto» jam aperis por la unua fojo en la unua paĝo de la unua volumo de la verko ''Choix des poésies des troubadours'',<ref>Raynouard, M. (François-Just-Marie) (1a de Januaro 1816). [https://archive.org/details/choixdesposieso00jusgoog Choix des poésies originales des troubadours.] Parizo, Impr. de F. Didot. Konsultita la 31an de marto 2016.</ref>​ verkita en 1816 de Raynouard. == Priskribo == [[Dosiero:Ferdinand de Saussure by Jullien.png|eta|dekstre|240px|Multaj konsideras lingvo-fakulon [[Ferdinand de Saussure]] patro de la moderna lingvoscienco.]] '''Lingvistiko''' estas la scienca<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Linguistics|familia nomo=Crystal|persona nomo=David|jaro=1990|eldoninto=Penguin Books|ISBN=9780140135312}}</ref> studado pri [[lingvo]].<ref>{{Cite book|title=On Language and Linguistics |first=Michael A.K. |last=Halliday |authorlink=|author2=Jonathan Webster |publisher=Continuum International Publishing Group |year=2006 |isbn=0-8264-8824-2 |page=vii}}</ref> Ekzistas larĝe tri aspektoj de la studo, kiuj inkludas lingvoformularon, lingvosignifon, kaj lingvon en kunteksto.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Elements of General Linguistics|familia nomo=Martinet|persona nomo=André|aŭtoroligilo=André Martinet|aliaj=Tr. Elisabeth Palmer Rubbert (Studies in General Linguistics, vol. i.)|jaro=1960|loko=Londono|eldoninto=Faber|paĝo=15}}</ref> La plej fruaj konataj agadoj en la priskribo de lingvo estis atribuitaj al [[Pāṇini]] proksimume 500 a.K., nome lia analizo de [[sanskrito]] en ''Ashtadhyayi''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.vedicbooks.net/ashtadhyayi-panini-vols-p-2313.html|titolo=The Ashtadhyayi of Panini (2 Vols.)|aŭtoro=S.C. Vasu (Tr.)|jaro=1996|eldoninto=Vedic Books|ISBN=9788120804098}}</ref> Lingvistiko analizas homan lingvon kiel sistemo por rilatado de sonoj (aŭ subskribitaj gestoj) kaj signifoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.marxists.org/reference/subject/philosophy/works/ru/jakobson.htm|titolo=Six Lectures on Sound and Meaning|familia nomo=Jakobson|persona nomo=Roman|jaro=1937|eldoninto=MIT Press, Cambridge, Massachusetts|ISBN=0262600102}}</ref> La fako [[fonetiko]] studas lingvan sonon kaj kiel ili estas produktataj kaj perceptataj. La studo de lingvosignifo, aliflanke, okupiĝas pri kiel lingvoj ĉifras rilatojn inter entoj, trajtoj, kaj aliaj aspektoj de la mondo por peri, procezi, kaj asigni elvokivon, same kiel por administri kaj solvi ambiguecon. Dum la studo de [[semantiko]] tipe temas pri verkondiĉoj, pragmatikaj interkonsentoj kun kiel signifoj estas influataj per kunteksto.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Meaning and Grammar: An Introduction to Semantics|aŭtoro=Chierchia, Gennaro and Sally McConnell-Ginet|jaro=2000|eldoninto=MIT Press, Cambridge, Massachusetts|ISBN=9780262531641}}</ref> [[Gramatiko]] estas la sistemo de reguloj kiu regas la formon de la eldiraĵoj en antaŭfiksita lingvo. Ĝi ampleksas kaj sonon kaj signifon, kaj inkludas [[morfologio]]n (nome pri la formado kaj kunmetaĵo de vortoj), [[sintakso]]n (la formado kaj kunmetaĵo de frazoj kaj frazoj de tiuj vortoj), kaj [[fonologio]]n (sonsistemoj).<ref>{{Cite book|title=Linguistics|year=2010|publisher=The MIT Press|isbn=0-262-51370-6|url=https://mitpress.mit.edu/catalog/item/examrequest.asp?ttype=2&tid=12240|edition=6th|author=Adrian Akmajian, Richard A. Demers, Ann K. Farmer, Robert M. Harnish|accessdate=25a de Julio 2012|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-09-13|arkivurl=https://archive.today/20121214215844/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/examrequest.asp?ttype=2&tid=12240|arkivdato=2012-12-14}} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20121214215844/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/examrequest.asp?ttype=2&tid=12240 |date=2012-12-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://mitpress.mit.edu/catalog/item/examrequest.asp?ttype=2&tid=12240 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://archive.ph/20121214215844/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/examrequest.asp?ttype=2&tid=12240 |arkivdato=2012-12-14 }}</ref> Dum la [[20-a jarcento]], [[Ferdinand de Saussure]] karakterizis inter la nocioj de lingvo kaj parolo en sia formuliĝo de [[strukturisma lingvistiko]]. Laŭ li, parolado estas la specifa eldiraĵo paroladi, dum lingvo rilatas al abstrakta fenomeno kiu teorie difinas la principojn kaj sistemon de reguloj kiuj regas lingvon.<ref>de Saussure, F. (1986). Course in general linguistics (3a eld.). (R. Harris, Trad.). Chicago: Open Court Publishing Company. (Origina verko publikigita en 1972). p. 9-10, 15.</ref> Tiu distingo estas rememorigo de tiu igita fare de [[Noam Chomsky]] inter kompetenteco kaj efikeco, kie kompetenteco estas la ideala scio de individuo pri lingvo, dum efikeco estas la specifa maniero kiel en ĝi estas uzita.<ref>Chomsky, Noam. (1965). ''Aspects of the Theory of Syntax''. Cambridge, MA: MIT Press.</ref> La formala studo de lingvo kaŭzis la kreskon de kampoj kiel [[psikolingvistiko]], kiu esploras la reprezentantaron kaj funkciadon de lingvo en la menso; [[neŭrolingvistiko]], kiu studas lingvon prilaborantan en la [[cerbo]]; kaj akirado de lingvaĵo, kiu esploras pri kiel infanoj kaj plenkreskuloj akiras specialan lingvon. Lingvistiko ankaŭ inkludas neformalajn alirojn al la studo de aliaj aspektoj de homa lingvo, kiel ekzemple sociaj, kulturaj, historiaj kaj politikaj faktoroj.<ref>[http://benjamins.com/#catalog/journals/jlp/main Journal of Language and Politics]</ref> La studo de kulturaj diskursoj kaj [[dialekto]]j estas la domajno de [[soci-lingvistiko]], kiu rigardas la rilaton inter lingva variado kaj sociaj strukturoj, same kiel tiu de diskursa analizo, kiu implikas la strukturon de [[teksto]]j kaj [[konversacio]]j.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.jstor.org/discover/10.2307/417564?uid=3738256&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21102720258611|titolo=''Sociolinguistic Discontinuity in Minority Language Communities'' pp. 40-55|aŭtoro=Raymond Mougeon and Terry Nadasdi|jaro=1998|eldoninto=Linguistic Society of America}}</ref> Esplorado pri koncepto lingvo tra [[Historio de lingvo|historia kaj evolua lingvistikoj]] temas pri lingvoŝanĝoj, kaj la origino kaj kresko de lingvoj, precipe dum plilongigita tempodaŭro. Korpuslingvistiko prenas nature okazantajn tekstojn kiel sia primara objekto de analizo, kaj studas la variadon de gramatikaj kaj aliaj ecoj bazitaj sur tiaj korpusoj. [[Stilistiko]] estas la studo de padronoj de [[stilo]], ene de skriba same kiel parola [[diskurso]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.uni-giessen.de/anglistik/ling/Staff/mukherjee/pdfs/Stylistics.pdf |titolo="Stylistics" de Joybrato Mukherjee. Ĉapitro 49. ''Encyclopedia of Linguistics''. |alirdato=2014-09-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131004220434/http://www.uni-giessen.de/anglistik/ling/Staff/mukherjee/pdfs/Stylistics.pdf |arkivdato=2013-10-04 }}</ref> Lingvodokumentaro kombinas [[antropologio|antropologian]] esploron kun lingva enketado por priskribi lingvojn kaj iliajn gramatikojn. [[Leksikografio]] mapas vortprovizojn en lingvoj por verki [[vortaro]]jn kaj [[enciklopedio]]jn kaj redakti alian tian instrumaterialon por [[eldonejo]]j. En la aĝo de [[cifereca teknologio]], lingvistoj, tradukistoj, kaj leksikografoj laboras pri [[Komputa lingvoscienco|komputillingvo]] por faciligi kaj krei interretunuojn kaj ciferecajn vortarojn ankaŭ por [[poŝtelefono]] same kiel por skribotablaj maŝinoj, kaj krei [[softvaro]]n per teknika kaj homa lingvo kiu ebligas grandan nombron da sociaj funkciadoj, de fasonado ĝis eĉ maŝin-bazita traduko mem. Fakta sciaro pri lingvo povas esti uzita en la instruado de ĝi kiel dua aŭ fremda lingvo. Esploreksperimentoj en lingvistiko en la lastatempaj jaroj vidis komunumojn de lingvistoj konstruantajn novajn artajn lingvojn kiel [[Esperanto]], por testi la teoriojn de lingvo en abstrakta kaj artefarita kunteksto. Decidantoj laboras kun [[registaro]]j por efektivigi novajn planojn en edukado kaj instruado kiuj estas bazitaj sur iaj lingvaj faktoroj. Studfakoj rilatitaj al lingvistiko inkludas [[semiotiko]]n, la studon de signoj kaj [[simbolo]]j kaj ene de lingvo kaj ekstere, [[literaturscienco]], [[tradukscienco]], kaj parolad-lingva patologio. == Celoj kaj enklasigo == [[Dosiero:4 de noviembre de 2015 - Entrevista TeleSur a Gabriela Rivadeneira presidenta de la Asamblena Nacional (22784865025).jpg|eta|260px|maldekstre|La [[parolo]] estas la kampo studita de la lingvistiko.]] La celo de la teoria lingvistiko estas la konstruo de ĝenerala teorio pri la strukturo de la naturaj lingvoj kaj de la tuta kognosistemo kiu ebligas ilin, tio estas, la mensaj reprezentoj abstraktaj kiuj kreas parolanton kaj ebligas, ke li parolu. La celo estas priskribi la lingvojn karakterizante la implicitan konon kiun pri la lingvoj havas la parolantoj kaj determini kiel tiuj akiras ilin. Ekzistis ioma diskuto ĉu lingvistiko devas esti konsiderata [[socia scienco|socia scienco mem]] aŭ nur parto de la [[psikologio]]. En la sociaj sciencoj la [[konscio]] de la partoprenantoj estas esenca parto de la procezo, tamen, ŝajnas, ke nek en la mekanismo de la [[lingvoŝanĝiĝo]] nek en la strukturo mem de la lingvoj la konscio de la parolantoj ludas gravan rolon. Kvankam certe en areoj inkluditaj normale ene de la lingvistiko kiel la [[sociolingvistiko]] aŭ la [[psikolingvistiko]] la konscio de la parolanto ja ludas rolon, tamen precize tiuj du areoj ne estas la ĉefa kerno de la teoria lingvistiko, sed apartaj fakoj kiuj studas flankajn aspektojn de la uzado de la lingvo. La celo de la [[aplikata lingvistiko]] estas la studo de la [[Akirado de lingvaĵo|parollernado]] kaj la aplikado de la scienca esplorado de la lingvo (parolo) al vario de bazaj taskoj kiel la prilaborado de plibonigitaj metodoj por la [[lingvoinstruado]]. Okazas konsiderinda debato ĉu la lingvistiko estas aŭ socia scienco, ĉar nur la homaj estaĵoj uzas lingvojn, aŭ [[natura scienco]], ĉar, kvankam uzata de homaj estaĵoj, la intenco de la parolantoj ne ludas gravan rolon en la [[Historia lingvistiko|historia evoluo]] de la lingvoj, ĉar ili uzas la lingvajn strukturojn nekonscie (tio estis studita jam de F. de Saussure kiu alvenis al la konkludo, ke la ŝanĝiĝo en lingvo okazas arbitre pro variadoj faritaj de la parolanto, kaj ke tiuj estas nevolaj, kaj ke la lingvo varias en la historio kaj pro tio li proponis, ke la studo de lingvo devas esti realigata kaj diakronece kaj sinkronece. Saussure deflankigas la historion de la lingvoj kaj studas ili sinkronece, nome konsideritaj en difinita momento). Partikulare, [[Noam Chomsky]] indikis, ke la lingvistiko devas esti konsiderata parto de la kampo de la [[kognoscienco]] aŭ de la [[psikologio|homa psikologio]], ĉar la lingvistiko rilatas plie al la funkciado de la homa cerbo kaj ties [[Evolucio (teorio)|evolucia disvolviĝo]] ol al la socia organizado aŭ la institucioj, kiuj estas la studobjekto de la sociaj sciencoj. == Studobjektoj == La lingvoscienco povas celi diversajn studobjektojn, kiel jenaj: * [[Lingvo]]j mem kiel tuto. Se konsideri la uzadon de lingvoj fare de socioj, temas pri [[sociolingvistiko]]. * [[Lingva signo]] kiel lingva unuo kiu povas esti kaptata de la homa estaĵo pere de la sentoj kaj kiu permesas reprezenti komplete komunikan okazaĵon en siaj propraj terminoj. Temas pri socia konstruaĵo kiu funkcias ene de lingva sistemo kaj kiu metas "elementon" anstataŭ alia. Kiel sistemo, ĝi havas la kapablon aplikiĝi kaj ekspliki la ceterajn signosistemojn; sed gravas noti, ke en la lingvoscienco kaj en la [[semiotiko]] la teorio difinas la celon, kaj tiele la signo estas sekvo kaj rezulto de perspektivo teoria. La lingva signo estis studita de du diferencaj fakuloj, nome unuflanke Ferdinand de Saussure kaj aliflanke Charles Sanders Peirce, kiuj fine de la [[19-a jarcento]] disvolvigis siajn studojn per kiu ili aliris saman fenomenon: nome la [[signo]], sed el diferencaj vidpunktoj: Saussure uzas lingvan perspektivon, dum tiu de Peirce estas logik-pragmatika. Kaj ambaŭ metis la bazojn de tio kio nun estas konata kiel la "Ĝenerala Teorio pri Signoj". == Limoj == Ofte oni rigardas [[beletroscienco]]n kun [[stiloscienco]], [[parolarto]], normiga [[gramatiko]], kaj similaj kiel aliajn fakojn ol lingvoscienco. La historio de lingvoscienco montras, kiel diversaj skoloj emfazis diversajn aspektojn de lingvoj, kaj estis influitaj de pluraj sciencaj fakoj aŭ influis ilin. Pro tio kun [[filozofio]], [[logiko]], [[instruarto]], [[etnoscienco]], [[sociscienco]] kaj [[informadiko]], lingvoscienco havas komunajn esplorkampojn, kiuj plimalpli memstariĝis: [[lingvoinstruado]], [[komputa lingvoscienco]], [[psikolingvistiko]], [[socilingvistiko]]... == Subfakoj == [[Dosiero:Juan de Zúñiga dibujo con orla.jpg|eta|200px|'''[[Antonio de Nebrija]]''' instruanta gramatikon ĉe la [[mecenato]] Juan de Zúñiga. Bildo de la ''Introductiones latinae'', [[1481]].]] En sia nuna stato lingvoscienco enhavas interalie la jenajn subfakojn: * [[Fonologio]] - studo de la sonsistemoj de lingvoj kun rilato al ebla signifoŝanĝo ** [[Fonetiko]] - studo de la sonoj kiuj ekzistas en homaj lingvoj sen nepra rilato al signifoŝanĝo * [[Gramatiko]] - studo de la formo kaj aranĝo de vortoj ** [[Morfologio]] - studo de la formo de vortoj ** [[Sintakso]] - studo de la aranĝo de vortoj ** [[Frazeologio]] - studo de [[leksika unuo|leksikaj unuoj]] en [[frazo]]j * [[Semantiko]] - studo de la signifo de vortoj kaj ties aranĝoj * [[Pragmatiko]] - studo de interinfluoj inter parolo kaj parolsituacio * [[Lingva tipologio|Tipologio]] - klasifiko de lingvoj laŭ gramatikaj trajtoj Ĉi tiu dispartigo ne perfektas. Lingvistoj agnoskas ekzemple, ke la disigo inter morfologio kaj sintakso ne tute klaras, kaj ke ili ambaŭ kontribuas al semantiko. Pli bonan aranĝon oni tamen ankoraŭ ne establis. == Ismoj kaj skoloj == Skoloj ekde la [[1910aj jaroj]]: {{Div col|cols = 3}} * [[Strukturismo]] ** [[Distribuismo]] ** [[Funkciismo]] ** [[Praga lingvoskolo]] * [[Generismo]] ** [[Genera sintakso]] ** [[Generativa lingvistiko]] * [[Senco-teksta teorio]] Famaj demandoj kaj debatoj: * [[Hipotezo de Sapir-Whorf]] * [[Universala gramatiko]] Modernaj formalaj gramatikmodeloj: * [[Dependogramatikoj]] * [[Vortgrupaj gramatikoj]] * [[Transformaj gramatikoj]] * [[Unuigaj gramatikoj]] Apartaj fakoj: * [[Aplikata lingvistiko]] * [[Popola lingvistiko]] {{Div col end}} === Diversaj branĉoj de lingvistiko === ==== Geolingvistiko ==== {{Ĉefartikolo|Geolingvistiko}} [[Dosiero:Primary Human Language Families Map.png|400px|maldekstre|eta|Ĉefaj lingvofamilioj de la mondo (kaj en kelkaj kazoj geografiaj grupoj de familioj).]] '''Geolingvistiko''' estas unu el la branĉoj de lingvistiko, kies enhavo ege malsamas depende de la diversaj lingvaj skoloj. Iuj lingvistoj vidas ĝin kiel branĉon de [[Lingvogeografio|lingva geografio]], aliaj vidas ĝin pli larĝe kiel specon de [[homa geografio]]. Laŭ la rusa profesoro S.N. Kuznecov "ne ekzistas unueco por kompreni la taskojn kaj limojn de geolingvistiko. Pluraj vidpunktoj konkurencas unu kun la alia. Iuj esploristoj strebas minimumigi la kampon de geolingvistiko, dum aliaj male atribuas al ĝi la signifon de ia planeda modelo priskribanta la tutmondan lingvan situacion"<ref name=":0">(ru) S.N. Kuznetsov [http://genhis.philol.msu.ru/article_197.shtml Геолингвистика/Geolingvistiko], la 5-an de septembro 2007</ref>. La Usona Geolingvistika Socio interpretas geolingvistikon kiel "akademian disciplinon, kiu analizas la konsekvencojn de la geografia loko, distribuo kaj strukturo de diversaj lingvoj ene de tempa strukturo, aŭ izolite aŭ en kontakto kaj/aŭ konflikto inter si. Ĝi estis origine difinita de la fama lingvisto kaj esperantisto [[Mario Pei]] kiel filio de la lingvistiko, kiu estos uzata por esplorado de la problemoj pri funkciado de lingvo pere de interfakaj aliroj" <ref name="ASG">(en) [https://sites.google.com/view/geolinguistics-information/mission-statement Mission, Geolinguistic Information], ASG</ref>. La Societo celas la kolekton kaj disvastigon de "scioj pri modernaj lingvoj de la mondo, [[dialekto]]j kaj aliaj lingvovariaĵoj en la kunteksto de ilia disvastigo kaj uzo, ilia relativa praktika signifo, ilia perceptita utilo kaj reala alireblo al ekonomiaj, politikaj kaj kulturaj vidpunktoj, ilia genetika, historia kaj geografia identigo kaj uzo en parola kaj skriba formo”. Ĝi ankaŭ mencias la intereson de la Societo pri "[[lingva geografio]], interlingvaj kontaktoj kaj konfliktoj, [[lingva planado]], lingvopolitiko, [[lingva edukado]] kaj pli vastaj aspektoj de [[socilingvistiko]]". ==== Generativa lingvistiko ==== {{Ĉefartikolo|Generativa lingvistiko}} [[Dosiero:Noam Chomsky, 2004.jpg|eta|desktre|230px|[[Noam Chomsky]] defendas, ke multe de la lingva sciaro estas denaska, sugestante, ke [[infano]]j bezonas nur lerni iujn parolaĵojn de sia denaska lingvo.]] La [[Noam Chomsky|ĉomski-a metodo]] pri [[sintakso]], ofte nomita “generativa gramatiko” aŭ “generativa lingviko” (respektive "genera lingvistiko") studas [[gramatiko]]n kiel korpon de sciaĵoj posedatan de lingvouzantoj. Ekde la [[1960-aj jaroj]], [[Noam Chomsky]] pretendadas, ke multe da ĉi tiu sciaĵaro estas denaska, sugestante, ke infanoj bezonas nur lerni iujn parolaĵojn de sia denaska lingvo.<ref name="aspects">{{citaĵo el libro||titolo=Aspects of the Theory of Syntax|eldoninto=MIT Press|aŭtoro=Chomsky, Noam|jaro=1965}}</ref> La denaska korpo de lingvaj sciaĵoj ofte nomiĝas [[universala gramatiko]]. De la perspektivo de Chomsky, la plej forta ŝajnigo por la ekzisto de universala gramatiko simple estas la fakto, ke infanoj sukcese akiras sian denaskan lingvon dum tiom malmulte da tempo. Plie, li pretendas, ke estas grandega breĉo inter la lingvaj stimulaĵoj kiujn spertas infanoj, kaj la riĉa lingvoscio, kiun ili atingas. (Ĉi tiu nomiĝas la argumento de “malriĉeco de la stimulo.”) La scio de universala gramatiko, servus kiel ponto trans tia breĉo. La teorioj de Chomsky estas popularaj, ĉefe en [[Usono]], sed ili neniam estis senkritikaj. Kritiko venas de pluraj direktoj. Ĉomski-istaj lingvistoj multe fidas je la intuicioj de denaskaj parolantaj por scii kiuj frazoj de lingvo estas bone formitaj. Ĉi tiu praktiko estas kritikita kaj pro ĝeneralaj metodaj kialoj, kaj ĉar laŭ iuj ĝi kaŭzis troemfazon de la [[angla lingvo]]. Nun centoj da malsamaj lingvoj ricevis almenaŭ iom da pristudado en literaturo pri generativa gramatiko<ref>{{cite paper|title=Logical relations in Chinese and the theory of grammar|author=Huang, Cheng-Teh James|date=1982|url=|publisher=MIT PhD dissertation}} Disponebla rete [http://dspace.mit.edu/handle/1721.1/15215].</ref><ref>{{citaĵo el libro||titolo=Hidatsa Syntax|aŭtoro=Matthews, G.H.|jaro=1965|eldoninto=Mouton}}</ref><ref>{{cite paper|author=Platero, Paul Randolph|date=1978|title=Missing noun phrases in Navajo|publisher=MIT PhD dissertation}} Disponebla rete [http://dspace.mit.edu/handle/1721.1/16328].</ref><ref>{{cite paper|title=Towards a Minimalist Account of Quirky Case and Licensing in Icelandic|author=Schütze, Carson T.|date=1993|publisher=MIT Working Papers in Linguistics 19}} Disponebla rete [http://www.linguistics.ucla.edu/people/cschutze/Icelandic.MITWPL.fixed.pdf]</ref><ref>{{cite paper|title=Matching Effects and the Syntax-Morphology Interface: Evidence from Hindi Correlatives|author=Bhatt, Rajesh|publisher=MIT Working Papers in Linguistics 31|date=1997}} Disponebla rete [http://people.umass.edu/bhatt/papers/mscil.pdf].</ref> ==== Lingvistika antropologio ==== {{Ĉefartikolo|Lingvistika antropologio}} [[Lingvistika antropologio]] estas la studo pri kiel [[lingvo]] influas socian vivon. Ĝi estas parto de antropologio, kiu komenciĝis per la klopodo registri lingvojn, kiuj eble malaperos, kaj kreskis dum la lastaj cent jaroj por kovri la plej multajn partojn de kiel lingvo estas konstruita kaj uzata. == Pluraj vidpunktoj == La multaj lingvosciencaj skoloj postlasis malsamajn alirojn al lingvoscienco. Tio kaŭzas streĉojn, eĉ pri la difino de lingvoscienco mem. === Diakroneco kaj sinkroneco === Ĝis la komenco de la [[1900-aj jaroj]], oni studis lingvojn en la kadro de [[filologio]]. Lingvojn oni klarigis kaj prezentis kiel idojn de pli antikvaj lingvoj. Tio estis '''tratempa lingvoscienco''' (''diakroneca lingvoscienco''). Modernaj skoloj male emfazas koheran kaj kompletan priskribon de lingvo en ĝia efektiva stato. Tio estas '''unutempa lingvoscienco''' (''sinkroneca lingvoscienco''). Mankas kadro por unuigi la du vidpunktojn: unuflanke oni konstatas, ke [[vorto]] havis participan klason en iu epoko kaj havas prepozician klason en posta epoko. Aliflanke oni priskribas lingvajn statojn, en kiuj al la vorto oni donas unu klason, aŭ la alian, aŭ ambaŭ. La dinamikon de evoluo nenio klare prezentas. === Teorio kaj apliko === Simile al aliaj sciencoj, lingvoscienco havas teoriajn kaj aplikajn flankojn. La teoria aliro favoras la bone formaligitajn aspektojn, kiaj fonologio, sintakso laŭ pure '''priskriba''' vidpunkto. Sed tiuj ne tre interesas ordinarulon, kiu vidas lingvosciencon tra la konsiloj de vortaroj aŭ gramatiklibroj, aŭ tra la studo de eventuale utilaj fremdaj lingvoj kaj por tio petas, ke oni prezentu lingvon laŭ '''preskriba''' vidpunkto. Ĉi tiu streĉo inter teorio kaj praktiko konstateblas en aliaj situacioj. Ekzemple en hezito pri la klaso de vorto teoriema universitatulo elektos laŭ principaj reguloj, sed praktikema lingvokomputisto elektos simple la klason, per kiu komputiĝos pli bonaj rezultoj. Ekzemploj de aplikaj fakoj: * Lingvoinstruo * [[Lingvokomputiko]] * [[Leksikografio]] * [[Logopedio]] * [[Terminologio]] * [[Vortarfarado]] === Lingvo kaj kompetento === [[Dosiero:Novi Sad mayor office.jpg|eta|maldekstre|[[Plurlingveco|Plurlingva]] signalo ekster oficejo de la [[urbestro]] de [[Novi Sad]], skribita en la kvar oficialaj lingvoj de la urbo: [[Serba lingvo|serba]], [[Hungara lingvo|hungara]], [[Slovaka lingvo|slovaka]], kaj [[Rusina lingvo|panonia rusina]]. Lingvoj estas rilataj al siaj respektivaj kulturoj.]] Tradicie lingvoscienco rigardis lingvon kiel apartan eston, eventuale ligitan al [[kulturo]]j, moroj, aŭ al logiko kaj racio. Strukturismo metis kontraston inter ''lingvo'' kiel abstrakta modelo, kaj ''parolo'' kiel realaĵo. La generisma skolo renversis la perspektivon, prenante kiel studotemon la homan parolkapablon, kiun ĝi nomas '''kompetento''', kontraste al parolado, kiun ĝi nomas '''efektivigo'''. Tiuj ŝanĝoj lasis sensolvaj plurajn demandojn: ĉu lingvoscienco estas memstara [[scienco]] kun propra studaĵo, aŭ ĉu ĝi estas branĉo de [[psikologio]] studanta parolkapablon? Pli grave, ĉu la formalaj modeloj faritaj de lingvistoj nur ekstere klarigas la lingvajn fenomenojn, aŭ ĉu ili estas – ĉu ili estu – taŭgaj bildoj de la mensa kapablo de homoj? Ĉi lastan demandon [[neŭroscienco]] malgraŭ grandaj esperoj ne helpis respondi. === Informo kaj komuniko === Logiko kaj informteorio tiris lingvosciencon al prezento de lingvo kiel ''informilo''. Ili taskas al ĝi, mezuri la kvantojn aŭ kvalitojn de veraj aŭ malveraj asertoj portataj de frazoj. Ili proksimigas la teorion de homaj lingvoj al la teorio de [[programlingvo]]j, kun similaj modeloj de morfologio kaj sintakso. Socilingvistiko kaj pragmatiko male emfazas, ke lingvon uzas homoj por interkontakti. Ĝi estas ''komunikilo''. ''Bonan tagon'' nek veras nek malveras, kaj ne estas primonda aserto ligebla al loko en universala nomsistemo de ekzistaĵoj. Ĉi tiu vidpunkto volonte konsideras semantikon kiel plej gravan parton de lingvo, eĉ se la formaligo de senco ne tiom progresis. === Priskribo kaj preskribo === En lingvoscienco, priskribo aŭ [[priskriba lingvistiko]] estas la laboro de objektiva analizado kaj priskribado kiel lingvo estas fakte uzata (aŭ kiel ĝi estis uzita en la pasinteco) fare de parolkomunumo. Ĉiu akademia esplorado en lingvistiko estas priskriba; kiel ĉe ĉiuj aliaj sciencaj fakoj, ĝi celas priskribi la realon, sed pezas la balasto de antaŭplanitaj ideoj pri kiel ĝi estu. Nuntempa priskriba lingvistiko estas bazita sur strukturalisma alproksimiĝo al lingvo, kiel ekzempligita en la verkaro de [[Leonard Bloomfield]] kaj aliaj.<ref>Hans Heinrich Stern (1983). "Concepts of language". [https://books.google.es/books?id=p6T3eo5ltFAC&redir_esc=y Fundamental Concepts of Language Teaching: Historical and Interdisciplinary Perspectives on Applied Linguistic Research.] Oxford University Press. p. 136. ISBN 9780194370653. Alirita la 22an de aprilo 2020.</ref> Lingvistika priskribo estas ofte kontrastata kun lingvistika preskribo,<ref>McArthur, Tom, eld. (1992). The Oxford Companion to the English Language. Oxford University Press. p. 286 pri "Descriptivism and prescriptivism" cito: "Contrasting terms in linguistics."</ref> kio troviĝas speciale en [[edukado]] kaj [[eldonado]].<ref>Robert Lawrence Trask (1999). [[iarchive:keyconceptsinlan0000tras|Key Concepts in Language and Linguistics.]] Routledge. pp. 47–48. ISBN 9780415157414. Alirita la 22an de aprilo 2020.</ref><ref>Nils Langer (2013). [https://books.google.es/books?id=IZUiAAAAQBAJ&redir_esc=y Linguistic Purism in Action: How auxiliary tun was stigmatized in Early New High German.] Walter de Gruyter. p. 223. ISBN 9783110881103. Alirita la 22an de aprilo 2020.</ref> === Diversaj lingvofenomenoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Dialekto]] * [[Dulingveco]] * [[Duoblaĵo (lingvoscienco)|Duoblaĵo]] * [[Falsa amiko|Falsaj amikoj]] * [[Gepatra lingvo]] * [[Homofonio (lingvoscienco)|Homofonio]] * [[Lingva prunto]] * [[Lingva signo]] * [[Popola etimologio]] * [[Psikolingvistiko]] * [[Repruntado]] * [[Signifanto kaj signifato]] * [[Vortoludo]] * [[Intonacio#Lingvistiko]] {{Div col end}} == Esperanto kaj ĝenerala lingvistiko == Unika modelo por la ĝenerala lingvistiko, [[Esperanto]] dekomence estis kaŭzo de malsameco de opinioj inter lingvistoj. Efektive, ĝi prezentas unikan modelon por lingvaj esploroj. Ĝi permesas studi la evoluon de lingvoj per esplorado de ĝia kresko el lingva projekto al plene funkcianta lingvo. Ĝi donas enrigardon en la evoluon de multsignifeco kaj redundanco. Eblas observi per ĝia lingva historio la kreskon de lingvo per kolektiva agado; eblas studi lingvajn universalaĵojn kaj esplori la fenomenon de socia regado<ref>(en) [[Aleksandr Duliĉenko|Aleksandr D Dulichenko]], ''Esperanto : A Unique Model for General Linguistics'', En: [[Language Problems and Language Planning]], Volumo 12, n-ro 2 (20120718): paĝoj 148-151</ref><ref>(en) Asya Pereltsvaig, ''Esperanto linguistics'', En: [[Language Problems and Language Planning|Language problems and language planning]], Vol. 41, n-ro 2, (2017): paĝoj 168-191</ref>. Por la granda plimulto de la parolantoj de Esperanto, inkluzive denaskulojn, Esperanto ne estas la reganta lingvo. Ĉi tiuj faktoj igas Esperanton kaj Esperanto-parolantojn utilaj en testoj pri la fortikeco de ĝeneraligoj pri lingva tipologio, universala gramatiko, akiro de unua kaj dua lingvo, lingva kontakto kaj kreoligo, variado kaj ŝanĝo<ref>(en) Asya Pereltsvaig, ''Esperanto linguistics: State of the art'', En: [[Language Problems and Language Planning]], Vol. 41, n-ro 2 (20171027): paĝoj 168-191</ref>. [[Dosiero:Blanke - vojoj al faka literaturo.jpg|eta|Detlev Blanke: Interlingvistiko kaj esperantologio: vojoj al faka literaturo.]] [[Esperantologio]] estas la speciala esperanta lingvoscienco, okupiĝanta pri vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Pli ampleksa koncepto estas tiu de [[Interlingvistiko]]. Interlingvistiko estas scienco, kiu studas homajn rilatojn pere de planlingvoj kaj malegalecon inter lingvoj, do, lingvan justecon<ref>D-ro Federico Gobbo, ''Interlingvistiko kiel ekstrema lingvoplanado'', sub 'Esperantic Studies Foundation kaj la [[Universitato de Kostariko]] anoncis someran seminarion pri lingvoplanado kaj lingvopolitiko en : '[http://www.esperantic.org/wp-content/uploads/2015/09/IpI-101_2017.pdf Informilo por interlingvistoj]' (.pdf), 26-a jaro (tria serio), n-ro 101 (2/2017), ISSN 1385-2191.</ref>, inter homoj kiuj ne povas kompreniĝi pere de siaj gepatraj lingvoj. Ĝi esploras kiel en tia komunikado rolas kaj funkcias etnaj kaj [[planlingvo]]j, [[tradukoscienco|tradukado]] kaj teknikaj iloj. Ĝi ankaŭ rilatas al [[lingvopolitiko]]. Interlingvistiko ekestis kiel scienco stariganta normojn por [[helplingvo]]j, sed tra ĝia centjara historio ĝi estas komprenata de diversaj aŭtoroj pli kaj pli vaste kiel "interdisciplina sciencobranĉo inkludanta diversajn aspektojn interalie de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj internacia [[komunikado]], [[lingvoplanado]]n kaj [[lingvonormigo]]n, [[Plurlingveco|multlingvecon]], [[lingvopolitiko]]n, [[Traduko|tradukarton]], [[sociolingvistiko]]n, [[historio]]n kaj literaturon de [[planlingvo]]j"<ref name=":Barandovskà">Věra Barandovskà-Frank, [http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Int%20Simp%20Resumoj%2017.pdf Koncepto de la studobjekto Interlingvistiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181223030215/http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Int%20Simp%20Resumoj%2017.pdf |date=2018-12-23 }}, 4. Sympozjum Interlingwistyczne / 4a Interlingvistika Simpozio / 4th Interlinguistic Symposium, 2017, p. 7/37</ref>. Unueca koncepto de interlingvistiko ne ekzistas kaj ĝia gamo enhavas dudekon da specialaĵoj ekde [[Etna lingvo|etnaj lingvoj]] ĝis traduk-kodoj"<ref name=":Barandovskà" />. Laŭ [[Sabine Fiedler]], "Interlingvistiko ankaŭ havas la taskon atentigi pri la fakto, ke nia mondo plenas je nesolvitaj problemoj kaj malegalecoj kunligitaj kun lingvaj demandoj"<ref>Sabine Fiedler, [https://www.esperantic.org/wp-content/uploads/2018/10/Nitobe-Prelego-Fiedler_Nitobe_2018.pdf La nuna stato de studoj kaj esploroj en Esperanto kaj Interlingvistiko] (prelego dum la Nitobe-simpozio 2018), p. 3.</ref>. Laŭ Cyril Brosch "Interlingvistiko estas sub-disciplino de la lingvistiko, kiu okupiĝas pri internacia lingva komunikado en ĉiuj ĝiaj aspektoj, t.e. funkcio, strukturo, disvolviĝo kaj uzo de etnaj kaj planlingvoj kiel internaciaj komunikiloj. En tio politikaj, lingvaj, ekonomiaj, kulturaj, historiaj, leĝaj kaj informteknologiaj aferoj ludas rolon, precipe rilate al la optimumigo de internacia lingva komunikado (inter alie kiel ekonomiaj aspektoj)<ref>(germane) C. Brosch, ''Grundlagen der Interlinguistik'' (Fundamentoj de Interlingvistiko), p. 4, in: [http://www.cyrilbrosch.net/wb/media/esperanto_sprawi.pdf Esperanto für Sprachwissenschaftler], WS 2011/12.</ref>. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Akcento]] * [[Aplikata lingvistiko]] * [[Dialekto]] * [[Ekolingvistiko]] * [[Etnolingvistiko]] * [[Etimologio]] * [[Geolingvistiko]] * [[Ĝenerala lingvistiko]] * [[Komputa lingvoscienco]] * [[Konstruita lingvo]] * [[filozofio de lingvo|Lingvofilozofio]] * [[Homa scienco]] * [[Listo de lingvoj]] * [[Metalingvistiko]] * [[Onomastiko]] * [[Ortografio]] * [[Planlingvo]] * [[Rusa formalismo]] * [[Sintakso]] * [[Sociolingvistiko]] * [[Tradukoscienco]] {{Div col end}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:Noam chomsky.jpg|[[Noam Chomsky]] Dosiero:Egypte louvre 144 hieroglyphes.jpg|[[Hieroglifoj]] Dosiero:Languages world map actual.png|[[Lingva familio|Lingvofamilioj]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Linguistics|ReVo=lingvi}} === En Esperanto === * [http://riviste.unimi.it/index.php/inkoj/article/view/838/1084 La neebleco de priesperanta lingvoscienco] * [https://www.academia.edu/286654/Kolekto_de_lingvistikaj_terminoj Lingvistikaj terminoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201116054637/https://www.academia.edu/286654/Kolekto_de_lingvistikaj_terminoj |date=2020-11-16 }} - kolekto de Cyril Brosch === Alilingve === * [http://www.phon.ucl.ac.uk/home/sampa/home.htm SAMPA komputillegebla fonetika alfabeto.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250426172127/https://www.phon.ucl.ac.uk/home/sampa/home.htm |date=2025-04-26 }} * [http://www.canoo.com/wmtrans/home/index.html Multlingva Morfologia Programaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040624042158/http://www.canoo.com/wmtrans/home/index.html |date=2004-06-24 }} * [http://www.englishpage.com/grammar Gramatiko] * [http://www.arcs.ac.at/dissdb/rn036488 Aŭtomata vortanalizo por la germana lingvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040622195854/http://www.arcs.ac.at/dissdb/rn036488 |date=2004-06-22 }} * [http://www.linguistlist.org Lingvista listo] {{Portalo Lingvo}} {{Lingvoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Lingüística |revizio=135156188}} {{Havenda artikolo|Lingvoscienco}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lingvo]] [[Kategorio:Lingvoscienco|*]] fmyveijsx46lwranetcy1k72lodhnzg Verda teo 0 4428 9419041 9388274 2026-07-02T18:38:01Z Sj1mor 12103 9419041 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Verda teo - zielona herbata.JPG|eta|Verda teo en diversa formo por manĝi; kiel teo por trinki, kiel glaciaĵo, kiel dolĉaĵo.]]'''Verda teo''' estas [[teo]] kiu spertis specialan traktadon. Post la rikolto, la folioj estas varmigitaj por forigi akvon. Sekve, la folioj estas metitaj en metalan [[marmito]]n kaj varmigitaj ĝis {{GdC|90}} por sekigi ilin. Dum la du varmigadoj, la folioj povas esti ruligitaj (mane aŭ maŝine) en streĉa bulo. Post la sekigo, el tio fariĝos "kanonpulva teo" (''Gunpowder'' anglalingve) ĉefe uzata por fari la [[nordafrika tepreparado|nordafrikan tepreparadon]] kun [[mento]]. Verda teo gustas kiel herbo. == Preparado == Verdaj teoj estas preparitaj laŭ ia ajn ceremonio (vidu ĉe [[Teo]]), escepte [[Gong Fu Cha]], pro la tro alta temperaturo de la akvo, kiu bruligus la foliojn. == Verdaj teoj == * Kanonpulvo teo (''Gunpowder''), uzata por fari teon kun [[mento]]. * ''[[Sencha]]'' [senĉa], preparita laŭ iom malsama japana metodo. * [[Kukiĉa]], japana tego-teo. * ''Gyokuro'' [gjokuro]. Antaŭ la rikolto, la tearboj estas ombrigitaj por pligrandigi la kvanton de [[klorofilo]] kaj tiel ŝanĝi la guston. Fama teo. * ''[[Matcha]]'' [maĉa] estas pulvorigita teo uzata por la [[japana teceremonio]]. Oni uzas altkvalitan verdan teon por fari ĝin. Precipe ''Gyokuro'' [gjokuro] estas uzata por la pulvorigado. * ''Longjing tea'', laŭvorte "[[drako|draka]] [[puto|puta]] teo" en [[Hangĝoŭo]] kaj [[Ĝeĝjango]], Ĉinio. * ''Huangshan Maofeng'', el [[Anhujo]], Ĉinio. * ''Trà xanh, chè xanh'': Vjetnamaj verdaj teoj havas pli malaltan enhavon da kafeino kompare kun ĉinaj verdaj teoj sed pli altaj kafeinaj niveloj ol japanaj verdaj teoj. {{Unua}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Teoj]] a3jd09fbzlorhu1nfxwwr8brdmiug2w Venezuelo 0 4453 9419084 9371571 2026-07-02T19:17:29Z Stefangrotz 91903 /* Ekonomio */ [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] tabelo 9419084 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |lokigo-bildo= {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 250 | dosiero1 = Venezuela Orthographic Map.svg | priskribo1 = {{Priskribo|#336733|Administrita teritorio de Venezuelo}}<br>{{Priskribo|#73cb74|[[Esekiba Gujano|Pridisputata teritorio]]}} | dosiero2 = Mapa de los Estados Unidos de Venezuela.jpg | piedlinio = }} |eonomo=Bolivara Respubliko Venezuelo |flago=Flag of Venezuela.svg |nomoenlokalingvo=República Bolivariana de Venezuela |blazono=Coat of arms of Venezuela.svg |priskribo de flago=[[Flago de Venezuelo|Nacia flago]] |priskribo de blazono=[[Blazono de Venezuelo|Nacia blazono]] |nacia himno=[[Gloria al Bravo Pueblo]]<br>(Gloron al la Brava Popolo)<br>[[Dosiero:United States Navy Band - Gloria al Bravo Pueblo.ogg]] |nacia devizo=Dios y Federación<br>(Dio kaj Federacio) |ĉefurbo=[[Karakaso]] |oficiala lingvo=[[Hispana lingvo|Hispana]]<br><br>Kunoficialaj lingvoj:<br>[[Indiĝenaj lingvoj en Venezuelo|Indiĝenaj lingvoj]] |lingvoj=[[Venezuela lingvo signo]] |religio=[[Katolika Eklezio|Katolika]] <small>(63.7 %)</small><br><br>Aliaj religioj:<br> * [[Evangeliismo]] <small>(21.7 %)</small> * [[Senreligio]] <small>(9.2 %)</small> * [[Ateismo]] <small>(1.1 %)</small> * [[Atestantoj de Jehovo|Atestantoj de Jehovo]] <small>(1 %)</small> * [[Sepataga Adventisma Eklezio|Adventisma]] <small>(0.3 %)</small> * [[Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj|SLT-Movado]] <small>(0.1 %)</small> * Alia <small>(2.2 %)</small> * Ne scias <small>(0.6 %)</small> * Ne respondis <small>(0.2 %)</small> |loĝantaro=26458853 |loĝantaro-jaro=2024 |politika sistemo=[[Federacia|Federacia]] [[prezidenta respubliko]] kun [[hegemonia partio]] |sendependeco=5-a de julio, 1811 |de kiu=[[Hispanio]] |valuto=[[Venezuela bolivaro|Bolivaro]] |parlamento=[[Nacia Asembleo de Venezuelo]] |loĝantoj=venezuelano(j) |referenco por loĝantaro=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=299,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LUR,LP,&sy=2024&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |esperanto-asocio=[[Venezuela Esperanto-Asocio]] |bildo=AVE logo.jpg |ŝtatestro=Delcy Rodríguez}} La '''Bolivara Respubliko Venezuelo''', [[Hispana lingvo|hispane]]: '''República Bolivariana de Venezuela''', kaj pli simple ''Venezuela'' (elparolata ''BeneSŬEla'') nome '''Venezuelo'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Venezuelo_kd Venezuelo] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref> estas tropika lando, nome [[suvereneco|suverena ŝtato]] situanta ĉe la norda marbordo de [[Sudameriko]]. Ĝi estas konstituita per kontinenta areo kaj granda nombro de insuloj kaj insuletoj en la [[Kariba Maro]]; ĝia ĉefurbo kaj pli granda urba aglomeraĵo estas la urbo [[Karakaso]].<ref> La ĉefurbo estis iam en [[Coro]] (1527-1545) kaj [[El Tocuyo]] (1545-1577). Karakaso estis oficiala ĉefurbo ekde 1577. Estis provizoraj ĉefurboj ankaŭ [[Maracay]] (1812), [[Valencia (Venezuela)|Valencia]] (1812, 1830 kaj 1858), kaj [[Angostura]] (nuntempe [[Ciudad Bolívar]], 1819-1821). </ref>​ Ĝiaj landlimoj estas: norde la [[Kariba Maro]] kaj la [[Atlantiko]], [[Gujano]] oriente, [[Brazilo]] sude, kaj [[Kolombio]] okcidente. Norde, ne malproksime de la Venezuela marbordo troviĝas ankaŭ la [[Nederlandaj Antiloj]]: [[Arubo]], [[Kuracao]] kaj [[Bonero]] ([[Nederlando]]) kaj [[Trinidado kaj Tobago]]. Kun Gujano Venezuelo plendas reklamon al 159 542 km² de teritorio okcidente de la rivero Esequibo, nome areo konata kiel [[Esekiba Gujano]] aŭ ''Zona en Reclamación'' (Reklamita Zono)​,<ref>[https://web.archive.org/web/20131022024953/http://www.radiofeyalegriaeducom.net/pdf/MD-2do-S12-Historia%20de%20Venezuela.pdf «Historia de los problemas limítrofes de Venezuela» (PDF).] Radio Fe y Alegría. 2005. Arkivita el originalo la 22an de oktobro 2013. Konsultita la 19an de marto 2013. </ref> antaŭe sub kontrolo de [[Surinamo]]. La teritorio nuntempe konata kiel Venezuelo estis koloniigita de la [[Hispanio]] en 1522, kontraŭ rezistado fare de [[Indianoj|indianaj popoloj]]. En 1811, Venezuelo iĝis unu de la unuaj hispanamerikaj teritorioj kiuj deklaris sian sendependecon disde Hispanio. La luktadon por la sendependigo estris figuroj kiel [[Francisco de Miranda]], [[Simón Bolívar]] kaj [[José Antonio Páez]], kiuj estris kelkajn militkampanjojn kontraŭ la koloniaj hispaniaj fortoj. En 1821, la sendependendismaj fortoj estritaj de Bolívar atingis definitivan venkon en la [[Batalo de Karabobo (1821)|Batalo de Karabobo]], kio ebligis la plifirmigon de la sendependeco de Venezuelo kaj de aliaj landoj kiuj kunformis la provizoran enton [[Granda Kolombio]], kiel unio kiu ne daŭris multan tempon kaj finfine la Granda Kolombio dissolviĝis en 1830, lasante Venezuelon kiel sendependa lando. Venezuelo suferis la politikan agitadon kaj la aŭtokration kaj restis dominita de regionaj [[kaŭdilo]]j ĝis komenco de la 20-a jarcento. Ekde [[1958]], la lando havis serion de demokratiaj registaroj. La [[Depresio (ekonomiko)|ekonomia krizo]] de la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj rezultis en kelkaj politikaj krizoj, inklude mortigajn tumultajn nomitajn "Caracazo" en [[1989]], du klopodoj de [[puĉo]] en [[1992]] kaj politika juĝado al la prezidento [[Carlos Andrés Pérez]] pro malversacio de publika mon(proviz)o en [[1993]]. Kolapso en la fido al la politikaj partioj ekzistantaj kondukis en la prezidentaj elektoj de [[1998]] la eks-militiston [[Hugo Chávez]] al la prezidenteco, kaj al la komenco de la nomita [[Bolivara revolucio]]. Chávez ekregis konvokante Konstitucifaran Asembleon en [[1999]], kiu redaktis novan [[Konstitucio de Venezuelo de 1999|Konstitucion]] kiu inter alia ŝanĝis la oficialan nomon de la lando al ''República Bolivariana de Venezuela''.<ref name="CNNU" > Castillo, Mariano; Hernández, Osmary (5a de marto 2013). [https://cnnespanol.cnn.com/?redirect=cnnmexico «Hugo Chávez, el socialista que lideró la revolución bolivariana».] [[CNN]]. Konsultita la 25an de decembro 2013. </ref> En 2010, Venezuelo havis la [[nafto]]-rezervojn plej grandajn de la mondo kaj estis unu de la ĉefaj landoj eksportantoj de nafto.<ref>[https://www.bancaynegocios.com/cvp-venezuela-produce-entre-600-y-640-mil-b-d-de-petroleo/ «CVP: Venezuela produce entre 600.000 y 640.000 barriles diarios de petróleo».] Banca y Negocios. 18a de oktobro 2021. «Reinaldo Quintero, presidente de la Cámara Petrolera de Venezuela, afirmó que en el país se están produciendo entre 600 y 640 mil barriles de petróleo » </ref> Antaŭ la ekspluatado de la nafto, la lando estis eksportanto de agrikulturaj produktoj, kiel [[kafo]] kaj [[kakao]], sed nafto tuj atingis la dominadon de la eksportadoj kaj la enspezoj de la lando. La tutmonda troa propono kaj prezaltigo de nafto en la [[1980-aj jaroj]] kondukis al krizo de la ekstera ŝuldo kaj al longa ekonomia krizo. La [[inflacio]] plialtiĝis en 1996 kaj la indicoj de malriĉeco plialtiĝis ĝis 66 % en 1995. Por 1998 la [[MEP]] por persono malaltiĝis al la sama nivelo de 1963, nome triono de ties maksimumo, atingante ĝin en 1978. La registaro de Hugo Chávez sekvis ideologion [[Kontraŭimperiismo|kontraŭimperiisman]] kaj klopodis por ŝanĝo en la geopolitiko de la naftomerkato serĉante novajn merkatojn<ref >«La geopolítica petrolera del Gobierno está poniendo las bases para salirse del mercado estadounidense» «los contratos de suministros al sistema Citgo que eran a 10 años son reducidos a una vigencia de 1 año, y 1 año de prórroga» [http://www.abcdelasemana.com/2010/11/04/pdvsa-madura-la-salida-de-citgo/ «PDVSA MADURA LA SALIDA DE CITGO».]{{404|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ABC de la Semana. 4a de novembro 2010.</ref> kaj apogante landoj en kiuj mankas la nafta resurso; tiukadre ankaŭ pliiĝis la publika elspezo pere de la teorio de riĉodistribuado kaj kreskiĝis ankaŭ la ekstera ŝuldo ĝis pli ol 118&nbsp;000 milionoj de dolaroj senkontrole<ref>«La deuda externa en 2013 alcanza los 118.758,40» [http://economia.com.ve/deuda-externa-venezolana/ «DEUDA EXTERNA VENEZOLANA».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210711120502/https://economia.com.ve/deuda-externa-venezolana/ |date=2021-07-11 }} Economia.com. Novembro 2016.</ref><ref name = deuda2019> Di Stasio, Alejandro (29a de aŭgusto 2019). [https://efectococuyo.com/economia/deuda-publica-de-venezuela-alcanza-los-130-633-millones-segun-la-an/ «Deuda pública de Venezuela alcanza los $130 633 millones, según la AN».] Efecto Cocuyo. Konsultita la 16an de julio 2020. </ref> kaj spite la eksplodon de la naftekspluatado ties konsekvencojn oni konstatos post jaroj;<ref name="bonanzacaida">[https://www.bbc.com/mundo/noticias/2016/02/160219_venezuela_bonanza_petroleo_crisis_economica_ab «Cómo Venezuela pasó de la bonanza petrolera a la emergencia económica».] BBC. 25a de februaro 2016. </ref> la enspezo de valutoj estis investitaj grandparte en ekonomiaj politikoj de [[Bonfaro|sociala bonfaro]], dum la landa venezuela produktado stagnis dum la unuaj jaroj de lia regado, pliigante la socialan enspezadon kaj portempe malpliigante la [[malriĉeco]]n kaj la [[Ekonomia malegaleco|ekonomian malegalecon]], pere ĉefe de la pliigo de la naftoprezoj kio helpis la pliigon de la enspezoj de la lando. Post kelkaj jaroj, la malpliiĝo de la enspezoj grandparte pro la troa publika elspezado, la pliigo de la importadoj, la politika koruptado, la bojkoto fare de landoj aliancanoj de Usono, la malpliiĝo de la tutlanda produktado pro la troa ŝtata kontrolo kaj la ekonomiaj politikoj kiuj malhelpis la normalan disvolvigon de la privata sektoro,<ref>[https://nuso.org/articulo/como-explicar-la-catastrofe-economica-venezolana/ «¿Cómo explicar la catástrofe económica venezolana?] | Nueva Sociedad». Nueva Sociedad | Democracia y política en América Latina. 16a de aprilo 2018. Konsultita la 24an de februaro 2022. </ref> estis amplekse menciitaj kiel faktoroj kiuj malstabiligis la ekonomion de la lando.<ref name="bonanzacaida" /> Tio kondukis al ĝenerala krizo kiu rezultis en [[inflaciego]], [[Depresio (ekonomiko)|ekonomia krizo]], malabundo de bazaj produktoj (akrigita pro internacia bojkoto instigita de Usono) kaj drastaj pliigoj de sendungado, malriĉeco, malsanoj, infana mortindico, [[malsufiĉa nutrado]] kaj krimindico.<ref name="unstable">{{cite news |title=Chavez leaves Venezuelan economy more equal, less stable |author=Kevin Voigt |url=http://edition.cnn.com/2013/03/06/business/venezuela-chavez-oil-economy/ |publisher=CNN |date=6a de marto 2013 |accessdate=6a de marto 2013}} {{en}}</ref><ref name="FPmarch2013">{{cite news|last1=Corrales|first1=Javier|title=The House That Chavez Built|url=https://foreignpolicy.com/2013/03/07/the-house-that-chavez-built/|accessdate=6a de februaro 2015|agency=[[Foreign Policy]]|date=7a de marto 2013}} {{en}}</ref><ref name="NPRdec2014">{{cite news|last1=Siegel|first1=Robert|title=For Venezuela, Drop In Global Oil Prices Could Be Catastrophic|url=http://www.npr.org/2014/12/25/373128433/for-venezuela-drop-in-global-oil-prices-could-be-catastrophic|accessdate=4a de januaro 2015|agency=NPR|date=25a de decembro 2014}}</ref><ref name="ELPAISfeb2015">{{cite news|last1=Scharfenberg|first1=Ewald|title=Volver a ser pobre en Venezuela|url=http://internacional.elpais.com/internacional/2015/01/30/actualidad/1422646346_475356.html|accessdate=3a de februaro 2015|agency=El País|date=1a de februaro 2015}}</ref> Fine de [[2017]], la agentejoj de kredita kvalifikado deklaris Venezuelon "nepagipova" rilate al la pagoj de la [[Ŝtatŝuldo|ŝtata ŝuldo]].<ref name="bonanzacaida" /> En 2019, la [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj|Oficejo de la Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]] publikigis informon indikantan, ke la refistaro de Venezuelo estas responsa pri sistemaj rompoj de la [[homaj rajtoj]].<ref> [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj|Oficejo de la Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]], eld. (Junio 2018). [https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Countries/VE/VenezuelaReport2018_SP.pdf ''Violaciones de los derechos humanos en la República Bolivariana de Venezuela: una espiral descendente que no parece tener fin'' (PDF).] Konsultita la 24an de majo 2020. </ref> == Nomo == [[Dosiero:Palafito.jpg|eta|maldekstre|Oni diras, ke la landonomo rilatas al [[Amerigo Vespucci]], kiu vidis [[palafito]]jn kie loĝis indiĝenoj, kaj imagis «''malgrandan [[Venecio]]n''», nomo kiu inspiris [[Alonso de Ojeda]] por nomi la nove malkovritajn kontinentajn terojn.<ref name=unibar />]] La nomo de la lando estis inspirata de [[Amerigo Vespucci]] en [[1499]], dum lia esplorado de la nordokcidenta marbordo (konata hodiaŭ kiel la [[Venezuela golfo]]), kune kun [[Alonso de Ojeda]]. La skipo alvenis ĝis la [[Marakaiba lago|Lago de Marakajbo]] inter la duoninsuloj Paraguana kaj [[Guajira Duoninsulo|La Guajira]], kie ili observis vilaĝojn de la indiĝenoj, kiuj havis la domojn super la akvo, apogitajn sur stangoj. Por Vespucci, ĉi tio estis klara rememoro al la urbo [[Venecio]]—''Venezia'', en itala—. La eltrovita regiono estis nomita de Ojeda kiel ''Venezuela'', kio signifis ion kia ''Venecieto'', fare de Vespuccci kiel ''Venezziola'', hispanigita poste kiel «Venezuela» por la tuta regiono kaj por la golfo en kiu ili malkovris la palafitojn kiu estis nomita "golfo de Venezuela".<ref name=unibar >[https://www.ub.edu/geocrit/b3w-152.htm «500 años del nombre de Venezuela».] [[Universitato de Barcelono]]. Konsultita la 13an de januaro 2009. </ref> Poste la regiono estis konata ankaŭ kiel ''Tierra Firme'' (kontinenta tero), kiel neinsula regiono de la kontinento kiu estis esplorita de eŭropanoj. == Geografio == [[Dosiero:Ve-map.png|alternative=Kart over Den bolivarianske republikken Venezuela|eta|Mapo de Venezuelo kun ties urboj]] Venezuelo havas ĉirkaŭ 2.800&nbsp;kilometrojn longan marbordon. Laŭ marspaco, ĝi posedas suverenecon al 71 295 km² de teritoria maro,<ref name="kalipedia" >[http://ve.kalipedia.com/geografia-venezuela/tema/geografia-fisica/territorio-venezolano.html?x=20080731klpgeogve_2.Kes&ap=1 «El territorio venezolano».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130514180217/http://ve.kalipedia.com/geografia-venezuela/tema/geografia-fisica/territorio-venezolano.html?x=20080731klpgeogve_2.Kes&ap=1 |date=2013-05-14 }} Kalipedia Venezuela. Konsultita la 20an de marto 2013.</ref>​ al 22 224 km² en sia apuda zono,<ref name="kalipedia" /> al​ 471 507 km² de la Kariba maro kaj de la Atlantika Ocano laŭ la koncepto de [[ekskluziva ekonomia zono]],<ref name = "radiofeyalegriaeducom.net"> {{ citaĵo el la reto | url = http://www.radiofeyalegriaeducom.net/pdf/md-2do-s12-instruccionpremilitar.pdf | titolo = Límites y fronteras de Venezuela | alirdato = 2024-04-03 | dato = | jaro = | monato = | formato = PDF | verko = Centro Nacional de Tecnologías de Información (CNTI ) | paĝoj = 6 | lingvo = es | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140405000550/http://www.radiofeyalegriaeducom.net/pdf/md-2do-s12-instruccionpremilitar.pdf | arkivdato = 2014-04-05 | citaĵo = }} </ref><ref>[https://www.nature.org/es-us/dondetrabajamos/venezuela/lugares/ «Venezuela — El Mar Caribe».]{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[The Nature Conservancy]].org. Konsultita la 20an de novembro 2012.</ref><ref> Sea Around Us Project (s/f). «EEZ Waters of Venezuela» (en angla). seaaroundus.org. Konsultita la 19an de novembro 2012.​</ref> kaj al 99 889 km² laŭ la koncepto de [[kontinentbreto]].<ref> Sea Around Us Project (s/f). [http://www.seaaroundus.org/data/#/eez/862?chart=catch-chart&dimension=taxon&measure=tonnage&limit=10 «EEZ Waters of Venezuela»] (en angla). seaaroundus.org. Konsultita la 19an de novembro 2012. </ref>​ Tiu granda marzono limas kun tiuj de dek tri ŝtatoj.<ref name = "costadevenezuela.org"> {{ citaĵo el la reto | url = http://www.costadevenezuela.org/%3fp=5941 | titolo = Refugio de Fauna Silvestre Isla de Aves | alirdato = 2024-04-03 | lingvo = es | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151117020916/www.costadevenezuela.org/%3fp=5941 | arkivdato = 2015-11-17 | citaĵo = }} </ref> El la tuta tera areo, ĉirkaŭ 39 % konsistas el arbaroj, 20 % el paŝtejoj kaj 4 % el agroj kaj kampoj. Venezuelo limas tere al tri ŝtatoj: oriente al [[Gujano]] per 743&nbsp;kilometrojn longa limo, sude al [[Brazilo]] per 1.819&nbsp;kilometrojn longa limo kaj okcidente al [[Kolombio]] per 2.050&nbsp;kilometrojn longa limo. La tuto de la surteraj landlimoj de Venezuelo estas 4 612 kilometrojn longa. [[Dosiero:Venezuela Topography.png|eta|dekstre|250ra|Topografia mapo de Venezuelo.]]Venezuelo dividiĝas je kvar regionoj: la [[Andoj]], kiuj etendiĝas laŭ orient-okcidenta kurbo de la kolombia limo laŭ la kariba maro orienten (vidu artikolon [[Cordillera de Mérida]]; la [[Orinoko]]-enenaĵoj ([[Llanos]]) en la centro; la malaltebenaĵoj de [[Marakaibo]] en la nordokcidento (kun la [[Golfo de Venezuelo|Venezuela golfo]] norde kaj la [[Marakaiba lago]] sude de tiu); kaj la altebenaĵo de [[Gujano]] en la sudoriento. La [[Sierra La Culata]] estas la nomo kiun ricevas unu el la du ''sierras'' en kiuj dividiĝas la anda montaro survoje tra la centra parto de la zono anda de Venezuelo inter la ŝtatoj Mérida kaj Trujillo. Venezuelo estas la sesa plej granda lando de Sudameriko. Ĝi estas la pejzaĝe plej diversa lando inter ĉiuj sudamerikaj ŝtatoj. Estas granda kontrasto inter la dezertaj pejzaĝoj laŭ la [[istmo]] de [[Coro (Venezuelo)]] kaj la marĉoj de la delto de la Amacuro, la neĝkovritaj montoj de la ''Cordillera de Mérida'' kaj la vastaj ebenaĵoj en la centro de la lando. [[Dosiero:Bosque de El Valle, Mérida.jpg|eta|200ra|maldekstra|Mérida, Venezuelo]] La Lago Marakaiba estas grava geografia elemento de la landa marbordo kaj la [[Lago Valencia]] estas la dua lago laŭ gravo en Venezuelo post la lago Marakajbo. Estas multaj insuloj, kiel ekzemple la [[Insularo Los Roques]]. == Historio == === Antaŭ la 19-a jarcento === La lando estis loĝata antaŭ [[1492]] de diversaj disaj triboj de indianoj, ne unuigitaj kiel en aliaj regionoj de Sudameriko. La konkero fare de la [[Hispana Imperio]] estis sufiĉe rapida, kvankam komence nur la marbordo estis koloniigata. La unua fiksa setlejo de la hispanoj, nomata ''Nueva Cádiz'' estis fondita en [[1522]], la nuna ĉefurbo [[Karakaso]] fondiĝis en [[1567]]. En la jaro [[1577]] la hispana krono enpostenigis guberniestron por administracii la regionon. === Sendependiĝo === [[Dosiero:Firma del acta de independencia de Venezuela.jpg|eta|dekstra|Subskribo de la declaro de sendependiĝo]] La sendependeco de la lando estis atingita kaj agnoskita en [[1821]], kvankam en la unuaj jaroj la nuna lando formis parton de la ''Konfederacio de la [[Granda Kolombio]]''. En la luktoj de sendependiĝo ludis grandan rolon la nacia heroo [[Simón Bolívar]]. La historio de la sendependa lando dividiĝas en kvin periodojn, la ''kvin respublikojn''. La Kvina Respubliko naskiĝis post la nova konstitucio de [[1999]] favorita de la nuna prezidento [[Hugo Chávez]]. === En la 21-a jarcento === En aprilo 2002 okazis manifestacio, instigita de la opozicio, apogata de la riĉularo kaj de la mastraro, kaj la 11-an de aprilo provo de ŝtatrenverso, dum kiu la prezidanto Chávez estis kaptita kaj forkondukita, sed poste, sekve al popolaj protestoj kaj al interveno de tiu parto de la armeo kiu subtenis la bolivaran revolucion, liberigita kaj reenpostenigita kiel prezidanto de la respubliko. En 2004 okazis kontraŭregistaraj protestoj, instigitaj de la mastraro, kaj lokaŭto, apogitaj de Usono. La 4-an de decembro 2005 okazis parlamentaj balotoj, kiujn bojkotis la opoziciaj partioj. La partopreno estis 25 %, kompare al la pli fruaj 50–60 % (2000 kaj 2002). Partio de Chávez (Movado por la Kvina Respubliko) akiris 114 (68 %) el la 167 sidejoj de la [[Nacia Asembleo]]. La balotojn diris bonordaj ĉiu lando de la Tero, escepte de Usono. == Politika organizado == {{Ĉefartikolo|Politiko de Venezuelo}} Laŭ la [[Konstitucio]] de la jaro 1999, Venezuelo estas [[Federacio|federacia ŝtato]], organizita kiel [[prezidenta respubliko]] sub la nomo ''Bolivara Respubliko de Venezuelo'' (''República Bolivariana de Venezuela''). La prezidento de Venezuelo estas samtempe [[ŝtatestro]] kaj [[registarestro]]. [[Plenuma povo]] estas ekzercita de la prezidento. La [[Leĝdona povo|leĝodona povo]] estas reprezentita de la Nacia Asembleo. La Konstitucio mencias tri kromajn branĉojn de la federacia povo: la juĝan, la civitan kaj balotan branĉojn. == Teritoria organizado == [[Dosiero:Flag of Venezuela.svg|eta|125ra|Malnova [[flago de Venezuelo]]]] Venezuelo estas respublika lando, dividita en 23 ŝtatoj, la Federa Distrikto (la urbo de [[Karakaso]]), 72 federaj dependaĵoj (insuloj kaj insuletoj) kaj la teritorio de la [[Esekiba Gujano]] (''Guayana Esequiba'') (areo pretendata de Venezuelo). '''Ŝtatoj''': {{Div col|cols = 4}} * [[Amazonio (Venezuelo)|Amazonio]] * [[Anzoátegui]] * [[Apure]] * [[Aragua (Venezuelo)|Aragua]] * [[Barinas (Venezuela ŝtato)|Barinas]] * [[Bolivaro (Venezuelo)|Bolivaro]] * [[Karabobo]] * [[Cojedes]] * [[Delta Amacuro]] * [[Falkono (Venezuela ŝtato)|Falkono]] * [[Guárico]] * [[Lara (Venezuelo)|Lara]] * [[Mérida (Venezuela ŝtato)|Merido]] * [[Miranda (ŝtato)|Miranda]] * [[Monagas]] * [[Nova Sparto]] * [[Portuguesa]] * [[Sucre (Venezuelo)|Sucre]] * [[Táchira]] * [[Trujillo (Venezuela ŝtato)|Trujillo]] * [[Vargas]] * [[Yaracuy]] * [[Zulia]] {{Div col end}} ''Vidu apartan artikolon [[Teritoria organizado de Venezuelo]]''<br /> ''Vidu ankaŭ [[Listo de urboj de Venezuelo]]'' == Ekonomio == {| class="infobox" {| class="wikitable" align="right" style="font-size:88%" ! colspan="2" style="background:" | Eksportaĵoj ! colspan="2" style="background:" | Importadoj |- ! Eksportaĵoj al: ! Procento ! Importadoj el: ! Procento |- | {{Barato}} | 47,6 % | {{Ĉinio}} | 25,8 % |- | {{Ĉinio}} | 10,9 % | {{Usono}} | 18,5 % |- | {{Malajzio}} | 9,09 % | {{Brazilo}} | 13,3 % |- | {{Hispanio}} | 7,1 % | {{Barato}} | 12,9 % |- | {{Italio}} | 4,33 % | {{Turkio}} | 4,01 % |- | {{Usono}} | 4 % | {{Meksiko}} | 3,79 % |- | {{Brazilo}} | 1,99 % | {{Hispanio}} | 3,43 % |- | {{Francio}} | 1,73 % | {{Italio}} | 2,77 % |- | {{Nederlando}} | 1,53 % | {{Argentino}} | 0,94 % |- | {{Turkio}} | 1,14 % | {{Kanado}} | 0,92 % |- | {{Gvatemalo}} | 1,11 % | {{Flago|Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj}} [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|UAE]] | 0,85 % |- | Aliaj landoj | 9,48 % | Aliaj landoj | 15,79 % |- ! colspan="4" | Referenco: OEC - The Observatory of Economic Complexity, 2020<ref>[https://oec.world/en/profile/country/ven#Profile Venezuela (VEN) Exports, Imports, and Trade Partners] ([[Angla lingvo|angla]]), 21-an de aprilo 2022</ref> |} [[Dosiero:Venezuela Product Exports (2019).svg|eta|Proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Venezuelo, 2019]] Venezuelo havas [[Merkata ekonomio|merkatan ekonomion]], kies ĉefa bazo estas la eltiro kaj [[Rafinejo|rafinado]] de [[petrolo]] por eksporto kaj interna konsumo. Ĝi estas la oka plej granda ekonomio en [[Latinameriko]], post [[Brazilo]], [[Meksiko]], [[Argentino]], [[Kolombio]], [[Peruo]], [[Ekvadoro]] kaj [[Gvatemalo]] laŭ sia (nominala) [[MEP]]<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2012&ey=2012&ssd=1&sic=1&sort=country&ds=,&br=1&c=512,941,914,446,612,666,614,668,311,672,213,946,911,137,193,962,122,674,912,676,313,548,419,556,513,678,316,181,913,682,124,684,339,273,638,921,514,948,218,943,963,686,616,688,223,518,516,728,918,558,748,138,618,196,522,278,622,692,156,694,624,142,626,449,628,564,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,453,960,968,423,922,935,714,128,862,611,716,321,456,243,722,248,942,469,718,253,724,642,576,643,936,939,961,644,813,819,199,172,184,132,524,646,361,648,362,915,364,134,732,652,366,174,734,328,144,258,146,656,463,654,528,336,923,263,738,268,578,532,537,944,742,176,866,534,369,536,744,429,186,433,925,178,869,436,746,136,926,343,466,158,112,439,111,916,298,664,927,826,846,542,299,967,582,443,474,917,754,544,698&s=NGDPD&grp=0&a=&pr.x=54&pr.y=12 Report for Selected Countries and Subjects] ([[Angla lingvo|angle]])</ref> kaj la sepa ankaŭ, laŭ sia (nominala) MEP. La naftoindustrio dominas la [[Miksa ekonomio|miksan ekonomion]] en Venezuelo. La nacia petrolkompanio estas [[Petróleos de Venezuela|PDVSA]]. La [[petrolindustrio]] disponigas proksimume trionon de la [[malneta enlanda produkto]] de la lando, proksimume 80% de ĝiaj totalaj eksportaĵoj, kaj proksimume duonon de la enspezo de la registaro. La ĉefaj naftopumpstacioj en la lando situas ĉirkaŭ [[Marakajba lago|Lago de Marakajbo]], ĉe la [[Venezuela golfo|Golfo de Venezuelo]] kaj proksime de la baseno de la rivero [[Orinoko]], kie la plej granda naftorezervujo de la lando situas. Venezuelo provas diversigi sian ekonomion, kaj redukti sian dependecon de la naftoindustrio. Ekzistis provoj evoluigi [[Peza industrio|pezan industrion]] en la kampo de [[fero]] kaj [[aluminio]] kaj provo revivigi agrikulturon en la lando. La [[Siderurgio|ferindustrio]] kaj agrikulturo de la lando disponigas parton de la totalaj eksportaĵoj de la lando. La lando ankaŭ havas industriojn de [[Konstrumaterialo|konstrumaterialoj]], [[Tekstilo|tekstiloj]], asemblado de [[Veturilo|veturiloj]] kaj [[Aviadilo|aviadiloj]]. La [[Nemoveblaĵo|nemoveblaĵoj]]-sektoro kaj [[turismo]] en la lando ankaŭ estas evoluigitaj. Malgraŭ la streĉitaj rilatoj inter Usono kaj Venezuelo, preskaŭ duono de eksportaĵoj estas al Usono kaj preskaŭ triono de importado estas de tie. [[Kolombio]] (alia lando, kies rilatoj kun Venezuelo estas tre streĉaj), [[Brazilo]], [[Meksiko]], [[Panamo]], [[Ĉinio]], Barato, kaj [[Turkio]] estas la landoj el kiuj venas la ceteraj importaĵoj. La resto de la eksporto iras al la [[Nederlandaj Antiloj]], [[Barato]], [[Ĉinio]], [[Malajzio]], [[Hispanio]], kaj [[Italio]], La Centra Banko de Venezuelo, kies prezidanto funkcias kiel la reprezentanto de la lando ĉe la [[Internacia Valuta Fonduso]] (IMF), respondecas pri la disvolviĝo de la [[monpolitiko]] kaj de la [[kurzo]] nacio valuto, la [[venezuela bolivaro]]. Ĝis la 1980-aj jaroj, la bolivaro estis konsiderita unu el la plej stabilaj valutoj en Latin-Ameriko, sed ekde 1983 ĝi malfortiĝis pro alta [[inflacio]]. === La prosperaj jaroj === De la [[1950-aj jaroj]] ĝis la [[1980-aj jaroj]], la ekonomio de la lando estis la plej forta en [[Sudameriko]]. La ekonomia ekprospero en tiuj jaroj altiris multajn [[Enmigrado|enmigrintojn]]. La ekonomio de la lando malfortiĝis dum la naftokrizo de la 1980-aj jaroj. Kun la plialtiĝo de naftoprezoj, la ekonomio plifortiĝis, kaj multe malfortiĝis kiam ili falis. En 2006 la pliiĝo de MEP estis proksimume 10% jare, sed en 2015 estis malkresko de 6% en MEP. === La krizaj jaroj === Malgraŭ ekonomia ekprospero en la dua duono de la 20-a jarcento, ekde la komenco de 2020, la ekonomio de Venezuelo estas en la mezo de ekonomia kaj [[Humaneca helpo|humanitara krizo]]. En julio 2017, oni anoncis, ke la akra politika krizo kaŭzis valutajn rezervojn malaltiĝi al la plej malalta nivelo en 15 jaroj. La krizo komenciĝis en 2014 pro la malaltiĝo de naftoprezo, kiu kaŭzis perfortajn koliziojn inter manifestacianoj kaj policaj fortoj, kune kun manko de bazaj nutraĵoj kaj eĉ [[malsato]] inter iuj el la loĝantaro de la lando. En 2018, Venezuelo fariĝis malriĉa lando, kie multaj beboj suferas pro [[subnutrado]] kaj multaj eĉ mortas pro malsato. Kiel rezulto de la krizo, ĉirkaŭ 4,5 milionoj da venezuelaj civitanoj forlasis ĝin. Laŭ raporto donita de Unuiĝintaj Nacioj laŭ peto de la registaro, ekde la komenco de 2020, proksime de 9,3 milionoj da homoj, proksimume triono de la loĝantaro, estas en stato de modera aŭ severa manĝa malsekureco. La fenomeno estas ĝenerala en ĉiuj distriktoj de la lando, inkluzive en relative prosperaj lokoj. Laŭ la raporto, 60% de [[Domanaro|domanaroj]] raportis, ke ili reduktis la kvanton de viando en manĝoj. Familianoj de 33% de domanaroj konsentis labori por manĝaĵo anstataŭ mono, kaj 20% de domanaroj devis vendi familiajn havaĵojn por pagi bazajn bezonoj. <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ve.html The World Factbook] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130923170119/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ve.html |date=2013-09-23 }} — Central Intelligence Agency, www.cia.gov</ref> ==== Hiperinflacio ==== Laŭ la raportoj de la centra banko de la lando, en januaro 2008 inflacio staris je 21,9%. En la dua jardeko de la 21-a jarcento, inflacio pliiĝis, en 2015 inflacio atingis 275%, kaj en februaro 2019 al 2,295,981%. <ref>[[Le Figaro]] ''Au Venezuela, l'inflation annuelle avoisine les 2 millions pour cent'', prenita la 14-an de marto ‏2019 (franca)</ref> En 2013-2023 la [[venezuela bolivaro]] perdis ĉirkaŭ 200 mil elcentojn de sia valoro kontraŭ la usona dolaro, kreinte la plej ekstreman hiperinflacion en la mondo. Ĝis 2021 venezuelanoj tra la mondo aktive uzadis Valiu, ĝiran platformon bazitan sur [[blokĉeno]], kie eblis ĝiri monon al Vezenuelo, aĉeti manĝaĵojn kaj aliajn varojn, kaj aĉeti [[ĉifrovaluto]] per pesoj. En decembro 2021 la platformo anoncis sian fermon pro la riska situacio en Venezuelo. La registaro kreis ŝtatan nacian ciferecan monon Petro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2022/08/13321/ | titolo = La batalo pri ĉifromonaj revoj en Mjanmao | titolo-aldono = Ambaŭ la diktaturo kaj la registaro en ekzilo sin turnis al ĉifromono | alirdato = 2023-10-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Bradley | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823111102/https://eo.globalvoices.org/2022/08/13321/ | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref>. == Demografio == * [[Blankaj venezuelanoj]] * [[Guaraoj]] === Lingvoj === La oficiala lingvo de Venezuelo estas la [[Hispana lingvo|hispana]] (precize la [[Venezuel-hispana lingvo|venezuel-hispana]]) kaj la indiĝenaj lingvoj, inter kiuj estas (kun nombro da parolantoj) la lingvoj: {{Div col|cols = 3}} * [[Akaŭaja lingvo|Akaŭaja]] ?/6000 * [[Arutana lingvo|Arutana]] 17 * [[Gvahiba lingvo|Gvahiba]] 5000/25000 * [[Jabarana lingvo|Jabarana]] 30 * [[Jarura lingvo|Jarura]] 3000 * [[Kariba lingvo|Kariba]] 7000/10000 * [[Kviba lingvo|Kviba]] 600/3000 * [[Makua lingvo|Makua]] 10 * [[Mapoja lingvo|Mapoja]] 120 * [[Nengatua lingvo|Nengatua]] 30000 * [[Panara lingvo|Panara]] 3500 * [[Pemona lingvo|Pemona]] 4800 * [[Pemonoa lingvo|Pemonoa]] 1 * [[Sapea lingvo|Sapea]] 5 * [[Sikjana lingvo|Sikjana]] 0/40 * [[Uv-Kuva lingvo|Uv-Kuva]] 2500 * [[Vajua lingvo|Vajua]] 300 000. Tiuj indiĝenaj lingvoj apartenas al la familioj: * [[Araŭakaj lingvoj|Araŭakaj]] * [[Karibaj lingvoj|Karibaj]] * [[Pŭinavaj lingvoj|Pŭinavaj]] * [[Tupi-Gvaraniaj lingvoj|Tupi-Gvaraniaj]]. {{Div col end}} Inter la uzataj lingvoj estas ankaŭ la venezuela signolingvo. == Kulturo == === Ferioj === La jaro komenciĝas per la 1-a de januaro, la [[Novjaro]]. En marto aŭ aprilo okazas la [[Pasko|paska festo]]. Ekde la 19-a de aprilo 1810 oni festas ĉiujare la deklaracion de sendependeco. Kiel en aliaj landoj, la 1-a de majo estas feritago, la [[tago de la Laboro|tago de laboro]]. La 24-an de junio oni festas la memoron de la [[batalo de Karabobo (1821)|batalo de Karabobo]]. La [[Nacia tago|nacia festotago]] okazas la 5-an de julio (''Día de la Independencia'', tago de sendependeco), la tago en kiu estis verkita en 1811 la [[Deklaracio pri sendependeco de Venezuelo]]. Alia ferio estas la 24-a de julio, la naskiĝtago de [[Simón Bolívar]]. La malkovro de Ameriko estas festata la 12-an de oktobro, kaj [[kristnasko]]n la 25-an de decembro. Pro la forta katolika tradicio de la landoj la plej diversaj sanktultagoj estas festataj tra la tuta jaro en malgrandaj lokaj festoj. === Muzikpedagogio ''El Sistema'' === Ekde 1975 la venezuela ekonomisciencisto kaj muzikisto [[José Antonio Abreu]] estigis tutlandan reton de junulorkestroj (''Sinfónica de la Juventud Venezolana Simón Bolívar'', nomata ankaŭ ''El Sistema''). Tio intertempe ebligis al 300.000 infanoj kaj junuloj senpage obteni muzikedukadon kaj personan muzikilon. La rezultoj famiĝis internacie. La muzikpedagoga laboro de ''El Sistema'' helpas rompi la cirklon de malriĉeco kaj perforto. En 2009 kreiĝis la filmo [[El Sistema (filmo)|El Sistema]] de [[Paul Smaczny]] kaj [[Maria Stodtmeier]].<ref>[http://www.el-sistema-film.com/el_Sistema_Festival_de.php El Sistema, Dokumentaria filmo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090412090516/http://www.el-sistema-film.com/el_Sistema_Festival_de.php |date=2009-04-12 }} de Paul Smaczny kaj Maria Stodtmeier, 2009</ref> === Vidindaĵoj === [[Dosiero:Museo Jesús Soto.jpg|eta|maldekstra|Muzeo [[Jesús Rafael Soto]]: muzeo pri moderna arto]] Inter la plej konataj vidindaĵoj estas la katedralo de Coro, la Chiesa de San Clemente, la katedralo de Ciudad Bolívar, la katedralo de Caracas, kaj la preĝejo de San Francisco. Aparte vidindaj estas ankaŭ la kapitolo de Caracas kaj la domo de la guberniestroj en Ciudad Bolívar. La panteono kaj la urba teatrejo estas inter la plej konataj konstruaĵoj de Caracas.. La [[Salto Ángel|akvofalo de Angel]] estas kun alteco de 978 metroj (plej alta ŝtupo 805 m) la plej alta [[akvofalo]] de la mondo. Inter naciaj parkoj menciindas [[Nacia Parko Sierra Nevada (Venezuelo)|Nacia Parko Sierra Nevada]]. === Kuirarto === La nacia manĝaĵo estas ''Pabellón Criollo'', kombinaĵo el nigraj faboj (''Caraotas''), kuirbanano (''Platano''), rizo kaj disŝirita fibra viandaĵo (''Carne Mechada''). Alia tipa manĝaĵo estas ''Hallacas'', mikspoto el bovaĵo, sekvinberoj, legomoj, kaporoj, olivoj kaj nuksoj en maiza pasto. === Amaskomunikiloj === [[Televido en Venezuelo]] estas unu el la ĉefaj [[amaskomunikilo]]j de la lando, tial ke ĝi atingas {{unuo|95|%}} el la hejmoj de Venezuelo. == Esperanto en Venezuelo == {{Ĉefa artikolo|Esperanto-movado en Venezuelo}} Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] el 1934, pioniro de la [[Esperanto-movado]] en Venezuelo estis ''George O. Messerl'' en la urbo [[Porlamar]], kie en 1909 estis fondata la unua landa Esperanto-grupo, kiu ricevis la nomon „Progreso“. En [[1906]] la gazeto „El Dominical“ de [[Karakaso|Caracas]] havis Esperanto-fakon, redaktatan de li. En 1910 en San Cristobal aperis gazeto „''Anda Lumo''“. Laŭ la iniciato de [[Benito Losada]] (en la literaturo konata kiel "Paco-Tillero") en [[1912]] fondiĝiŝ nacia organizaĵo [[Venezuela Esperanto-Asocio]], kiu post kelkaj jaroj de funkciado ĉesis agadi, sed la {{daton|27|novembro|1974}} estis refondita. Laŭ statistikoj (1928) de [[Johannes Dietterle]] estis esperantistoj en tri urboj, la landa UEA-delegito en 1933 estis en Caracas. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Pliaj legaĵoj == * Lambert, Renaud. [https://eo.mondediplo.com/article2438.html Venezuelo, la kialoj de la ĥaoso]. '[[Le Monde diplomatique en Esperanto|Le Monde Diplomatique en Esperanto]]' decembro 2016. === Alilingve === * ''Atlas de Tradiciones Venezolanas''. Caracas: Fundación Bigott, C.A. Editora El Nacional. 1998. ISBN 980-6428-62-5. * ''Diccionario de Historia de Venezuela de la Fundación Polar''. Vol. 1 al 4 (2a eldono). 1997. * ''Grandes Maravillas de Venezuela''. Caracas: Ediciones Editarte, C.A. Editora El Nacional. 2004. ISBN 980-6518-30-6. * ''Venezuela en Datos 2007''. Caracas: Ediciones Editarte, C.A. Editora El Nacional. diciembre de 2006. == Vidu ankaŭ == * [[Poŝtmarkoj de Venezuelo]] * [[Televido en Venezuelo]] {{Projektoj|ReVo=venezuel}} == Eksteraj ligiloj == * {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} {{eo}} * [http://www.pbase.com/perrona/faces_of_central_america Fotaĵoj de Venezuelo] * [http://venezuelo.blogspot.com Kultur E-vojaĝ-agentejo] * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Venezuela|revizio=153240896}} {{Ŝtatoj en Sudameriko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Venezuelo| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1845]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1811]] fnzsrpc2kfv8zug0w8cb4oulwpnd92q 24-a de junio 0 5006 9419422 9385150 2026-07-03T10:12:30Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9419422 wikitext text/x-wiki {{KalendaroJunio}} {{junio}} La '''24-a de junio''' estas la 175-a tago de la jaro (la 176-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 190 tagoj restas. Je la 24-a de junio okazis, interalie: == Eventoj == * [[-217]]: [[Dua Punika milito]]: batalo de [[Trasimeno]] gajnita de [[Hanibalo]] * [[79]]: [[Tito (imperiestro)|Titus Flavius]] fariĝis [[romia imperiestro]] * [[474]]: [[Julio Nepo]] devigis uzurpiston Glycerius abdiki kaj proklamis sin [[imperiestro]] de [[Okcident-Romia Imperio]] * [[972]]: Pola princo [[Mjeŝko la 1-a (Pollando)|Mjeŝko la 1-a]] venkis la armeon de Hodo, [[markio|markgrafo]] de Limes Sorabicum, en la [[batalo de Cedynia]] * [[1276]]: Reĝo de [[Bohemio]] [[Rudolfo la 1-a (Bohemio)|Rudolfo la 1-a]] akuzis la ĉeĥan reĝon [[Přemysl Otakar la 2-a]] pri malobservo de la unio kaj trudis al li malbenon alvokante al ribelo en la landoj, kie li regas * [[1298]]: En [[Kościan]] oni sekrete paktis: [[ĉefepiskopo]] de [[Gniezno]] [[Jakub Świnka]] kaj ekleziaj funkciuloj promesis apogi [[Duklando Glogovo|dukon de Glogovo]] - pli poste episkopo de [[Poznań]] [[ekskomuniko|ekskomunikis]] la reĝon [[Ladislao la Ulnolonga]] * [[1314]]: [[Batalo de Bannockburn]]: decida venko de skota reĝo [[Roberto Bruso]] kontraŭ [[Eduardo la 2-a (Anglio)]] * [[1340]]: [[Centjara milito]]: angla floto venkis la francan en la unua ŝipa batalo de [[Sluis]] * [[1348]]: En [[Anglio]] aperis [[nigra morto]] * [[1441]]: Fondo de prestiĝa angla lernejo [[Eton College]] * [[1497]]: [[Giovanni Caboto]] atingis la marbordon de [[Novlando]] - malkovro de [[Kanado]] * [[1509]]: Kronado de la angla reĝo [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]] kun lia edzino [[Katerino de Aragono]] * [[1518]]: Pola reĝo [[Sigismondo la 1-a (Pollando)|Sigismondo la 1-a]] ordonis [[komerca milito|komercan militon]] kontraŭ teritorioj de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] * [[1535]]: Taĉmentoj de katolika episkopo de [[Münster (Vestfalio)|Münster]] invadis la urbon kaj masakris [[anabaptismo|anabaptistojn]] ĝin okupantaj * [[1575]] En [[Krakovo]] [[fanatismo|fanatigita]] homamaso malhonorigis [[protestantismo|protestantan]] [[tombejo]]n * [[1571]]: [[Filipinoj]]: [[Manilo]] fondita de hispana [[konkistadoro]] * [[1607]]: Partoprenantoj de la ribelo de Zebrzydowski proklamis detronigon de la pola reĝo [[Sigismondo la 3-a Vasa]] * [[1610]]: [[Pola-rusa milito 1609-1618|Pola-rusa milito]]: venko de pola armeo en la batalo de Carovo Zajmiŝĉe (proksime al [[Vjazma (urbo)|Vjazma]]) * [[1651]]: En pola [[alpa herbejo]] [[Podhale]] estis subpremita [[ribelo]] de [[kamparano]]j * [[1657]]: [[Świdnica]]: en la Paco-Preĝejo, konstruita danke al [[Vestfalia Paco]], okazis la unua [[diservo]] * [[1698]]: Granda [[incendio]] de [[Mrągowo]] * [[1717]]: [[Framasonismo]]: fondiĝis Granda [[Loĝio (framasona)|Loĝio]] de [[Londono]] * [[1759]]: Granda [[incendio]] en [[Trzcianka]] en [[Grandpollando]] * [[1762]]: [[Sepjara milito]]: batalo de Wilhelmsthal * [[1793]]: [[Nacia Konvencio]] voĉdonis francan [[konstitucio]]n * [[1794]]: [[Insurekcio de Kościuszko]] kontraŭ [[Reĝlando Prusio]] kaj [[Rusia imperio]]: venko de ribelantoj super prusa armeo en batalo de Osowiec (apud [[Goniądz]]) * [[1812]]: [[Franca invado al Rusio]]: [[Napoleono la 1-a]] invadis la [[Rusia Imperio|Rusian Imperion]] — [[Grande Armée]] transpaŝis [[Nemunas]] direkte al [[Vilno]] kaj [[Kaŭno]] * [[1821]]: Armeo de [[Simón Bolívar]] venkis en la [[Batalo de Karabobo (1821)|Batalo de Karabobo]] favore al sendependo de [[Venezuelo]] * [[1833]]: Polaj [[ekziligo|ekziligitoj]] al [[Siberio]] ekligis la [[Konspiro de Omsk|konspiron de Omsk]] * [[1859]]: [[Dua Itala Milito de Sendependeco]]: francaj-sardiaj trupoj sub komando de [[Napoleono la 3-a]] venkis aŭstran armeon en batalo de [[Solferino]] ([[Lombardio]]) * [[1866]]: Eksplodo de [[Bajkalo|apudbajkala]] ribelo de polaj [[ekziligo|politikaj ekzilitoj]], partoprenintoj de la [[Januara ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]] * [[1880]]: Unuafoje publike oni ekkantis patriotan kanton ''[[O Canada]]'', kiu post cent jaroj iĝis [[himno]] de [[Kanado]] * [[1900]]: [[Boksista ribelo]]: nokte (de la 23/24-a de junio) ribelantoj masakris en [[Pekino]] 222 kredantojn de [[ortodoksismo]] * [[1901]]: En [[Parizo]] oni malfermis unuan ekspozicion de pentraĵoj de [[Pablo Picasso]] * [[1905]]: Ribelo de [[Lodzo]] kontraŭ [[Rusia Imperio]] estis subpremita * [[1910]]: [[Japanio]] invadis [[Koreio]]n * [[1910]]: Itala aŭtomobila firmao [[Alfa Romeo]] fondiĝis en [[Milano]] * [[Unua mondmilito]] ** [[1916]]: Brita ofensivo dum la plej granda batalo de la milito - la [[batalo ĉe la Somme]] - komenciĝis ** [[1918]]: [[Noe Ĵordanja]] iĝis ĉefministro de [[Historio de Kartvelio|Kartvelia Demokrata Respubliko]] * [[1919]]: [[Antal Dovcsák]] iĝis ĉefministro de [[Hungara Sovetrespubliko]] * [[1922]]: [[Telfero]] en [[Prago]] estis nuligita * [[1922]]: [[Vajmara Respubliko]]: oficiroj de [[Organisation Consul|Organizaĵo "Konsulo"]] murdis ministron pri eksterlandaj aferoj [[Walther Rathenau]] * [[1923]]: [[Dua Pola Respubliko]]: al [[Varsovio]] alvenis por 6-taga vizito reĝo de [[Rumanio]] [[Ferdinando la 1-a (Rumanio)|Ferdinando la 1-a]] * [[1932]]: [[Siama revolucio de 1932|Siama revolucio]] komencita - sensanga militista-civila [[puĉo]] en [[Siamo]], kiu alkondukos al [[konstitucia monarkio]] * [[Dua mondmilito]] ** [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: kadre de [[Eksterordinara Ekstermiga Agado]] [[Ordnungspolizei|germana polico]] arestis en [[Lublin]] 814 virojn kaj en [[Biała Podlaska]] pli ol 40 [[poloj]]n; en [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] komenciĝis en 129 oficejoj en ĉiuj urboj registrado kaj akcepto al germana armeo de viroj, kiuj deklaris sin [[volksdeutsche]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: germanoj okupis [[Angouleme]], [[Saint-Etienne]] kaj [[Aix-les-Bains]], la armeo efike reĵetis atakojn de [[italoj]]; [[Romo]]: je la 19:15 [[armistico]] inter [[Francio]] kaj [[Italio]] ** [[1941]]: direkte al la [[Balta Maro]] la soveta 8-a Armeo rezistis en [[Šiauliai|Szawle]]-regiono, la 11-a Armeo, pro ĉirkaŭigo de kirasitaj grupoj, retiriĝis al [[Daugavpils|Dyneburg]], 39-a Motorigita Korpuso konkeris [[Vilno]]n; [[Wehrmacht]] okupis [[Przemyśl]]; en [[Volinio]] daŭris kirasita batalo; [[Adolf Hitler]] alvenis al sia restadejo [[Lupa remparo]] apud [[Kętrzyn]]; [[malliberejaj masakroj de NKVD]]: 2072 personoj estis mortpafitaj en 3 malliberejoj de [[Lvovo]]; [[evakuado]] de [[NKVD]]-[[malliberejo]]j en Berezwecz (nun [[Vicebska regiono]]) kaj Wilejka (nun [[Minska regiono]]) komenciĝis, kies konsekvencoj estis t.n. "[[Marŝo de morto|mortomarŝoj]]": Berezwecz-Taklinowa, dum kiuj pereis ĉirkaŭ 1-2 mil malliberuloj kaj Wilejka-Borysów, eksterma por 500-800 personoj; NKVD murdis en [[Minsko]] grupon de malliberuloj; Centra Komitato de la Bulgara Laborista Partio decidis establi partizanan movadon en [[Bulgario]]; [[diplomatia misio]] de Bulgario en [[Moskvo]] transprenas interesojn de [[Tria Regno]], [[Rumanio]] kaj [[Hungario]] en [[Sovetunio]]; [[Hispanio]] decidis starigi libervolan [[Blua Divizio|Bluan Divizion]] por kvazaŭmilito kontraŭ Sovetunio ** [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: dum unu tago [[SS (organizo)|SS]] [[murdo|murdis]] en [[Lvovo]] 6-8 mil [[judoj]]n, kiuj loĝis ekster la [[geto]]; policanoj kaj ĝendarmoj pafmortigis en Dubiecko ([[distrikto Przemyski]]) 80 judojn, en 3 aliaj lokoj 24 personojn, en tio 2 sovetajn [[militkaptito]]jn; ĉeĥa vilaĝo [[Ležáky]] estis forbruligita pro [[atenco kontraŭ Heydrich]]; en [[Dresdeno|Dresdena]] malliberejo germanoj [[senkapigo|senkapigis]] 8 membrojn de subtera organizaĵo "Nigra Legio" de pola urbo [[Gostyń]]: Ĉina Fronto: restis lastaj [[aerodromo]]j, de kiuj usona bomba aviado povis ataki [[Japanio]]n ** [[1943]]: Nokte de la 23-a/24-a de junio komenciĝis [[ekstermejo|eksterma]]-[[deportado|deportada]] [[Operaco "Homlupo"]]- ĉi-tage [[SS (organizo)|SS]] kun ukrainaj [[kunlaborismo|kunlaboristoj]] [[masakro|masakris]] vilaĝon Majdan Stary ([[distrikto Biłgorajski]]); en Zbydniów (proksime al [[Stalowa Wola]]) taĉmento de [[SS (organizo)|SS]] murdis 19 partoprenantojn de edziĝa festo; en [[ruino]]j de [[Varsovia geto]] germanoj murdis 220 malliberulojn de [[Pawiak]]; nokte de la 24-a/25-a de junio soveta Aviado de Fora Agado atakis fervojan nodon en [[Orŝa]] kaj [[stacidomo]]n en [[Karaĉev]], ankaŭ [[aerodromo]]jn de la malamiko ** [[1944]]: Taĉmentoj de [[Ordnungspolizei|germana polico]] bruligis en Borowiec 125 [[bieno]]jn kaj pafmortigis pli ol 20 personojn kaj en 5 aliaj lokoj 125; sovetaj [[partizano|partizanaj]] taĉmentoj rompis germanan ĉirkaŭbaran ringon apud Rebizanty (proksime al [[Tomaszów Lubelski]]) kaj iris al [[Karpatoj]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: sur la centra [[strategio|strategia]] direkto la 1-a Apudbalta Fronto kaj la 3-a Belorusa Fronto trarompis reziston de malamiko kaj atingis germanajn grupiĝojn defendantajn [[Vicebsko|Witebsk]]; [[Joachim von Ribbentrop]] iris al [[Helsinko]] por konvinki prezidenton [[Risto Ryti]] ne subskribi armisticon kun Sovetunio * [[1945]]: [[Moskvo]]: sur [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝa Placo]] okazis la Parado de Venko sub komando de [[Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov]] * [[1946]]: Dua [[soveta okupado de Pollando]]: en [[distrikto Garwoliński]] ([[Mazovio]]) — rezulte de polica traserĉo pereis partizana komandanto de [[Lublinio]] majoro [[Marian Bernaciak]] * [[1948]]: [[Okcidenta Berlino]]: nokte de la 23-a/24-a de junio [[Sovetunio|soveta]] [[blokado de Berlino]] komenciĝis, kio kaŭzis funkciigon de la [[Berlina aerponto]] * [[1952]]: Bulevarda gazeto "[[Bild]]" aperis en [[Okcidenta Germanio]] * [[1960]]: [[Patrice Lumumba]] iĝis unua ĉefministro de [[Demokratia Respubliko Kongo]] * [[1963]]: [[Britio]] cedis memregadon al [[Zanzibaro]] * [[1963]]: [[Londono]]: en [[BBC]] oni unuafoje uzis hejman [[magnetoskopo]]n * [[1973]]: La plej aĝa ŝtatisto de la mondo, [[Éamon de Valera]], 90-jaraĝa, foriris de la posteno de [[prezidanto de Irlando]] * [[1976]]: [[Manilo]] denove iĝis la ĉefurbo de [[Filipinoj]]; de 1948 ĝi estis [[Kezonurbo]] * [[1978]]: En [[Vroclavo]] naskiĝis 35-miliona civitanino de [[Pollando]] * [[1981]]: Unua, ne agnoskita de [[Romkatolika Eklezio]], [[revelacio]] de [[Dipatrino]] en Međugorje ([[Federacio Bosnio kaj Hercegovino]]) * [[1990]]: Prezidanto de [[Solidareco (Pollando)|Solidareco]] [[Lech Wałęsa]] anoncis ''militon supre'' kontraŭ ĉefministro [[Tadeusz Mazowiecki]] - rezulto de [[sindikato|sindikata]] [[konflikto]] inter maldekstrula [[ideologio|ideologo]] [[Adam Michnik]] kaj dekstrularo ([[Jarosław Kaczyński]]) * [[2002]]: La plej malbona trajn[[kraŝo]] en [[Tanzanio]] mortigis 281 homojn kaj vundis pli ol 400 * [[2003]]: Unua registaro de [[Matti Vanhanen]] kreiĝis en Finnlando * [[2005]]: [[Mahmud Ahmadineĵad]] gajnis prezidantecon dum balotado en [[Irano]] * [[2005]]: Malfermo de la rekonstruita de poloj [[Tombejo de la Defendintoj de Lvovo]] * [[2006]]: Prezidentino de Filipinoj [[Gloria Macapagal-Arroyo]] abolis la [[mortopuno]]n * [[2009]]: [[Bagdado]]: en bomba atenco 78 personoj pereis kaj ĉirkaŭ 128 vundiĝis * [[2010]]: [[Julia Gillard]] iĝis unua [[ĉefministro de Aŭstralio|ĉefministrino de Aŭstralio]] * [[2014]]: En [[Finnlando]] ekfunkciis la registaro de [[Alexander Stubb]] * [[2014]]: [[Milito]] en [[Donecka Baseno]]: 9 [[ukrainoj|ukrainaj]] soldatoj pereis rezulte de pafalterigo de [[separismo|separistoj]] de [[helikoptero]] ''Mi-8'' apud [[Slavjansk]] * [[2016]]: Papo [[Francisko (papo)|Francisko]] komencis [[pilgrimado]]n en [[Armenio]] * [[2017]]: [[Pollando]]: malfermo de la [[Muzeo]] pri [[Mitologio]] de [[Slavoj]] en Owidz ([[distrikto Starogardzki]]) * [[2018]]: Oficanta prezidento [[Recep Tayyip Erdoğan]] gajnis antaŭtempan prezidentan [[voĉdonado]]n, kaj reganta [[Adalet ve Kalkınma Partisi|Partio de Justeco kaj Disvolviĝo]] antaŭtempan elekton al [[Granda Nacia Asembleo de Turkio]] * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: ** [[2022]]: soldatoj de 80-a Memstara Aer-Paraŝuta Brigado el [[Lvovo]] paffaligis rusan [[helikoptero]]n Ka-52; establita aprile Legio "Libera Rusio" kaptis soldaton mobilizitan en [[Lugansk]], malpli ol 18 jaran; la [[invado]] kaŭzis morton de 338 [[infano]]j, dum 4 monatoj 610 estis vunditaj; en [[Ĥersono]] eksplodis aŭto de [[kunlaborismo|kunlaboristo]], kiu pereis kun sia [[ŝoforo]]; duontuna [[bombo]] estis forveturigita el [[Ĥarkovo]] (marte sendanĝerigita); en masakrita de [[rusoj]] [[Buĉa]] [[poloj]] malfermis du setlejojn por pli ol 700 ukrainaj internaj [[rifuĝinto]]j; en [[Ĥarkiva provinco]] rusoj pripafis [[ambulanco]]n, vundita medicinisto ** Mondreago: [[Hundo]] ''Patron'', okupiĝanta pri trovo de eksplodemaj materialoj ricevis laŭvican [[premio]]n, ĉi-foje de irlandaj [[cinologio|cinologoj]]; post malrespekto de estona aerspaco fare de rusaj aviadiloj, tie apudlime komencis ekzerci [[Fremdula Legio]]; [[Volodimir Zelenskij]] alparolis al festivalanoj en [[Glastonbury]], petante pri "disvastigo de [[vero]] pri la milito kontraŭ Rusio"; rusa [[televido]] Zvezda TV: Ni uzas pezajn [[flamĵetilo]]jn en Ukrainio; en Rusio frakasiĝis militista aviadilo [[Il-76]]; [[flago de Pollando]] estis forigita de la pola [[tombejo]] en [[Katin]] (Rusio) ** [[2023]]: Pasinttage Rusio faris 11 aeratakojn al Ukrainio elpafante 53 raketojn — [[ukrainoj]] paffaligis 41 [[krozmisilo]]jn kaj 3 senpilotajn aviadilojn; en nokta atako al [[Kievo]] pli ol 20 pafaĵoj estis detruitaj super la urbo, 3 personoj pereis, kaj 11 estis vunditaj; [[Kurska provinco]] estis pripafita el ukraina teritorio; generalo [[Valerij Zaluĵnij]] interparolis pri bezonoj de ukraina armeo kun usona generalo Mark Milley; atako de [[senpilota aviadilo]] al rusa urbo [[Ŝebekino]]; ** Provo de [[puĉo]] en Rusio: Fondinto de Wagner raportis el [[Rostov-na-Donu]] pri transpreno de kontrolo super ĉiuj ŝlosilaj militistejoj, kune kun la suda [[stabo]], kaj informis pri grandegaj perdoj de [[Rusio]], kiuj povas esti 3-4 oble pli grandaj kompare al oficialaj komunikoj; [[Grupo Wagner|Wagneranoj]] okupis [[Voroneĵo]]n; en [[Moskvo]] kaj [[Voroneĵa provinco]] estis enkondukita "[[reĝimo]] de kontraŭterorisma operaco"; hasta mesaĝo de [[Putin]], legita de paperfolio, kontraŭ [[Evgenij Prigoĵin|Prigoĵin]], nomita [[perfido|perfidulo]] kaj lia privata armeo; rusiaj sekurecservoj ĉirkaŭis Wagner-Centron en [[Sankt-Peterburgo]]; [[Ramzan Kadirov]] deklaris pretecon batali kontraŭ Prigoĵin; konvojo de Grupo Wagner survoje al [[Moskvo]] estis pripafita de artilerio kaj helikoptero; [[Moskvo]]n forlasis tri aviadiloj kun rusaj funkciuloj, direkte al [[Sankt-Peterburgo]], aviadilo de [[Putin]] startis kaj malaperis de [[radaro]]j; sud-oriente de Moskvo estis starigitaj gardejoj kun [[mitralo]]j; [[BBC]] informis pri evakuo de [[muzeo]]j apud [[Moskva Kremlo]]; en [[Lipecka provinco]] aperis [[soldulo]]j de Grupo Wagner — en la provinco estas detruataj surfacoj de vojoj; [[urbestro]] de Moskvo anoncis ke postmorgaŭa [[lundo]] estos libera tago, kaj ĝis la 1-a de julio oni nuligas amasajn aranĝojn sub la ĉielo; super la ĉefurbo flugas helikopteroj; Prigoĵin ordonis haltigi la marŝon de justeco al Moskvo (jam 200&nbsp;km de ĝi) — [[Belorusio]] asertas, ke danke al [[Aljaksandr Lukaŝenka]]; la konvojo de Prigoĵin forlasis [[Rostov-na-Donu]] ==[[Esperantujo]]== * [[1968]]: [[esperantistoj|Esperantista]] respubliko en la itala [[Insulo de la Rozoj]] establiĝis sur [[Adriatiko]] == Naskiĝoj == * [[1254]]: [[Floris la 5-a de Holando|Floris la 5-a]], grafo de Holando kaj Zelando (m. [[1296]]) * [[1386]]: [[Giovanni da Capestrano]], itala juristo, predikisto kaj sanktulo (m. [[1465]]) * [[1390]]: [[Jan Kanty]], pola pastro, [[skolastikismo|skolastika]] filozofo, teologo, fizikisto, sanktulo, patrono de [[Pollando]] kaj [[Litovio]] (m. [[1473]]) * [[1485]]: [[Johannes Bugenhagen]], germana kleriko, [[luteranismo|luterana]] teologo (m. [[1558]]) * [[1499]]: [[Johann Brenz]], germana reformaciisto (m. [[1570]]) * [[1519]]: [[Teodoro Beza]], franca teologo, verkisto, [[kalvinismo|kalvinisto]] (m. [[1605]]) * [[1535]]: [[Johano Klajo]], germana pedagogo, teologo kaj gramatikisto (m. [[1592]]) * [[1542]]: [[Johano de la Kruco]], hispana [[mistikismo|mistikulo]] kaj poeto, religia reformisto, [[doktoro de eklezio]], fondinto de senŝuaj [[karmelanoj]], sanktulo (m. [[1591]]) * [[1590]]: [[Samuel Ampzing]], nederlanda [[Kalvino|kalvinista]] ministro, juristo kaj poeto (m. [[1632]]) * [[1621]]: [[Jan Andrzej Morsztyn]], pola poeto, reĝa sekretario, ambasadoro (m. [[1693]]) * [[1624]]: [[Hiob Ludolf]], germana filologo kaj orientalisto (m. [[1704]]) * [[1686]]: [[János Gassner (jezuito)|János Gassner]], jezuita oratoro el [[Sibiu]] (m. [[1723]]) * [[1704]]: [[Jean-Baptiste Boyer d'Argens]], franca filozofo kaj verkisto (m. [[1771]]) * [[1755]]: [[Anacharsis Cloots]], prusa-franca nobelo (m. [[1794]]) * [[1738]]: [[Johann Friedrich Wilhelm von Charpentier]], germana naturscienculo (m. [[1805]]) * [[1740]]: [[Juan Ignacio Molina]], ĉilia jezuito kaj [[natura historio|naturalisto]] (m. [[1829]]) * [[1769]]: [[August Ferdinand Bernhardi]], germana filologo kaj verkisto (m. [[1820]]) * [[1770]]: [[Albrecht Ludwig Berblinger]], germana [[tajloro]] kaj [[inventisto]], flugpioniro (m. [[1829]]) * [[1784]]: [[Juan Antonio Lavalleja]], urugvaja [[revolucio|revoluciisto]] kaj politikisto (m. [[1853]]) * [[1785]]: [[Henriette Hanke]], germana verkistino (m. [[1862]]) * [[1796]]: [[Jan Czeczot]], pola kaj belorusa poeto, tradukisto kaj etnografo (m. [[1847]]) * [[1800]]: [[Lajos Gyulay]], hungara politikisto kaj [[taglibro]]-verkisto (m. [[1869]]) * [[1804]]: [[Stephan Ladislaus Endlicher]], hungara-aŭstra botanikisto, ĉinologo kaj profesoro (m. [[1849]]) * [[1818]]: [[Karolo Aleksandro]], [[grandprinco]] de [[Reĝlando Saksio]] (m. [[1901]]) * [[1836]]: [[Ivan Bloch]], pola bankisto, entreprenisto kaj [[financoj|financisto]], fondinto de la [[Muzeo]] de [[Milito]] kaj [[Paco]] en [[Lucerno]] (m. [[1902]]) * [[1838]]: [[Jan Matejko]], pola pentristo (m. [[1893]]) * [[1842]]: [[Ambrose Bierce]], usona ĵurnalisto, satiristo, aforisto, [[Filozofia skeptikismo|skeptika filozofo]] (m. ĉirkaŭ [[1914]]) * [[1868]]: [[Bertha Keyser]], germana misiistino kaj [[karitato|karitatulino]] (m. [[1964]]) * [[1870]]: [[Paul Axel Nylén]], sveda redaktoro, [[pioniro de Esperanto]], vicprezidanto de [[Esperanto-klubo]]j en [[Uppsala]] kaj [[Stokholmo]], [[Esperanto-vortaristo]], redaktoro de "[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]]", kunfondinto de [[Sveda Esperanto-Federacio]], eldonisto, tradukisto (''[[Per balono al la Poluso]]''), ĉefkunlaboranto de la ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', membro de [[Lingva Komitato]], vicprezidanto de la [[Akademio de Esperanto]] (m. [[1958]]) * [[1874]]: [[Stanislao Miszewski]], pola industriisto kaj socia aganto, posedanto de [[librovendejo]] kaj presejo (m. [[1942]]) * [[1878]]: [[János Horváth (literaturhistoriisto)|János Horváth]], hungara profesoro pri literaturhistorio (m. [[1961]]) * [[1883]]: [[Jean Metzinger]], franca pentristo (m. [[1956]]) * [[1883]]: [[Victor Franz Hess]], aŭstra fizikisto Nobelpremiita (m. [[1964]]) * [[1888]]: [[Gerrit Rietveld]], nederlanda arkitekto kaj meblofasonisto (m. [[1964]]) * [[1890]]: [[Ervin Baktay]], hungara [[orientalisto]], pentristo, arthistoriisto, [[astrologo]], verkisto kaj tradukisto (m. [[1963]]) * [[1895]]: [[Gyula Balázs]], hungara kuracisto, [[toksologio|toksologo]] (m. [[1961]]) * [[1899]]: [[István Szász (filo)|István Szász]], rumania hungara agronomo, politikisto (m. [[1973]]) * [[1899]]: [[János Pichler]], hungara inĝeniero pri [[akvo]] (m. [[1984]]) * [[1900]]: [[Kuzma Ĉorny]], sovetia belorusa instruisto, verkisto kaj tradukisto (m. [[1944]]) * [[1900]]: [[Raphael Lemkin|Rafał Lemkin]], pola juristo, aŭtoro de la [[nocio]] "[[genocido]]", kunaŭtoro de la "[[Konvencio pri la prevento kaj puno de genocido|Konvencio pri prevento kaj punado de la krimo genocido]]" (m. [[1959]]) * [[1901]]: [[Harry Partch]], usona komponisto kaj konstruisto de [[muzikinstrumento]]j (m. [[1974]]) * [[1903]]: [[József Bene]], hungara [[pentristo]] (m. [[1986]]) * [[1907]]: [[Rudi Graetz]], germana diplomato el [[GDR]], prezidanto de Centra Laborrondo Esperanto en [[Kulturligo de Germana Demokratia Respubliko]], [[Komitato de UEA|komitatano de UEA]], funkciulo de [[Mondpaca Esperantista Movado]], kontribuanto al "[[Paco]]" kaj "[[Der esperantist]]" (m. [[1977]]) * [[1908]]: [[Hugo Distler]], germana komponisto kaj luteranisma [[eklezimuzikisto]] (m. [[1942]]) * [[1908]]: [[Teréz Bárdi]], hungara aktorino (m. [[1987]]) * [[1911]]: [[Juan Manuel Fangio]], argentina [[aŭtosporto|aŭtosporta]] piloto (m. [[1995]]) * [[1913]]: [[Jan Kubiš]], ĉeĥoslovaka [[mutobskuruloj|mutobskurulo]], partoprenanto de la [[atenco kontraŭ Reinhard Heydrich]] (m. [[1942]]) * [[1914]]: [[Jan Karski]], pola oficiro kaj kuriero de [[Pola Enlanda Armeo]], aŭtoro de la unua detala raporto pri [[holokaŭsto]] (m. [[2000]]) * [[1915]]: [[Fred Hoyle]], angla astronomo, matematikisto, [[kosmologio|kosmologo]] kaj teoria [[astrofiziko|astrofizikisto]] (m. [[2001]]) * [[1929]]: [[Carolyn S. Shoemaker]], usona astronomino (m. [[2021]]) * [[1930]]: [[Claude Chabrol]], franca reĝisoro, aktoro, [[produktoro]] (m. [[2010]]) * [[1931]]: [[Paula Krasznai]], rumana-hungara aktorino * [[1932]]: [[Alfie Lambe]], irlanda misiisto * [[1933]]: [[Jerzy Grum]], pola ĵurnalisto, komitatano de [[UEA]], tradukisto precipe por la Esperanto-programo de [[Pola Radio]], i.a. de la rakontoj ''[[Kiel esti amata (filmo)|Kiel esti amata]]'' de [[Kazimierz Brandys]] (m. [[1993]]) * [[1933]]: [[Wojciech Skalmowski]], pola [[orientalisto]] (m. [[2008]]) * [[1936]]: [[Andrzej Kostenko]], pola reĝisoro, scenaristo kaj kameraisto (m. [[1924]]) * [[1938]]: [[Abulfaz Elĉibej]], prezidanto de [[Azerbajĝano]] (m. [[2000]]) * [[1939]]: [[Mihály Makkai]], hungara-kanada matematikisto * [[1941]]: [[Imre Sántha]], rumania hungara amatora ceramikisto, verkisto, poeto (m. [[2003]]) * [[1941]]: [[Julia Kristeva]], bulgar-franca lingvistikistino, [[psikoanalizisto|psikoanalizistino]] kaj filozofino * [[1942]]: [[Gerhard Roth]], aŭstra verkisto kaj scenaristo * [[1945]]: [[George Pataki]], usona [[advokato]], [[guberniestro]] de [[Nov-Jorkio]] * [[1946]]: [[Niklas Holzberg]], germana klasika filologo * [[1950]]: [[László Tolcsvay]], hungara [[ŝlagro]]kantisto, komponisto kaj gitaristo * [[1951]]: [[Ivar Formo]], norvega longdistanca skiisto (m. [[2006]]) * [[1951]]: [[Imre Halasi]], hungara reĝisoro, teatrestro, aktoro kaj parlamentano * [[1953]]: [[Sándor Révész]], hungara [[ŝlagro]]muzikisto * [[1963]]: [[Paweł Kukiz]], pola [[kantado|kantisto]], muzikisto, aktoro kaj socia aktivulo, parlamentano * [[1968]]: [[Boris Gelfand]], belorusa ŝaka [[grandmajstro]], reprezentanto de Israelo * [[1979]]: [[Chuck Smith]], usona esperantisto, fondinto de [[Vikipedio en Esperanto]], estrarano de [[E@I]], lanĉinto de [[interkona retejo]] [[Amikumu]] kaj de Esperanto-[[kurso]] por anglalingvanoj ĉe [[Duolingo]] * [[1987]]: [[Lionel Messi]], argentina futbalisto * [[1996]]: [[Duki]], argentina [[repo|repa]] kantisto == Mortoj == * [[238]]: [[Maximinus Thrax]], imperiestro de Romio (n. ĉirkaŭ [[172]]) * [[1186]]: [[Robert de Torigni]], normanda [[abato]] kaj [[kroniko|kronikisto]] (n. ĉirkaŭ [[1110]]) * [[1322]]: [[Mateo la 1-a Visconti]], itala kapitano de [[Milano]] (n. [[1250]]) * [[1398]]: [[Ĵu Juanĵang]], ĉina imperiestro (n. [[1328]]) * [[1439]]: [[Frederiko la 4-a (Tirolo)|Frederiko la 4-a]], duko de Aŭstrio kaj [[Tirolo (regiono)|Tirolo]] (n. [[1382]]) * [[1519]]: [[Lucrezia Borgia]], itala nobelulino (n. [[1480]]) * [[1707]]: [[Kaspar von Stieler]], germana poeto (n. [[1632]]) * [[1768]]: [[Maria Leszczyńska]], reĝino de Francio (n. [[1703]]) * [[1855]]: [[Junqueira Freire]], brazila poeto (n. [[1832]]) * [[1860]]: [[Jérôme Bonaparte]], pli juna frato de Napoléon Bonaparte (n. [[1784]]) * [[1860]]: [[Cornel Schwarz]], aŭstra kuracisto kaj botanikisto (n. [[1813]]) * [[1882]]: [[Eduard Lucas]], germana plantokultivisto kaj [[pomo]]logo (n. [[1816]]) * [[1887]]: [[Eduard Baltzer]], germana teologo kaj vegetarismo-pioniro (n. [[1814]]) * [[1891]]: [[Alois Thalmayr]], aŭstra komercisto kaj politikisto (n. [[1833]]) * [[1897]]: [[Sámuel Brassai]], hungara [[tutfakulo|ĉiusciinto]], orientalisto (n. [[1797]] aŭ [[1800]]) * [[1908]]: [[Grover Cleveland]], prezidento de Usono (n. [[1837]]) * [[1909]]: [[Wilhelm Zopf]], germana botanikisto, fungosciencisto (n. [[1846]]) * [[1913]]: [[Elek Kada]], hungara advokato, politikisto, parlamentano kaj ĵurnalisto (n. [[1852]]) * [[1918]]: [[Konrad Alberti]], germana verkisto kaj gazetredaktisto (n. [[1862]]) * [[1922]]: [[Walther Rathenau]], germana politikisto, industriisto kaj verkisto (n. [[1867]]) * [[1927]]: [[Gustav Adolf Jäger]], ĉeĥa entreprenisto (n. [[1851]]) * [[1930]]: [[Karl Myslik]], aŭstro-germano, [[paroĥestro]], [[esperantisto]], poeto kaj tradukisto (n. [[1872]]) * [[1931]]: [[Aladár Kuncz]], rumani-hungara verkisto, redaktoro, kritikisto, tradukisto (n. [[1886]]) * [[1933]]: [[Franjo Homar]], kroata esperantisto, komitatano de [[Jugoslavia Esperanto-Ligo]], unua redaktoro "[[La Suda Stelo]]", tradukisto, kontribuanto al "[[Oomoto]]" (n. [[1905]]) * [[1935]]: [[Carlos Gardel]], argentina [[tango]]-kantisto (n. [[1890]]) * [[1940]]: [[Kálmán Kerpely]], hungara plantokultivanto kaj universitata profesoro (n. [[1864]]) * [[1944]]: [[Andor Basch]], hungara pentristo (n. [[1885]]) * [[1946]]: [[Marian Bernaciak]], pola [[majoro]], soldato de la [[Asocio de Armita Batalado]], komandanto de [[partizano|partizana]] taĉmento (n. [[1917]]) * [[1957]]: [[František Kupka]], ĉeĥa pentristo kaj grafikisto (n. [[1871]]) * [[1958]]: [[Jenő Zoványi]], hungara eklezihistoriisto, profesoro (n. [[1865]]) * [[1959]]: [[Sándor Gyömrei]], hungara ekonomihistoriisto (n. [[1892]]) * [[1967]]: [[Hans Lungwitz]], germana kuracisto kaj verkisto (n. [[1881]]) * [[1970]]: [[Eman Fiala]], ĉeĥa aktoro kaj muzikisto (n. [[1899]]) *[[1970]]: [[Heinrich Stengel]], germana numismatikisto, klasika filologo kaj lernejestro * [[1978]]: [[Robert Charroux]], franca verkisto pri [[parascienco]] (n. [[1909]]) * [[1979]]: [[Sándor Zoltán]], rumania hungara unitariisma eklezia verkisto (n. [[1888]]) * [[1989]]: [[Misora Hibari]], japana kantistino kaj aktorino (n. [[1937]]) * [[1999]]: [[Kōzō Murashita]], japana kantisto-gitaristo (n. [[1953]]) * [[2007]]: [[Chris Benoit]], kanada [[spektakla luktado|spektakla luktisto]] (n. [[1967]]) * [[2008]]: [[Leonid Hurwicz]], pola judo, usona ekonomikisto kaj matematikisto, laŭreato de [[Nobel-premio pri ekonomiko]] (n. [[1917]]) * [[2013]]: [[Emilio Colombo]], [[ĉefministro de Italio]] (n. [[1920]]) * [[2013]]: [[Lajos Rafi]], rumania hungara poeto (n. [[1970]]) * [[2014]]: [[Eli Wallach]], usona aktoro (n. [[1915]]) * [[2018]]: [[Paulo Amorim Cardoso]], brazila profesoro, aktivulo de [[Esperanto-movado en Cearao]], [[delegito de UEA]], kunkreinto de [[logozofio]] (n. [[1921]]) * [[2021]]: [[Benigno Aquino la 3-a]], prezidento de [[Filipinoj]] (n. [[1960]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia kalendaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Sankta Johano la Baptisto]] * Festo de [[Inti]] en [[Inkaa imperio]] * [[Florenco]]: ludado de [[florenca piedpilko]] * [[Peruo]]: Tago de [[Indianoj]] * [[Venezuelo]]: datreveno de la [[Batalo de Karabobo (1821)|Batalo de Karabobo]] * [[Somermeza festo]]: ** [[Anglio]] ** [[Estonio]] ** [[Kebekio]]: [[Sankt-Johan-Baptist-Festo]] ** [[Latvio]] ** [[Litovio]] ** [[Karpatoj]] de [[Rumanio]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''24-a de junio''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. ---- {{Projektoj}} [[Kategorio:24-a de junio| ]] [[Kategorio:Junio|24]] [[Kategorio:24-a tago de la monato|#06]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0624]] itrrgxc8ptaceaj9dkm0k5khsox76fb 21-a de oktobro 0 5108 9419418 9376684 2026-07-03T10:11:58Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9419418 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{oktobro}} La '''21-a de oktobro''' estas la 294-a tago de la jaro (la 295-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 71 tagoj restas. Je la 21-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-54]]: Venko de [[gaŭloj]] kontraŭ [[Romia Imperio]] en batalo de Aduatuca ([[Gaŭlujo]]) * [[686]]: [[Konono]] iĝis papo * [[1032]]: [[Benedikto la 9-a]] iĝis papo * [[1187]]: [[Gregorio la 8-a]] iĝis papo * [[1422]]: [[Karlo la 7-a (Francio)|Karlo la 7-a]] iĝis reĝo de Francio * [[1520]]: [[Fernão de Magalhães]] malkovris la insularon [[Sankta-Piero kaj Mikelono]] * [[1578]]: Bataloj de [[Cēsis]]: venko de pola reĝo [[Stefan Batory]] kontraŭ [[Ivano la Terura]] dum la unua pola-rusa milito (1577-1582) * [[1600]]: [[Japanio]]: [[batalo de Sekigahara]] - starigo de [[ŝoguna reĝimo]] por [[Tokugawa Ieyasu]] (malvenko de [[Toyotomi Hideyori]] markanta transiron de la [[epoko Sengoku]] al la [[epoko de Edo]]) * [[1671]]: Pola [[militisto]] [[Johano la 3-a Sobieski]] venkis [[kozakoj|kozakan]]–[[tataroj|tataran]] armeon en batalo de Kalnik ([[Vinica provinco]]) * [[1680]]: Nacia [[teatrejo]] ''Comédie-Française'' ([[Franca Komedio]]) fondiĝis en [[Parizo]] * [[1719]]: Angla armeo konkeris [[Vigo]]n * [[1738]]: [[Anglio]]: rezulte de trafo de [[globa fulmo]] en [[preĝejo]]n en [[Devon]] 4 personoj pereis kaj 60 vundiĝis * [[1792]]: [[Unua Koalicio-Milito]]: revolucia franca armeo konkeris germanan [[Majenco]]n * [[1798]]: En [[Kairo]] eksplodis kontraŭfranca [[ribelo]], subpremita la saman tagon * [[1805]]: [[Kadizo]]: mara [[batalo apud Trafalgar]] - venko de brita ŝiparo de [[Nelson]] super la franca-hispana * [[1824]]: Anglo Joseph Aspdin patentigis [[portlanda cemento|portlandan cementon]] * [[1831]]: [[Pollando]]: kapitulaco de [[Fortreso]] [[Zamość]] kaj falo de la [[Novembra ribelo]] * [[1854]]: [[Florence Nightingale]] kun skipo de 38 [[flegado|flegistinoj]] kaj 15 [[monaĥino]]j estis sendita al [[Turkio]] por helpi al vunditaj britaj soldatoj dum la [[Krimea milito]] * [[1879]]: [[Thomas Edison]] inventis komerceblajn [[ampolo]]jn * [[1882]]: En [[Tokio]] fondiĝis [[Universitato de Ŭaseda]] * [[1888]]: [[Socialisma Partio de Svislando]] fondiĝis * [[1895]]: Post 5 monatoj de ekzisto la [[Respubliko de Tajvano (1895)|Respubliko de Tajvano]] estis malfondita de [[Japanio|japana]] armeo - japanaj trupoj [[invado|invadis]] la ĉefurbon de Tajvano, komencante japanan regadon * [[1907]]: [[Taĝikio]]: en [[tertremo]] pereis pli ol 12 mil personoj * [[1907]]: Unuaj konataj restaĵoj de [[Homo heidelbergensis]] estis malkovritaj * [[1911]]: [[Nupto]] de ĉefduko [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karolo la 1-a]] kaj princino [[Zita de Bourbon-Parma]] * [[1912]]: [[Unua Balkana milito]]: [[Karĝali]] estis liberigita de bulgara armeo * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Turkio]] fermis por [[navigado]] [[akvovojo]]n tra markoloj [[Bosporo]] kaj [[Dardaneloj]] * [[1918]]: [[Lenin]] fondis Ĉefan Spion-Estraron ([[GRU]]); "provizora nacia kunveno" deklaris [[Aŭstrio]]n demokrata respubliko * [[1926]]: [[Belorusa SSR]]: Ŝtata Juda Teatro malfermiĝis * [[1929]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Grodno]] oni inaŭguris [[monumento]]n al [[Eliza Orzeszkowa]] * [[1931]]: En [[Dua Hispana Respubliko]] oni [[cenzuro|cenzuris]] gazetaron * [[1931]]: Kontraŭbrita ribelo de [[Kipro|Kipraj]] [[grekoj]] komenciĝis * [[1933]]: [[Germana Regno]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]]; [[Pollando]]: proteste kontraŭ [[Holodomoro]] ukraina naciisto murdis en [[Lvovo]] sekretarion de sovetia konsulejo kaj spionon Andrej Majlov * [[1938]]: [[Japanio|Japana]] armeo konkeris [[Ĉinio|ĉinan]] [[Kantono (Ĉinio)|Kantonon]] * [[1939]]: [[Dua Mondmilito]]: kadre de [[Operaco Tannenberg]] germanaj okupantoj ekzekutis polajn intelektulajn [[ostaĝo]]jn en ok loĝlokoj; [[Norda Maro]]: 6 germanaj [[destrojero]]j lokis minojn ĉe elfluejo de la rivero [[Humber (rivero)|Humber]] * [[1940]]: [[Romano]] de [[Ernest Hemingway]] ''[[For Whom the Bell Tolls|Por kiu la sonorilo sonas]]'' unuafoje publikigita; [[Hungario]]: eksa ĉefministro [[Béla Imrédy]] formis Hungaran Renovigan Partion, reprezentantan ideojn de [[dekstra ekstremismo]] * [[1941]]: [[Holokaŭsto]]: germanoj likvidis unu el du [[geto]]j en [[Vilno]] kaj pafmortigis 2 367 judojn; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: germana 49-a Montarana Korpuso konkeris la urbon [[Donecko|Stalinon]]; en [[Nanto (Francio)|Nanto]] germanaj armeanoj pafmortigis 50 [[ostaĝo]]jn; en [[Serbio]] pro perdoj suferitaj de [[faŝismo|faŝismaj]] unuoj en [[batalo]]j kun [[partizano]]j, venĝe 7000 civitanoj estis mortpafitaj en [[Kragujevac]] de la 21-a ĝis la 23-a de oktobro * [[1943]]: En [[Londono]] oni subskribis [[valuto|valutan]] interkonsenton inter [[Belgio]], [[Nederlando]] kaj [[Luksemburgo]] (unua etapo de la kreado de [[Benelukso]]); en [[Indonezio]] [[japanoj]] kreis [[Marioneta ŝtato|marionetan registaron]] de [[Subhas Chandra Bose|S. C. Bose]]; en [[Varsovio]] estis arestita de [[Gestapo]] [[Irena Sendlerowa]] * [[1944]]: [[konkero de Nemmersdorf]]: [[Ruĝa Armeo]] militkrimis kontraŭ civila germana loĝantaro en [[orienta Prusio]]; trisemajna [[Batalo de Akeno|batalo pri Aachen]] permesis al [[Aliancanoj]] transpreni la unuan pli grandan germanan urbon; [[Batalo de Lejteo]]: celo de unua japana [[kamikazo|kamikaza]] atako estis aŭstralia [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipo]] ĉe la marbordo de [[Filipinaj insuloj]] - 30 viroj mortis; brita [[Reĝa aerarmeo]] kaj [[Usona aerarmeo]] forte detruis la [[stacidomo]]jn de [[Győr]], [[Šahy|Ipolyság]], [[Feketehalom]] kaj [[Ózd]]; Pollando: La regantoj sendis 78 infanajn [[ribelo de Varsovio|ribelintojn de Varsovio]] al [[St. Johann im Pongau]] * [[1947]]: [[deportado]] de [[ukrainoj]], kies familianoj estis suspektitaj pri kunlaboro kun la [[Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj]] kaj la [[Ukraina Ribela Armeo]], komenciĝis el okcidenta [[Ukraina SSR]] * [[1955]]: [[Chivu Stoica]] iĝis ĉefministro de Rumanio * [[1956]]: [[Władysław Gomułka]] iĝis unua sekretario de [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] por konvinki la polan socion pri [[stalinismo|destalinigo]] * [[1959]]: Malfermo de la [[Solomon R. Guggenheim Museum|muzeo Guggenheim]] en [[Novjorko]]; [[Wernher von Braun]], altranga raketinĝeniero en la [[Tria Regno]], aliĝis al [[NASA]] * [[1963]]: Lasta pola [[partizano]] de la [[Anatemitaj Soldatoj|subtera kontraŭkomunisma movado]], serĝento [[Józef Franczak]], pereis dum traserĉo de Sekureca Servo * [[1966]]: En Historia Fakultato de [[Varsovia Universitato]] dum kunsido de la Asocio de Socialisma Junularo profesoro [[Leszek Kołakowski]] kritikis situacion regantan en [[Pollando]] * [[1966]]: Kunveno de [[Indira Gandhi]], [[Naser]] kaj [[Josip Broz Tito]] komenciĝis en [[Delhio]] instigante ĉesigi la bombadon kontraŭ [[Vjetnamio]] * [[1967]]: [[Konsuma milito]]: soveta [[raketo|raketa]] [[militoŝipo]] sinkigis israelan [[destrojero]]n — 47 [[maristo]]j pereis * [[1969]]: [[Willy Brandt]] iĝis kanceliero de [[Federacia Respubliko Germanio|okcidenta Geemanio]] * [[1969]]: Generalo [[Siad Barre]] rezulte de [[puĉo]] kontraŭ antaŭa prezidento transprenis la regopovon en [[Somalio]] * [[1970]]: Usonano [[Garrick Ohlsson]] gajnas la [[Ŝopeno]]-konkurson en Varsovio * [[1972]]: Aviadilo de ''[[Olympic Airlines]]'' kraŝis ĉe marbordo de [[Atiko (regiono)|Atiko]] - 37 pasaĝeroj dronis, 19 sukcesis atingi la marbordon * [[1978]]: [[Piloto|Pilotanta]] aviadileton Frederic Valentich pereis super [[Markolo Bass]] flugante direkte al [[Reĝinsulo (Tasmanio)|Reĝinsulo]] en [[Tasmanio]] - pli frue li informis aviadilejon en [[Melburno]] pri postkuranta lin [[Nifo]] * [[1983]]: [[Konferenco Ĝenerala pri Pezoj kaj Mezuroj]] fiksis redifinon de [[metro]] * [[1984]]: En la provinco [[Vorarlbergo]], [[La Verduloj - La Verda Alternativo]] unuafoje eniris al [[Aŭstria parlamento]] * [[1986]]: [[Marŝala Insularo]] sendependiĝis (de [[Usono]]) * [[1987]]: En [[malsanulejo]] de [[Ĝafna]], norda [[Srilanko]], [[Barato|barataj]] soldatoj masakris 68-70 malsanulojn kaj skipon de [[tamiloj|tamila]] [[nacieco]] * [[1988]]: En [[Vilno]] komenciĝis fonda kongreso de Litova [[Rekonstruado (arĥitekturo)|Rekonstrua]] Movado * [[1993]]: Murdo de prezidento Melchior Ndadaye kaŭzis eksplodon de [[Burunda enlanda milito]] * [[1994]]: [[Usono]] kaj [[Nord-Koreio]] subskribis interkonsenton deviganta ĉi-lastan ĉesigi sian programon pri [[nuklea armilo|nukleaj armiloj]] * [[1999]]: [[Dua Ĉeĉenia milito]]: 140 personoj pereis kaj kelkcent vundiĝis rezulte de [[misilo|misila]] pripafo de la centro de [[Grozno]] fare de armeaj trupoj * [[2001]]: Kadre de [[Projekto Sojuz]] en la [[Internacia Kosmostacio]] ekflugis sudafrika [[kosmoturismo|kosmoturisto]] [[Mark Shuttleworth]] * [[2002]]: En [[Munkeno]] komenciĝis laboroj ĉe [[Allianz Arena]] * [[2003]]: Malkovro de [[Eriso]], la plej granda [[nanoplanedo]] * [[2003]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] nomumis 30 novajn [[kardinalo]]jn * [[2004]]: Demisio de la ĉefministro de Libano [[Rafik Hariri]] * [[2005]]: [[Ĉeĥio]]: komenco de regula [[cifereca]] televida elsendo, komence nur por [[Prago]] kaj parto de la [[Mezbohemia regiono]] * [[2007]]: [[Svisa Popolpartio]] gajnis parlamentan [[voĉdono]]n * [[2010]]: Nova [[flago de Birmo]] oficialiĝis * [[2010]]: [[Sergej Sobjanin]] iĝis urbestro de [[Moskvo]] * [[2013]]: [[Volgogrado]] ([[Rusio]]): vidvino de ĉeĉena teroristo [[Doku Umarov]] eksplodigis bombon en buso: pereis 7 homoj, inkluzive ŝin * [[2013]]: [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] agnoskis, ke oni ne povas pritaksi la rusian enketon pri la [[masakro de Katin]], kaj [[Rusio]] ne allasis nehoman kaj humilan traktadon de [[viktimo|viktim]]-parencoj * [[2014]]: Sudafrika kuristo [[Oscar Pistorius]] estis kondamnita al 5 jaroj de mallibero pro [[senatenta murdo]] de sia kunulino <!-- TRE dubinde ĉu tio havas lokon en tutmonda homara kroniko --> * [[2015]]: Sudkoreo [[Seong-Jin Cho]] gajnis unuan lokon en la 17-a [[Internacia Piana Konkurso Fryderyk Chopin]] en [[Varsovio]] * [[2016]]: [[Kameruno]]: troŝarĝita pasaĝera [[trajno]] veturanta de [[Jaundo]] ĝis [[Dualao]] [[relo|elreliĝis]] en Eseka - 73 personoj pereis kaj ĉ. 600 vundiĝis == [[Esperantujo]] == * [[1921]]: [[Brazila Esperanto-Ligo]] estis agnoskita kiel organizo de Nacia Publika Utileco * [[1989]]: [[Legio de Bona Volo]]: en [[Braziljo]] estis inaŭgurita de [[José de Paiva Netto]] la [[Templo de Bona Volo]] == Naskiĝoj == * [[1328]]: [[Ĵu Juanĵang]], ĉina fondinto de la [[Dinastio Ming]] kaj ties unua imperiestro (m. [[1398]]) * [[1449]]: [[Aleksandro Sforza]], itala [[kondotiero]], aventureca bandestro de solduloj (m. [[1473]]) * [[1449]]: [[Georgo Plantaĝeneto (duko de Clarence)]], frato de [[Eduardo la 4-a (Anglio)]] kaj [[Rikardo la 3-a (Anglio)]] (m. [[1478]]) * [[1650]]: [[Jean Bart la korsaro|Jean Bart]], flandra [[korsaro]], franca admiralo (m. [[1702]]) * [[1668]]: [[Mihály Cserei]], hungara historiverkisto, sikula nobelo (m. [[1756]]) * [[1701]]: [[Johann Friedrich Schönemann]], germana aktoro kaj teatra pioniro (m. [[1782]]) * [[1706]]: [[Johann Rudolf Kiesling]], germana teologo kaj [[orientalisto]] (m. [[1778]]) * [[1733]]: [[Johann Christoph Rasche]], germana teologo kaj verkisto (m. [[1805]]) * [[1764]]: [[János Bihari]], hungara [[violonisto]] (m. [[1827]]) * [[1772]]: [[Samuel Taylor Coleridge]], angla poeto (m. [[1834]]) * [[1790]]: [[Alphonse de Lamartine]], franca poeto, politikisto (m. [[1869]]) * [[1833]]: [[Alfred Nobel]], sveda kemiisto, inventisto de [[dinamito]] kaj fondinto de la [[Nobel-premio]] (m. [[1896]]) * [[1843]]: [[Austin Richardson]], [[brita esperantisto]], [[abato]], ano de [[UK 1913]], animo de [[Katolika Esperanto-movado|Katolika E-movado]], prezidanto de [[IKUE]], direktoro de "[[Espero Katolika]]", vic-prezidanto de [[Belga Ligo Esperantista|Belga Ligo E-ista]], defendanto<!-- de [[Lingvo Internacia]]--> kontraŭ [[idisto]]j (m. [[1913]]) * [[1846]]: [[Edmondo De Amicis]], itala verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1908]]) * [[1869]]: [[József Tóthfalusi]], hungara reformita pastro, eklezia verkisto (m. [[1940]]) * [[1873]]: [[Josef Riedler]], aŭstra politikisto kaj pedagogo (m. [[1965]]) * [[1874]]: [[Henri Guisan]], svisa generalo (m. [[1960]]) * [[1878]]: [[Gyula Krúdy]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1933]]) * [[1880]]: [[Viking Eggeling]], sveda grafikisto kaj filmisto (m. [[1925]]) * [[1881]]: [[Paul Franke]], germana eldonisto, [[reklamo|reklama]] fakulo (m. [[1984]]) * [[1882]]: [[Maximiliano Hernández Martínez]], prezidento de Salvadoro (m. [[1966]]) *[[1884]]: [[Heinrich Stengel]], germana numismatikisto, klasika filologo kaj lernejestro * [[1894]]: [[Edogawa Ranpo]], japana [[krimromano|krimromanisto]] (m. [[1965]]) * [[1903]]: [[Marek Wajsblum]], pola-juda historiisto kaj pedagogo, [[doktoro]] de [[filozofio]], soldato de la [[Pola Armeo en Sovetunio]], redaktoro de "[[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]]" kaj de "The Worker Esperantist", [[interlingvisto]], kunkreinto de [[Laborista Esperanto-movado]] en [[Pollando]], instruinta [[Esperanto]]n en [[Islando]], populariganto de [[kvakerismo]] (m. [[1962]]) * [[1907]]: [[Katarzyna Szymon]], pola [[mistikismo|mistikulino]] (m. [[1986]]) * [[1911]]: [[Helena Bušová]], ĉeĥa aktorino (m. [[1986]]) * [[1912]]: [[Georg Solti]], brita-hungara dirigento (m. [[1997]]) * [[1914]]: [[Martin Gardner]], usona verkisto, [[iluziisto]] kaj matematikisto (m. [[2010]]) * [[1916]]: [[František Roman Dragoun]], ĉeĥa portretisto (m. [[2005]]) * [[1917]]: [[Dizzy Gillespie]], usona pionira ĵaza trumpetisto kaj kantisto (m. [[1993]]) * [[1925]]: [[Celia Cruz]], kuba kantistino ([[salso]]) (m. [[2003]]) * [[1926]]: [[Werner Holzer]], germana ĵurnalisto (m. [[2016]]) * [[1927]]: [[János Körmendi]], hungara aktoro kaj verkisto (m. [[2008]]) * [[1929]]: [[Ursula K. Le Guin]], usona verkistino (m. [[2018]]) * [[1937]]: [[Zsigmond Bálint]], rumania hungara inĝeniero kaj fotisto * [[1940]]: [[Manfred Mann]], sudafrika-brita muzikisto * [[1941]]: [[Marcell Jankovics]], hungara grafikisto, reĝisoro, verkisto (m. [[2021]]) * [[1943]]: [[Tariq Ali]], pakistana verkisto, historiisto kaj reĝisoro * [[1943]]: [[István Preitl]], rumania hungara inĝeniero pri [[elektro]], profesoro * [[1944]]: [[Ferenc Wanek]], rumania hungara geologo, scienchistoriisto * [[1949]]: [[Benjamin Netanjahu]], ĉefministro de Israelo * [[1953]]: [[Peter Mandelson]], brita politikisto, membro de la [[Eŭropa Komisiono]] * [[1954]]: [[József Szabó (agronomo)|József Szabó]], rumania hungara agronomo * [[1957]]: [[Miron]], pola [[ortodoksismo|ortodoksa]] [[kleriko]], [[brigada generalo]], pereinta dum la [[kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] (m. [[2010]]) * [[1958]]: [[Andre Geim]], soveta, nederlanda fizikisto Nobelpremiita * [[1959]]: [[Vilmos Tánczos]], hungara etnografo esploranta spiritecon de [[ĉangohungaroj]] * [[1963]]: [[István Mihály]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro, verkisto * [[1969]]: [[Salman bin Hamad Al Ĥalifa]], [[kronprinco]] de Barejno * [[1975]]: [[Andrej Turkin]], rusia militisto, partopreninto de liberigo de la ostaĝoj dum la [[terorisma atako en Beslano]] * [[1980]]: [[Kim Kardashian]], usona [[manekeno (modelo)|fotomodelino]] == Mortoj == * [[310]]: [[Eŭsebio (papo)|Eŭsebio]], greka papo, sanktulo * [[1125]]: [[Kosmas]], ĉeĥa kronikisto (n. [[1045]]) * [[1221]]: [[Alix de Thouars (Dukino de Bretonio)|Alix de Thouars]], dukino de [[Bretonio]] (n. [[1201]]) * [[1422]]: [[Karlo la 6-a (Francio)|Karlo la 6-a]], reĝo de Francio (n. [[1368]]) * [[1460]]: [[Dominiko el Prusio]], germana teologo (n. ĉirkaŭ [[1384]]) * [[1494]]: [[Gian Galeazzo Maria Sforza]], [[duko de Milano]] (n. [[1469]]) * [[1556]]: [[Pietro Aretino]], itala verkisto (n. [[1492]]) * [[1558]]: [[Julius Caesar Scaliger]], itala [[humanismo|humanisto]], poeto, naturalisto, kuracisto, filozofo kaj botanikisto (n. [[1484]]) * [[1638]]: [[Willem Blaeu]], nederlanda [[kartografio|kartografo]] kaj eldonisto (n. [[1571]]) * [[1708]]: [[Kata Szidónia Petrőczi]], hungara poetino kaj tradukistino (n. ĉirkaŭ [[1658]]) *[[1708]]: [[Christian Weise]], germana verkisto kaj instruisto * [[1773]]: [[Johann Conrad Schlaun]], germana arkitekto (n. [[1695]]) * [[1803]]: [[Anton Georg Hauptmann]], germana arkitekto kaj ĉasisto (n. [[1735]]) * [[1805]]: [[Horatio Nelson]], brita mararmea oficiro (n. [[1758]]) * [[1805]]: [[Cosme de Churruca]], hispana nobelo, maristo kaj sciencisto (n. [[1761]]) * [[1849]]: [[Friedrich von Müller]], germana juristo kaj politikisto (n. [[1779]]) * [[1874]]: [[Mariano Fortuny]], hispana pentristo (n. [[1838]]) * [[1884]]: [[Friedrich Adolf Wandersleb]], germana muzikisto kaj pedagogo (n. [[1810]]) * [[1886]]: [[José Hernández]], argentina verkisto, ĵurnalisto, poeto (n. [[1834]]) * [[1905]]: [[Hermann Usener]], germana filologo kaj religiosciencisto (n. [[1834]]) * [[1905]]: [[Karl Kehrbach]], germana pedagogo kaj eldonisto (n. [[1846]]) * [[1914]]: [[Adam Massinger]], germana astronomo (n. [[1888]]) * [[1931]]: [[Arthur Schnitzler]], aŭstra kuracisto kaj [[dramaturgo]] (n. [[1862]]) * [[1940]]: [[Eduard Stettler]], svisa juristo kaj esperantisto, aŭtoro de la [[statuto de UEA]] kaj biografio pri [[Hector Hodler]], vicdirektoro de [[UEA]] kaj ties prezidanto ĝis [[UK 1934]] (n. [[1880]]) * [[1940]]: [[Willi Münzenberg]], germana eldonisto, politikisto kaj entreprenisto amaskomunikila (n. [[1889]]) * [[1942]]: [[Władysław Jougan]], aŭstra kaj pola teologo kaj historiisto (n. [[1855]]) * [[1944]]: [[Hilma af Klint]], sveda pentristino (n. [[1862]]) * [[1958]]: [[Christian Graversen]], dana esperantisto, tradukisto de filozofo kaj mistikulo [[Martinus]] (n. [[1885]]) * [[1963]]: [[Józef Franczak]], lasta pola [[partizano]] de [[Anatemitaj Soldatoj|kontraŭkomunista kaj sendependiga movado]] (n. [[1918]]) * [[1967]]: [[Ejnar Hertzsprung]], dana astronomo kaj kemiisto (n. [[1873]]) * [[1968]]: [[Gábor Pál (politikisto)|Gábor Pál]], rumania hungara politikisto, publicisto (n. [[1883]]) * [[1969]]: [[Wacław Sierpiński]], pola matematikisto (n. [[1886]]) * [[1969]]: [[Jack Kerouac]], usona verkisto (n. [[1922]]) * [[1979]]: [[Antal Madarász]], hungara instruisto, geografo (n. [[1933]]) * [[1980]]: [[Hans Asperger]], aŭstra [[pediatrio|pediatro]] (n. [[1906]]) * [[1984]]: [[François Truffaut]], franca filmreĝisoro, aktoro kaj [[produktoro]] (n. [[1932]]) * [[1984]]: [[Carl Holböck]], aŭstra pastro romkatolika, profesoro pri kanona juro (n. [[1905]]) * [[1984]]: [[Lajos Őze]], hungara aktoro (n. [[1935]]) * [[1990]]: [[Prabhat Ranjan Sarkar]], barata filozofo, socia revoluciulo, [[spiriteco|spirita]] gvidanto (n. [[1921]]) * [[1991]]: [[Grzegorz Grzeban]], ĥemiisto kaj ŝakludanto pola (n. [[1902]]) * [[1994]]: [[Burt Lancaster]], usona akrobato kaj aktoro (n. [[1913]]) * [[2004]]: [[Jean Dondelinger]], luksemburgia politikisto kaj diplomato (n. [[1931]]) * [[2012]]: [[Antoni Dobrowolski]], pola pedagogo, la plej aĝa malliberulo de [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] (n. [[1904]]) * [[2014]]: [[Gough Whitlam]], ĉefministro de Aŭstralio (n. [[1916]]) * [[2016]]: [[Manfred Krug]], germana aktoro kaj kantisto (n. [[1937]]) * [[2021]]: [[Bernard Haitink]], nederlanda dirigento (n. [[1929]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Sankta Ursulo de Kolonjo]]: [[martiriĝo kristana|kristana virgulino]] ** [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karolo la 1-a]], lasta imperiestro de Aŭstrio-Hungario * Internacia Tago de [[Mediacio]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''21-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. {{Projektoj |commonscat=21 October |wikinewscat=21-a de oktobro }} [[Kategorio:21-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|21]] [[Kategorio:21-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1021]] ehci7xbomccwonqnql3m7asihhlfg92 Kariba Maro 0 9550 9418973 9405726 2026-07-02T17:34:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418973 wikitext text/x-wiki {{Informkesto maro | nomo = Kariba maro | dosiero = Topographic30deg_N0W60.png | priskribo1 = Mapo de Kariba maro. | priskribo2 = Mapo de Kariba maro. | maks-profundeco = 7686 | larĝeco = | longeco = | areo = 2754000 | superigo = [[Atlantika Oceano]] | najbaro = [[Meksika Golfo]] | subigo = | kontinento = [[Nordameriko]] <br /> [[Sudameriko]] | ŝtato = {{Venezuelo}} <br /> {{Kolombio}} <br /> {{Panamo}} <br /> {{Kostariko}} <br /> {{Nikaragvo}} <br /> {{Honduro}} <br /> {{Gvatemalo}} <br /> {{Belizo}} <br /> {{Meksikio}} <br /> {{Navasa Insulo}} <br /> {{Jamajko}} <br /> {{Haitio}} <br /> {{Domingo}} <br /> {{Kubo}} <br /> {{Puerto-Riko}} <br /> {{Britaj Virgulininsuloj}} <br /> {{Usonaj Virgulininsuloj}} <br /> {{Dominiko}} <br /> {{Gvadelupo}} <br /> {{Antigvo-Barbudo}} <br /> {{Sankta Kristofo kaj Neviso}} <br /> {{Barbado}} <br /> {{Grenado}} <br /> {{Martiniko}} <br /> {{Sankta Lucio}} <br /> {{Sankta Vincento kaj Grenadinoj}} <br /> {{Trinidado kaj Tobago}} <br /> {{Nederlandaj Antiloj}} <br /> {{Angvilo}} | noto = | alfluanto = [[Orinoko]] <br /> [[Magdalena (rivero)|Magdalena]] | regiono-ISO=XA | zomo = 4 }} La '''Kariba maro''' ({{lang-en|Caribbean Sea}}; {{lang-es|Mar Caribe}}; {{lang-fr|Mer des Caraïbes}}; en [[Haitia kreola lingvo|Haitia kreola]] ''Lamè Karayib''; en [[Jamajka-kreola lingvo|Jamajka-kreola]] ''Kiaribiyan Sii''; {{lang-nl|Caraïbische Zee}}; {{lang-pap|Laman Karibe}}) estas [[maro]] de [[Atlantiko]] situanta en la [[tropikoj]] de la [[okcidenta hemisfero]]. Ĝi estas limigita fare de la [[duoninsulo]] [[Jukatano]] de [[Meksiko]] kaj [[Mezameriko]] en la okcidento kaj sudokcidento, en la nordo fare de la [[Grandaj Antiloj]] komencante per la plej granda tiea insulo [[Kubo]], en la oriento proksime de la [[Malgrandaj Antiloj]], kaj en la sudo fare de la norda marbordo de [[Sudameriko]].<ref>[http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/latin_america_and_caribbean/our_solutions/marine_turtle_programme/projects/hawksbill_caribbean_english/caribbean_sea/index.cfm The Caribbean Sea] World Wildlife Fund. Retejo laste alirita la 5an de Decembro 2009</ref> La Kariba maro komunikas kun [[Atlantika Oceano]], sude de la [[Meksika Golfo]]. Ĝin bordas sude la [[ŝtato]]j [[Venezuelo]], [[Kolombio]], kaj [[Panamo]], okcidente [[Kostariko]], [[Nikaragvo]], [[Honduro]], [[Gvatemalo]], [[Belizo]], kaj la [[Jukatano]]-duoninsulo apartenanta al [[Meksiko]], norde [[Grandaj Antiloj|Grandaj Antilaj]] insuloj [[Kubo (insulo)|Kubo]], [[Hispanjolo]], [[Jamajko]], kaj [[Puerto-Riko]], kaj oriente [[Malgrandaj Antiloj]]. La ligo inter la Kariba maro kaj la Meksika Golfo estas la [[Jukatana Markolo]]. La tuta areo de la Kariba maro, la multaj insuloj de Karibio, kaj apudaj marbordoj, estas kolektive konata kiel [[Karibio]]. La Kariba maro estas unu el la plej grandaj maroj kaj havas areon de proksimume 2 754 000&nbsp;km² (1 063 000 kv. mejl.).<ref>[http://www.allthesea.com/Caribbean-Sea.html The Caribbean Sea] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180104065025/http://www.allthesea.com/Caribbean-Sea.html |date=2018-01-04 }} All The Sea. URL laste alirite la 7an de Majo, 2006</ref> La plej profunda punkto estas la [[Kajmana Fosaĵo]] inter Kubo kaj Jamajko, pli ol 7500 metrojn sub mara nivelo, inter la [[Kajmana Insularo]] kaj [[Jamajko]], precize ĝis 7 686 m (25 220&nbsp;ft) sub [[marnivelo]]. La kariba marbordo havas multajn [[golfo]]jn kaj [[golfeto]]jn: la [[Golfo de Gonave]], [[Golfo de Venezuelo]], [[Golfo Darieno]], [[Golfo de la Moskitoj]], [[Golfo Paria]] kaj [[Golfo de Honduro]]. [[Biogeografio|Biogeografie]] la suda parto de Kariba maro estas unu el la 43 maro-[[ekoregiono]]j de la [[Tutmondaj 200]]. Tiuj ĉi estas nombro de ekoregionoj elektitaj far la [[Monda Natur-Fonduso]] ([[WWF]]) kaj la [[Nacia Geografia Societo]] pro sia graveco pri la [[naturprotekto]]. == Historio == [[Dosiero:Columbus landing on Hispaniola adj.jpg|maldekstra|eta|[[Kristoforo Kolumbo]] alteriĝas sur [[Hispaniolo]] en 1492.]] La nomo "Karibio" estas derivita de la [[Indiĝeno|indiĝenaj]] "[[kariboj]]", unu el la dominaj [[Indianoj|indianaj]] grupoj en la regiono dum eŭropa kontakto okazinta en la fino de la [[15-a jarcento]]. Post la eltrovo de Karibio fare de [[Kristoforo Kolumbo]] en 1492, la hispana esprimo ''Antillas'' ([[antiloj]]) estis asignita al la teroj; devene de tio, "Maro de Antiloj" estas ofta alternativa nomo por la Kariba maro en diversaj eŭropaj lingvoj. Dum la unua jarcento da evoluo, la hispana domineco estis senkontesta. [[Dosiero:Tulum-Seaside-2010.jpg|eta|[[Tulum]], [[Majaoj|majaa]] grandurbo sur la marbordo de la Karibio en la ŝtato [[Quintana Roo]] ([[Meksiko]]).]] La unuaj loĝantoj de la insuloj Antiloj estis [[Tainoj]], [[Sedenteco|sedenta]] popolo kun religiaj kredoj de [[Politeismo|politeismaj]] trajtoj kiuj elstaris kiel kapablaj [[agrikulturisto]]j, [[fiŝkaptisto]]j kaj [[ceramikisto]]j;<ref>[http://www.dominicandata.com/histprecol.html Historia Precolombina] [https://web.archive.org/web/20090214195725/http://www.dominicandata.com/histprecol.html Arkivita] la 14an de februaro 2009 en la Wayback Machine., Dominican Data, alirita la 09/05/2007.</ref>​ kies lingvo derivis el tiu de [[Aravakoj]], familio el kiu ili devenis, migrinte el [[Sudameriko]] antaŭ proksimume ĉirkaŭ 3000 jaroj.<ref>Primeros habitantes de Puerto Rico, El portal educativo de América, URL alirita la 25/05/2007.</ref>​ En la epoko de la malkovro, la [[kariboj]], kiuj elstaris pro siaj kapabloj kiel [[navigisto]]j kaj [[militisto]]j,<ref>[https://web.archive.org/web/20080321192623/http://www.aldeaeducativa.com/aldea/tareas2.asp?which=489 Los Caribes,] Aldea educativa, URL alirita la 03/01/2021.</ref>​ okupis hegemonie la regionon, devenantaj el la bordoj de la rivero [[Orinoko]], kaj estis dum plena konkero de la teritorioj de la tainoj. En siaj unuaj kronikoj, kelkaj eŭropanoj asertis, ke la kariboj manĝis homan viandon,<ref>[https://www.elcastellano.org/parent02.html Parentescos sorprendentes,] Fernando Navarro, URL alirita la 03/01/2021.</ref>​ ideo kiu restis registrita en la vorto "[[kanibalo]]".<ref>[http://chuma.cas.usf.edu/~swohlmut/latam/civindigen.html Civilizaciones indígenas,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200702192921/http://chuma.cas.usf.edu/~swohlmut/latam/civindigen.html |date=2020-07-02 }} University of Florida, URL alirita la 25/05/2007.</ref>​ La Kariba maro estis nekonata akvoareo al la loĝantaroj de [[Eŭrazio]] ĝis [[1492]], kiam Kristoforo Kolumbo unue [[Velado|velis]] en karibajn akvojn serĉe por trovi [[marvojo]]n al Azio. En tiu tempo la [[Okcidenta Hemisfero]] ĝenerale estis malkonata al eŭropanoj. Sekvante la eltrovon de la insuloj fare de Kolumbo, la areo estis rapide [[Koloniismo|koloniigita]] fare de pluraj okcidentaj kulturoj (komence [[Hispanio]], kaj pli poste [[Portugalio]], [[Anglio]], la [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Nederlando]], [[Francio]] kaj [[Danio]]). Sekvante la koloniigon de la karibaj insuloj, la Kariba maro iĝis okupata areo fare de eŭrop-bazita mara [[komerco]] kaj [[Mara transporto|transporto]], kaj tiu komerco poste altiris [[piratado]]n. [[Dosiero:Toma aérea del Fuerte San Lorenzo.jpg|eta|maldekstre|Fortikaĵo de Sankta Laŭrenco ĉe Portobelo ([[Panamo]]).]] La [[Katolikaj Gereĝoj]] rajtigis en 1495 ĉiujn siajn [[subulo]]jn navigi al la ĵus malkovritaj [[Okcidentaj Hindioj|Hindioj]], kio ebligis, ke multaj ŝipoj trapasis la Atlantikon sen la taŭga preparado kaj protekto, iĝante facila predo por la "marlupaj" [[pirato]]j.<ref>González Arnao, Mariano, A prueba de piratas, n.º 61 de La aventura de la Historia, Arlanza Ediciones, novembro 2003.</ref>​ Sur la marbordoj de la Kariba maro, dum tiu epoko okazis kelkaj komercaj [[foiroj]] el kiuj eble plej fama estis tiu de [[Portobelo (Panamio)|Portobelo]], kiu daŭris 40 tagoj. Pro kio en tiu loĝloko okazis ankaŭ konstantaj atakoj fare de piratoj, kaj pro kio la hispanoj konstruis tre proksime la [[Fortikaĵo de Sankta Laŭrenco|Fortikaĵon de Sankta Laŭrenco]] fine de la 16a jarcento.<ref>[http://www.enlacespanama.com/fuertesanlorenzopanama.html Fuerte de San Lorenzo,]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Enlaces Panamá, URL alirita la 03/01/2021.</ref>​ Tiu sama problemo okazis en aliaj [[havenurbo]]j de Karibio kiel en [[Kartageno (Kolombio)|Kartageno]] kaj [[Havano]], kie same oni konstruis militdefendejojn, laboro por kiu estis transportitaj (kaj uzitaj) nombraj grupoj de afrikaj [[sklavo]]j al la regiono. [[Dosiero:Pyle pirate handsome.jpg|eta|"Buccaneer of the Caribbean" el la verko de [[Howard Pyle]] nome ''Book of Pirates''<ref>[http://etext.virginia.edu/toc/modeng/public/PylPira.html Book of Pirates]</ref>]] Tuj poste ties malkovro kaj okupado fare de Hispanio, la maro altiris la atenton de [[Anglio]] kaj [[Francio]], kiuj sendis maristojn al la konkero de teritorioj kiuj sukcesis kontroli la insulojn [[Martiniko]] kaj [[Gvadelupo]], por Francio, kaj [[Antigvo kaj Barbudo]], [[Moncerato]], [[Barbado]] kaj [[Jamajko]], por Anglio, kiuj estis la plej gravaj posedoj kiujn perdis la [[Hispana Imperio]] en Karibio. En 1625 oni kreis en la [[Insulo de la Testudo]] bazon en kiu [[korsaro]]j, [[bukaneroj]] kaj piratoj de ambaŭ naciecoj, sed ne nur, asociiĝis por ataki ŝipojn devenajn el la [[hispanaj kolonioj]] kaj el tie eliris ekspedicioj kiuj sieĝis la marbordajn urbojn ĝis fino de la 17-a jarcento. Alia fama bazo de piratoj estis establita en la jamajka havenurbo [[Port Royal (jamajko)|Port Royal]] en 1656, ĝis ties parta detruo fare de [[tertremo]] okazinta la 7an de junio [[1692]].<ref>Donny L. Hamilton (2000). [https://nautarch.tamu.edu/portroyal/ The Port Royal Project,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210125232357/https://nautarch.tamu.edu/portroyal/ |date=2021-01-25 }} Nautical Archaeology Program, Texas A&M University. URL alirita la 03/01/2021.</ref>​ ​ En la regiono estis reo konataj kaj timataj kelkaj nomoj de piratoj kiel [[Henry Morgan|Morgan]], Jean David Nau, pli ofte konata kiel François l'Olonnais, kaj Edward Thatch, pli ofte konata kiel Blackbeard (Nigrabarbulo), inter aliaj.<ref>Tagir, Daniel Eduardo (2006), Piratas, corsarios y filibusteros, Círculo Latino, Barcelona. pp.101-106.</ref>​ Laŭlonge de la 19-a jarcento sendependiĝis la iamaj koloniigitaj landoj, kvankam aktuale kelkaj posedaĵoj de [[Francio]], [[Britio]], [[Nederlando]], kaj eĉ de [[Usono]] restas sub kolonia administrado.<ref>Romero, Juvenal (1979), Historia y fantasía del Caribe y sus Antillas. Publicaciones de la embajada de Venezuela, Buenos Aires. p.107</ref>​ [[Kubo]] estis la lasta lando kiu sendependiĝis el Hispanio en [[1898]], sed por iĝi kolonio de Usono ĝis la 20-a jarcento. Samjare ankaŭ [[Puerto-Riko]] iĝis posedaĵo de Usono kiel [[militakiro]] kaj tia ĝi restas sub usona dominado. En 1903, pro interveno de Usono, separiĝis [[Panamo]] disde [[Kolombio]] kaj oni konstruis la [[Panama Kanalo|Panaman Kanalon]], kiu komunikas la Kariban Maron kun la [[Pacifika Oceano]]. Ĝi estis inaŭgurita la 15an de aŭgusto [[1914]], sed ĝi estis administrita de Usono ĝis la 31a de decembro [[1999]]. La [[Federacio de Karibaj Insuloj]] (ankaŭ nomata Britaj Antiloj) estis mallongdaŭra [[politika unio]] de karibaj insuloj, kiu ekzistis de la 3a de januaro 1958 ĝis la 31a de majo 1962. La intenco estis, ke la Okcident-Hindia Federacio fariĝu sendependa lando, sed antaŭ ol tio realiĝis, ĝi disfalis pro internaj streĉoj. [[Dosiero:Caribe-Político.svg|eta|230ra|maldekstre|Ŝtatoj de la Kariba Maro.]] Hodiaŭ la areo estas hejmo al 22 insulteritorioj kaj al limoj de 12 kontinentaj landoj. La 12an de decembro [[2001]], la [[ŝtatestro]]j de la landoj-membroj de la [[Asocio de Karibaj Ŝtatoj]], kunvenintaj en la [[Margarita Insulo]] (Venezuelo), adoptis la [[Deklaracio de Margarita|Deklaracion de Margarita]], «agnoskante la Kariban maron kiel komuna heredo de la regiono, kaj supervalora havaĵo al kiu ni donas prioritaton por ties [[Medikonservado|konservado]]», cele al la «plifirmigo de propra kariba identeco». Ili engaĝiĝis «por establi la regionon de la Granda Karibo kiel Zono de Kunlaborado», kiu «konsistos dekomence el kuna agado en la prioritataj areoj de la AKŜ, tio estas, [[komerco]], [[eltenebla turismo]], [[transporto]] kaj [[naturaj katastrofoj]]».<ref>Vidu la tekston de la [https://web.archive.org/web/20080928101245/http://www.acs-aec.org/Summits/III_summit/Spanish/declaracion_sp.htm Deklaracio de Margarita] subskribita en la 12/12/2001.</ref>​ Pro la abundo de [[sunbrilo]], jar-rondaj [[Tropika klimato|tropikaj temperaturoj]] moderigitaj per la preskaŭ konstantaj [[pasato]]j, kaj la bonega gamo da pitoreskaj cellokoj por viziti, dum la dua duono de la 20-a jarcento kaj la komenco de la 21-a, la Kariba maro iĝis tre populara loko por [[turismo]]. [[Dosiero:Anegada Horseshoe Reef.jpg|eta|[[Korala rifo|Koralrifoj]] en la [[Britaj Virgulininsuloj]].]] === Etimologio === La nomo ''Kariba'' estis derivita de la ''kariboj'', nomo uzita por aludi al la [[etno]] de [[indianoj]] dominanta en la regiono en la epoko de la unuaj kontaktoj kun la eŭropanoj fine de la [[15-a jarcento]].<ref name="gato">Cano, M. & Valderrama, J. (1996), ''Archipiélagos del Caribe colombiano'', IM Editores, Cali. pp. 26-27</ref> La itala navigisto [[Amerigo Vespucci]] asertis, ke fakte la termino ''Charaibi'' inter la indiĝenoj aludis al la 'saĝuloj' kaj eble tiu nomo estis uzitia por aludi al la eŭropanoj post ilia alveno al [[Ameriko]], fakte al Karibio.<ref>[[Bartolomé de las Casas|De las Casas, Bartolomé]] (1875), ''Historia de las Indias''. Eldono de Feliciano Ramírez de Arellano, markizo de la Fuentesanta del Valle kaj José Sancho Ramón. Madrid: M. Ginesta, ĉapitro 16.</ref> Post la malkovro de la [[Okcidentaj Indioj]] fare de Kristoforo Kolumbo, la termino [[hispana lingvo|hispanlingva]] ''Antillas'' ([[Antiloj]]) estis ofte uzata por la tuta geografia areo; derivita de tiu, ankaŭ "mar de las Antillas" (Antila Maro) estis ofta nomo por la Kariba Maro en kelkaj lingvoj. Dum la jardekoj post la "malkovro", la hispana hegemonio tie estis nedisputita kaj tiel ankaŭ la hispanlingvaj nomigoj laŭ Antiloj restis dum multaj jaroj. == Amplekso == La [[Internacia Hidrografia Organizo]] difinas la limojn de la Kariba maro jene:<ref>{{Cite web|url=http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf|title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition|year=1953|publisher=[[International Hydrographic Organization]]|accessdate=[[7-a de februaro]] [[2010]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-07-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf|arkivdato=2011-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf|archivedate=2011-10-08}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101015152118/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |arkivdato=2010-10-15 }}</ref> ::'' En la [[Jukatana Kanalo]].'' La sama limo kiel tiu priskribita por la [[Meksika golfo]] [linio enirante el la lumturo de [[Kabo Katoĉe]] ({{Koord|21|37|N|87|04|W|display=inline}}) al la lumturo de [[Kabo San Antonio (Kubo)|Kabo San Antonio]] en [[Kubo]]<nowiki>]</nowiki>. [[Dosiero:Great Blue Hole.jpg|eta|La [[Granda Blua Truo]] en Belizo.]] ::''Sur la Nordo.'' En la [[Venta Markolo]] - linio eniranta Caleta (74°15'W) kaj Pearl Point (19°40'N) en [[Haitio]]. En la [[Mona Markolo]] - linio kuniga de [[Kabo Engaño (Domingo)|Kabo Engaño]] kaj la pinto de Agujereada ({{Koord|18|31|N|67|08|W|display=inline}}) en [[Porto-Riko]]. ::''Orientaj limoj.'' El Punta San Diego (Puerto Rico) Norden laŭ la meridiano de (65°39'W) ĝis la 100 sonda linio, de tie Orienten kaj Suden, tiumaniere ke ĉiuj insuloj, sablejoj kaj mallarĝaj akvoj de la [[Malgrandaj Antiloj]] estas inkluditaj en la Kariba maro ĝis Galera Point (Nordorienta ekstremaĵo de la insulo [[Trinidado]]). De Galera Point tra Trinidado ĝis Galeota Point (Sudoriente ekstrema) kaj de tie ĝis Punta Baja (9°32′N 61°0′W ) en [[Venezuelo]]. Notu ke, kvankam [[Barbado]] estas insulo sur la sama [[kontinenta ŝildo]], estas konsiderita kiel en Atlantiko prefere ol ĉe la Kariba maro. == Geologio == La kariba maro estas oceana maro plejparte troviĝanta sur la [[Karibia plato]]. Ĝi estas apartigita de la oceano per pluraj [[insularko]]j de diversaj aĝoj. La plej nova de ili streĉadas de la [[Malgrandaj Antiloj]] ĝis la [[Virgulininsuloj]] kaj ĝis la nordoriento de [[Trinidado kaj Tobago]] de la marbordo de [[Venezuelo]]. Tiu arko estis formita per la [[kolizio]] de la [[Sudamerika plato]] kun la [[Karibia plato]] kaj inkludas aktivajn kaj formortintajn [[vulkano]]jn kiaj ekzemple [[Monto Pelee]] sur Martiniko, la ''Skribplumo'' (vulkano) sur [[Sint-Eustatius]] en la [[Karibia Nederlando]] kaj [[Morne Trois Pitons]] sur [[Dominiko]]. La plej grandaj insuloj en la norda parto de la maro, nome [[Kubo]], [[Hispaniolo]], [[Jamajko]] kaj [[Porto-Riko]], situas sur pli aĝa insularko. La geologia aĝo de la Kariba maro ne estas konata kun certeco sed estas taksita havi aĝon inter 160 kaj 180 milionoj da jaroj kaj estis formita per horizontala frakturo kiu disfendas la [[superkontinento]]n nomitan [[Pangeo]] en la [[Mezozoika Epoko]].<ref>Iturralde-Vinent, Manuel (2004), The first inhabitants of the Caribbean, Cuban Science Network . URL alirita la 28/07/2007</ref> [[Dosiero:Caribbean Ocean view from Bodden Town.jpg|eta|maldekstra|Kariba maro, vido el Bodden Town, [[Granda Kajmano]].]] Estas supozite, ke la prakariba baseno ekzistis en la [[Devonia periodo]]. En la komenco de la [[Karbonia Epoko|Karbonia]] movado de [[Gondvano]] en la nordo kaj ĝia konverĝo kun la Eŭropamerika baseno malpliiĝis en grandeco. La venonta scenejo de la formado de la Kariba maro komenciĝis en la [[Triaso]]. Potenca fendetiĝado kaŭzis la formadon de mallarĝaj [[trogo]]j, streĉante de moderna [[Novlando]] ĝis la okcidenta marbordo de la Meksika golfo kiu formiĝis [[Siliciklasto|siliciklastaj]] [[sedimentaj petroj]]. En la frua [[Ĵurasio]] pro potenca mara malobeo, akvo krevis en la nunan areon de la Meksika golfo kreante vastan malprofundan naĝejon tie. La apero de profundaj basenoj en la Karibio okazis dum la epoko de la Meza Ĵurasio fendetiĝante. La apero de tiuj basenoj markis la komencon de Atlantiko kaj kontribuis al la detruo de Pangeo ĉe la fino de la malfrua Ĵurasio. Dum la [[Kretaceo]] la Karibio akiris la formon proksiman al tio vidita hodiaŭ. En la frua [[Paleogeno]] pro [[mara regreso]] la Karibio iĝis separita de la Meksika golfo kaj Atlantiko de la tero de Kubo kaj Haitio. La Karibio restis kiel tio por la plej granda parto de la [[Kenozoiko]] ĝis la [[Holoceno]] kiam altiĝantaj [[akvonivelo]]j de la oceanoj reestigis komunikadon kun Atlantiko. La grundo de Karibio estas kunmetita de sub-oceanaj [[sedimento]]j de intense ruĝa [[argilo]] en la profundaj basenoj kaj trogoj. Sur kontinentdeklivoj kaj krestoj kalkecaj [[silto]]j estas trovitaj. [[Argila mineralo|Argilmineraloj]] verŝajne estis deponitaj el la kontinentaj riveroj [[Orinoko]] kaj [[Magdalena]]. Kuŝejoj sur la fundo de la Kariba maro kaj de la [[Meksika Golfo]] havas dikecon de proksimume 1&nbsp;km. Supraj sedimentaj tavoloj rilatigas al la periodo de la [[Mezozoiko]] ĝis la [[Kenozoiko]] (antaŭ 250 milionoj da jaroj ĝis nuntempo) kaj la pli malaltaj tavoloj de la [[Paleozoiko]] ĝis la [[Mezozoiko]]. [[Dosiero:Caribbean plate tectonics-en.png|eta|300ra|Karibiplata Tektoniko.]] La kariba [[marfundo]] estas dividita en kvin basenojn apartigitajn unu disde la alia per subakvaj krestoj kaj [[Montara sistemo|montaraj sistemoj]]. Atlantika akvo eniras la Karibion tra la [[Anegada Trairejo]] kuŝanta inter la [[Malgrandaj Antiloj]] kaj [[Virgulininsuloj]] kaj la [[Ventflanka Markolo]] situanta inter [[Kubo]] kaj [[Haitio]]. La [[Jukatana Markolo]] inter [[Meksiko]] kaj Kubo interligas la Meksikan Golfon kun Karibio. La plej profundaj punktoj de la maro situas en la [[Kajmana Fosaĵo]] kun profundaĵoj atingantaj ĉirkaŭ 7 686 m (25 220&nbsp;ft). Malgraŭ tio, la Kariba maro estas konsiderita relative malprofunda maro en komparo al aliaj [[Akvokorpo|korpoj de akvo]]. La premo de la [[Sudamerika plato]] en la oriento de la Karibio igas la regionon de la [[Malgrandaj Antiloj]] havanta altamezuran [[Vulkanismo|vulkanan agadon]]. Okazis tre grava [[erupcio]] de [[Monto Pelee]] en 1902 kiu kaŭzis multajn viktimojn. La kariba marfundo ankaŭ estas hejmo al du [[Profunda submara fosego|profundaj submaraj fosegoj]]: nome la [[Kajmana Fosaĵo]] kaj la [[Puertorika Fosego]], kiu metis la areon ĉe alta risko de [[sismo]]j. [[Subakva sismo|Subakvaj sismoj]] prezentas minacon de generado de [[cunamo]]j kiuj povis havi gigantan efikon al la karibaj insuloj. Sciencaj datenoj rivelas, ke dum la lastaj 500 jaroj la areo vidis dekduon da sismoj super 7.5 [[Magnitudo (tertremo)|magnitudo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.whoi.edu/oceanus/viewArticle.do?id=3964|titolo=Tsunamis in the Caribbean? It's Possible.|alirdato=30a de aprilo 2006|familia nomo=Dawicki|persona nomo=Shelley|eldoninto=Oceanus}}</ref> Plej lastatempe, 7.1 sismo frapis Haition la [[12-an de januaro]] [[2010]]. * [[Listo de insuloj en Karibio]] == Klimato == [[Dosiero:NASA ASMR-E image of average SSTs of Hurricane Katrina.jpg|eta|maldekstre|Averaĝa temperaturo de la surfaco de la maro Kariba ([[25-a de aŭgusto]]–[[27-a de aŭgusto]] [[2005]]).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nasa.gov/vision/earth/lookingatearth/hurricane_record.html |titolo=La satelitoj de NASA registras po monato por la libroj de historio de la uraganoj |alirdato=2021-01-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110918143351/http://www.nasa.gov/vision/earth/lookingatearth/hurricane_record.html |arkivdato=2011-09-18 }}</ref>]] La klimato de la Kariba Maro estas influita de la [[marfluo]]j [[Golfa Marfluo|Golfa]] kaj [[Humboldta Marfluo|Humboldta]].<ref>Silverstein, Alvin (1998) Weather And Climate (Science Concepts); pp. 17. 21st Century. ISBN 0-7613-3223-5</ref> La tropika situo de la maro helpas la eltenadon de akvo je temperaturo alta modera, en gamo inter 21 kaj {{GdC|32,2}} dum la jaro (70 kaj {{GdF|90}}). La Kariba Maro estas la naskejo de kelkaj [[uragano]]j de la [[Okcidenta duonglobo]]. La [[sezono de uraganoj]] de Karibio okazas inter la monatoj junio ĝis decembro, kaj plej forte inter aŭgusto kaj septembro. Averaĝe ĉiujare okazas ĉirkaŭ 9 [[Tropika ŝtormo|tropikaj ŝtormoj]] kaj el ili 5 atingas la intensecon de uragano. Laŭ la usona [[Nacia Centro pri Uraganoj]] en Karibio okazis 385 uraganoj inter [[1494]] kaj [[1900]]. La ventoj kiuj disvolviĝas ĉe la okcidenta marbordo de [[Afriko]] venas tra la Atlantika Oceano, kaj kelkaj el tiuj konvertiĝas en tropikaj ŝtormoj kaj eĉ povas ankaŭ konvertiĝi en uraganoj de la Atlantiko, partikulare en areoj de [[Malalta aeropremo|malalta premon]] en la oriento de la Kariba maro. Ene de la historiaj registroj de la plej detruegaj uraganoj estis registristaj jenaj: la Granda Uragano de 1780 aŭ Uragano de Sankta [[Kaliksto la 2-a]] inter la [[10-a de oktobro|10-a]] kaj [[16-a de oktobro]] [[1780]] kiu trapasis tra la [[Malgrandaj Antiloj]], [[Puerto-Riko]], [[Dominga Respubliko]] kaj probable [[Florido]], okazigante totalon de inter 22 000 kaj 24 000 mortintoj,<ref name="pr">Orlando Férez (1970) [http://www.aoml.noaa.gov/hrd/data_sub/perez_11_20.pdf Notas acerca de los Ciclones Tropicales de Puerto Rico] San Juan, Puerto Ricom Servicio Nacional Climático, alirita la 12an de februaro 2007</ref> kaj la [[Uragano Mitch]] kiu formiĝis en la areo de la Kariba Maro de [[Kolombio]] kaj trairis tra [[Centrameriko]] ĝis la [[Duoninsulo Jukatano]] kaj Florido inter la [[22-a de oktobro]] kaj la [[5-a de novembro]] [[1998]], okazigante inter 11 000 kaj 18 000 mortojn.<ref name="nhc">National Hurricane Center (1998] [http://www.nhc.noaa.gov/1998mitch.html NHC Hurricane Mitch Tropical Cyclone Report] Alirita la 20an de aprilo 2006. Arkivita en la 28an de novembro 2015.</ref> La uraganoj estas ĉiujara problemo por la insuloj kaj aliaj marbordoj de la Kariba Maro pro sia detruega kapablo. Ankaŭ la [[Korala rifo|koralrifoj]] suferas la riskon esti detruitaj de uraganoj, ĉar tiuj lasas sur ili grandan kvanton de [[sablo]], [[koto]], [[sedimento]]j kaj eĉ [[roko]]j, kiuj sufokigas ilin. == Ekologio == La Kariba Maro estas hejmo de ĉirkaŭ 9% el la [[koralrifo]]j de la tuta mondo kiuj kovras ĉirkaŭ 50 000&nbsp;km², plej el kiuj estas ĉe la Karibaj Insuloj kaj ĉe la marbordoj de [[Centrameriko]].<ref>[http://marine.wri.org/pubs_content_text.cfm?ContentID=744 Status of coral reefs in the Caribbean and Atlantic Ocean] En webarchive [https://web.archive.org/web/20060621003446/http://marine.wri.org/pubs_content_text.cfm?ContentID=744] la 1an de Junio, 2006. World Resource Institute. URL alirita la 29an de Aprilo, 2006.</ref> Inter ili rimarkindas la [[Barilrifo (Belizo)|Beliza Barilrifo]] kun areo de 963&nbsp;km² kiu estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko]] en 1996. Ĝi formas parton de la [[Granda Majaa Barilrifo]] konata ankaŭ kiel [[Mezamerika Barilrifo]] estante ĉirkaŭ 1000&nbsp;km longa kaj la dua plej longa en la mondo. Ĝi longas laŭ la karibaj marbordoj de [[Meksiko]], [[Belizo]], [[Gvatemalo]] kaj [[Honduro]]. Dum la lastaj jaroj, malkutime tro varmaj karibmaraj akvoj estis pliigantaj la [[Koralblankigo|minacon al la karibaj koralrifoj]]. La koralrifoj subtenas kelkajn el la plej diversaj [[marhabitato]]j en la mondo, sed ili estas fragilaj [[ekosistemo]]j. Kiam la tropikaj akvoj iĝas malkutime tro varmaj dum etendaj tempoperiodoj, mikroskopaj plantoj nomitaj "[[zooksantelo]]j", kiuj estas [[Simbiozo|simbiozaj]] partneroj kiuj vivas ene de la [[koralpolipa]]j histoj, mortas. Tiuj plantoj havigas manĝon por la koraloj, kaj tiel havigas al ili ties koloron. La rezulto de la morto kaj disigo de tiuj fajnaj plantoj estas nomata [[koralblankigo]], kaj povas konduki al la fordetruo de grandaj areoj de koralrifo. Ĉirkaŭ 42% de la koraloj estas jam komplete blankigitaj kaj 95% estas suferantaj ioman tipon de blankigo.<ref>[http://www.ipsnews.net/2012/03/mesoamerican-coral-reef-on-the-way-to-becoming-a-marine-desert/] Inter Press Service News Agency – Mesoamerican Coral Reef on the way to becoming a Marine Desert</ref> Historie oni supozas, ke Karibio enhavas 14% el la totalaj koralrifoj de la tuta mondo.<ref>Elder, Danny and Pernetta, John. (1991). The Random House atlas of the oceans. New York : Random House. p. 124. {{ISBN|9780679408307}}.</ref> [[Dosiero:Belize Barrier Reef from space.png|eta|centre|La [[Barilrifo (Belizo)|Beliza Barilrifo]] fotita el la [[Internacia Kosmostacio]] en 2016.|700x700ra]] La [[habitato]]j subtenitaj de koralrifo suferas drastan riskon pro turismaj agadoj kiel sporta [[fiŝkaptado]] kaj [[Subakvado|subnaĝado]], kaj havigas ĉiujaran enspezon al la karibiaj landoj de 3.1–4.6 mil milionoj da usonaj dolaroj. Kontinua detruo de la koralrifoj povus draste damaĝi ankaŭ la ekonomion de la regiono.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3679332.stm Alarm sounded for Caribbean coral]. BBC News. URL alirita la 29an de Aprilo, 2006.</ref> ''Protokolo de la Konvencio por la Protekto kaj Disvolvigo de Marmedio de la Granda Kariba Regiono'' ekvalidiĝis en 1986 por protekti la varie endanĝeritan [[marvivularo]] de Karibio pere de malpermeso de homa agado kiu povus antaŭenigi la kontinuan detruegon de tia marvivularo en variaj areoj. Nuntempe tiu protokolo estis [[Ratifo|ratifita]] de 15 landoj.<ref>[http://www.nmfs.noaa.gov/pr/international/saw.htm Protocol Concerning Specially Protected Areas and Wildlife to the Convention for the Protection and Development of the Marine Environment of the Wider Caribbean Region (SPAW)] NOAA Fisheries: Office of Protected Resources. URL alirita la 30an de Aprilo, 2006.</ref> Ankaŭ, kelkaj [[Bonfara organizo|bonfaraj organizaĵoj]] estis kreitaj por helpi la konservadon de la kariba marvivo, kiel la ''Caribbean Conservation Corporation'' kiu klopodas studi kaj protekti [[martestudo]]jn ekzemple per edukado pri ili.<ref>[http://www.oriononline.org/pages/ogn/vieworg.cfm?action=one&viewby=name&ogn_org_ID=893 Caribbean Conservation Corporation] En webarchive [https://web.archive.org/web/20061001211906/http://www.oriononline.org/pages/ogn/vieworg.cfm?action=one&viewby=name&ogn_org_ID=893] 1a de Oktobro, 2006. Orion Online. URL alirita la 1an de Majo, 2006.</ref> [[Dosiero:Sian Ka'an biosphere reserve.jpg|maldekstra|eta|Sian Ka'an Biosfera Rezervejo, Meksiko.]] Pri la estonteco, la Instituto de [[Mapscienco|Marsciencoj]] kaj [[Limnologio]] de la ''[[Universidad Nacional Autónoma de México]]'', kondukis regionan studon, financita de la Departamento de Teknika Kunlaborado de la [[Internacia Atomenergia Organizo]], en kiu fakuloj el 11 [[Latinameriko|Latinamerikaj landoj]] (Kolombio, Kostariko, Kubo, [[Gvatemalo]], Haitio, [[Honduro]], Meksiko, [[Nikaragvo]], Panamo, Dominika Respubliko (Domingo), Venezuelo) plus Jamajko partoprenis. Tiuj esploroj trovis, ke [[pezaj metaloj]] kiel [[hidrargo]], [[arseno]], kaj [[plumbo]], estis identigitaj en la marborda zono de la Kariba Maro. Analizo de [[Toksa metalo|toksaj metaloj]] kaj [[hidrokarbonido]]j estas bazita sur la esplorado de marbordaj sedimentoj kiuj estis akumulitaj je malpli ol 50 metroj profunde dum la lastaj cent kaj kvin dek jaroj. La rezultoj de la projekto estis prezentitaj en Vieno en la forumo "Water Matters" (Akvo gravas), kaj en la Ĝenerala Konferenco de 2011 de la menciita multflanka organizaĵo.<ref>[http://www.dgcs.unam.mx/boletin/bdboletin/2012_046.html Analysis of Contaminants in the Caribbean Sea over the last 150 years]. National Autonomous University of Mexico (UNAM) 2012 (Spa).</ref> == Flaŭro kaj faŭno == La regiono havas altan nivelon de [[biodiverseco]] kaj multaj specoj estas [[endemio]]j de Karibio. === Vegetaĵaro === [[Dosiero:Chryso caini 071010-0476 jtg.jpg|210ra|eta|[[Stelpomo]], ''[[Chrysophyllum cainito]]''.]] La vegetaĵaro de la regiono estas ĉefe [[tropika]] sed diferencoj en [[topografio]], [[grundo]] kaj [[Klimatzono|klimataj kondiĉoj]] pliigas la [[specidiverseco]]n. Kie estas pora [[Kalkoŝtono|kalkoŝtonaj]] [[Teraso|terasaj]] insuloj, tiuj estas ĝenerale malriĉaj en [[Nutraĵoj (de planto)|nutraĵoj]]. Oni ĉirkaŭkalkulis, ke 13 000 [[plantospecio]]j kreskas en Karibio el kiuj 6 500 estas [[endemia]]j. Por ekzemplo, [[gvajako]] (''Guaiacum officinale''), kies [[floro]] estas la [[nacia floro]] de [[Jamajko]] kaj la [[kiskejo]] (''[[Pereskia quisqueyana]]'') kies floro estas la nacia floro de la [[Dominga Respubliko]] kaj la [[Ceiba]] kiu estas la [[nacia arbo]] kaj de [[Puerto-Riko]] kaj de [[Gvatemalo]]. La [[mahogano]] estas la nacia arbo de la Dominga Respubliko kaj de [[Belizo]]. La kainito aŭ [[stelpomo]] (''[[Chrysophyllum cainito]]'') kreskas tra la tuta Karibio. En marbordaj zonoj estas [[Kokoso|kokospalmoj]] kaj en [[laguno]]j kaj [[estuaro]]j estas densaj areoj de nigra [[mangrovo]] (''[[Avicennia germinans]]'') kaj de ruĝa mangrovo (''[[Manglo|Rhizophora mangle]]''). En neprofunda akvo [[flaŭro]] kaj [[faŭno]] estas koncentrata ĉirkaŭ [[koralrifo]]j kie estas malmulta variado en akvotemperaturo, pureco kaj [[Saleco|salenhavo]]. [[Leo-flanko]] de [[laguno]]j havigas areojn de kresko por [[algo|algejoj]]. [[Testudherbo]] (''[[Thalassia testudinum]]'') estas ofta en Karibio kiel la [[manatiherbo]] (''[[Syringodium filiforme]]'') kiu povas kreski kune same kiel en kampoj de unusola specio je profundoj de 20 m. Alia tipo de [[fiŝarherbo]] (''[[Halodule wrightii]]'') kreskas sur sablaj kaj kotaj surfacoj je profundoj de ĝis 5 m. En [[saleta akvo]] de havenoj kaj [[estuaro]]j je profundoj de malpli ol 2.5 m longaj [[anasherbo]]j (''[[Ruppia maritima]]'') kreskas abunte. Reprezentantoj de tri specioj apartenantaj al la [[Genro (biologio)|genro]] ''[[Halophila]]'', (nome ''[[Halophila baillonii]]'', ''[[Halophila engelmannii]]'' kaj ''[[Halophila decipiens]]'') troviĝas je profundaĵoj de ĝis 30 m escepte pri la ''Halophila engelmani'' kiu ne kreskas sub 5 m kaj estas limigita al [[Bahamoj]], [[Florido]], la [[Grandaj Antiloj]] kaj la okcidenta parto de Karibio. ''Halophila baillonii'' troviĝas nur en la [[Malgrandaj Antiloj]].<ref>[https://web.archive.org/web/20111215112552/http://www.seagrasswatch.org/Caribbean.html Caribbean seagrass]. Seagrass watch, Alirita la 23an de Aprilo, 2009.</ref> === Faŭno === [[Dosiero:Puerto Rican parrot.jpg|maldekstra|eta|altdekstre|[[Puertorika amazono]].]] Maraj [[biomo (ekologio)|biomoj]] en la regiono havas reprezentantojn kaj de [[Hinda Oceano|Hinda]] kaj [[Pacifika Oceano|Pacifika]] oceanoj kiuj estis retenitaj en la Kariba Maro antaŭ la apero de la [[Istmo de Panamo]] antaŭ kvar milionoj da jaroj.<ref>Robert James Menzies, John C Ogden. [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/95846/Caribbean-Sea "Caribbean Sea"]. Britannica Online Encyclopaedia.</ref> En la Kariba Maro estas ĉirkaŭ milo da dokumentitaj specioj de fiŝoj kiel [[ŝarko]]j ([[taŭrŝarko]], [[tigroŝarko]], [[falĉilŝarko]] kaj [[karibrifa ŝarko]]), [[flugofiŝoj]], durostra [[rajo]], [[pomakantedo]]j aŭ [[anĝelfiŝo]]j, [[ĥetodonto]]j, [[skaredoj]], [[epinefeloj]], [[megalopedoj]] kaj [[mureno]]j. Tra la tuta Karibio estas [[industria fiŝkaptado]] de [[omaro]]j kaj [[sardino]]j (ĉe la marbordoj de la [[Jukatana Duoninsulo]]). Estas 90 specioj de [[mamuloj]] en Karibio inter kiuj [[kaĉaloto]]j, [[ĝibobaleno]]j kaj [[delfeno]]j. La insulo [[Jamajko]] estas hejmo de [[Pinipedoj|fokoj]] kaj [[manato]]j. La [[Kariba monaĥfoko]] kiu vivis en Karibio estas konsiderata formortinta. [[Solenodontoj]] kaj [[kapromiedoj]] estas [[mamuloj]] (malgrandaj [[ronĝuloj]]) kiuj troviĝas nur en [[Karibio]]; nur unu ekzistanta specio ne estas endanĝerita. [[Dosiero:Green sea turtle cayman turtle farm.jpg|eta|[[Kelonio|Granda verda martestudo]], [[Granda Kajmano]].]] Estas 500 specioj de [[reptilioj]] (94% el kiuj estas [[endemio]]j). Insuloj estas loĝataj de kelkaj endemiaj specioj kiel la [[cikluroj]] aŭ rok-[[Igvanedoj|igvanoj]] kaj la [[Centramerika krokodilo]]. La [[blua igvano]], endemia de la insulo [[Granda Kajmano]], estas endanĝerita. La [[igvano]] estas invada en [[Granda Kajmano]]. La [[kornocikluro]] kiu loĝas en la insulo [[Mona]], [[Puerto-Riko]], estas endanĝerita. Ankaŭ la samspecia [[rinocera igvano]] el la insulo [[Hispaniolo]], kiu estas kunhavata inter [[Haitio]] kaj la [[Dominga Respubliko]], estas endanĝerita. La regiono havas kelkajn tipojn de [[martestudo]]j ([[kareto]], [[kelonio]], [[Akcipitrobeka martestudo|akcipitrobeka]], [[leda martestudo]], [[kempa martestudo]] kaj [[oliveca martestudo]]). Kelkaj specioj estas minacataj je formorto.<ref>Severin Carrell, [https://www.independent.co.uk/environment/caribbean-sea-turtles-close-to-extinction-534854.html "Caribbean Sea Turtles Close to Extinction"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150925025412/http://www.independent.co.uk/environment/caribbean-sea-turtles-close-to-extinction-534854.html |date=2015-09-25 }}, ''[[The Independent]]'', 28a de Novembro 2004.</ref> Ties populacio ege malpliiĝis ekde la 17-a jarcento – la nombro de [[Verda testudo|verdaj testudoj]] malpliiĝis el 91 milionoj ĝis 300 000 kaj la [[Akcipitrobeka martestudo|akcipitrobekaj]] el 11 milionoj ĝis malpli ol 30 000 je 2006.<ref>[https://web.archive.org/web/20111116041620/http://news.mongabay.com/2006/0801-turtles.html Historic Caribbean Sea Turtle Population falls 99%. Plunge has significant ecological consequences]. Mongabay.com (1a de Aŭgusto, 2006).</ref> Ĉiuj 170 specioj de [[amfibioj]] kiuj vivas en la regiono estas endemiaj. La habitatoj de preskaŭ ĉiuj membroj de la familio de [[bufonedoj]], la [[dendrobatedoj]], la [[arborano]]j kaj la [[leptodaktiledoj]] estas limigitaj al nur unu insulo.<ref>[http://www.conservation.org/where/priority_areas/hotspots/north_central_america/Caribbean-Islands/Pages/default.aspx Conservation International Caribbean Islands], Threatened Species.</ref> La "[[Eleutherodactylus jasperi]]" estas sub serioza minaco de formorto. En Karibio, estis registritaj 600 specioj de birdoj, el kiuj 163 estas [[endemio]]j kiel la [[todedoj]], la [[Fernandina pego]] kaj la [[Dominika dulo]]. La [[ora parulio]] troviĝas en multaj areoj, same kiel la [[verda ardeo]]. El la endemiaj specioj estas 48 minacataj je formorto kiel la [[Puertorika amazono]], kaj la [[ferminio]]. Laŭ [[BirdLife International|Birdlife International]] en 2006 en [[Kubo]] 29 specioj de birdoj estas en danĝero de formorto kaj du specioj estas oficiale formortintaj.<ref>[http://www.birdlife.org/americas/news/vertebrates-get-red-list-treatment-cuba "Birdlife International"] – Red List Cuba.</ref> La [[jakutingo]] estas endanĝerita. La [[Antiloj]] kun [[Centrameriko]] kuŝas sur la [[flugovojo]] de [[migrobirdo]]j el Nordameriko kaj tiele la grando de populacioj suferas grandajn sezonajn flujtuojn. [[Papagoj]] kaj [[cerebedoj]] troviĝas en arbaroj. Je malferma maro videblas [[fregatoj]] kaj [[fetontedoj]]. == Ekonomio kaj homa aktiveco == [[Dosiero:Panorámica de San Andres.JPG|eta|maldekstre|Rigardo al [[Sankta Andreo (insulo)|insulo Sankta Andreo]], Kolombio.]] La Kariba regiono suferis gravan pliigon de homa aktiveco ekde la koloniiga periodo. La maro estas unu el la plej grandaj [[nafto]]-produktaj areoj en la mondo, kiu produktas proksimume 170 milionojn da tunoj jare.<ref name="marinepollution">[http://www.cep.unep.org/issues/lbsp.html An Overview of Land Based Sources of Marine Pollution] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20061207011407/http://www.cep.unep.org/issues/lbsp.html] 2006-12-07. Caribbean Environment Programme. URL laste alirita la 14a de Majo, 2006.</ref> La areo generas ankaŭ grandan fiŝkaptan industrion por la najbaraj landoj, kalkulita je ĉirkaŭ 500 000 tunoj da fiŝoj jare.<ref>[http://na.nefsc.noaa.gov/lme/text/lme12.htm#fish LME 12: Caribbean Sea] En webarchive [https://web.archive.org/web/20060504182758/http://na.nefsc.noaa.gov/lme/text/lme12.htm] 2006-05-04. NOAA Fisheries Northeast Fisheries Science Center Narragansett Laboratory. URL laste alirita la 14a de Majo, 2006.</ref> La homa aktiveco en la areo rezultas ankaŭ en grava kvanto de [[poluado]]. La [[Tutamerika Organizaĵo pri Sano]] ĉirkaŭkalkulis en 1993 ke nur ĉirkaŭ 10% el la [[rubakvo]] el la landoj de Centrameriko kaj Karibio estas taŭge traktita antaŭ veni al maro.<ref name=marinepollution/> La Kariba regiono subtenas grandan ekonomian sektoron de [[turismo]]. La Kariba Turisma Organizo kalkulas, ke ĉirkaŭ 12 milionoj da personoj jare vizitas la areon, inklude (en 1991–1992) ĉirkaŭ 8 milionoj da turistoj en [[krozoŝipo]]j. Turismo bazita sur [[aparatplonĝado]] kaj [[subakvado]] en [[koralrifo]]j de multaj karibaj insuloj faras gravan kontribuon al ties ekonomioj.<ref>[http://www.wri.org/publication/content/7909 Reefs at Risk in the Caribbean: Economic Valuation Methodology] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20120227165202/http://www.wri.org/publication/content/7909] 2012-02-27. [[World Resources Institute]] 2009.</ref> == Listo de karibiaj marriveroj == Aguán rivero, Plantain Garden rivero, Pedregal rivero, Pedernales rivero, Ranchería rivero, Río Bucaná, Pagee rivero, Nare rivero, Lebrija rivero, Lézarde, Hueque rivero, Neverí rivero, Magdalena rivero, Maticora rivero, Manatee rivero, Mulatos rivero, Monay rivero, Holmul rivero, Río Grande de Matagalpa, Río Jacaguas, Soco rivero, Sino rivero, Sibun rivero, Roseau rivero, Socuy rivero, Teribe rivero, Tamanaco rivero, Unare rivero, Tuy rivero, Río Inabón, Rivière Roxelane, Rivière des Pères, Ravine du Sud rivero, Río Portugués, Río Matilde, rivière du Plessis, River Ocoa, Rivière de Beaugendre, Rivière de Bainet, Rivière des Côtes de Fer, Rivière de Cavaillon, Wawa rivero, Hanabana rivero, Guapo rivero, Rio Minho, Rio Cobre, Reventazón rivero, Plátano rivero, Sarstoon rivero, Acul rivero, Sixaola rivero, Bourceau rivero, Batán rivero, Caño de Santiago, [[Laguno Madre de Dios|Pacuare rivero]], New rivero, San Juan rivero, Coco (koko) rivero, Patuca rivero, Osama rivero, Tocuyo rivero, Black rivero, Yaque del Sur, Mendihuaca rivero, Chagres rivero, Guasare rivero, Canal del Dique, Capayo rivero, Gingoes Ghaut rivero, Galion, Güere rivero, Folks rivero, Panama, Grand Rivière de Jacmel, Grande Rivière des Vieux-Habitants, Grande de Matagalpa rivero, Guamá rivero, Great rivero, Cangrejal rivero, Estrella rivero, Dunn's River Falls, Changuinola rivero, Chamelecón rivero, Carare rivero, El Limón rivero, Chavón rivero, Cuyaguateje rivero, Cuja rivero, Dolĉa (rivero en Guatemalo), Dry rivero, Yaracuy rivero, == Bildaro == <gallery mode="packed"> Dosiero:Jamaica sunrise.JPG|Sunapero super suda strando de [[Jamaiko]]. Dosiero:Village Gran Roque.jpg|[[Insularo Los Roques]], [[Venezuelo]]. Dosiero:Marie Galante - on the beach (407689602).jpg|[[Marie-Galante]], [[Gvadelupo]]. Dosiero:Strand Auf Klein Curacao (213574363).jpeg|Strando de [[Curaçao]]. Dosiero:Mona Island, Puerto Rico.JPG|Insulo [[Mona]], [[Puerto Rico]]. Dosiero:Palm Beach, Aruba (4901990402).jpg|Palm Beach, [[Arubo]]. Dosiero:Beach Of Cayo Coco (108034377).jpeg|Cayo Coco, [[Kubo]]. Dosiero:Grosse Roche Beach in Saint-Marc, Haiti.jpg|[[Saint-Marc]], [[Haitio]]. Dosiero:Sunset over the Caribbean Sea.jpg |Sunsubiro en la Kariba Maro. Dosiero:Fernandinas Flicker (Colaptes fernandinae).jpg|Unu el multaj endemiaj birdospecioj de Karibio, nome [[Fernandina pego]]. Dosiero:Fregata magnificens1.jpg|[[Fregatedoj]] estas abundaj en Karibio. Dosiero:Grand Cayman Blue Iguana.jpg|[[Blua igvano]] estas endemio de la insulo [[Granda Kajmano]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * {{eo}} Mulders E.N. 1971 : Aruba : Miniatura Babelo en Kariba maro, ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'', n-o 784 (3), 46 - 49. * Snyderman, Marty (1996), ''[https://books.google.com/books?id=dyDiNyKSuiUC Guide to Marine Life: Caribbean-Bahamas-Florida]'', Aqua Quest Publications, pp.&nbsp;13–14, 19. {{ISBN|1-881652-06-8}} * Glover K., Linda (2004), ''[https://books.google.com/books?id=ZhOhtOQHeE8C Defying Ocean's End: An Agenda For Action]'', Island Press, p.&nbsp;9. {{ISBN|1559637536}} * Peters, Philip Dickenson (2003), ''Caribbean WOW 2.0'', Islandguru Media, p.&nbsp;100^^75;4. {{ISBN|1-929970-04-8}} * ''Reefs at Risk in the Caribbean: Economic Valuation Methodology'', [[World Resources Institute]] 2007. == Vidu ankaŭ == * [[Afrik-karibia popolo]] * [[Antiloj]] * [[Karibio]] * [[Listo de insuloj en Karibio]] * [[Lukaja Arkipelago]] * [[Mezameriko]] * [[Okcidentaj Indioj]] * [[Sudameriko]] * [[Iberameriko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/southern_caribbean_sea.cfm Tutmondaj 200; numero 237 : Suda-kariba maro (WWF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150905082440/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/southern_caribbean_sea.cfm |date=2015-09-05 }} * [https://web.archive.org/web/20170907214627/http://www.ceaprc.org/ Center For Advanced Study on Puerto Rico and the Caribbean] {{Leginda|jaro=2021 |monato=3 |tago=12}} {{Havenda artikolo|Kariba maro}} {{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Mar Caribe|revizio=131903202}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Caribbean Sea|revizio=996823040}} [[Kategorio:Kariba maro| ]] [[Kategorio:Global 200]] 7ejbwrlf5tx69jg79zd8uefnkzv20vq Karel Emanuel Macan 0 9920 9418960 9378031 2026-07-02T17:20:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418960 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Karel Emanuel Macan 1903.png|eta|Karel Emanuel Macan, 1903]] '''Karel Emanuel MACAN''' (naskiĝis la [[25-a de decembro|25-an de decembro]] [[1858]] [[Pardubice]] - mortis la [[6-a de februaro|6-an de februaro]] [[1925]] [[Prago]]) estis ĉeĥa esperantisto, komponisto, instruisto de blinduloj, mem blinda. Li estis esperantisto de 1904 kaj en 1922 fondis [[SOĈNE]]. Lia vido komencis malfortiĝi ekde lia 12-a jaro kaj dum studado en teknikumo li plene blingiĝis. Li trovis [[konsolo]]n en muziko, studis en privata orgena lernejo, poste en la praga konservatorio. Post studado li fariĝis instruisto de muziko en la praga blindula instituto Klar. Tie li kolektis librojn en brajla skribo, kiuj poste fariĝis bazo de publika porblindula biblioteko kaj presejo, kiu ĝis nun portas lian nomon. Li ankaŭ pliperfektigis brajlan skribon de muzika notado. Li estis ankaŭ aŭtoro de unua ĉeĥa brajle skribita libro kaj de - ĝis nun eldonataj - brajlaj gazetoj Zora (ĉeĥe) kaj Aŭroro (esperantlingve). En [[1921]] li ankaŭ aranĝis en Prago la unuan kongreson de blindaj esperantistoj. == Vivo == Li naskiĝis en Pardubice kiel filo de fervoja oficisto, kiu estis translokita al [[Liberec]], sed tie li memritiĝis en 1864 kaj transloĝiĝis kun familio al [[Karlín]]. Tie la eta Karel komencis frekventi lernejon, sed dum la milito prusa-aŭstria (1866) la familio moviĝis al [[Roudnice]]. En 1970 Karel vundis per alumeto sian dekstran okulon, kiu devis esti kirurgie forigita, poste malsaniĝis ankaŭ la maldekstra kaj la knabo tute blindiĝis. Jam kiel blindulo li studis kemion en Prago (1874-1877), sed fine li decidis, ke li dediĉos sian aŭtodidakte al muziko. En 1881 li estis akceptita al orgena lernejo, rekte en la duan klason, tie li komponis meson kaj piankonĉerton, publike prezentitan en 1884. Li daŭrigis studadon de komponado ĉe [[Zdeněk Fibich]] (1886-1893) kaj samtempe trairis en 1890 en Vieno kurson por instruistoj de nevidantoj. En 1891 li estis akceptita kiel instruisto de literaturo kaj muziko en blindula instituto Klár en Prago. Li postlasis 207 muzikaĵojn, 178 kantojn kaj 25 instrumentajn komponaĵojn. En 1904 oni proponis al li uzi por lernantoj ankaŭ Esperanton. Malgraŭ komenca nefido li baldaŭ entuziasmiĝis por la nova lingvo. La laboron rompis la milito, sed en Ĉeĥoslovakio li daŭrigis, precipe kunlabore kun vidantoj [[Stanislav Stejskal]], [[Božena Vlčková]] kaj [[Vuk Echtner]]. == Verkoj de K. E. Macan en Nacia Biblioteko en Prago == * '''3 momentky pro klavír''' (3 moment-muzikaĵoj por piano) * '''Amarus - melodram na báseň J. Vrchlického''' (Amarus, melodramo je poemo de [[Jaroslav Vrchlický]]) * '''Barcarolla''' * '''Dumka - pro housle s doprovodem klavíru''' (Dumko - por violono akompanata piane) * '''Dvanáct dětských písní pro jeden hlas s průvodem piana''' (Dek du infanaj kantoj por unu voĉo akompanata piane) * '''Dvě skladby pro housle a klavír''' (Du komponaĵoj por violono kaj piano) * '''Kozácky pochod - sbor pro mužské hlasy''' (Kozaka marŝo - ĥoro por viraj voĉoj) * '''Kvartet F-moll''' (Kvarteto F-minora) * '''Má duše tvé je stejně blízká''' (Mia animo al la via same proksimas) * '''Šla panenka zamyšlená ...''' (Iris junulino enpensiĝinta ...) * '''Mladá láska''' (Juna amo) * '''Smutná láska''' (Malgaja amo, vortoj de [[Bohdan Kaminský]])) * '''Na nebi modré hvězdičky''' (Sur ĉielo bluaj steletoj) * '''Prstýnkem s modrým kamenem''' (Per fingroringo kun blua gemo) * '''Modlitba''' (Preĝo, vortoj de [[Karel Václav Rais]]) * '''Modré zvonky vyzvánění''' (Bluaj sonoriletoj feste sonoras, vortoj [[Antonín Klášterský]]) * '''Národu''' (Al la nacio) * '''Ó Praho!''' (Ho Prago - por kvar viraj korpusoj) * '''Patnáct písní pro jeden hlas s průvodem klavíru''' (Dek kvin kantoj por unu voĉo kun akompano de piano) * '''Pět nových písní pro vyšší hlas s průvodem klavíru''' (Kvin novaj kantoj por alta voĉo piane akompanata) * '''Pět sborů''' (Kvin korpusoj) * '''Rudé západy''' (Vesperaj ĉiel ruĝoj) * '''Smyčcový kvartet F-moll''' (Arĉokvarteto F-minora) * '''U kolébky''' (Ĉe lulilo) * '''V rozpuku - dětské písně s průvodem klavíru''' (Burĝonante - infanaj kantoj pianakompane) * '''V té zahrádce naší''' (En nia ĝardeneto) * '''Veselý zpěváček - patnáct dětských písní s průvodem piana neb harmonia pro školu i dům''' (Gaja kantisto-etulo - dek kvin infanaj kantoj kun piana aŭ harmoniuma akompano por lernejo aŭ domo) == Verkoj pri Karel Emanule Macan == * [[František Cinger]]: '''Karel Emanuel Macan: hold muži, který nevidomé učil poznávat svět''' (Omaĝo al viro, kiu blindulojn instruis ekkonadi la mondon, Praha 2008) * '''Výstava ke 150. výročí narození Karla Emanuela Macana''' (Ekspozicio okaze de 150-a datreveno de la naskiĝo de Karel Emanuel Macan, Teknika muzeo Brno 2.9.-12-10.2008) == Fontoj == * K.E. Macan-E.Kühnl: '''Blinduloj kaj nia afero''' (1905, [[Lingvo Internacia]], p. 352-353) * V. Riegel: '''Esperanto - espero de la blinduloj''' (1907, [[Časopis českých esperantistů]], p. 50-53, 72-74) * Božena Vlčková: '''Blinduloj kaj Esperanto''' (1924, [[La Progreso]], p. 85-86) * B. Vlčková: '''SOČNE''' (1924, La Progreso, p. 95) * S. Stejskal: '''K. Em. Macan''' (1925, La Progreso, p. 38-39) * '''Macan''' (1925, La Progreso, p. 40) * '''Danko''' (1925, La Progreso, p. 89) * V. Echtner: '''Esperanto kaj blinduloj''' (1932, La Progreso, p. 84-85) * '''Cent jaroj de la Blindul-Instituto de Klár en Praha''' (1932, La Progreso, p. 108-109) * '''Mond-Ekspozicio de la Blindula Preso en Praha''' (1935, [[Ligilo]], p. 63-64) * [http://www.ktn.cz/index Macan-biblioteko en Praha]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://biblio.brailcom.org/biblio/catalog/category/215 Esperanto-libroj en Macan-biblioteko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160317120459/https://biblio.brailcom.org/biblio/catalog/category/215 |date=2016-03-17 }} * [http://www.apogeum.info/tlex/heslo.php?id=611 Macan en Tiflopedio, blindula enciklopedio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110126194806/http://www.apogeum.info/tlex/heslo.php?id=611 |date=2011-01-26 }} {{EdE|M}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Macan, Karel Emanuel}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Blindaj muzikistoj]] c4f5qxeclzk9pbo8gmk83syt8qcksbr Kimra lingvo 0 10975 9419330 8660864 2026-07-03T06:33:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419330 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Kimra lingvo |Propra_nomo=Cymraeg |Landoj= [[Kimrio]], [[Ĉubuto]] (provinco de [[Argentino]]) |Denaske= — [[Kimrio]]: 611,000 parolantoj, ĉirkaŭ 21,7% de la loĝantaro de Kimrio (plenkapabla), kun 57% (315.000) kiuj sin konsideras fluaj<ref name="2004Survey">{{Cite web |url=http://linguistics.uoregon.edu/files/admin/file/Course_Documents/Survey_Methods/Survey%20Reports/Welsh%20Survey%20%26%20Report%2004.pdf |title=Esploro je la Uzo de la Kimra Lingvo 2004: la raporto |format=PDF |date= |accessdate=5 Junio 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120427211017/http://linguistics.uoregon.edu/files/admin/file/Course_Documents/Survey_Methods/Survey%20Reports/Welsh%20Survey%20%26%20Report%2004.pdf |arkivdato=2012-04-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120427211017/http://linguistics.uoregon.edu/files/admin/file/Course_Documents/Survey_Methods/Survey%20Reports/Welsh%20Survey%20%26%20Report%2004.pdf |archivedate=2012-04-27 }}</ref><br />— [[Anglio]]: 150,000 <ref>{{Cite web|author=Oficejo de Supera komisaro de UN por rifuĝintoj |url=http://www.unhcr.org/refworld/topic,463af2212,488f25df2,49749c8cc,0.html |title=Refworld &#124; Monda Listo de Minoritataj kaj Indiĝenaj Popoloj - Unuiĝinta Reĝlando : Kimra |publisher=UNHCR |date= |accessdate=2010-05-23}}</ref><br />— Ĉubuto, Argentino: 5.000 <ref name="WAG">{{Cite web |title=Kimrio kaj Argentino |url=http://www.wales.com/en/content/cms/English/International_Links/Wales_and_the_World/Wales_and_Argentina/Wales_and_Argentina.aspx |publisher=[[Kimra Asemblea Registaro]] |year=2008 |accessdate=23&nbsp;Januaro 2012 |work=Wales.com website |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-10-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121016085047/http://www.wales.com/en/content/cms/English/International_Links/Wales_and_the_World/Wales_and_Argentina/Wales_and_Argentina.aspx |arkivdato=2012-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121016085047/http://www.wales.com/en/content/cms/English/International_Links/Wales_and_the_World/Wales_and_Argentina/Wales_and_Argentina.aspx |archivedate=2012-10-16 }}</ref><br />— [[Usono]]: 2.500 <ref>{{Cite web|title=Tabelo 1. Detalaj Lingvoj Parolataj Hejme kaj Kapablo de Paroli Angle por la Popolo 5 jaroj kaj plu por Usono: 2006-2008 Release Date: Aprilo, 2010 |url=http://www.census.gov/hhes/socdemo/language/data/other/detailed-lang-tables.xls |format=xls |accessdate=2&nbsp;Januaro 2011 |publisher=[[Usona Buroo de la Censo]] |date=27&nbsp;Aprilo 2010 }}</ref><br />— [[Kanado]]: 2.200 <ref>{{Cite web |title=2006 Censo de Kanado: Tabeligoj bazitaj sur temoj: Variaj Parolataj Lingvaj (147), Aroj laŭ Aĝo (17A) kaj Sekso (3) por la Popolo de Kanado, Provincoj, Teritorioj, Censo je la Areoj Metropolaj kaj Censo je Aglomeratoj, Censo de 2006 - 20% Specimenaj Datenoj |url=http://www12.statcan.gc.ca:80/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?A=R&APATH=3&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=01&GID=837928&GK=1&GRP=1&LANG=E&O=D&PID=89189&PRID=0&PTYPE=88971%2C97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&TABID=1&THEME=70&Temporal=2006&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |accessdate=3&nbsp;Januaro 2011 |publisher=[[Kanado Statistiko]] |date=7&nbsp;Decembro 2010 }}</ref> |Fremdlingve= |Klasifiko=[[Hindeŭropa lingvaro|Hindeŭropa]] |Fam2=[[Kelta lingvaro|Kelta]] |Fam3=[[Insulkelta lingvaro|Insulkelta]] |Fam4=[[Britona lingvaro|Britona]] |Fam5='''Kimra''' |Oficiala lingvo= |Reguligita de= Bwrdd yr Iaith [http://www.bwrdd-yr-iaith.org.uk/] |Mapo = Siaradwyr y Gymraeg ym Mhrif Ardaloedd Cymru.png |Mapopriskribo = Elcentaĵo de parolantoj de la Kimra lingvo laŭ regiono |Skribo= [[Latina alfabeto]] kun Kimra varianto |Koloro= Hindeŭropa |ISO1= cy |ISO2B= cym |ISO2T= wel |SIL=CYM |vikipedio=cy }} La '''kimra lingvo''' (kimre: ''Cymraeg'' aŭ ''y Gymraeg'', prononco [kəmˈrɑːɨɡ], [ə ɡəmˈrɑːɨɡ]) estas [[Keltoj|kelta]] lingvo parolata en [[Kimrio]] de ĉirkaŭ 20% de la loĝantoj (580 000 el 3 milionoj) kaj en valo ''[[Chubut]]'', kimra emigrinta kolonio en [[Patagonio]] (regiono de [[Argentino]]). Ankaŭ en aliaj partoj de la mondo oni parolas la kimran, ĉefe en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Aŭstralio]]. == Origino == Ĝi estas hindeŭropa, pli precize [[Kelta lingvaro|kelta]], parenca al la kornvala kaj la bretona; pli fore al la irlanda, skota kaj manksa gaelaj lingvoj. == Stato == La popolnombrado de [[2001]] montras ke 20.5% de la loĝantoj de Kimrio parolas kimre (kreskante de 18.5% en [[1991]]), el popolo de ĉ 3 milionoj; vidiĝas ke triono de la loĝantaro enmigris en Kimrion en la lastaj 30 jaroj. Eĉ inter la kimreparolantoj, malmultaj (se eĉ ekzistas) parolas nur la kimran. Kvankam la kimra estas minoritata lingvo kaj pro tio minacita de la domineco de la angla lingvo, dum la dua parto de la 20-a jarcento subteno por la lingvo kreskis kune kun la kresko de naciaj politikaj organizoj formitaj de la politika partio "Plaid Cymru" kaj "Cymdeithas yr Iaith Gymraeg" (Kimra Lingvo-societo). La uzo de la kimra kiel unua lingvo estas ĝenerale limigita al la nordo kaj al la okcidento de Kimrio, kiu ne estas tre urbigita, ĉefe Gwynedd, Meirionnydd, Ynys Môn, Sir Gaerfyrddin, Norda Sir Benfro, Ceredigion, kaj partoj de Okcidenta Morgannwg. La kimra lingvo estas tre viva lingvo. Ĝi estas uzata en ĉiutaga konversacio kaj estas videbla en Kimrio ĉie. Loka registaro (inkluzive la Kimra Kunvenio) uzas la kimran lingvon kiel oficialan lingvon. Publikaj institucioj eldonas oficialan literaturon kaj propagandon kimraversie (ekzemple leterojn de lernejoj al gepatroj, bibliotekajn informojn kaj administraciajn informojn). Ĉiuj stratsignoj en Kimrio estas kimre kaj angle, inkluzivante kimrajn formojn de loknomoj (kelkaj el tiuj estas nelongaj inventoj, kiuj estas bazitaj al anglaj nomoj - kaj ankaŭ inverse). Ekzemplon de la kimra lingvo vi povas trovi je ''[[Hen Wlad Fy Nhadau]]'', la nacia [[Kimrio|kimra]] himno. Ne ekzistas ĉiutaga ĵurnalo en la kimra, sed ekzistas ĉiusemajnaj revuoj kaj multe da lokaj ĉiumonataj revuoj. == Dulingvaj oficialaj indikoj en Kimrio == <gallery> Dosiero:Callaghan Square sign Cardiff Caerdydd 200507.jpg|Dulingva vojŝildo en [[Cardiff]]. Dosiero:Welsh bilingual road sign in Caernarfon.jpg|Alia dulingva vojŝildo Dosiero:Wales.cardiff.slow.jpg|Dulingva vojomarkado en Kimrio </gallery> == Notoj kaj fontoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kimra Nacia Eisteddfod]] * [[Kimroj]] * [[Komisaro pri la Kimra Lingvo]] * [[Komitato de la Kimra Lingvo]] * [[Lingvistiko]] * [[Listo de lingvoj]] == Eksteraj ligiloj == * [[Esperanto-kimra vortaro]] * {{eo}} {{ueavikioniamondo|Britujo:_Scilly-insularo_estas_eta_paradizo|Britujo: Scilly-insularo estas eta paradizo}} * ''[http://www.cs.cf.ac.uk/fun/welsh/ A Welsh Course] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110806070601/http://www.cs.cf.ac.uk/fun/welsh/ |date=2011-08-06 }}'' Kurso de kimra lingvo ''(angle)'' * ''[http://users.comlab.ox.ac.uk/geraint.jones/about.welsh/ History and Status of the Welsh Language] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051212204410/http://users.comlab.ox.ac.uk/geraint.jones/about.welsh/ |date=2005-12-12 }}'' Historio kaj stato de la kimra lingvo ''(angle)'' * ''[http://www.walesontheweb.org/ Wales on the Web] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030524191337/http://www.walesontheweb.org/ |date=2003-05-24 }}'' Kimrio sur la TTT ''(angle)'' * ''[http://www.bbc.co.uk/cymru/ BBC Radio Cymru] (kimre)'' * ''[http://www.cymdeithas.com/ Cymdeithas yr Iaith Gymraeg]'' Radikala organizo kiu subtenas la lingvon. ''(kimre)'' {{-}} {{Projektoj |commonscat=Welsh language |wiktionary =Kategorio:Kimra |s=Kimra lingvo |wikipedia=cy: }} {{-}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kelta lingvaro]] [[Kategorio:Lingvoj de Britio]] [[Kategorio:Kimrio]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] s5qu4jx2s3qefk8zvqu35hytk53vkuy 32 0 13614 9419413 8946133 2026-07-03T10:09:25Z Sj1mor 12103 9419413 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=32}} En la jaro '''32''' post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == == Naskiĝoj == * [[Oto]], kiu estos [[romia imperiestro]] dum tri monantoj de la 15-a de januaro al la 16-a de aprilo [[69]]: li estis atakata de [[Vitelio]], kiu estis legiestro en la norda regiono [[Germania inferior]] kaj marŝis direkte al Romo, lia soldataro malvenkis en decida bataloj apud la rivero [[Pado]] kontraŭ la soldataro de Vitelio, kaj konsekvence Oto mem mortigos sin. == Mortoj == <br/> <gallery widths=200ra> Arte classicista, busto di ottone, XVI-XVII sec 03.JPG|{{centre|[[Oto]], Romia imperiestro}} </gallery> {{ĝermo|historio}} {{Projektoj}} [[als:30er#32]] eky00zzmn4lcu1tz3thwu4nhhxpqy6g Gerilo 0 14803 9419448 9203848 2026-07-03T10:25:03Z Sj1mor 12103 9419448 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:As_Guerrilhas_na_Guerra_Peninsular_(Roque_Gameiro,_Quadros_da_História_de_Portugal,_1917).png|eta|400x400ra|Gerilo dum la Duoninsula Milito, pentrita de portugala artisto [[Roque Gameiro]]. La termino "gerilo" estis kreita dum ĉi tiu konflikto, kiu okazis komence de la 19a jarcento.]] '''Gerilo''' estas [[milito]] lanĉita de malgrandaj batalgrupoj, disigitaj tra iu regiono, sen fronta linio. La ĉefaj [[taktiko]]j de gerilo estas [[embusko]] kaj [[sabotado]].<ref>Guerrilla Warfare (1987), John Pimlott (Author), ISBN-10: 0861242254</ref> == Etimologio == La vorto devenas el la [[hispana]] ''guerrilla'', kiu signifas ''"militeto"''. Ĝi estiĝis dum la hispana rezistado al la franca [[invado]] de [[Napoléon Bonaparte]] komence de la [[19-a jarcento]]. La taktikoj, kompreneble, ekzistis de longe antaŭe. == Celo == La fina celo de gerilo estas skui kaj eventuale renversi establitan [[reĝimo]]n. Grava faktoro por tiu sukceso estas la popola apogo, kiun la gerilanoj povas akiri, por sinkaŝado for de la oficiala [[armeo]] kaj provizado de manĝaĵoj kaj informado pri la malamikoj. == Vidu ankaŭ == * [[Improvizita eksploda aparato]] * [[Milito]] * [[Partizano]] * [[Terorismo]] * [[Vjetnama milito]] {{projektoj|commons=Guerrilla warfare|ReVo=geril}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.reuters.co.uk/newsPackageArticle.jhtml?type=topNews&storyID=584330&section=news {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051125120858/http://www.reuters.co.uk/newsPackageArticle.jhtml?type=topNews&storyID=584330&section=news |date=2005-11-25 }} <!-- | _url_=http://www._reuters_.co._uk_/_newsPackageArticle_._jhtml_?tipo=_topNews_&_storyID_=584330&sekcio=aktualaĵo | dato=19-a de novembro | jaro=2005 }} --> * http://www.kimsoft.com/guerilla.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090530052856/http://www.kimsoft.com/guerilla.htm |date=2009-05-30 }}. * http://www.baader-meinhof.com/students/resources/print/minimanual/manualtext.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051125210657/http://www.baader-meinhof.com/students/resources/print/minimanual/manualtext.html |date=2005-11-25 }} <!-- | dato=19-a de novembro | jaro=2005 }} --> * http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/27/newsid_3891000/3891055.stm <!-- | dato=19-a de novembro | jaro=2005 }} --> [[Kategorio:Gerilo| ]] 4rcy4mtcq4njsatxycpdmpoopovygn3 Karnavalo 0 17552 9419088 9331221 2026-07-02T19:24:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419088 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Karnavalo''' en plej ofte [[katolikismo|katolikaj]] landoj estas [[festa tago|festaj tagoj]], kiam oni festegas kaj eble diboĉas antaŭ la [[pento|pentado]] kaj [[fasto]] de la sekvaj kvardek tagoj da [[Karesmo]]. Malgraŭ la rilato al religio, ekleziestroj plurfoje klopodis malpermesi ĝin pro la oftaj agoj kontraŭ katolika moralo. Aliaj, kiaj Sankta [[Petro Canisius]], provis reformi ĝin. Ĝi ne nur ekzistas en katolikaj regionoj sed hodiaŭe estas festata en multaj regionoj. Kelkaj tradicioj ne venas de katolika antaŭfasta festo, sed de antaŭkristanaj kutimoj por forigi la vintran fantomon, kaj hodiaŭe tradicioj ofte estas miksitaj. Laŭ la jara kristana [[kalendaro]], karnavaloj okazas inter [[Epifanio]] kaj [[Grasa mardo]]. Tuj post Grasa mardo venas [[Merkredo de la cindroj|Cindra merkredo]], la eka tago de [[Karesmo]]. Karnavaloj foje okazas ankaŭ dum [[Pasko|Paska dimanĉo]]. Tamen, pluraj tradicioj aldonas tagon antaŭ aŭ post tiuj tagoj. Ekzemple, la karnavaloj de [[Dunkirko]] (kiu estas nun urbaro tenanta ĉirkaŭ dek komunumojn) viciĝas de la semajnfino antaŭ tiu de Karnavalo ĝis la semajnfino post Karnavalo. Ankaŭ en ''[[Binche]]'' (Belgio), la diversaj irantaroj enspacas sur pluraj semajnoj jam antaŭ. En Germanio tradicie oni komencas la Karnavalajn eventojn la [[11-a de novembro|11-an de la 11-a monato]] (t. e. novembro) je la 11-a horo kaj 11 minutoj, ĉar [[dekunu|11]] estas la nombro de la frenezuloj. Verdire oni poste silentas pri karnavalo ĝis post la [[6-a de januaro]] (la festotago de la [[tri reĝoj]], alidire [[Epifanio]]). La ĝusta dato varias ĉiujare laŭ tiu de [[Pasko]]. == Eroj == La karnavalo miksas tradiciojn de [[inversa mondo]], kiam subuloj regas kaj peko estas permesita. Ankaŭ ĝi koincidas kun ek[[printempo]]. '''[[Kostumo]]''' estas ofte vestata. Foje kostumoj reprezentas bestojn aŭ antaŭkristanajn mitojn, kelkaj estas strangegaj ĉefe en Svisio kaj sud-okcidenta Germanio. Foje viroj [[transvesto|vestas sin kiel virinoj]]. Kelkaj Karnavaloj havas apartajn kostumfigurojn tiel, kiel la ''[[Gilles]]'' en Binche aŭ la ''[[moretto]]'' en [[Rijeka]], aŭ vesta ilo kiel la pluvombreloj en [[Dunkirko]]. En [[Venecio]], maskitaj homoj en elegantegaj vestoj festis kaj balis. Homoj kantas kaj dancas surstrate. En iuj tradicioj, kiel en [[Kadizo]] aŭ en la Rejnvalaj urboj de Germanio, la kantoj estas satiraj kaj primokas la okazaĵojn de la ĵusa jaro. == Plej famaj karnavaloj kaj ties apartaj stiloj kaj tradicioj == === Latinameriko === ==== '' [[Panamo]]'' ==== Unu el la plej interesaj festmanieroj karnavalaj de Panamo troviĝas en [[Azuero]]. Azuero estas duon-insulo en la mez-suda parto de Panamo. En ĝi, multaj urboj festas la Karnavalon kun granda pompo. Inter ili, la plej famaj karnavaloj oni trovas en la urboj Las Tablas kaj La Villa, ambaŭ en la provinco Los Santos. Do, kiel oni karnavalas en Las Tablas? Imaga linio dividas la urbon laŭ du duonoj, nomataj "Tunas": unuflanke estas la alta parto de la urbo, kaj aliaflanke estas la malalta. Tiujn du partojn oni nomas "Calle Arriba" kaj "Calle Abajo", tio estas, Alten kaj Malalten. Ĉiu "Tuna" havas unu karnavalan reĝinon, kaj kelkajn princinojn. Kutime temas pri belaj junulinoj. La lastan vendredon antaŭ Cindra merkredo, ĉiu reĝino estas kronita, je la komenco de la festo. La sekvantaj kvar tagoj similas inter ili: dum la mateno kaj frua vespero, oni havas "culecos", tio estas, granda amaso da homoj kiuj dancas, kantas kaj drinkas en la ĉefplaco. Multaj homoj kunportas malvarman akvon kaj ĵetas ĝin al aliaj homoj. La tradicia ĵetado de grandaj kvantoj da akvo al homoj pravigas la alian nomon de la festo: "mojaderas", aŭ malsekigadumo. Akvo kun glacio estas agrabla surprizo kiam oni dancas sub la forta panama suno! Ĉiu "tuna" kunportas muzikon kaj kantas la belaĵojn de la propra reĝino kaj la malbelaĵojn de la reĝino de la alia grupo. Dumnokte, okazas preskaŭ la sama festado: oni dancas, kantas kaj drinkas, amuze sekvante la reĝinojn, kiuj ĉirkaŭas la placon sur lukse ornamitaj ĉaroj. Sed oni ne ĵetas akvon dumnokte, nur buntajn artfajraĵojn. Je la fino de la kvina tago, tio estas, merkrede je la sunleviĝo, homoj iras fine dormi, eble jam sopirante pri la venonta karnavalo, la sekvantan jaron. Oni diras, ke por panamano nenio estas pli serioza afero ol karnavalo. Sed, kio pri [[Panamurbo]] ? Ĉu oni ne festas karnavalon tie? Tute jes! Miloj da homoj iras al la ĉefa strato de la urbo por agi same ol en Azuero: danci, kanti kaj drinki. Sed en Panamurbo estas nur unu karnavala reĝino, ne du. Famaj internaciaj muzikistoj venas por kanti en tiu strato, antaŭ miloj da saltantaj panamanoj. Tute klare, oni ankaŭ ĵetas akvon. ==== ''[[Rio de Ĵanejro]]'' ==== [[Dosiero:DESFILE DAS ESCOLAS DE SAMBA DO GRUPO ESPECIAL NO SAMBÓDROMO DO RIO DE JANEIRO (32322852304).jpg|eta|300ra|Dancistino en [[Rio de Ĵanejro]] (2017)]] La [[Karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] estas mondfama. Homoj el ĉiu kvartalo, riĉa aŭ malriĉa, arigitaj en [[sambo]]lernejoj, konkursas en defilo ĉe ''Sambódromo'' (sambejo). Turistoj alvenas por danci surstrate kun la rianoj. ==== ''[[Salvador de Bahio]]'' ==== Ne nur en Rio sed ankaŭ en Bahio, kaj aliaj partoj de [[Latinameriko]], sklavaj negroj ĝuis en karnavalo la rajton diboĉi kaj neobei iliajn mastrojn. Tial multaj [[afrikusona muziko|afrikusonaj]] dancoj kaj muzikoj estas tipe karnavalaj kiel kuba ''[[conga]]''. La [[karnavalo en Salvador de Bahio]] (portugale: ''Carnaval da Bahia'') estas laŭ la [[Guinness-Libro de Rekordoj]] la plej granda strata karnavalo de la mondo kaj unu el la plej grandaj festoj tutmonde. La festaĵojn partoprenas ĝis 2,7 milionoj da homoj. La karnavalo okazas sur tri ĉefaj lokoj (''circuitos''): Dodô (en Barra-Ondina), Osmar (sur Campo Grande de Avenida Sete) kaj Batatinha (en Centro Histórico, historia centro de Salvador). Krom tio okazas kvartalaj festoj interalie en Cajazeiras, Itapoã, Periperi kaj Pau da Lima. ==== ''[[Recife]]'' ==== Ankaŭ tie disvolviĝas [[Karnavalo en Recife|grandega karnavalo]], kaj kiu estas dirita la plej demokrata Karnavalo en brazilo, ĉar ĝi ne estas spektaklo organizita sed libera irantaro. Aliaj latinamerikaj karnavaloj estas en [[Karnavalo en San-Paŭlo|San-Paŭlo]], [[Trinidad]], [[Oruro]] (Bolivio), kaj ''[[New Orleans]]'' (Usono). === Eŭropo === * [[Karnavalo de Sankta Kruco de Tenerifo]] * [[Binche]] (Belgio), kiu estis listigita far [[UNESCO]] kiel majstroverka [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko|heredaĵo nemateria de homaro]] ! * [[Malmedy]] (Belgio) * [[Stavelot]] (Belgio) * [[Dunkirko]] (norda Francio) * [[Limoĝo]] (sudokcidenta [[Francio]]) : tiu karnavalo ekzistas de la mezepoko kaj ĉiujare daŭras 3 monatojn de januaro ĝis la fino de marto. * [[Nico]] (franca "[[Lazura Marbordo]]") * [[Rijeka]] (Kroatio) * [[Venecio]] (Italio) * [[Berlino]] nome [[Karnavalo de la Kulturoj]] (Germanio) * Pri Karnavalo en [[Katalunio]] vidu [[Karnavale (maskita rakonto)]] de la kataluna esperantisto [[Abel Montagut]] ==== ''[[Rejnlando]]'' ==== La ĉefaj karnavalaj tagoj en Germanio komenciĝas je la ĵaŭdo antaŭ la [[Merkredo de la cindroj|Cindra merkredo]], kaj ili daŭras ĝis la nokto antaŭ la Cindra merkredo. La plej grava tago en Germanio (precipe en [[Rejnlando]]) estas inter la ĵaŭdo kaj la lundo, kiam okazas la plej gravaj paradoj en [[Duseldorfo]], [[Mainz]] kaj [[Kolonjo]]. La lastan tagon mardon ofte estas dancbaloj kun malnova vestaĵo kostumado kiel ĉifonaĵo, kaj en ĉiu bierejo estas sprito kaj muziko. ==== Alemana ''Fasenet'' ==== [[Dosiero:Villingen Fasnet Hist2011 002.jpg|eta|Ŝvaba-alemana karnavalo en [[Villingen-Schwenningen]]]] En suda-okcidenta Germanio, partoj de Francio [[Alzaco]] kaj Svislando estas la [[alemana]] karnavalo kio okazas ĝis dek tagoj post la Cindra Merkredo, en tiuj lastaj tagoj estas multaj baloj en Alzaco kaj en Germanio kaj Svislando, grandaj paradoj kun brua ofte malmelodia muziko kaj tradiciaj tre belaj faritaj kostumoj. La alemana tradicio de karnavalo pli ol aliaj emfazas la ideon pri forsendado de la vintra fantomo tra multe da bruo kaj timigaj maskoj. Ĉefa urbo estas [[Basel]], la Bazela karnavalo aparte rimarkigas per du trajtoj: * la konstantaj muzikoj de [[fluteto|pikolo-fluteto]] kun tamburoj, * kaj la komenco la lundon je la 4-a matene, dum plena nokto oni estingas ĉiujn urbajn lampojn kaj nur la ege fantastaj maskoj kun lumoj sur la kapo videblas kiel en stranga sonĝo. Pro tio en germana lingvo ekzistas '''du''' malsamaj vortoj por la unu esperanta vorto karnavalo, nome ''Karneval'' kaj ''Fastnacht'' aŭ ''Fasenet'' (fasta nokto). ==== Odesa ''Humurino'' ==== La feston nomatan [[Humurino]] en [[Odeso]] oni ofte nomas "Karnavalo" aŭ eĉ '''unusola Karnavalo de [[Ukrainio]]'''. Rimarkindas, tamen, ke la deveno de la festo estas tute malsimila kompare al originoj de ĉiuj ceteraj Karnavaloj en la mondo. Precipe, forestas rektaj ligoj kun natur-sezonaj ritoj aŭ religia tradicio. Eĉ male, la festo kutimas okazi dum la Ortodoksa fasto ĉar estas rekte ligata al [[1-a de aprilo|la 1-a de Aprilo]] (la [[ŝercotago]]), pro kio ĝia dato devas esti fiksa. La Odesa "Karnavalo" mem estas sufiĉe nova (aperis en la 20-a jarcento) kaj, kvankam enhavas trajton de kutima karnavalo (ekzemple, kostumita karnavala irado tra centraj stratoj de la urbo), estas sufiĉe originala invento de la urbo kaj reflekto de ties etoso. Ene de la [[Humurino]], en la lastaj jaroj, evoluis ankaŭ '''[[Esperanta Humurino|esperanta aranĝo]]'''. ==== Italo ==== [[Dosiero:Venezia carnevale 6.jpg|eta|Maskitoj antaŭ veneciaj palacoj.]] La [[Karnavalo de Venecio]] (en [[itala]]: ''Carnevale di Venezia'') estas ĉiujara [[festivalo]] okazigita en Venecio. Tiu karnavalo estas tute diferenca al tiuj observataj en la cetero de la mondo. Dum la 10 tagoj de tiu festo, la homos maskas sin kaj iras surstrate promeni kaj fotiĝi, ĉu laŭ organizitaj paradoj aŭ improvizitaj. Nuntempe miloj da vizitantoj venas al Venecio en tiuj datoj por admiri la spektaklaj [[masko]]j kaj [[vesto]]j de kiuj investas milojn da [[eŭro]]j por estis elegantegaj kiel steluloj dum kelkaj tagoj de la jaro aŭ nur por miksiĝi inter la homamasoj kaj perdiĝi tra la stratetoj de tiu unika urbo. La [[Karnavalo de Mamoiada]] estas dancoparado kiu okazas ĉiujare el la festo de Sankta Antonio en [[Mamoiada]] en [[Sardio]]. Ĝi estas konsiderata kiel la ĉefa karnavalo plej karaktera kaj plej antikva de la insulo. == Etimologio == Ne klaras, ĉu la vorto venas el latinaj ''Carne levare'' ("viandon forporti") aŭ ''Carne vale!'' ("al viando, adiaŭ"). Tamen en ambaŭ oni legas la deziron manĝegi la viandon, kion oni malhavos onte. <br /> Alia klarigo estas, ke ĝi venas el latina ''Carrus navalis'' ("ŝipĉaro"), kiun uzis la antikvaj [[Romia imperio|romianoj]] dum komparebla diboĉa festo. La vorto Fastnacht estas Fast = fasti, ne manĝi, aŭ ne manĝi karnon(viandon) kaj dolĉaĵojn, kaj Nacht = nokto, ĉe tie signifas la antaŭa tempo de fasta tempo. == Galerio == [[Dosiero:February-banner-02.jpg|775px]] <gallery> Dosiero:Elferrat.jpg| Dosiero:CarnavalBrazilRio2005.jpg| Dosiero:1995 carneval-venezia 1-520x343.jpg| Dosiero:Carnival-Wolfach.jpg| Dosiero:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 12.jpg|[[Funchal]] </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Karnavalo de Arlekeno]] * [[Sambodromo]] * [[Samba Karnavalo de Asakusa]] * [[Karnavalo de Barankilo]] * [[Karnavalo en Olinda]] * [[Karnavala bloko]] * [[Comparsa]] * [[Kongao (karnavala ritmo)]] * [[Maslenico]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=karnav}} * [http://www.carnaval-dunkerque.com/ pri karnavalo de Dunkirko] * [http://mincoin.free.fr/dunkerque.htm dua pri karnavalo de Dunkirko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070724014206/http://mincoin.free.fr/dunkerque.htm |date=2007-07-24 }} * [http://mastocarna.free.fr/ tria pri karnavalo de Dunkirko] * [http://www.carnavaldebinche.be/ la Karnavalo de Binche (franclingve)] * [http://www.idearts.be/magazine/dossiers/carnaval2002/malmedy.htm Karnavalo de Malmédy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070504180642/http://www.idearts.be/magazine/dossiers/carnaval2002/malmedy.htm |date=2007-05-04 }} * [http://de.wikipedia.org/wiki/Basler_Fasnacht artikolo en la germana Vikipedio pri Basel Karnavalo] * [http://www.carnavalvillarrobledo.com/ la Karnavalo de Villarrobledo, Spanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060516101648/http://www.carnavalvillarrobledo.com/ |date=2006-05-16 }} * [http://www.radioarkivo.org/vidu.php/1823 radioelsendo E-lingva pri Karnavalo en Panamo] [[Kategorio:Festoj]] [[Kategorio:Karnavaloj| ]] 0jc5krdxon7p51bev3qu5ep7mtdgf05 Ŝablono:ĈefPaĝoMondAktualaĵo 10 20057 9419381 9418625 2026-07-03T09:24:54Z Kani 670 /* Tageventoj */ 9419381 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:Edifícios colapsados e danificados em Los Palos Grandes, 2026-06-26.png|90ra]]</div>{{centre|<small>Konstruaĵo kolapsinta pro tertremo en Venezuelo</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|30|06|2026}} * {{flago|Azerbajĝano}} [[Azerbajĝano]] malpermesis al siaj civitanoj malpli ol 16 jarojn aĝaj registriĝi je la sociaj retoj. ;{{dato|29|06|2026}} * {{flago|Monako}} Unua terorisma atako en [[Monako]]: bombo en poŝta sendaĵo eksplodis ĉe domo de ukraina oligarĥo Vadim Jermolajev: li estis grave vundita, al lia edzino oni amputis ambaŭ krurojn, ilia 13-jara filo estas en hospitalo. La oligarĥo estas sub sankcioj de [[Ukrainio]] ekde 2023, lia pli aĝa filo estis akuzita de [[Estonio]] pri establo de friponaj vokcentroj. ;{{dato|24|06|2026}} * {{flago|Venezuelo}} [[Tertremo]] en [[Venezuelo]] okazigis almenaŭ 2 600 mortojn, pli ol dek du mil vunditojn kaj enormajn damaĝojn. ;{{dato|20|06|2026}} * {{flago|Bolivio}} La [[prezidanto de Bolivio]] deklaras [[krizostato]]n post ses semajnoj da protestoj. ;{{dato|18|06|2026}} * {{flago|Usono}}{{flago|Irano}}{{flago|Israelo}}{{flago|Libano}} Oni subskribis batalhalton inter [[Usono]] kaj [[Irano]], sed [[Israelo]] pluigas sian invadatakon en [[Libano]]n. ;{{dato|11|06|2026}} * {{flago|Esperanto}}{{flago|Kroatio}} Forpasis [[Ivo Osibov]], eksa [[prezidanto de TEJO]] kaj [[ĝenerala sekretario de UEA]]. <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> 2xgg4yls0dx51tblkshn54yvpcy0jgl Klimato 0 20233 9419373 9378436 2026-07-03T09:05:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419373 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:The Earth seen from Apollo 17.jpg|eta|La Tero vidita ekde la Apolo XVII, montranta la modelojn de nubeco, kiuj havigas indikojn de temperaturo, pluvo, humideco, aerpremo kaj vento, kio permesas realigi meteologiajn prognozojn por ampleksaj regionoj. La meteologiaj satelitoj realigas orbitojn pli malalte, per kio la prognozoj estas eĉ pli precizaj por lokoj aŭ areoj pli malgrandaj.]] [[Dosiero:Cumulonimbo SE de Caracas.jpg|eta|430px|Enorma nubo [[kumulonimbuso]] ege disvolvigita vidita al oriento en la sudoriento de [[Karakaso]], [[Venezuelo]]. Bona ekzemplo de la fluo de energio (varma, elektra, fizika-kemia, ktp.) en la intero de la [[atmosfero]].]] '''Klimato''' (de la [[greka]] vorto ''klima/klimatos'' "deklivo, angulo"<ref>la grekoj kredis, ke la klimato dependas de la angulo, laŭ kiu la sunradioj falas sur la grundon</ref>) estas priskribo pri la [[vetero]] en specifa areo surbaze de diversaj [[vetero|veteraj]] mezuradoj (do [[statistiko]], ĉu [[Meznombro|meznombra]] aŭ [[Averaĝo|averaĝa]]) en tiu areo tra longa tempo, plej ofte laŭ tempoperiodo de ĉirkaŭ 30 jaroj.<ref name="IPCC-2015">{{cite web |last=Baede |first=A.P.M. (Netherlands; editor) |title=Annex I. Glossary: IPCC - Intergovernmental Panel on Climate Change |url=http://www.ipcc.ch/pdf/glossary/ar4-wg1.pdf |date=2015 |format=[[Portebla dokumentformo|PDF]] |work=[[Intergovernmental Panel on Climate Change]] |page=942 |accessdate=13a de Novembro 2015 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180205090936/http://www.ipcc.ch/pdf/glossary/ar4-wg1.pdf |arkivdato=2018-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180205090936/http://www.ipcc.ch/pdf/glossary/ar4-wg1.pdf |archivedate=2018-02-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ipcc.ch/pdf/glossary/ar4-wg1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180205090936/http://www.ipcc.ch/pdf/glossary/ar4-wg1.pdf |arkivdato=2018-02-05 }}</ref><ref name="NASA-20050201">{{cite web |last1=Shepherd |first1=Dr. J. Marshall |last2=Shindell |first2=Drew |last3=O'Carroll |first3=Cynthia M. |title=What's the Difference Between Weather and Climate? |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/noaa-n/climate/climate_weather.html |date=1a de Februaro 2005 |work=[[NASA]] |accessdate=13a de Novembrp 2015 }}</ref> Ĝi estas mezurata kontrolante la modelojn de variado en [[temperaturo]], [[humideco]], [[atmosfera premo]], [[vento]], [[precipitaĵo]], atmosfera partiklokvanto kaj aliaj [[Meteologio|meteologiaj]] variabloj en difinita regiono laŭlonge de tempoperiodoj. Oni povas diri, ''klimato estas tio kion oni atendas, sed vetero estas kio okazas.'' Klimato diferencas el [[vetero]], je tio ke vetero priskribas nur mallongdaŭrajn kondiĉojn de tiuj variabloj en difinita regiono. La klimato de regiono estas generata de la '''klimata sistemo''', kiu havas kvin komponantojn: [[Atmosfero (tero)|atmosfero]], [[hidrosfero]], [[kriosfero]], [[litosfero]], kaj [[biosfero]].<ref name="IPCC glossary">[http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/annexes.html AR4 SYR Synthesis Report Annexes]. Ipcc.ch. Alirita la 2011-06-28.</ref> La klimato de la diversaj lokareoj dependas de multaj faktoroj, inter kiuj [[latitudo]] (distanco al la tera [[ekvatoro]]), [[tereno]], kaj [[altitudo]] (alteco super la [[marnivelo]]), same kiel la proksimeco al [[akvejo]]j kaj ties fluejoj (ĉefe al [[maro]] aŭ eĉ plie al [[oceano]]). Klimatoj povas esti [[Klimata klasifiko de Köppen|klasitaj]] laŭ averaĝaj kaj tipaj gamoj de diversaj variabloj, plej ofte temperaturo kaj precipitaĵo. Plej ofte uzata klasifika skemo estis origine disvolvigita de [[Wladimir Köppen]]. La sistemo de Thornthwaite,<ref>{{Cite journal|doi=10.2307/210739|url=http://www.unc.edu/courses/2007fall/geog/801/001/www/ET/Thornthwaite48-GeogrRev.pdf|author=C. W. Thornthwaite|title=An Approach Toward a Rational Classification of Climate|journal=Geographical Review|volume=38|issue=1|pages=55–94|year=1948|jstor=210739}}</ref> en uzo ekde 1948, aligas [[vaporiĝ-transpiro]]n kun informo pri temperaturo kaj precipitaĵo kaj estas uszata por la studado de biologia diverseco kaj de la eblaj efikoj sur ĝi fare de klimataj ŝanĝoj. La klasifikaj skemoj Bergeron kaj Spaca Sinoptika fokusiĝas sur la origino de aeramasoj kiuj difinas la klimaton de regiono. [[Paleoklimatologio]] estas la studo de antikvaj klimatoj. Ĉar rekta observado pri klimato ne estas disponebla el antaŭ la 19a jarcento, paleoklimatoj estas deduktataj el ''proksimumaj variabloj'' kio inkludas ne-biotan pruvaron kiaj [[sedimento]]j trovitaj en [[Lago|lagaj kuŝejoj]] kaj glaciindikiloj, kaj biotan pruvaron kiaj [[arboringo]]j kaj [[koralo]]. Klimataj modeloj estas matematikaj modeloj de pasintaj, nuntempaj kaj estontaj klimatoj. [[Klimata ŝanĝo]] povas okazi laŭlonge kaj de longaj kaj de mallongaj tempoperiodoj el vario de faktoroj; ĵusa varmigo estas studata en [[tutmonda varmigo]]. == Studo de la vetero kaj de la klimato == Estas multaj klasoj de vetero: varma kaj malvarma, seka kaj malseka, [[Nubo|sennuba]] kaj ŝtorma, kiuj rezultas el diferencaj kombinoj de la atmosferaj variabloj de [[temperaturo]], aerpremo, vento, malsekeco kaj [[precipitaĵo]]. La vetero ĉiam faris povan influon sur la homa agado, kaj dum jarcentoj la homo studis la atmosferon, klopodante kompreni ties funkciadon. La meteologio estas la branĉo de la scienco kiu studas tiu kovron de aero ĉirkaŭ la planedo. La vetero estas la stato de la atmosfero rilate al la precipitaĵo, vento, temperaturo kaj aliaj elementoj. La atmosferaj ŝanĝoj kiuj modifas ĝin estas aktivitaj de la energio devena el la Suno, disradiita tra 150 000 000 kilometrojn de distanco. Tiu energio varmigas kaj oceanojn kaj kontinentojn, kiuj poste liberigas varmon en la aeron por peli la movojn de la atmosfero el kiuj dependas la atmosfera aŭ meteologia vetero. [[Dosiero:RAIOimage113.JPG|dekstra|eta|250px|Disŝarĝoj de fulmo; ŝtormoj ĉiam altiris atenton de homoj.]] La tuja variado de la atmosfero (kio estas nomata meteologia vetero), rilatas al onia ĉiutaga vivo. La pluvo kiu irigacias la rikoltojn kaj plenigas la diglagojn estas parto de la vetero, same kiel la [[uragano]]j aŭ ŝtormoj kiuj damaĝas urbojn aŭ la [[fulmo]] kiu povas subitege mortigi kaj personojn kaj bestojn. Dekomence, la homoj simple observis la veteron; poste klopodis uzi siajn observojn kiel bazo por la antaŭscio pri la meteologiaj kondiĉoj; fine ili lernis ke ne eblis sukcese pronozi sen kompreni ties funkciadon. Kaj kiamn fine oni atingis ian konon pri la atmosferaj procezoj, oni komencis pensi pri la klopodoj ŝanĝi ilin aŭ almenaŭ eviti ties malavantaĝojn. Tiuj estas la celoj ĉi tie konsideritaj: la homa peno por observi, antaŭscii, kompreni, antaŭdiri kaj plimalgrandigi la negativajn efikojn de la atmosfera vetero. == Esplormetodoj == Por kompreni la ecojn de la loka klimato — kaj la tipajn kaj la malofte okazantajn — bezonatas multjaraj meteorologiaj registroj. Kutime oni uzas vidojn de datumoj ampleksantajn inter 25 kaj 50 jaroj. La averaĝaj valoroj de la klimataj karakterizaĵoj estas nomataj ''klimataj normoj''. === Köppen === {{Ĉefartikolo|Klimata klasifiko de Köppen}} [[Dosiero:Köppen World Map (retouched version).png|eta|370px|Ĝisdatigita klimata mapo de Köppen-Geiger<ref>{{cite journal | author=Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. | year=2007 | title= Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification | journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. | volume=11 | pages=1633–1644 | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html | issn = 1027-5606}} ''(direct: [http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf Final Revised Paper])'' {{en}}</ref> {| |- valign=top | | {{Legendo|#0000FE|Af}} {{Legendo|#0077FF|Am}} {{Legendo|#46A9FA|Aw}} | width=5 | | {{Legendo|#FE0000|BWh}} {{Legendo|#FE9695|BWk}} {{Legendo|#F5A301|BSh}} {{Legendo|#FFDB63|BSk}} | width=5 | | {{Legendo|#FFFF00|[[Mediteranea klimato|Csa]]}} {{Legendo|#C6C700|[[Mediteranea klimato|Csb]]}} | width=5 | | {{Legendo|#96FF96|[[Ĉinujo-klimato|Cwa]]}} {{Legendo|#63C764|[[Ĉinujo-klimato|Cwb]]}} | width=5 | | {{Legendo|#C6FF4E|Cfa}} {{Legendo|#66FF33|Cfb}} {{Legendo|#33C701|Cfc}} | width=5 | | {{Legendo|#FF00FE|Dsa}} {{Legendo|#C600C7|Dsb}} {{Legendo|#963295|Dsc}} {{Legendo|#966495|Dsd}} | width=5 | | {{Legendo|#ABB1FF|Dwa}} {{Legendo|#5A77DB|Dwb}} {{Legendo|#4C51B5|Dwc}} {{Legendo|#320087|Dwd}} | width=5 | | {{Legendo|#00FFFF|Dfa}} {{Legendo|#38C7FF|Dfb}} {{Legendo|#007E7D|Dfc}} {{Legendo|#00455E|Dfd}} | width=5 | | {{Legendo|#B2B2B2|ET}} {{Legendo|#686868|EF}} |} ]] La [[Klimata klasifiko de Köppen]] estas unu el la plej vaste uzataj klimat-klasifikaj tipologioj. Ĝi unue estis publikigita de la germana klimatologo [[Wladimir Köppen]] en [[1884]], kun pluraj pli postaj ŝanĝoj de Köppen mem, nome en [[1918]] kaj en [[1936]]. Poste, la germana klimatologo Rudolf Geiger kunlaboris kun Köppen pri ŝanĝoj de la tipologio, kiu do ofte estas nomata la '''Klimata klasifiko de Köppen kaj Geiger'''. La sistemo estas bazita sur la [[ideo]] ke la natura [[vegetaĵaro]] estas la plej bona esprimo de la klimato. Do, la [[limo]]j de klimataj zonoj estis elektitaj pensante pri la vegetaĵara distribuo. Ĝi kombinas averaĝajn [[Jaro|jarajn]] kaj monatajn [[temperaturo]]jn kaj [[precipitaĵo]]jn, kaj la [[Sezono|sezonecon]] de precipitaĵo <ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Physical Geography: A Landscape Appreciation|aŭtoro=McKnight, Tom L; Hess, Darrel|jaro=2000|ĉapitro=Climate Zones and Types: The Köppen System|loko=Upper Saddle River, NJ|eldoninto=Prentice Hall|ISBN=0-13-020263-0|paĝoj=200–1}} {{en}}</ref>. ==== Skemo ==== La klimata klasifiko de Köppen subdividas la klimatojn en kvin ĉefajn grupojn kaj plurajn [[tipo]]jn kaj subtipojn. Ĉiu aparta klimatotipo estas reprezentita de [[simbolo]] konsistante el 2 ĝis 4 [[litero]]j. ===== GRUPO A : Tropikaj aŭ varmegaj klimatoj ===== [[Tropika klimato|Tropikaj klimatoj]] estas karakterizitaj de konstanta alta temperaturo (je [[marnivelo]] kaj je malaltaj altitudoj); ĉiuj dek du monatoj de la jaro havas averaĝajn temperaturojn de {{GdC|18}} aŭ pli altajn. Ili estas subdividitaj jene : * '''[[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj|Tropik-pluvarbara]] klimato''' (''Af'') <ref>McKnight & Hess, pp. 205–8, "Climate Zones and Types: Tropical Wet Climate (Af)" {{en}}</ref> : Ĉiuj dek du monatoj havas averaĝan precipitaĵon de minimume 60&nbsp;mm. Tiuj klimatoj kutime troviĝas en la limoj de 10° [[latitudo]] de la [[ekvatoro]]. En iuj orient-marbordaj areoj, ili povas etendiĝi tiel for kiel 25° de la ekvatoro. Tiu klimato estas superregata de la [[Malalta aerpremo]] Sistemo dum tuta la jaro, kaj tial ne havas sezonojn. ** Ekzemploj: *** [[Kuala-Lumpuro]] ([[Malajzio]]) *** [[Belemo]] ([[Brazilo]]) *** Hilo ([[Havajo]], [[Usono]]) *** [[Singapuro]] * '''Tropikaj [[Musono|musona]] klimato''' (''Am'') <ref>McKnight & Hess, p. 208, "Climate Zones and Types: Tropical Monsoon Climate (Am)" {{en}}</ref> : Tiu tipo de klimato, plej komuna en suda [[Azio]] kaj [[Okcidentafriko]], rezultas el la musonaj [[vento]]j kiuj ŝanĝas la [[direkto]]n laŭsezone. Tiu klimato havas la plej sekan monaton ( kiu kvazaŭ ĉiam okazas dum aŭ ĵus post la "[[Vintro|vintra]]" [[solstico]] por tiu flanko de la ekvatoro ) kun pluvfalo de malpli ol 60mm, sed pli ol (100 − [totala jara precipitaĵo {mm}/25]). [[Dosiero:Vindhya.jpg|eta|dekstra|250px|Musonaj nuboj en [[Vindhya-montaro]], centra [[Barato]].]] ** Ekzemploj: *** [[Konakrio]] ([[Gvineo]]) *** [[Ĉitagongo]] ([[Bangladeŝo]]) *** [[Miamo]] ([[Florido]], Usono) *** Cairns ([[Kvinslando]], [[Aŭstralio]])<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=mkZa1KLHCAQC&lpg=PA379&pg=PA379#v=onepage&q=|titolo=Climates and Weather Explained|familia nomo=Linacre|persona nomo=Edward|kunaŭtoroj=Bart Geerts|dato=1997|loko=Londono|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-12519-7|paĝo=379}} {{en}}</ref> * '''Tropika humida kaj seka aŭ Tropika savana klimato''' (''Aw'') <ref>McKnight & Hess, pp. 208–11, "Climate Zones and Types: Tropical Savanna Climate (Aw)" {{en}}</ref>: Tiuj klimatoj havas akcentitan sekan sezonon, kun la plej seka monato malpli ol 60&nbsp;mm kaj ankaŭ malpli ol (100 − [totala jara precipitaĵo {mm}/25]). ** Ekzemploj: *** [[Mumbajo]] ([[Maharaŝtro]], [[Barato]]) *** [[Rio-de-Ĵanejro]] ([[Rio-de-Ĵanejrio]], Brazilo) *** Veracruz ([[Veracruz]], [[Meksiko]]) *** [[Lagoso]] ([[Niĝerio]]) *** [[Darvino (Aŭstralio)|Darvino]] ([[Norda Teritorio]], Aŭstralio)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7v.html|titolo=CHAPTER 7: Introduction to the Atmosphere|alirdato=2008-07-15|verko=physicalgeography.net}} {{en}}</ref> ===== GRUPO B : Sekaj (aridaj kaj duonaridaj) klimatoj ===== Tiuj sekaj aridaj kaj [[Duonarida klimato|duonaridaj klimatoj]] estas karakterizitaj per la fakto ke precipitaĵo estas malpli ol potenca [[vaporiĝ-transpiro]]. <ref>McKnight & Hess, pp. 212–1, "Climate Zones and Types: Dry Climates (Zone B)"</ref>. La sojlo estas determinata jene : * Por trovi la precipitaĵa sojlo (en milimetroj), multipliku la averaĝa jara temperaturo en {{GdC|}} per 20, tiam [[Adicio|adiciu]] 280, se 70% aŭ pli de la totala precipitaĵo okazas dum la alt-suna duono de la jaro (aprilo ĝis septembro en la norda duonglobo, aŭ oktobro ĝis marto en la suda), aŭ 140, se 30%–70% de la totala precipitaĵo estas ricevita dum la aplikebla periodo, aŭ 0, se malpli ol 30% de la totala precipitaĵo estas tiele ricevita. * Se la jara precipitaĵo estas malpli ol duono de la sojlo por Grupo B, ĝi estas klasifikita kiel ''BW'' (dezerta klimato); se ĝi estas malpli ol la sojlo, ĝi estas klasifikita kiel ''BS'' (stepa klimato). Se ĝi estas pli ol la sojlo, la areo ne havas Grupo B klimaton. * Tria [[litero]] povas esti inkludita por indiki temperaturon. Origine, ''h'' signifis malalt-latitudan klimaton (averaĝa jara temperaturo super {{GdC|18}}), dum ''k'' signifis mez-latituda klimato (averaĝa jara temperaturo sub {{GdC|18}}), sed la pli komuna praktiko nuntempe (speciale en Usono) estas de uzi ''h'' por indiki ke la pli malvarma monato havas averaĝan temperaturon kiu estas super {{GdC|0}}, kun ''k'' por indiki ke almenaŭ unu monato averaĝas sub {{GdC|0}}. ** Ekzemploj: [[Dosiero:Koppen World Map BSh BSk.png|eta|dekstra|400px|Regionoj kun duonaridaj klimatoj; oranĝe, varma duonarida klimato; flave, malvarma duonarida klimato]] *** Yuma ([[Arizono]], Usono) ''BWh'' *** Mexicali (Meksiko) ''BWh'' *** [[Almerio]] ([[Hispanujo]]) ''BWh'' *** [[Ateno]] ([[Grekujo]]) ''BSh'' *** Cobar ([[Novsudkimrujo]], [[Aŭstralio]]) ''BSh'' *** [[Murcio]] (Hispanujo) ''BSh'' *** [[Bojsio]] ([[Idaho]], Usono ) ''BSk'' *** [[Medicine Hat (Alberto)|Medicine Hat]] ([[Alberto]], [[Kanado]]) ''BSk'' *** [[Porto Santo]] ([[Portugalujo]]) ''BSh'' *** [[Punta Arenas]] ([[Ĉilio]]) ''BSk'' *** [[Mossoró]] ([[Norda Rio-Grando]], Brazilo) ''BSh'' *** [[Dubajo]] ([[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]) ''BWh'' *** Jodhpur ([[Raĝastano]], [[Barato]]) ''BWh'' *** [[Tijuana]] (Meksiko) ''BSh'' ===== GRUPO C : Moderaj aŭ mezvarmaj klimatoj ===== Tiuj klimatoj havas averaĝan temperaturon super {{GdC|10}} dum la plej varma monato, kaj plej malvarman monaton inter {{GdC|−3}} kaj {{GdC|18}}. Iuj klimatologoj, speciale en Usono, tamen preferas adopti {{GdC|0}} al {{GdC|−3}} dum la plej malvarma monato, kiel limo inter tiu grupo kaj grupo D; tiu estas farata por preventi alĝustigadon de certaj [[Kabo (geografio)|kabaj]] ejoj en aŭ apud [[Nov-Anglio|Nov-Anglujo]] — precipe Cape Cod ([[Masaĉuseco]]) — kaj tiaj apudaj insuloj kiaj [[Nantucket]] kaj Martha's Vineyard, en la Moder-Oceanan kategorion ĉi-sube difinitan; tiu kategorio estas alterne konata kiel la ''Oceana Okcident-Marborda'' klimato, kaj, foriginte la ĉi suprajn ejojn, efektive limigas ĝin ekskluzive al ejoj trovitaj laŭlonge de la okcidentaj bordoj de la [[kontinento]]j, almenaŭ en la Norda duonglobo. Tiu ankaŭ movigas iujn mez-latitudajn areojn – kiel partojn de [[Ohio (rivero)|Ohia]] [[Valo]] kaj iujn areojn en la Mez-Atlantikaj [[Subŝtato]]j , plie partojn de orient-centra [[Azio]] – ekde humida subtropika ĝis humida kontinenta. * La dua litero indikas precipitaĵan reĝimon — ''w'' indikas sekajn vintrojn (la plej seka vintro-monata averaĝa precipitaĵo estas malpli ol dekono de la plej-humid-somermonat-averaĝa precipitaĵo; unu varianto ankaŭ postulas ke la plej seka vintromonato havas malpli ol 30mm da averaĝa precipitaĵo), ''s'' indikas sekajn somerojn (la plej seka somermonato malpli ol 30mm da averaĝa precipitaĵo kaj malpli ol triono de la plej-humid-vintromonata precipitaĵo) kaj ''f'' signifas signifikan precipitaĵon en ĉiuj sezonoj (kaj ne la supre menciitaj kondiĉoj plenumitaj). * La tria litero indikas ke la grado de somera varmeco — ''a'' indikas la plej varman monat-averaĝan temperaturon super {{GdC|22}} kun minimume 4 monatoj kiuj averaĝas super {{GdC|10}}, ''b'' indikas la plej varman monaton sub {{GdC|22}}, kun minimume 4 monatoj super {{GdC|10}}, dum ''c'' respondas al 3 aŭ malpli da monatoj kun averaĝaj temperaturoj super {{GdC|10}}. * Klimatoj de grupo C estas subdividitaj jene : [[Dosiero:Medclim.png|320 px|eta|<center>{{legendo|#c0c|areoj kun mediteranea klimato}}]] ** '''Sek-someraj subtropikaj''' aŭ '''[[Mediteranea klimato|Mediteraneaj klimatoj]]''' (''Csa'', ''Csb'')<ref>McKnight & Hess, pp. 221–3, "Climate Zones and Types: Mediterranean Climate (Csa, Csb)"</ref>: Kutime tiuj klimatoj okazas je okcidentaj flankoj de kontinentoj inter latitudoj de 30° kaj 45°. Tiuj klimatoj vintre troviĝas en la polus-fronta regiono, kaj tiel havas moderajn temperaturojn kaj ŝanĝeblan, pluvan [[vetero]]n. La someroj estas varmegaj kaj sekaj, kaŭze de superregado de subtropikaj [[Kontraŭciklono|kontraŭciklonaj]] sistemoj, escepte en la apud-marbordaj areoj, kie someroj estas malpli severaj pro la apuda ĉeesto de malvarmaj [[marfluo]]j kiuj povas alporti nebulon sed preventas pluvon. *** Ekzemploj: **** [[Antalya]] ([[Turkujo]]) ''Csa'' **** [[Kaburbo]] ([[Sud-Afriko]], marborda) ''Csb'' **** Kaburbo (Sud-Afriko, landinterne) ''Csa'' **** [[Koimbro]] ([[Portugalujo]]) ''Csa'' **** [[Izmir]] (Turkujo) ''Csa'' **** [[Jerusalemo]] ([[Israelo]]) ''Csa'' **** [[Lisbono]] (Portugalujo) ''Csa'' **** [[Los-Anĝeleso (Kalifornio)|Los-Anĝeleso]] ([[Kalifornio]], Usono; landinterne) ''Csa'' **** [[Los-Anĝeleso (Kalifornio)|Los-Anĝeleso]] ([[Kalifornio]], Usono; marbordo) ''Csb'' **** [[Madrido]] (Hispanujo) ''Csa'' **** [[Malago]] (Hispanujo) ''Csa'' **** [[Marsejlo]] (Francujo) ''Csa'' **** Medford ([[Oregono]], Usono; landinterne) ''Csa'' **** [[Palermo]] ([[Italujo]]) ''Csa'' ** '''Humidaj subtropikaj klimatoj''' (''Cfa'', ''Cwa''):<ref>McKnight & Hess, pp. 223–6, "Climate Zones and Types: Dry Humid Subtropical Climate (Cfa, Cwa)"</ref> Tiuj klimatoj kutime troviĝas internlande en la kontinentoj, aŭ je iliaj orientaj marbordoj, ĉefe ĉe 20°– 30° latitudoj (kvankam ili troveblas tiel fore norde en Eŭropo kiel 46°N). Kontraste kun la Mediteraneaj klimatoj, la someroj estas humidaj kaŭze de la nestabilaj tropikaj aeromasoj, aŭ marbordaj [[pasato]]j. En [[Orienta Azio]], la vintroj povis esti sekaj (kaj pli malvarmaj ol aliaj lokoj je analoga latitudo) kaŭze de la Siberia alt-prema sistemo, kaj someroj estas tre humidaj kaŭze de la sudokcident-azia [[Musono|musona]] influo. *** Ekzemploj: **** [[Houston (Teksaso)|Houston]], ([[Teksaso]], Usono) ''Cfa'' — unuforma precipitaĵ-distribuo **** [[Varna]] ([[Bulgarujo]]) ''Cfa'' **** [[Odeso]] ([[Ukrainujo]]) ''Cfa'' **** [[Tbiliso]] ([[Kartvelujo]]) ''Cfa'' **** [[Milano]] (Italujo) ''Cfa'' **** [[Bonaero]] ([[Argentino]]) ''Cfa'' — unuforma precipitaĵ-distribuo **** [[Porto-Alegro]] (Brazilo) ''Cfa'' — unuforma precipitaĵ-distribuo **** [[Naha]], ([[Japanujo]]) ''Cfa'' ** '''Maraj mezvarmaj klimatoj'' aŭ ''oceanaj klimatoj''' (''Cfb'', ''Cwb'', ''Cfc''): <!--<ref name=McKnight/>{{rp|226–9}}--> ''Cfb'' klimatoj kutime okazas je la okcidentaj flankoj de kontinentoj inter latitudoj de 45° kaj 55°; ili tipe troviĝas ĵus polusen de la mediteraneaj klimatoj, kvankam en Aŭstralio kaj ekstrema suda Afriko tiuj klimatoj situas ĵus polusen de la humida subtropika klimato, kaj je iom pli malalta latitudo. En okcidenta Eŭropo tiu klimato okazas en marbordaj areoj ĝis latitudo de 63°N. Tiuj klimatoj estas tutjare dominataj de la polusa fronto, kondukante al ŝanĝema, ofte [[Nubo|nuba]] vetero. La someroj estas malvarmetaj kaŭze de la nuba kovraĵo, sed la vintroj estas pli malseveraj ol tiuj de aliaj klimatoj je similaj latitudoj. *** Ekzemploj: **** [[Bilbao]] (Hispanujo) ''Cfb'' — unuforma precipitaĵo-distribuo === GRUPO D : Kontinentaj klimatoj === === GRUPO E : Polusaj klimatoj === * [[Alpa klimato]] === GRUPO H : Altmontaraj klimatoj === == Specifaj tipoj de klimato == [[Dosiero:Naplesbeach.jpg|eta|250px|Plaĝo en [[Naples (Florido)]] bordata de [[Kokoso|kokosarboj]] estas ekzemplo de tropika klimato. Kvankam ĝi kuŝas ĉe la [[subtropiko]] ĉirkaŭ cent mejlojn norde de [[Tropiko de Kankro]], la varmaj akvoj de la [[Meksika Golfo]] havigas al ĝi ĉiumonate averaĝan temperaturon neniam sub {{GdC|18}} ({{GdF|64}}), kio klasigas ĝian klimaton kiel tropikan.]] * [[Tropika klimato]] * [[Subtropika klimato]] * [[Mediteranea klimato]] * [[Modera klimato]] * [[Oceana klimato]] * [[Kontinenta klimato]] * [[Montara klimato]] * [[Arkta klimato]] * [[Seka klimato]] * [[Klimatzono]] == Registroj == === Modernaj === [[Dosiero:Global Temperature Anomaly.svg|eta|320px|Tutmonda meza surfaca temperaturŝanĝiĝo ekde 1880. Fonto: [http://data.giss.nasa.gov/gistemp/ NASA GISS] ]] Detaloj de la moderna klimate registraro estas konataj pere de havigo de mezuroj el veterinstrumentoj kiaj [[termometro]]j, [[barometro]]j, kaj [[anemometro]]j dum la pasintaj kelkaj jarcentoj. La instrumentoj uzitaj por studi la veteron laŭlonge de la moderna epoko, ties konataj eraroj, ties tuja medio, kaj ties ekspono ŝanĝis laŭlonge de la jaroj, kio devas esti konsiderata kiam oni studas la klimaton de la pasintaj jarcentoj.<ref>Spencer Weart. [http://www.aip.org/history/climate/20ctrend.htm The Modern Temperature Trend.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200922100047/https://history.aip.org/history/climate/20ctrend.htm/ |date=2020-09-22 }} Alirita en 2007-06-01.</ref> === Paleoklimatologio === {{Ĉefartikolo|Paleoklimatologio}} Paleoklimatologio estas la studo de pasinta klimato laŭlonge de granda periodo de la historio de la [[Tero]]. Ĝi uzas pruvaron el glaciaj tavoloj, [[arboringo]]j, [[sedimento]]j, [[koralo]], kaj [[roko]]j por determini la pasintajn statojn de la klimato. Ĝi pruvas periodojn de stabileco kaj periodojn de ŝanĝo kaj povas indiki ĉu ŝanĝoj sekvas modelojn kiaj regulaj cikloj.<ref>National Oceanic and Atmospheric Administration. [http://www.ncdc.noaa.gov/paleo/paleo.html NOAA Paleoclimatology.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200922100042/https://www.ncdc.noaa.gov/data-access/paleoclimatology-data/ |date=2020-09-22 }} Alirita la 2007-06-01.</ref> === Grafikaĵoj === La termino [[klimatogramo]] aplikeblas al variaj metodoj uzitaj por montri grafike la klimaton de difinita loko, inter kiuj jenas: * Grafikaĵo pri [[temperaturo]] kaj [[pluvo]] sen difinita [[skalo]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110724160124/http://www.kyrene.org/staff/ldemos/Launch/India/Climographs/climographs.pdf How to make a Climograph]</ref> * Termoizopletoj, nome grafikaĵo kiu montras la temperaturojn ĉiutagajn laŭlonge de la jaro. * Grafikaĵo konata kiel [[diagramo]] Walter-Lieth kiu montras la temperaturon kaj la precipitaĵojn en skalo de 1:2. * Montro de temperaturo kaj precipitaĵoj en grafikaĵoj apudaj, sed apartaj. == Klimata ŝanĝiĝo == {{Ĉefartikolo|Klimata ŝanĝo|Tutmonda varmiĝo}} [[Dosiero:Holocene Temperature Variations German.png|eta|Temperaturaj ŝanĝiĝoj de la lastaj 12.000 jaroj]] [[Dosiero:Temperature_reconstruction_last_two_millennia.svg|eta|Temperaturaj ŝanĝiĝoj de la lastaj 2000 jaroj]] '''La klimata ŝanĝiĝo''' estas iu ajn longdaŭra, granda ŝanĝiĝo de "[[Averaĝo|averaĝa]] [[vetero]]," kiun iu regiono spertas. === Efektoj de la klimata ŝanĝiĝo === * Averaĝa [[vetero]] povas inkluzivi averaĝajn [[temperaturo]]n, [[Precipitaĵo|precipitadon]], kaj ventoskemojn. * Ĝi temas pri ŝanĝojn de la variecon aŭ averaĝan staton de la [[atmosfero]] dum daŭroj de [[jardekoj]] al jarmilionoj. * Ĉi tiuj ŝanĝoj povas esti kaŭzitaj de la tera ŝanĝemo, eksteraj fortoj (kiel varioj de [[suno|sunluma forteco]]), kaj, pli freŝdate, de homa agado. === Moderna uzo de termino "klimata ŝanĝiĝo" === * Freŝdate, precipe kuntekste de politiko pri naturmedio, la termino "klimata ŝanĝiĝo" ofte referencas la ŝanĝiĝojn de la moderna klimato. === Tutmonda varmiĝo === [[Dosiero:Temperaturshangho.png|eta|dekstre|350px|Averaĝa [[temperaturo]] sur la [[tero|tergloba]] [[surfaco]] inter [[1856]] kaj [[2004]].]] <!--Por grandigi la bildon klakumu tien ⇒ [[Dosiero:Instrumental_Temperature_Record.png]]--> La termino '''tutmonda varmiĝo''' (kaj alternative [[klimata ŝanĝiĝo]]) priskribas plialtiĝon de la mezaveraĝa [[temperaturo]] de la [[atmosfero]], klimato kaj [[oceano]]j de la [[Tero]], kaj ties rilataj efikoj. Tamen [[klimata ŝanĝo]] povas ankaŭ referenci al ĉiu ajn historia ŝanĝo en klimato. Multaj linioj de scienca pruvaro montras ke la klimata sistemo varmiĝas.<ref>[Chapter 2: Observations: Atmosphere and Surface] {{Harvnb|Hartmann|Klein Tank|Rusticucci|Alexander|2013}} http://www.climatechange2013.org/images/report/WG1AR5_Chapter02_FINAL.pdf FAQ 2.1, "Evidence for a warming world comes from multiple independent climate indicators, from high up in the atmosphere to the depths of the oceans. They include changes in surface, atmospheric and oceanic temperatures; glaciers; snow cover; sea ice; sea level and atmospheric water vapour. Scientists from all over the world have independently verified this evidence many times."</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://epa.gov/climatechange/endangerment/myths-facts.html|titolo=Myth vs Facts....|jaro=2013|eldoninto=EPA (US)|alirdato=2016-01-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111206110610/http://epa.gov/climatechange/endangerment/myths-facts.html|arkivdato=2011-12-06}}The U.S. Global Change Research Program, the National Academy of Sciences, and the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) have each independently concluded that warming of the climate system in recent decades is 'unequivocal'. This conclusion is not drawn from any one source of data but is based on multiple lines of evidence, including three worldwide temperature datasets showing nearly identical warming trends as well as numerous other independent indicators of global warming (e.g., rising sea levels, shrinking Arctic sea ice).</ref> ==== La fenomeno ==== Nuntempe eblas konstati ĝeneralan varmiĝon de la atmosfero de nia planedo. En la lastaj tridek jaroj la averaĝa temperaturo sur la tergloba surfaco plialtiĝis 0,5 [[{{GdC|}}|celsiojn]]. La plej multaj sciencistoj kredas, ke la [[homo]] kaŭzis tion per enaerigo de [[metano]], [[karbona dioksido]], kaj aliaj [[forcejaj gasoj]] ekde la [[industriiĝo|industriigo]]. Tamen tion pridubas kelkaj aliaj sciencistoj. La natura [[forceja efiko]] igas la teron 30 celsiajn gradojn pli varma. Sen konsidero de aliaj ŝanĝoj diras teorio, ke plimultigo de la karbona dioksido en la atmosfero kaŭzas plivarmigon de la planeda surfaco. Restas la demando pri la grandeco de la varmigo. La Interregistara Komitato pri Klimata Ŝanĝo de la [[UN|Unuiĝintaj Nacioj]], subtenate de la naciaj sciencaj akademioj de la [[G8|G8-ŝtatoj]], esprimis sciencan prijuĝon, laŭ kiu la mezuma planeda temperaturo ekde la komenco de la [[20-a jarcento]] plialtiĝis 0.6 ± 0.2 celsiajn gradojn kaj plej "multe el la varmiĝo observata dum la lastaj 50 jaroj estas atribuebla al homaj agadoj". Malgranda malplimulto de la kvalifikitaj sciencistoj kontestas la vidpunkton, ke la agoj de homaro grave rolas en la lastatempa temperatur-aliiĝo. Restas necerta la amplekso de la klimata ŝanĝo, kiun oni observos estonte. Oni konflikte kaj publike debatas pri la sekva demando: Ĉu necesas ion fari, reage al la plivarmiĝo de la atmosfero de nia planedo, kaj se jes kion? ==== La grado de la varmiĝo ==== La ciferoj de la Brita Meteologia Oficejo indikas, ke la jaroj ekde [[2000]] estis meznombre {{GdC|0,18}} ({{GdF|0,32}}) pli varmaj ol la [[1990-aj]] jaroj. Ekde la [[1970-aj]] jaroj ĉiu jardeko vidas pliigon de proksimume la sama skalo. La unua jardeko de [[21-a jarcento]] estas "nedisputeble" la plej varma ekde kalkuloj komenciĝis, deklaris en [[decembro 2009]] la Brita Meteologia Oficejo kaj la [[Monda Organizaĵo pri Meteologio]] (mallonge: MOM). [[2009]] estis verŝajne la kvina plej varma en 160-jara observado. MOM sciigis, ke tutmondaj temperaturoj estas {{GdC|0,44}} ({{GdF|0,79}}) super la longatempa ordinara temperaturo. "Ni vidis superajn mezumajn temperaturojn en pluraj kontinentoj, kaj nur en [[Nordameriko]] regis kondiĉoj kun plu malvarmaj temperaturoj ol mezume," diris la Ĝenerala Sekretario de WMO Michel Jarraud. "Ni estas en varmiĝa tendenco - ni tute ne dubas pri tio." Ĉe tio [[NASA]] sugestas, ke nova tutmonda temperaturrekordo estos "fiksita en la sekvontaj unu aŭ du jaroj", inkluzive de danke al influo de [[El Niño]]. Aliaj esploristoj, kvankam, kredas pli probable, ke temperaturoj restos stabilaj dum unu jardeko ĉar aliaj naturaj cikloj tenas la oceanan surfacon relative malvarmeta, rapida varmiĝo probable alvenos poste.<ref>[http://www.eventeo.net/web/index.php/tutmonde/99-tutmonde/1768-tiu-jardeko-estas-rekorde-varma Tiu ĉi jardeko estas rekorde varma] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100716000603/http://www.eventeo.net/web/index.php/tutmonde/99-tutmonde/1768-tiu-jardeko-estas-rekorde-varma |date=2010-07-16 }} {{eo}}</ref> == Diversaj mapoj == <gallery> Dosiero:Africa Köppen Map.png|Köppen mapo de Afriko Dosiero:Americas Köppen Map original colors.png|Köppen mapo de Ameriko Dosiero:Asia Köppen Map.png|Köppen mapo de Azio Dosiero:Australia-Oceania Köppen Map.png|Köppen mapo de Aŭstralio kaj [[Oceanio]] Dosiero:Brazil Köppen Climate Map.png|Köppen mapo de Brazilo Dosiero:Europe Köppen Map.png|Köppen mapo de Eŭropo Dosiero:North America Köppen Map.png|Köppen map de Nordameriko Dosiero:India and South Asia Köppen climate map with legend.jpg|Köppen mapo de [[Suda Azio]] Dosiero:Russia Köppen Map.png|Köppen mapo de [[Rusujo]] Dosiero:South America Köppen Map.png|Köppen mapo de Sudameriko Dosiero:West Asia Köppen Map.png|Köppen mapo de [[Okcidenta Azio]] Dosiero:Australia-climate-map MJC01.png|Aŭstralio, klimato tra 30 jaroj (1961–1990). </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Klimatscienco]] * [[Vetero]] * [[meteologio]] * [[veterprognozo]] * [[Monda Organizaĵo pri Meteologio]] * [[El-Ninjo]] * [[Mikroklimato]] * [[Atlantika multjardeka oscilado]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Luis Carlos Campos, '''''Calor Glacial''''' (Glacia Varmeco ), ''Ediciones'' ''Arcopress''; * Campos, Luis Carlos, '''''Calor glacia''l''', ''Entramos en una nueva glaciación'' ISBN 978-84-934420-5-7 EAN 9788493442057 ''Editorial'': ''Arcopress'' * Campos, Luis Carlos, '''''Calor glacial''''', ISBN 978-84-92516-05-6 EAN 9788492516056 ''Ediciones Obelisco, S.L.'' * Hupfer, P.: ''Das Klimasystem der Erde''. Berlin 1991 * Bernhardt, K: ''Aufgaben der Klimadiagnostik in der Klimaforschung''. Gerl. Beitr. Geophys. 96 (1987), 113-126. * Hantel, M.; H. Kraus, C. D. ''Schönwiese: Climate definition''. Berlin: Springer Verlag 1987. * Hogger, M. ''Climatypes''. Ainring: Hogger Verlag 2007 * Christoph Buchal, Christian-Dietrich Schönwiese: ''Klima. Die Erde und ihre Atmosphäre im Wandel der Zeiten''. Hrsg.: Wilhelm und Else Heraeus-Stiftung, Helmholtz-Gemeinschaft Deutscher Forschungszentren, 2. Auflage. Hanau 2012, ISBN 978-3-89336-589-0. * Elmar Buchner, Norbert Buchner: ''Klima und Kulturen. Die Geschichte von Paradies und Sintflut''. Greiner Verlag, Remshalden 2005. ISBN 3-935383-84-3 * Karl-Heinz Ludwig: ''Eine kurze Geschichte des Klimas. Von der Entstehung der Erde bis heute'', Verlag Ch. Beck, München 2006, ISBN 3-406-54746-X * Wolfgang Behringer: ''Kulturgeschichte des Klimas. Von der Eiszeit bis zur globalen Erwärmung.'' Verlag C.H.Beck, München. ISBN 978-3-406-52866-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Klimato}} * [http://www.phys.ens.fr/~jacobsen/infanlibroj/La_bildlibro_de_la_tero.pdf La bildlibro de la tero] Ideo: Émilie Beaumont, Teksto:Agnès Vandewiele (franca originalo), [[Jesper Lykke Jacobsen]] (esperanta traduko), Bildoj: S. Alloy - C. David - F. Guiraud - P. Bon - F. Ruyer. Groupe Fleurus, Paris, www.editionsfleurus.com, ISBN 9782215031086 * [http://www.mitosyfraudes.org ''mitosyfraudes.org'' - Mito kaj fraŭdo", FAEC Fondo Argentina de Ekologio scienca", artikoloj en la hispana, la angla kaj la franca lingvo pri temo] * [http://www.literaturas.com/v010/sec0511/entrevistas/entrevistas-03.htm pri libro Luis Carlos Campos, '''Calor Glacial''' (Glacia Varmeco), jaro [[2005]]] {{es}} * [http://www.bgc-jena.mpg.de/mpg/websiteBiogeochemie/aktuelles/nachrichten/20101011/genPDF.pdf pri akvo-cirkulado en suda parto de tero]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{de}} * [http://www.climate.gov NOAA Climate Services Portal] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110703210729/http://www.climate.gov/ |date=2011-07-03 }} * [http://www.ncdc.noaa.gov/sotc/ NOAA State of the Climate] * [http://climate.nasa.gov/ NASA's Climate change and global warming portal] * [http://128.194.106.6/~baum/climate_modeling.html Climate Models and modeling groups]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130203222718/http://128.194.106.6/%7Ebaum/climate_modeling.html |date=2013-02-03 }} * [http://climateapps2.oucs.ox.ac.uk/cpdnboinc/ Climate Prediction Project] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051125010853/http://climateapps2.oucs.ox.ac.uk/cpdnboinc/ |date=2005-11-25 }} * [http://www.atmosphere.mpg.de/enid/1442 ESPERE Climate Encyclopaedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050902220920/http://www.atmosphere.mpg.de/enid/1442 |date=2005-09-02 }} * [http://www.arctic.noaa.gov/climate.html Climate index and mode information] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161119201227/http://www.arctic.noaa.gov/climate.html |date=2016-11-19 }} – Arctic * [http://www.beringclimate.noaa.gov/ A current view of the Bering Sea Ecosystem and Climate] * [http://www.climate-charts.com/index.html Climate: Data and charts for world and US locations] * [http://www.everyspec.com/MIL-HDBK/MIL-HDBK-0300-0499/MIL_HDBK_310_1851/ MIL-HDBK-310, Global Climate Data] U.S. Department of Defense – Aid to derive natural environmental design criteria * [http://www.ipcc-data.org IPCC Data Distribution Centre] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160519152028/http://www.ipcc-data.org/ |date=2016-05-19 }} – Climate data and guidance on use. * [http://historicalclimatology.com HistoricalClimatology.com] – Past, present and future climates - 2013. * [http://www.globalclimatemonitor.org Globalclimatemonitor] – Contains climatic information from 1901. * [http://www.emdat.be/ International Disaster Database] * [http://www.cop21paris.org/ Paris Climate Conference] * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Climate|revizio=699133622}} {{Havenda artikolo|Klimato}} [[Kategorio:Klimato| ]] [[Kategorio:Meteologio]] [[Kategorio:Temperaturo]] rpmcnzbhsj8f364ry2xudm2hsmvewu2 Movado kontraŭ kopirajta monopolo 0 20388 9419252 9384023 2026-07-03T01:21:12Z Hmreed2002 259691 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 9419252 wikitext text/x-wiki {{Neneŭtrala}}{{Informkesto organizaĵo}}Temas pri parta aŭ plena opozicio al la nuna stato kaj tendencoj de la sistemo konata kiel «[[kopirajta monopolo]]», «[[kopirajto]]» [kopirajt·o] aŭ «[[aŭtora rajto|aŭtoraj rajtoj]]», ordinare koncerne la «ekskluzivajn» aŭ «ekonomiajn» rajtojn, sed ne moralajn rajtojn kiel aŭtoreco; t.e. tion, kio en anglaj landoj estas nomata «{{fremdlingve|en|copyright}}». == Kontraŭantoj kaj kontraŭataĵoj == === DRM === {{Ĉefartikolo|Digital rights management}} [[Free Software Foundation]] (per kampanjo «[[:en:Defective by Design|Defective by Design]]»), [[Electronic Frontier Foundation]] kaj aliaj kontraŭas aldonon al komercaĵoj de funkcioj destinitaj sole por limigo de ties utileco, ekzemple per malebligo de kopiado, ŝanĝado aŭ legado de dosieroj. Tiuj iloj malebligas laŭleĝajn uzojn, okupas komputilajn risurcojn kaj havas maloportunajn postulojn de aferoj ne rilataj al la verko, kiel retkonekto aŭ uzado de aparta komputila programo aŭ operaciumo. Vidu detalojn en la artikolo «{{fremdlingve|en|[[Digital rights management]]}}». ==== Kontraŭagado ==== Permesiloj de [[Krea Komunaĵo|Creative Commons]] malpermesas apliki al la verko ilojn, limigantajn ies kapablon uzi rajtojn donatajn per la permesiloj.<ref>http://wiki.creativecommons.org/Baseline_Rights</ref> [[GNU GPL]]v3 havas kondiĉon, ke nenio licencita per la permesilo estu leĝe konsiderata kiel DRM kiun oni ne rajtas malfunkciigi.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.html#DRMProhibited |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-05-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160424012528/http://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.html#DRMProhibited |arkivdato=2016-04-24 }}</ref><ref>http://www.gnu.org/licenses/gpl.html#section3</ref> === Plilongigo === {{Ĉefartikolo|Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj#Protektodaŭroj}} Daŭro de kopirajta monopolo estas ĉiam plilongigata <ref>«Пушкинъ въ исторіи законоположеній объ авторскомъ правѣ въ Россіи.» de Переселенков, jaro 1909-a. [http://feb-web.ru/feb/pushkin/serial/psb/psb2052-.htm] (ruslingve)</ref>. Ankaŭ verkoj de jam longe malvivaj aŭtoroj, fariĝintaj [[publika havaĵo]], estas retirataj sub kopirajtan monopolon.<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Что общего между Чебурашкой и Сименоном? (Война за «доконвенционку») |aŭtoro=Павел Протасов |dato=2010-08-05 |url=http://www.chaskor.ru/article/chto_obshchego_mezhdu_cheburashkoj_i_simenonom_18991 |Eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |Alirdato=2024-01-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211204005122/http://www.chaskor.ru/article/chto_obshchego_mezhdu_cheburashkoj_i_simenonom_18991 |arkivdato=2021-12-04 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.michaelgeist.ca/content/view/6229/125/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120130142037/http://www.michaelgeist.ca/content/view/6229/125/ |arkivdato=2012-01-30 }}</ref><ref>[[:en:Uruguay Round Agreements Act]]</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.sitasingstheblues.com/faq.html#monopoly-and-competition | titolo = Q: Why would corporations hang onto all these old copyrights if they are going to make it so hard to use them? | alirdato = 2011-11-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Nina Paley | lasta = Paley | unua = Nina | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | date = | jaro = | monato = | formato = | verko = Sita Sings the Blues FAQ | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = angle | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref> tiel ke fariĝas malfacile eltrovi, ĉu malnova verko de jam longe malviva aŭtoro jam estas publika havaĵo;<ref name="borba_za_niche_pretsedent_belyaeva_18854">{{citaĵo el la reto |titolo=Борьба за ничьё: «прецедент Беляева» (История о том, как издатели не поделили общественное достояние) |aŭtoro=Павел Протасов |dato=2010-07-30 |url=http://www.chaskor.ru/article/borba_za_niche_pretsedent_belyaeva_18854 |eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |alirdato=2024-01-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220527001213/http://www.chaskor.ru/article/borba_za_niche_pretsedent_belyaeva_18854 |arkivdato=2022-05-27 }}</ref> kaj, se ne, kiun aŭ kiel kontakti por ricevi permeson ([[:en:Orphan works|«orfaj» verkoj]]).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.chaskor.ru/article/zelenye_zanyali_piratskuyu_storonu_v_evroparlamente_25361 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-10-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120223011638/https://www.chaskor.ru/article/zelenye_zanyali_piratskuyu_storonu_v_evroparlamente_25361 |arkivdato=2012-02-23 }}</ref> Pli komplikigas la aferon malsameco de leĝoj en diversaj landoj; ĉar Usono pretendas je rajto postuli ekstradicion pro uzo de retregionoj kiel .com kaj .net nekonforma al Usonaj leĝoj, ne-Usonanoj kredeble ne rajtas publikigi en siaj .com-aj aŭ .net-aj retpaĝaroj verkojn, kiuj jam estas publika havaĵo en iliaj landoj sed ne en Usono.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.slightlyrightofcentre.com/2012/01/shrinking-public-domain-animal-farm.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120202215944/http://www.slightlyrightofcentre.com/2012/01/shrinking-public-domain-animal-farm.html |arkivdato=2012-02-02 }}</ref> === Plivastigo de malpermesoj === Krom tempa plilongigo, oni atentigas ankaŭ pri plivastigo de agoj monopoligataj de leĝoj pri kopirajto. Ekzemple, iuj provas ŝajnigi neekzistanta aŭ leĝe malplivastigi rajton pri privata kopiado de verkoj,<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Открытое письмо законодателю (Против поправок к статье 1273 закона об авторских правах) |aŭtoro=lqp |dato=2011-03-05 |url=http://www.chaskor.ru/article/otkrytoe_pismo_zakonodatelyu_22510 |eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |alirdato=2024-01-24 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20211208040233/http://www.chaskor.ru/article/otkrytoe_pismo_zakonodatelyu_22510 |arkivdato=2021-12-08 }}</ref><ref>https://www.eff.org/deeplinks/2006/02/riaa-says-ripping-cds-your-ipod-not-fair-use</ref>, samtempe devigante produktantojn/vendantojn/aĉetantojn de [[memoro (komputiko)|komputila memoro]] pagi pro tio, ke tiu memoro estas uzebla por tia kopiado.<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Налог на болванки (Лучше сейчас и добровольно, чем потом и дорого) |aŭtoro=Павел Протасов |dato=2010-03-19 |url=http://www.chaskor.ru/article/nalog_na_bolvanki_15953 |Eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |Alirdato=2011-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220618083552/http://www.chaskor.ru/article/nalog_na_bolvanki_15953 |arkivdato=2022-06-18 }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.laquadrature.net/node/4883 | titolo = Private Copying: French Parliament Downsizes The Public's Rights | alirdato = 2011-11-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | date = 2011-11-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = La Quadrature du Net | paĝoj = | lingvo = angle | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160305010711/http://www.laquadrature.net/node/4883 | arkivdato = 2016-03-05 | citaĵo = }}</ref> Laŭ raporto de RBK daily, en Majo de 2012 Rusia aŭtora societo proponis pagigi sonigon de muziko en Rusiaj retpaĝaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.rbcdaily.ru/2012/05/21/media/562949983893190 | titolo = Михалков хочет обязать сайты платить за воспроизведение музыки в Сети | titolo-aldono = | alirdato = 2012-05-2x | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | dato = 2012-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = РБК daily | eldonisto = РосБизнесКонсалтинг | paĝoj = | lingvo = ruse | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto | url = https://www.chaskor.ru/news/appetit_prihodit_vo_vremya_edy_28171 | titolo = Аппетит приходит во время еды | titolo-aldono = Никита Михалков хочет обложить налогом ещё и соцсети Рунета. | alirdato = 2012-05-25 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | dato = 2012-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = [[Частный Корреспондент]] | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = ruse | arkivurl = https://web.archive.org/web/20120524062708/http://www.chaskor.ru/news/appetit_prihodit_vo_vremya_edy_28171 | arkivdato = 2012-05-24 | citaĵo = }}</ref> [[Piratpartio de Rusio]] esprimis supozon, ke tio estas intence troiga propono por deturni atenton de propono «iomete malpli terura».<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://pirate-party.ru/node/88 | titolo = Маневры ОКУПантов? | titolo-aldono = | alirdato = 2012-05-25 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Jack | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | dato = 2012-05-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Пиратская партия России | paĝoj = | lingvo = ruse | arkivurl = https://web.archive.org/web/20121012194605/http://pirate-party.ru/node/88 | arkivdato = 2012-10-12 | citaĵo = }}</ref> Kelkaj agoj, kiel kreo de nova verko aŭ raporto pri io, ofte necesigas uzon de ekzistantaj verkoj. Por ke oni ne bezonu ricevi permeson por tio, leĝoj provizas, ekzemple, «[[justa uzo|justan uzon]]». {{fremdlingve|en|Lawrence Lessig}} skribis en sia libro «[[Libera kulturo (libro)|Libera kulturo]]», ke praktike la koncernaj leĝoj estas tiel malklaraj, kaj ilia malobservo tiel severe punata, ke por multaj kreuntoj «justa uzo» preskaŭ ne eblas. Li nomis la situacion, kiam ĉia ajn kreo postulas, ke la kreonto ricevu permeson de iu, «[[permeskulturo]]» (angle: {{fremdlingve|en|permission culture}}).<ref>{{citaĵo de libro |familinomo=Lessig |personnomo=Lawrence |aŭtorligilo=Lawrence Lessig |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo=Free Culture — How Big Media Uses Technology and the Law to Lock Down Culture and Control Creativity |origindato= |originjaro= |originmonato= |url=http://www.free-culture.cc/ |formato= |atingdato= |atingjaro= |atingmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro=2004 |monato= |eldoninto= |loko= |lingvo=angle |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref> === Konflikto kun novaj teknologioj kaj deziroj de aŭtoroj === {{Ĝermo|sekcio=yes}} <!-- aldonindaj: * Betamax / Time-shifting [[:en:Sony Corp. of America v. Universal City Studios, Inc.]] * Bittorrent seeding of misnamed files * [[:en:Rio PMP300]] * propagando de mallibereco de ĉiuj verkoj ** aserto pri senutileco de publika havaĵo * Postuloj pri enmeto de DRM en informŝutilojn. * SOPA ks * https://eo.wikinews.org/wiki/Oni_procesas_kontra%C5%AD_CNET_pri_el%C5%9Dutebligo_de_LimeWire_%C4%89e_Download.com (ĉu laŭ la procesintoj, mem CNET aŭ almenaŭ ĝiaj partneroj en tia (kun ekzemploj de elŝutado de malliberaĵoj) reklamado de tiaj programoj subtenas SOPAn?) --> Nun, kiam danke al Interreto multe pli da personoj povas publikigi sian verkon, multaj aŭtoroj uzas kopirajton permeseme, ĝis [[libera verko|liberigo de siaj verkoj]]. Kelkaj (precipe eldonistoj kaj societoj destinitaj por protekto de kopirajta monopolo kaj por kopirajta monkolektado) kontraŭas tion, propagandante malpermeseman uzon. Tio fojfoje kaŭzas indignon, aŭ naskas miskomprenojn pri [[liberaj verkoj]]. * IIPA (International Intellectual Property Alliance) rekomendis enmeti landojn, kies registaroj aprobis uzon de [[libera programaro]], en «Special 301 Report», la liston de landoj malfavoraj al Usonaj uzantoj de kopirajta monopolo. Ĝi argumentis, ke per aprobo de [[malfermitkoda programaro]] la registaroj malplifortigas programaran industrion kaj ne sufiĉe respektas rajtojn pri intelekta proprieto.<ref>http://www.technollama.co.uk/encouraging-open-source-could-land-you-in-trouble</ref> * En Rusio en la jaroj 2009-2011 ekzistis iomaj duboj pri taŭgeco de Rusia leĝaro por funkciado de liberaj permesiloj (ekzemple, la aŭtoro laŭŝajne estis devigita havi rajtojn arbitre malpermesi).<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Законы интернета (Интернет-юристы недоумевают, интернет-издатели объединяются) |aŭtoro=Владимир Харитонов |dato=2009-10-28 |url=http://www.chaskor.ru/article/zakony_interneta_11825 |eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |alirdato=2024-01-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201203044326/http://www.chaskor.ru/article/zakony_interneta_11825 |arkivdato=2020-12-03 }}</ref><ref name="bablaw.livejournal.com">http://bablaw.livejournal.com/263629.html</ref> Oni komencis esplori eblajn ŝanĝojn al la leĝaro por certigi ilian uzeblon. En la jaro 2010 kelkaj verkistoj kaj aliaj subskribis provizitan al ili de libroeldonaj firmaoj leteron al la ŝtatprezidanto, en kiu oni petis «haltigi procezon de laŭleĝigo de libra piratado». En la letero estas menciita «[[libera permesilo]]» kiel unu el novaĵoj malprecizaj kaj arbitre interpreteblaj. Almenaŭ unu verkisto poste pentis pri tiu subskribo, skribante, ke li misopiniis pri liberaj permesiloj.<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Издатели подставляют писателей (Александр Иличевский сожалеет о том, что подписал письмо президенту) |aŭtoro=Владимир Харитонов |dato=2010-12-20 |url=http://www.chaskor.ru/article/izdateli_podstavlyayut_pisatelej_21617 |eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |alirdato=2024-01-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220519223921/http://www.chaskor.ru/article/izdateli_podstavlyayut_pisatelej_21617 |arkivdato=2022-05-19 }}</ref><ref>[[n:Eldonistoj oponas la proponatajn ŝanĝojn de Rusia aŭtorrajta leĝo]]</ref><!-- kvankam al mi ne estas klare, ĉu finfine li efektive komprenis, kio estas [[libera permesilo]] ~AVRS --> Aliflanke, koncerne la proponitajn ŝanĝojn mem, kelkaj esprimis dubojn, ĉu ili ne estus malutilaj al uzebleco de liberaj permesiloj. [[Dosiero:ME 442 Permission.png|eta|Bildrakonto (en la angla)]] * {{fremdlingve|en|[[Nina Paley]]}} uzis la esprimon «[[permeskulturo]]» (angle: {{fremdlingve|en|permission culture}}) en bildrakonto pri emo peti permeson pri ĉio, kun ligilo al sia blogafiŝo, en kiu ŝi insistis, ke oni ne malŝparu ŝian tempon per permespetoj pri uzo de ŝiaj [[libera verko|liberaj verkoj]], sed, pli bone, simple danksciigu ŝin pri la uzo.<ref>http://mimiandeunice.com/2011/08/30/permission-2/</ref><ref>http://blog.ninapaley.com/2011/04/20/yes-means-yes/</ref> * ''[[Gervase Markham]]'' de [[Mozilo]] rakontis en «Times Online» pri retpoŝta komunikiĝo kun surprizita oficisto de «{{fremdlingve|en|Trading Standards department}}» (Britia registarero reguliganta komercadon). Tiu oficisto esprimis sian malkredemon, ke Mozilo permesas al ĉiu vendi kopiojn de ĝia programaro, kaj plendis, ke tio praktike preskaŭ malebligus al ili plenumigadon de kopirajtmonopolo&shy;protektaj leĝoj, ĉar tiam estas malfacile havi universalan klarigon por firmaoj pri tio, kio estas permesita aŭ malpermesita.<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/technology/article733264.ece | titolo = Free software? You can't just give it away | alirdato = 25-a de junio 2011 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Gervase Markham]] | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | date = 2006-02-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = Times Online | eldonisto = Times Newspapers Ltd | paĝoj = | lingvo = angle | arkivurl = https://web.archive.org/web/20070410152233/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/technology/article733264.ece | arkivdato = 2007-04-10 | citaĵo = }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://weblogs.mozillazine.org/gerv/archives/2006/02/you_cant_just_give_it_away.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080724121145/http://weblogs.mozillazine.org/gerv/archives/2006/02/you_cant_just_give_it_away.html |arkivdato=2008-07-24 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://weblogs.mozillazine.org/gerv/archives/2006/02/trading_standards_followup.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080706151512/http://weblogs.mozillazine.org/gerv/archives/2006/02/trading_standards_followup.html |arkivdato=2008-07-06 }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.boingboing.net/2006/02/23/uk_antipiracy_office.html | titolo = UK anti-piracy officer assures Firefox she'll catch the pirates who copy it | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Cory Doctorow]] | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | date = 2006-02-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = angle | arkivurl = https://web.archive.org/web/20080906003513/http://www.boingboing.net/2006/02/23/uk_antipiracy_office.html | arkivdato = 2008-09-06 | citaĵo = }}</ref> * [[BitTorento]] kaj aliaj iloj por [[samtavola ŝutado]] suferas, estante (mis)prezentataj de kopirajtmonopoluloj kiel ligitaj precipe, se ne ekskluzive, al kontraŭleĝa kopiado.<ref name="vikinovajhoj-google-torrent">[[n:Serĉilo de Google rifuzas dum tajpado aŭtomatan kompletigon de vortoj kiel «torrent»]]</ref><ref>https://torrentfreak.com/torrent-becomes-a-dirty-word-as-site-admin-fined-29000-110602/</ref> En Rusio antaŭ la jaro 2008, ajna societo por kolektiva administrado de rajtoj povis reprezenti ĉiujn rajtoposedantojn. Tio permesis funkciadon de Interreta muzikvendejo «AllOfMP3», kiun Usonaj eldonistoj kaj registaro akuzadis pri grandskala malobservado de kopirajta monopolo.<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Два в одном (В России зарождается олигополия по управлению авторскими правами) |aŭtoro=Павел Протасов |dato=2009-09-18 |url=http://www.chaskor.ru/p.php?id=10345 |eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |alirdato=2011-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201129142852/http://www.chaskor.ru/p.php?id=10345 |arkivdato=2020-11-29 }}</ref><ref>http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2008/05/26/n_1223361.shtml</ref> === Sekreteco kaj rekreado de la samaj aferoj === Eldonanto de mallibera programo aŭ aparato ofte provas malpermesi iujn uzmanierojn de la programo aŭ aparato (ekzemple ĉar li eventuale povas eldoni plimultekostan version kun iom alia permeso, aŭ vendi al iu permeson fari tion), studadon por eltrovado de ties funkcimaniero. Eĉ se studado ne estas rekte malpermesita (aŭ estas permesita de la leĝoj), ŝanĝebla aŭ legebla formo kiel fontotekstoj povas esti neprovizita. Tiam por havi programon aŭ aparaton uzeblan per maniero ne rekte ebligita de la eldoninto, oni devas aŭ fari ion postulatan de la eldoninto (kiu ne estas devigita konsenti ion ajn), aŭ fari aŭ mendi novan programon. Dume por ŝparo kaj interkonformo ofte ŝajnas pli bone reuzi ion jam kreitan de iu. Tio estas komparebla kun [[recikligo]] de materialoj. Vidu ankaŭ sube pri enŝloso (alligo al provizinto). === Enŝloso === Komputiloj kaj komputilaj programoj, precipe malliberaj, povas uzi informaranĝojn, kiuj estas sekretaj aŭ malliberige patentigitaj. Havante informojn konservitajn laŭ tia informaranĝo (kreitajn ĉu de aliaj, ĉu de si mem), por uzi ilin oni povas bezoni pagi al la rajtoposedanto, aŭ uzi ilojn (programojn, komputilojn ks), kreitajn aŭ aprobitajn de la rajtoposedanto. Pro perdiga kompaktigado, [[Digital rights management|teĥnikaj uzlimigiloj]], sekretoj kaj patentoj, alia maniero povas esti malfacila, neebla, aŭ kontraŭleĝa dum multaj jaroj. Tio kreas regpovon de la rajtoposedanto pri informoj de ties klientoj, kaj povas konduki al porĉiama perdo de la informoj, ekzemple pro: * nedeziro aŭ nepovo kontentigi postulojn de la rajtoposedanto * iala ĉeso de agado de la rajtoposedanto koncerne la malliberan aranĝon, ekzemple ĉar: ** li mem ne plu bezonis la aranĝon; ** li ial perdis la priskribojn de la aranĝo aŭ la necesajn ilojn. * plena malapero de la rajtoposedanto .<ref>http://esr.ibiblio.org/?p=4371</ref> === Monkolektadaj societoj === Monkolektadaj societoj («asocioj de rajtoposedantoj», «societoj por administrado de rajtoj» ks) pretendas je rajto administri rajtojn kaj kolekti rekompencan monon por ĉiuj ajn artistoj de la koncerna tipo, pro ĉiuj ajn uzoj, fojfoje kiam la uzanto pensus, ke la artisto jam estas rekompencita laŭ kontrakto (ekzemple, kiam oni devigas kinejon pagi al komponinto de muziko en filmo ĉe ĉiu montro de la filmo).<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Обвиняется РАО (Дума наконец-то занялась «коллективным управлением авторскими правами») |aŭtoro=Владимир Харитонов |dato=2010-03-31 |url=http://www.chaskor.ru/article/obvinyaetsya_rao_16373 |eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |alirdato=2024-01-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220128202130/http://www.chaskor.ru/article/obvinyaetsya_rao_16373 |arkivdato=2022-01-28 }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Музыка не для РАО (Для РАО — Росохранкультура и Минкульт) |aŭtoro=Владимир Харитонов |dato=2010-06-30 |url=http://www.chaskor.ru/article/muzyka_ne_dlya_rao_18267 |eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |alirdato=2024-01-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201126125239/http://www.chaskor.ru/article/muzyka_ne_dlya_rao_18267 |arkivdato=2020-11-26 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tomsmithonline.com/legal.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110616154635/http://www.tomsmithonline.com/legal.htm |arkivdato=2011-06-16 }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |titolo=РАО срывают концертную программу |aŭtoro= |dato=2011-10-11 |url=http://kommersant.ru/doc/1792109 |verko=Газета "Коммерсантъ", №190 (4731) |eldonejo=Коммерсантъ |alirdato=2024-01-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211227161007/https://www.kommersant.ru/doc/1792109 |arkivdato=2021-12-27 }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Борьба с неветряными мельницами |aŭtoro=Павел СУРКОВ (Pavel Surkov) |dato=2011-10-07 |url=http://www.zvuki.ru/R/P/26414/ |eldonejo=ЗВУКИ РУ |alirdato=2024-01-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304214529/http://www.zvuki.ru/R/P/26414/ |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> Por rifuzi tion, artisto iufoje devas plenumi malfacilan formalaĵon, ekzemple provizi kompletan liston de siaj verkoj.<ref name="bablaw.livejournal.com"/><ref>http://www.dailykos.com/story/2007/04/24/327063/-Is-the-RIAA-Pulling-a-Scam-on-the-Music-Industry</ref> En Rusio okazis disputo pri tio, ke «Rusia aŭtora societo» (RAO) devigis organizintojn de koncertoj de alilandaj kantistoj pagi al RAO, por ke RAO sendu la monon (krom parto por si) per tiulanda monkolekta societo al la tekstaŭtoroj, kiuj estis tiuj samaj kantistoj.<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Музыкальные ОКУПанты |aŭtoro=Павел Нетупский |dato=2012-03-23 |url=http://www.baltinfo.ru/2012/03/23/Muzykalnye-OKUPanty-267575 |eldonejo=Балтийское информационное агентство (БалтИнфо) |alirdato=2012-03-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220306144426/https://baltinfo.ru/2012/03/23/Muzykalnye-OKUPanty-267575 |arkivdato=2022-03-06 }}</ref> Alifoje reprezentanto de RAO diris, ke se kantaŭtoro estas mem organizanto de sia koncerto, li devas kontakti RAOn por rifuzi aŭ ricevi aŭtoran rekompencon laŭ kontrakto.<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Организатор, исполнитель, пособник... (РАО продолжает наступление) |aŭtoro=Павел Протасов |dato=2009-09-07 |url=http://www.chaskor.ru/article/organizator_ispolnitel_posobnik_9972 |eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |alirdato=2011-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210516122048/http://www.chaskor.ru/article/organizator_ispolnitel_posobnik_9972 |arkivdato=2021-05-16 }}</ref> Laŭ raportoj, Belgia asocio pretis kolekti monon por artistoj, eĉ ne kontrolante ĉu ili entute ekzistas (la artistoj estis hejmaparatoj).<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Music Royalty Society Collects Money For Fake Artists, Bathroom Equipment and Food |aŭtoro=enigmax |dato=2011-02-08 |url=https://torrentfreak.com/music-royalty-society-collects-money-for-fake-artists-bathroom-equipment-and-food-110308/ |eldonejo=TorrentFreak |alirdato=2024-01-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230922190523/https://torrentfreak.com/music-royalty-society-collects-money-for-fake-artists-bathroom-equipment-and-food-110308/ |arkivdato=2023-09-22 }}</ref> === Eŭropa Unio === Artikolo 13 de nova Direktivo pri Kopirajto en Unuiĝinta Cifereca Merkato devus starigi komunajn normojn pri kopirajto en la tuta [[Eŭropa Unio]], sed ĝi povus minaci minioritatajn kaj malplimultajn lingvojn inter kiuj Esperanto se ĝi estas apbrobata<ref>Václav Zouzalík, [https://www.liberafolio.org/2019/03/12/nova-direktivo-de-eu-pri-kopirajto/ Nova Direktivo de EU pri kopirajto povos damaĝi minoritatajn lingvojn], Libera Folio, la 12-an de marto 2019.</ref>. === Agado kontraŭ malobservo de kopirajta monopolo === Agado kontraŭ malobservo de kopirajta monopolo estas ofte mallaŭdata. * Muzikeldonistoj nomas grandajn sumojn, kiujn ilidire kostas al ili kontraŭleĝa kopiado, sed oni fojfoje asertas, ke tiuj sumoj ne estas bone kalkulitaj, ekzemple ĉar ne ĉiuj kopiintoj aĉetus oficialan kopion, se ne ekzistus neoficiala (aŭ eĉ ekscius pri ekzisto de la verko). Kelkaj muzikistoj, sociologiistoj kaj muzikŝatantoj opinias, ke elŝutado eĉ helpas al muziko, kaj uzantoj de ŝutretoj aĉetas multoble pli da oficialaj verkokopioj ol neuzantoj.<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Музыканты — за пиратов (Всё больше артистов выступают против ограничения файлообмена) |aŭtoro=Валентин Мальцев |dato=2009-09-26 |url=http://www.chaskor.ru/article/muzykanty_-_za_piratov_10663 |eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |alirdato=2011-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220119080254/http://www.chaskor.ru/article/muzykanty_-_za_piratov_10663 |arkivdato=2022-01-19 }}</ref><ref>http://torrentfreak.com/suppressed-report-found-busted-pirate-site-users-were-good-consumers-110719/</ref><ref>http://www.techdirt.com/articles/20111101/04460416581/spanish-judge-gets-it-pirated-copies-not-necessarily-lost-sales-may-boost-purchases-later.shtml</ref><ref>https://torrentfreak.com/piracy-may-boost-sales-111102/</ref> ** En la jaro 2007-a juĝantaro difinis, ke Usonanino ''{{fremdlingve|en|[[Jammie Thomas]]}}'', kiu en la jaro 2005-a elŝutebligis 24 kantojn (kvankam oni ne asertis, ke iu ilin elŝutis), devas pro tio pagi rekompence 222 milojn da usonaj dolaroj. En la jaro 2008-a juĝisto {{fremdlingve||Davis}} deklaris tion neproporcia al la perdo de {{fremdlingve|en|[[Capitol Records]]}}, sed en la jaro 2009-a alia juĝantaro difinis jam sumon de 1,92 milionoj da dolaroj (80 mil je kanto), kiun juĝisto {{fremdlingve||Davis}} malpligrandigis ĝis 54 miloj. En Novembro de la 2010-a alia juĝantaro difinis sumon je 1,5 milionoj dolaroj. En Julio de la 2011-a la sumo denove estis 54 mil dolaroj. [[RIAA]] apelaciis.<ref>http://torrentfreak.com/appalling-1-5-file-sharing-verdict-slashed-to-54000-110722/</ref><ref>http://torrentfreak.com/riaa-appeals-following-latest-jamie-thomas-file-sharing-ruling-110823/</ref><ref>http://arstechnica.com/tech-policy/news/2010/01/judge-slashes-monstrous-jammie-thomas-p2p-award-by-35x.ars</ref> ** En la jaro 2010-a Moskva juĝejo decidis pri depostulo de eldonejo «Astrel» (parto de la grupo «AST») de pli ol 7,5 miliardoj da rubloj (≈250 milionoj da usonaj dolaroj) pro senpermesa eldono de preskaŭ 25 mil ekzempleroj de libro (t.e. ≈ 300 mil rubloj, ≈ 10 mil dolaroj je ekzemplero). Tia sumo estis bazita sur la preskaŭ 115-milrubla prezo de ekzemplero el etkvanta eldono de la procesinta eldonejo «Terra».<ref name="borba_za_niche_pretsedent_belyaeva_18854" /><ref>http://lenta.ru/news/2010/07/20/belyaev/</ref> En marto 2011 la decido estis nuligita kaj transdonita en [[:ru:Высший Арбитражный Суд Российской Федерации|la superan juĝejon]].<ref>http://lenta.ru/news/2011/07/05/books/</ref> Laŭ «Terra», tian kompenso-kalkuladon en juĝejojn enkondukis ĝuste grupo «AST».<ref>http://www.gazeta.ru/culture/2010/07/22/a_3400407.shtml</ref> *** En Decembro de 2011 la supera juĝejo decidis, ke oni kalkulu rekompencon por disvastigo de kontraŭleĝaj ekzempleroj laŭ la prezo de la kontraŭleĝaj ekzempleroj, ne tiu de la laŭleĝaj.<ref>http://www.fontanka.ru/2011/12/07/042/</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://kad.arbitr.ru/?id=d95961f2-5ca6-4c29-9199-406c9d0e5e30 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111008231050/http://kad.arbitr.ru/?id=d95961f2-5ca6-4c29-9199-406c9d0e5e30 |arkivdato=2011-10-08 }}</ref> * Eldonistoj postulas de retfirmaoj informojn pri personoj, kies [[IP-adreso]]jn ili suspektas pri malobservo de kopirajta monopolo, ofte sen [[proceso (juro)|juĝproceso]]. En kelkaj landoj oni enkondukis aŭ volas enkonduki devigan ĉesigon de kontraktoj de retfirmaoj kun malobservantoj de kopirajta monopolo (aŭ posedantoj de komputiloj uzitaj de tiuj, inkluzive de [[retpirato|retpirata]] misuzo).<ref>{{Citaĵo el la reto |Titolo=Три удара по пиратству (Сенат Франции принял исправленный вариант закона об интернет-пиратстве.) |aŭtoro= |dato=2009-07-13 |url=http://www.chaskor.ru/news/tri_udara_po_piratstvu_8334 |eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |alirdato=2011-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201129135540/http://www.chaskor.ru/news/tri_udara_po_piratstvu_8334 |arkivdato=2020-11-29 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dontdisconnect.us/the-proposals/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110610154032/http://www.dontdisconnect.us/the-proposals/ |arkivdato=2011-06-10 }}</ref> Kontraŭantoj argumentas, ke tio tro kontraŭas privatecon aŭ estas troa.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://forbrukerportalen.no/Artikler/2008/Norwegian%20Consumer%20Council%20calls%20for%20Internet%20complaint%20board |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081027000900/http://forbrukerportalen.no/Artikler/2008/Norwegian%20Consumer%20Council%20calls%20for%20Internet%20complaint%20board |arkivdato=2008-10-27 }}</ref><ref>http://www.mondaq.com/unitedstates/article.asp?articleid=67534</ref> Ankaŭ okazas akcidentaj akuzoj de malĝustaj personoj,<ref>http://torrentfreak.com/isp-wrongfully-sent-300-first-strike-letters-to-innocents-110617/</ref> kaj oni raportas ankaŭ pri intencaj.<ref>http://torrentfreak.com/anti-piracy-lawyers-found-guilty-of-professional-misconduct-110610/</ref><ref>https://torrentfreak.com/canadian-police-issue-file-sharing-scam-letters-fraud-warning-110915/</ref> Krome, oni akuzis elŝutintojn de [[Misnomo|misnomitaj]] dosieroj, kiuj kontraŭ siaj titoloj enhavis pornografiajn filmojn, pri malobservo de kopirajtaj monopoloj pri tiuj filmoj.<ref>http://torrentfreak.com/file-sharers-an-easy-prey-to-anti-piracy-lawyers-110614/</ref> ** En [[Usono|Usona]] urbeto [[Coshocton, Ohio|Koŝokton (Ohio)]] ekzistis municipa [[Wifi]]a reto, ĝis iu kontraŭleĝe elŝutis per ĝi kopion de filmo. Tiam la tuturba reto estis malŝaltita.<ref>http://www.boingboing.net/2009/11/12/mpaa-shuts-down-enti.html</ref><ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Всеобщее наказание (В США за пиратское скачивание фильмов от Wi-Fi отключили весь город.) |aŭtoro= |dato=2009-11-16 |url=http://www.chaskor.ru/news/vseobshchee_nakazanie_12448 |eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |alirdato=2011-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201129135856/http://www.chaskor.ru/news/vseobshchee_nakazanie_12448 |arkivdato=2020-11-29 }}</ref> * Kelkaj manieroj estas rigardataj kiel cenzurecaj, ekzemple forpreno de domajnonomoj de retpaĝaroj (ofte sen juĝdecido),<ref name="vikinov-moz-mafiaafire">[[n:Department of Homeland Security petas Mozilon forigi aldonaĵon de «MAFIAA Fire»]]</ref><ref>https://www.eff.org/deeplinks/2011/11/hollywood-new-war-on-software-freedom-and-internet-innovation</ref><ref>http://www.techdirt.com/articles/20111116/11400016792/more-more-people-speak-up-against-sopa.shtml</ref> aŭ rifuzo de aŭtomata kompletigo por vortoj kiel «torrent» en serĉpetoj fare de [[Google]].<ref name="vikinovajhoj-google-torrent" /> Ekzemplo estas la Usona leĝoprojekto «[[Stop Online Piracy Act|SOPA]]»; listo de publikaj subtenantoj estas la dua listo (dukolumna) en http://www.digitaltrends.com/opinion/the-439-organizations-sopa-opponents-should-worry-about/ * En la jaro 2011, «ICE» de Usona «DHS» traktis ekster-Usonajn retpaĝarojn kun domajnonomoj en retregionoj «[[.com]]» kaj «[[.net]]» laŭ Usonaj leĝoj, forprenis la domajnonomojn,<ref name="vikinov-moz-mafiaafire"/> kaj diris, ke uzo de tiuj retregionoj estas sufiĉa por postuli [[ekstradicio]]n en Usonon de la administrantoj de la retpaĝaroj, ĉar tiuj retregionoj, kvankam ili povas ŝajni lande neŭtralaj, estis administrataj de Usona «[[Verisign]]».<ref>http://torrentfreak.com/pirate-admins-sweat-as-ice-reveal-extradition-criteria-110704/</ref><ref>http://www.guardian.co.uk/technology/2011/jul/03/us-anti-piracy-extradition-prosecution</ref> En januaro de 2012, juĝisto en Unuiĝinta Reĝlando aljuĝis, ke eksa administranto de tiea retpaĝaro kun ligiloj al filmkopioj, neniam estinta en Usono, estas ekstradiciebla tien.<ref>https://torrentfreak.com/tvshack-admin-can-be-extradited-to-us-judge-rules-120113/</ref><ref>[[:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2012-06-25/In the news]]</ref> * Oni uzas {{lingvaĵo|[[infanpornografio]]n|La menciata Mogis kontraŭas uzon de tiu nomo por la afero, ĉar gravas ne misuzcelo, sed malboneco por la infanoj.}} kiel pretekston por enkonduki {{N|interreta cenzuro}} (filtrilojn, blokadon) por poste ekuzi ĝin kontraŭ malobservo de kopirajta monopolo.<ref>https://christianengstrom.wordpress.com/2010/04/27/ifpis-child-porn-strategy/</ref> [[Rick Falkvinge]] malkomparis tion kun «Mogis», Germania grupo por homoj, kiuj dum infaneco suferis de seksa misuzo; tiu grupo asertas, ke blokado de infanmisuzantaj retpaĝaroj anstataŭ ilia forigado nur pligrandigas la problemon kaŝante ĝin (ĝi ankaŭ kontraŭas uzon de la nomo «infanpornografio», proponante ion kiel «[[bildoj de seksa misuzo de infanoj]]»)<ref>http://mogis-verein.de/</ref>.<ref>http://torrentfreak.com/the-copyright-lobby-absolutely-loves-child-pornography-110709/</ref> * Kontraŭantoj mencias, ke leĝrilataj kopirajtmonopol&shy;defendaj ennovigoj ofte estas antaŭenigataj sekrete aŭ per speciala «urĝa» maniero, ĝis kiam jam estas tre malfacile haltigi ilin.<ref>https://torrentfreak.com/u-s-anti-piracy-police-kept-secret-from-the-public-110811/</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://alt1040.com/2012/03/para-cumplir-con-tlc-el-gobierno-colombiano-impulsa-reforma-express-al-derecho-de-autor |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120325173414/http://alt1040.com/2012/03/para-cumplir-con-tlc-el-gobierno-colombiano-impulsa-reforma-express-al-derecho-de-autor |arkivdato=2012-03-25 }}</ref> * Fojfoje malkovriĝas malobservoj de kopirajta monopolo fare de organizaĵoj, kiuj deklaras deziron por pli fortaj punoj pro malobservo.<ref>https://torrentfreak.com/is-copyright-only-for-the-big-guys-110828/</ref><ref>https://torrentfreak.com/copyright-infringing-record-labels-settle-for-50m-110531/</ref> * Oni asertas, ke la iloj, destinitaj por ke kopirajtmonopolo&shy;posedantoj povu forigi kontraŭleĝajn kopiojn aŭ derivaĵojn de iliaj verkoj el retpaĝaroj, aŭ profiti de ili, estas misuzataj de la monopolo&shy;posedantoj aŭ eĉ de friponoj. Laŭaserte, la misuzantoj povas forigi aĵojn sen konsideri justuzecon, forigi dosierojn iel similajn al iliaj (aŭ al pripretenditaj de ili), aŭ havantajn nomojn iomete similajn al tiuj de iliaj verkoj. Misatribuo povas okazi ankaŭ aŭtomate, pro la komparaj algoritmoj.<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://torrentfreak.com/youtubes-content-id-piracy-filter-wreaks-havoc-110908/ | titolo = YouTube’s Content-ID Piracy Filter Wreaks Havoc | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ernesto| lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | date = 2011-09-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = TorrentFreak| eldonisto = | paĝoj = | lingvo = angle | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://torrentfreak.com/hotfile-sues-warner-bros-for-copyright-fraud-and-abuse-110913/ | titolo = Hotfile Sues Warner Bros. For Copyright Fraud and Abuse | alirdato = 2011-09-15| alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ernesto| lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | date = 2011-09-13| jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = TorrentFreak | paĝoj = | lingvo = angle | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://torrentfreak.com/warner-bros-admits-sending-hotfile-false-takedown-requests-111109/ | titolo = Warner Bros. Admits Sending HotFile False Takedown Requests | alirdato = 2011-11-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ernesto | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | date = 2011-11-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = TorrentFreak | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = angle | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref> === Neoportuneco de oficiala aĉeto === Iuj uzantoj de verkoj kiel filmoj kaj muziko diras, ke ofte estas multe pli oportune akiri kaj uzi nelaŭleĝan kopion de verko, ol oficialan. Krom uzeblecaj problemoj de [[Digital rights management|DRM]] mem, kiu povas fidifini, ''kiel'' oni povu uzi verkojn, oni plendas pri deziro de eldonistoj decidi, ''kie'' kaj ''kiam'' oni povu uzi la verkojn. Ekzemple, ili povas uzi DRMon <!-- (kaj/aŭ primerkatajn leĝojn? mi ne scias, ĉu tio okazas fakte laŭleĝe, kvankam almenaŭ pri unu komputila ludo oni priraportis tian okazon. ~AVRS --> por malebligi spektadon de filmo el disko, aĉetita en unu lando, en ceteraj landoj (ekzemple, por povi difini malsamajn prezojn en malsamaj landoj), eĉ se temas nur pri [[vojaĝo]] aŭ [[migrado]]. Oficialaj diskoj kaj elŝuteblaĵoj aperas nur post kiam la filmo estis montr&shy;ad&shy;ita en kinejoj. Oficialaj elŝuteblaĵoj ofte ne estas sufiĉe haveblaj kun oportunaj prezoj.<ref>http://torrentfreak.com/file-sharing-symptom-not-problem-110629/</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://torrentfreak.com/digital-monopolies-a-bigger-threat-than-piracy-says-miramax-ceo-111004/ |titolo=Digital Monopolies A Bigger Threat Than Piracy, Says Miramax CEO |alirdato=2011-10-05 |aŭtoro=Ernesto |date=2011-10-04 |verko=TorrentFreak |eldonisto=TorrentFreak |lingvo=en |arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }}</ref> <!-- Oni fojfoje mencias netranssalteblan reklamon kaj prokopirajtan propagandon sur oficialaj DVDoj, sed ne en kontraŭleĝaj kopioj. Trovi fontojn kaj aldoni. ~AVRS--> === (iama enhavo de ĉi tiu artikolo) === ---- Iu resumis la malsimilecon inter la aĵoj kiuj prave estas objekto de posedorajto kaj tiuj ĉe kiuj ĝi ne validas per: "Se ni renkontiĝas kaj mi, kiu havas unu panon kaj unu fiŝon, transdonas ilin al vi, entute restas unu pano kaj unu fiŝo. Sed se mi havas unu ideon kaj transdonas ĝin al vi, fine restas du ideoj." La argumentoj kontraŭ kopirajtleĝoj estas: * ... "Ece inventoj ne povas esti Poseditaĵoj." Diris [[Thomas Jefferson]], aŭtoro de la [[Usona Deklaro de Sendependeco]] kaj ankaŭ advokato de publikaj bibliotekoj. Nocio "[[intelekta posedrajto]]" estas sufiĉe nova, kaj estis fondita de ŝtatoj nur por la ĝenerala intereso de socio. Ebligante la elpensintoj deponi la priskribon de sia inventaĵo kontraŭ oficialo posedoagnosko, oni opiniis, ke tiel la inventoj ne malaperos kun siaj elpensintoj, sed ke iliaj memoroj plurestos profite al ĉiuj. La posedrajto donacita al persono estis nur rimedo por celo, celo kiu estis, kaj estu la supera intereso de homaro. Angla politikisto [[Thomas Babington Macaulay]] en [[1841]], kiam la kopirajta monopolo daŭris po 20 jaroj post kreado de la verko, jam komentis tion aldonante, ke la daŭro ne devas est tro longa (kaj li opiniis, ke 20 jaroj estis '''jam tro'''), se ne la efiko ne plu estus bonefara sed malutila (al la praviga celo, t.e. la prospero de socio kaj disvastigo de verkoj). == Proponataj solvoj == * La plej simplaj kaj ekstremaj proponoj estas tute forigi kopirajtan monopolon, aŭ fari ĝian daŭron relative mallonga (ekzemple, 5 jaroj).<ref>https://www.chaskor.ru/article/vmesto_bernskoj_konventsii_-_moskovskaya_25297</ref> ** Richard Stallman atentigis, ke krom la «aŭtorrajta» kopirajta monopolo, oni povas malliberigi komputilajn programojn ankaŭ per apartaj «permesiloj por uzanto» ({{fremdlingve|en|EULA}}) kaj patentoj. Krom tio, ofte ekzistas grava malsamo inter fonta teksto de programo kaj ties plenumebla formo. Do mallibera programo povus havi avantaĝon de tio, dum programo sub [[GNU GPL|la GPL]] ĝin ne havus, ĉar la [[rajtocedo|rajtocedaj]] kondiĉoj de (la nuna) GPL funkcias per kopirajta monopolo.<ref name="gnu-pirate-party">http://www.gnu.org/philosophy/pirate-party.html</ref> *** Por solvi tion, Richard Stallman proponis postuli de aŭtoroj de malliberaj programoj provizi la fontotekstojn, kiuj estus konservataj en sekreto ĝis estingiĝo de la 5‑jara kopirajta monopolo, kaj poste publikigataj.<ref name="gnu-pirate-party" /> *** Alia persono proponis, ke kopirajta monopolo daŭru des pli longe, ju pli libera estas la verko.<ref name="gnu-pirate-party" /> * Oni proponas, ke uzantoj de Interreto pagadu konstantan sumon, disdividotan inter artistoj laŭ populareco, kaj pro tio rajtu kopii ĉiujn publikigitajn verkojn. Por eviti, ke kelkaj plej popularaj artistoj ricevu preskaŭ ĉion el la kolektita mono, {{fremdlingve|en|[[Richard Stallman]]}} proponis, ke la elcentaĵo mona estu kalkulata ne rekte laŭ la elcentaĵo populareca, sed laŭ ties kuba [[Radiko (matematiko)|radiko]].<ref>http://stallman.org/articles/internet-sharing-license.en.html</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Pirata partio]] * [[Kopimismo]] * [[Informlibereco]] * [[Permission culture]] ([[permespeta kulturo]] aŭ [[permeskulturo]]) * [[:en:Parable of the broken window]] {{ref-en}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20091124124207/http://www.freescape.eu.org/biblio/article.php3?id_article=10 parolado de léon Blum pri patentoj kaj justeco] * [http://www.indymedia.org.uk/en/2003/01/50111.html historia artikolo kontraŭ la trouzo de kopirajta monopolo (angle)] * [http://www.midiaindependente.org/pt/blue/2002/06/29908.shtml la sama portugallingve] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040706083213/http://www.midiaindependente.org/pt/blue/2002/06/29908.shtml |date=2004-07-06 }} * [http://www.uow.edu.au/arts/sts/bmartin/pubs/95psa.html argumentoj anglalingve] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040603141905/http://www.uow.edu.au/arts/sts/bmartin/pubs/95psa.html |date=2004-06-03 }} * [http://www.infoshop.org/aip.html kontraŭ intelekta posedrajto (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040607131927/http://infoshop.org/aip.html |date=2004-06-07 }} * [http://www.sacred-texts.com/tarot/faq.htm#intro prezento de freŝa evoluo (angle)] * [http://www.parti-pirate.info/ TTT-ejo de la franca Pirata partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060701225126/http://www.parti-pirate.info/ |date=2006-07-01 }} * [http://www2.piratpartiet.se/ La Sveda, unua, Pirata partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070217003111/http://www2.piratpartiet.se/ |date=2007-02-17 }}, Piratpartiet * [http://filmoj.net/kopirajto Aleksander Osincev. Ĉu kopirajto mortigas Esperanton?] * [https://web.archive.org/web/20121114011410/http://www.russievirtuelle.com/textes/libro.htm Cifereca Dostojevskij] (rakonto «{{fremdlingve|ru|Лицензионный Достоевский или конец эры бумажных книг}}» de ''Stas Kozlovskij'', tradukita el la rusa de ''skirlet'') * [http://www.indiegogo.com/Future-of-Copyright Future of Copyright] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120508182843/http://www.indiegogo.com/Future-of-Copyright |date=2012-05-08 }}, konkurso de anglalingvaj rakontoj * [https://torrentfreak.com/music-royalty-collectors-accused-of-copyfraud-111002/ Music Royalty Collectors Accused of Copyfraud], Ernesto, TorrentFreak (pri GEMA). [[Kategorio:Aktivismo laŭ temoj]] [[Kategorio:Juro pri intelekta proprieto]] [[Kategorio:Movadoj]] 733t3xhpjbpbm9lpghfaomckum79wz6 Kofi Annan 0 22749 9419486 8802842 2026-07-03T11:08:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419486 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | honora titolo = | nomo = Kofi Annan | dosiero =Kofi Annan.jpg | grandeco de dosiero = | priskribo = | vico =7-a | ofico = [[Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj]] | de = [[1-a de januaro]] [[1997]] | ĝis = [[1-a de januaro]] [[2007]] | antaŭulo = [[Boutros Boutros-Ghali]] | sekvanto = [[Ban Ki-moon]] | dato de naskiĝo = 1938-04-08 | loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of the Gold Coast (1877–1957).svg|20ra]] Kumasio, [[Ora Bordo]] | dato de morto = | loko de morto = | nacieco =duone [[Aŝantioj|aŝantio]] kaj duone [[fanteoj|fanteo]] ([[Ganao]]) | edzo/ino = Titi Alakija (divorcita)<br>Nane Maria Annan | partio = | rilatoj = | infanoj = | sidejo = | alma_mater = lernejo Mfantsipim<br>[[Masaĉuseca Instituto de Teĥnologio]] | okupo = [[politikisto]] | profesio = | religio = [[kristanismo|kristano]] | subskribo = | ttt-paĝo = | notoj = }} '''fKofi Atta ANNAN''' {{prononco|KO-fi A-ta a-NAN}} (naskiĝis la {{daton|8|4|1938}}; mortis la {{daton|18|8|2018}}) estis (de [[1997]] ĝis [[2006]]) la sepa [[Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Sekretario]] de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. == Biografio == === Juna vivo kaj familio === Annan naskiĝis al Henry Reginald kaj Victoria Annan la 8-an de aprilo, 1938, en la urbo [[Kumasi]] en [[Ganao]]. Lia nomo signifas "vendrede naskita." Annan estis [[ĝemelo]], okazo konsiderata kiel speciala en la ganaa kulturo; lia ĝemela fratino Efua mortis en [[1991]]. La familio de Annan estis parto de la elito en sia nacio; ĝiaj avoj ambaŭ estis tribestroj. Lia patro estis duone [[Aŝantioj|aŝantia]] kaj duone [[fanteoj|fantea]]; lia patrino estis tute fantea. Lia patro laboris longatempe kiel eksportadministranto por la [[Fratoj Lever]] [[kakao]]-kompanio. La edzino de Annan estis Nane Maria (Lagergren) Annan el [[Svedio]], juristo kaj artisto kiu estis la duon-nevino de [[Raoul Wallenberg]]. Ili havis tri infanojn. === Eduko === Ekde [[1954]] ĝis [[1957]], Annan iris al la elita lernejo Mfantsipim, [[Metodismo|metodisma]] lernejo ĉe [[Cape Coast]] (''Kapo Marborda'') fondita dum la 1870-aj jaroj. Annan unufoje diris ke la lernejo lernigis lin ke "sufero ie ajn koncernas homojn ĉieajn." Dum 1957, la jaro dum kiu Annan fariĝis diplomitulo de la Lernejo Mfantsipim, Ganao fariĝis la dua sendependiĝinta brita kolonio en Afriko (post [[Sud-Afriko]]). Dum [[1958]], Annan komencis studon por diplomo de [[ekonomiko]] ĉe la Kolegio Kumasi de Scienco kaj Teĥnologio, nun la Universitato de Scienco kaj Teĥnologio. Li ricevis subvencion de la Fondaĵo [[Ford]] kiu povigis lin fini siajn antaŭdiplomajn studojn ĉe [[Kolegio Macalester]] en [[Saint Paul, Minesoto|Saint Paul]], [[Minesoto]] en [[Usono]] dum [[1961]]. Post tiam li studis ĉe la Universitata Instituto de la Altaj Internaciaj Studoj ("Institut universitaire des hautes études internationales") en [[Ĝenevo]], [[Svislando]], ekde [[1961]] ĝis [[1962]], kaj poste iris al la [[Masaĉuseca Instituto de Teĥnologio]] ([[1971]] ĝis [[1972]]) kiel ''[[Sloan Fellow]]'' kaj ricevis diplomon de Mastro de Scienco por administrado. Annan flue parolis la [[Angla lingvo|anglan]], la [[Franca lingvo|francan]], la [[Fantea lingvo|fantean]] kaj aliajn dialektojn de la [[Akana lingvo|akana]], kaj aliajn [[Afriko|afrikajn]] lingvojn. === Frua labortempo === Annan eklaboris por la [[Monda Organizaĵo pri Sano]], parto de la Unuiĝintaj Nacioj, en [[1962]]. Ekde [[1974]] ĝis [[1976]], Annan laboris kiel Direktoro de Turismo en Ganao. Postatempe, li reiras al laboro por la Unuiĝintaj Nacioj kiel Asistanta Ĝenerala Sekretario dum tri sinsekvaj periodoj: Homa Rimeda Administrado kaj Sekureca Kunordigisto ekde [[1987]] ĝis [[1990]], Programplano, Buĝeto kaj Financo, kaj Kontrolisto ekde 1990 al [[1992]], kaj Pacgardantaj Aferoj ekde marto de [[1993]] ĝis februaro de [[1994]]. Annan tiam estis Ĝenerala Subsekretario ĝis oktobro [[1995]], kiam li iĝis Speciala Reprezentanto de la Ĝenerala Sekretario al la eksa [[Jugoslavio]] dum kvin monatoj kaj poste reiris al ĝia okupo kiel Ĝenerala Subsekretario dum aprilo de [[1996]]. === Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj === La [[13-a de decembro|13-an de decembro]], [[1996]], Annan-on elektis la [[Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] esti la Ĝenerala Sekretario kaj tion konfirmis la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Asembleo]] post kvar tagoj. Annan tuj faris la ofican ĵuron, ekestinta la nova Ĝenerala Sekretario la [[1-a de januaro|1-an de januaro]], [[1997]]. Annan anstataŭis la antaŭan Ĝeneralan Sekretarion [[Boutros Boutros-Ghali]] el [[Egipto]] kaj estis la unua Ĝenerala Sekretario el subsahara Afriko. En sia libro ''Premi la Manon de la Diablo: La Malsukceso de Humaneco en Ruando'', eks-ĜS Roméo Dallaire diras ke Annan estis tro pasiva en lia respondo al la 1994-jara [[Ruanda genocido|genocido de tucioj en Ruando]]. Dallaire opinias ke Annan, la estro de la tiamaj ruandaj pacgardantaj misioj, ne permesis UN-ajn soldatojn eniri kaj eliri la konflikton aŭ ricevi pli da loĝistika kaj materiala subteno. Annan sendis ĉi tiuj gratulan mesaĝon al la Esperantistoj de la mondo, kiuj [[Berlino|berline]] kunvenis je la [[UK 1999|84-a Universala Kongreso de Esperanto]] (1999): <blockquote>“Kun plezuro mi sendas bondezirojn al la okdek-kvara Universala Kongreso de Esperanto. Vi kunvenas je la fino de tiumulta jarcento, kiu atestis je la pintoj kaj la abismoj de la homaj kapabloj. Multaj mondaj evoluoj rajtas ankoraŭ nin dubigi kaj maltrankviligi. En unu regiono disvastiĝas paco; en alia ekfuriozas genocido. Sen-egala lukso apudas teruran malriĉon — la staton en kiu restas kaptita kvarono de la monda loĝantaro. Tutmondigo nin enretigas ĉiam pli dense, dum maltolero nin plu disigas. Ĉiu progreso estas necerta; la defioj, kiujn ni frontas, fariĝas ĉiam pli kompleksaj. “Hodiaŭ la monda tagordo postulas de la ŝtatoj novajn ideojn, novajn rimedojn, novajn politikajn engaĝojn. Pli kaj pli ofte montriĝas ke la problemoj komunas. Inter la minacoj troviĝas kelkaj bone videblaj: terorismo, pandemioj, amas-armado. Aliaj insidas kaŝe: klimata ŝanĝo, narkot-komerco, la ‘lavado’ de ŝtelita mono. Ĉiuj ignoras landlimojn; ili estas ‘problemoj sen pasportoj.’ Neniu lando sola kapablas ilin forbari. Tial ĉiu lando bezonas Unuiĝintajn Naciojn. “En tia ĉiam pli interplektita mondo, konstrui la pacon — kaj batali kontraŭ minacoj al la paco — postulas la partoprenon de ĉiu civitano kaj ĉiu lando. Diversmaniere kontribuas al tio la registaroj, ne-registaraj organizoj, komercaj entreprenoj, akademiaj institucioj, sindikatoj, virinaj asocioj kaj multaj aliaj. En la lastaj jaroj, tiaj diversaj fortoj de la civila socio — la socio en kiu neniu rajtas sole kaj senkontrole decidi pri komunaj aferoj — montris sin ĉiam pli aktivaj je la nacia kaj internacia skaloj. Tio estas tre pozitiva evoluo, ĉar ĝi helpas respondecigi pri temoj kiuj rekte tuŝas iliajn vivojn. “Ĉe Unuiĝintaj Nacioj, ĉiuj ĉi kunrolantoj povas kuniĝi en komuna klopodo: por ekologia sekureco, por homaj rajtoj, por justeco kaj tiel plu. UN daŭre prezentas malfermitan pordon al vidinda estonteco, praktikan forumon por la efika kunsolvado de mondaj problemoj, surbaze de la universalaj idealoj listigitaj en la Ĉarto. “Kiel instruas afrika proverbo: ‘La Teron ni ne posedas sed prizorgas por la posteuloj.’ Je ĉi tiu historia momento, plena de esperigaj ebloj, mi dediĉis min al la konstruado de nova fundamento el paco, progreso kaj evoluo, en la kadro kaj per la help de Unuiĝintaj Nacioj. Tian devon, al la nuntempo kaj la estonto, nun frontas ni ĉiuj. En tiu spirito, mi deziras al vi plenan sukceson.”</blockquote> Lia Ĝeneral-Sekretarieco renoviĝis la [[1-a de januaro|la 1-an de januaro]] [[2001]], nenormala devio el la neskribata politiko. La ofico normale transiras inter la kontinentoj, po du periodoj por ĉiu; ĉar li anstataŭis alian Afrikanon, normale Annan regus nur unu periodon. Tamen, ĉi-foje Annan povis atingi reelekton. Dum aprilo de 2001, la Ĝenerala Sekretario dissendis kvin-punktan planon por helpi kontraŭi la [[HIV]]/[[Aidoso|aidosa]] epidemion. Annan decidis ke tiu epidemio estas lia "propra antaŭeco" kiel Ĝenerala Sekretario kaj en lia vivo ĝenerale. Li proponis la kreon de [[Monda Fonduso pri Aidoso kaj Sano]] por kolekti la pluan monon necesan por helpi evoluantajn naciojn batali kontraŭ la HIV/Aidosan krizon. La [[10-a de decembro|10-an de decembro]], [[2001]], Annan kaj la Unuiĝintaj Nacioj kune ricevis la [[Premio Nobel de Paco|Premion Nobel de Paco]], "pro sia laboro por pli bone organizata kaj pli paca mondo". En 2005 evidentiĝis, ke lia filo, [[Kojo Annan]] gajnis monon dum blokado kontraŭ Irako, kiam Irako vendis nafton kontraŭ nutraĵo. == Honoroj == * [[Nacia Universitato de Irlando en Galivo]], Leĝa Doktoro, [[22-a de januaro|la 22-an de januaro]], [[1999]] * [[Teknologia universitato Dresdeno]] (Germanio), ''doctor honoris causa'' * [[Carleton Universitato]], Leĝa Doktoro, ''honoris causa'', [[9-a de marto|la 9-an de marto]], [[2004]] * [[Universitato de Otavo]], Doktoro de la Universitata Diplomo, [[9-a de marto|la 9-an de marto]], [[2004]] == Vidu ankaŭ == * [[Annan-plano]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} ;Retejo de UN pri Kofi ANNAN: * {{ar}} http://www.un.org/arabic/sg/ * {{en}} http://www.un.org/News/ossg/sg/index.shtml * {{zh}} https://web.archive.org/web/20001101094627/http://www.un.org/chinese/sgpage.htm * {{fr}} http://www.un.org/french/sg/ * {{es}} https://web.archive.org/web/20120225081834/http://www.un.org/spanish/aboutun/sg/ * {{ru}} https://web.archive.org/web/20040320111823/http://www.un.org/russian/basic/sg/sgpage.shtml {{Ĝeneralaj Sekretarioj de la Unuiĝintaj Nacioj}} {{Nobel-premio pri paco}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Annan, Kofi}} [[Kategorio:Ganaanoj]] [[Kategorio:Personoj de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Saĥarov-Premio gajnintoj]] dbvk9ngr9ecytetqr3paupvp3rx2xdf Kefiro 0 23186 9418916 9034354 2026-07-02T16:01:49Z DidCORN 34571 9418916 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kefir_in_a_glass.JPG|eta|Kefiro en glaso]] '''Kefiro''' estas ŝaŭma trinkaĵo en [[Kaŭkazio]], produktata el [[bovo|bovina]], [[kapro|kaprina]] aŭ alia [[mamulo|mamula]] [[lakto]] kaj acidigita per speciala fermento ([[kefirfungo]]), sed tiu ne miksiĝas en la kefiron. Industrie produktata kefiro estas inter la plej ŝatataj trinkaĵoj en [[Rusio]] kaj kelkaj aliaj landoj. == Bildgalerio == <gallery> Dosiero:Kefirpilze.jpg| Dosiero:Kéfir-mr.lex-grains eau.jpg| </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=kefir}} * [http://www.yourkefirsource.com/ Retejo pri kefiro] {{Ĝermo}} [[Kategorio:Laktaĵoj]] [[Kategorio:Fermentintaj trinkaĵoj]] 1x9ry1vpzx24wpn3n9cle80h9kg45fm Ĥanoĥa Magio 0 24540 9419035 8589274 2026-07-02T18:36:41Z Sj1mor 12103 9419035 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} Ĥanoĥa Magio estas sistemo de [[ceremonia magio]] surbaze de la elvokado kaj komandado de diversaj spiritoj. Estas surbaze de la 16-jarcentaj skriboj de Dr-o [[John Dee]] kaj [[Edward Kelley]], kiuj pretendis ke iliaj informaĵoj estas donataj al ili per [[anĝelo]]. Ili kreis la [[Ĥanoĥan alfabeton]], kaj la tablon de korespondadoj kiu estas kun la alfabeto. Ĝi pretendas havi la sekretojn de la [[apokrifa]] [[Libro de Ĥanoĥ]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Magio]] hyeu7nnp7j23vlcy3cob58mq4f7wi6p Lefebvre 0 24882 9418950 814620 2026-07-02T17:07:08Z Moldur 2507 apartigilo, ne alidirektilo 9418950 wikitext text/x-wiki {{Apartigilo}} '''Lefebvre''' estas franca familia nomo, interalie de jenaj personoj: * [[Ĝermolisto de francaj esperantistoj#Lefebvre|S-ro Lefebvre]], franca esperantisto * [[Marcel Lefebvre]], franca episkopo * [[Jules Joseph Lefebvre]], franca pentristo * [[Henri Lefebvre]], franca filozofo * [[Jean Lefebvre]], franca aktoro * [[François Joseph Lefebvre]], franca generalo * [[Louis Urbain Lefebvre de Caumartin]], franca nobelo * [[François-Jean Lefebvre de La Barre]], franca nobelo ceo70iajdrnea1jogubcxwm830wr8rv Kanara lingvo 0 27082 9418847 9076534 2026-07-02T13:45:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418847 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Kanado|Kanario}} {{Informkesto lingvo |Lingvo=kanara |Propra_nomo= ಕನ್ನಡ |Koloro= Dravida |Landoj= {{Barato}} (Karnatako) |Denaske= >41 milionoj |Mapo= |Mapopriskribo=Disvastiĝo de la Kanara |Fremdlingve=11 milionoj |Fam1= [[Dravidaj lingvoj]] |Fam2=Suda |Fam3=[[Tamilo-Kanara lingvaro]] |Fam4=Kannada |Oficiala lingvo= [[Karnatako]] |Reguligita de= Diversaj akademioj kaj la Registaro de Karnataka |Skribo= Kanara skribo |ISO1= kn |ISO2B= kan |ISO2T= kan |SIL= KAN |vikipedio=kn }} La '''kanara''',<ref name="etvortaro">Laŭ la libreto "Germana-Esperanta-Pola etvortaro pri Lingvo kaj Komunikado", paĝo 65</ref> '''karnata'''<ref name="etvortaro"/> aŭ '''kannada lingvo'''<ref>NPIV, paĝo 523</ref> ({{lang-kn|ಕನ್ನಡ|ligilo=ne}} [ˈkʌnːəɖɑː]) estas [[Dravida lingvaro|dravida]] lingvo parolata plejparte de la kanaroj en [[Barato]], ĉefe en la gubernio de [[Karnatako]]. Kanaraj parolantoj estas signifaj lingvaj malplimultoj ankaŭ en la gubernioj de [[Andra-Pradeŝo|Andrapradeŝo]], [[Telangano]], [[Tamilnado]], [[Maharaŝtro]], [[Keralo]] kaj [[Goao]]. En 2001 estis ĉirkaŭ 38 milionoj da denaskaj parolantoj de la kanara.<ref>http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement5.aspx</ref> La kanara estas unu el la [[Naciaj lingvoj de Barato|oficialaj lingvoj de Barato]] kaj la oficiala kaj administra lingvo de Karnatako. La kanara lingvo estas skribata per la [[kanara skribo]] kiu evoluiĝis de la skribsistemo Kadamba de la 5-a jarcento [[Komuna Erao|de nia erao]], kiu mem devenas de la [[Abugido|abugida]] skribsistemo, la [[Brahmia skribsistemo]]. La kanara havas literaturan historion de pli ol mil jaroj. Pluraj kanaraj verkistoj jam gajnis la premion [[Gjanpith]]. En 2008 la barata registaro deklaris la kanaran kiel unu el la klasikaj lingvoj de Barato.<ref>http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=44340</ref> == Lerniloj == * [http://www.kannada-online.info/ Kannada online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721215330/http://www.kannada-online.info/ |date=2011-07-21 }}, [http://ciil.org/ Central Institute of Indian Languages]. * ''[http://www.ciil-learnkannada.net/ Learn Kannada]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', [http://ciil.org/ Central Institute of Indian Languages]. == Galerio == <gallery> Dosiero:Kannadaalphabet.jpg|Kanarlingva stratŝildo Dosiero:KannadaVerbreitung.png|Disvastiĝo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Category:Kannada |Wiktionary=Kanara |Wl=Kanara_lingvo|Wl titolo=Lingvo_canarés|Wl originalo=Idioma_canarés| WT=Kannada_language|WT titolo=Kanara_lingvo|WT originalo=Kannada+language| iwiki=kn}} * {{ethnologue|kodo=kan}} * [http://www.language-museum.com/encyclopedia/k/kannada.php Ekzemploteskto] en language-museum kun angla traduko * [http://www.proel.org/index.php?pagina=mundo/dravidica/kannada Kanara] en [http://www.proel.org/ Promotora Española de Lingüística], mapo, priskribo, skribsistemo, etekstekzemplo {{PlurajLingvokodoj|es}} * [http://www.proel.org/mundo/kannada.htm Ekzemploteskto] en [http://www.proel.org/ Promotora Española de Lingüística] * [http://www.muturzikin.com/cartesasie/10.htm Lingva Mapo de Barato] {{PlurajLingvokodoj|en|fr}} * [http://www.archive.org/search.php?query=Kannada Serĉrezultoj] de [http://www.rosettaproject.org/ Rosetta Project] <!-- * ''[http://learning.sampada.net/ Kannada Learning Center]'' malplena retejo 11/07/2010 --> * [https://hasp.ub.uni-heidelberg.de/catalog/book/736?lang=en Robert Zydenbos: ''A Manual of Modern Kannada.'' Heidelberg 2020] (Open Access en PDF-formato, angle) {{Ĝermo|lingvoj}} [[Kategorio:Dravida lingvaro]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de Barato]] hxnhbzxpg74nky6lgpswe7xdspnukc7 Kilimanĝaro 0 27309 9419318 9323602 2026-07-03T06:10:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419318 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Nacia Parko Kilimanĝaro|Regiono Kilimanĝaro}} {{Geokesto|vulkano | nomo = Kilimanĝaro | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|sw|svahil|''Kilima Njaro''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|mas|masaj|''Oldoinyo Oibor''}} | kategorio = vulkano | etimologio = | kromnomo = Tegmento de Afriko | oficiala_nomo = | dosiero = Kilimanjaro PIA03355.jpg | dosiero_priskribo = Kilimanĝaro | lando = Tanzanio | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = Regiono Kilimanĝaro | regiono_tipo = | distrikto = | distrikto_tipo = | municipo = | parenco = | montaro = Afrika plataĵo | ĉefurbo_tipo = Kilimanĝaro | ĉefurbo_situo = Mavenzi | ĉefurbo_situo_tipo = situo | ĉefurbo_leviĝo = 5149 | ĉefurbo_lat_d = 03 | ĉefurbo_lat_m = 04 | ĉefurbo_lat_s = 33 | ĉefurbo_lat_NS = S | ĉefurbo_long_d = 37 | ĉefurbo_long_m = 21 | ĉefurbo_long_s = 12 | ĉefurbo_long_EW = E | plej_alta_situo = Kibo | plej_alta_leviĝo = 5892 | plej_alta_tipo = Vulkana pinto | plej_malalta_situo = Ŝira | plej_malalta_leviĝo = 3962 | plej_malalta_tipo = Vulkana pinto | koordinatoj_tipo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | geologio = Granda Rifto | geologio_tipo = Rifto | orogenezo = Stratovulkano | orogenezo_tipo = Tipo de vulkano | periodo = | periodo_tipo = | biomo = | biomo_tipo = | planto_faldo = 1 | planto_tipo = Vegetaĵaro | planto = '''1&nbsp;400 - 1&nbsp;800 m s. m.''' | planto_noto = [[fekundaj plantoj]] | planto1 = '''1&nbsp;800 - 2&nbsp;900 m s. m.''' | planto1_noto = [[pluvpraarbaro]] | planto2 = '''2&nbsp;900 - 4&nbsp;000 m s. m.''' | planto2_noto = [[erikejo]]j | planto3 = '''3&nbsp;300 - 4&nbsp;000 m s. m.''' | planto3_noto = unikaj kreskaĵoj | planto4 = '''4&nbsp;000 - 4&nbsp;800 m s. m.''' | planto4_noto = [[likeno]]j, [[muskoj]] | planto5 = '''super 4800''' | planto5_noto = [[glaĉero]]j, [[neĝo]] | animalo = | unesko_nomo = [[Nacia Parko Kilimanĝaro]] | unesko_jaro = 1987 | unesko_tipo = natura heredaĵo | unesko_kriterioj = vii | unesko_regiono = 1 | unesko_numero = 403 | publiko = | aliro = Marangu, Mweka, Umbwe, Ŝira, Rongai | grimpo = Hans Meyer | grimpo_dato = [[6-a de oktobro]] [[1889]] | libera = Neniu en registrita historio | libera_tipo = Lasta erupcio | libera1 = | libera1_tipo = [[Geologia temposkalo|Aĝo de roko]] | libera2 = | libera2_tipo = Aĝo de vulkano | libera3 = | libera3_tipo = | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Tanzanio | mapo_lokumilo = Tanzanio | mapo1 = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo1_fono = | mapo1_lokumilo = Afriko | retpaĝo = | commons = Kilimanjaro <!-- *** Notoj *** --> | notoj = Plej alta monto de Afriko {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} [[Dosiero:Kibo summit of Mt Kilimanjaro 001.JPG|eta|230px|Kilimanĝaro - kratero Kibo.]] [[Dosiero:ReliefKilimanjaro.png|eta|230px|Kilimanĝaro.]] [[Dosiero:Kilimanjaro Uhuru Peak Sign.jpg|eta|230px|Sur la pinto de Kilimanĝaro.]] '''Kilimanĝaro''' ([[Svahila lingvo|svahile]]: Kilima Nĝaro, kun la signifo "Monto Nĝaro") estas [[monto]] en [[Tanzanio]], la [[Listo de la plej altaj montoj de ĉiu lando|plej alta monto]] en [[Afriko]]. Kilimanĝaro nomiĝas ankaŭ "tegmento de Afriko". Post la sendependiĝo de Tanzanio en 1961 oni renomis la Kibo-pinton "Uhuru Peak" (pinto de libereco). Kilimanĝaro havas tri pintojn: * [[Kibo]] (5.892 m) (malnovaj libroj kaj mapoj indikas ankoraŭ 5.895 m) * Mavenzi (5.149 m) * Ŝira (3.962 m) Kilimanĝaro situas en norda Tanzanio (2° 50" 30' sude, 37° 00" 35' oriente) apud la limo kun [[Kenjo]]. Unue atingis la pinton la [[6an de oktobro]] [[1889]] Hans Meyer kaj Ludwig Purtscheller. La natura parko nomita laŭ ĝi apartenas al la [[Monda Naturheredaĵo de Unesko]]. == Nomo kaj historio == La origino de la nomo ''Kilimanĝaro'' ne estas konata, sed ekzistas multaj teorioj pri tio.<ref name="nomo">[http://www.ntz.info/gen/b00769.html Etimologio de la nomo Kilimanĝaro] {{en}}</ref> Multaj el tiuj teorioj supozas, ke la nomo ''Kilimanĝaro'' dividiĝas en ''Kilima'' ([[svahila lingvo|svahile]] por "monteto") kaj ''Njaro'', kies supozita origino varias laŭ la teorio - por kelkaj temas pri malnova svahila vorto por "blanka" aŭ "brilanta", dum por aliaj ĝi venas el ne-svahila fonto, ekzemple de la [[ĉaga lingvo|ĉaga]] vorto ''jaro'', kiu signifas "karavano". La problemo kun ĉiuj ĉi teorioj estas ke ili ne klarigas kial la diminutiva ''kilima'' estas uzata anstataŭ la vorto por monto, ''mlima''. Alia aliro estas supozi, ke la nomo devenas de la ĉaga ''kilemanjaare'' aŭ ''kilemajyaro'', kiu signifas "venkanta la birdon/leopardon/karavanon". Tamen tiu ĉi teorio ne povas klarigi la fakton ke la nomo ''Kilimanĝaro'' ne estis uzata en la ĉaga lingvo ĝis antaŭnelonge.<ref name="nomo"/> En la [[1880-aj jaroj]], la monto iĝis parto de [[Germana Orient-Afriko]] kaj estis nomita "Kilima-Ndscharo" en [[Germana lingvo|germana]] sekvante la svahilajn nomerojn.<ref>Briggs, Philip (1996): "Guide to Tanzania; 2a eldono." Bradt Guides.</ref> La 6an de oktobro 1889, [[Hans Meyer (geologo)|Hans Meyer]] atingis la plej altan montopinton de la kraterbordo de Kibo. Li nomis ĝin "Kaiser-Wilhelm-Spitze" ("[[Vilhelmo la 2-a (Germanio)|Montopinto Kaiser Vilhelmo]]").<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://hostmaster.icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |titolo="German Contributions to the Cartography of South West and East Africa from Mid 19th Century to World War I", ''Proceedings of the 21st International Cartographic Conference'', Durban, South Africa, de I. J. Demhardt, Department of Geography, University of Technology Darmstadt, paĝo 903, 2003 |alirdato=2014-07-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140303103416/http://hostmaster.icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |arkivdato=2014-03-03 }}</ref> Tiu nomo ŝajne estis uzita ĝis [[Tanzanio]] estis formita en 1964,<ref>[http://www.jstor.org/stable/1788958 aludas ekzemple al "Further Notes on the Kibo Inner Crater and Glaciers of Kilimanjaro and Mount Kenya", de P. C. Spink, ''The Geographical Journal'', vol. 106, no. 5/6, Novembro - Decembro 1945, paĝo 213]</ref> kiam la montopinto estis renomita "Uhuru", signife "Libero" en [[svahila lingvo|svahila]].<ref>[http://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_1965_files/AJ%201965%20320-330%20Dangar%20Alpine%20Notes.pdf "Dangar Alpine Notes", ''The Alpine Journal'', de D. F. O. Dangar, volumeno 70, numberoj 310 kaj 311, 1965, paĝo 328]</ref> La ''Kaiser Wilhelm-Spitze'', kun ties alto de 5895 metroj (19 340 futoj) estis konata tiam kiel plej alta montopinto de la [[Germana Imperio]]. === Grimpohistorio === Laŭ la fama angla geografo [[Halford Mackinder]]: "Estis la misiisto [[Johannes Rebmann|Rebmann]] de Mombasa kiu, en 1848, la unua informis pri la ekzisto de Kilimanĝaro."<ref>{{cite journal |last= Mackinder |first= Halford |authorlink= Halford Mackinder |year= 1900 |title= A Journey to the Summit of Mount Kenya, British East Africa |journal= The Geographical Journal |volume= 15 |issue= 5 |pages= 453–476 |jstor= 1774261 }}</ref> En 1861, la germana oficiro Barono Carl Claus von der Decken kaj la juna brita geologo Richard Thornton (1838–1863) faris unuan klopodon grimpi al Kibo,<ref name=Thornton>Gary Firth: en Target 1992 [http://www.cottingleyconnect.org.uk/thorntonpic.htm Portrait des Geologen Richard Thornton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110927125458/http://www.cottingleyconnect.org.uk/thorntonpic.htm |date=2011-09-27 }}</ref> sed "atingis ne pli ol 8,200 futojn"<ref>Dundas, Charles. [http://www.ntz.info/gen/b00071.html "Kilimanjaro and its People"] 1924, Cass London, nTZ.info, alirita la 21an de Februaro, 2011.</ref> (2,500 metroj). En 1862, Von der Decken klopodis duafoje kun Otto Kersten. Ili atingis alton de 14,000 futoj (4,280 metroj).<ref name=Decken>Carl Claus von der Decken, bearbeitet von Otto Kersten: Reisen in Ost-Afrika in den Jahren 1859 bis 1865, Erzählender Teil 1871, Band 2 S. 52</ref><ref name=Verdcourt>[http://www.conchsoc.org/collectors_east_africa/collectors-by-date.php Bernard Verdcourt: Collectors in East Africa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110821150101/http://www.conchsoc.org/collectors_east_africa/collectors-by-date.php |date=2011-08-21 }} – 31. [http://www.conchsoc.org/collectors_east_africa/von-der-Decken-CC.php#note_1 Baron Carl Claus von der Decken 1833–1865] El The Conchologists’ Newsletter, No.162, pp. 204–211 publikigita en Septembro 2002</ref> En 1887, dum sia unua klopodo grimpi la Kilimanĝaron, la germana prigeologia profesoro [[Hans Meyer (geologo)|Hans Meyer]] atingis la bazon de Kibo, sed devis reveni, ĉar li ne havis taŭgan ekipon necesan por elteni la profundan neĝon kaj glacion sur Kibo. La venontan jaron, Meyer planis alian klopodon kun la [[kartografiisto]] [[Oscar Baumann]], sed la mision malsukcesis kiel konsekvenco de la [[Abuŝiria Ribelo]]. Meyer kaj Baumann estis kaptitaj kaj tenitaj kiel otaĝoj, kaj povis fuĝi nur post elaĉeta pago de dekmilo da rupioj.<ref name=conquest>[http://www.climbmountkilimanjaro.com/about-the-mountain/history/kilimanjaro-conquered/ History of Kilimanjaro: The conquest of Kilimanjaro]</ref> En 1889, Meyer revenis al Kilimanĝaro kun la aŭstria montogrimpisto [[Ludwig Purtscheller]] por tria klopodo. La sukceso de tiu klopodo estis bazita sur la establado de kelkaj kampadejoj kun manĝoliverado por ke multaj klopodoj al la pinto povus esti farita sen neceso descendi. Meyer kaj Purtscheller venis preskaŭ ĉe la kraterbordo en la 3a de Oktobro sed revenis lace post lasi piedspurojn sur la frosta deklivo. Tri tagojn poste, kvardeka naskiĝtago de Purtscheller, ili atingis la plej altan pinton en la suda bordo de la [[kratero]]. Ili estis la unuaj kiuj konfirmis ke Kibo havas krateron. La [[18an de oktobro|18an de Oktobro]], ili reascendis al Kibo por eniri kaj studi la krateron, krestirante la bordon ĉe Hans Meyers Notch. Totale, Meyer kaj Purtscheller pasigis 16 tagojn kaj faris ĉirkaŭ 15 000 futojn (4 600 m) dum sia ekspedicio. Ili estis akompanataj en siaj kampadejoj de Mŭini Amani de Pangani, kiu kuiris kaj havigis al la lokoj akvon kaj fajrolignon.<ref>Por la tuta paragrafo Alex Stewart (9a de Septembro 2010). Kilimanjaro: A Complete Trekker's Guide: Preparations, Practicalities and Trekking Routes to the 'Roof of Africa'. Cicerone Press Limited. ISBN 978-1-84965-071-7. [https://books.google.es/books?id=MOVR23e_Nm8C&pg=PA81&redir_esc=y&hl=es] Alirita la 7an de Septembro 2016.</ref> == Geologio == [[Dosiero:Kilimanjaro 3D - version 1.gif|300px|eta|dekstre|Tridimensia modelo de Kibo.]] Kilimanĝaro estas la plej alta [[vulkano]] en la mondo, ĝiaj tri pintoj estas la tri plej grandaj malfermaĵoj (la kratero Kibo estas 2,5 kilometrojn diametra) el ĉirkaŭ 250. Ŝira kaj Mavenzi estas estingiĝintaj, Kibo dormanta, ĝi ankoraŭ elsputas sulfurgasojn kaj [[akvovaporo]]jn ([[fumarolo]]j). Kelkaj faloj kaj [[terglito]]j okazis ĉe Kibo en la pasinto, el kiu unu kreis la areon konata kiel Okcidenta Fendo. La aĝo de Kilimanĝaro estas ĉirkaŭ 2 ĝis 3 milionoj da jaroj, ĝiaj plej grandaj [[erupcio]]j okazis antaŭ ĉirkaŭ 150 000 al 360 000 jaroj,<ref>{{cite journal | author1=Nonnotte, Philippe | author2=Hervé Guillou | author3 = Bernard Le Gall | author4 = Mathieu Benoit | author5 = Joseph Cotten | author6 = Stéphane Scaillet | title=New K-Ar age determinations of Kilimanjaro volcano in the North Tanzanian diverging rift, East Africa | journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research | year=2008 | volume=173 | issue=1-2 | pages=99–112 | doi=10.1016/j.jvolgeores.2007.12.042 | url=http://hal.univ-brest.fr/docs/00/30/44/58/PDF/Nonnotte_et_al.J.Volc.Geoth.Res-08.pdf | issn=0377-0273}}</ref> el kiuj la lasta antaŭ 400 jaroj. Ĝi estas granda [[stratovulkano]]. == Neĝokovrilo == La [[neĝo]] ĉe la pinto de la monto degelas plejverŝajne pro la [[tutmonda varmiĝo]]. En [[1912]] ili estis 85 % pli granda ol en [[2007]], kaj inter [[2000]] kaj [[2009]] glacikovraĵo kuntiriĝis je 26 %. Laŭ konkludoj de la [[Usono|usona]] esploro publikigita la {{daton|2|novembro}} 2009 en la revuo "Proceedings of the National Academy of Sciences" ({{eo}} ''Diskutoj de la Nacia Scienca Akademio''), la neĝoj sur Kilimanĝaro povus malaperi entute post 20 jaroj. "Ĉi tiu estas la unua fojo, kiam esploristoj kalkulis la volumenon da [[glacio]] perdita de la montaj glacikampoj," diras la kunaŭtoro de la studo Lonnie Thompson, profesoro de pri-[[teraj sciencoj]] ĉe la [[Ŝtata Universitato de Ohio]]. Laŭ li ankaŭ maltrankviliga efiko estas la maldensiĝo de la glacikampoj sur la surfaco. La pintoj kaj de la norda kaj suda glacikampoj supre de Kilimanĝaro jam maldensiĝis je 1,9 metroj kaj 5,1 metroj respektive. La pli malgranda Glaciejo Furtwangler, kiu estis degelanta kaj sekve plena de akvo en 2000 kiam ĝi estis borita, inter 2000 kaj 2009 maldensiĝis je 50 %. "Estonte, oni povas antaŭvidi, ke tiu glaciejo Furtwangler aperos unu jaron, kaj malaperos la sekvontan jaron", diris Lonnie Thompson. La sciencistoj asertis, ke ili ne trovis pruvojn de daŭranta degelo aliloke en la eroj de la glacia kerno kiujn ili eltiris, kiuj datiĝas de 11 700 jaroj. Sekve la aktualaj klimataj kondiĉoj sur Kilimanĝaro estas unikaj dum la lastaj 11 jarmiloj.<ref>[http://www.eventeo.net/web/index.php/afriko/natura%20medio/1715-dfgdfg Neĝoj de Kilimanĝaro malaperos post 20 jaroj...] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100716131938/http://www.eventeo.net/web/index.php/afriko/natura%20medio/1715-dfgdfg |date=2010-07-16 }} {{eo}}</ref> == Nacia Parko Kilimanĝaro == {{Ĉefartikolo|Nacia Parko Kilimanĝaro}} La '''Nacia Parko Kilimanĝaro''' ({{Lang-en|Kilimanjaro National Park}}, {{Lang-sw|Hifadhi ya Taifa ya Mlima Kilimanjaro}}) estas [[Naciaj parkoj de Tanzanio|nacia parko de Tanzanio]], situanta 300 kilometrojn sude de la [[Ekvatoro|ekvatora linio]], en [[regiono Kilimanĝaro]] en [[Tanzanio]]. Ĝi situas proksime al urbo [[Moshi]] kaj inkluzivas la tutan monton Kilimanĝaro super la arbolinio kaj la ĉirkaŭa montpasejo super {{Unuo|1820}} metroj. Ĝi kovras areon de {{Unuo|1688|km²}}. La parko generis 51 milionojn da USD en enspezoj en [[2013]],<ref name="MusaHigham2015">{{cite book | editor1=Ghazali Musa | editor2=James Higham | editor3=Anna Thompson-Carr | title=Mountaineering Tourism | url=https://books.google.com/books?id=gFnLCQAAQBAJ&pg=PA285 | date=5a de Junio 2015 | publisher=Routledge | isbn=978-1-317-66874-9 | access-date=4a de Oktobro 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170223175223/https://books.google.com/books?id=gFnLCQAAQBAJ&pg=PA285 | archive-date=23a de Februaro 2017 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>{{rp|285}} la dua plej granda kvanto de iu ajn alia nacia parko en Tanzanio.<ref name="Christie">{{cite book | author1=Ian Christie | author2=Eneida Fernandes | author3=Hannah Messerli | author4=Louise Twining-Ward | title=Tourism in Africa: Harnessing Tourism for Growth and Improved Livelihoods | url=https://books.google.com/books?id=2nEFBAAAQBAJ&pg=PA257 | year=2014 | publisher=World Bank Publications | isbn=9781464801976 | access-date=2015-07-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150919102134/https://books.google.com/books?id=2nEFBAAAQBAJ&pg=PA257 | archive-date=2015-09-19 | url-status=live }}</ref>{{rp|258}} Ĝi estas enskribita en la [[Listo de mondaj heredaĵoj]] ekde 1987.<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/403]</ref> La Tanzania Aŭtoritato pri Naciaj Parkoj informis, ke tiu parko registris 57 456 turistojn dum la buĝeta jaro de 2011–12, el kiuj 16 425 piediris la monton; La Ĝenerala Administra Plano specifas jaran kapaciton de 28 470.<ref>{{Cite web|url=http://www.tanzaniaparks.com/news/number_of_kili_climbers_not_a_threat.html|title=The official site of the Tanzania National Parks – Latest news|date=16a de Marto 2014|access-date=23a de Oktobro 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924113218/http://www.tanzaniaparks.com/news/number_of_kili_climbers_not_a_threat.html|archive-date=24a de Septembro 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-01-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924113218/http://www.tanzaniaparks.com/news/number_of_kili_climbers_not_a_threat.html|arkivdato=2015-09-24}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924113218/http://www.tanzaniaparks.com/news/number_of_kili_climbers_not_a_threat.html |date=2015-09-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tanzaniaparks.com/news/number_of_kili_climbers_not_a_threat.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924113218/http://www.tanzaniaparks.com/news/number_of_kili_climbers_not_a_threat.html |arkivdato=2015-09-24 }}</ref> La montogrimpistoj generis neregulajn kaj sezonajn laborpostenojn por ĉirkaŭ 11 000 gvidistojn, portistoj, kaj kuiristoj en 2007.<ref name="Mitchell">{{Cite web|url=http://www.odi.org/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/4203.pdf|title="Making success work for the poor: Package tourism in Northern Tanzania", Overseas Development Institute, de Jonathan Mitchell, Jodie Keane, kaj Jenny Laidlaw, 9a de Januaro 2008, alirita la 31an de Julio 2015|website=odi.org|access-date=23a de Oktobro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191335/http://www.odi.org/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/4203.pdf|archive-date=4a de Marto 2016|url-status=live|df=dmy-all|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-01-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304191335/http://www.odi.org/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/4203.pdf|arkivdato=2016-03-04}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304191335/http://www.odi.org/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/4203.pdf |date=2016-03-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.odi.org/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/4203.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304191335/http://www.odi.org/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/4203.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> Ekestis polemikoj pri iliaj malbonaj laborkondiĉoj kaj netaŭgaj salajroj por tiuj [[laboristo]]j.<ref name="MusaHigham2015"/>{{rp|287–291}}<ref name="Christie"/>{{rp|259}}<ref name="Mitchell"/> == Naturo == [[File:Giant Groundsels Mount Kenya banner.jpg|775px]] === Flaŭro === [[Dosiero:Forest in Marangu route in Kilimanjaro area 001.JPG|eta|maldekstra|La [[nubarbaro]] en la vojo Marangu sur la sudorienta deklivaro.]] Naturaj arbaroj kovras ĉirkaŭ 1000&nbsp;km² en Kilimanĝaro.<ref name="PlantEcology">{{cite journal |doi=10.1007/s11258-005-9049-4 |title=Continuum or zonation? Altitudinal gradients in the forest vegetation of Mt. Kilimanjaro |journal=Plant Ecology |volume=184 |pages=27–42 |year=2006 |last1=Hemp |first1=Andreas |s2cid=21864541 }}</ref> En la baza areo [[maizo]], [[fabo]]j, [[sunfloro]]j kaj, sur la okcidenta flanko, [[tritiko]] estas kultivataj. Estas ankaŭ restaĵoj de vegetaĵaro de iama [[savano]] kun ''[[Acacia]]'', ''[[Combretum]]'', ''[[Terminalia]]'' kaj ''[[Grewia]]''. Inter 1000 m kaj 1800 m, aperas ankaŭ [[Agroforstumado|agroforstado]] de [[kafo]] kiel parto de la hejmĝardenoj de [[Ĉagoj]]. Natura vegetaĵaro sur montara altitudo (''[[Strombosia]]'', ''[[Newtonia (planto)|Newtonia]]'', kaj ''[[Entandrophragma]]'') estas limigita al neatingeblaj valoj kaj gorĝoj<ref name="MaundiCrater">{{cite journal |doi=10.1016/j.quascirev.2012.02.003 |bibcode=2012QSRv...39....1S |title=Vegetation, climate and fire-dynamics in East Africa inferred from the Maundi crater pollen record from Mt Kilimanjaro during the last glacial-interglacial cycle |journal=Quaternary Science Reviews |volume=39 |pages=1–13 |last1=Schüler |first1=Lisa |last2=Hemp |first2=Andreas |last3=Zech |first3=Wolfgang |last4=Behling |first4=Hermann |year=2012 }}</ref> kaj estas komplete diferenca el la vegetaĵaro je pli altaj altitudoj. Sur la suda deklivaro [[montararbaro]]j estas ''[[Ocotea usambarensis]]'' same kiel [[filiko]]j kaj [[epifito]]j, pli supre en [[nubarbaro]]j ''[[Podocarpus latifolius]]'', ''[[Hagenia abyssinica]]'' kaj ''[[Erica excelsa]]'' kreskas bone inter nebul-dependaj [[musko]]j. Sur pli sekaj nordaj deklivoj [[olivarbo]]j, ''[[Croton (planto)|Croton]]''-''[[Calodendrum]]'', ''[[Cassipourea]]'', kaj ''[[Juniperus]]'' formas arbarojn laŭ ordo de pliiĝanta altitudo. Inter 3100 m kaj 3900 m estas arbustoj de ''[[Erica]]'' kaj [[makiso]], sekvataj de ''[[Helichrysum]]'' ĝis 4500 m.<ref name="PlantEcology2"/><ref>{{cite book | author1=L. A. Bruijnzeel | author2=F. N. Scatena | author3=L. S. Hamilton | title=Tropical Montane Cloud Forests: Science for Conservation and Management | url=https://books.google.com/books?id=N6FkwMnSX8EC&pg=PA134 | date=6a de Januaro 2011 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-1-139-49455-7 | pages=136 | access-date=4a de Oktobro 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170224001044/https://books.google.com/books?id=N6FkwMnSX8EC&pg=PA134 | archive-date=24a de Februaro 2017 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> Estis observitaj neofitoj, tio estas novaj neindiĝenaj plantoj kiel ''[[Poa annua]]''.<ref name="PlantEcology2">{{cite journal |doi=10.1007/s11258-007-9356-z |title=Introduced plants on Kilimanjaro: Tourism and its impact |journal=Plant Ecology |volume=197 |pages=17–29 |year=2008 |last1=Hemp |first1=Andreas |s2cid=25001477 }}</ref> Registroj el la kratero Maundi je 2780 m indikas, ke la vegetaĵaro de Kilimanĝaro variis laŭlonge de la tempopaso. Arbara vegetaĵaro retiriĝis dum la [[Lasta glacimaksimumo|Lasta Glacia Maksimumo]] kaj la zono de erikaca vegetaĵaro malaltiĝis je 1500 m antaŭ inter 42 000 kaj 30 000 jaroj pro la pli sekaj kaj pli malvarmaj kondiĉoj.<ref name="MaundiCrater"/> <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> Image:Starr_010820-0043_Macaranga_tanarius.jpg|''Macaranga''. Image:Podocarpus elongatus Groot Winterhoek fruits 2.jpg|''[[Podocarpus]]'' (genro). Image:Kniphofia.jpg|''Kniphofia thomsonii''. Image:Erica_arborea.JPG|''[[Erica arborea]]''. Image:Senecio_kilimanjari.jpg|''Dendrosenecio kilimanjari''. Image:Caloplaga_elegans.jpg|''Xanthoria elegans''. Dosiero:Impatiens kilimanjari frontal.jpg|''Impatiens kilimanjari''. Dosiero:Riesenlobelien 1.jpg|''Lobelia deckenii'' sur 4000 m super marnivelo. Dosiero:Erica ventricosa.JPG|''Erica excelsa''. Dosiero:Kosso-2.jpg|''Hagenia abyssinica''. </gallery> === Faŭno === Grandaj animaloj estas raraj sur Kilimanĝaro mem kaj estas pli oftaj en la arbaroj kaj malaltaj partoj de la monto. [[Afrika elefanto|Elefantoj]] kaj [[Afrika bubalo|afrikaj bubaloj]] estas inter la animaloj kiuj povas esti trafitaj hazarde fare de naturaventuristoj. Ankaŭ la arbusteja tragelafo (''Tragelaphus sylvaticus''), [[kameleono]]j, madokvoj, silvikaproj, [[Mungotedoj|mungoto]]j, [[Nektariniedoj|mielsuĉuloj]], kaj [[verukapro]]j estis registritaj. [[Zebro]]j, [[leopardo]]j kaj [[hieno]]j estis observitaj sporade sur la Ŝira altebenaĵo.<ref>{{cite book | author=Cameron M. Burns | title=Kilimanjaro & East Africa: A Climbing and Trekking Guide | url=https://archive.org/details/kilimanjaroeasta0000burn | url-access=registration | year=2006 | publisher=The Mountaineers Books | isbn=978-0-89886-604-9 | page=[https://archive.org/details/kilimanjaroeasta0000burn/page/50 50] | access-date=2016-10-04 }}</ref> Specifaj specioj asociaj kun la monto estas la Kilimanĝara krociduro<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://ascendtanzania.com/mount-kilimanjaro-climbing|titolo=Climbing Mount Kilimanjaro|alirdato=26-a de oktobro 2019|verko=IUCN Red List of Threatened Species|eldoninto=Ascend Tanzania}}</ref> kaj la kameleono ''Kinyongia tavetana''.<ref>{{cite web | url=http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Kinyongia&species=tavetana | title=Kinyongia tavetana (STEINDACHNER, 1891) | publisher=Zoological Museum Hamburg | work=The Reptile Database | access-date=15a de Aŭgusto 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150919092044/http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Kinyongia&species=tavetana | archive-date=19a de Septembro 2015 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> Image:SA Kruger Büffel.jpg|[[Afrika bubalo]] (''[[Syncerus caffer]]'') estas la plej hommortiga el la afrikaj bestoj. Image:Papio cynocephalus.jpg|[[Cinocefalo]] (''[[Papio cynocephalus]]''). Image:Diademmeerkatze.jpg|''Cercopithecus mitis''. Image:Eland002.jpg|[[Elando]] (''[[Taurotragus oryx]]''). Image:Abbott's Starling (adult).jpg|[[Abota sturno]] (''[[Cinnyricinclus femoralis]]''). Image:Lammergeier.jpg|[[Ŝafgrifo]] (''[[Gypaetus barbatus]]'') helpas en la purigo de putriĝantaj kadavroj. Image:Nectarinia_johnstonii.jpg|''Nectarinia johnstoni''. Dosiero:Elephants at Amboseli national park against Mount Kilimanjaro.jpg|eta|280px|Elefantoj en la [[Nacia Parko Amboseli]] antaŭ la Monto Kilimanĝaro Dosiero:Elephants Kili 2.jpg|Vido al Kilimanĝaro el Nacia Parko Amboseli. [[Elefanto]]j kunvivas simbioze kun [[bovardeo]]j. Kiam tiu birdospecio migros al Eŭropo kaj aliaj industriigitaj areoj, traktoroj plenumos similan funkcion kiel elefantoj. Dosiero:Bronzesunbird.jpg|''Nectarinia kilimensis''. Dosiero:Moorland Chat at the Kilimanjaro moorland cropped.JPG|[[Kenja cerkomelo]] (''Cercomela sordida'') en Kilimanĝaro. </gallery> == Sportaj atingoj == [[Dosiero:Colin Barker, 2020.jpg|eta|Dekjarulo Colin Barker sur la montopinto Uhuru, Decembro 2020.]] La plej aĝa persono kiu grimpis la Monton Kilimanĝaro estas Anne Lorimor, kiu atingis la montopinton Uhuru je la 3.14 p.m. de loka horo la 18an de Julio 2019 kiam aĝis 89 jarojn kaj 37 tagojn.<ref>{{cite web |title=Oldest person to climb Mount Kilimanjaro |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/593911-oldest-person-to-climb-mount-kilimanjaro |website=guinnessworldrecords.com |access-date=3a de Decembro 2019}}</ref> La plej aĝa viro kiuj atingis la montopinton estas la usona Robert Wheeler, kiu estis 85 jarojn kaj 201 tagojn aĝa kiam li venis sur montopinto la 2an de Oktobro 2014.<ref name="records" /> Maxwell J. Ojerholm de Masaĉuseco, Usono, atingis la montopinton Uhuru, nome la vera pinto, senhelpe estante nur dek jarojn aĝa la 4an de Julio 2009, laŭ la malfacila vojo Maĉame. Colin M. Barker de Misurio, Usono, poste kompletigis la saman vojon estante dek jarojn aĝa la 22an de Decembro, 2020. Theodore Margaroli el Londono estante ankaŭ 10-jaraĝa atingis la montopinton senhelpe el la Okcidenta Fendo, nome plej kruta, sed ankaŭ plej spektakla vojo en 2019.<ref name="records" /><ref>{{records|title= Youngest person to climb Mount Kilimanjaro via the Western Breach route|url=http://www.ventique.co.uk/kilimanjaro.jpg}}</ref> Spite aĝo-limon de 10 jaroj por ricevi grimpopermeson, Keats Boyd el Los-Anĝeleso atingis la pinton la 21an de Januaro 2008 je aĝo de 7.<ref name="records" /> Tiu registro estis egalita de Montannah Kenney el Teksaso en Marto 2018.<ref name="records" /><ref>{{Cite web|title=Girl Who Wanted to 'Be Closer to Her Dad' Becomes Youngest Female to Hike Mount Kilimanjaro|url=https://www.goodnewsnetwork.org/girl-who-wanted-to-be-closer-to-her-dad-becomes-youngest-female-to-hike-mount-kilimanjaro/|website=Good News Network|access-date=11a de Aprilo 2018|date=10a de Aprilo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412001128/https://www.goodnewsnetwork.org/girl-who-wanted-to-be-closer-to-her-dad-becomes-youngest-female-to-hike-mount-kilimanjaro/|archive-date=12a de Aprilo 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> La plej rapida ascendo kaj la plej rapida ascendo-descendo estis registrita de la svis-ekvadora montogvidisto Karl Egloff. La 13-an de Aŭgusto 2014, gvidinte grupon al la montopinto la antaŭajn tagojn, li kuris el Pordo Umbwe ĝis la pinto en 4 horoj kaj 56 minutoj kaj revenis al la Pordo Mweka je 1630 m en totala tempo de 6 horoj, 42 minutoj kaj 24 sekundoj.<ref name="fkt">[https://fastestknowntime.com/route/kilimanjaro-tanzania Route: Kilimanjaro] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20181209124202/https://fastestknowntime.com/route/kilimanjaro-tanzania] 9a de Decembro 2018 en fastestknowntime.com</ref><ref>Matt Hart, [http://www.outsideonline.com/1931036/where-world-did-karl-egloff-come Where in the World Did Karl Egloff Come From?] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20150401151742/http://www.outsideonline.com/1931036/where-world-did-karl-egloff-come] 1a de Aprilo 2015, gazeto Outside, 5a de Marto 2015</ref> Antaŭaj registroj, uzante la saman vojon, estis faritaj de la hispana montarkuristo [[Kílian Jornet]] (ascendo en 5:23:50, ascendo-descendo 7:14 la 29a de Septembro 2010) kaj de la tanzana gvidisto Simon Mtuy (senhelpa ascendo-descendo en 9:21 la 22an de Februaro 2006).<ref name="records">{{cite web | url=http://www.climbkilimanjaroguide.com/kilimanjaro-facts/ | title=Amazing Kilimanjaro Records | publisher=Climb Kilimanjaro Guide | work=Mount Kilimanjaro Facts | access-date=16a de Julio 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150717020932/http://www.climbkilimanjaroguide.com/kilimanjaro-facts/#kilimanjaro-records | archive-date=17a de Julio 2015 | url-status=dead | df=dmy-all | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2021-01-19 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20150717020932/http://www.climbkilimanjaroguide.com/kilimanjaro-facts/#kilimanjaro-records | arkivdato=2015-07-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.climbkilimanjaroguide.com/kilimanjaro-facts/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150717020932/http://www.climbkilimanjaroguide.com/kilimanjaro-facts/ |arkivdato=2015-07-17 }}</ref><ref>[https://www.climbkilimanjaroguide.com/kilimanjaro-fastect-ascent/ Swiss Sets New Kilimanjaro Fastest Ascent And Descent Record] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20180719115109/https://www.climbkilimanjaroguide.com/kilimanjaro-fastect-ascent/] 19a de Julio 2018 en climbkilimanjaroguide.com</ref><ref>{{cite web | url=http://www.climbmountkilimanjaro.com/about-the-mountain/record-climbs/ | title=Kilimanjaro records | publisher=Climb Mount Kilimanjaro Ltd | work=Background information on Kilimanjaro | access-date=16a de Julio 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150716204451/http://www.climbmountkilimanjaro.com/about-the-mountain/record-climbs/ | archive-date=16a de Julio 2015 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> Rekordo de ascendo-descendo estis farita de Fernanda Maciel el Brazilo en tempo de 10 horoj kaj 6 minutoj.<ref name=fkt/> Ŝia ascenda tempo de 7:08 estis rompita la 23an de Februaro 2018 fare de la dana ultramaratona kuristino Kristina Schou Madsen per tempo de 6:52:54 el Pordo Mweka.<ref name=fkt/><ref>Sean McCoy, [https://gearjunkie.com/kristina-madsen-fkt-fastest-kilimanjaro Woman Sets Speed Record Up Kilimanjaro] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20181209124917/https://gearjunkie.com/kristina-madsen-fkt-fastest-kilimanjaro] 9a de Decembro 2018 en gearjunkie.com</ref> Ankaŭ grimpoj fare de diskapabluloj altiris atenton. Bernard Goosen el Sudafriko, sur [[rulseĝo]] ascendis Kilimanĝaron en ses tagoj en 2007. En 2012, Kyle Maynard kiu havas nek antaŭbrakojn nek krurojn, rampis senhelpe ĝis la pintomonto de Kilimanĝaro.<ref name=records/> En 2020, teamo komponita de du duoblaj super-genue amputitoj, nome nepalano Hari Budha Magar kaj Justin Oliver Davis, supreniris al Kilimanĝaro. Ili foruzis ses tagojn por kovri la 56&nbsp;km de distanco ĝis la montopinto.<ref>[https://www.southasiatime.com/2020/01/11/two-double-amputees-hari-and-justin-successfully-climb-mt-kilimanjaro/]</ref> Estas sep oficialaj vojoj laŭ kiuj oni ascendu kaj descendu al kaj el Kilimanĝaro: Lemosho, Lemosho Western-Breach (Okcidenta Fendo), Machame, Marangu, Mweka, Rongai, Shira, kaj Umbwe.<ref>{{cite web | url=http://www.mountkilimanjaroguide.com/kilimanjaro-routes.html | title=Mt. Kilimanjaro Routes: The Advantages and Disadvantage of All Mount Kilimanjaro Climbing Routes | publisher=Mount Kilimanjaro Guide | access-date=16a de Julio 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150701211019/http://www.mountkilimanjaroguide.com/kilimanjaro-routes.html | archive-date=1a de Julio 2015 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> La vojo Machame povas esti kompletigita en ses aŭ sep tagoj,<ref name="Machame">{{Cite web|url=https://blog.alienadv.com/Kilimanjaro-Routes-complete-guide-2017/|title=Climbing Mount Kilimanjaro on the Machame Route|publisher=Mount Kilimanjaro Guide|access-date=16a de Julio 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623015302/https://blog.alienadv.com/Kilimanjaro-Routes-complete-guide-2017/|archive-date=23a de Junio 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Lemosho en ses ĝis ok, kaj la vojoj de la Norda Cirkvito en sep aŭ pliaj tagoj. La vojo Lemosho povas esti pluigita ankaŭ tra la Okcidenta Fendo, atingante la pinton tra la okcidenta flanko de la monto. La Okcidenta Fendo estas pli fora kaj evitas la 6-horan noktomezan ascendon al la pinto (kio okazas ĉe aliaj vojoj). La Rongai estas la plej facila el la kampadejaj vojoj.<ref>{{cite web | url=http://www.mountkilimanjaroguide.com/kilimanjaro-rongai.html | title=Climbing Mount Kilimanjaro on the Rongai Route | publisher=Mount Kilimanjaro Guide | access-date=16a de Julio 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150701205817/http://www.mountkilimanjaroguide.com/kilimanjaro-rongai.html | archive-date=1a de Julio 2015 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> Ankaŭ la Marangu estas relative facila, sed ofte tro uzata; gastigado okazas en kunhavitaj kabanoj.<ref>{{cite web | url=http://www.kilimanjaroroutes.com/Marangu%20Route.htm | title=Marangu Route | publisher=Kilimanjaro Routes | access-date=16a de Julio 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150816074802/http://kilimanjaroroutes.com/Marangu%20Route.htm | archive-date=16a de Aŭgusto 2015 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> La vojo Lemosho Okcidenta Fendo ekas sur la okcidenta flanko de Kilimanĝaro je Lemosho kaj pluas al la pinto tra la vojo de la Okcidenta Fendo.<ref name="Information about Mt Kilimanjaro">{{Cite web|url=https://ascendtanzania.com/mount-kilimanjaro-climbing|title=Information about Mt Kilimanjaro|website=Kiliwarrior Expeditions – Climb Kilimanjaro and become a Kiliwarrior!|language=en-US|access-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103210837/https://ascendtanzania.com/mount-kilimanjaro-climbing|archive-date=2019-01-03|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kiliwarriorexpeditions.com/|title=Kiliwarrior Expeditions – Climb Kilimanjaro and become a Kiliwarrior!|website=Kiliwarrior Expeditions – Climb Kilimanjaro and become a Kiliwarrior!|language=en-US|access-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103210855/https://www.kiliwarriorexpeditions.com/|archive-date=2019-01-03|url-status=live}}</ref> La grupo ''Active Woman'' (Aktivaj virinoj) planis projekton per kiu en junio 2021 supreniros la montopinton grupon de virinoj uzante [[montobiciklo]]jn, kiel montro de la povo de virinoj, sed ankaŭ kiel reklama programo por financi la aĉetadon de [[biciklo]]j por ke la junulinoj de la regiono povu aliri al lernejoj pli komforte.<ref>Silvia Masiá kaj Ana Cortés, [https://www.salyroca.es/articulo/lyfestyle/kilimanjaro-bicicleta-empoderamiento-mujer/20210119102035006737.html "5.895 metros de altura en bicicleta por el empoderamiento de la mujer",] en rubriko SAL & ROCA de nuevatribuna.es Alirita la 22an de Januaro 2021.</ref> === Mortoj === Laŭ la "Kilimanjaro Christian Medical Centre" en Moshi, 25 personoj mortis el Januaro 1996 ĝis Oktobro 2003 grimpante la monton. Dek sep estis inoj kaj ok estis viroj, game laŭ aĝo el 29 ĝis 74. Dek kvar mortis el forta altaltituda malsano, kiel unu kun HACE (Altaltituda cerba [[edemo]]), kvin kun HAPE (Altaltituda pulma edemo), kaj ses kun ambaŭ. La ceteraj dek unu mortoj rezultis el [[traŭmato]] (3), [[korinfarkto]] (4), [[pneŭmonito]] (2), kor-pulma malfunkciado pro alia kaŭzo (1), kaj akuta [[apendicito]] (1). La ĝenerala mortindico estis po 13.6 por 100 000 grimpistoj."<ref>{{cite journal | url=http://wodocs.com/docum/1474-international_society_for_mountain_medicine-viwcmm_abstracts-32.html | title=Deaths Due to High Altitude Illness Among Tourists Climbing Mt Kilimanjaro | authors=Markus Hauser, Andreas Mueller, Britta Swai, Sendui Ole Nguyaine | journal=Proceedings of the 2004 South African Travel Medicine Society | year=2004 | access-date=2015-11-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151117025449/http://wodocs.com/docum/1474-international_society_for_mountain_medicine-viwcmm_abstracts-32.html | archive-date=2015-11-17 | url-status=live }}</ref> La 11an de Oktobro, 2020, fajro ekis sur la Monto Kilimanĝaro kaj konsumis 28 kvadratajn kilometrojn de vegetaĵaro [https://www.thehindu.com/news/international/fire-breaks-out-on-mount-kilimanjaro-in-africa/article32870046.ece/] == Beletro == [[Dosiero:Der-Kilimandscharo.jpg|eta|Kilimanĝaro en 1911.]] La monto stimulis plurajn verkistojn: * [[Jules Verne]] verkis en sia novelo "Kaose" (''Sans dessus dessous'') pri fantasta ekspedicio en tiun regionon. * [[Ernest Hemingway]] tie verkis sian novelon "[[La neĝoj de Kilimanĝaro]]" (''The snows of Kilimanjaro'') en [[1936]].<ref>{{Cite book|author=Ernest Hemingway|url=https://archive.org/details/snowsofkilimanja0000hemi_a9j6|title=The Snows of Kilimanjaro and Other Stories|publisher=Simon and Schuster|year=1995|isbn=978-0-684-80444-6|access-date=2016-10-04|url-access=registration}}</ref> La historio estis adaptita en la filmo "The Snows of Kilimanjaro" (1952).<ref>{{Cite web|title=Notes – The Snows of Kilimanjaro|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/90638/The-Snows-of-Kilimanjaro/notes.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130906195625/http://www.tcm.com/tcmdb/title/90638/The-Snows-of-Kilimanjaro/notes.html|archive-date=6a de Septembro 2013|access-date=16a de Junio 2013|work=AFI Catalog|publisher=[[Turner Classic Movies]]|df=dmy-all}}</ref> * ''Under Kilimanjaro'' estas ne-fikcia novelo (fikciigita memorverko) de [[Ernest Hemingway]] pri siaj veturoj en la regiono.<ref>{{Cite web | url=http://upress.kent.edu/books/Hemingway.htm | title=An American Literary Treasure | publisher=Kent State University Press | access-date=22a de Oktobro 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090809153941/http://upress.kent.edu/books/Hemingway.htm | archive-date=2009-08-09 | url-status=live }}</ref> * ''Sia bor på Kilimandjaro'' (Sia loĝas en Kilimanĝaro) estas porinfana libro de 1958 de la sveda verkistino [[Astrid Lindgren]].<ref>{{Cite book|title=Sia Bor På Kilimandjaro. Sia Lives on Kilimanjaro. Photographs by Anna Riwkin-Brick. Text by A. Lindgren|url=https://books.google.com/books?id=8FgUMwEACAAJ|year=1959|publisher=London; Stockholm printed|access-date=2016-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224003455/https://books.google.com/books?id=8FgUMwEACAAJ|archive-date=2017-02-24|url-status=live}}</ref> * ''Filles de Kilimanjaro'' estas albumo de 1968 de [[Miles Davis]]. * La Kibo-kratero aperas klare en la refilmo de 2019 de la filmo de Walt Disney de 1994 nome ''The Lion King'' (La leona reĝo). == Specialaj aferoj == * Laŭ la Tanzania Aŭtoritato de Naciaj Parkoj, la unua geedziĝo okazinta sur la monto sub la pinto okazis la 21an de Septembro 2014, kiam usona paro geedziĝis en la Kampadejo 2 de Ŝira.<ref>{{cite news | title=American couple to exchange vows on Mount Kilimanjaro | url=http://dailynews.co.tz/index.php/local-news/36233-american-couple-to-exchange-vows-on-mount-kilimanjaro | newspaper=Daily News | access-date=29a de Septembro 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082550/http://dailynews.co.tz/index.php/local-news/36233-american-couple-to-exchange-vows-on-mount-kilimanjaro | archive-date=6a de Oktobro 2014 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141006082550/http://dailynews.co.tz/index.php/local-news/36233-american-couple-to-exchange-vows-on-mount-kilimanjaro |date=2014-10-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://dailynews.co.tz/index.php/local-news/36233-american-couple-to-exchange-vows-on-mount-kilimanjaro |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141006082550/http://dailynews.co.tz/index.php/local-news/36233-american-couple-to-exchange-vows-on-mount-kilimanjaro |arkivdato=2014-10-06 }}</ref><ref>{{cite news | date=22a de Septembro 2014 | title=Couple marries on top of Mount Kilimanjaro, Africa's highest peak | url=http://indiatoday.intoday.in/story/couple-marries-on-top-of-mount-kilimanjaro-africas-highest-peak/1/384390.html | newspaper=India Today | access-date=7a de Oktobro 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006133134/http://indiatoday.intoday.in/story/couple-marries-on-top-of-mount-kilimanjaro-africas-highest-peak/1/384390.html | archive-date=6a de Oktobro 2014 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> En 2011, paro geedziĝis sur la montopinto.<ref>{{cite news | date=24a de Septembro 2014 | title=More couples exchange marriage vows on Africa's roof | url=http://www.ippmedia.com/frontend/?l=72488 | newspaper=The Guardian | access-date=1a de Oktobro 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095623/http://www.ippmedia.com/frontend/?l=72488 | archive-date=6a de Oktobro 2014 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> * La 26an de Septembro 2014, nova monda rekordo estis la plej altaltituda [[Kriketo|kriketludo]] okazinta kiam grupo de internacia kriketistoj ludis sur ebena kratero en la monto je altitudo de 5730 m.<ref>{{cite web | date=26a de Septembro 2014 | title=Cricketers play on Kilimanjaro to set new world record | url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-29375679 | newspaper=BBC News | access-date=29a de Septembro 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140929044440/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-29375679 | archive-date=29a de Septembro 2014 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Orientafrikaj montarbaroj]] * [[Nacia Parko Kilimanĝaro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Artikolo voĉlegita}} {{Vulkanoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Mount Kilimanjaro|revizio=1001599200}} {{Havenda artikolo|Kilimanĝaro}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Montoj en Tanzanio]] [[Kategorio:Plej altaj punktoj]] [[Kategorio:Montoj kun alteco inter 5000 kaj 5999 m]] m3rb7svlrr9uowg7p1bube568hojzx7 Koloniismo 0 29588 9419406 9398275 2026-07-03T10:05:34Z Sj1mor 12103 9419406 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Colonisation2.gif|eta|399x399ra|koloniismo de la mondo ekde 1492 ĝis 2008.]] [[Dosiero:Koloniismo 1945.png|alternative=|eta|400x400ra|Monda mapo de koloniismo je la fino de la [[Dua Mondmilito]] en [[1945]].]] [[Dosiero:Formación de los países del mundo.png|eta|400px|Sendependaj datoj: oranĝe, antaŭ 1815; brune, de 1815 al 1945; blue, de 1945 al 1990; rozkolore, post 1990.]] La '''koloniismo''' (el [[latina]]: ''colonia'' kolonio, setlejo) signifas la politikon de akiro kaj evoluigo de [[kolonio]]j kaj ilia funkciigo ekonomie aŭ militiste laŭ interesoj de la hejmlando (metropolo). Tio signifas la politikan subpremon kaj ekonomian ekspluatadon de la dependaj popoloj. Krome ludis gravan rolon la civilizaciigo, [[kristanigo]] kaj ofte ekstermo, murdado de la indiĝenaj popoloj. == Priskribo == La koloniismo aperis kun la novaj geografiaj [[Epoko de malkovroj|malkovroj]], kiam en la [[15-a jarcento]] oni malkovris ([[1492]]) [[Ameriko]]n. En la posta jarcento la eŭropaj ŝtatoj (ĉefe [[Hispanio]], [[Portugalio]], sed ankaŭ [[Britio]]) okupis kaj ekspluatis tiun [[kontinento]]n kaj por certigi la [[sklavo]]jn bezonatajn por la [[plantejo]]j, ili koloniigis [[Afriko]]n. La koloniigo de [[Azio]] kaj [[Aŭstralio]] okazis pli poste (17-18-a jc) fare de [[Nederlando]], Britio, [[Francio]]. [[Germanio]] aperis nur en la [[19-a jarcento]] kaj akiris malgrandan parton de Afriko. Ankaŭ aliaj landoj akiris diversajn teritoriojn ([[Usono]], [[Belgio]]). La kolonioj provizis la eŭropajn landojn (hejmlandojn) per [[krudmaterialo]]j (ekz. [[sukerkano]], [[oro]], [[diamanto]], [[kaŭĉuko]] ktp.), sen rericevi la taŭgan interŝanĝan valoron. Tiu unuflanka livero helpis la ekfloron de [[kapitalismo]] en Britio (Hispanio kaj Portugalio misuzis la oraĵojn) kaj eksplodon de la [[industria revolucio]] en la 18-19 jarcenta Britio. Ĉar Germanio povis akiri nur restaĵon de la kolonioj en la 19-a jarcento, la lando instigis la novan dividon de la kolonioj. Tio pintumis en la [[unua mondmilito]]. Post la milito Britio kaj Francio akiris teritoriojn de la iama [[Otomana Imperio]], sed ili jam ne povis malkaŝe koloniigi ilin, do tial nomis la kolonion [[protektorato]]. Tio fakte donis pli gravajn rajtojn por la lokaj politikistoj, sed la vera potenco restis ĉe Britio, Francio. Post la unua mondmilito sendependiĝis multaj malgrandaj landoj en Eŭropo. Tio kaj la ekantaj naciaj movadoj strebis, batalis por la nacia sendependiĝo. Post la [[Dua Mondmilito]] multaj grandaj kolonioj de Britio sendependiĝis, sed ili restis en la Brita "Commonwealth". La [[senkoloniigo]] finiĝis en la [[1970-aj jaroj]], kiam la lastaj (grandaj) kolonioj (de Hispanio, Portugalio) sendependiĝis. (Sed vidu [[Orienta Timoro]]). === Novkoloniismo === Oni parolas pri [[novkoloniismo]] se aperas simila dependeco de potenca strukturo kiel ĉe koloniismo. Kelkaj parolas pri novkoloniismo de [[Usona Imperiismo|Usono]], kiam tiu okupas landojn kaj enpotencigas fidelulojn, sendas militistajn, ekonomiajn, politikajn ’’konsildonantojn’’, helpantojn. Fine de la 1980-aj jaroj, komence de la 1990-aj jaroj, la konsildonantoj de IMF (mona organizaĵo sub influo de [[Usono]]) aperis en la Latinamerikaj, Aziaj, Orienteŭropaj landoj kaj devigis la privatigon de (sukcesaj) fabrikoj, malkonstruon de la sociala politiko (fakte tiuj landoj estis ege kreditŝuldaj kaj tiel fakte perdis la sendependan ekonomian politikon). ==== Kolonia pensado ==== Nekonfuzebla trajto de kolonia pensado estas ke oni ŝajnas esti konvinkita "esti la portanto de tio, kio estas natura kaj universala", kiu estas ĝuste kio sekurigas hegemonion, ekzemple determinante ne nur kiam indas akcepti publikigojn de tradukoj de malmultaj elektitaj verkoj en aliaj lingvoj. Tiel okazas ke iuj landoj multege publikigas tradukojn (Pollando aŭ Danio, ambaŭ 60%, Svedio 45%, Grekio 40%, Francio 14%, Germanio 7% kaj Usono malpli ol 5% en la periodo 2007-2008)<ref>(en) Luis Magrinyà, ''[https://wordswithoutborders.org/read/article/2014-02/viva-translation/ Viva Translation!]'', [[Words Without Borders|Words Withour Borders]], la 1-an de februaro 2014.</ref>. Multaj el la iamaj kolonioj fakte ne perdis ligojn al la iama koloniiga lando: ĉefe la iamaj anglaj aŭ francaj kolonioj por tio membriĝis en organizaĵoj kiaj "''[[Komunumo de Nacioj|Commonwealth]]''", kaj ''[[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio|Francophonie]]'' (franclingvaj landoj). La kulturo kaj ĉefe la lingvo ankaŭ nuntempe interligas tiujn landojn: oni uzas por tio la nocion [[postkoloniismo]]. Sekve de la kolonia heredaĵo, la lingvo de la iamaj koloniigaj ŝtatoj estas oficiala aŭ kunoficiala lingvo en multaj landoj de la mondo, ĉefe en Afriko. Tiuj, kiuj lernas tiun lingvon kiel duan lingvon, pagas la kostojn por lerni ĝin, dum denaskaj parolantoj povas komuniki kun ĉiuj sen pagi kostojn<ref>(en) [[Michele Gazzola]], ''[https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/dec/27/english-world-power-language-linguistic-justice English still rules the world, but that’s not necessarily OK. Is it time to curb its power?]'', [[The Guardian]], la 27-an de decembro 2023</ref>. == Eŭropa koloniismo == La eŭropa koloniismo estis movado okazinta ĉefe en la lasta triono de la [[19a jarcento]]. Konsistis je tio ke eŭropaj landoj konkeris aliajn landojn de aliaj kontinentoj ege rapide. Kelkaj koloniismaj landoj tiuepoke estis [[Belgio]], [[Francio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Hispanio]], [[Portugalio]], ktp. == Usona koloniismo == La usona koloniismo formale komencis formiĝi en la malfrua [[19-a jarcento]], precipe en la 1890-aj jaroj. Tiu periodo ofte estas rilata al la [[hispan-usona milito]] de 1898, kiu markis signifan ŝanĝon en usona ekstera politiko direkte al akirado de transoceanaj teritorioj kaj vastigado de influo preter siaj kontinentaj limoj. La milito rezultigis Usonon akirantan teritoriojn kiel ekzemple [[Porto-Riko]], [[Gvamo]], kaj [[Filipinio]], signalante la komencon de la imperiaj ambicioj de Usono en la [[Pacifiko]] kaj karibaj regionoj. Poste usona koloniismo estis etendita al [[Latin-Ameriko]] kaj [[Irako]] kaj [[Afganio]] per armeaj intervenoj. == Kaŭzoj == La kaŭzoj de tiu koloniismo estis, ĉefe ekonomiaj aŭ politikaj: [[Dosiero:Fundacion de Santiago.jpg|eta|Fondo de la urbo [[Santiago de Chile]] en 1541.]] === Ekonomiaj === La ekonomian krizon pro super-produktado en Eŭropo en la jaroj 1872 kaj 1873, oni klopodis solvi pere de [[Protektismo|protektismaj politikoj]] defende la enlandan produktadon kontraŭ la eksterlanda konkurenco. Oni klopodis okazigi ĝin pere de [[Dogano|doganimpostoj]] kaj [[imposto]]j, kio ne sukcesis kaj la krizo plue malpliboniĝis. Oni serĉis alian solvon, tiun pli efikan: porti transmaren la komercan kromaĵon eŭropan, ĉar la kolonioj estas enspeziga merkato pro diversaj tialoj: * [[Investado]]: en Eŭropo malmankis [[kapitalo]] por investi, sed ĉar ne estis garantioj de revenigo, la investistoj foriris al kolonioj. * La [[Agrikulturo|agrikulturaj produktoj]], kaj la [[Kruda materialo|krudmaterialoj]] ĝenerale, estas necesaj sed troviĝis ĉefe en la kolonioj kaj poste vendiĝis en Eŭropo. * [[Ekonomia surlimularo|Malkosta laboristaro]]: pli enspeziga laboristaro en la kolonioj ol en Eŭropo. === Politikaj === La «politikaj kaŭzoj» enhavus multajn tialojn kaj situaciojn, foje malfacile klarigeblaj, pli facile pere de ekzemploj kiaj la jenaj: En 1871 [[Francio]] estis malvenkita de [[Prusio]] dum la konata kiel [[Francia-Prusia Milito]]. Eksplodis en Francio ĝenerala sento de humiligo kaj la registaro de la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko]] instigis la kolonian etendon. Kelkaj el la politikaj tialoj estis tiele: * Ŝajnigi sin kiel internacia potenco disvolvigante [[imperiismo]]n; * [[Naciismo]]: koloniismo permesas kredigi la francan civitanaron ke ĝi apartenas al granda lando; * [[Strategio]]: konkeri difinitajn strategiajn punktojn permesis havigi [[ŝipbazo]]jn en diversajn punktojn de la planedo kiuj kaze de milito utilus por la venko. Ĉiukaze tiuj «politikaj tialoj» miksiĝis kun aliaj, ĉefe ekonomiaj. === Ideologiaj === La partianoj de koloniismo, foje, aljustigis tiun tendencon kreante ideologion surbaze en [[rasismo]]. Unu el tiuj bazoj estas kredi, ke la koloniismo havis [[Civilizo|civilizan mision]], konsiderante, ke la ununuraj civilizitaj estas la «grandaj landoj», dum la resto estas konsiderata necivilizita kaj sovaĝa. Tiu rasisma ideologio generis en Eŭropo senton de supereco. Sed estis ankaŭ dura kritiko kontraŭ la imperiismo, nome la [[Socialismo|socialistoj]] kaj la membroj de la [[sindikato]]j estis inter kiuj plej kritikis tion. Tria vojo, ĉe la plej moderaj inter la partianoj, justigis ĝin per aserto, ke temas pri solvo al la kapitalisma eŭropa krizo. == Historio == [[Dosiero:Colonisation 1800.png|eta|300px|Mapo de koloniaj imperioj tutmonde en 1800]] [[Dosiero:World 1914 empires colonies territory.PNG|eta|300px|Mapo de koloniaj imperioj tutmonde en 1914]] [[Dosiero:Colonialism in 1945 updated legend.png|eta|dekstra|300px|Mapo de koloniaj imperioj tutmonde ĉe la fino de la Dua Mondmilito, 1945]] Agadoj nomeblaj kiel koloniismo havas longan historion, starte per la pra-koloniaj Afrikaj imperioj kiuj kondukis la [[Antikva Egiptio|egiptojn]], [[Fenicio|fenicojn]], [[Antikva Grekio|grekojn]] kaj [[Antikva Romo|romianojn]] al konstruo de kolonioj en la antikveco aŭ prakolonioj. La vorto "metropolo" devenas el la greka ''metropolis'' [greka: "μητρόπολις"]—"patrina urbo". La vorto "kolonio" devenas el la latina ''colonia''—"loko por agrikulturo". Inter la 11a kaj la 18a jarcentoj, la [[vjetnamoj]] establis militajn koloniojn sude de ties origina teritorio kaj prenis tiun novan, en procezo konata kiel ''nam tiến''.<ref>[http://countrystudies.us/vietnam/11.htm The Le Dynasty and Southward Expansion]</ref> Moderna koloniismo startas danke al la [[epoko de malkovroj]]. [[Portugalio]] kaj [[Hispanio]] malkovris novajn terojn, ĝis tiam nekonatajn de eŭropanoj, tra la oceanoj kaj konstruis komercan reton aŭ konkeris grandajn etendojn de tero. Por kelkaj, estas tiu konstruado de kolonireto tra la oceanoj kio diferencigas koloniismon el aliaj tipoj de [[ekspansiismo]]. Tiuj novaj teroj estis dividitaj inter la [[Portugala Imperio]] kaj la [[Hispana Imperio]], unue fare de [[papa buleo]] ''[[Inter caetera]]'' kaj poste de la [[Traktato de Tordesillas]] kaj la [[Traktato de Zaragozo (1529)]]. Tiu periodo estis asociata ankaŭ kun la [[komerca revolucio]]. La fino de la [[Mezepoko]] vidis reformojn pri [[ekonomiko]] kaj bankado en Italio kaj en orienta Mediteraneo. Tiuj ideoj estis adoptitaj kaj adaptitaj en Okcidenta Eŭropo rilate al altaj riskoj kaj enspezoj asociaj kun koloniaj adventuroj. La 17a jarcento vidis la kreadon de la [[Franca kolonia imperio]] kaj de la [[Nederlanda Imperio]], same kiel de la anglaj transmaraj posedoj, kiuj poste iĝos la [[Brita Imperio]]. Ĝi vidis ankaŭ la starigon de [[Dana kolonia imperio]] kaj de kelkaj [[Svedaj transmaraj kolonioj]]. La etendo de koloniaj imperioj estis limigita al fino de la 18a kaj komenco de la 19a jarcentoj pro la [[Usona Milito de Sendependeco]] kaj la [[Sendependigo de Hispanameriko|Latinamerikaj militoj de Sendependeco]]. Tamen multaj novaj kolonioj setlis post tiu tempo, inklude tiujn de la [[Germana kolonia imperio]] kaj de la [[Belga kolonia imperio]]. Fine de la 19a jarcento, multaj eŭropaj ŝtatoj estis implikitaj en la [[Disdivido de Afriko]]. La [[Rusia Imperio]], [[Otomana Imperio]] kaj la [[Habsburga Monarkio|Aŭstra Imperio]] ekzistis samtempe kiel la aliaj imperioj, sed ne etendiĝis transamare. Male tiuj imperioj etendiĝis tra la pli tradicia konkervojoj al najbaraj teritorioj. Estis tamen ankaŭ ia [[Rusia koloniigo de Ameriko]] tra la [[Beringa Markolo]]. La [[Imperio de Japanio]] fariĝis laŭ la modelo de la eŭropaj koloniaj imperioj. [[Usono]] gajnis transmarajn teritoriojn post la [[Hispana-usona milito]] pro kiuj oni konstruis la terminon "[[Usona imperiismo|Usona Imperio]]". Post la [[Unua Mondmilito]], la venkintoj [[Triopa Entento|aliancanoj]] dividis la germanan kolonian imperion kaj multe de la Otomana Imperio inter ili mem laŭ ordono de la [[Ligo de Nacioj]]. Tiuj teritorioj estis dividitaj en tri klasoj laŭ kiel rapide oni konsideris, ke ili estos pretaj sendependiĝi.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nationsencyclopedia.com/United-Nations/The-Trusteeship-Council-THE-MANDATE-SYSTEM-OF-THE-LEAGUE-OF-NATIONS.html|titolo=The Trusteeship Council - The mandate system of the League of Nations|alirdato=-a 8-an de aŭgusto 2010|jaro=2010|verko=Encyclopedia of the Nations|eldoninto=Advameg}}</ref> Tamen, [[malkoloniigo]] ekster Ameriko daŭris ĝis post la [[Dua Mondmilito]]. En 1962 la [[Unuiĝintaj Nacioj]] formis [[Speciala Komitato pri Malkoloniigo|Specialan Komitaton pri Malkoloniigo]], ofte nomita la Komitato de la 24, por akceli tiun procezon. Krome, dekduoj da sendependigaj movadoj kaj projektoj por tutmonda politika solidareco kiaj la [[Movado de Nealiancitaj Landoj]] ludis gravan rolon en la malkoloniigaj klopodoj de iamaj kolonioj. === Eŭropdependaj kolonioj en 1914 === Ĉefaj eŭropaj imperioj konsistis el jenaj kolonioj starte de la Unua Mondmilito (iamaj kolonioj de la Hispana Imperio iĝis sendependaj antaŭ 1914 - precipe pro la [[hispana-usona milito]] de [[1898]], kiu finiĝis per usona konkero de [[Kubo (lando)|Kubo]], [[Porto-Riko]], [[Gvamo]] kaj de la [[Filipinoj]] - kaj ne aperas en la listo; ankaŭ iamaj kolonioj de aliaj eŭropaj imperioj kiuj estis iĝintaj sendependaj, kiaj la iama franca kolonio [[Haitio]], ne estas listigitaj): [[Dosiero:Seychelles Governor inspection 1972.jpg|eta|180px|Kolonia Guberniestro de [[Sejŝeloj]] inspektanta policanojn en 1972]][[Dosiero:Défense de Rorke's Drift.jpg|eta|Batalo de Rorke's Drift dum la [[Zuluangla Milito]] de 1879]] '''[[Brita imperio|Britaj kolonioj kaj protektoratoj]]:''' {{Div col|cols = 3}} * [[Brita Okcidenta Afriko]] * [[Adeno]] * [[Angl-Egipta Sudano]] * [[Ascension]] * [[Aŭstralio]] * [[Bahamoj]] * [[Basutolando]] * [[Beĉuanalando]] * [[Brita Orienta Afriko]] * [[Brita Gujano]] * [[Brita Honduro]] * [[Brita Hongkongo]] * [[Brita Malajzio]] * [[Brita Somalilando]] * [[Brunejo]] * [[Birmo]] * [[Kanado]] * [[Cejlono]] * [[Egiptio]] * [[Falklandoj]] * [[Fiĝioj]] * [[Insularoj Gilbert kaj Ellice]] * [[Gambio]] [[Dosiero:Gold Coast Map 1896.jpg|eta|dekstra|Mapo de la Ora Marbordo de [[1896]]]] * [[Ora Marbordo (kronkolonio)|Ora Marbordo]] * [[Brita Hindio|Hindio]] * [[Irlando]] * [[Jamajko]] * [[Kenjo]] * [[Lagosa Kolonio]] * [[Malto]] * [[Novzelando]] * [[Niĝerio]] * [[Norda Borneo]] * [[Norda Rodezio]] * [[Omano]] * [[Teritorio Papuo|Papuo]] * [[Saravako]] * [[Sieraleono]] * [[Suda Rodezio]] * [[Sankta Heleno]] * [[Svazilando]] * [[Trinidado kaj Tobago]] * [[Ugando]] * [[Unio de Sud-Afriko|Sudafriko]] {{Div col end}} '''[[Nederlandaj kolonioj]]:''' {{Div col|cols = 3}} * [[Kuracao kaj Dependaĵoj]] * [[Nederlanda Hindio]] * [[Surinamo (nederlanda kolonio)|Surinamo]] {{Div col end}} '''[[Francaj kolonioj]]:''' [[Dosiero:Expeditionconstantine.jpg|eta|Sieĝo de Konstantino (1836) dum la [[Franca konkero de Alĝerio]].]] [[Dosiero:Algérie fr.jpg|eta|Mapo de 1877 montranta la tri francajn departementojn Alĝero, Orano kaj Konstantino]] {{Div col|cols = 3}} * [[Franca Alĝerio|Alĝerio]] * [[Insulo Klipertono]] * [[Komoroj]] * [[Franca Gujano]] * [[Franca Ekvatora Afriko]] ** [[Ĉado]] ** [[Ubangi-Ŝari]] ** [[Francia Kongo]] ** [[Gabono]] * [[Franca Hindio]] ([[Pondiĉero]], [[Ĉandernagoro]], [[Karaikal]], [[Maheo]] kaj [[Janamo]]) * [[Franca Hindoĉinio]] ** [[Annamo (Franca protektorato)|Annamo]] ** [[Kamboĝo]] ** [[Koĉinĉino]] ** [[Laoso]] ** [[Tonkino]] * [[Franca Polinezio]] * [[Franca Somalilando]] * [[Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teroj]] * [[Franca Okcidenta Afriko]] ** [[Benino]] ** [[Eburbordo]] ** [[Franca Dahomejo|Dahomejo]] ** [[Gvineo]][[Dosiero:LeCommandantMarchand.jpg|eta|dekstra|190px|Tiutempa ilustraĵo de la esplorado de Jean-Baptiste Marchand tra Afriko en 1898]] ** [[Franca Sudano]] ** [[Maŭritanio]] ** [[Niĝero]] ** [[Senegalo]] ** [[Franca Supra Volto|Supra Volto]] * [[Franca Ĉado]] * [[Guadelupo]] ** [[Saint Barthélemy]] ** [[Saint-Martin|Saint Martin]] * [[La Réunion]] * [[Madagaskaro]] * [[Martiniko]] * [[Franca protektorato de Maroko|Maroko]] * [[Nov-Kaledonio]] * [[Sankta-Piero kaj Mikelono]] * [[Ŝanhaja Franca Koncesio]] (similaj koncesioj en [[Kuangĉuŭano]], [[Tjanĝino|Tiancin]], [[Hankou]]) * [[Franca protektorato de Tunizio|Tunizio]] * [[Vanuatuo]] * [[Wallis-et-Futuna]] {{Div col end}} [[Dosiero:Victoria (Cameroon).jpg|eta|[[Kameruno]], 1908]] '''[[Germanaj kolonioj|Germanimperiaj kolonioj]]:''' {{Div col|cols = 3}} * [[Kameruno]] * [[Karolinoj]] * [[Germana Novgvineo]] * [[Germana Orienta Afriko]] * [[Germana Sudokcidenta Afriko]] * [[Gilbertoj]] * [[Marianoj]] * [[Marŝaloj]] * [[Togolando]] {{Div col end}} '''[[Italaj kolonioj]]:''' {{Div col|cols = 3}} * [[Eritreo]] * [[Italaj Egeaj Insuloj]] * [[Itala Somalilando]] * [[Itala Koncesio de Tiancin]] * [[Libio]] {{Div col end}} [[Dosiero:1600gora.jpg|eta|160px|Portugalaj virinoj en [[Goa]], Barato, 16a jarcento]] '''[[Portugala kolonia imperio|Portugalaj kolonioj]]:''' {{Div col|cols = 3}} * [[Azoroj]] * [[Madejro]] * [[Portugala Afriko]] ** [[Portugala Angolo]] ** [[Portugala Kaboverdo]] ** [[Portugala Kongo]] ** [[Portugala Gvineo]] ** [[Portugala Mozambiko]] ** [[Portugala Santomeo kaj Princo]] ** [[Fortikaĵo São João Baptista de Ajuda]] * Portugala Azio ** [[Portugala Barato]] ** [[Makao|Portugala Makao]] ** [[Portugala Timoro]] {{Div col end}} ==== Nombroj de eŭropaj setlantoj en kolonioj (1500–1914) ==== [[Dosiero:Emigrants Leave Ireland by Henry Doyle 1868.jpg|eta|160px|Milionoj da [[Irlando|Irlandanoj]] lasis Irlandon por Kanado kaj ĉefe Usono sekve de la [[Granda malsatego en Irlando|Granda Malsatego]] en la 1840-aj jaroj]] Ĉirkaŭ 1914, eŭropanoj estis elmigrintaj al kolonioj laŭ milionoj. Kelkaj intencis resti en la kolonioj kiel portempaj setlantoj, ĉefe kiel militistoj aŭ negocistoj. Aliaj iris al la kolonioj kiel elmigrantoj. Britoj estis certe la plej multnombraj kiuj migris al la kolonioj: 2.5 milionoj setliĝi en Kanado; 1.5 milionoj en Aŭstralio; 750,000 en Novzelando; 450,000 en Unio de Suda Afriko; kaj 200,000 en Barato. Ankaŭ francaj civitanoj migris grandnombre, ĉefe al kolonioj en Nordafriko, nome regiono de [[Magrebo]]: 1.3 milionoj setlis en Alĝerio; 200,000 en Maroko; 100,000 en Tunizio; dum nur 20,000 migris al la Franca Hindoĉinio. Nederlandaj kaj Germanaj kolonioj vidis relative malabundan eŭropan migradon, ĉar la nederlanda kaj la germana kolonia etendo centriĝis al komercaj celoj pli ol al setlado. Portugalio sendis 150,000 setlantojn al Angolo, 80,000 al Mozambiko, kaj 20,000 al Goa. Dum la epoko de la Hispana Imperio, proksimume 550,000 hispana setlantoj migris al [[Latinameriko]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=People on the Move: An Atlas of Migration|familia nomo=King|persona nomo=Russell|jaro=2010|loko=Berkeley, Los Angeles|eldoninto=University of California Press|ISBN=0-520-26151-8|paĝoj=34–5}}</ref> Brazilo ricevis preskaŭ similan kvanton da eŭropaj elmigrantoj. == Novkoloniismo == {{Ĉefartikolo|Novkoloniismo}} La termino [[Novkoloniismo]] estis uzita por aludi al vario de kuntekstoj ekde kiam komencis malkoloniigo post la [[Dua Mondmilito]]. Ĝenerale ĝi ne aludas al tipo de rekta koloniigo, sed al koloniismo farita per aliaj rimedoj. Specife, novkoloniismo aludas al teorio ke iamaj aŭ ekzistintaj ekonomiaj rilatoj, kiaj la [[Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco]] kaj la [[CAFTA|Centramerika Interkonsento pri Libera Komerco]], kreitaj de iamaj koloniaj povoj estis aŭ estas uzataj por pluteni kontrolon de iamaj kolonioj kaj dependaĵoj post la koloniaj sendependigaj movadoj de la periodo post la [[Dua Mondmilito]]. == Koloniismo kaj historio de la pensaro == === Universalismo === La konkero de ampleksaj teritorioj alportis multajn diversajn kulturojn sub la centra kontrolo de imperiaj aŭtoritatoj. El la tempo de Antikva Grekio, Antikva Romio, kaj aliaj tiutempaj imperioj tiu fakto estis uzita de imperioj kiuj adoptis ian koncepton de universalismo, kaj aplikis ĝin al siaj imperiaj politikoj. Dume la ĉefurbo, nome [[metropolo]], estis la fonto de parademaj politikoj devigitaj al la distaj kolonioj. La imperio kiu kreskis el la atenana konkeraro etendis la grekajn lingvon, religion, sciencon kaj filozofion tra la kolonioj, fakte granda parto de la tiam konata mondo. La atenanoj (respektive grekoj ĝenerale) konsideris sian propran kulturon supera al aliaj. Ili aludis al popoloj parolantaj eksterlandajn lingvojn kiel [[barbaroj]], diskomprenante eksterlandajn lingvojn kiel malsuperaj flustroj kiuj sonis al la grekaj oreloj kiel "bar-bar". Tio inaŭguris ripetotan kutimon de civilizacioj kiuj konsideras aliajn malsuperaj. Romanoj trovis kompetentecon per impono de universalisma politiko al siaj kolonioj laŭ diversaj manieroj. La [[Romia juro]] estis imponita al romianaj civitanoj, same kiel al koloniaj subjektoj, tra la imperio. [[Latino]] disvastiĝis kiel komuna lingvo de regado kaj de komerco, kiel [[lingvafrankao]], tra la tuta imperio. Romianoj fieris ke ili imponis pacon inter siaj diversaj eksterlandaj subuloj, kion ili priskribis laŭ boniga termino ''[[Pax Romana]]'' (romia paco). La uzado de universala regulado fare de romianoj markis la aperon de eŭropa koncepto de universalismo kaj internaciismo. Tolero de aliaj kulturoj kaj kredoj estis ĉiam duaranga por la celoj de la imperioj, tamen. La Romia Imperio estis iagrade tolera al diversaj kulturoj kaj religiaj praktikoj, kondiĉe ke tiuj ne minacu la romian aŭtoritaton. La ministro pri Eksterlandaj Aferoj de [[Napoleono]] nome [[Charles Maurice de Talleyrand]], iam rimarkis: "Imperio estas arto meti homojn en ties lokon".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Peoples and Empires|familia nomo=Pagden|persona nomo=Anthony|jaro=2003|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Modern Library|ISBN=0-8129-6761-5|paĝoj=xxiii}}</ref> === Koloniismo kaj geografio === Setlantoj agadis kiel ligilo inter indiĝenoj kaj la imperia hegemonio, konstruante pontojn super la geografia, ideologia kaj komerca malpleno inter kolonoj kaj koloniigitoj. Progresinta teknologio ebligis la etendon de eŭropaj ŝtatoj. Per iloj kiaj maposcienco, ŝipkonstruado, navigado, minado kaj agrikultura produktiveco kolonoj estis superaj. Ties konaro pri la tera surfaco kaj abundo de praktikak kapabloj havigis la kolonojn per tia konaro ke siavice ĝi kreis povon.<ref name=Painter>"Painter, J. & Jeffrey, A., 2009. ''Political Geography'', 2a eld., Sage. "Imperialism" p. 23 (GIC).</ref> Painter kaj Jeffrey asertis, ke geografio kiel fako ne estas kaj ne estis objektiva scienco, male ĝi estas bazita sur konceptoj pri la fizika mondo. Dum ĝi povus esti doninta al la "Okcidento" avantaĝon kiam ĝi venis al esplorado, ĝi kreis ankaŭ zonoj de rasa malsupero. Geografiaj kredoj kiaj media determinismo, la konsidero, ke kelkaj partoj de la mondo estas subdisvolvigitaj, iel legitimis koloniismon kaj kreis principojn de oblikva evoluo.<ref name="Painter"/> Tiuj estas nune vidataj kiel elementaj konceptoj. Politikaj [[geografo]]j asertas, ke la kolonia konduto plifortiĝis per la fizika mapado de la mondo, laŭvide separante "ilin" kaj "nin". Geografoj estas ĉefe koncentritaj ĉe la spacoj de koloniismo kaj imperiismo, pli specife, la materiala kaj simbola alproprigo de la spaco permesante koloniismon.<ref name=Gallaher>Gallaher, C. et al., 2008. ''Key Concepts in Political Geography'', Sage Publications Ltd. "Imperialism/Colonialism", p. 5 (GIC).</ref> === Koloniismo kaj imperiismo === [[Dosiero:Félix Éboué and Charles DeGaulle.jpg|eta|200px|Ĝenerala Guberniestro [[Félix Éboué]] bonvenigas generalon [[Charles de Gaulle]] al [[Franca Ĉado|Ĉado]]]] Kolonio estas parto de imperio kaj tiele koloniismo estas proksime rilata al [[imperiismo]]. Oni ĝenerale akceptas, ke koloniismo kaj imperiismo estas interŝanĝeblaj, tamen [[Robert J. C. Young]] sugestas, ke imperiismo estas la koncepto laŭ kiu koloniismo estas la praktiko. Koloniismo estas bazita sur imperia rigardo, tiele kreante sekvan rilataron. Pere de imperio, koloniismo stariĝas kaj [[kapitalismo]] etendiĝas; aliflanke kapitalisma ekonomio nature plifortigas imperion. === Marksisma vidpunkto pri koloniismo === [[Marksismo]] rigardas koloniismon kiel formo de [[kapitalismo]], substrekante espluatadon kaj socian ŝanĝon. Marx pensis, ke funkciante ene de la tutmonda kapitalisma sistemo, koloniismo estas proksime asocia kun malegala disvolviĝo. Ĝi estas "ilo de absoluta detruado, dependeco kaj laŭsistema espluatado produktanta misajn ekonomiojn, socio-psikologian misorientadon, amasan malriĉon kaj novkolonian dependecon."<ref name=Dic>Dictionary of Human Geography, "Colonialism"</ref> Kolonioj estas konstruitaj kiel sistemoj de produktado. La serĉado de krudaj materialoj kaj la nuna serĉado de novaj investadaj oportunoj estas rezulto de inter-kapitalista rivaleco por la [[Akumulo (ekonomio)|kapitala akumulado]]. Lenino konsideris koloniismon kiel radika kaŭzo de imperiismo, ĉar imperiismo distingiĝas el monopola kapitalismo pere de koloniismo kaj kiel [[Lyal S. Sunga]] klarigas: "Vladimir Lenin advokatis forte por la principo de mem-determinado de popoloj en siaj "Tezoj pri la Socialisma Revolucio kaj la Rajto de Nacioj al Mem-Determinado" kiel integra platformo en la programo de socialisma internaciismo" kaj li citas Leninon kiu diris, ke "La rajto de nacioj al mem-determinado implicas ekskluzive la rajton al sendependeco en la politika senco, la rajto al libera politika separado el la subpremanta lando. Specife, tiu postulo por politika demokratio implicas kompletan liberon por agiti por secesio kaj por referendumo pri secesio el la secedanta nacio."<ref>''In the Emerging System of International Criminal Law: Developments and Codification'', Brill Publishers (1997) paĝo 90, Sunga skizas la originon de la internacia movado kontraŭ koloniismo, kaj ligas ĝin al starigo de la rajto al mem-determinado en internacia juro.</ref> Ne rusiaj marksistoj ene de [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]] kaj poste de [[Sovetunio]], kiel Sultan Galiev kaj Vasil Ŝaĥrai, dume, inter 1918 kaj 1923 kaj post 1929, konsideris la Sovetan Reĝimon renovigitan version de rusia imperiismo kaj koloniismo. En sia kritiko de [[koloniismo en Afriko]], la gujana historiisto kaj politika aktivulo [[Walter Rodney]] asertis: :"La gravo de tiu mallonga periodo de koloniismo kaj de ties negativaj konsekvencoj por Afriko devenas ĉefe el la fakto ke Afriko perdis povon. Povo estas la lasta determinilo en homa societo, baza por rilatoj ene de iu ajn grupo kaj inter grupoj. Ĝi implicas la kapablon defendi proprajn interesojn kaj se necese trudii la propran volon per iu ajn disponebla resurso. Ĉe rilatoj inter popoloj, la afero pri povo determinas manovreblon en negocado, la etendo laŭ kiu unu popolo respektas la interesojn de alia, kaj eventuale la etendo laŭ kiu popolo survivas kiel fizika kaj kultura ento. Kiam unu societo troviĝas devigita rezigni sian povon tute al alia societo pli ol al si eme, tio estas formo de subdisvolviĝo. Dum la jarcentoj de antaŭkolonia komerco, ioma kontrolo super socia politika kaj ekonomia vivo estis retenita en Afriko, spite la malavantaĝa komerco kun eŭropanoj. Tiu malgranda kontrolo super internaj aferoj malaperis sub koloniismo. Koloniismi iris multe pli for ol komerco. Ĝi signifas tendencon al rekta alproprigo fare de eŭropanoj de la sociaj institucioj ene de Afriko. Afrikanoj ne plu konstruis indiĝenajn kulturajn celojn kaj standardojn, kaj perdis kompletan regadon por trejnado de junaj membroj de la socio. Tiuj estis sendube ĉefaj paŝoj malantaŭen... Koloniismo ne estis simple sistemo de espluatado, sed io kies esenca celo estis repatriigi la profitojn al la tiel nomita 'patrina lando'. El afrika rigardo, tio supreniris al konsista ekspatriigo de la riĉo produktita de la afrikana laboro el afrikaj resursoj. Ĝi signifas la disvolvigon de Eŭropo kiel parto de la sama dialektika procezo per kiu Afriko estis subdisvolvigita." :"Kolonia Afriko falis ene de tiu parto de la internacia kapitalisma ekonomio el kiu oni prenis profiton por nutri la metropolitan sektoron. Kiel jam oni vidis antaŭe, espluatado de tero kaj laboro estas esenca por homa socia antaŭeniro, sed nur por akcepto, ke la produkto disponeblas ene de la areo kie la espluatado okazas."<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=CwSSkemSJLcC&pg=PA224|titolo=How Europe Underdeveloped Africa|aŭtoro=Walter Rodney|eldoninto=East African Publishers|paĝoj=149, 224}}</ref><ref>{{Cite book|author1=Henry Schwarz|author2=Sangeeta Ray|title=A Companion To Postcolonial Studies|url=http://books.google.com/books?id=eyiZafDHpqoC&pg=PA271|year=2004|publisher=John Wiley & Sons|page=271}}</ref> === Liberalismo, kapitalismo kaj koloniismo === [[Liberalismo|Klasikaj liberaloj]] ĝenerale kontraŭmetas koloniismon (malligita al koloniigo) kaj imperiismon, kiaj [[Adam Smith]], [[Frédéric Bastiat]], [[Richard Cobden]], John Bright, Henry Richard, [[Herbert Spencer]], H. R. Fox Bourne, Edward Morel, Josephine Butler, W. J. Fox and [[William Ewart Gladstone]].<ref name=dk>[http://www.setav.org/ups/dosya/24514.pdf Liberal Anti-Imperialism] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110922011211/http://www.setav.org/ups/dosya/24514.pdf |date=2011-09-22 }}, profesoro Daniel Klein, 1.7.2004</ref> [[Adam Smith]] verkis en sia ''[[La Riĉo de Nacioj]]'' ke Britio devus liberigi ĉiujn siajn koloniojn kaj ankaŭ notis, ke ĝi estus profita ekonomie por la brita popolo averaĝe, kvankam la komercistoj kiuj havas merkantilismajn privilegiojn perdus.<ref name=dk/> === Scienca pensaro pri koloniismo, raso kaj genro === La akto koloniigi disvastigis kaj sintezigis sociajn kaj politikajn okcidentdevenajn ideojn pri genro (vira kaj ina) kaj rasa hierarkio al koloniigitaj areoj, same kiel atingis pluan disvolviĝon de ideoj pri genra disigo kaj rasaj dividoj en eŭropa socio dum la kolonia epoko.<ref name="Stoler 1989">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Making Empire Respectable: The Politics of Race and Sexual Morality in 20th-Century Colonical Cultures|familia nomo=Stoler|persona nomo=Ann L.|dato=Nov 1989|gazeto=American Ethnologist|volumo=16|numero=4|paĝoj=634–660}}</ref><ref name=Fee>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Nineteenth Century Craniology: The Study of the Female Skull|familia nomo=Fee|persona nomo=Elizabeth|jaro=1979|gazeto=Bulletin of the History of Medicine|volumo=53|paĝoj=415–53}}</ref><ref name="Fausto-Sterling 2001">{{Citaĵo el libro|titolo=Gender, Race, and Nation: The Comparative Anatomy of "Hottentot" women in Europe, 1815–1817|familia nomo=Fausto-Sterling|persona nomo=Anne|jaro=2001|publikaĵo=The Gender and Science Reader|eldoninto=Routledge|redaktinto=Muriel Lederman kaj Ingrid Bartsch}}</ref> Populara politika praktiko de la epoko estis elteni la koloniisman regadon pere de legitimado de la eŭropa maskla aŭtoritateco krom de la ina kaj ne-eŭropa inferioritateco pere de studoj pri [[kraniologio]], [[kompara anatomio]], kaj [[frenologio]].<ref name="Fee"/><ref name="Fausto-Sterling 2001"/><ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books/about/The_Racial_Economy_of_Science.html?id=CmJWBaANlsEC|titolo=The "Racial" Economy of Science|familia nomo=Stepan|persona nomo=Nancy|jaro=1993|eldono=3|eldoninto=Indiana University press|ISBN=978-0-253-20810-1|paĝoj=359–376|redaktinto=Sandra Harding}}</ref> Biologoj, naturalistoj, antropologoj, kaj etnologoj de la 1800-aj jaroj centriĝis al la studado de koloniigitaj indiĝeninoj, kiel ĉe la studo de [[Georges Cuvier]] pri [[Sarah Baartman]].<ref name="Fausto-Sterling 2001"/> Tiaj kazoj konsideris naturajn superecan kaj malsuperecan rilataron inter rasoj baze sur la observoj de eŭropaj naturalistoj; tiuj vekis la percepto, ke la anatomio de afrikaninoj, kaj ĉefe genersistema, similis al tiuj de mezgrandaj simioj, tiele diferencigante koloniigitajn afrikanojn el kio estis konsiderata kiel trajtoj de evolue superaj, kaj tiele rajtohavaj aŭtoritataj, eŭropaj virinoj.<ref name="Fausto-Sterling 2001"/> Krom tio, kiu nun estas konsiderata absolute falssciencaj studoj pri raso kiu eltenis la novan rashierarkian kaj evoluan ideologion de la epoko, nova scienco bazita sur ideologio pri genro aperis kiel reago al la kolonia epoko de eŭropa historio.<ref name=Fee /> Ina malsupereco tra kulturoj estis aperinte kiel ideo bazita sur [[kraniologio]] kiu kondukis la sciencistojn aserti ke la cerbogrando de la homaj virinoj, baze sur kraniaj mezuroj, estis malgranda kaj tiele malpli disvolvigita kaj malpli evolutogite progresa kompare kun tiu de viroj.<ref name=Fee /> La influo kiu kondukis al tia studaro estis la starigo de kompara anatomio de homoj kiu disvolvigis kiel reago al alprofundigo fare de eŭropaj sciencistoj al la demando pri biologiaj rasdiferencoj. Tiele neeŭropanoj kaj virinoj frontis invademan studon fare de koloniaj povoj por intereso de scienca ideologio kaj teorio kiu enkuraĝigis la politikan institucion de koloniismo.<ref name="Fausto-Sterling 2001"/> Tiaj studoj pri raso kaj genro koincidis kun la epoko de koloniismo kaj kun la enkonduko de eksterlandaj kulturoj, aspektoj, kaj genraj (seksaj) roloj laŭ la vidpunktoj de eŭropaj fakuloj. === Postkoloniismo === {{Ĉefartikolo|Postkoloniismo|Postkolonia literaturo}} [[Dosiero:HK Queen Victoria Street The Central Market.jpg|eta|Strato Reĝino Viktorio, en la iama brita kolonio de [[Hongkongo]]]] Postkoloniismo (aŭ postkoloniisma teorio) povas aludi al serio de teorioj en filozofio kaj literaturo kiu rilatas al la heredo de la kolonia regado. Tiurilate, postkolonia literaturo povas esti konsiderata branĉo de [[postmoderna literaturo]] koncerne al la politika kaj kultura sendependeco de popoloj iam subigitaj en koloniaj imperioj. Multaj fakuloj take la libron de [[Edward Said|Edward Saïd]] nome ''[[Orientalismo (libro)|Orientalismo]]'' (1978) kiel la teorifonda verko (kvankam francaj teoriistoj kiaj [[Aimé Césaire]] kaj [[Frantz Fanon]] faris similajn postulojn jardekojn antaŭ Said). Saïd analizis la verkojn de [[Honoré de Balzac|Balzac]], [[Charles Baudelaire|Baudelaire]] kaj [[Lautréamont]] asertante, ke ili helpis formi socian fantazion de eŭropa rasa supereco. Verkistoj de post-kolonia fikcio interagadas kun la tradicia kolonia [[diskurso]], sed modifas aŭ ŝanĝas ĝin; ekzemple rerakontante familian historion el vidpunkto de subpremita malgranda rolulo en la historio. La verko de [[Gayatri Chakravorty Spivak]] nome ''[[Subalterneco (postkoloniismo)|Ĉu povas subalterno paroli?]]'' (1998) havigis nomon al [[Subalternaj Studoj]]. En ''Kritiko de Postkolonia Racio'' (1999), Spivak asertis, ke ĉefaj verkoj de eŭropa [[metafiziko]] (kiaj tiuj de [[Immanuel Kant|Kant]] kaj [[Hegel]]) ne nur tendencas ekskludi la subalternon el ties studoj, sed aktive evitas ke ne-eŭropanoj okupu poziciojn kiel tute homaj [[subjekto]]j. La verko de Hegel nome ''[[Fenomenologio de la Spirito]]'' (1807), fama pro sia klara etnocentrismo, konsideras la [[okcidenta kulturo|okcidentan kulturon]] kiel plej progresa el ĉiuj, dum Kant ankaŭ havis kelkajn spurojn de [[rasismo]] en sia verkaro. == Konsekvencoj == [[Dosiero:Nieuws uit Indonesië, het werk van de Nederlandse dienst voor Volksgezondheid Weeknummer 46-21 - Open Beelden - 16742.ogv|eta|210px|Nederlanda publika sansistemo havigis kuracadon por indiĝenoj de [[Nederlanda Orienta Hindio]], Majo de 1946]] La konsekvencoj de koloniigo estis enormaj kaj ĉieaj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1713275,00.html |titolo=Come Back, Colonialism, All is Forgiven |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130822201240/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1713275,00.html |arkivdato=2013-08-22 }}</ref> Diversaj efikoj, kaj tujaj kaj maltujaj, estis disvastigo de virulentaj [[Pandemio|malsanoj]], malegalecaj sociaj rilatoj, [[ekspluatado]], [[sklaveco]], [[Historio de medicino#Moderna medicino|medicina progreso]], kreado de novaj institucioj, [[Sklaveco en Afriko#Abolo|abolismo]],<ref name="Lovejoy, Paul E. 2012">Lovejoy, Paul E. (2012). Transformations of Slavery: A History of Slavery in Africa. London: Cambridge University Press.</ref> plibonigitaj infrastrukturoj,<ref>Ferguson, Niall (2003). Empire: How Britain Made the Modern World. London: Allen Lane.</ref> kaj teknologia progreso.<ref>[Thong, Tezenlo. Civilized Colonizers and Barbaric Colonized: Reclaiming Naga Identity by Demythologizing Colonial Portraits, History and Anthropology 23, no. 3 (2012): 375-397]</ref> Kolonia praktiko disvastigis ankaŭ la etendon de lingvoj, literaturoj kaj kulturaj institucioj. Ankaŭ la indiĝenaj kulturoj de la koloniigitaj popoloj povis havi povan influon ĉe la imperia metropolo. La altrudo de eŭropaj lingvoj kaj kulturoj al koloniigitaj popoloj estis ŝlosila komponanto de la procezo de koloniismo. Koloniaj potencoj trudis siajn naciajn lingvojn, ofte kaŭzante la erozion de [[indiĝenaj lingvoj]]. === Komercado === La ekonomia etendo ĉiam akompanis imperian etendon ekde antikvaj epokoj. La grekaj komercaj retoj disvastiĝis tra la mondoregiono de la Mediteraneo, dum la romia komerco etendiĝis pro la ĉefa celo direkti la impostojn kaj riĉon el la koloniigitaj areoj al la roma metropolo. Laŭ [[Strabono]], el la tempo de la imperiestro [[Aŭgusto Cezaro]], ĝis la jaro 120 romiaj ŝipoj almariĝis ĉiujare el [[Mios Hormos]] en [[Aegyptus|Romia Egipto]] al Hindio.<ref>"[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/2E1*.html Strabono, Geografio, libro II, ĉapitro 5 ]"</ref> Pro la disvolvigo de la komercaj vojoj dum la epoko de la [[Otomana Imperio]], " [[Guĝarato|guĝarataj]] hinduoj, siriaj islamanoj, judoj, armenoj, kristanoj el suda kaj centra Eŭropo funkciigis komercajn vojojn kiuj havigis de persaj kaj arabaj ĉevaloj al la armeoj de ĉiuj tri imperioj, mokaa kafo al [[Delhio]] kaj [[Belgrado]], persa silko al Hindio kaj [[Istanbulo]]".<ref> {{Citaĵo el libro|titolo=Peoples and Empires|familia nomo=Pagden|persona nomo=Anthony|jaro=2003|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Modern Library|ISBN=0-8129-6761-5|paĝo=45}}</ref> [[Aztekoj]] disvolviĝis al granda imperio kiu, multe kiel la Romia Imperio, havis la celon elpreni impostadon el la konkeritaj koloniaj areoj. Ĉe Aztekoj, plej grava impostado estis akiro de porbuĉaj viktimoj por siaj religiaj ritaroj.<ref> {{Citaĵo el libro|titolo=Peoples and Empires|familia nomo=Pagden|persona nomo=Anthony|jaro=2003|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Modern Library|ISBN=0-8129-6761-5|paĝo=5}}</ref> Aliflanke, eŭropaj koloniaj imperioj foje klopodis kontroli, limigi aŭ malhelpi tiun komercon ĉe siaj kolonioj, trudante la aktivadon tra la metropolo kaj tra impostado. Ĉar la industria revolucio okazis dum la plejparto de la 19-a jarcento, kaj koloniismo okazis dum la jarcentoj de la 16-a ĝis la 20-a, oni povas dividi tiun historian periodon al antaŭ kaj post tiun-ĉi mondskua revolucio. La deziro ekspluati naturaj resurcoj, rikolto de kreskaĵoj, minado kaj homa laboro (pli malpli sklaveco) ĉiam okazis, sed antaŭ la revolucio, la ekonomio de koloniismo estis plejparte surbazita sur agrikulturo, sed dum kaj post la industria revolucio la agrikulturo fariĝis malpli grava en komerco, kaj la pelo al ekspluato de naturaj resursoj fariĝis pli forta, ĉefe por provizi la industrion en la kolonianta lando. === Sklavoj kaj nepagitaj servistoj === Eŭropaj landoj eniris en siaj imperiaj projektoj cele al pliriĉigo de la eŭropa metropolo. Ekspluatado de ne-eŭropanoj kaj de aliaj eŭropanoj por elteni la imperiajn celojn estis akceptebla por la koloniigantoj. Du konsekvencoj de tiu imperia intenco estis sklaveco kaj nepagita servisteco. En la 17a jarcento, preskaŭ du trionoj de anglaj setlantoj venis al Nordameriko kiel nepagitaj servistoj.<ref>"[http://www.montgomerycollege.edu/Departments/hpolscrv/whiteser.html White Servitude] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141009091039/http://www.montgomerycollege.edu/Departments/hpolscrv/whiteser.html |date=2014-10-09 }}", de [[Richard Hofstadter]], Montgomery College</ref> [[Afrika sklaveco]] estis ekzistinta dumlonge antaŭ la eŭropanoj malkovris ĝin kiel ekspluatebla sistemo por krei malkostan laborforton por la kolonioj. Eŭropanoj havigis transportadan teknologion al jam ekzistinta praktiko, alportante grandajn nombrojn de afrikaj sklavoj al Ameriko perŝipe. Hispanio kaj Portugalio estis alportintaj tra Atlantiko afrikajn sklavojn por labori ĉe afrikaj kolonioj kiaj [[Kaboverdo]] kaj ankaŭ al [[Azoroj]], kaj poste al Latinameriko, dum la 16a jarcento. La britoj, francoj kaj nederlandanoj aliĝis al la sklava komerco dum la venontaj jarcentoj. Laste, ĉirkaŭ 11 milionoj da afrikanoj estis alportitaj al Karibio kaj al Norda kaj al Suda Amerikoj kiel sklavoj fare de eŭropaj koloniigantoj.<ref name="King 2010 24">{{Citaĵo el libro|titolo=People on the Move: An Atlas of Migration|familia nomo=King|persona nomo=Russell|jaro=2010|loko=Berkeley, Los Angeles|eldoninto=University of California Press|ISBN=978-0-520-26124-2|paĝo=24}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Eŭropa imperio !! Celo !! Nombro de importitaj sklavoj<ref name="King 2010 24"/> |- | Portugala Imperio|| Brazilo || 3,646,800 |- | Brita Imperio|| Brita Karibio || 1,665,000 |- | Franca Imperio|| Franca Karibio || 1,600,200 |- | Hispana Imperio|| Latinameriko || 1,552,100 |- | Nederlanda Imperio|| Nederlanda Karibio || 500,000 |- | Brita Imperio|| Brita Nordameriko || 399,000 |} [[Dosiero:Marchands d'esclaves de Gorée-Jacques Grasset de Saint-Sauveur mg 8526.jpg|eta|170px|Sklavokomercistoj en [[Senegalo]]. Dum jarcentoj afrikanoj estis vendintaj aliajn afrikanojn al araboj kaj al eŭropanoj kiel sklavoj.]] [[Aboliciismo|Aboliciistoj]] en Eŭropo kaj Ameriko protestis kontraŭ la nehumana traktado de afrikaj sklavoj, kio kondukis al abolicio de la sklavokomerco fine de la 18a jarcento. La manko de laboro kiu rezultis el tio inspiris la eŭropajn koloniigantoj por disvolvigi novan fonton de laboro, uzante sistemojn de nepagita servisteco. [[Nepagita servisteco|Nepagitaj servistoj]] akceptis ian dungadon kun la eŭropaj kolonoj. aŭ tiu dungado, la servisto laborus por sia dunginto dum almenaŭ unu jaro, dum la dunginto interkonsentis por pagi al la servisto la veturon al la kolonio, eble ankaŭ por la reveno al la origina lando, kaj pagus ankaŭ iom da mono sed ne tiom kiom al normala laboristo. Tiu dungito estis "deviga" al la dunginto ĉar tiu ŝuldis al la kolono por sia vetur-spezo al la kolonio, kion tiu intencis pagi pere de ties preskaŭ salajro. Praktike, nepagitaj servistoj estis ekspluatitaj pere de terura laborkondiĉoj kaj ŝarĝaj kromŝuldoj kiuj estis kreitaj de la dungintoj, pri kio la servistoj ne povis negocadi post sia alveno al la kolonio.<ref>Bedaŭrinde tiu praktiko ankoraŭ ekzistas en la mondo ekzemple inter kontraŭleĝaj enmigrintoj en eŭropaj landoj, kiuj neniam kapablas repagi la ŝuldon de ties veturado al Eŭropo kaj tiele ili devas akcepti nehomajn laborojn kiaj prostituado, drogokomercado ktp.</ref> Hindio kaj Ĉinio estis la plej granda fonto de nepagitaj servistoj dum la kolonia epoko. Nepagitaj servistoj el Barato veturis al la britaj kolonioj en Azio, Afriko kaj Karibio, kaj ankaŭ al francaj aŭ portugalaj kolonioj, dum ĉinaj servistoj veturis al britaj kaj nederlandaj kolonioj. Inter 1830 kaj 1930, ĉirkaŭ 30 milionoj da nepagitaj laboristoj migris el Barato, kaj 24 milionoj revenis tien. Ĉinio sendis pli nepagitajn laboristojn al eŭropaj kolonioj, kaj ĉirkaŭ sama proporcio revenis al Ĉinio.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=People on the Move: An Atlas of Migration|familia nomo=King|persona nomo=Russell|jaro=2010|loko=Berkeley, Los Angeles|eldoninto=University of California Press|ISBN=978-0-520-26124-2|paĝoj=26–7}}</ref> Sekve la epoko de la [[disdivido de Afriko]], komenca sed duaranga afero por plej el la [[kolonio|koloniaj]] [[reĝimo]]j estis nuligo de sklaveco kaj de la sklavokomerco. Fine de la kolonia periodo ili estis ĉefe sukcesaj tiudirekte, kvankam sklaveco estas ankoraŭ tre aktiva en kelkaj areoj de Afriko.<ref name="Lovejoy, Paul E. 2012"/> === Milita plinovigo === Imperia etendo sekvis militan konkerojn plej ofte. Imperiaj armeoj tiele havas longan historion de milita plinovigo por akiri avantaĝon super la armeo de la popolo konkerota. Grekoj disvolvigis la sistemon de la [[falango]], kiu permesis al siaj militaj unuoj prezentiĝi antaŭ sia malamiko kiel muro, kies perpiedaj soldatoj uzis ŝildojn por kovri unu la alian dum sia avanco en la batalkampo. Dum la regado de [[Filipo la 2-a (Makedonio)|Filipo la 2-a]], ili kapablis organizi milojn da soldatoj en teruran batalforton, kunuzante zorge trejnitajn infanteriajn kaj kavaleriajn regimentojn.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Peoples and Empires|familia nomo=Pagden|persona nomo=Anthony|jaro=2003|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Modern Library|ISBN=0-8129-6761-5|paĝo=6}}</ref> [[Aleksandro la Granda]] ekspluatis tiujn militajn trovojn plue en siaj konkeroj. La Hispana Imperio ĝuis ĉefan avantaĝon super militistoj de [[Mezameriko]] pere de la uzado de armiloj fabrikitaj el pli forta metalo, ĉefe fero, kio permesis superi la tranĉon de hakiloj uzitaj de [[Aztekoj]] kaj aliaj. La eŭropa disvolviĝo de pafiloj uzante [[nigra pulvo]] markis ties militan avantaĝon super la popoloj kiujn ili klopodis subigi en Ameriko kaj aliloke. === Fino de imperioj === [[Dosiero:Lord Pethic-Lawrence and Gandhi.jpg|eta|[[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kun [[Frederick Pethick-Lawrence|Lord Pethwick-Lawrence]], Brita Sekretario de Ŝtato por Hindio, post kunsido la 18-an de aprilo 1946]] La loĝantaroj de kelkaj koloniaj teritorioj, kiaj Kanado, ĝuis relativan pacon kaj prosperon kiel parton de eŭropa povo, almenaŭ inter la majoritato; tamen, minoritataj loĝantoj kiaj la popoloj de la [[Unuaj nacioj]] kaj francparolantaj kanadanoj espertis marĝenigon kaj suferis pro koloniaj praktikoj. Francparolantaj loĝantoj de [[Kebekio]], ekzemple, kontraŭstaris [[konskripcio]]n al armeaj servoj por lukti je la konto de Britio dum la Unua Mondmilito, rezulte en la [[Konskripcia krizo de 1917]]. Aliaj eŭropaj kolonioj havis multe pli markitajn konfliktojn inter eŭropaj setlantoj kaj la loka loĝantaro. Ribeloj eksplodis en la pli lastaj jardekoj de la imperia epoko, kiaj ĉe Barato la [[Ribelo de sipajoj]] de 1857. La teritoriaj limoj truditaj de eŭropaj koloniigintoj, ĉefe en centra Afriko kaj suda Azio, defiis la ekzistintajn limojn de indiĝenaj loĝantaroj kiuj antaŭe estis funkciintaj. Eŭropaj koloniigintoj diskonsideris indiĝenajn politikajn kaj kulturajn malamikecojn, trudante pacon sur la popoloj sub sia militista kontrolo. Indiĝenaj popoloj estis relokigitaj laŭvole de la koloniaj administrantoj. Post sendependeco for el la eŭropana kontrolo, eksplodis enlandaj militoj aŭ sangoverŝaj konfliktoj en kelkaj iamaj kolonioj, kiam indiĝenaj loĝantoj luktis por rekapti teritoriojn por sia propra etna, kultura, politika aŭ religia grupo. La [[Dispartigo de Hindio]], estis enlanda milito de 1947 kiu okazis tuj post Hindio sendependiĝis el Britio, nome konflikto kun 500,000 mortintoj. Luktado komencis inter la hinda, siĥa kaj islama komunumoj kiam ili luktis por teritoria dominado. Islamanoj luktis por sendependa lando partigota kie ili ne estus religia minoritato, rezulte en la kreado de [[Pakistano]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Great Big Book of Horrible Things|familia nomo=White|persona nomo=Matthew|jaro=2012|loko=Londono|eldoninto=W.W. Norton & Co. Ltd.|ISBN=978-0-393-08192-3|paĝo=427}}</ref> === Postsendependaj loĝantarmovoj === [[Dosiero:Notting Hill Carnival 2002 large.jpg|eta|La ĉiujara [[Notting Hill]] [[Karnavalo]] en [[Londono]] estas celebro fare de la komunumo de britoj devenaj el [[Trinidado kaj Tobago]].]] Kiel reago al la migradaj modeloj okazintaj dum la moderna kolonia epoko, postsendependepoka migrado sekvis revenan vojon al la imperia lando. Foje, tio estis movado de setlantoj de eŭropa deveno kiu revenis al la lando de sia nasko, aŭ de la nasko de siaj prauloj. Tiele ĉirkaŭ 900,000 francaj kolonoj (konataj kiel ''[[Pied-Noir]]'') resetlis en Francio sekve de la Alĝeria sendependeco en 1962. Grava nombro de tiuj migrantoj estis ankaŭ de alĝeria deveno. Ĉirkaŭ 800,000 revenintoj de [[Revolucio de la Diantoj|portugala]] origino remigris al Portugalio post la sendependigo de iamaj kolonioj en Afriko inter 1974 kaj 1979; ĉirkaŭ 300,000 setlantoj de nederlanda origino remigris al Nederlando el la Nederlanda Karibio post la nederlanda militista kontrolo de la kolonio finis.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=People on the Move: An Atlas of Migration|familia nomo=King|persona nomo=Russell|jaro=2010|loko=Berkeley, Los Angeles|eldoninto=University of California Press|ISBN=978-0-520-26124-2|paĝo=35}}</ref> Post la Dua Mondmilito ĉirkaŭ 300,000 nederlandanoj el [[Nederlanda Hindio]], el kiuj majoritato estis homoj de eŭrazia deveno called ''Indo'', repatriiĝis al Nederlando. Grava nombro poste migris al Usono, Kanado, Aŭstralio kaj Novzelando.<ref>Willlems, Wim "De uittocht uit Indie (1945–1995), De geschiedenis van Indische Nederlanders" (Publisher: Bert Bakker, Amsterdam, 2001). ISBN 90-351-2361-1</ref><ref>Crul, Lindo and Lin Pang. Culture, Structure and Beyond, Changing identities and social positions of immigrants and their children (Het Spinhuis Publishers, 1999). ISBN 90-5589-173-8</ref> Tutmonda veturado kaj migrado ĝenerale disvolviĝis je nekredebla rapido tra la epoko de eŭropa kolonia etendo. Civitanoj de iamaj kolonioj de eŭropaj landoj povus havi privilegian statuson foje rilate al enmigradaj rajtoj por setligo en la iama eŭropa imperia lando. Ekzemple, rajto al duobla civitaneco povas esti malavara,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1981/61|titolo=British Nationality Act 1981|alirdato=24-a de februaro 2012|eldoninto=The National Archives, United Kingdom}}</ref> aŭ pli grandaj nombrolimoj povas esti etenditaj al iamaj kolonioj. Foje, la iama eŭropa imperia lando plutenas politikajn kaj ekonomiajn ligojn kun la iama kolonio. La [[Komunumo de Nacioj]] estas organizo kiu helpas la kunlaboradon inter Britio kaj siaj iamaj kolonioj, nome la komunumaj membroj. Simila organizo ekzistas por iamaj kolonioj de Francio, nome [[Franclingvio]]; la [[Komunumo de portugallingvaj landoj]] ludas similan rolon por iamaj portugalaj kolonioj, dum la [[Akademio de la nederlanda lingvo]] estas ekvivalento por iamaj kolonioj de Nederlando. Migrado el iamaj kolonioj estis foje problema por eŭropaj landoj, kie parto de la loĝantaro povas esprimi malamikecon kontraŭ etnaj minoritatoj kiuj elmigris el iamaj kolonioj. Kulturaj kaj religiaj konfliktoj foje okazis en Francio en ĵusaj jardekoj, inter elmigrintoj el [[Magrebo]] kaj partoj de la loĝantaro aŭ kontraŭ la ŝtataj fortoj. Ĉiukaze la enmigrado absolute ŝanĝis la etnan komponon de Francio; ĉirkaŭ la 1980-aj jaroj, 25% el la totala loĝantaro de "interna Parizo" kaj 14% el la metropolita regiono estis de eksterlanda origino, ĉefe de alĝerianoj.<ref>{{Cite journal|last=Seljuq|first=Affan|title=Cultural Conflicts: North African Immigrants in France|journal=The International Journal of Peace Studies|date=July 1997|volume= 2,|issue= 2|issn=1085-7494|url=http://www.gmu.edu/programs/icar/ijps/vol2_2/seljuq.htm|accessdate=la 24-an de februaro 2012}}</ref> === Efiko al sano === [[Dosiero:Florentinoviruela.JPG|eta|Mortoj de aztekoj pro variolo, ("[[Florenca Kodekso]]" 1540–85)]] Renkonto inter esploristoj kaj loĝantaroj de la resto de la mondo ofte enmetis novajn malsanojn, kiuj foje okazigis lokajn epidemiojn de eksterordinara virulenteco.<ref>Kenneth F. Kiple, ed. ''The Cambridge Historical Dictionary of Disease'' (2003).</ref> Ekzemple, de variolo, morbilo, malario, flava febro, kaj aliaj kiuj estis nekonataj en antaŭkolumbia Ameriko.<ref>Alfred W. Crosby, Jr., ''The Columbian Exchange: Biological and Cultural Consequences of 1492'' (1974)</ref> Malsanoj ŝajne inter aliaj tialoj mortigis la tutan indiĝenan loĝantaron ([[Guanĉoj]]) de [[Kanarioj]] en la 16a jarcento. Duono de la indiĝena loĝantaro de [[Hispaniolo]] en 1518 estis mortigita de [[variolo]], kiu amasmortigis ankaŭ en [[Meksiko]] en la 1520-aj jaroj, mortigante 150,000 nur en [[Tenochtitlan]], inklude la imperiestron, kaj en [[Peruo]] en la 1530-aj jaroj, helpante tiele la intencojn de la eŭropaj konkerantoj. [[Morbilo]] mortigis ĉirkaŭ du milionoj da meksikaj indiĝenoj en la 17a jarcento. En 1618–1619, variolo forbalais 90% de la indianoj de la [[Golfo de Masaĉuseco]].<ref>[http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html ''Smallpox - The Fight to Eradicate a Global Scourge''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080907093641/http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html |date=2008-09-07 }}, David A. Koplow.</ref> Epidemioj de variolo en 1780–1782 kaj de 1837-1838 alportis detruadon kaj drastan senloĝigon inter la [[Preriindianoj]].<ref>[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 "The first smallpox epidemic on the Canadian Plains: In the fur-traders' words"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200601214615/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 |date=2020-06-01 }}, National Institutes of Health.</ref> Kelkaj fakuloj opinias, ke la morto de ĝis 95% el la [[Indianoj]] de [[Ameriko]] estis kaŭzita de malsanoj venigitaj el la [[Malnova Mondo]].<ref>[http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html The Story Of&nbsp;... Smallpox – and other Deadly Eurasian Germs.]</ref> Dum jarcentoj, la eŭropanoj estis kreintaj aliajn gradojn de [[imuneco]] al tiuj malsanoj, dum la [[indiĝenaj popoloj]] ne havis tempon por konstrui imunecon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.millersville.edu/~columbus/papers/goodling.html |titolo=Stacy Goodling, "Effects of European Diseases on the Inhabitants of the New World" |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080510163413/http://www.millersville.edu/~columbus/papers/goodling.html |arkivdato=2008-05-10 }}</ref> Variolo dekonigis la indiĝenan loĝantaron de [[Aŭstralio]], mortigante ĉirkaŭ 50% el [[indiĝenaj aŭstralianoj]] en la komencaj jaroj de brita koloniigo.<ref>{{Cite web|title=Smallpox Through History|url=http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html|work=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091029184350/http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html|archivedate=2009-10-29|deadurl=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-02-23|arkivurl=https://www.webcitation.org/5kwKpBPdn?url=http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html|arkivdato=2009-10-31|accessdate=2014-02-23}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091029184350/http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html |date=2009-10-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091029184350/http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html |arkivdato=2009-10-29 }}</ref> Ĝi mortigis ankaŭ multajn [[Maorioj]]n el [[Novzelando]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.canr.msu.edu/overseas/nzenvironsci/infopart2.htm |titolo=New Zealand Historical Perspective |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100612021507/http://www.canr.msu.edu/overseas/nzenvironsci/infopart2.htm |arkivdato=2010-06-12 }}</ref> Tiom malfrue kiom ĉe 1848–49, tiom multaj kiom ĝis 40,000 el 150,000 [[Havajo|Havajanoj]] estis ĉirkaŭkalkulite mortiĝis pro [[morbilo]], [[kokluŝo]] kaj [[gripo]]. Enmetitaj malsanoj, ĉefe variolo, preskaŭ forbalais la tutan indiĝenan loĝantaron de [[Paskinsulo]].<ref>[http://www.independent.co.uk/news/science/how-did-easter-islands-ancient-statues-lead-to-the-destruction-of-an-entire-ecosystem-455877.html How did Easter Island's ancient statues lead to the destruction of an entire ecosystem?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080422192415/http://www.independent.co.uk/news/science/how-did-easter-islands-ancient-statues-lead-to-the-destruction-of-an-entire-ecosystem-455877.html |date=2008-04-22 }}, ''The Independent''.</ref> En 1875, [[morbilo]] mortigis ĉirkaŭ 40,000 [[Fiĝio|fiĝianojn]], proksimume unu trionon de la tuta loĝantaro.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fsm.ac.fj/aboutfsm.html |titolo=Fiji School of Medicine |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141020165015/http://www.fsm.ac.fj/aboutfsm.html |arkivdato=2014-10-20 }}</ref> La loĝantaro de [[Ajnuoj]] draste malpliiĝis en la 19a jarcento, pro grandparte infektaj malsanoj alportitaj de japanaj setlantoj venintaj al [[Hokkaido]].<ref>[https://web.archive.org/web/20010214023542/http://www.time.com/time/asia/features/ontheroad/japan.sapporo.ainu.html Meeting the First Inhabitants], TIMEasia.com, la 21-an de aŭgusto 2000.</ref> Inverse, fakuloj konkludis, ke [[sifiliso]] estis portita el Ameriko al Eŭropo post la veturoj de [[Kristoforo Kolumbo|Kolumbo]]. Ties trovoj sugestis, ke eŭropanoj eble portis la neveneran tropikan bakterion hejmen, kie la organismoj povis mutacii al pli mortiga formo en la diferencaj kondiĉoj de Eŭropo.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/01/15/science/15syph.html?_r=1 Genetic Study Bolsters Columbus Link to Syphilis], ''New York Times'', la [[15an de januaro]] 2008.</ref> Tiu malsano iĝis pli ofte mortiga ol ĝi estas nune; sifiliso estis ĉefa mortiganto en Eŭropo dum la [[Renesanco]].<ref>[http://www.livescience.com/history/080114-syphilis-columbus.html Columbus May Have Brought Syphilis to Europe], LiveScience</ref> La unua pandemio pro [[ĥolero]] ekis en [[Bengalo]], poste etendiĝis tra Hindio ĉirkaŭ 1820. Dekmilo da britaj trupoj kaj sennombraj baratanoj mortiĝis dum tiu [[pandemio]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080513221429/http://www.cbc.ca/health/story/2008/05/09/f-cholera-outbreaks.html Cholera's seven pandemics]. '' [[CBC News]]'', la 2-an de decembro 2008.</ref> Inter 1736 kaj 1834 nur ĉirkaŭ 10% el la oficiroj de la [[Brita Orienthinda Kompanio]] survivis por reveni hejmen.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.asianreviewofbooks.com/arb/article.php?article=610 |titolo=''Sahib: The British Soldier in India, 1750–1914'' de Richard Holmes. |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://archive.is/20120530044859/http://www.asianreviewofbooks.com/arb/article.php?article=610 |arkivdato=2012-05-30 }}</ref> [[Waldemar Haffkine]], kiu laboris ĉefe en Barato, kiu disvolvigis kaj uzis [[vakcino]]jn kontraŭ [[ĥolero]] kaj [[bubona pesto]] en la 1890-aj jaroj, estis konsiderata la unua [[mikrobiologo]]. ==== Vakcinado ==== Jam en 1803, la [[Hispanio|hispana]] krono organizis mision (nome [[Ekspedicio Balmis]]) por transporti la vakcinon kontraŭ variolo al la [[Hispana Imperio|hispanaj kolonioj]], kaj establis amasvakcinadajn programojn tie.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.doh.gov.ph/sphh/balmis.htm |titolo=Dr. Francisco de Balmis and his Mission of Mercy, Society of Philippine Health History. |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20041223112019/http://www.doh.gov.ph/sphh/balmis.htm |arkivdato=2004-12-23 }}</ref> Ĉirkaŭ 1832, la federala registaro de [[Usono]] aplikis programon por [[Kontraŭvariola vakcino|kontraŭvariola vakcinado]] por indianoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://muse.jhu.edu/login?uri=%2Fjournals%2Fwicazo_sa_review%2Fv018%2F18.2pearson01.html |titolo=Lewis Cass and the Politics of Disease: The Indian Vaccination Act of 1832. |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080205230347/http://muse.jhu.edu/login?uri=%2Fjournals%2Fwicazo_sa_review%2Fv018%2F18.2pearson01.html |arkivdato=2008-02-05 }}</ref> Sub la estreco de [[Mountstuart Elphinstone]] oni starigis programon por apliki [[Kontraŭvariola vakcino|kontraŭvariolan vakcinadon]] en Barato.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.smallpoxhistory.ucl.ac.uk/Other%20Asia/ongoingwork.htm |titolo=Smallpox History - Other histories of smallpox in South Asia. |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120416015559/http://www.smallpoxhistory.ucl.ac.uk/Other%20Asia/ongoingwork.htm |arkivdato=2012-04-16 }}</ref> El la komenco de la 20a jarcenton antaŭen, la nuligo aŭ kontrolo de la malsano en tropikaj landoj iĝis grava celo por ĉiuj koloniaj povoj.<ref>[http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=696 Conquest and Disease or Colonialism and Health?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081207015726/http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=696 |date=2008-12-07 }}, Gresham College | Lectures and Events.</ref> La epidemioj de [[dormomalsano]] en Afriko estis haltigitaj danke al teamoj kiuj sisteme ekzamenis milionojn de homoj sub risko.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs259/en/index.html|titolo=Fact sheet N°259: African trypanosomiasis or sleeping sickness.|aŭtoro=WHO Media centre|jaro=2001}}</ref> En la 20a jarcento, okazis plej granda pliigo de la monda loĝantaro en [[homa historio]] pro malaltigo de la [[mortindico]] en multaj landoj pro [[Historio de medicino#Moderna medicino|kuracprogresado]].<ref>[http://www.jstor.org/pss/182701 The Origins of African Population Growth, de John Iliffe], ''The Journal of African History'', Vol. 30, No. 1 (1989), pp.&nbsp;165–169.</ref> La [[monda populacio]] kreskiĝis el 1.6 mil milionoj en 1900 al ĉirkaŭ 7 mil milionoj nune. === Koloniaj migradoj === Nacioj kaj regionoj for de Eŭropo kun gravaj loĝantaroj de [[Eŭropo|eŭropaj]] prauloj<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html Etnaj grupoj laŭ landoj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190106010801/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html |date=2019-01-06 }} Statistiko (kie disponeblas) el la ''[[Monda faktolibro de CIA]]''.</ref> * '''[[Afriko]]''' (Vidu [[Blankuloj en Afriko]]) ** [[Dosiero:Flago-de-Sudafriko.svg|25px|border]] [[Sudafriko]] ([[Sudafrikaj blankuloj]]): 9.6% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html#People South Africa: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html#People |date=2020-06-21 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Namibio.svg|25px|border]] [[Namibio]] ([[Namibiaj blankuloj]]): 6% el la loĝantaro, el kiuj plej estas Afrikansa-parolantoj, aldone al german-parolanta minoritato.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wa.html#People Namibia: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200423100756/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wa.html#People |date=2020-04-23 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref>[[Dosiero:Boerfamily1886.jpg|eta|180px|Familio de [[Buroj]] en Sudafriko, 1886]] ** [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|25px|border]] [[Reunio]] ĉirkaŭkalkule ĉe 25% el la loĝantaro<ref name="advan">{{Citaĵo el la reto|url=http://advan.physiology.org/cgi/content/full/30/4/248|titolo=Anthropometric evaluations of body composition of undergraduate students at the University of La Réunion|alirdato=2014-02-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130713134052/http://advan.physiology.org/content/30/4/248.full|arkivdato=2013-07-13}}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Zimbabvo.svg|25px|border]] [[Zimbabvo]] ([[Zimbabvaj blankuloj]]) ** [[Dosiero:Flago-de-Alĝerio.svg|25px|border]] [[Alĝerio]] ([[Nigrapieduloj]])<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/5224244.stm Former settlers return to Algeria]". ''[[BBC News]]'', la 29-an de julio 2006.</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Bocvano.svg|25px|border]] [[Bocvano]]<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html#People Botswana: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151015203531/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html#People |date=2015-10-15 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kenjo.svg|25px|border]] [[Kenjo]] ([[Kenjaj blankuloj]]) ** [[Dosiero:Flago-de-Maŭricio.svg|25px|border]] [[Maŭricio]] ([[Franc-Maŭricianoj]]) ** [[Dosiero:Flago-de-Ebur-Bordo.svg|25px|border]] [[Eburbordo]] ([[Francoj]])<ref>"[http://countrystudies.us/ivory-coast/41.htm Ivory Coast - The Economy]". ''[[Library of Congress]] Country Studies''.</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Senegalo.svg|25px|border]] [[Senegalo]]<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2862.htm Senegal], Ĉirkaŭ 50,000 eŭropanoj (ĉefe francoj) kaj lebananoj loĝas en Senegalo, ĉefe en urboj.</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|25px|border]] [[Kanarioj]] ([[Hispanoj]]), konataj kiel [[kanarianoj]]. ** [[Dosiero:Flago-de-Sejŝeloj.svg|25px|border]] [[Sejŝeloj]] ([[Franc-Sejŝelanoj]]) ** [[Dosiero:Flago-de-Sankta-Heleno.svg|25px|border]] [[Sankta Heleno]] (UR) inklude [[Dosiero:Flag of Tristan da Cunha.svg|25px|border]] [[Tristan da Cunha]] (UR): ĉefe eŭropanoj. ** [[Dosiero:Flago-de-Svazilando.svg|25px|border]] [[Svazilando]]: 3% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wz.html#People Swaziland: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181224211254/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wz.html#People |date=2018-12-24 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> * '''[[Azio]]''' [[Dosiero:Prokudin-Gorskii Russians in Central Asia.jpg|eta|180px|Rusaj setlantoj en [[Turkmenio|Centra Azio]], nuna Kazaĥio, 1911.]] ** [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|25px|border]] [[Siberio]] ([[Rusoj]], [[Volgogermanoj|Germanoj]] kaj [[Ukrainoj en Rusio|Ukrainoj]])<ref>Fiona Hill, [http://www.theglobalist.com/printStoryId.aspx?StoryId=3727 Russia — Coming In From the Cold?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110715022142/http://www.theglobalist.com/printStoryId.aspx?StoryId=3727 |date=2011-07-15 }}, The Globalist, la 23-an de februaro 2004</ref><ref>"[http://www.everyculture.com/Russia-Eurasia-China/Siberian-Germans-Orientation.html Siberian Germans]".</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kazaĥio.svg|25px|border]] [[Kazaĥio]] ([[Rusoj en Kazaĥio]], [[Germanoj de Kazaĥio]]): 30% el la loĝantaro<ref>"''[http://books.google.com/books?id=YLeAxHLmgR8C&pg=PA15&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Migrant resettlement in the Russian federation: reconstructing 'homes' and 'homelands']''". Moya Flynn. (1994). p. 15. ISBN 1-84331-117-8</ref><ref name="russians"/> ** [[Dosiero:Flago-de-Uzbekio.svg|25px|border]] [[Uzbekio]] ([[Rusa diasporo|Rusoj]] kaj aliaj [[Slavaj popoloj|slavoj]]): 5.5% el la loĝantaro<ref name="russians">Robert Greenall, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4420922.stm "Russians left behind in Central Asia"], [[BBC News]], la 23-an de novembro 2005.</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kirgizio.svg|25px|border]] [[Kirgizio]] (Rusoj kaj aliaj slavoj): 13.5% el la loĝantaro<ref name="russians"/><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html#People Kyrgyzstan: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151127011116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html#People |date=2015-11-27 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref><ref>"''[http://books.google.com/books?id=XRXVbGwPgqIC&pg=PA125&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false The Kyrgyz – Children of Manas.]''". Petr Kokaisl, Pavla Kokaislova (2009). p. 125. ISBN 80-254-6365-6.</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Turkmenio.svg|25px|border]] [[Turkmenio]] (Rusoj kaj aliaj slavoj): 4% el la loĝantaro<ref name="russians"/><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People Turkmenistan: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612214157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People |date=2007-06-12 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Taĝikio.svg|25px|border]] [[Taĝikio]] (Rusoj kaj aliaj slavoj)<ref name="russians"/><ref>[http://countrystudies.us/tajikistan/23.htm Tajikistan - Ethnic Groups]. Fonto: ''U.S. Library of Congress.''</ref> ** [[Dosiero:Flag of Hong Kong.svg|25px|border]] [[Hongkongo]]<ref>HK Census. "[http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistical_tables/index.jsp?htmlTableID=139&excelID=&chartID=&tableID=139&ID=&subjectID=1 HK Census] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071208065844/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistical_tables/index.jsp?htmlTableID=139&excelID=&chartID=&tableID=139&ID=&subjectID=1 |date=2007-12-08 }}." ''Statistical Table.'' Retrieved on 2007-03-08.</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|25px|border]] [[Ĉinio]] ([[Rusoj en Ĉinio]]) ** [[Dosiero:Flago-de-la-Kristnaskinsulo.svg|25px|border]] [[Kristnaskinsulo]]: proks. 20% de la loĝantaro. ** [[Dosiero:Flago-de-Barato.svg|25px|border]] [[Dosiero:Flago-de-Bangladeŝo.svg|25px|border]] [[Dosiero:Flago-de-Pakistano.svg|25px|border]] [[Hindia subkontinento]] ([[Anglahindoj]]) * '''[[Latinameriko]]''' (vidu [[Latinamerikaj blankuloj]]) [[Dosiero:Italians Sao Paulo.jpg|eta|dekstra|200px|Italaj enmigrantoj alvene en [[Sanpaŭlio]], Brazilo ĉ. 1890.]] ** [[Dosiero:Flago-de-Argentino.svg|25px|border]] [[Argentino]] ([[Etnografio de Argentino#Etnaj grupoj|Eŭropana emmigrado al Argentino]]): 97% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html#People Argentina: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612213714/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html#People |date=2007-06-12 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Bolivio.svg|25px|border]] [[Bolivio]]: 15% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html#People Bolivia: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181225154232/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html%20#People |date=2018-12-25 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|25px|border]] [[Brazilo]] ([[Blankaj brazilanoj]]): 47.3% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html#People Brazil: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151222121846/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html#People |date=2015-12-22 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Ĉilio.svg|25px|border]] [[Ĉilio]] ([[Latinamerikaj blankuloj#Ĉilio|Blankaj ĉilianoj]]): 52.7%-64% el la loĝantaro.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat|titolo=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI|aŭtoro=Fernández, Francisco Lizcano|jaro=2007|eldoninto=UAEM|ISBN=978-970-757-052-8}}</ref><ref>[http://www.infoamerica.org/primera/lb_2011.pdf Informe Latinobarómetro 2011], Latinobarómetro (p. 58).</ref><ref>[http://ukpmc.ac.uk/articles/PMC1050080 Genetic epidemiology of single gene defects in Chile.]</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kolombio.svg|25px|border]] [[Kolombio]] ([[Blankaj kolombianoj]]): 20% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html#People Colombia: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090513074502/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html#People |date=2009-05-13 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kostariko.svg|25px|border]] [[Kostariko]]<ref>{{Cite web | title=Costa Rica; People; Ethnic groups | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html | work=[[Monda faktolibro de CIA]] | accessdate=2007-11-21 | quote=white (including mestizo) 94% | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2014-02-23 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20190107034112/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html%20#People | arkivdato=2019-01-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200513101015/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html#People | archivedate=2020-05-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html%20 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190108125615/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |arkivdato=2019-01-08 }} = 3.9 milionoj da blankuloj kaj mestizoj</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kubo.svg|25px|border]] [[Kubo]] ([[Blankaj kubanoj]]): 65% el la loĝantaro<ref>{{Cite web |url=http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/tablas_html/ii_3.htm |title=Tabla II.3 Población por color de la piel y grupos de edades, según zona de residencia y sexo |accessdate=2008-10-13 |year=2002 |work=Censo de Población y Viviendas |publisher=Oficina Nacional de Estadísticas |language=es |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110414135412/http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/tablas_html/ii_3.htm |arkivdato=2011-04-14 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Domingo.svg|25px|border]] [[Domingo]]: 16% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dr.html#People Dominican Republic: People: Ethnic groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160213101305/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dr.html#People |date=2016-02-13 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Ekvadoro.svg|25px|border]] [[Ekvadoro]]: 7% el la loĝantaro<ref name="EC">{{Cite news | title =Ecuador: People; Ethnic groups | url =https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html#People | work =[[Monda faktolibro de CIA]] | accessdate =2007-11-26 | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2014-02-23 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20151208201813/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html#People | arkivdato =2015-12-08 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612194511/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html#People |date=2007-06-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070612194511/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html |arkivdato=2007-06-12 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Salvadoro.svg|25px|border]] [[Salvadoro]]: 12% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/es.html#People El Salvador: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181224230021/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/es.html#People |date=2018-12-24 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Meksiko.svg|25px|border]] [[Meksiko]] ([[Blankaj meksikanoj]]): 9% aŭ ~17% el la loĝantaro.<ref>{{Cite web | title =Mexico: People; Ethnic groups | url =https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html | work =[[Monda faktolibro de CIA]] | accessdate =2010-01-24 | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2014-02-23 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html#People | arkivdato =2018-01-29 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html#People | archivedate =2018-01-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html |arkivdato=2018-01-29 }}</ref><ref name="MEG">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/379167/Mexico|titolo=Mexico: Ethnic Groups|lingvo=en|verkaĵo=''[[Encyclopædia Britannica]]''}}</ref> kaj pliaj 70-80% kiel [[mestizo]]j.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html#People Mexico: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html#People |date=2018-01-29 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/379167/Mexico Mexico - Britannica Online Encyclopedia<!-- Bot generated title -->]</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Nikaragvo.svg|25px|border]] [[Nikaragvo]]: 17% el la loĝantaro<ref>{{Cite news | title =Nicaragua: People; Ethnic groups | date = | publisher = | url =https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nu.html#People | work =CIA World Factbook | pages = | accessdate =2007-11-15 | language =en | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2014-02-23 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20160213065716/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nu.html#People | arkivdato =2016-02-13 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160213065716/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nu.html#People |date=2016-02-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nu.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160213065716/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nu.html |arkivdato=2016-02-13 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Panamo.svg|25px|border]] [[Panamo]] 10% el la loĝantaro<ref name="PA">{{Cite news | title =Panama; People; Ethnic groups | date = | publisher = | url =https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html#People | work =[[Monda faktolibro de CIA]] | pages = | accessdate =2007-11-21 | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2014-02-23 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20181225154224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html%20#People | arkivdato =2018-12-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612204948/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html#People |date=2007-06-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html%20 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190103234823/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html |arkivdato=2019-01-03 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Porto-Riko.svg|25px|border]] [[Puerto Rico]] proks. 80% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html#People Puerto Rico: People: Ethnic Groups] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181225154224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html%20#People |date=2018-12-25 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Peruo.svg|25px|border]] [[Peruo]] ([[Blankaj peruanoj]]): 15% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People Peru: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161105025708/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People |date=2016-11-05 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Paragvajo.svg|25px|border]] [[Paragvajo]] proks. 20% el la loĝantaro<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |titolo=8 LIZCANO |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140224061845/http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |arkivdato=2014-02-24 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Venezuelo.svg|25px|border]] [[Venezuelo]] ([[Blankaj venezuelanoj]]): 42,2% el la loĝantaro<ref>[http://www.ine.gov.ve/CENSO2011/documentos/pdf/ResultadosBasicosCenso2011.pdf Resultado Basico del XIV Censo Nacional de Población y Vivienda 2011] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171203105548/http://www.ine.gov.ve/CENSO2011/documentos/pdf/ResultadosBasicosCenso2011.pdf |date=2017-12-03 }} (p. 14).</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Urugvajo.svg|25px|border]] [[Urugvajo]]: 88% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uy.html#People Uruguay: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612211631/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uy.html#People |date=2007-06-12 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> * Cetero de '''[[Ameriko]]''' ** [[Dosiero:Flago-de-Bahamoj.svg|25px|border]] [[Bahamoj]]: 12% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bf.html#People Bahamas: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100402000413/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bf.html#People |date=2010-04-02 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Barbado.svg|25px|border]] [[Barbado]] ([[Blankaj barbadanoj]]): 4% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html#People Barbados: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160214004116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html#People |date=2016-02-14 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Bermudo.svg|25px|border]] [[Bermudo]]: 34.1% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bd.html#People Bermuda: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200604143735/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bd.html#People |date=2020-06-04 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|25px|border]] [[Kanado]]: 80% el la loĝantaro<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=92334&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |titolo=Canadian Census 2006 |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171019141854/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=92334&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |arkivdato=2017-10-19 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-la-Falklandoj.svg|25px|border]] [[Falklandoj]], ĉefe el brita deveno. ** [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|25px|border]] [[Franca Gujano]]: 12% el la loĝantaro<ref>[http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2006/geos/fg.html#People French Guiana: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170205005104/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2006/geos/fg.html#People |date=2017-02-05 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''A</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Gronlando.svg|25px|border]] [[Gronlando]]: 12% el la loĝantaron<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.stalvik.com/Engelska/laegreenland.htm |titolo=Greenland |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100923001626/http://www.stalvik.com/Engelska/laegreenland.htm |arkivdato=2010-09-23 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|25px|border]] [[Martiniko]]: 5% el la loĝantaro<ref>[http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2003/geos/mb.html#People Martinique: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180911195426/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2003/geos/mb.html#People |date=2018-09-11 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flag of Saint Barthelemy (local).svg|25px|border]] [[Saint Barthélemy]]<ref>[http://www.cieux.com/stbarth/stbfact.html Fact Sheet on St. Barthélemy]</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Trinidado kaj Tobago.svg|25px|border]] [[Trinidado kaj Tobago]]:<ref>[http://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/trinidad.html Trinidad French Creole]</ref> 0.6% el la loĝantaro[[Dosiero:Portuguese immigrant family in Hawaii during the 19th century.jpg|eta|180px|[[Portugalusonanoj|Portugala]] enmigranta familio en Havajo dum la 19a jarcento.]] ** [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|25px|border]] [[Usono]] ([[Eŭropusonanoj]]): 72.4% el la loĝantaro, inklude kaj [[Blankaj latinusonanoj|Hispan-]] kaj [[Nehispan-blankuloj]]n. * '''[[Oceanio]]''' (vidu [[Europanoj en Oceanio]]) ** [[Dosiero:Flago-de-Aŭstralio.svg|25px|border]] [[Aŭstralio]]: 89.3% el la loĝantaro ** [[Dosiero:Flago-de-Novzelando.svg|25px|border]] [[Novzelando]] ([[Blankaj novzelandanoj]]): 78% el la loĝantaro ** [[Dosiero:Flago-de-Nov-Kaledonio.svg|25px|border]] [[Novkaledonio]] ([[Kaldoŝoj]]): 34.5% el la loĝantaro ** [[Dosiero:Flago-de-Franca-Polinezio.svg|25px|border]] [[Franca Polinezio]]: 10% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fp.html#People French Polynesia: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160515174947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/fp.html#People |date=2016-05-15 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flag of Hawaii.svg|25px|border]] [[Havajo]]: 24.7% el la loĝantaro<ref>[http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_DP_DPDP1&prodType=table American FactFinder - Results]</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Gvamo.svg|25px|border]] [[Gvamo]]: 6.9% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html#People Brazil: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203005453/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html#People |date=2013-12-03 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Norfolkinsulo.svg|25px|border]] [[Norfolk-Insulo]]: 50% el la loĝantaro == Literaturo == Jean Codjo: [http://peripateante-trattt.blogspot.com/2019/02/tri-libroj-de-verkisto-esperantista.html La paŝo senelirejen], Antverpeno, FEL, 2007. [[Max Havelaar (libro)]] kaj (nl) "''De Tolk van Java"'' (2016) aŭ "''Interpretisto de Javo''", romano de Alfred Birney pri la ne-rakontita nederlanda kolonia historio. == Vidu ankaŭ == {{Div col|2}} * [[Malkoloniigi la menson]] * [[Aimé Césaire]] * [[Bandunga Konferenco]] * [[Konkurso por Afriko]] * [[Imperiismo]] * [[Okupado]] * [[Postkolonia Afriko]] * [[Usona Imperio]] * [[Brita imperio]] * ''[[Conquistador]]'' * [[Koloniaj Portugalaj Militoj]] * [[Komunumo de Nacioj]] * [[Léon-Gontran Damas]] * [[Germanaj kolonioj]] * [[Sendependeco]] * [[Biopiratado]] * [[Berlina Konferenco]] * [[Kontraŭimperiismo]] * [[Haŭto nigra, masko blanka]] * [[Malkoloniigo]] * [[Ekspansiismo]] * [[Feminismo]] {{Div col end}} == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Cooper, Frederick: ''Colonialism in Question: Theory, Knowledge, History'' (2005) * Getz, Trevor R. kaj Heather Streets-Salter, eld.: ''Modern Imperialism and Colonialism: A Global Perspective'' (2010) * LeCour Grandmaison, Olivier: Coloniser, ''Exterminer - Sur la guerre et l'Etat colonial'', Fayard, 2005, ISBN 2-213-62316-3 * Lindqvist, Sven: Exterminate All The Brutes, 1992, New Press; Reprint edition (junio 1997), ISBN 978-1-56584-359-2 * Nuzzo, Luigi: [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-2012041215 ''Colonial Law''], ''European History Online'', [[Majenco]]: ''Institut für Euopäische Geschichte [Institute of European History]'' 2010, konsultita la 17-an de decembro 2012. * Osterhammel, Jürgen: Colonialism: A Theoretical Overview, Princeton, NJ: M. Wiener, 1997. * Petringa, Maria, ''Brazza, A Life for Africa'' (2006), ISBN 978-1-4259-1198-0. * Stuchtey, Benedikt: [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-20101025319 ''Colonialism and Imperialism, 1450–1950''], ''European History Online'', [[Majenco]]: ''Institut für Euopäische Geschichte [Institute of European History]'', 2011, konsultita la 13-an de julio 2011. * Velychenko, Stephen: The Issue of Russian Colonialism in Ukrainian Thought.Dependency Identity and Development, AB IMPERIO 1 (2002) 323-66 [http://abimperio.net/cgi-bin/aishow.pl?state=showa&idart=222&idlang=1&Code=] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181118212025/https://abimperio.net/cgi-bin/aishow.pl?state=showa&idart=222&idlang=1&Code= |date=2018-11-18 }}. * Wendt, Reinhard: [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-20100921437 ''European Overseas Rule ''], ''European History Online'', [[Majenco]]: ''Institut für Euopäische Geschichte [Institute of European History]'', 2011, konsultita la 13-an de junio 2012. === Fontoj === * [[Joseph Conrad|Conrad, Joseph]], ''Heart of Darkness'', 1899 * [[Frantz Fanon|Fanon, Frantz]], ''Les Damnés de la Terre'', angla traduko ''The Wretched of the Earth'', kun enkonduko de [[Jean-Paul Sartre]]. Tradukita de Constance Farrington. Londono: eldonejo ''[[Penguin Books]]'', 2001 * [[Rudyard Kipling|Kipling, Rudyard]], ''The White Man's Burden'', poemo, La ŝarĝo de la blankulo, 1899 * [[Bartolomé de las Casas|Las Casas, Bartolomé de]], ''Brevísima relación de la destrucción de las Indias'' (1542, publikigita en 1552). {{Projektoj|n=Kategorio:Koloniismo|q=Koloniismo|ReVo=koloni.0ismo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.eumed.net/cursecon/dic/bzm/c/colonialismo.htm Koloniismo] en ''Diccionario de Economía Política'' de Borísov, Zhamin kaj Makárova. * [http://www.yurileveratto.com/articolo.php?Id=175 Angla koloniismo en Sudameriko]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *(angla) Filmeto (1956): [https://www.youtube.com/watch?v=Ehe-7sSvDV0&t=260s Debato pri koloniismo inter mezlernejanoj el Filipinoj, Ganao, Meksiko kaj Barato.] {{Koloniaj potencoj}} {{Havenda artikolo|Koloniismo}} {{Elstara}} {{ADLS|2016|32}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koloniismo| ]] jdh45zrj2sm6q2myqg8zieqh8p7qo4a Klaipėda 0 29795 9419359 9376543 2026-07-03T08:08:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419359 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Klaipėda (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO = LT-20 | situo sur mapo2=Klaipėda | nomo = {{paĝonomo}} | lando = {{Litovio}} | distrikto = {{distrikto Klaipėda}} <small><small>(formale ĝis 2010)</small></small> | komunumo = Urba komunumo Klaipėda | tipo1 = reliefo | zomo = 10 | tel=(+370) 46 | bildo = <!-- kutime preniĝas el vikidatumoj --> }} '''Klaipėda''' ({{audio|Lt-Klaipeda.oga|[ˈklaɪpeːda]}}, <!--esperante '''Klajpedo''', ankoraŭ mankas ĉiu referenco pri tia esperantigo - La Ondo, BET kaj LitEA kutime en esperantaj tekstoj indikas la urbon per sia litova nomo --> [[Ĵemajtia dialekto|ĵemajtie]] ''Klaipieda'', historie {{Lang-de|Memel}}, estas la tria plej granda urbo de [[Litovio]], situas ĉe la [[Balta Maro]] ĉe la loko, kie la [[Kurona Laguno]], kiu elfluigas la akvon de la rivero [[Nemuno]] (germane same nomata ''Memel''), havas sian solan trairejon al la maro. Klaipėda en 2021 havis {{nombro|166861}} loĝantojn (2021)<ref>(lt) [https://www.registrucentras.lt/p/853 Statistikoj]</ref> - en {{WikidataLoĝantaroDato}} estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} - sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio en {{WikidataLoĝantaroDato}} rezultigis loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas la ĉefa haveno de la lando, ĉar ĝi estas senglacia dum la tuta jaro. De la jaro [[1995]] ĝis la [[1-a de julio]] [[2010]] ĝi estis la administra centro de samnoma [[distrikto Klaipėda|distrikto]]. [[Dosiero:Klaipeda port.jpg|eta|360ra|{{centre|La haveno de Klaipėda}}|maldekstra]] Ĝis 1945 la urbo estis ĉefe konata per sia germana nomo ''Memel''. Ekde sia fondiĝo dum la 12-a jarcento ĝis la jaro [[1923]], la urbo estis germanlingva kaj ankaŭ la tiea rivero nomiĝis ''Memel'' (vidu [[Memel-regiono]]). Eĉ nun, multaj litovlingvaj lokuloj ankoraŭ nomas la urbon memore al sia germana pasinteco ''Mėmelis'', kaj multaj urbaj firmaoj, restoracioj, hoteloj kaj privataj posedaĵoj kiel lokaj jaĥtoj nomiĝas laŭ tiu nomo.<ref>https://web.archive.org/web/20171125154504/http://www.ve.lt/naujienos/kultura/kultura/memelis-ar-klaipeda-1481368 artikolo ''Mėmelis ar Klaipėda?'' (litove: "Ĉu Mėmelis aŭ Klaipėda?" de la 2-a de aŭgusto 2916] en la regiona gazeto ''Vakarų ekspresas'' ("okcidenta ekspreso")</ref> En litovia rangotabelo de la urba bonfara indekso kompilita en 2006, la urbo Klaipėda okupis la trian lokon<ref>(lt) „''[https://www.vz.lt/verslo-aplinka/2019/12/11/savivaldybiu-geroves-indeksas-geriausia-gyventi-neringoje-blogiausia--ignalinos-rajone Savivaldybių gerovės indeksas: geriausia gyventi Neringoje, blogiausia – Ignalinos rajone]''“. vz.lt, la 11-an de decembro 2019.</ref>. La eksa [[Luiza Gimnazio (Klaipėda)|Luiza Gimnazio]] estas nuntempe porjunulara centro. Ĝis 1944 funkciis la protestantisma [[Preĝejo Sankta Johano (Klaipėda)|Preĝejo Sankta Johano]]. == Historio == * 1252 – konstruo de la [[kastelo]] ''Memelburg'' fare de la [[ordeno de germanaj kavaliroj]], surloke de la [[ligno|ligna]] * 1254 – [[urborajto]]j laŭ [[Lubeko|Lubeka]] juro * 1323 – invado de litovaj trupoj de [[Gediminas]], kun detruo de la urbo * 1466–1657 – kune kun [[Duklando Prusio]] la urbo iĝis [[feŭdo]] de [[Krono de la Regno de Pollando]] * 1475 – la urbo akiris [[Chełmno]]-juron * 1525 – oni akceptis [[luteranismo]]n * 1540 – [[incendio]] detruis grandan parton de la urbo * 1629–1635 – [[svedoj|sveda]] [[okupado]] dum milito kontraŭ la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] * 1672 – senkapigo de pola [[kolonelo]] Krystian Kalkstein-Stoliński * 1701 – la urbo iĝis parto de [[Reĝlando Prusio]] * 1709–1711 – granda [[epidemio]] de [[pesto]] * 1757–1762 – [[rusoj|rusa]] okupado dum la [[sepjara milito]] * 1762 – reveno de la urbo al [[Prusio]] * 1806–1807 – ''Memel'' iĝas provizora ĉefurbo de Prusio, ĉi tie kaŝiĝis kun la kortego imperiestro [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]] * 1871 – la urbo kune kun Prusio eniras al unuigita [[Germana Imperiestra Regno]] * 1919–1923 – nome de la [[Ligo de Nacioj]] la urbon administris [[Francio]] * 1920 – oni kreis polan Delegitaron ĉe Interalianca Komisiono, plenumantan diplomatiajn funkciojn * 1923–1939 – kadre de sendependa Litovio (la ĉefurbo de [[Memel-regiono]]) * 22-a de marto 1939 – aliĝo kune kun la Memel-regiono al la [[Tria Regno]] * 1945 – aliĝo al [[Sovetunio]] ([[Litova Soveta Socialisma Respubliko]]) * de marto 1990 denove lime de sendependa Litovio * 1991 – fondo de la [[Universitato de Klaipėda]] [[Dosiero:KLaip. universiteto Gamtos ir matematikos mokslų fakultetas.JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|la [[Universitato de Klaipėda]]}}]] == Geografio == Klaipėda situas 120 kilometrojn for de [[Kaliningrado]] (la ĝis [[1945]] germana urbo ''Königsberg'') kaj 290 kilometroj for de [[Vilno]]. Plejparto de la urba teritorio situas sur la kontinento, nur la du fiŝistaj loĝlokoj [[Smiltynė]] (''Sandkrug'') kaj [[Kopgalis]] (''Süderspitze'') troveblas sur la [[Kurona duoninsulo]], dividite de la [[Kurona Laguno|Kurona laguno]], kaj de la urbocentro nur atingeblas per pramo. En Kopgalis troviĝas la Nacia Mara Muzeo de Litovio, kiu estas la plej vizitata muzeo de la lando – granda ekspoziciejo en eksa fortikaĵo, delfinejo kaj subĉiela spaco kun historiaj ŝipoj kaj sesdoma etnografia fiŝista bieno. == Demografio == Etna strukturo (2011) * [[litovoj]]: 73,9% * [[rusoj]]: 19,6% * [[ukrainoj]]: 1,9% * [[belorusoj]]: 1,7% * [[poloj]]: 0,3% * aliaj: 2,6% Aĝo-strukturo (2013) * jaroj 0–14 – 13,7% * jaroj 15–59 – 67,2% * jaroj 60+ – 19,1% == Vidindaĵoj == * [[Simon-Dach-puto]] == Servoj == * [[Luiza Gimnazio (Klaipėda)|Luiza Gimnazio]] * [[Universitato de Klaipėda]] == Konataj personoj == * [[Simon Dach]] (1605–1659), germana poeto litovdevena, esperantigata * [[Georg Sauerwein]] (1831-1904), germana publicisto, lingvisto, pacifisto kaj humanista defendanto de minoritataj lingvoj * [[Tomas Venclova]] (1937), poeto, verkisto kaj tradukisto, kun esperantigita verko. * [[Raimundas Palaitis]] (1957), litova ekonomikisto kaj politikisto * [[Gitanas Nausėda]] (1964), [[prezidanto de Litovio]] * [[Ingrida Valinskienė]] (1966), kantistino, televida prezentistino, voĉaktorino kaj eksa politikistino. * Arūnas Sakalauskas (1952), skulptisto kies skulptaĵoj kiuj fariĝis simboloj de Klaipeda ornamas diversajn lokojn en la urbo<ref>(lt) Žiemytė, Ivona. [http://www.ve.lt/naujienos/klaipeda1/mano-klaipeda/ryskeja-skulpturu-parko-tapatybes-zenklai-937780/ ''La identaj signoj de la Skulpta Parko fariĝas pli elstaraj.'' // "Okcidenta Ekspreso]", la 21-an de marto 2013.</ref>. <!-- Krome, ĝis nun sen artikoloj * [[Emma Ostaszewska]] (1831-1912), pola pianistino, socia kaj patriota aktivulino * [[Karol Bernard Załuski]] (1834-1919) – pola diplomato, lingvisto, [[orientalisto]] * [[Ireneusz Załuski]] (1835-1868) – pola skulptisto, [[Januara ribelo|januara ribelanto]] * [[Mascha Rolnikaitė]] (1927–2016), verkistino kaj supervivinto de la [[holokaŭsto]]. * [[Harald Müller]] (1934), dramaturgo kaj tradukisto * [[Giedrius Donatas Ašmys]] (1946), politikisto, urbestro de [[Kaŭno|Kaunas]] de 2002 ĝis 2003 * [[Vytautas Grubliauskas]] (1956), muzikisto, [[urbestro]] de Klaipėda (2011–2015, 2015–2019, 2019–2023) * [[Jurijus Veklenko]] (1990), kantisto --> == Partneraj urboj == Inter la partneraj/ĝemelaj urboj estas (en alfabeta ordo)<ref>"[https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 Partneraj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190903121645/https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 |date=2019-09-03 }}". ''klaipeda.lt''. Klaipėda ({{lt}})</ref> * {{flago|Ĉinio}} [[Ĉingdaŭo]] (''Qingdao''), [[Ĉinio]], ekde 2004 * {{flago|Pollando}} [[Gdynia]] (Gdinio) en [[Pollando]], ekde 1993 * {{flago|Hungario}} [[Debrecen]], [[Hungario]], ekde 1970/1989 * {{flago|Svedio}} [[Karlskrona]], [[Svedio]], ekde 1989 * {{flago|Japanio}} Kuĝi (久慈市), [[gubernio Ivato]], [[Japanio]], ekde 1989 * {{flago|Germanio}} [[Lubeko]], [[Germanio]], ekde 1990 * {{flago|Usono}} [[Klevlando]] (''Cleveland''), Ohio, [[Usono]], ekde 1992 * {{flago|Finnlando}} [[Kotka]], [[Finnlando]], ekde 1994 * {{flago|Danio}} [[Køge]], [[Danio]], ekde 1995 * {{flago|Germanio}} [[Lepsiko]] (''Leipzig''), [[Germanio]], ekde 2002 * {{flago|Latvio}} [[Liepāja]], [[Latvio]], ekde 1997 * {{flago|Germanio}} [[Mannheim]] en [[Germanio]], ekde 1915/2002 * {{flago|Venezuelo}} [[Merido (Venezuelo)|Merido]] (''Mérida''), [[Venezuelo]], ekde 2010 * {{flago|Turkio}} [[Mersin]], [[Turkio]], konfirmita en 2022 * {{flago|Britio}} Norda Tyne-distrikto (''North Tyneside''), [[Britio]], ekde 1995 * {{flago|Ukrainio}} [[Odeso]], [[Ukrainio]], ekde 2004 * {{flago|Germanio}} [[Rügen]], [[Germanio]], ekde 1993 * {{flago|Pollando}} [[Ŝtetino]] (''Szczecin''), [[Pollando]], ekde 2002 Ĝis marto 2022 ankaŭ estis ĝemelaj rilatoj kun:<ref>{{cite web|title=Nutrauktas bendradarbiavimas su Rusijos ir Baltarusijos miestais |url=https://www.klaipeda.lt/lt/naujienos/naujienos/7655/nutrauktas-bendradarbiavimas-su-rusijos-ir-baltarusijos-miestais:2577 |website=klaipeda.lt |access-date=1-a de aprilo 2022 |language=lt |date=1-a de marto 2022 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307182048/https://www.klaipeda.lt/lt/naujienos/naujienos/7655/nutrauktas-bendradarbiavimas-su-rusijos-ir-baltarusijos-miestais:2577 |url-status=live}}</ref> * [[Ĉerepoveco]], [[Rusio]], ekde 1992 * [[Kaliningrado]], [[Rusio]], ekde 1993 * [[Mahiljoŭ]], [[Belorusio]], ekde 1997 Aldone la urbo havas proksimajn rilatojn kun la portugala urbo [[Porto]]. == Amaskomunikiloj == TV-kanalo estas ''Klaipeda TV'', ''Balticum TV'' kaj la kanalo ''Balticum Gold.'' == Kulturo == La someraj ferioj tre gravas por la urba ekonomio kaj allogas multajn gastojn el Litovio kaj eksterlando pro ekzemple la urba Ŝipa Parado, la Internacia Korusa Konkurso ''Stasys Šimkus'', la Litova Okcidentregiona Kantofestivalo aŭ la Mara Festivalo. [[Dosiero:Socha Tvanas Klp.JPG|alternative="Gvidantoj" (A. Sakalauskas, 1983) surbaze de la pentraĵoj de M.Čiurlionis "Inundo" kaj "La Rakonto de Reĝoj"|eta|"Gvidantoj" (A. Sakalauskas, 1983) surbaze de la pentraĵoj de M.Čiurlionis "Inundo" kaj "La Rakonto de Reĝoj"]] [[Dosiero:AugalaSŠiukštaParkSoch.JPG|eta|la urba skulpta parko]] === Urba Skulpta Parko === Ankaŭ konata kiel la Skulpta Parko '''Martynas Mažvydas''' ĉi tiu parko estas unu el la ĉefaj artaj famaĵoj en la urbo. La L-forma parko okupas 12,2 hektarojn kaj montras 116 modernajn skulptaĵojn kreitajn de 67 litovaj artistoj inter 1977 kaj 1991<ref>''[http://www.mlimuziejus.lt/lt/ekspozicijos/skulpturu-parkas/parko-skulpturos/ Parko skulptūros]'', pri 116 parkaj skulptaĵoj ({{lt}})</ref>. === Centro por Naciaj Kulturoj === Inter la vidindaĵoj menciindas ankaŭ la Centro por Naciaj Kulturoj (litove: ''Tautinių kultūrų centras''), malfermita en 2012. La institucio kreskigas la interkulturan kaj nacian toleremon de loĝantoj de Klaipėda kaj la multkulturajn tradiciojn de la multnacia urbo, kaj celas krei civilan socion. Ĝi ankaŭ organizas kursojn pri [[litova lingvo]]. Diversaj eventoj okazas en la Centro de Naciaj Kulturoj  - ekspozicioj, legadoj de diversaj literaturoj en diversaj lingvoj, koncertoj, seminarioj, filmaj projekcioj, naciaj kulturaj tagoj. === Esperanto === [[Litova Esperanto-Asocio]] (LEA) okazigis la 56-an [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|Baltian Esperanto-Tag]]<nowiki/>on (BET) en Klaipėda de la 9-a ĝis la 17-a de julio 2022<ref>[https://sezonoj.ru/2021/06/bet-97/ BET denove okazos en Litovio!], [[La Ondo de Esperanto]], la 27-an de julio 2021 ({{eo}})</ref> kiu okazis en la [[universitato de Klaipėda]]. Por atingi la urbon el Vilno ekzistas interalie unuaklasaj kaj duaklasaj rapidtrajnoj sur la itinero Klaipeda - Vilno. Altrapidaj persontrajnoj de Klaipeda povas krom al Vilno, ankaŭ iri ankaŭ al [[Kretinga]], [[Plungė]], [[Telŝiao|Telšiai]], [[Šiauliai]], [[Radviliškis]], [[Kėdainiai]], [[Jonava]], [[Kaišiadorys]] kaj en la suda direkto al [[Priekulė]] kaj [[Šilutė]]. Krome ekzistas densa reto de interregionaj busaj konektoj al interalie [[Kaŭno]] kaj [[Vilno]] en sudoriento kaj [[Palanga]] en la nordo. Kaj ĉe Palanga estas ankaŭ flughaveno kun regulaj flugoj interalie de Germanio kaj Britio. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Klaipėda (stacidomo)]] * [[Draugystė (stacidomo)]] * [[Simon-Dach-puto]] == Ekstera ligilo == * {{Oficiala retejo}} ({{lt}} kaj {{en}}) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Klaipėda| ]] [[Kategorio:Distrikto Klaipėda]] [[Kategorio:Komunumoj de Litovio]] [[Kategorio:Urboj de Litovio]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] kupmof0iob2fzzev5w7hneylh1ciftr Manĝo 0 30219 9418993 9155799 2026-07-02T18:20:35Z Sj1mor 12103 9418993 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Food and Drink Banner.jpg|center|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Family dining.jpg|eta|250px|Manĝo komence de la [[17-a jarcento]]: sidas la gepatroj, staras la gefiloj]] [[Dosiero:Shabbat meal.jpg|eta|250px|[[Ŝabato|Ŝabatmanĝo]]]] '''Manĝo''' estas aparta momento dum la tagaj agadoj destinata al [[nutrado]]. En homaj socioj, manĝo estas ofte [[rito|rita]]. == Strukturo == La plej multaj kulturoj distingas plurajn manĝojn laŭ la horo de la tago kaj la kvanto de manĝaĵoj kiujn ili enhavas. La plej gravaj, kiuj proponas la plej multajn manĝaĵojn korespondas al renkontiĝoj kaj ofte havas simbolan aŭ religian signifon. ===Mateno === La unua manĝo de la tago okazas kutime iom post la vekiĝo. Oni nomas ĝin [[matenmanĝo]]. <!-- En [[occident]], on distingue traditionnellement deŭ grands types de petit-déjeuner : le ''petit-déjeuner continental'', et le ''petit déjeuner anglo-saxon''. Le petit déjeuner continental est un repas sucré. Il est composé d'une boisson chaude (lait, [[café]], [[thé]] ou [[chocolat au lait]]) accompagnée de [[tartine|tartines]] ([[pain]], [[beurre]], [[confiture]] ou [[miel]]..., ou simplement pâtes à tartiner industrielles). Peuvent s'y adjoindre, surtout les jours fériés, des [[viennoiserie]]s ([[croissant]], [[pain au chocolat]], [[brioche]]...), du jus d'orange, un [[yogourt]] ou des [[céréale|céréales]] sucrées ([[muesli]] ou créations des marques Kellogg's, Jordan's, Nestlé...). Le [[Petit déjeuner anglais|petit déjeuner anglo-saxon]] est plus copieŭ, comprenant le plus souvent des [[Œuf (cuisine)|œufs]] et de la [[charcuterie]]. Il peut prendre la forme d'un [[brunch]] pris en milieu de matinée qui tiendra lieu à la fois de repas du matin et de celui de midi. Cette distinction reste cependant conventionnelle. En [[Allemagne]] par exemple, le petit-déjeuner traditionnel est également copieŭ, il peut contenir des [[œufs à la coque]], des [[charcuterie|charcuteries]] et des [[fromage|fromages]] à pâte cuite. === Midi === [[Dosiero:The Big Meal.jpg|eta|Table dressée pour un repas.]] Le repas de midi s'appelle le [[déjeuner]], mais là où le terme ''déjeuner'' est réservé au repas du matin, on l'appelle le [[dîner]] {{référence nécessaire}}. Il est généralement pris entre midi et treize heures. En France, même si c'est le repas qui est le plus souvent pris en dehors du domicile familial, il garde encore souvent une structure traditionnelle avec une [[entrée]], un [[plat principal]] et un [[fromage]] ou un [[dessert]]. Seul le plat principal est obligatoire, les autres dépendant de l'appétit et du budget de chacun. Du [[hors-d'œuvre]] au [[fromage]], la plupart des Français consommeront du [[pain]]. Ce repas est traditionnellement accompagné de [[vin|vin(s)]] ou de [[bière]] selon les lieŭ, cette consommation quotidienne de boissons alcoolisées étant de plus en plus souvent remplacée par de l'[[eau]]. En [[Corée]], le repas est souvent composé de [[soupe]] et d'un plat unique qui accompagne plus qu'il n'est accompagné par un nombre variable de [[banchan]]. Le [[riz]] blanc est le seul plat que les convenances indiquent de terminer obligatoirement. === Soir === En [[Amérique du Nord]], ce repas est généralement pris entre 17 et 18 heures, plus tardivement en France, où, selon les régions, l'heure du [[dîner]] peut varier entre 18 heures et plus de 20 heures. Les régions qui réservent le terme de ''[[dîner]]'' au repas de midi désignent ce repas du soir comme le ''[[souper]]''. Le souper était, en [[France]], un repas léger pris en fin de soirée, dont l'usage est tombé en désuétude. En [[France]], le repas du soir est souvent comparable dans sa composition au repas de midi, quoique souvent plus frugal. Il est l'occasion de se retrouver en [[Famille|famille]] autour de la table. En [[Allemagne]], où le repas de midi est bien plus souvent pris à domicile, le repas du soir est plus frugal, composé de [[charcuterie|charcuteries]] et de [[Salade (mets)|salades]]. === Autre repas=== [[Dosiero:French student improvised sunday meal.JPG|eta|Ingrédients d'un repas d'étudiant.]] Au [[Canada]] et en [[Belgique]], on parle de [[collation]] pour désigner les légers repas entre les trois repas principaŭ. En France on parle aussi d'[[en-cas]]. Dans l'après-midi, le ''[[goûter]]'' ou ''quatre heures'' est un en-cas sucré généralisé chez les enfants. La consommation de [[pâtisserie|pâtisseries]] avec un [[thé]] ou un [[café]] en milieu de journée est également répandue chez de nombreŭ adultes quand leurs occupations leur en laissent le loisir. Ces en-cas, ont tendance à se multiplier, et les modes de vie [[urbain|urbains]] ne respectent parfois pas du tout les repas traditionnels. == Pratiques == === Lieŭ === Les repas peuvent être pris chez soi ou à l'extérieur. Quand ils sont pris à la maison, les repas ont lieu, soit dans un pièce spécialisée : la [[salle à manger]], soit de plus en plus souvent dans le lieu de préparation : la [[cuisine]]. A l'extérieur, ils peuvent être pris dans des établissement spécialisés, les [[restaurant]]s, ou se composer de préparations spéciales destinées à être mangées sur le pouce. Il existe également des lieŭ de restaurations collectives destinées aŭ personnes qui mangent fréquemment en dehors de leur domiciles: les [[cantine]]s scolaires ou d'entreprises ou les [[restaurant universitaire|restaurants universitaires]] par exemple. Les repas peuvent également être pris à l'extérieur, sous forme de [[pique-nique]]. === Ustensiles === Les principaŭ ustensiles pour manipuler les aliments sont la [[fourchette]], ou les [[Baguettes (couverts asiatiques)|baguettes]] en [[Asie]], pour les aliments solides et la [[cuillère]] pour les liquides. Dans de nombreŭ pays d'[[Afrique]], il est de coutume de manger tous ensemble dans un plat commun. Chaque convive peut y puiser les aliments de la main droite, l'autre main étant considérée comme impure car réservée par exemple à l'hygiène corporelle. Sur les tables les plus sophistiquées, la mise de table peut être très complexe, chaque convive devant gérer plus d'une vingtaine d'accessoires multiples : [[Verre (récipient)|verre]]s à eau ou à vin, [[assiette]]s plates ou creuses pour les entrées, [[couteau]]x à viande ou à poisson, [[assiette]]s plates ou creuses pour les plats principaŭ, fourchettes à trois ou quatre dents, cuillères à soupe, à café ou à dessert, [[serviette]]s ou encore ustensiles spécifiques (pince à crabe, pince à escargots, couteau à huîtres, etc)... === Rituels === Autrefois, non seulement le [[plan de table]], mais l'ordre du service ainsi que nombre d'autres attitudes étaient extrêmement formalisés en fonction de la [[hiérarchie]] des convives. Les repas occupaient ainsi une place de choix dans les guides de bonnes manières du {{XIXe siècle}}, période charnière pendant laquelle le [[service à la russe]] remplace le [[service à la française]] et permettant le service à la place et ''obligeant'' les convives à manger le même plat en même temps. Aujourd'hui, les mœurs se sont sensiblement libéralisées, mais le repas reste tout de même l'une des activités quotidiennes les plus codifiées. Il est par exemple de coutume de se souhaiter un bon appétit au début du repas ou de ne pas se lever de table sans raison précise ou suivant les pays, de mettre les mains sur la table (France) ou sous la table (Royaume-Uni) entre les plats. Il existe également des [[rituel|rituels]] religieŭ liés au repas. Par exemple, les chrétiens lui ont réservé deŭ [[prière|prières]] : le [[bénédicité]] avant le repas et les [[grâces]] à la fin. En outre, les repas jouent un rôle important dans la symbolique chrétienne pour exprimer le partage et la communion, avec entre autres les symboles de l'[[eucharistie]], la [[multiplication des pains]], les [[noces de Cana]], la [[Cène]]... == Repas de fêtes == [[Dosiero:Julemiddag.jpg|eta|Repas de fête de noël danois.]] En France, inviter des amis ou des membres de sa [[Famille|famille]] à un repas plus ou moins festif est une activité sociale courante. Ces repas sont, comme les repas quotidiens, structurés en plusieurs [[plat|plats]] bien définis, dont seul celui qu'on nomme plat principal est obligatoire, les autres pouvant être éliminés ou substitués à d'autres selon l'[[appétit]], le temps dont on dispose, le degré de [[raffinement]] recherché... Un [[banquet]] de [[mariage]] comprendra par exemple tous les plats qui suivent, éventuellement entrecoupés d'animations : *''[[apéritif]]'', composé de petites bouchées, [[toasts]] ou [[gâteaŭ secs]] ; *''[[Hors-d'œuvre|hors d'œuvre]]'' ; *''[[entrée]] ; *''[[plat principal|plat(s) principa(l/ŭ)]]'', éventuellement séparés par un [[trou normand]] ; *''[[fromage]]'' ; *''[[dessert|dessert(s)]]'' ; *''[[café]]'', souvent servi avec une bouchée de [[chocolat]]. L'ordre du service est également dans l'ensemble fixé, même s'il arrive que l'on serve le fromage en entrée. La consommation d'[[boisson alcoolisée|alcool]] y est beaucoup plus importante que lors des repas quotidiens. Le nombre de plats de ces repas de fête tend cependant à diminuer et il est de moins en moins fréquent de voir une réunion de famille enchaîner quasiment sans interruption le repas du soir après celui de midi. Certaines occasions sont le prétexte de [[rituel|rituels]] ou de mets particuliers. Par exemple à [[Noël]], on mange de la [[bûche de Noël]] ou de la [[dinde]] aŭ marrons et à l'[[Épiphanie]], on cache une fève dans une galette pour [[Galette des Rois|tirer les rois]]. --> ==Vidu ankaŭ== * [[Manĝado]] * [[Manĝaĵo]] * [[Manĝorajto]] * [[Matenmanĝo]] * [[Strata manĝo]] * [[Tagmanĝo]] * [[Vespermanĝo]] == Proverbo == Ekzistas pluraj (45, kaj 3 pri [[supo]]) [[proverbo]]j pri manĝo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Apud plena manĝotablo ĉiu estas tre afabla.''}} * {{citaĵo|''Dum la manĝado venas apetito.''}} * {{citaĵo|''Kiu manĝon al mi donas, tiu al mi ordonas.''}} == Referencoj == {{referencoj}} {{projektoj|q=Manĝo|ReVo=mangx.0o}} {{ĝermo|nutrado}} [[Kategorio:Manĝoj| ]] [[nl:Eten#Maaltijden]] 6btf9g6of7dczclkappa5ufhtx1f20d Melilo 0 30349 9419332 9416056 2026-07-03T06:34:07Z ThomasPusch 1869 9419332 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | estro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |tipo1=reliefo|regiono-ISO=<!--ES-ML-->ES|situo sur mapo2=Melilo|situo de2=Situa mapo de Melilo|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo|zomo=11}} {| class="infotabulo komunumo" border=1 cellpadding="4" cellspacing="0" align="right" width="300px" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; float:right; clear:right;" |+<font size="+0">'''Ciudad Autónoma de Melilla<br />Aŭtonoma Urbo Melilo'''</font> |- | bgcolor="white" align="center" colspan=2 | {| style="background: white;" | align="center" | [[Dosiero:Flag_of_Melilla.svg|150px|Flago de Melilo]] | align="center" | [[Dosiero:Escudo de Melilla.svg|100px|Blazono de Melilo]] |- | align="center" | ([[Flago de Melilo|Detale]]) | align="center" | ([[Blazono de Melilo|Detale]]) |} |- bgcolor="#dcdcdc" ! colspan="2" align=center | Situo |- | colspan="2" align="center" | [[Dosiero:Localización de Melilla.svg|300px|Situo de Melilo]] |- bgcolor="#dcdcdc" ! colspan="2" align=center | Statistikaj datumoj |- | bgcolor="#F0F0F0" | [[Ĉefurbo]] | Melilo |- | bgcolor="#F0F0F0" | Oficiala lingvo | [[Hispana]] |- | bgcolor="#F0F0F0" | Ne oficiale agnoskita lingvo | [[berbera lingvo|rifmontara berbera]] |- | bgcolor="#F0F0F0" | [[Surfaco]] | 12,3&nbsp;km<sup>2</sup> |- | bgcolor="#F0F0F0" | [[Loĝantaro]] ([[2008]]) | 71.339 loĝ. |- | bgcolor="#F0F0F0" | [[ISO 3166-2]] | ES-ML |- |- bgcolor="#dcdcdc" ! colspan="2" align=center | Politiko |- | bgcolor="#F0F0F0" | Statuto de aŭtonomeco | [[14-a de marto]] [[1995]] |- | bgcolor="#F0F0F0" | Prezidento | [[Juan José Imbroda]] |- | bgcolor="#F0F0F0" | Parlamenta reprezento<br />&nbsp;- Kongreso<br />&nbsp;- Senato | valign="bottom" |&nbsp;<br />1 membroj<br />2 membroj |- |- bgcolor="#dcdcdc" ! colspan="2" align=center | [http://www.melilla.es/ Registaro de Melilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151218143233/http://www.melilla.es/ |date=2015-12-18 }} |} '''Melilo'''<ref>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la esperantigon "Melilo" interalie en la vasta, du-paĝa mapo 27 pri norda Afriko. Pri alternativa esperantigo 'Melijo', kiu imageblus laŭ la hispana prononco de la urbonomo, '''NE''' estas ajna fontindiko - ĝi estus nur simple spontanea inventaĵo de iu kiu emas improvize krei novajn pseŭdovortojn.</ref> ({{Lang-es|Melilla}} [melilja]; {{Lang-ar|مليلية}} [malilija] aŭ, surloke, [mlilja]) estas aŭtonoma urbo de [[Hispanio]] en Norda [[Afriko]], antaŭe parto de la [[Malago|Malaga provinco]]. [[Maroko]] diskutas suverenecon. Najbaraj estas aliaj hispanaj insuloj, ankaŭ disputataj de Maroko - [[roko Vélez de la Gomera]], [[roko Alhucemas]] kaj [[Ĉafarinoj]]. Eblas transporto kun Hispanio perŝipe kaj per aviadilo tra la [[flughaveno de Melilo]]. Tere estas konekta ŝoseo al proksima maroka urbo [[Nador]]. En Melilo troviĝis ununura sur publika vojo (en 2009) la statuo de la hispana "caudillo" [[Francisco Franco]].<ref>[http://www.eventeo.net/web/index.php/eŭropo/socio/1608-madrido-ne-plu-honorigas-eksan-diktatoron-franco Madrido ne plu honorigas eksan diktatoron Franco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305045902/http://www.eventeo.net/web/index.php/e%C5%ADropo/socio/1608-madrido-ne-plu-honorigas-eksan-diktatoron-franco |date=2016-03-05 }} {{eo}}</ref> <!--==Geografio==--> [[Dosiero:Melilla en.png|eta|maldekstra|340px|Mapo]] ==Historio== En la 3-a jarcento a.K., la tiam nomita Rusadir estis parto de la [[Antikva Kartago|Kartaga Imperio]]. Post la falo de Kartago, la regiono venis sub [[Romia Imperio|romia]] rego en 42 a.K., iĝante parto de la romia provinco de [[Mauretania Caesariensis|Maŭritanio Tingitana]], konsiderita la Hispania Transfretana. Post la falo de la Okcident-Romia Imperio, la grandurbo venis sub la kontrolon de la [[Visigotoj]], tiel iĝante parto de Visigota ''Hispania''. <ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Tratado de paz, amistad, navegación, comercio y pesca, entre S. M. Católica y S. M. Marroquí: concluido y firmado en Mequinez á 1o de Marzo de 1799|url=https://books.google.es/books?redir_esc=y&hl=es&id=EIX2unRXG_0C&q=Melilla#v=snippet&q=Melilla&f=false}}</ref> En la 6-a jarcento, en 534, la bizanca imperiestro Justiniano la 1-a konkeris Melilon kaj integrigis ĝin en la [[Bizanca imperio|Orientromian imperion]]. Tamen, en 615, la urbo estis rekonkerita de la visigota reĝo Sisebuto. En 700, la islama armeo gvidita fare de Musa ibn Nusayr konkeris Rusadir, markante la komencon de la islama okupo de la regiono. La situacio en Melilo restis relative stabila ĝis 1497, kiam la urbo, tiam forlasita pro konfliktoj kun la Sultanlando de Fes, estis okupita fare de Pedro de Estopiñán y Virués, nome de la Duko de [[Medina-Sidonia|Medina Sidonia]] kaj kun la subteno de la [[Katolikaj Gereĝoj]]. Tiu ĉi okupo markis la komencon de la hispana epoko en Melilo. En la 18-a jarcento, Melilo estis sieĝita fare de sultano Muhammad la 3-a inter 1774 kaj 1775. Tamen la [[sieĝo]] malsukcesis danke al la rezisto de la urbo, gvidata de la generalo komandanto Juan Sherlock, subtenata de la britoj, kiu aldonis internacian dimension al tiu ĉi epizodo. {{Ĉefartikolo|Sieĝo de Melilo}} == Vidu ankaŭ == * [[Ceŭto]] * [[Conventico Kavernoj]] * [[Hernández Parko]] * [[Melilla La Vieja]] * [[Melilla Muzeo]] * [[Strando Ensenada de los Galapagos]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{es}}) * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2131636.stm Hispania Nordafrika (enklavoj, enklavas)] ({{en}}) * [http://www.meliya.com Melilo en Interreta Ĵurnalo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080225172826/http://www.meliya.com/ |date=2008-02-25 }} ({{es}}) {{Regionoj de Hispanio}} [[Kategorio:Melilo| ]] [[Kategorio:Aŭtonomaj Komunumoj de Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Afriko]] [[Kategorio:Enklavoj]] qwbx5mdk3xbsgc90kw00w3se9jq4tew Matenmanĝo 0 31416 9418994 9234938 2026-07-02T18:21:04Z Sj1mor 12103 9418994 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Petit-dej-p1030557.jpg|eta|[[francio|franca]] matenmanĝo]] [[Dosiero:English_Breakfast_nic.jpg|eta|Tradicia [[anglio|angla]] matenmanĝo]] [[Dosiero:Ontbijt Ibishotel Bochum.JPG|eta|Tradicia [[germanio|germana]] matenmanĝo]] [[Dosiero:Cornflakes with milk pouring in.jpg|eta|[[maizflokoj]] kiel matenmanĝo]] [[Dosiero:Breakfast Japan.jpg|eta|Tradicia [[japanio|japana]] matenmanĝo]] [[Dosiero:Japanese breakfast dsc04763.jpg|eta|Tipa japana matenmanĝo]] '''Matenmanĝo''' estas la unua manĝo de la tago. En la diversaj mondoregionoj la [[homo]]j matenmanĝas malsamajn nutraĵojn. * [[Dosiero:Jamaican callaloo.jpg|eta|Tipa jamajka matenmanĝo.]]En [[Anglio]] oni manĝas ampleksan matenmanĝon. Angloj matene prenas [[pano]]n, [[teo]]n, [[ovo]]jn, [[lardo]]n, [[ŝinko]]n, [[frukto]]jn, kaj foje vegetalojn. * En [[Francio]] kaj [[Brazilo]], oni manĝas pli modestan manĝon. Francoj matene manĝas panon (aŭ malgrandajn lunarkaj brioĉojn kies tipo estas el Viena deveno), kaj trinkas [[kafo]]n kun [[lakto]]. En Brazilo oni eĉ nomas matenmanĝon "matena kafo", ĉar kafo estas la ĉefa elemento de ĝi. * En [[Belgio]] jam la matenmanĝo estas pli riĉa ol en Francio, kun fromaĝo, sed egale akompanata de granda taso da kafo. * En [[Germanio]] la matenmanĝo estas diversa, laŭ la tradicio de la familio. Oftas bulkoj kun diversaj marmeladoj, mielo, fromaĝo, kolbasaĵoj, kuirita ovo aŭ [[muslio]]. Oni trinkas kafon, teon aŭ lakton. * En [[Usono]], la matenmanĝo similas la anglan, kun frititaj ovoj, [[lardo]] aŭ [[kolbaso]]j, kaj [[toasto]]. Iufoje ĝi inkludas [[vaflo]]j, [[patkuko]]j, aŭ duono da [[grapfrukto]]. Modernaj usonanoj ofte anstataŭigas ĉi tion per pli saniga cereala manĝaĵo, ekzemple [[maizflokoj]] aŭ [[Kaĉo (manĝaĵo)|avenkaĉo]]. * Sed en multaj landoj ne estas aparta menuo por matenmanĝo, oni tiam manĝas la samajn aĵojn kiajn dum la aliaj manĝoj. * En [[Azio]], oni plej ofte matenmanĝas [[rizo]]n anstataŭ pano. * En [[Jamajko]], matenmanĝo foje inkluzivas ackee kaj salfiŝon, la nacian pladon de Jamajko.<ref>[https://www.bbc.com/travel/article/20210315-ackee-and-saltfish-jamaicas-breakfast-of-champions Sainsbury, Brendan. "Ackee and saltfish: Jamaica's breakfast of champions". ''www.bbc.com''. Retrieved 27 August 2021.]</ref> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Breakfast|ReVo=mangx.maten0o}} * [[Tagmanĝo]] * [[Vespermanĝo]] * [[Frutagmanĝo]] * [[Kolaziono]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.completerecipes.com/breakfast1.htm Matenmanĝreceptoj (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050204030726/http://completerecipes.com/breakfast1.htm |date=2005-02-04 }} * [http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-2865733,00.html Pri matenmanĝo]<!-- _ארוחה_ _של_ _בוקר_ --> * [http://wikibooks.org/wiki/Cookbook wikibooks (angle)]<!-- _ספר_ _המתכונים_ _של_ _Wikibooks_ --> * [http://he.wikibooks.org/wiki/%D7%A1%D7%A4%D7%A8_%D7%9E%D7%AA%D7%9B%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D En wikibooks] <!-- _ספר_ _המתכונים_ _של_ _ויקיספר_ (_בעברית_) --> [[Kategorio:Manĝoj]] [[Kategorio:Matenmanĝo| ]] axzuayq2wmx8ymv1opy7gpuwhncnjsn Gufujo 0 32409 9419015 9266164 2026-07-02T18:28:28Z Sj1mor 12103 9419015 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Teoj en la gufujo (3167193668).jpg|eta|dekstre|240px|Teoj en gufujo dum la 52-a Internacia Seminario.]] [[Dosiero:1 steloj plastaj ambaŭflanke 02.jpg|eta|240px|1-Stela plasta monero. En la antaŭparto de la monero aperas [[gufo]], tio estas pro tio ke tiu ĉi monero estas la plej uzata en la gufujo.]] '''Gufujo''' estas nokta [[teo]]-trinkejo kaj literaturejo<ref>(eo) Natalie kaj Rolfo, [[Heroldo de Esperanto]], p.4, n-ro 12 (2024), 1-21 septembro 2002.</ref> dum [[Esperanto-aranĝo]]j, ĉefe lumigita per kandeloj, kie oni ne fumas kaj trinkas senalkoholaĵojn kiel teon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujemuloj.html|titolo=Kion fari en gufujo|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103603/http://gufujo.org/gufujemuloj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref> Per sia nomo ĝi rilatas al [[Gufo|gufoj]] kiuj metafore estas noktemaj partoprenantoj de junaj Esperanto-aranĝoj kiuj ariĝas en tiu ĉi loko. == Etoso == La etoso estas trankvila kaj senbrua.<ref name=":4">(nl, eo, en) F. Gobbo, Interlingvistiko, fako por multlingveco , Vossiuspers UvA, 2015, p. 26.</ref> Tiel eblas renkontiĝi kaj babili sen ĝena fiodoro kaj sen ĝeno de laŭta bruo. Koncertmuziko, poeziolegado, aŭ literaturlegado estas kutimaj agadoj en tiaj kafejoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujestroj.html|titolo=Kiel organizi bonan funkciantan gufujon|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103605/http://gufujo.org/gufujestroj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref> Ĉar Esperanto havas vivan komunumon, la parolantoj produktas kulturaĵojn kiam ili interagas, eĉ senkonscie.<ref name=":4" /> Tiel ili ankaŭ kutimas krei gufujon kiel improvizitan sukeraĵejon uzante [[Stelo (monunuo)|Esperanto-monon]] same kiel realan monon por pagi manĝaĵon kaj trinkaĵon.<ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujemuloj.html|titolo=Kion fari en gufujo|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103603/http://gufujo.org/gufujemuloj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref> Gravaj aĵoj por la agrabla gufuja [[etoso]] estas kandeloj kaj ''[[literaturo|literatura]] laŭtlegado'' aŭ koncerto de ''trankvila muziko''. La oferto de multaj specoj da [[teo]]j kaj [[tizano]]j kune kun taŭgaj aldonaĵoj kiel [[dolĉigilo]]j kaj kuketoj, la haveblaj manĝaĵoj en la gufujo estas sanaj kiel ekzemple nuksetoj, sekigitaj fruktoj ktp.<ref>(eo) Sjoerd Bosga, ''Konatigŭu kun la Gufujo - stranga nomo por novspeca trinkejo'', [[Jongeren Esperanto Nieuws]] (JEN), p6, n-ro 124, marto-aprilo 1996.</ref> Ili estas ĉefaĵoj por gufujo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujestroj.html|titolo=Kiel organizi bonan funkciantan gufujon|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103605/http://gufujo.org/gufujestroj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref> == Historio == Ĝi estis inventita de Nathalie S. kaj Rolfo E. kiel alternativa trinkejo. Ĝi unuafoje okazis fine de [[1995]] dum [[Internacia Seminario]] en [[Veclaro]] (germane ''Wetzlar''), [[Germanio]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.esperan.to/gufujo/historio.html | titolo = kiel ekestis gufujo. La historio. | alirdato = 2014-10-09 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20070928014413/http://www.esperan.to/gufujo/historio.html | arkivdato = 2007-09-28}}</ref> == Etimologio == La nomo venas de la [[strigo]]-[[birdo]] "[[gufo]]",<ref>Noto: Laŭ PIV '''gufo''' estas speco de strigo konebla per grandaj plumtufoj ĉe la oreloj.</ref> kiu aktivas nokte. Pro belsona kialo elektiĝis la sufikso -uj-, kiu cetere havas pli vastan signifon (ekz. lando aŭ nesto) ol -ej-. Laŭ alia klarigo la sufikso -uj- signifas "[[nesto]]". == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto-kulturo]] * [[Mojoso]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=guf.0ujo}} * [http://esperan.to/gufujo Gufujo-ĉefnesto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041207042115/http://esperan.to/gufujo/ |date=2004-12-07 }} ("oficiala retejo" de la inventintoj) * [https://www.youtube.com/watch?v=4gicTfH-8MA Filmo pri Gufujo de Eric Languillat] ĉe [[YouTube]] [[Kategorio:Esperanto-kulturo]] 0e6dv0ksh6xnr3resvk079rz0rd78fz Vero 0 32773 9418825 9407018 2026-07-02T13:26:22Z Sj1mor 12103 9418825 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:La_Vérité,_par_Jules_Joseph_Lefebvre.jpg|eta|La Vérité, de [[Jules Joseph Lefebvre]]]] [[Dosiero:Time Saving Truth from Falsehood and Envy.jpg|eta|''[[Tempo]] savanta Veron el Falseco kaj [[Envio]]'', [[François Lemoyne]], 1737]] [[Dosiero:Truth-Warner-Highsmith.jpeg|eta|Vero, tenanta [[spegulo]]n kaj [[Serpento (simbolo)|serpenton]] (1896). [[Olin Levi Warner]], Kongresa Biblioteko, [[Konstruaĵo Thomas Jefferson]], [[Vaŝingtono]]]] '''Vero'''<ref>"Tio, kio estas konforma al la ekzistantaj faktoj, al la realaĵo" [[PIV]] [https://vortaro.net/#vero_kd NPIV] Alirita la 31an de Oktobro 2023.</ref> estas konformeco de [[informo]] al [[fakto]]j aŭ [[realo]]<ref name = Merriam-Webster-def>Merriam-Webster's Online Dictionary, [http://m-w.com/dictionary/truth truth], 2005</ref> aŭ fideleco al originalo aŭ al normo aŭ idealo.<ref name = Merriam-Webster-def/> Vera informo liveras [[fakto]](j)n. Problemon difini ĉi tiun [[nocio]]n pritraktis [[filozofo]]j de [[antikva epoko]]. Klasika difino de la vero devenas de [[Aristotelo]] kaj estas adekvateco de [[opinio]]j kun [[realo]], kiun la opinio koncernas. Pri la klasika difino okupiĝis antaŭ ĉio Sankta [[Tomaso de Akvino]] kaj pola [[logiko|logikisto]] [[Alfred Tarski]]. Malo de vero estas [[falso]]. La ofte komprenita kontraŭo de vero estas malvero aŭ [[falso]], kiu, ekvivalente, povas ankaŭ preni logikan, faktan, aŭ etikan signifon. La [[koncepto]] de vero estas diskutita kaj disputita en pluraj kuntekstoj, inkluzive de [[filozofio]] kaj [[religio]]. Multaj homaj aktivecoj dependas de tiu ĉi koncepto, kie ĝia naturo kiel koncepto estas supozita prefere ol esti temo de diskuto; tiuj inkluzivas plejmulton (sed ne ĉiujn) el la [[scienco]]j, [[juro]]n kaj ordinarajn ĉiutagajn aferojn. Diversaj teorioj kaj vidoj pri vero daŭre estas diskutataj inter sciencistoj, filozofoj, kaj teologoj.<ref name=PUP32014>{{Citaĵo el libro|url=http://press.princeton.edu/titles/9460.html|titolo=Truth|alirdato=4a de Oktobro 2014|aŭtoro=Alexis G. Burgess and John P. Burgess|dato=20a de Marto 2011|eldono=1|eldoninto=Princeton University Press|citaĵo=a concise introduction to current philosophical debates about truth|ISBN=978-0691144016|formato=hardcover}}</ref> [[Lingvo]] kaj [[vorto]]j estas rimedoj per kiuj homoj peras informojn unu al la alia kaj la metodo uzita por determini kio estas "vero" estas nomita kriterio de vero. Ekzistas malsamaj asertoj en tiaj demandoj pri kio konsistigas veron: kiuj aĵoj estas verportantoj kapablaj je esti veraj aŭ falsaj; kiel difini kaj identigi veron; la roloj kiujn kred-bazita kaj empirie bazigita [[scio]] ludas; kaj ĉu vero estas subjektiva aŭ [[Objektivismo (filozofio)|objektiva]], relativa aŭ absoluta valoro. "[[Matematiko]]", kiu venas de la [[greka]] μάθημα (máthēma, tio kiu estas lernita), temas esence pri kiel oni povas fari verajn deklarojn en abstraktaj sistemoj, konstrui korpojn de scio (vera kredo) en ili kaj tiel vero estas centra konzerno, ekzamenas koncepton, en ĝi. == Historio == [[Dosiero:An angel carrying the banner of "Truth", Roslin, Midlothian.JPG|eta|250ra|maldekstre|Anĝelo portanta la banderolon de "Vero", Roslin, Midlothian]] === Antikveco === Oni konsideras tri fundamentajn tendencojn pri vero:<ref name="Ferrater"> José Ferrater Mora, op. cit.</ref> * La vero kiel sekureco (certeco) kaj konfido, en la hebrea mondo. * La vero kiel "malkaŝo de la esto" aŭ ''alétheia'' en la helema mondo. * La vero kiel "vereco", de la latina ''verus'' kiu signifas konfidon en la korespondado inter tio kion oni kredas kaj diras unuflanke, kaj tio kio vere estas aliflanke. Por [[judoj]] la vero (''emunah'') estas, antaŭ ĉio, la sekureco aŭ la konfido; vera estas tio kio estas fidela al si mem, kaj pro tio estas fidinda ĉar havigas sekurecon. [[Dio]] estas tial la Vero, ĉar estas la nura vera esto, ĉar ĝi estas fidela. La vero ne estas stata ĉar ne estas en la estanto sed en la estonto kie Dio montras sian promeson. Tial la sento de la vero, tio estas אמן (''[[amen]]'', tiel ĝi estu). La vero estas produkto de la volo esti fidela al la promeso.<ref name="Ferrater"/> ==== Platono kaj Aristotelo ==== {{Ĉefartikolo|Platono|Aristotelo}} [[Dosiero:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|eta|250ra|[[Platono]] kaj [[Aristotelo]], fare de [[Raffaello Sanzio]] (detalo de ''La skolo de Ateno'', 1509), kiel reprezentantoj de du grandaj filozofioj orientitaj al la serĉado de la vero.]] Por la antikjvaj grekoj, tamen, la vero estas identa al la realo, kaj tiu ĉi estis konsiderata kiel [[Identeco (filozofio)|identeco]] kiu konsistas en ''tio kio restas'' sub la [[Fenomeno|ŝajnoj]] kiuj povas ŝanĝiĝi. Tia estas la arĤE (ἀρχή), tio estas ''principo'' komprenita diversmaniere: nome la [[materio]],<ref>Jen akvo, aero aŭ kelkaj elementojn. Cfr. [[Antaŭsokrataj filozofoj]]</ref> la [[nombro]]j,<ref>[[Pitagoro]] kaj lia skolo.</ref> la [[atomo]]j,<ref>[[Demokrito]] kaj la atomistoj inter kiuj oni enkalkulu, se temas pri tio materia, ankaŭ Platonon mem.</ref> [[ideo]]j<ref>Platono kaj la tuta aristotelismo en ĉio referenca al tio formala se estas enhavo de tio materiala</ref> ktp., kio restas sub tio [[percepto|perceptebla]] de la konkreta sperto, pro kio oni konas ĝin nur per la pensaro kiel [[kapablo|funkcio aŭ kapablo]] de la [[animo]]: nome la [[kompreno]].<ref name="Ferrater" /> La vero estas konceptita kiel ''alétheia'' aŭ malkovro de la esto kiu troviĝas kaŝita per la vualo de la [[fenomeno|aspekto]].<ref name="Sin-nombre-p2ra-1">{{Cite web|url=http://www.ontology.co/heidegger-aletheia.htm|title=Martin Heidegger on Aletheia (Truth) as Unconcealment|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626101634/http://www.ontology.co/heidegger-aletheia.htm|archive-date=2015-06-26|access-date=2010-08-13}}</ref> Sed la antikvaj grekoj havis ankoraŭ konsiderojn pri la vero kiel propreco de la asertoj. La ideoj de [[Sokrato]], [[Platono]] kaj [[Aristotelo]] pri la vero estas viditaj de kelkaj fakuloj kiel kongruaj kun la [[Respondismo|teorio de la korespondismo]]. Aristotelo deklaris:<ref name="StanfordCorr">David, Marion (2005). [http://plato.stanford.edu/entries/truth-correspondence/#1 "Correspondence Theory of Truth"] en ''[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]''</ref>{{Citaĵo|Diri pri tio kio estas, ke ĝi ne estas, aŭ pri tio kio ne estas, ke ĝi estas, estas io falsa; diri pri tio kio estas, ke ĝi estas, kaj pri tio kio ne estas, ke ĝi ne estas, tio estas tio vera|Aristotelo. Met., T, 7, 1011 b 26-8}} Oni povas trovi similajn deklarojn en la dialogoj de [[Platono]] (''[[Kratilo (dialogo)|Kratilo]]'' 385b2, ''Sofisto'' 263b).<ref name="StanfordCorr" /> La [[Stanford Encyclopedia of Philosophy|Enciklopedio de Filozofio de Stanford]] asertas pri [[Aristotelo]]:{{Citaĵo|[...] Aristotelo sonas multe pli kiel [[Respondismo|teoriulo de la korespondado]] aŭtenta en la ''[[Kategorio (filozofio)|Kategorioj]]'' (12b11, 14b14), en kiu li parolas pri "subkuŝaj aferoj" kiuj faras, ke la deklaroj estu veraj kaj tio rezultas en la fakto, ke tiuj "aferoj" (''pragmata'') estas situacioj logike strukturitaj aŭ faktoj (tio estas, ĝia aserto, ĝia neaserto). Pli influa estas lia aserto en ''Pri la interpretado'' ("Peri hermeneias", 16a3) ke la pensoj estas "similaĵoj" (''homoiosis'') de la aferoj. Kvankam li nenie difinas la veron laŭ similaĵo de pensaro kun afero aŭ fakto, klaras, ke tia difino bone kongruus en lia ĝenerala filozofio de la menso. [...]}} Tiukadre la antikvaj grekoj konsideris la veron ankaŭ kiel [[konvencio|konvencion]] en la kongruo aŭ apartigo de signoj (vortoj, lingvaĵo) kiuj havas sian fundamenton en la [[sperto]] kaj en la [[socia konvencio]] de la [[diskurso|paroleco]] cele al tio praktika: la komunikado kaj la persvado, ĉefe ĉe la politika kaj edukcela diskurseco kaj en la arto de la [[retoriko]]. La antikvaj grekoj estis la unuaj en la okcidenta kulturo, se temas pri konsidero de la vero kiel subjektiva enhavo kaj tial skeptika. ==== Helenismo ==== {{Ĉefartikolo|Sofistoj|Skeptikismo|Epikurismo|Stoikismo}} Kelkaj grekaj filozofoj asertis, ke la vero ĉu ne estis atingebla fare de mortuloj (nediaj) ĉu havis nur tre limigitan atingeblon, kio formis tre fruan filozofian skeptikismon. Inter ili estis [[Ksenofaneso]], [[Demokrito]] kaj [[Pirono]], la fondinto de la [[pironismo]], kiu argumentis, ke ne ekzistis kriterio por vera vero. La [[Epikurismo|epikuristoj]] kredis, ke ĉiuj sentaj perceptoj (''aisthêsis'') estas veraj,<ref>{{Cite book|title=The Cambridge Companion to Epicureanism|url=https://archive.org/details/cambridgecompani00warr_995|url-access=limited|last=Asmis|first=Elizabeth|publisher=Cambridge University Press|year=2009|editor-last=Warren|editor-first=James|page=[https://archive.org/details/cambridgecompani00warr_995/page/n93 84]|chapter=Epicurean empiricism}}</ref><ref name=":252">{{Cite book|title=Epicureanism|last=O'Keefe|first=Tim|publisher=University of California Pres|year=2010|pages=97–98}}</ref> kaj ke aperas eraroj en la forma de [[Juĝo (filozofio)|juĝoj]] (''hypolepsis'') aŭ [[Opinio|opinioj]] (''to prosdoxazomenon'') pri tiuj perceptoj.<ref name=":38">[https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/epicureanism/v-1/sections/the-criteria-of-truth «Epicureanism 6. The criteria of truth - Routledge Encyclopedia of Philosophy».] www.rep.routledge.com (en angla). Konsultita la 26an de oktobro 2021. </ref><ref name=":2525">{{Cite book|title=Epicureanism|last=O'Keefe|first=Tim|publisher=University of California Pres|year=2010|pages=97–98}}</ref><ref>{{Cite book|title=Epicurus and the Epicurean Tradition|url=https://archive.org/details/epicurusepicurea00fish|url-access=limited|last=Konstan|first=David|publisher=Cambridge University Press|year=2011|editor-last=Fish|editor-first=Jeffrey|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/epicurusepicurea00fish/page/n75 62]–63|editor-last2=Sanders|editor-first2=Kirk R.}}</ref> La [[Stoikismo|stoikistoj]] konceptis la veron kiel atingebla el impresoj (''fantasiai'') tra kogna kapteblo (''katalepsio''). === Mezepoko === {{Ĉefartikolo|Kristanismo}} ==== Judismo kaj kristanismo ==== [[Dosiero:What-is-truth02.jpg|eta|maldekstre|''Kio estas la vero?'' de Nikolai Ge, kiu bildigas [[Evangelio laŭ Johano|Johano 18:38]], en kiu [[Pontio Pilato|Pilato]] demandas al [[Jesuo]] "Kio estas la vero?"]] [[Dosiero:IQueEsLaVerita.jpg|eta|300ra|«Kio estas la vero?»; katalunlingva skribaĵo ĉe enirejo al la [[Templo Sankta Familio]], [[Barcelono]].]] La [[Judismo|judisma]] kaj [[kristanismo|kristana]] tradicioj enkondukas novan dimension: nome la [[Revelacio|revelaciita vero]], subtenita per la [[fido]].<ref>E. Gilson, ''La filosofía en la Edad Media'', "Introducción", pp. 11-16. "Iglesia y sociedad", pp. 146-162</ref> La kristanismo havas [[Savteologio|soteriologian]] rigardon al la vero. Laŭ la [[Biblio]] en [[Evangelio laŭ Johano|Johano 14:6]], oni citas, ke Jesuo diras: "Mi estas la vojo, kaj la veron, kaj la vivon; neniu venas al la Patro, se ne tra mi".<ref>[https://www.biblegateway.com/passage/?search=Juan%2014%3A6&version=RVR1960 «Bible Gateway passage: Johano 14:6 - Reina-Valera 1960».] Bible Gateway. Konsultita la 30an de oktobro 2023. </ref> En la [[Mezepoko]] la kristanismo, oficiala religio ekde la fina epoko de la [[Romia Imperio]], aliras al la problemo de la rilatoj inter la sciaro per la [[Fido kaj racio|fido kontraŭ la sciaro per la racio]].<ref>[[Sankta Aŭgusteno]], teorio de la iluminado, ''Crede ut intelligas, intellige ut credas''; kaj lia verko [[La Civito de Dio]]</ref><ref>[[Ibn Ruŝd|Averoeso]] kaj la teorio de la [[duobla vero]]</ref><ref>[[Anselmo de Canterbury|Sankta Anselmo]] kaj la [[ontologia pruvo]]</ref><ref>E. Gilson. ''La filosofía en la Edad Media''. Op. Cit. pp. 227-236</ref> ==== Islama filozofio ==== En la frua [[Islama filozofio]], [[Aviceno]] (Ibn Sina) difinis la veron en sia verko ''Kitab Al-Ŝifa'', Libro I, Ĉapitro 8, jene: {{Citaĵo|Tio kio korespondas en la menso al tio kio estas for de tiu.<ref>Osman Amin (2007), "Influence of Muslim Philosophy on the West", ''Monthly Renaissance'' '''17''' (11).</ref>}} Aviceno prilaboris sian difinon pri vero poste en la Libro VIII, Ĉapitro 6 jene: {{Citaĵo|La vero de difinita afreo estas propreco de la esto de ĉiu afero kiu en ĝi establiĝis.<ref name="Aertsen">Jan A. Aertsen (1988), ''Nature and Creature: Thomas Aquinas's Way of Thought'', p. 152. Brill, {{ISBN|90-04-08451-7}}.</ref>}} Tamen, tiu difino estas simple interpretaĵo de la mezepoka latina traduko de la verko de Simone van Riet.<ref>{{Cite book|author=Simone van Riet|title=Liber de philosophia prima, sive Scientia divina|page=413|language=la}}</ref> Moderna traduko de la origina arablingva teksto diras jene: {{Citaĵo|La veron oni diras ankaŭ pri la vera kredo en la ekzistado [de io].<ref>{{Cite book|title=Avicenna: The Metaphysics of The Healing|publisher=Brigham Young University Press|year=2005|page=284|others=Michael E. Marmura|isbn=978-0-934893-77-0}}</ref>}} [[Ibn Ruŝd|Averoeso]] intencis superi la kontraŭdiron inter sia kompreno de la pensro de Aristotelo kaj sia propra religia fido (nome la islamo hegemonia en la tiama islama Hispanio) kaj difinis la koncepton de "duobla vero". La ricevo de la averoesismo en la tiama kristana Eŭropo (latina averoesismo) estis tre grava fundamento por la nasko de la [[skolastiko]]. ==== Skolastiko ==== {{Ĉefartikolo|Skolastiko}} [[Dosiero:Bartolomé Esteban Murillo Santo Tomás de Aquino.jpg|eta|maldekstre|''Santo Tomás de Aquino'' (1650), de [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]]. Olepentraĵo sur tolaĵo. 96x68 cm.]] Reviziante Avicenon, kaj ankaŭ la pensarojn de [[Aŭgusteno de Hipono|Sankta Aŭgusteno]] kaj de Aristotelo, [[Tomaso de Akvino|Sankta Tomaso de Akvino]] deklaris en siaj ''Quaestiones disputatae de Veritate'' (Disputaj demandoj pri vero) jenon: {{Citaĵo|Natura afero, metita inter du intelektoj, estas nomita ''vera'' se ĝi kongruas kun iu ajn el ili. Oni diras, ke ĝi estas vera rilate al sia konformeco kun la dia intelekto se ĝi plenumas la celon al kiu ĝi estis ordonita fare de la dia intelekto... Kun rilato al ĝia konformeco kun la homa intelekto, oni diras, ke afero estas vera, se ĝi estas tia ke ĝi okazigas veran estimon sur si mem.<ref>''Quaestiones disputatae de Veritate'', 1, 2, c, respondo al Obj. 1. Trad. Mulligan, McGlynn, Schmidt, ''Truth'', vol. I, pp. 10–12.</ref>}} Tiel, por Tomaso de Akvino, la vero de la homa intelekto baziĝas sur la vero de la aferoj (ontologia vero). Tial la ento estas ''intelektebla ento''. Li verkis reformuladon de la opinio de [[Aristotelo]] en sia ''[[Summa Theologica]]'' kiel ''kongruigo de la kompreno kun la afero'', ''Adaequatio rei et intellectus'',<ref>[https://encyclopaedia.herdereditorial.com/wiki/Adaequaetio_rei_et_intellectus «Adaequaetio rei et intellectus - Encyclopaedia Herder».] encyclopaedia.herdereditorial.com. Konsultita la 1an de februaro 2023. </ref><ref>[https://hjg.com.ar/sumat/a/c16.html#a1 «Suma Teológica - Ia - Cuestión 16».] hjg.com.ar. Konsultita la 1an de februaro 2023. </ref> kio estis nomita netaŭge ''logika vero'' kio nun estus nomita ''semantika vero'' aŭ ''epistemologia vero''.<ref>"Veritas supra ens fundatur" (Vero fondiĝas sur esto). ''Disputaj demandoj pri vero'', 10, 2, respondo al Obj. 3.</ref><ref>Nuntempe oni konceptas la logikon laŭ senco nur formala. La [[Silogismo|silogisma]] logiko de aristotela heredo, konsideras la proposiciojn kiel juĝo de terminoj kaj tio supozigas, ke la terminoj havas sian devenon en la [[intuicio]] de tio reala pro la kompreno, en kiu ne estas loko por la eraro en sia fundamento de la realo. La skolastikuloj konsideris ĝin ''simpla kompreno'' en kiu ne estas loko por la eraro. Poste, en la 16-a jarcento, [[Francisco Suárez]] defendis, ke la universala [[koncepto]] ne estas rekta intuicio, sed ''ens rationis cum fundamento in re'' (racia ento kun fundamento en la afero).Cfr. [[Disputo pri la universalaĵoj]]</ref> Sankta Tomaso de Akvino diris ankaŭ, ke la realaj aferoj partoprenas en la fakto esti de la kreinta [[Dio]] kiu estas la Postvivanta Esto, la Inteligenteco kaj la Vero. Tial, tiuj estaĵoj posedas la lumon de la intelekteblo kaj estas kogneblaj. Tiuj aferoj (estaĵoj; [[realo]]) estas la fundamento de la vero kiu troviĝas en la homa menso, kiam ĝi akiras la [[scio]]n de la aferoj, unue tra la [[Senso|sensoj]], poste tra la [[kompreno]] kaj la juĝo kiun faras la [[racio]]. Pora Tomaso de Akvino, la homa [[inteligenteco]] ("intus", interno kaj "legere", legi) havas la kapablon alveni al la [[esenco]] kaj [[ekzisto|ekzistado]] de la aferoj ĉar ĝi havas nematerian karakteron, nome elemento [[Spirito|spirita]], kvankam kelkaj elementoj moralaj, edukaj kaj aliaj povas interferi kun sia kapablo. {{Ĉefartikolo|Realismo}} Por la skolastikuloj, ''verum'' (vera), same kiel ''unum'' (unu-identeco) kaj ''bonum'' (bono - bona), estas [[Transcendeco|transcendaj]] [[eco]]j de la [[ento]], tiel ke ili estas perfekte konverteblaj kiel ekvivalentoj kun la ento (esto), en tio ke la vera scio supozigas la ''ontologian vron'' kiel ''metafizika vero'' en la kongruigo de la ento kun la [[kompreno]].<ref>La plej grava antaŭaĵo estas [[Aviceno]]. Metafiziko, Libro I, Ĉap. 8: ''Tio kio korespondas en la kompreno kun tio ekstera''. Rezulto de la reenkonduko de Aristotelo en Okcidento. Ĝi ebligas la interpretadon de Aristotelo en la mezepoka kristana filozofio kiu reprenas la analogion aristotelan kun tiu platona.</ref> {{Ĉefartikolo|Analogio}} La [[silogismo|silogisma logiko]], eĉ estante formala, ne estas formalisma,<ref>Correia, M. ''Revista de Filosofía'', Volumo 62, (2006) 139-150. Instituto de Filosofía Pontificia Universidad Católica de Chile, Santiago, Ĉilio.</ref> ĉar la significa enhavo de ties terminoj korespondas kun la esenca [[intuicio]] de la [[realo]] kiel άλήθεια; kaj ties rilatoj korespondas al [[dialektiko|dialektika]] ordo de [[esenco]]j tiel kiel konceptis [[Platono]]; aŭ movado [[kaŭzo|kaŭzita]] kaj [[ordo|ordigita]] de [[formo]]j, nome la [[Mondo]], movita de unuaranga motoro, kiel konceptis lia disĉiplo [[Aristotelo]]; kaj, finfine, en kristanismo kaj islamo, ĝi estas senvualigo de Dio Kreinto, Ordiginto kaj Provizanto, nome la Vera Ento, lasta fundamento de tiu ordo kaj vero kiel Unuaranga Kaŭzo kaj "ipsum esse subsistens" (li mem estanta kaj ekzistanta).<ref>Tion oni pravigas pere de la argumentoj de la 5 vojoj ''quinque viae'' de [[Tomaso de Akvino|Sankta Tomaso]]. Tiaj argumentoj ''quinque viae'' eblas ĉar la vera juĝo estas [[kategorio|kategoria]], kaj tial ankaŭ la [[silogismo]] estas kategoria. Nuntempe la valideco de tia rezonado estas konsiderata kiel [[hipotezo|hipoteta]]. Oni vidu prie artikolon [[silogismo]]: problemaro de la aristotela logiko.</ref> {{Ĉefartikolo|Nominalismo}} Tamen en la eno de la [[skolastiko]] el la [[11-a jarcento]] estis ĉiam ĉeestanta la problemaro pri la [[Disputo pri la universalaĵoj|universalaj konceptoj]] kaj ilia rilato kun tio [[realo|reala]]. La [[nominalismo|nominalistoj]] tendencas konsideri la veron kiel ''veritas sermonis'' (vero de la parolado)<ref>Sed ili ne alvenas al la skeptika kaj morala senco de la sofistoj, por kiuj la lingvokapablo ne reprezentas veran paroladon objektivan sed nur [[retoriko|retorikan]] komunikadon.</ref> ĉar la [[koncepto|universalaj konceptoj]] estas konsiderataj ''flatus vocis'' (voĉoblovo).<ref name="Ferrater"/> === Moderna Epoko === [[Dosiero:Jean Léon Gerome 1896 La Vérité sortant du puits.JPG|280ra|eta|dekstre|[[Jean-Léon Gérôme]]. ''La Vero elputiĝanta'' (1896).]] {{Ĉefartikolo|Raciismo}} {{Ĉefartikolo|Empirismo}} ==== Descartes ==== {{Ĉefartikolo|Descartes}} La idearo de Descartes profunde ŝanĝiĝis la aferon de la [[intuicio]] kiel evidenteco de vero. Kvankam la raciistoj retenas pri la logiko la skolastikajn fundamentojn,<ref>{{Citaĵo|Omne ens est verum|Wolf.Philosophia prima sive ontologia,&nbsp; 497}}</ref> ĝia disvolviĝo rezultas en koncepto de la vero de tipo [[idealismo|idealisma]]<ref name="Ferrater"/> argumentante, kiel logika fundamenta tezo, ke la "ekzistado estas predikato de la esenco"; tiel konsideras ĝin la [[Logiko]] de Port Royal kongrue kun Aviceno, kaj la [[Ontologia pruvo|ontologia argumento]] de Sankta Anselmo kiun reprenas Descartes. La fundamenta fakto de ĉiu moderna filozofa pensaro (17a al 19a jarcentoj) devenas de la [[konscio]] ĉar la unuaranga kaj fundamenta evidento konstituiĝas en la fama: ''[[Cogito ergo sum|Mi pensas, do mi ekzistas]]'' de [[Descartes]]. La kriterio de la vero estas la evidenteco kaj ĝia enhavo estas la saĝeco kiel [[scienco]]<ref>{{Citaĵo|Ĉiuj diversaj sciencoj estas nur la homa saĝeco, kiu restas unu kaj identa, kvankam ĝi aplikiĝas al diversaj aferoj, kaj ne ricevas el ili plian distingon ol la sunlumo ricevas de la diversaj aferoj kiujn ĝi lumigas.|[[Descartes]], ''Regulae ad directionem ingenii''.}}</ref> kiu manifestiĝas en la logikaj rilatoj kiuj, kiel ''leĝoj de la pensaro'', kondukas aŭ lumigas la pensaron kiam oni submetas la afreon al [[metodologio|metodo]], kiel analizo, en kiu aperas ''[[ordo|ordigitaj]] kaj sinsekve la evidentecoj kun [[certeco]]''.<ref>{{Citaĵo|De tio rezultas povi aserti, ke tiuj propozicioj, kiujn oni sekvas tuje de la unuaj principoj, estas konataj kaj per intuicio kaj per deduktado; sed la unuaj principoj nur per intuicio, dum la foraj konkludoj estas tio nur per dedukto.|Regulae. regulo III}}</ref> [[Baruch Spinoza]] asertos eĉ plie: ''La ordo kaj konekto de la ideoj estas la sama kiel la ordo kaj konekto de la aferoj''.<ref>[[Baruch Spinoza]]. ''Ethica more geométrico demonstrata''. Parto II. Propozicio VII.</ref> {{Citaĵo|Se la pensaro estas pensaro de la realo, la vero de la pensaro estos la sama kiel la vero de la realo, sed ankaŭ la vero de la realo estos la sama kiel la vero de la pensaro - nome la ordo kaj konekto de la ideoj estos, kiel diris Spinoza, la samaj kiel la ordo kaj konekto de la aferoj -. Tamen, kiam oni ne retenas per kompleta radikalismo tiun koncepton samtempe «logikan» kaj «ontologian» la problemo por la raciistaj aŭtoroj estas kiel kongruigi la «raciajn verojn» kun la «empiriaj veroj».|Ferrater Mora, op. cit.}} ==== Leibniz ==== [[Dosiero:Leibniz-Denkmal.jpeg|eta|maldekstra|200ra|Monumento pri [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] en [[Leipzig]].]] {{Ĉefartikolo|Leibniz}} Novan rigardon ene de la raciismo estis enkondukita de Leibniz. Lia koncepto de [[monado]] malfermis la vojon al novaj aspektoj en la nocio de la vero. Kongrue kun la nocio de [[substanco]] komprenita kiel [[subjekto]] de ĝiaj predikatoj kun kiuj ĝi retenas sian identecon senŝanĝa, la [[monado]] difiniĝas esence per sia "vis activa” (aktiva forto) aŭ dinamismo kaj aktiveco kiu ne povas esti modifita per ekstera kaŭzeco, ĉar el la ekstera ricevas nur “la limojn kaj la determinadon de ĝia elano aŭ agadforto jam antaŭekzistanta”<ref>[[Leibniz]], ''De primae philosophiae emendatione et de notione substantiae'', cfr. Los filósofos modernos I, (Selección de textos de Clemente Fernández, S.I.), B.A.C. (Biblioteca de Autores Cristianos), Madrid, 1970, p. 285 kaj ss.</ref> La metafizika vero, kiel "racia vero", kaj universala kaj necesa, apartenas nur al Dios Kreinto kaj al la pensaro [[Logiko|logik-formala]], per analizo, kiel eblaj mondoj; la materiaj mondaj veroj de la mondo de la sperto estas [[Kontingenco|kontingencaj veroj]], produkto de la limigo de la kreitaj monadoj.<ref>Dieu produit diverses substances selon les différentes vues qu’il a de l’universe et par l’intervention de Dieu la nature propre de chaque substance porte que ce qui arrive à l’une répond ‘a ce qui arrive à toutes les autres sans qu’elles agissent immediatement l’une sur l’autre. [[Leibniz]] ''Discours de métaphysique'', XIV. cfr. Los filósofos modernos I, (Selección de textos por Clemente Fernández, S.I.), B.A.C. (Biblioteca de Autores Cristianos), Madrid, 1970, p. 260</ref> Kio rezultas en novaj konceptoj de vero: * ''Faktaj veroj'' * ''Raciaj veroj'' La raciismo pravigas la nedubeblan sukceson de la nova [[Fiziko]], kiel naskiĝo de nova maniero kompreni la sciencon, laŭ [[Scienca metodo|metodo]] de analizo: * Pri la kvanto kaj la mezuro, kontraŭ la tradicia kvalitativa scienco. * Pri la rilatoj de matematikaj [[Funkcio (matematiko)|funkcioj]]<ref>Vidu artikolon [[Kalkulo]]</ref> inter mezuroj kaj kvantoj establitaj laŭ [[hipotezo]], kaj konstato, nome la [[eksperimento]].<ref>Kio dum ioma tempo estis konsiderita kiel "la metodo por [[antonomazio]]" de la scienco: nome la metodo hipotez-dedukta. </ref> * Scienco de "leĝoj" (reguloj, formuloj) kiuj priskribas kaj antaŭdiras la faktojn de la mondo kaj de la kosmo kaj kiuj kulminas per efika [[teorio]] en la priskribo laŭ leĝoj de la mondo: ''Philosophia naturalis Principia mathematica'' (1687), de [[Isaac Newton|Newton]]. Tiel, por la raciistoj, la ''logikaj veroj'' estas ankaŭ ''[[ontologio|ontologiaj]]''; la garantio estas la ekzistado de Dio, kiel denaska ideo kaj principo de la propra pensaro, ĉar Li ne povas esti ''malica kaj trompanto''.<ref>[[Descartes]]. [[Diskurso de la metodo]], Kvara Parto.</ref> Pro tio, en la fono, en la realo ''ĉiuj veroj estas veroj de racio'' por Dio; la veroj faktaj estas tiaj pro la limigoj de la homa kono.<ref>[[Leibniz]], Teodicea, I, 44; [[Monadologio]],§ 31,31</ref> La venko de la [[meĥanikismo]],<ref>Estas grava la konsidero kiun havis la metodo ''rezoluci-kompona'' (hipotez-dedukta), de [[Galileo Galilei|Galileo]].{{Citaĵo|La filozofio estas verkita en tiu granda libro kontinue malferma antaŭ niaj okuloj, mi referencas al la universo, sed oni ne povas kompreni ne komprenante nek lernante sian lingvaĵon kaj ni familiariĝis kun la karaktroj en kiuj ĝi estas skribita. Ĝi estas skribita en matematika lingvaĵo, kaj la karaktroj estas trianguloj, cirkloj kaj la ceteraj geometriaj figuroj, sen kiuj estas tute malebla kompreni eĉ unusolan vorton; sen ili oni vagadas malsukcese tra malhela labirinto.|Galileo. ''Il sagiattore''.}} Leĝoj de [[Kepler]]. Principo de [[Pascal]], [[Evangelista Torricelli|Torricelli]], ktp. </ref> starigas krude la problemon kiu postulas iun tipon de sintezo inter la radikalaj diferencoj inter raciistoj kaj empiriistoj. ==== Hume ==== [[Dosiero:David hume statue.jpg|eta|dekstre|La statuo de [[David Hume]]. Edinburgo, Skotlando.]] Sed la [[empirismo|empiristoj]], ĉefe ekde [[David Hume]] konsideras la [[scienco]] kiel "faktaj veroj", kaj ne konsideras sufiĉe pruvita la intencon de universaleco kaj neceso de la scienco, ĉar: * Oni ne povas certigi la ekzistadon de la mondo kaj de la aĵoj per pruvaro trans la pensaro kaj la konscio, ĉar la fonto de la materia enhavo de la sciaro estas nur la [[sperto]]. * Kvankam oni ne povas nei la ekzistadon de la [[Objektiveco|objektiva]] [[mondo]], ankaŭ ne oni povas jesi ĝin ''sen ajna ombro de [[dubo]]'', kun la evidenta [[certeco]] kiun postulas la raciistoj. * Ne estas akcepteblaj, pro manko de pruvoj, la denaskaj ideoj. * La ekzistadon de [[Dio]] oni ne povas jesi nur per la racio, sed per la [[fido]]. ==== Vico ==== [[Giambattista Vico]] cerbumas novajn temajn demandojn pri la filozofia vero (oni vidu en artikolo [[Giambattista Vico]] la principon de "verum-factum"). Li pridemandas la nocion de vero kiel starigita de [[René Descartes|Descartes]] kiel rezulto de la analizo de aro de [[ideo]]j kiuj estas "evidentaj". Descartes ŝajne forgesas la ''[[krepovo|kreivon]]'' kiun Vico konsideras tipe homa kapablo. {{Citaĵo|«''Verum et factum reciprocantur seu convertuntur''» / vero kaj fakto konvertiĝas reciproke en tio sama.}} Tiu estas la fundamento de la ''doksa'' ([[opinio]]) kiun Vico havas pri la temo de la vero: la ''ligo vero-[[Produktomanieroj|produktado]] aŭ [[krepovo|kreivo]]''; tio estas: ''la nura vero verigebla estas tio pro siaj rezultoj''. Laŭ Vico, la nura rekonebla vero estas la rezulto de la kreivo aŭ de la homa produktado (''Verum ipsum factum''). .<ref>''Principi d'una scienza nuova intorno allá natura delle nazioni'' (1725)</ref> La principo de la filozofio de Vico establas la ligon inter la vero kaj la produktado; laŭ kiu la nura konebla vero kuŝas ĉe la rezultoj de la kreiva agado, nome de la produktado. Tial tiukadre nur [[Dio]] konas la totalecon de la [[mondo]], ĉar estas Dio kiu kreas ĝin kontinue; la homo nur posedas la plej malaltnivelan postenon de [[demiurgo]] de la historio kaj produktanto de sia propra estonteco, estante la [[historio]] kaj la [[vivo]] la nuraj eblaj objektoj de ĝia [[scio]] ĉar ili estas ĝiaj produktaĵoj. Tial, la alia kampo en kiu ĝi povas atingi la veron, estas tiu de la [[matematiko]], kies ankaŭ produktanto iel ĝi estas. ==== Kant ==== {{Ĉefartikolo|Kant}} [[Kant]] konsideras novajn aspektojn kaj konceptojn pri la vero, nome la jenaj: * La vero de la scio esprimita en [[propozicio]]j (juĝoj), kiel pensis Kant: {| class="wikitable" border="1" cellpaddign="2" |- align="center" !Vero !! Kondiĉo !! Deveno!! Juĝo !!Ekzemplo |- ALIGN="CENTER" |Fakta vero || Kontingenca kaj partikulara || ''[[A posteriori]]''; dependas de la sperto || Sinteza: ampleksigas la scion. La predikato ne estas enhavata en la [[nocio]] de la subjekto || Mi havas libron inter la manoj |- align="center" |Racia vero || Necesa kaj universala || ''[[A priori]]''; ne dependas de la sperto || Analiza: la predikato estas en la [[nocio]] de la subjekto || Ĉiuj mamuloj estas animaloj |- align="center" |Scienca vero || Universala kaj necesa || ''A priori''; ne dependas de la sperto, sed aplikiĝas nur al la sperto || Sinteza ''a priori'': ampleksigas la scion. Aplikebla nur al fenomenoj || La korpoj altiras sin laŭ rekta proporcio de iliaj amasoj kaj laŭ malrekta proporcio al la kvadrato de iliaj distancoj |} Kio rezultas en novaj nocioj pri novaj konceptoj de veroj, nome la jenaj: [[Dosiero:DBP - 250 Jahre Immanuel Kant - 90 Pfennig - 1974.jpg|eta|maldekstre|[[Poŝtmarko]] de [[Okcidenta Germanio]], 1974, rememora de la 250a jariĝo de la naskiĝo de Kant.]] * '''analiza vero''': racia vero. Ĝia fundamento kuŝas en la propra strukturo de la homa scio, ĉar ĝi dependas de siaj propraj strukturoj ''a priori'', tio estas sendependaj de la sperto.<ref>La ''"a priori" formoj de la senseblo'', (la spaco kaj la tempo), la ''propraj konceptoj de la komprenemo'' (la kategorioj) kaj la ''ideoj regulantaj de la racio'' (la "mi" kiel konscio, animo aŭ transcendenta percepto, la mondo kaj Dio), kiuj konstituas la strukturon de la ''formo de la pensaro'' kaj de la [[Racio]]</ref> Tiuj veroj estas [[Formala lingvo|formalaj]], [[Disputo pri la universalaĵoj|universalaj]] kaj [[neceso|necesaj]], sed ne ''ampleksigas la scion''; kaj se aplikitaj al enhavoj for de la sperto ili kondukas al ''[[paralogismo]]j'' kaj ''[[antinomio]]j''.<ref>Tiaj estas por Kant la veroj submetitaj al kriterioj de la logiko, kion li konsideris sufiĉe fundamentita sur la aristotela logiko. (Kant. op. cit. Prologo, p. 7). Sed, se aplikitaj tiuj logikaj leĝoj kiel reguloj al enhavoj for de la sperto, oni produktas "logikan iluzion" kiu kondukas al "antinomioj" kaj "paralogismoj" de la Racio. (Kant. op. cit. pp. 297-299)</ref> * '''sinteza vero''': fakta vero. Ĝia origino estas enhavo de sensa [[sperto]], kiel [[materio]] kiu estas formaligita per la formoj kaj kategorioj de la komprenemo. Tial ĝia vero estas sintezo de tio materiala kaj de tio formala. * '''"a priori" vero''': Pro tio antaŭe dirita, la analizaj veroj ne dependas de la sperto, pro tio ili estas ''a priori''. * '''"a posteriori" vero''': Pro tio antaŭe dirita, la sintezaj veroj dependas de la sperto, pro tio ili estas ''a posteriori''. * '''"a priori" sinteza vero''', nome sintezo siavice de tiuj antaŭaj, konstituas, laŭ Kant, la veroj propraj de la scienco.<ref>Ĉar ili estas "a priori", universalaj kaj necesaj; kaj ĉar ili estas sintezaj ili ampleksigas la scion ĉar ili havas materian enhavon el la sperto</ref> * '''transcenda vero''': ĉar la strukturoj ''a priori'' de la scio estas [[Transcendeco|transcendencaj]], ili estas veroj kiuj transcendas super la subjektiva sperto de la individuo, ĉar ili estas komunaj posedoj de la homoj. Sed samtempe ili ne povas transcendi siper tiu kondiĉo, ili ne povas esti [[Transcendeco|transcendencaj]]. La limo de la scienca scío pere de la racio estas la [[mondo]] [[fenomeno|fenomena]] komprenita kiel tia, la kampo de la ebla [[sperto]]. [[Realo|Tio reala]], kiel tia estas ''pensebla'', ''[[noumeno]]'', sed oni ne povas koni ĝin kiel tia, ssd nur kiel [[realo]] konata (aŭ kognebla), tio estas kondiĉigita al la kondiĉoj de la [[sperto]] [[fenomeno|fenomena]]. == Modernaj teorioj == La demando de kio estas [[Bona ordo|bonorda]] bazo por decidado pri kiel vortoj, [[simbolo]]j, [[ideo]]j kaj [[kredo]]j povas konvene esti konsideritaj veraj, ĉu de ununura persono aŭ de tuta socio, estas traktita per la kvin la plej multe ĝeneralaj substantivaj teorioj listigitaj malsupre. Ĉiu teorio prezentas perspektivojn kiuj estas vaste kunhavitaj fare de publikigintaj akademiuloj.<ref name="EPT">''Encyclopedia of Philosophy'', Supp., "Truth", auth: Michael Williams, p572-573 (Macmillan, 1996)</ref><ref>Blackburn, Simon, and Simmons, Keith (eld., 1999), ''Truth'', Oxford University Press, Oxford, UK. Inkludas artikolojn de James, Ramsey, Russell, Tarski, kaj pli ĵusa verkaro.</ref><ref>{{Cite doi|10.1111/b.9780631213260.1999.00015.x|Chapter 13.}}</ref> Tamen, la substantivaj teorioj ne estas universale akceptitaj. Pli multaj ĵus evoluigis "deflaciajn" aŭ "minimumismajn" teoriojn de vero aperintaj kiel konkurantoj al la pli malnovaj substantivaj teorioj. Minimumisma rezonado centras ĉirkaŭ la nocio ke la apliko de esprimo kiel fidela al deklaro ne asertas ion ajn signifan koncerne ĝin, ekzemple, io ajn koncerne sian naturon. Minimumisma rezonado realigas veron kiel etikedo uzita en ĝenerala diskurso por esprimi interkonsenton, por stres-kompensajn postulojn, aŭ por formi ĝeneralajn supozojn.<ref name = EPT/><ref>Horwich, Paul, ''Truth'', (2a eldono, 1988),</ref><ref>Field, Hartry, ''Truth and the Absence of Fact'' (2001).</ref> === Fundamentaj teorioj === ==== Koresponda teorio ==== [[Dosiero:SocratesCarnelianGemImprintRome1stBCE1stCE.jpg|eta|altdekstre|Juvelo el [[karneolo]] reprezentanta Sokraton, Romo, 1-a jarcento a.K.-1-a jarcento p.K. Jam [[Sokrato]] metis la fundamentojn de la teorioj pri vero.]] Korespondadaj teorioj substrekas ke veraj kredoj kaj veraj deklaroj egalrilatas al la fakta stato de aferoj.<ref>Encyclopedia of Philosophy, Vol.2, "Correspondence Theory of Truth", aŭt: Arthur N. Prior, p 223 (Macmillan, 1969) Prior uzas la vortumadon de [[Bertrand Russell|Russell]] por difini la korespondadan teorion. Laŭ Prior, Russell estis substance responsa por helpi fari korespondan teorion pli amplekse konata laŭ tiu nomo.</ref> Tiu speco de teorio substrekas rilaton inter [[Pensado|pensoj]] aŭ [[deklaro]]j je unu flanko, kaj [[aĵo]]j aŭ [[Objekto (filozofio)|objektoj]] sur la alia. Ĝi estas tradicia modelo spuranta siajn originojn al malnovgrekaj filozofoj kiel ekzemple [[Sokrato]], [[Platono]], kaj [[Aristotelo]].<ref>Encyclopedia of Philosophy, Vol.2, "Correspondence Theory of Truth", aŭt: Arthur N. Prior, pp. 223-224 (Macmillan, 1969)</ref> Tiu klaso de teorioj diras ke la vero, aŭ la [[malvero]], de reprezentantaro estas determinitaj en principo tute per kiel ĝi rilatigas al "aĵoj", ĉu ĝi precize priskribas tiujn "aĵojn." Ekzemplo de korespondada teorio estas la deklaro de la 13a-jarcenta [[filozofo]]/[[teologo]] [[Tomaso de Akvino]]: ''Veritas est adaequatio rei et intellectus'' ("Vero estas la ekvacio [aŭ adekvacio] de aĵoj kaj intelekto"), deklaro kiun Akvino atribuis al la 9a-jarcenta [[Novplatonismo|novplatonisto]] [[Isaac Israeli ben Solomon|Isaac Israeli]].<ref>Encyclopedia of Philosophy, Vol.2, "Correspondence Theory of Truth", aŭt: Arthur N. Prior, p 224, Macmillan, 1969.</ref><ref>[http://plato.stanford.edu/entries/truth-correspondence "Correspondence Theory of Truth", in Stanford Encyclopedia of Philosophy].</ref><ref>[http://www.newadvent.org/summa/index.html Summa], [http://www.newadvent.org/summa/1.htm I], [http://www.newadvent.org/summa/1016.htm Q.16], [http://www.newadvent.org/summa/1016.htm#article2 A.2]</ref> Akvino ankaŭ reproponis la teorion tiel: "[[Juĝo (filozofio)|juĝo]] laŭdire estas vera kiam ĝi harmonias kun la ekstera realeco".<ref>[http://plato.stanford.edu/entries/truth-correspondence "Correspondence Theory of Truth", in Stanford Encyclopedia of Philosophy], (citante De Veritate Q.1, A.1&3; cf. Summa Theologiae Q.16).</ref> Korespondada teorio centras peze ĉirkaŭ la supozo ke vero estas demando pri preciza kopiado de kio estas konata kiel "[[Objektivismo (filozofio)|objektiva realeco]]" kaj tiam reprezentado de ĝi en pensoj, vortoj kaj aliaj simboloj..<ref>''Vidu, ekz.,'' Bradley, F.H., "On Truth and Copying", in Blackburn, ''et al.'' (eld., 1999),''Truth'', 31-45.</ref> Multaj modernaj teoriuloj deklaris ke tiu idealo ne povas esti realigita sen analizado de kromaj faktoroj.<ref name=EPT/><ref>Encyclopedia of Philosophy, Vol.2, "Correspondence Theory of Truth", auth: Arthur N. Prior, pp. 223 ''ff''. Macmillan, 1969. Vidu ĉefe, sekcion pri "Moore's Correspondence Theory", 225-226, "Russell's Correspondence Theory", 226-227, "Remsey and Later Wittgenstein", 228-229, "Tarski's Semantic Theory", 230-231.</ref> Ekzemple, [[lingvo]] ludas rolon en tio ke ĉiuj lingvoj havas vortojn por reprezenti konceptojn kiuj estas praktike nedifinitaj en aliaj lingvoj. La [[germana]] vorto ''[[Zeitgeist]]'' estas unu tia ekzemplo: unu kiu parolas aŭ komprenas la lingvon povas "scii" kion ĝi signifas, sed ĉiu [[traduko]] de la vorto ŝajne ne precize kaptas ĝian plenan signifon (tio estas problemo kun multaj abstraktaj vortoj, aparte tiuj derivitaj en [[Aglutina lingvo|aglutinaj lingvoj]]). Tiel, kelkaj vortoj aldonas kroman [[parametro]]n al la konstruado de preciza verpredikato. Inter la filozofoj kiuj baraktis kun tiu problemo estas [[Alfred Tarski]], kies semantika teorio estas resumita plu malsupre en tiu artikolo.<ref>Encyclopedia of Philosophy, Vol.2, "Correspondence Theory of Truth", auth: Arthur N. Prior, p. 223 ''ff''. Macmillan, 1969. Vidu la sekcion pri "Tarski's Semantic Theory", 230-231.</ref> Proponantoj de pluraj da la teorioj malsupre iris plu por aserti ke ekzistas ankoraŭ aliaj temoj necesaj por la analizo, kiel ekzemple interhomaj potencrivalecoj, komunumaj [[interago]]j, personaj [[biaso]]j kaj aliaj faktoroj implikitaj en [[Decido|decidado]] pri kio estas vidita kiel vero. ==== Koher-teorio ==== [[Dosiero:Statue of Truth.jpg|eta|maldekstra|150ra|Skulptaĵo de [[Walter Seymour Allward]] nome ''Veritas'' (vero) ekster la Supera Tribunalo de Kanado, [[Otavo]], [[Kanado]]]] Por koherec-teorioj ĝenerale, vero postulas bonordan [[konvulsio]]n de elementoj ene de tuta sistemo. Tre ofte, tamen, kohereco estas prenita por implici ion pli ol simpla logika konsistenco; ofte ekzistas postulo ke la proponoj en kohera sistemo pruntedonas reciprokan [[Inferenco|inferencan]] subtenon al unu la alian. Tiel, ekzemple, la tuteco kaj larĝo de la subesta aro de konceptoj estas kritika faktoro en juĝado de la valideco kaj utileco de kohera sistemo. Penetra [[dogmo]] de koherecteorioj estas la ideo ke vero estas ĉefe posedaĵo de tutaj sistemoj de proponoj, kaj povas esti atribuita al individuaj proponoj nur laŭ ilia kohereco kun la tutaĵo. Inter la [[sortimento]] de perspektivoj ofte rigarditaj kiel koherecteorio, teoriuloj malsamas en la demando de ĉu kohereco implicas multajn eblajn verajn sistemojn de penso aŭ nur ununuran absolutan sistemon. Kelkaj variaĵoj de koherecteorio estas postulitaj priskribi la esencajn kaj internajn trajtojn de formalaj sistemoj en logiko kaj matematiko.<ref> ''Encyclopedia of Philosophy'', Vol.2, "Coherence Theory of Truth", aŭt: Alan R. White, pp. 130–31 (Macmillan, 1969) </ref> Tamen, formalaj raciistoj estas kontentaj pripensi [[Aksiomo|aksiome]] sendependaj kaj foje reciproke malkongruaj sistemoj flank-al-flanke, ekzemple, la diversajn alternativajn (t.e. [[Neeŭklidaj geometrioj|ne-eŭklidajn) geometriojn]]. Sur la tutaĵo, koherecteorioj estis malaprobitaj por malhavado de pravigo en sia petskribo al aliaj areoj de vero, precipe kun respekto al asertoj pri la natura mondo, [[Empirio|empiriaj]] [[dateno]]j ĝenerale, asertoj pri praktikaj demandoj pri [[psikologio]] kaj [[socio]], aparte kiam uzite sen subteno de la aliaj gravaj teorioj de vero.<ref> ''Encyclopedia of Philosophy'', Vol.2, "Coherence Theory of Truth", aŭt: Alan R. White, pp. 131–33, vidu sp., sekcion en "Epistemological assumptions" (Macmillan, 1969) </ref> Koherecteorioj karakterizas la penson de raciismaj filozofoj, precipe de [[Spinoza]], [[Leibniz]], kaj [[G.W.F. Hegel]], kune kun la brita filozofo [[Francis Herbert Bradley|F.H. Bradley]].<ref> ''Encyclopedia of Philosophy'', Vol.2, "Coherence Theory of Truth", aŭt: Alan R. White, p. 130 </ref> Ili trovis revigliĝon ankaŭ inter pluraj propagandantoj de logiko-[[pozitivismo]], precipe [[Otto Neurath]] kaj [[Carl Hempel]]. ==== Konstruktiva teorio ==== {{Ĉefartikolo|Konstruktivismo (filozofio)}} [[Dosiero:NYPL Truth jeh.JPG|eta|dekstre|Statuo ĉe la [[Novjorka Publika Biblioteko]] kun la surskribaĵo "Sed super ĉio la vero kondukas al la venko".]] ==== Interkonsenta teorio ==== {{Ĉefartikolo|Interkonsento}} ==== Pragmata teorio ==== {{Ĉefartikolo|Pragmatismo}} [[Pragmatismo]] (el la [[greka]]: ''pragma'', ago) estas [[doktrino]], kiu akceptas kiel [[kriterio]]n de vereco nur la praktikan [[valoro]]n. La [[termino]] estis kreita en la jaro [[1898]], kiam uzis ĝin [[William James]] dum [[prelego]], tamen indikante ke la fondinto de la filozofio estis [[Charles Sanders Peirce]] ([[1839]]–[[1914]]) per siaj publikaĵoj el la jaro [[1878]]. La pragmatismo de Peirce, kiu poste distingis ĝin kiel "pragmaticism" (pragmatikismon), ne egaligas verecon al praktika valoro. Anstataŭe, ĝi estas metodo solvi konceptajn konfuzojn per egaligi la signifon de iu ajn koncepto al la plua koncepto de la sekvoj, kiuj sekvus, praktikaj de la realeco de tion, kion ajn la (unua) koncepto reprezentas pri la objekto. La Pragmatika Sentenco ("Pragmatic Maxim") de Peirce estas la koro de lia pragmatismo kiel metodo de eksperimentada spirita pripensado alvenanta je konceptojn en terminoj de koncepteblaj konfirmemaj kaj malkonfirmemaj cirkonstancoj—metodo gastama al la produktado de eksplikemaj hipotezoj, kaj kondukema al la uzo kaj la plibonigo de verigado por provi la verecon de eblaj scioj. === Aliaj teorioj === ==== Duvereco ==== La [[Budhismo|Budhisma]] doktrino de la '''[[duvereco]]''' aŭ de '''la du veroj''' (en [[Transliterumado Wylie]] ''bden pa gnyis'') diferencigas inter du niveloj de ''[[satya]]'' (en [[Sanskrito]]; en [[Palia]]: ''sacca''; vorto kun signifo de vero aŭ [[realo]]) en la instruoj de la [[Gaŭtamo Budho|Budho]]: nome la "konvencia" aŭ "provizora" (''saṁvṛti'') vero, kaj la "lasta" (''paramārtha'') vero.{{sfn|Matilal|2002|pp=203-208}} <!-- Ĉiuj sekvaj ĉapitroj evidente ankoraŭ ne verkiĝis, do provizore la titoloj estu kaŝitaj: === Minimumismaj teorioj === === Pluralismaj teorioj === == Formalaj teorioj == === Vero en logiko === === Vero en matematiko === === Semantika teorio de vero === === La teorio de vero de [[Saul Kripke|Kripke]] === == Rimarkindaj vidoj == === Antikva epoko === === Mezepoko === ==== Aviceno ==== ==== Akvino ==== === Moderna epoko === ==== Kant ==== ==== Hegel ==== ==== Schopenhauer ==== ==== Kierkegaard ==== ==== Nietzsche ==== ==== Whitehead ==== ==== Nishida ==== ==== Fromm ==== ==== Foucault ==== ==== Baudrillard ==== == En medicino kaj psikiatrio == == En religio: tutscio == --> == Proverboj == Ekzistas pluraj (13, sed nur unu pri [[malvero]]) [[proverbo]]j pri vero en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Amiko estas kara, sed vero pli kara.''}} * {{citaĵo|''Diri al iu nudan veron.''}} * {{citaĵo|''Kiu diras la veron, havas suferon.''}} == En popola kulturo == La koncepto vero estas foje ligita al la popola kulturo de krimromano kaj nigra kino, kai tiukadre ĝi eĉ aperas en la titolo de la verkoj kiel ekzemple ĉe ''[[La verdad sobre el caso Savolta]]'' (La vero pri kazo Savolta) de la hispana verkisto [[Eduardo Mendoza]], publikigita en 1975. ''The Truth About Love'' (La vero pri amo) estas albumo de la usona kantistino [[Pink]]. ''The Truth About Charlie'' (La vero pri Ch.) estas franc-usona mistera filmo de 2002 de [[Jonathan Demme]]. ''The Truth About Emanuel'' (La vero pri E.) estas usona trilera filmo de 2013 de Francesca Gregorini kun [[Jessica Biel]] inter aliaj. ''The Truth About Cats & Dogs'' (La vero pri katoj kaj hundoj) estas usona amafera [[komedia filmo]] de 1996 de Michael Lehmann kun [[Uma Thurman]] inter aliaj. Kaj tiel plu. == Vidu ankaŭ == * [[Falso]] * [[Mensogo]] * [[Oksimoro]] * [[Taŭtologio]] * [[Vertabelo]] * [[Georg Hegel]] * [[Richard Kirkham]] * [[Alfred Tarski]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Bachelard, Gaston (1978). ''La filosofía del no''. Buenos Aires: Amorrortu. ISBN 84-610-3015-X. * Bell, Daniel (1994). ''Las contradicciones culturales del capitalismo''. Madrid: Alianza. ISBN 84-206-2195-1. * Bernard, Williams (2004). ''Truth and Truthfulness''. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0691117918. * Blackburn, S.; Simmons, K. (1999). ''Truth''. Oxford University Press. * Dancy, J. (1993). ''Introducción a la epistemología contemporánea''. Madrid. Tecnos. ISBN 84-309-612-9 * [[Umberto Eco|Eco, U]]. (1999). ''Kant y el ornitorrinco''. Barcelona. Lumen. ISBN 84-264-1265-3. * Ferrater Mora, J. (1984). ''Diccionario de Filosofía'' (4). Barcelona. Alianza Diccionarios. ISBN 84-206-5299-7. * Field, Hartry (2001). ''Truth and the Absence of Fact''. USA: Oxford University Press. * Fukuyama, Francis (1992). ''El fin de la historia y el último hombre''. Barcelona: Planeta. ISBN 84-320-5954-4. * [[Hans-Georg Gadamer|Gadamer, Hans-Georg]] (1977). ''Verdad y método''. Salamanca: Sígueme. * Gilson, Etienne (1965). ''La filosofía en la Edad Media''. Madrid: Gredos. * Gracia Guillén, Diego (1986). ''Voluntad de verdad''. Madrid: Labor. * Grover, Dorothy (1992). ''The Prosentential Theory of Truth''. Princeton: Princeton University Press. * [[Jürgen Habermas|Habermas, Jürgen]] (2003). ''Truth and Justification''. MIT Press. * Habermas, J. (1984). ''Ciencia y técnica como "ideología"''. Madrid. Tecnos. ISBN 84-309-1031-X. * Habermas, J. (2001). ''Acción comunicativa y razón sin trascendencia''. Barcelona. Paidos. ISBN 84-493-1308-2. * [[Martin Heidegger|Heidegger, Martin]] (2004). ''Lógica. La pregunta por la verdad''. Trad. de Alberto Ciria. Madrid: Alianza. * Heidegger, Martin (2007). ''De la esencia de la verdad''. Trad. de Alberto Ciria. Barcelona: Herder. * Heidegger, Martin (1953). ''Doctrina de la verdad según Platón''. Trad. de Juan David García Bacca. * Honderich, Ted (eldonisto). (2001). ''Enciclopedia Oxford de Filosofía''. Madrid. Anaya. ISBN 84-309-3699-8. * [[Kant]], E. (1978). ''Crítica de la Razón Pura''. Madrid. Alfaguara. ISBN 84-204-0407-1. * Kirkham, Richard (1995). ''Theories of Truth: A Critical Introduction''. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press. * [[Saul Kripke|Kripke, Saul]] (1975). «Outline of a Theory of Truth». ''Journal of Philosophy'' 72 (19): 690-716. * Kripke, S. (2005). ''El nombrar y la necesidad''. México. UNAM. ISBN 970-32-2512-8. * [[Jean-François Lyotard|Lyotard, J.F.]] (1984). ''La condición posmoderna''. Madrid. Ediciones cátedra. ISBN 84-376-0466-4. * Matilal, Bimal Krishna (2002). Ganeri, Jonardon (eld.). ''The Collected Essays of Bimal Krishna Matilal'', Volume 1. New Delhi: Oxford University Press (2015 Reprint). ISBN 0-19-946094-9. * [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche, Friedrich]]. ''Sobre verdad y mentira en sentido extramoral''. Madrid: Tecnos. * Padilla Gálvez, Jesús (2007). ''Verdad y demostración''. Madrid: Plaza y Valdés. ISBN 978-84-96780-19-4. * Padilla Gálvez, Jesús (2017). ''Verdad. Controversias Abiertas''. Valencia: Tirant Lo Blanch. ISBN 9788417069582. * Padilla Gálvez, Jesús (2021). ''El mentiroso. Genealogía de una paradoja sobre verdad y autorreferencia''. Valencia: Tirant Lo Blanch. ISBN 978-84-18656-18-7. * [[José Ortega y Gasset|Ortega y Gasset, J.]] (1976). ''El tema de nuestro tiempo. La doctrina del punto de vista''. Madrid. Revista de Occidente. El Arquero. ISBN 84-292-1009-1. * Ozcoidi, Pablo (2010). ''Cartas sobre la verdad''. Seattle, Washington: GlobalSpace. * Putnam, H. (1988). ''Razón, verdad e historia''. Madrid. Tecnos. ISBN 84-309-1577-X. * [[Karl Popper|Popper, K.]] (1984). ''La miseria del historicismo''. Madrid. Alianza. Taurus. ISBN 84-206-1477-7. * Popper, K. (1984). ''Sociedad abierta, universo abierto. Conversación con Franz Kreuzer''. Madrid. Tecnos. ISBN 84-309-1105-7. * [[Willard Quine|Quine]] (1981). ''Filosofía de la Lógica''. Madrid. Alianza Editorial. ISBN 84-2062043-2. * Rescher, Nicholas (1973). ''The Coherence Theory of Truth''. Oxford: Clarendon Press. ISBN 0198244010. * Rodríguez Huéscar, Antonio (1966). ''Perspectiva y Verdad''. Madrid: Ediciones de la Revista de Occidente. * Rorty, Richard (1996). ''Consecuencias del pragmatismo''. Madrid: Tecnos. ISBN 84-309-2780-8. * [[Jean-Paul Sartre|Sartre, Jean-Paul]] (1996). ''Verdad y existencia''. Trad. de Alicia Puleo. Barcelona: Paidós ICE/UAB. * Serrano Marín, Vicente (2005). ''Nihilismo y modernidad. Dialéctica de la antiilustración''. México: Plaza y Valdés. ISBN 84-934395-3-3. * Vattimo, Gianni (1986). ''El fin de la modernidad. Nihilismo y hermanéutica en la cultura posmoderna''. ISBN 84-7432-240-5. «Barcelona» * Zubiri, Xavier (1999). ''El hombre y la verdad''. Madrid: Fundación Xavier Zubiri. * Zubiri, X. (1963). ''Sobre la esencia''. Madrid. Sociedad de Estudios y Publicaciones. * Zubiri, X. (1982). ''Inteligencia y logos''. Madrid. Alianza Editorial. ISBN 84-206-9012-0. {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Verdad|revizio=154969169}} {{Projektoj|q=Vero|ReVo=ver|ReVo titolo=Ver-}} {{Havenda artikolo|Vero}} [[Kategorio:Vero| ]] [[Kategorio:Sciteorio]] [[Kategorio:Metafiziko]] [[Kategorio:Filozofia terminologio]] [[Kategorio:Filozofiaj konceptoj]] [[Kategorio:Politika filozofio]] [[Kategorio:Konceptoj en logiko]] [[Kategorio:Filozofio]] bq16drclqwvi06gs945x19sopzoioxm Praarbaro de Bjalovjeĵa 0 34588 9418977 8860144 2026-07-02T17:44:58Z ThomasPusch 1869 9418977 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|nacia parko |lando = Pollando |lando1 = Belorusio |regiono-ISO =PL/BY |mapo lokumilo plurobla=Pollando/Belorusio |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |zomo = 8 }} [[Dosiero:2005-09 Białowieski Park Narodowy 3.jpg|dekstra|300px]] [[Dosiero:2005-09 Białowieski Park Narodowy 1.jpg|dekstra|300px]] [[Dosiero:Wisentsauerland.jpg|eta|240px|dekstra|La [[eŭropa bizono]]]] {{Heredaĵo de UNESKO|Pollando}} La '''Arbaro de Białowieża''', fakte en la esperanta literaturo '''Arbaro de Bjalovjeĵa'''<ref>En la klasikaĵo de esperantlingva literaturo [[Sinjoro Tadeo]], el la origina pola poezie tradukita al Esperanto fare de [[Antoni Grabowski]] en [[1918]], plurfoje temas pri la praarbaro, kiu tie konsekvente nomatas ''arbaro de Bjalovjeĵa'', ekzemple en la [[s:Sinjoro_Tadeo/Libro_IV|libro IV de la klasikaĵo, jen esperantlingve en vikivortaro]].</ref> ({{lang-pl|Puszcza Białowieska}}, {{lang-be|Белавежская Пушча}}) estas [[praarbaro]] en la nord-oriento de [[Pollando]] kaj la okcidento de [[Belorusio]]. Ĝi estas [[Monda Naturheredaĵo de Unesko]]. De [[1945]] pro la [[Jalta konferenco]] la arbaron disigas la limo inter [[Pollando]] kaj [[Belorusio]]. Je la pola flanko la [[naturrezervejo]] ampleksas ĉ. 10.000 ha, je la belorusa flanko 177.100 ha. La kerna regiono estas 15.700 ha, kun "[[bufrozono|bufra zono]]" de 71.400 ha kaj transira zono de 90.000 ha. La mondheredaĵa areo kune kun la nacia parko estas 87.607 ha. La centra belorusia vizitejo estas ''Kamieniuki'', kiu ampleksas esplorajn laboratoriojn kaj besto-parkon kun alkoj, aproj, ĉevaloj kaj [[bizono]]j, kiuj estis reenigitaj en la regionon en [[1929]]. Ne multas turistoj, parte pro la komplikaj [[vizo|vizaj]] reguloj. La polan nacian parkon en la regiono, kiu ampleksas nur malgrandan parton de la praarbaro, ĉiujare vizitas proksimume 100.000 turistoj. Ĝi iam estis ĉasejo de rusaj caroj kaj polaj reĝoj. En vilaĝo [[Białowieża]] estas esplorejoj pri [[arbaristiko]] kaj [[zoologio]]. Okcidente de ĝi situas bestoparko. La praarbaro estas la lasta restaĵo de la [[mezeŭropaj miksaj arbaroj]], kiuj iam kovris grandajn partojn de Eŭropo. En la restrikta protekta tereno de Bialowieza-Nacia Naturparko homo neniam plantadis kaj neniam forigadis faligitajn trunkojn. Nuntempe ankaŭ oni faradas neniajn laborojn, krom la forŝovado flanken de falintaj arboj barintajn vojojn. Tial la arbaro en Bialowieza ŝajnas malordigita: ĝi estas multtavola kaj riĉa je diversaj specioj de arboj, de diversa aĝo kaj alteco de arboj; unu apud la alia kreskas arboj en malsama aĝo, kreante etaĝojn: la plej potencaj "maljunulinoj", malpli altaj, mezaj aĝe kaj finfine ege malgrandaj. La plej altaj arboj en la parko, piceoj, altiĝas je 52 m, kaj la meza aĝo de arboj en la protekta tereno egalas je 130 jaroj / en Pollando - 54 /. En la parko kreskas 1580 arboj kun dimensioj de naturmonumentoj, do averaĝe unu arbo je 3 ha da surfaco. Eĉ salikoj atingas tie altecon de ĝis 22 metroj kaj 40 cm da diametro de trunko. Al la plej maljunaj arboj en Pollando apartenas kverkoj, nombrantaj pli ol 400 da jaroj. La plej maljuna Jagiello-kverko, en la aĝo de ĉirkaŭ 500 jaroj estiĝis en la jaro 1974-a falinta kaŭze de ventego. La strangegan impreson faras mortintaj jam ankoraŭ starantaj trunkoj kaj tiuj jam faligitaj, sur kiuj elkreskas unikaĵaj specioj de [[briofitoj]], [[likenoj]] kaj fungoj. Praaj slavoj donadis honoron al dioj en sanktaj boskoj kaj sur arbaraj herbejoj. Ekzistas eĉ la hipotezo liganta la nomon Bialowieza kun la praslava kulto de Białobog / biaŭobog - blanka - dio /. La antikva kultloko, aŭ la monteto en Palaca Parko, sur kiu kreskas maljunaj kverkoj - povas esti postrestaĵo de la sankta arbareto de antikvaj slavoj. En la Nacia Naturparko - Bialowieza oni povas renkonti diversajn arbojn kaj inter ili: kverkojn, karpenojn, alnojn, pinojn, piceojn, sub kiuj kreskas ankaŭ unikaĵaj specioj de [[musko]]j. Tre riĉa estas en la parko la mondo de fungoj, kies nombron oni kalkulas je 3-4 mil kaj en tiuj nur ĉirkaŭ 500 - tio estas ĉapelaj fungoj. Sed oni kalkulas 115 da specioj de tindroj. En Bialowieza-Arbarego abelbredistoj uzadis tindron por polvumado de abeloj dum la piprenado de mielo. Tre multnombraj estas tie ankaŭ likenoj reprezentitaj per ĉirkaŭ 400 specioj, kiuj estas nekutime infektiĝemaj je malpurigo de aero. Kreskas en ĝi pli ol 1.200 plantaj specioj. Vivas en ĝi polajn ĉevaletojn, [[alko]]jn, [[linko]]j, [[lupo]]j, [[Nigra cikonio|nigraj cikonioj]]; [[kastoro]]j kaj [[bizono]]j estis reenkondukitaj. Rimarkinda estas la [[eŭropa bizono]], kiu iam loĝadis tutan Eŭropon, kaj ekzistas sovaĝe nur en tiu arbaro, pro tio, ke ĝi estis ĉasrezervejo de la polaj reĝoj. La specio fakte tute malaperis ĉirkaŭ 1940, sed per sciplenaj interkrucadoj de restantaj degeneritaj individuoj oni reestigis la naturan tipon de de la eŭropa bizono, kaj el ekstreme savis la specion, kiu estas nun alte protektita. Dum la [[Unua mondmilito]] la armeo de la [[Germana Regno]] instalis fervojon por transporti lignon el la arbaro. Tio instigis la dehakon de arboj. == Dua mondmilito == La 8-an de aŭgusto 1940 [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[distrikto Hajnowski|Białowieża]] 20 personojn. De la 25-a ĝis la 31-a de julio 1941 germanaj okupantoj [[deporto|deportis]] el la arbaro 6446 personojn el 34 vilaĝoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Nacia Parko Białowieża]] (protektanta parton de la arbaro en Pollando) * [[Nacia Parko Beloveĵskaja Puŝĉa]] (protektanta parton de la arbaro en Belorusio) * [[San Cebrián de Mudá]] (rezervejo kaj bredejo de bizonoj) {{Projektoj}} {{Monda heredaĵo en Pollando}} [[Kategorio:Praarbaro de Białowieża| ]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Belorusio|Białowieża]] [[Kategorio:Naciaj parkoj de Belorusio|Białowieża]] dnp63tecuz88te9g2qjroy0qdi12avw 9418978 9418977 2026-07-02T17:45:43Z ThomasPusch 1869 9418978 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|nacia parko |lando = Pollando |lando1 = Belorusio |regiono-ISO =PL/BY |mapo lokumilo plurobla=Pollando/Belorusio |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |zomo = 8 }} [[Dosiero:2005-09 Białowieski Park Narodowy 3.jpg|dekstra|300px]] [[Dosiero:2005-09 Białowieski Park Narodowy 1.jpg|dekstra|300px]] [[Dosiero:Wisentsauerland.jpg|eta|240px|dekstra|La [[eŭropa bizono]]]] {{Heredaĵo de UNESKO|Pollando}} La ''arbaro de Białowieża'', fakte en la esperanta literaturo '''Arbaro de Bjalovjeĵa'''<ref>En la klasikaĵo de esperantlingva literaturo [[Sinjoro Tadeo]], el la origina pola poezie tradukita al Esperanto fare de [[Antoni Grabowski]] en [[1918]], plurfoje temas pri la praarbaro, kiu tie konsekvente nomatas ''arbaro de Bjalovjeĵa'', ekzemple en la [[s:Sinjoro_Tadeo/Libro_IV|libro IV de la klasikaĵo, jen esperantlingve en vikivortaro]].</ref> ({{lang-pl|Puszcza Białowieska}}, {{lang-be|Белавежская Пушча}}) estas [[praarbaro]] en la nord-oriento de [[Pollando]] kaj la okcidento de [[Belorusio]]. Ĝi estas [[Monda Naturheredaĵo de Unesko]]. De [[1945]] pro la [[Jalta konferenco]] la arbaron disigas la limo inter [[Pollando]] kaj [[Belorusio]]. Je la pola flanko la [[naturrezervejo]] ampleksas ĉ. 10.000 ha, je la belorusa flanko 177.100 ha. La kerna regiono estas 15.700 ha, kun "[[bufrozono|bufra zono]]" de 71.400 ha kaj transira zono de 90.000 ha. La mondheredaĵa areo kune kun la nacia parko estas 87.607 ha. La centra belorusia vizitejo estas ''Kamieniuki'', kiu ampleksas esplorajn laboratoriojn kaj besto-parkon kun alkoj, aproj, ĉevaloj kaj [[bizono]]j, kiuj estis reenigitaj en la regionon en [[1929]]. Ne multas turistoj, parte pro la komplikaj [[vizo|vizaj]] reguloj. La polan nacian parkon en la regiono, kiu ampleksas nur malgrandan parton de la praarbaro, ĉiujare vizitas proksimume 100.000 turistoj. Ĝi iam estis ĉasejo de rusaj caroj kaj polaj reĝoj. En vilaĝo [[Białowieża]] estas esplorejoj pri [[arbaristiko]] kaj [[zoologio]]. Okcidente de ĝi situas bestoparko. La praarbaro estas la lasta restaĵo de la [[mezeŭropaj miksaj arbaroj]], kiuj iam kovris grandajn partojn de Eŭropo. En la restrikta protekta tereno de Bialowieza-Nacia Naturparko homo neniam plantadis kaj neniam forigadis faligitajn trunkojn. Nuntempe ankaŭ oni faradas neniajn laborojn, krom la forŝovado flanken de falintaj arboj barintajn vojojn. Tial la arbaro en Bialowieza ŝajnas malordigita: ĝi estas multtavola kaj riĉa je diversaj specioj de arboj, de diversa aĝo kaj alteco de arboj; unu apud la alia kreskas arboj en malsama aĝo, kreante etaĝojn: la plej potencaj "maljunulinoj", malpli altaj, mezaj aĝe kaj finfine ege malgrandaj. La plej altaj arboj en la parko, piceoj, altiĝas je 52 m, kaj la meza aĝo de arboj en la protekta tereno egalas je 130 jaroj / en Pollando - 54 /. En la parko kreskas 1580 arboj kun dimensioj de naturmonumentoj, do averaĝe unu arbo je 3 ha da surfaco. Eĉ salikoj atingas tie altecon de ĝis 22 metroj kaj 40 cm da diametro de trunko. Al la plej maljunaj arboj en Pollando apartenas kverkoj, nombrantaj pli ol 400 da jaroj. La plej maljuna Jagiello-kverko, en la aĝo de ĉirkaŭ 500 jaroj estiĝis en la jaro 1974-a falinta kaŭze de ventego. La strangegan impreson faras mortintaj jam ankoraŭ starantaj trunkoj kaj tiuj jam faligitaj, sur kiuj elkreskas unikaĵaj specioj de [[briofitoj]], [[likenoj]] kaj fungoj. Praaj slavoj donadis honoron al dioj en sanktaj boskoj kaj sur arbaraj herbejoj. Ekzistas eĉ la hipotezo liganta la nomon Bialowieza kun la praslava kulto de Białobog / biaŭobog - blanka - dio /. La antikva kultloko, aŭ la monteto en Palaca Parko, sur kiu kreskas maljunaj kverkoj - povas esti postrestaĵo de la sankta arbareto de antikvaj slavoj. En la Nacia Naturparko - Bialowieza oni povas renkonti diversajn arbojn kaj inter ili: kverkojn, karpenojn, alnojn, pinojn, piceojn, sub kiuj kreskas ankaŭ unikaĵaj specioj de [[musko]]j. Tre riĉa estas en la parko la mondo de fungoj, kies nombron oni kalkulas je 3-4 mil kaj en tiuj nur ĉirkaŭ 500 - tio estas ĉapelaj fungoj. Sed oni kalkulas 115 da specioj de tindroj. En Bialowieza-Arbarego abelbredistoj uzadis tindron por polvumado de abeloj dum la piprenado de mielo. Tre multnombraj estas tie ankaŭ likenoj reprezentitaj per ĉirkaŭ 400 specioj, kiuj estas nekutime infektiĝemaj je malpurigo de aero. Kreskas en ĝi pli ol 1.200 plantaj specioj. Vivas en ĝi polajn ĉevaletojn, [[alko]]jn, [[linko]]j, [[lupo]]j, [[Nigra cikonio|nigraj cikonioj]]; [[kastoro]]j kaj [[bizono]]j estis reenkondukitaj. Rimarkinda estas la [[eŭropa bizono]], kiu iam loĝadis tutan Eŭropon, kaj ekzistas sovaĝe nur en tiu arbaro, pro tio, ke ĝi estis ĉasrezervejo de la polaj reĝoj. La specio fakte tute malaperis ĉirkaŭ 1940, sed per sciplenaj interkrucadoj de restantaj degeneritaj individuoj oni reestigis la naturan tipon de de la eŭropa bizono, kaj el ekstreme savis la specion, kiu estas nun alte protektita. Dum la [[Unua mondmilito]] la armeo de la [[Germana Regno]] instalis fervojon por transporti lignon el la arbaro. Tio instigis la dehakon de arboj. == Dua mondmilito == La 8-an de aŭgusto 1940 [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[distrikto Hajnowski|Białowieża]] 20 personojn. De la 25-a ĝis la 31-a de julio 1941 germanaj okupantoj [[deporto|deportis]] el la arbaro 6446 personojn el 34 vilaĝoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Nacia Parko Białowieża]] (protektanta parton de la arbaro en Pollando) * [[Nacia Parko Beloveĵskaja Puŝĉa]] (protektanta parton de la arbaro en Belorusio) * [[San Cebrián de Mudá]] (rezervejo kaj bredejo de bizonoj) {{Projektoj}} {{Monda heredaĵo en Pollando}} [[Kategorio:Praarbaro de Białowieża| ]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Belorusio|Białowieża]] [[Kategorio:Naciaj parkoj de Belorusio|Białowieża]] kinnhr5sibbrravhj3mlyny89styj3f 9418979 9418978 2026-07-02T17:46:05Z ThomasPusch 1869 9418979 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|nacia parko |lando = Pollando |lando1 = Belorusio |regiono-ISO =PL/BY |mapo lokumilo plurobla=Pollando/Belorusio |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |zomo = 8 }} [[Dosiero:2005-09 Białowieski Park Narodowy 3.jpg|dekstra|300px]] [[Dosiero:2005-09 Białowieski Park Narodowy 1.jpg|dekstra|300px]] [[Dosiero:Wisentsauerland.jpg|eta|240px|dekstra|La [[eŭropa bizono]]]] {{Heredaĵo de UNESKO|Pollando}} La '''''arbaro de Białowieża''''', fakte en la esperanta literaturo '''Arbaro de Bjalovjeĵa'''<ref>En la klasikaĵo de esperantlingva literaturo [[Sinjoro Tadeo]], el la origina pola poezie tradukita al Esperanto fare de [[Antoni Grabowski]] en [[1918]], plurfoje temas pri la praarbaro, kiu tie konsekvente nomatas ''arbaro de Bjalovjeĵa'', ekzemple en la [[s:Sinjoro_Tadeo/Libro_IV|libro IV de la klasikaĵo, jen esperantlingve en vikivortaro]].</ref> ({{lang-pl|Puszcza Białowieska}}, {{lang-be|Белавежская Пушча}}) estas [[praarbaro]] en la nord-oriento de [[Pollando]] kaj la okcidento de [[Belorusio]]. Ĝi estas [[Monda Naturheredaĵo de Unesko]]. De [[1945]] pro la [[Jalta konferenco]] la arbaron disigas la limo inter [[Pollando]] kaj [[Belorusio]]. Je la pola flanko la [[naturrezervejo]] ampleksas ĉ. 10.000 ha, je la belorusa flanko 177.100 ha. La kerna regiono estas 15.700 ha, kun "[[bufrozono|bufra zono]]" de 71.400 ha kaj transira zono de 90.000 ha. La mondheredaĵa areo kune kun la nacia parko estas 87.607 ha. La centra belorusia vizitejo estas ''Kamieniuki'', kiu ampleksas esplorajn laboratoriojn kaj besto-parkon kun alkoj, aproj, ĉevaloj kaj [[bizono]]j, kiuj estis reenigitaj en la regionon en [[1929]]. Ne multas turistoj, parte pro la komplikaj [[vizo|vizaj]] reguloj. La polan nacian parkon en la regiono, kiu ampleksas nur malgrandan parton de la praarbaro, ĉiujare vizitas proksimume 100.000 turistoj. Ĝi iam estis ĉasejo de rusaj caroj kaj polaj reĝoj. En vilaĝo [[Białowieża]] estas esplorejoj pri [[arbaristiko]] kaj [[zoologio]]. Okcidente de ĝi situas bestoparko. La praarbaro estas la lasta restaĵo de la [[mezeŭropaj miksaj arbaroj]], kiuj iam kovris grandajn partojn de Eŭropo. En la restrikta protekta tereno de Bialowieza-Nacia Naturparko homo neniam plantadis kaj neniam forigadis faligitajn trunkojn. Nuntempe ankaŭ oni faradas neniajn laborojn, krom la forŝovado flanken de falintaj arboj barintajn vojojn. Tial la arbaro en Bialowieza ŝajnas malordigita: ĝi estas multtavola kaj riĉa je diversaj specioj de arboj, de diversa aĝo kaj alteco de arboj; unu apud la alia kreskas arboj en malsama aĝo, kreante etaĝojn: la plej potencaj "maljunulinoj", malpli altaj, mezaj aĝe kaj finfine ege malgrandaj. La plej altaj arboj en la parko, piceoj, altiĝas je 52 m, kaj la meza aĝo de arboj en la protekta tereno egalas je 130 jaroj / en Pollando - 54 /. En la parko kreskas 1580 arboj kun dimensioj de naturmonumentoj, do averaĝe unu arbo je 3 ha da surfaco. Eĉ salikoj atingas tie altecon de ĝis 22 metroj kaj 40 cm da diametro de trunko. Al la plej maljunaj arboj en Pollando apartenas kverkoj, nombrantaj pli ol 400 da jaroj. La plej maljuna Jagiello-kverko, en la aĝo de ĉirkaŭ 500 jaroj estiĝis en la jaro 1974-a falinta kaŭze de ventego. La strangegan impreson faras mortintaj jam ankoraŭ starantaj trunkoj kaj tiuj jam faligitaj, sur kiuj elkreskas unikaĵaj specioj de [[briofitoj]], [[likenoj]] kaj fungoj. Praaj slavoj donadis honoron al dioj en sanktaj boskoj kaj sur arbaraj herbejoj. Ekzistas eĉ la hipotezo liganta la nomon Bialowieza kun la praslava kulto de Białobog / biaŭobog - blanka - dio /. La antikva kultloko, aŭ la monteto en Palaca Parko, sur kiu kreskas maljunaj kverkoj - povas esti postrestaĵo de la sankta arbareto de antikvaj slavoj. En la Nacia Naturparko - Bialowieza oni povas renkonti diversajn arbojn kaj inter ili: kverkojn, karpenojn, alnojn, pinojn, piceojn, sub kiuj kreskas ankaŭ unikaĵaj specioj de [[musko]]j. Tre riĉa estas en la parko la mondo de fungoj, kies nombron oni kalkulas je 3-4 mil kaj en tiuj nur ĉirkaŭ 500 - tio estas ĉapelaj fungoj. Sed oni kalkulas 115 da specioj de tindroj. En Bialowieza-Arbarego abelbredistoj uzadis tindron por polvumado de abeloj dum la piprenado de mielo. Tre multnombraj estas tie ankaŭ likenoj reprezentitaj per ĉirkaŭ 400 specioj, kiuj estas nekutime infektiĝemaj je malpurigo de aero. Kreskas en ĝi pli ol 1.200 plantaj specioj. Vivas en ĝi polajn ĉevaletojn, [[alko]]jn, [[linko]]j, [[lupo]]j, [[Nigra cikonio|nigraj cikonioj]]; [[kastoro]]j kaj [[bizono]]j estis reenkondukitaj. Rimarkinda estas la [[eŭropa bizono]], kiu iam loĝadis tutan Eŭropon, kaj ekzistas sovaĝe nur en tiu arbaro, pro tio, ke ĝi estis ĉasrezervejo de la polaj reĝoj. La specio fakte tute malaperis ĉirkaŭ 1940, sed per sciplenaj interkrucadoj de restantaj degeneritaj individuoj oni reestigis la naturan tipon de de la eŭropa bizono, kaj el ekstreme savis la specion, kiu estas nun alte protektita. Dum la [[Unua mondmilito]] la armeo de la [[Germana Regno]] instalis fervojon por transporti lignon el la arbaro. Tio instigis la dehakon de arboj. == Dua mondmilito == La 8-an de aŭgusto 1940 [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[distrikto Hajnowski|Białowieża]] 20 personojn. De la 25-a ĝis la 31-a de julio 1941 germanaj okupantoj [[deporto|deportis]] el la arbaro 6446 personojn el 34 vilaĝoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Nacia Parko Białowieża]] (protektanta parton de la arbaro en Pollando) * [[Nacia Parko Beloveĵskaja Puŝĉa]] (protektanta parton de la arbaro en Belorusio) * [[San Cebrián de Mudá]] (rezervejo kaj bredejo de bizonoj) {{Projektoj}} {{Monda heredaĵo en Pollando}} [[Kategorio:Praarbaro de Białowieża| ]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Belorusio|Białowieża]] [[Kategorio:Naciaj parkoj de Belorusio|Białowieża]] 1ittcj9wdx0t76xh628jxj5uc4i0hww 9418982 9418979 2026-07-02T17:56:20Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Praarbaro de Białowieża]] al [[Praarbaro de Bjalovjeĵa]]: laŭ la esperantoliteratura klasikaĵo Sinjoro Tadeo 9418979 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|nacia parko |lando = Pollando |lando1 = Belorusio |regiono-ISO =PL/BY |mapo lokumilo plurobla=Pollando/Belorusio |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |zomo = 8 }} [[Dosiero:2005-09 Białowieski Park Narodowy 3.jpg|dekstra|300px]] [[Dosiero:2005-09 Białowieski Park Narodowy 1.jpg|dekstra|300px]] [[Dosiero:Wisentsauerland.jpg|eta|240px|dekstra|La [[eŭropa bizono]]]] {{Heredaĵo de UNESKO|Pollando}} La '''''arbaro de Białowieża''''', fakte en la esperanta literaturo '''Arbaro de Bjalovjeĵa'''<ref>En la klasikaĵo de esperantlingva literaturo [[Sinjoro Tadeo]], el la origina pola poezie tradukita al Esperanto fare de [[Antoni Grabowski]] en [[1918]], plurfoje temas pri la praarbaro, kiu tie konsekvente nomatas ''arbaro de Bjalovjeĵa'', ekzemple en la [[s:Sinjoro_Tadeo/Libro_IV|libro IV de la klasikaĵo, jen esperantlingve en vikivortaro]].</ref> ({{lang-pl|Puszcza Białowieska}}, {{lang-be|Белавежская Пушча}}) estas [[praarbaro]] en la nord-oriento de [[Pollando]] kaj la okcidento de [[Belorusio]]. Ĝi estas [[Monda Naturheredaĵo de Unesko]]. De [[1945]] pro la [[Jalta konferenco]] la arbaron disigas la limo inter [[Pollando]] kaj [[Belorusio]]. Je la pola flanko la [[naturrezervejo]] ampleksas ĉ. 10.000 ha, je la belorusa flanko 177.100 ha. La kerna regiono estas 15.700 ha, kun "[[bufrozono|bufra zono]]" de 71.400 ha kaj transira zono de 90.000 ha. La mondheredaĵa areo kune kun la nacia parko estas 87.607 ha. La centra belorusia vizitejo estas ''Kamieniuki'', kiu ampleksas esplorajn laboratoriojn kaj besto-parkon kun alkoj, aproj, ĉevaloj kaj [[bizono]]j, kiuj estis reenigitaj en la regionon en [[1929]]. Ne multas turistoj, parte pro la komplikaj [[vizo|vizaj]] reguloj. La polan nacian parkon en la regiono, kiu ampleksas nur malgrandan parton de la praarbaro, ĉiujare vizitas proksimume 100.000 turistoj. Ĝi iam estis ĉasejo de rusaj caroj kaj polaj reĝoj. En vilaĝo [[Białowieża]] estas esplorejoj pri [[arbaristiko]] kaj [[zoologio]]. Okcidente de ĝi situas bestoparko. La praarbaro estas la lasta restaĵo de la [[mezeŭropaj miksaj arbaroj]], kiuj iam kovris grandajn partojn de Eŭropo. En la restrikta protekta tereno de Bialowieza-Nacia Naturparko homo neniam plantadis kaj neniam forigadis faligitajn trunkojn. Nuntempe ankaŭ oni faradas neniajn laborojn, krom la forŝovado flanken de falintaj arboj barintajn vojojn. Tial la arbaro en Bialowieza ŝajnas malordigita: ĝi estas multtavola kaj riĉa je diversaj specioj de arboj, de diversa aĝo kaj alteco de arboj; unu apud la alia kreskas arboj en malsama aĝo, kreante etaĝojn: la plej potencaj "maljunulinoj", malpli altaj, mezaj aĝe kaj finfine ege malgrandaj. La plej altaj arboj en la parko, piceoj, altiĝas je 52 m, kaj la meza aĝo de arboj en la protekta tereno egalas je 130 jaroj / en Pollando - 54 /. En la parko kreskas 1580 arboj kun dimensioj de naturmonumentoj, do averaĝe unu arbo je 3 ha da surfaco. Eĉ salikoj atingas tie altecon de ĝis 22 metroj kaj 40 cm da diametro de trunko. Al la plej maljunaj arboj en Pollando apartenas kverkoj, nombrantaj pli ol 400 da jaroj. La plej maljuna Jagiello-kverko, en la aĝo de ĉirkaŭ 500 jaroj estiĝis en la jaro 1974-a falinta kaŭze de ventego. La strangegan impreson faras mortintaj jam ankoraŭ starantaj trunkoj kaj tiuj jam faligitaj, sur kiuj elkreskas unikaĵaj specioj de [[briofitoj]], [[likenoj]] kaj fungoj. Praaj slavoj donadis honoron al dioj en sanktaj boskoj kaj sur arbaraj herbejoj. Ekzistas eĉ la hipotezo liganta la nomon Bialowieza kun la praslava kulto de Białobog / biaŭobog - blanka - dio /. La antikva kultloko, aŭ la monteto en Palaca Parko, sur kiu kreskas maljunaj kverkoj - povas esti postrestaĵo de la sankta arbareto de antikvaj slavoj. En la Nacia Naturparko - Bialowieza oni povas renkonti diversajn arbojn kaj inter ili: kverkojn, karpenojn, alnojn, pinojn, piceojn, sub kiuj kreskas ankaŭ unikaĵaj specioj de [[musko]]j. Tre riĉa estas en la parko la mondo de fungoj, kies nombron oni kalkulas je 3-4 mil kaj en tiuj nur ĉirkaŭ 500 - tio estas ĉapelaj fungoj. Sed oni kalkulas 115 da specioj de tindroj. En Bialowieza-Arbarego abelbredistoj uzadis tindron por polvumado de abeloj dum la piprenado de mielo. Tre multnombraj estas tie ankaŭ likenoj reprezentitaj per ĉirkaŭ 400 specioj, kiuj estas nekutime infektiĝemaj je malpurigo de aero. Kreskas en ĝi pli ol 1.200 plantaj specioj. Vivas en ĝi polajn ĉevaletojn, [[alko]]jn, [[linko]]j, [[lupo]]j, [[Nigra cikonio|nigraj cikonioj]]; [[kastoro]]j kaj [[bizono]]j estis reenkondukitaj. Rimarkinda estas la [[eŭropa bizono]], kiu iam loĝadis tutan Eŭropon, kaj ekzistas sovaĝe nur en tiu arbaro, pro tio, ke ĝi estis ĉasrezervejo de la polaj reĝoj. La specio fakte tute malaperis ĉirkaŭ 1940, sed per sciplenaj interkrucadoj de restantaj degeneritaj individuoj oni reestigis la naturan tipon de de la eŭropa bizono, kaj el ekstreme savis la specion, kiu estas nun alte protektita. Dum la [[Unua mondmilito]] la armeo de la [[Germana Regno]] instalis fervojon por transporti lignon el la arbaro. Tio instigis la dehakon de arboj. == Dua mondmilito == La 8-an de aŭgusto 1940 [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[distrikto Hajnowski|Białowieża]] 20 personojn. De la 25-a ĝis la 31-a de julio 1941 germanaj okupantoj [[deporto|deportis]] el la arbaro 6446 personojn el 34 vilaĝoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Nacia Parko Białowieża]] (protektanta parton de la arbaro en Pollando) * [[Nacia Parko Beloveĵskaja Puŝĉa]] (protektanta parton de la arbaro en Belorusio) * [[San Cebrián de Mudá]] (rezervejo kaj bredejo de bizonoj) {{Projektoj}} {{Monda heredaĵo en Pollando}} [[Kategorio:Praarbaro de Białowieża| ]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Belorusio|Białowieża]] [[Kategorio:Naciaj parkoj de Belorusio|Białowieża]] 1ittcj9wdx0t76xh628jxj5uc4i0hww Bangladeŝa genocido 0 35288 9419437 7480080 2026-07-03T10:19:15Z Sj1mor 12103 9419437 wikitext text/x-wiki [[Historio]] > [[20-a jarcento]] > Bangladeŝa genocido ----{{Informkesto organizaĵo}} De marto ĝis decembro [[1971]] disvolviĝis en la tiama Orienta [[Pakistano]], nun [[Bangladeŝo]], [[genocido]] de [[bengalanoj]] fare de la [[pakistana armeo]] kaj ''[[Biharo|bihar]]''anaraj [[milico]]j, kiu mortigis, ofte ege kruele, plurajn centmilojn da homoj. Estis aparta fokusiĝo al intelektuloj, ĉar la tiama pakistana [[diktatoro]] [[Generalo]] [[Jaja Ĥan]] cele malhelpi ke Bangladeŝo povus iam krei [[ŝtato]]n, klopodis neniigi ĉian eblan estantan, kaj estontan (la universitatstudentoj) [[elito]]n kaj intelektularon de la [[lando]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Bangladeŝa Liberigo-Milito]] == Eksteraj ligiloj == *[http://muktadhara.net/page35.html ret-paĝo la genocido (atentu! teruraj fotoj)] {{Unua}} [[Kategorio:1971]] [[Kategorio:Bangladeŝo]] [[Kategorio:Genocidoj]] nm7q2nuwo7fxi70c3uid2x93prh8ntc Ernst Beermann 0 39039 9418924 8893091 2026-07-02T16:34:41Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj */ 9418924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Unua}} '''Ernst BEERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|5|februaro|1853}} en [[Bad Bevensen|Bevensen]]; mortinta la {{daton|1|januaro|1936}} en [[Erfurto]]) estis germana [[instruisto]] kaj eks-[[volapuko|volapukisto]]. Li proponis du planglingvojn: [[Novilatiino]] kaj [[Novilatin (Beermann)|Novilatin]]. Beermann lernis en gimnazio en [[Braunschweig]] kaj studis en universitatoj en [[Leipzig]] kaj [[Halle]], estis en [[1876]] gimnaziinstruisto en [[Worms]], en [[1878]] en [[Racibórz|Ratibor]], en [[1893]] en [[Nordhausen]] kaj instruis de [[1896]] ĝis [[1923]] en [[Erfurto]] ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Reĝa gimnazio]]. == Verkoj == * ''Studien zu Schleyers Weltsprache Volapük,'' Ratibor 1890. * ''Novilatiin. Ein Versuch das Latein zu einer für den internationalen Verkehr unserer Zeit brauchbaren Sprache weiterzubilden,'' Gustav Fock, Leipzig 1895 * ''Zur Weltsprache-Frage'', ([[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Königliches Gymnasium zu Erfurt]]. Beilage zum Jahresbericht 1900/01), 33 paĝoj, presejo Fr. Bartholomäus, Erfurt 1901 * ''Die internationale Hilfssprache Novilatin,'' Leipzig: Dietrich & Weicher, 1907. {{Vivtempo|Beermann, Ernst}} {{Ĝermo|germano|volapukisto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] h7hsb5pu4i9w3mucdz9npi0ibi9suai 9418926 9418924 2026-07-02T16:35:43Z Tirolischleioans 254019 9418926 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Unua}} '''Ernst BEERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|5|februaro|1853}} en [[Bad Bevensen|Bevensen]]; mortinta la {{daton|1|januaro|1936}} en [[Erfurto]]) estis germana [[instruisto]] kaj eks-[[volapuko|volapukisto]]. Li proponis du planglingvojn: [[Novilatiino]] kaj [[Novilatin (Beermann)|Novilatin]]. Beermann lernis en gimnazio en [[Braunschweig]] kaj studis en universitatoj en [[Leipzig]] kaj [[Halle]], estis en [[1876]] gimnaziinstruisto en [[Worms]], en [[1878]] en [[Racibórz|Ratibor]], en [[1893]] ĉe la Reĝa Gimnazio en [[Nordhausen]] kaj instruis de [[1896]] ĝis [[1923]] en [[Erfurto]] ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Reĝa Gimnazio]]. == Verkoj == * ''Studien zu Schleyers Weltsprache Volapük,'' Ratibor 1890. * ''Novilatiin. Ein Versuch das Latein zu einer für den internationalen Verkehr unserer Zeit brauchbaren Sprache weiterzubilden,'' Gustav Fock, Leipzig 1895 * ''Zur Weltsprache-Frage'', ([[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Königliches Gymnasium zu Erfurt]]. Beilage zum Jahresbericht 1900/01), 33 paĝoj, presejo Fr. Bartholomäus, Erfurt 1901 * ''Die internationale Hilfssprache Novilatin,'' Leipzig: Dietrich & Weicher, 1907. {{Vivtempo|Beermann, Ernst}} {{Ĝermo|germano|volapukisto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] giribuhtvlrd7vptcwcln0cjfnb3q5w 9418927 9418926 2026-07-02T16:36:57Z Tirolischleioans 254019 9418927 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Unua}} '''Ernst BEERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|5|februaro|1853}} en [[Bad Bevensen|Bevensen]]; mortinta la {{daton|1|januaro|1936}} en [[Erfurto]]) estis germana [[instruisto]] kaj eks-[[volapuko|volapukisto]]. Li proponis du planglingvojn: [[Novilatiino]] kaj [[Novilatin (Beermann)|Novilatin]]. Beermann lernis en gimnazio en [[Braunschweig]] kaj studis en universitatoj en [[Leipzig]] kaj [[Halle]]. Sekvis doktoriĝo. Poste li estis en [[1876]] gimnaziinstruisto je [[Worms]], en [[1878]] je [[Racibórz]], en [[1893]] ĉe la Reĝa Gimnazio je [[Nordhausen]]. Finfine li instruis inter [[1896]] kaj [[1923]] je [[Erfurto]] ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Reĝa Gimnazio]]. == Verkoj == * ''Studien zu Schleyers Weltsprache Volapük,'' Ratibor 1890. * ''Novilatiin. Ein Versuch das Latein zu einer für den internationalen Verkehr unserer Zeit brauchbaren Sprache weiterzubilden,'' Gustav Fock, Leipzig 1895 * ''Zur Weltsprache-Frage'', ([[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Königliches Gymnasium zu Erfurt]]. Beilage zum Jahresbericht 1900/01), 33 paĝoj, presejo Fr. Bartholomäus, Erfurt 1901 * ''Die internationale Hilfssprache Novilatin,'' Leipzig: Dietrich & Weicher, 1907. {{Vivtempo|Beermann, Ernst}} {{Ĝermo|germano|volapukisto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] deyzi85i08tvz1tqqh47opkrw61m39w 9418929 9418927 2026-07-02T16:37:37Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj */ 9418929 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Unua}} '''Ernst BEERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|5|februaro|1853}} en [[Bad Bevensen|Bevensen]]; mortinta la {{daton|1|januaro|1936}} en [[Erfurto]]) estis germana [[instruisto]] kaj eks-[[volapuko|volapukisto]]. Li proponis du planglingvojn: [[Novilatiino]] kaj [[Novilatin (Beermann)|Novilatin]]. Beermann lernis en gimnazio en [[Braunschweig]] kaj studis en universitatoj en [[Leipzig]] kaj [[Halle]]. Sekvis doktoriĝo. Poste li estis en [[1876]] gimnaziinstruisto je [[Worms]], en [[1878]] je [[Racibórz]], en [[1893]] ĉe la Reĝa Gimnazio je [[Nordhausen]]. Finfine li instruis inter [[1896]] kaj [[1923]] je [[Erfurto]] ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Reĝa Gimnazio]]. == Verkoj == * ''Studien zu Schleyers Weltsprache Volapük,'' Ratibor 1890. * ''Novilatiin. Ein Versuch das Latein zu einer für den internationalen Verkehr unserer Zeit brauchbaren Sprache weiterzubilden,'' Gustav Fock, Leipzig 1895 ([https://www.google.de/books/edition/Novilatiin/ViQyp5eKPGgC?hl=de&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ernst+Beermann%22&printsec=frontcover Guglolibroj]) * ''Zur Weltsprache-Frage'', ([[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Königliches Gymnasium zu Erfurt]]. Beilage zum Jahresbericht 1900/01), 33 paĝoj, presejo Fr. Bartholomäus, Erfurt 1901 * ''Die internationale Hilfssprache Novilatin,'' Leipzig: Dietrich & Weicher, 1907. {{Vivtempo|Beermann, Ernst}} {{Ĝermo|germano|volapukisto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] occxf0ozc2o6bibeqq3341m2h2qxoqz 9418936 9418929 2026-07-02T16:51:43Z Tirolischleioans 254019 9418936 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Unua}} '''Ernst BEERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|5|februaro|1853}} en [[Bad Bevensen|Bevensen]]; mortinta la {{daton|1|januaro|1936}} en [[Erfurto]]) estis germana [[instruisto]] kaj eks-[[volapuko|volapukisto]]. Li proponis du planglingvojn: [[Novilatiino]] kaj [[Novilatin (Beermann)|Novilatin]]. Beermann lernis en gimnazio en [[Braunschweig]] kaj studis en universitatoj en [[Lepsiko]] kaj [[Halle]]. Sekvis doktoriĝo Lepsike en 1876 post defendo de tezo pri la [[beotio|beota]] dialekto de la helena lingvo. <ref>''De dialecto Boeotica,'' Verlag. S. Hirzel, Leipzig 1876<ref>[https://www.google.de/books/edition/De_dialecto_Boeotica/HVlAPgm3gXgC?hl=de&gbpv=0 Guglolibroj]</ref>. Poste li estis en [[1876]] gimnaziinstruisto je [[Worms]], en [[1878]] je [[Racibórz]], en [[1893]] ĉe la Reĝa Gimnazio je [[Nordhausen]]. Finfine li instruis inter [[1896]] kaj [[1923]] je [[Erfurto]] ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Reĝa Gimnazio]]. == Verkoj == * ''Studien zu Schleyers Weltsprache Volapük,'' Ratibor 1890. * ''Novilatiin. Ein Versuch das Latein zu einer für den internationalen Verkehr unserer Zeit brauchbaren Sprache weiterzubilden,'' Gustav Fock, Leipzig 1895 ([https://www.google.de/books/edition/Novilatiin/ViQyp5eKPGgC?hl=de&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ernst+Beermann%22&printsec=frontcover Guglolibroj]) * ''Zur Weltsprache-Frage'', ([[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Königliches Gymnasium zu Erfurt]]. Beilage zum Jahresbericht 1900/01), 33 paĝoj, presejo Fr. Bartholomäus, Erfurt 1901 * ''Die internationale Hilfssprache Novilatin,'' Leipzig: Dietrich & Weicher, 1907. ==Notoj== <references/> {{Vivtempo|Beermann, Ernst}} {{Ĝermo|germano|volapukisto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] j68ljx09ghhqjdcaxp0zvyqr3ugqd4s 9418937 9418936 2026-07-02T16:52:52Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9418937 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Unua}} '''Ernst BEERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|5|februaro|1853}} en [[Bad Bevensen|Bevensen]]; mortinta la {{daton|1|januaro|1936}} en [[Erfurto]]) estis germana [[instruisto]] kaj eks-[[volapuko|volapukisto]]. Li proponis du planglingvojn: [[Novilatiino]] kaj [[Novilatin (Beermann)|Novilatin]]. Beermann lernis en gimnazio en [[Braunschweig]] kaj studis en universitatoj en [[Lepsiko]] kaj [[Halle]]. Sekvis doktoriĝo Lepsike en 1876 post defendo de tezo pri la [[beotio|beota]] dialekto de la helena lingvo. <ref>''De dialecto Boeotica,'' Verlag. S. Hirzel, Leipzig 1876<ref>[https://www.google.de/books/edition/De_dialecto_Boeotica/HVlAPgm3gXgC?hl=de&gbpv=0 Guglolibroj]</ref>. Poste li estis en [[1876]] gimnaziinstruisto je [[Worms]], en [[1878]] je [[Racibórz]], en [[1893]] ĉe la Reĝa Gimnazio je [[Nordhausen]]. Finfine li instruis inter [[1896]] kaj [[1923]] je [[Erfurto]] ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Reĝa Gimnazio]]. == Verkoj == * ''Studien zu Schleyers Weltsprache Volapük,'' Ratibor 1890. * ''Novilatiin. Ein Versuch das Latein zu einer für den internationalen Verkehr unserer Zeit brauchbaren Sprache weiterzubilden,'' Gustav Fock, Leipzig 1895 ([https://www.google.de/books/edition/Novilatiin/ViQyp5eKPGgC?hl=de&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ernst+Beermann%22&printsec=frontcover Guglolibroj]) * ''Zur Weltsprache-Frage'', ([[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Königliches Gymnasium zu Erfurt]]. Beilage zum Jahresbericht 1900/01), 33 paĝoj, presejo Fr. Bartholomäus, Erfurt 1901 * ''Die internationale Hilfssprache Novilatin,'' Leipzig: Dietrich & Weicher, 1907. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/130382051 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Vivtempo|Beermann, Ernst}} {{Ĝermo|germano|volapukisto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] 9jdcfqg8elstobsv21abkfqoxdyes67 9418938 9418937 2026-07-02T16:53:17Z Tirolischleioans 254019 9418938 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Unua}} '''Ernst BEERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|5|februaro|1853}} en [[Bad Bevensen|Bevensen]]; mortinta la {{daton|1|januaro|1936}} en [[Erfurto]]) estis germana [[instruisto]] kaj eks-[[volapuko|volapukisto]]. Li proponis du planglingvojn: [[Novilatiino]] kaj [[Novilatin (Beermann)|Novilatin]]. Beermann lernis en gimnazio en [[Braunschweig]] kaj studis en universitatoj en [[Lepsiko]] kaj [[Halle]]. Sekvis doktoriĝo Lepsike en 1876 post defendo de tezo pri la [[beotio|beota]] dialekto de la helena lingvo. <ref>''De dialecto Boeotica,'' Verlag. S. Hirzel, Leipzig 1876 ([https://www.google.de/books/edition/De_dialecto_Boeotica/HVlAPgm3gXgC?hl=de&gbpv=0 Guglolibroj])</ref>. Poste li estis en [[1876]] gimnaziinstruisto je [[Worms]], en [[1878]] je [[Racibórz]], en [[1893]] ĉe la Reĝa Gimnazio je [[Nordhausen]]. Finfine li instruis inter [[1896]] kaj [[1923]] je [[Erfurto]] ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Reĝa Gimnazio]]. == Verkoj == * ''Studien zu Schleyers Weltsprache Volapük,'' Ratibor 1890. * ''Novilatiin. Ein Versuch das Latein zu einer für den internationalen Verkehr unserer Zeit brauchbaren Sprache weiterzubilden,'' Gustav Fock, Leipzig 1895 ([https://www.google.de/books/edition/Novilatiin/ViQyp5eKPGgC?hl=de&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ernst+Beermann%22&printsec=frontcover Guglolibroj]) * ''Zur Weltsprache-Frage'', ([[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Königliches Gymnasium zu Erfurt]]. Beilage zum Jahresbericht 1900/01), 33 paĝoj, presejo Fr. Bartholomäus, Erfurt 1901 * ''Die internationale Hilfssprache Novilatin,'' Leipzig: Dietrich & Weicher, 1907. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/130382051 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Vivtempo|Beermann, Ernst}} {{Ĝermo|germano|volapukisto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] pyr621k6srgzeuzp6o49r01ey6xx6x0 9418940 9418938 2026-07-02T16:55:22Z Tirolischleioans 254019 9418940 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Unua}} '''Ernst BEERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|5|februaro|1853}} en [[Bad Bevensen|Bevensen]]; mortinta la {{daton|1|januaro|1936}} en [[Erfurto]]) estis germana [[instruisto]] kaj eks-[[volapuko|volapukisto]]. Li proponis du planglingvojn: [[Novilatiino]] kaj [[Novilatin (Beermann)|Novilatin]]. Beermann lernis en gimnazio en [[Braunschweig]] kaj studis en universitatoj en [[Lepsiko]] kaj [[Halle]]. Sekvis doktoriĝo Lepsike en 1876 post defendo de tezo pri la [[beotio|beota]] dialekto de la helena lingvo. <ref>''De dialecto Boeotica,'' Verlag. S. Hirzel, Leipzig 1876 ([https://www.google.de/books/edition/De_dialecto_Boeotica/HVlAPgm3gXgC?hl=de&gbpv=0 Guglolibroj])</ref>. Poste li estis en [[1876]] gimnaziinstruisto je [[Worms]], en [[1878]] je [[Racibórz]], en [[1893]] ĉe la Reĝa Gimnazio je [[Nordhausen]]. Finfine li instruis inter [[1896]] kaj [[1923]] je [[Erfurto]] ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Reĝa Gimnazio]]. == Verkoj == * ''Studien zu Schleyers Weltsprache Volapük,'' Racibórz 1890. * ''Novilatiin. Ein Versuch das Latein zu einer für den internationalen Verkehr unserer Zeit brauchbaren Sprache weiterzubilden,'' Gustav Fock, Leipzig 1895 ([https://www.google.de/books/edition/Novilatiin/ViQyp5eKPGgC?hl=de&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ernst+Beermann%22&printsec=frontcover Guglolibroj]) * ''Zur Weltsprache-Frage'', ([[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Königliches Gymnasium zu Erfurt]]. Beilage zum Jahresbericht 1900/01), 33 paĝoj, presejo Fr. Bartholomäus, Erfurt 1901 * ''Die internationale Hilfssprache Novilatin,'' Leipzig: Dietrich & Weicher, 1907. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/130382051 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Vivtempo|Beermann, Ernst}} {{Ĝermo|germano|volapukisto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Planlingvistoj]] sts89nelcc81gukhrtvdvz5ktqv4p04 9418941 9418940 2026-07-02T16:56:01Z Tirolischleioans 254019 9418941 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Unua}} '''Ernst BEERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|5|februaro|1853}} en [[Bad Bevensen|Bevensen]]; mortinta la {{daton|1|januaro|1936}} en [[Erfurto]]) estis germana [[instruisto]] kaj eks-[[volapuko|volapukisto]]. Li proponis du planglingvojn: [[Novilatiino]] kaj [[Novilatin (Beermann)|Novilatin]]. Beermann lernis en gimnazio en [[Braunschweig]] kaj studis en universitatoj en [[Lepsiko]] kaj [[Halle]]. Sekvis doktoriĝo Lepsike en 1876 post defendo de tezo pri la [[beotio|beota]] dialekto de la helena lingvo. <ref>''De dialecto Boeotica,'' Verlag. S. Hirzel, Leipzig 1876 ([https://www.google.de/books/edition/De_dialecto_Boeotica/HVlAPgm3gXgC?hl=de&gbpv=0 Guglolibroj])</ref>. Poste li estis en [[1876]] gimnaziinstruisto je [[Worms]], en [[1878]] je [[Racibórz]], en [[1893]] ĉe la Reĝa Gimnazio je [[Nordhausen]]. Finfine li instruis inter [[1896]] kaj [[1923]] je [[Erfurto]] ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Reĝa Gimnazio]]. == Verkoj == * ''Studien zu Schleyers Weltsprache Volapük,'' Racibórz 1890. * ''Novilatiin. Ein Versuch das Latein zu einer für den internationalen Verkehr unserer Zeit brauchbaren Sprache weiterzubilden,'' Gustav Fock, Leipzig 1895 ([https://www.google.de/books/edition/Novilatiin/ViQyp5eKPGgC?hl=de&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ernst+Beermann%22&printsec=frontcover Guglolibroj]) * ''Zur Weltsprache-Frage'', ([[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Königliches Gymnasium zu Erfurt]]. Beilage zum Jahresbericht 1900/01), 33 paĝoj, presejo Fr. Bartholomäus, Erfurt 1901 * ''Die internationale Hilfssprache Novilatin,'' Leipzig: Dietrich & Weicher, 1907. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/130382051 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Vivtempo|Beermann, Ernst}} {{Ĝermo|germano|volapukisto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Lingvokreintoj]] [[kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] lvqzm9nw4c07fvemruttp42qq0idfwv 9418943 9418941 2026-07-02T16:56:40Z Tirolischleioans 254019 9418943 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Unua}} '''Ernst BEERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|5|februaro|1853}} en [[Bad Bevensen|Bevensen]]; mortinta la {{daton|1|januaro|1936}} en [[Erfurto]]) estis germana [[instruisto]] kaj eks-[[volapuko|volapukisto]]. Li proponis du planglingvojn: [[Novilatiino]] kaj [[Novilatin (Beermann)|Novilatin]]. Beermann lernis en gimnazio en [[Braunschweig]] kaj studis [[klasika filologio|klasikan filologion]] ĉe universitatoj en [[Lepsiko]] kaj [[Halle]]. Sekvis doktoriĝo Lepsike en 1876 post defendo de tezo pri la [[beotio|beota]] dialekto de la helena lingvo. <ref>''De dialecto Boeotica,'' Verlag. S. Hirzel, Leipzig 1876 ([https://www.google.de/books/edition/De_dialecto_Boeotica/HVlAPgm3gXgC?hl=de&gbpv=0 Guglolibroj])</ref>. Poste li estis en [[1876]] gimnaziinstruisto je [[Worms]], en [[1878]] je [[Racibórz]], en [[1893]] ĉe la Reĝa Gimnazio je [[Nordhausen]]. Finfine li instruis inter [[1896]] kaj [[1923]] je [[Erfurto]] ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Reĝa Gimnazio]]. == Verkoj == * ''Studien zu Schleyers Weltsprache Volapük,'' Racibórz 1890. * ''Novilatiin. Ein Versuch das Latein zu einer für den internationalen Verkehr unserer Zeit brauchbaren Sprache weiterzubilden,'' Gustav Fock, Leipzig 1895 ([https://www.google.de/books/edition/Novilatiin/ViQyp5eKPGgC?hl=de&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ernst+Beermann%22&printsec=frontcover Guglolibroj]) * ''Zur Weltsprache-Frage'', ([[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Königliches Gymnasium zu Erfurt]]. Beilage zum Jahresbericht 1900/01), 33 paĝoj, presejo Fr. Bartholomäus, Erfurt 1901 * ''Die internationale Hilfssprache Novilatin,'' Leipzig: Dietrich & Weicher, 1907. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/130382051 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Vivtempo|Beermann, Ernst}} {{Ĝermo|germano|volapukisto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Lingvokreintoj]] [[kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] cj3zghd2k612m3i0us5dx2s2arcm5cq 9418947 9418943 2026-07-02T16:59:35Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj */ 9418947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Unua}} '''Ernst BEERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|5|februaro|1853}} en [[Bad Bevensen|Bevensen]]; mortinta la {{daton|1|januaro|1936}} en [[Erfurto]]) estis germana [[instruisto]] kaj eks-[[volapuko|volapukisto]]. Li proponis du planglingvojn: [[Novilatiino]] kaj [[Novilatin (Beermann)|Novilatin]]. Beermann lernis en gimnazio en [[Braunschweig]] kaj studis [[klasika filologio|klasikan filologion]] ĉe universitatoj en [[Lepsiko]] kaj [[Halle]]. Sekvis doktoriĝo Lepsike en 1876 post defendo de tezo pri la [[beotio|beota]] dialekto de la helena lingvo. <ref>''De dialecto Boeotica,'' Verlag. S. Hirzel, Leipzig 1876 ([https://www.google.de/books/edition/De_dialecto_Boeotica/HVlAPgm3gXgC?hl=de&gbpv=0 Guglolibroj])</ref>. Poste li estis en [[1876]] gimnaziinstruisto je [[Worms]], en [[1878]] je [[Racibórz]], en [[1893]] ĉe la Reĝa Gimnazio je [[Nordhausen]]. Finfine li instruis inter [[1896]] kaj [[1923]] je [[Erfurto]] ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Reĝa Gimnazio]]. == Verkoj == * ''Studien zu Schleyers Weltsprache Volapük,'' Racibórz 1890. * ''Novilatiin. Ein Versuch das Latein zu einer für den internationalen Verkehr unserer Zeit brauchbaren Sprache weiterzubilden,'' Gustav Fock, Leipzig 1895 ([https://www.google.de/books/edition/Novilatiin/ViQyp5eKPGgC?hl=de&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ernst+Beermann%22&printsec=frontcover Guglolibroj]) * ''Zur Weltsprache-Frage'', ([[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Königliches Gymnasium zu Erfurt]]. Beilage zum Jahresbericht 1900/01), 33 paĝoj, presejo Fr. Bartholomäus, Erfurt 1901 * ''Die internationale Hilfssprache Novilatin,'' Leipzig: Dietrich & Weicher, 1907. ==Literaturo== *[[Detlev Blanke]]: "Ernst Beermann (1853-1936). Zum 150. Geburtstag eines Pioniers der Weltsprache-Idee" - ĉe: ''MittVGAErfurt,'' 64/2003, p. 169 ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/130382051 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Vivtempo|Beermann, Ernst}} {{Ĝermo|germano|volapukisto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Lingvokreintoj]] [[kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] mn1buvppbvheyk4ht43wuh6x75x6gcq Supo 0 39617 9418992 9155800 2026-07-02T18:19:53Z Sj1mor 12103 9418992 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Supo''' estas [[likvaĵo|likva]] [[manĝaĵo]], ofte farita el [[legomo]]j (kun aŭ sen [[viando]]). Plej ofte oni manĝas la supon varma sed ekzistas ankaŭ malvarmaj supoj kiel la hispanaj [[gazpaĉo]] aŭ [[aĥoblanko]] kaj la slava [[malvarma barĉo]]. == Vidu ankaŭ == * [[buljono]] * [[unupotaĵo]] * [[potaĵo]] * [[kaĉo]] * [[raguo]] * [[Paragvaja supo]] == Proverbo == Ekzistas 3 [[proverbo]]j pri supo (kaj 45 pri [[manĝo]]) en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-11-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Inter la mano ĝis la buŝo ofte disverŝiĝas la supo.''}} * {{citaĵo|''Ne por lupo estas supo.''}} * {{citaĵo|''Propra supo brogas, fremda allogas.''}} <gallery> Dosiero:Instant miso soup.jpg|[[Misosupo]], tipa japana manĝaĵo Dosiero:Vegetable beef barley soup.jpg|Supo kun bovaĵo, legomoj kaj hordeo Dosiero:Chicken-pho-vietnamese-soup.JPG|Vjetnama supo </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} {{projektoj|commonscat=Soup|q=Supo|ReVo=sup}} {{ĝermo}} [[Kategorio:Supoj| ]] ovdn8v86jh62j2xw12oep9qoghs4eg5 Guantanamo 0 45157 9419506 9132518 2026-07-03T11:55:48Z Sj1mor 12103 9419506 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CU-14|situo sur mapo2=|zomo=10}} '''Guantanamo''' aŭ ''Gvantanamo'' (en la [[hispana lingvo]] '''Guantánamo''', elparolata kaj en E-o ankaŭ '''Gŭantanamo''') estas la nomo de la provinco kaj de ĝia ĉefurbo en la oriento de [[Kubo (lando)|Kubo]]: == Provinco == [[Dosiero:Guantanamo in Cuba.svg|dekstre|eta|Mapo de la provinco de Guantanamo en Kubo]] Guantanamo estas la plej orienta provinco de Kubo. * Surfaco: 6.178&nbsp;km² * Loĝantaro: 507.300 homoj * Loĝdenseco: 82 homoj en km² La arkitekturo kaj la kulturo estas iom diferencaj de tiu de la cetero de Kubo, pro la influo de aliaj [[Kariba Maro|karibaj]] landoj. == Urbo == Guantanamo estas la ĉefurbo de la provinco. La loĝantaro estas de ĉ. 208.000 homoj. * '''Koordinatoj:''' {{koordinatoj gm|20|08|N|75|12|U|montru=entekste}} == Golfo == En la provinco troviĝas golfeto nomata Guantanamo. == Militbazo == En la [[Golfo de Guantanamo]], 15&nbsp;km for de la urbo, ekzistas militbazo de la [[Usono|usona]] armeo. Ĝi estis muntita en [[1898]], post la fino de la milito de sendependiĝo de Kubo, dum kiu la usona registaro invadis la insulon pretekstante helpon al la sendependistoj. La bazon oficiale cedis la unua prezidento de Kubo (kaj usona civitano) [[Tomás Estrada Palma]], surbaze de la [[Amendo Platt]], artikolo en la kuba konstitucio kiu permesis la intervenon de la usona registaro en kubaj decidoj. Poste oni decidis la pagon de luo pro la uzo de la bazo. La nuna kuba registaro de [[Fidel Castro]] ne akceptas la oficialan validecon de la traktato kaj plurfoje rifuzis la enspezon de la luo pro tiu uzo. == Malliberejo == Post la teroristaj atakoj de [[Alkaido]] en Usono la {{N|11-an de septembro}} [[2001]] kaj la milito en [[Afganujo]], la usona registaro organizis [[Malliberejo de Guantanamo|malliberejon]] en la militbazo por enprizonigi diversajn honojn suspektatajn pro [[terorismo]]. La leĝa situacio estas kontestata eĉ ene de Usono, pro la konsidero de [[eksterteritorieco]] kiun oni donas al la prizonuloj, kio malhelpas la aplikon de la rajtoj agnoskataj de la usona leĝaro. Ankaŭ ekzistas akuzoj de [[torturo]]. == ''Guantanamera'' == ''[[Guantanamera]]'' (''ino el Guantanamo'') estas nomo de poemo de [[José Martí]], kiu fariĝis kanto, eble la plej konata de Kubo. ''[[Guantanamera (filmo)|Guantanamera]]'' estas ankaŭ [[filmo]] de [[Tomás Gutiérrez Alea]] kaj [[Juan Carlos Tabío]]. == Vidu ankaŭ == * [[Malliberejo de Guantanamo]] [[Dosiero:Guantanamo Bay map.png|eta|maldekstre|180ra|<!-- Guantanamo e a _base_ ŝtato-_unidense_ _de_ Guantanamo _Bay_ -->]] [[Dosiero:Cu-map-guantanamo-city.png|eta|maldekstre|180ra|<!-- Mapo de Kubo (lando) kun la loko de Guantanamo -->]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Guantánamo_(province) Guantanamo - Wikivoyage (en)] * http://hnn.us/articles/11000.html <!-- Artikolo pri la (malliberejo, karcero) historio --> * http://www.anarchitektur.com/Territories/katalog%20deu.html * http://www.zone-interdite.net/P/area_-4512_1194.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060412024418/http://www.zone-interdite.net/P/area_-4512_1194.html |date=2006-04-12 }} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2017/08/guantanamo-ne-prizono-sed-urbo.html | titolo = Guantanamo – ne prizono, sed urbo | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-08-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170901115735/http://stanobelov.blogspot.ru/2017/08/guantanamo-ne-prizono-sed-urbo.html | arkivdato = 2017-09-01 | citaĵo = }} ''(raporto pri vizito en 2016)'' * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2017/09/gis-revido-guantanamo.html | titolo = Ĝis revido, Guantanamo! | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-14 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-09-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170914024622/http://stanobelov.blogspot.ru/2017/09/gis-revido-guantanamo.html | arkivdato = 2017-09-14 | citaĵo = }} ''(raporto pri vizito en 2016)'' * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/guantanamo Artikoloj pri Guantanamo] {{eo}} {{-}} {{Projektoj|commonscat=Guantanamo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Kubo]] [[Kategorio:Provinco Guantanamo]] n6ar6aa316o23gfa2wlklsuqg0776b4 Hendrik Conscience 0 47540 9418780 8783151 2026-07-02T12:28:53Z Sj1mor 12103 9418780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Hendrik CONSCIENCE''' ([[Antverpeno]], [[3-a de decembro]] [[1812]] – [[Bruselo]], [[10-a de septembro]] [[1883]]) estis [[Flandrujo|flandra]] verkisto. Konata eldiro pri li estas "Li al sia popolo instruis la legadon". == Verkoj (elektaĵo) == === Precipaj verkoj === * [[De omwenteling van 1830]] (1858) * De loteling (filmita) * ''[[La Leono de Flandrujo (libro)|La Leono de Flandrujo]]'' (nl: ''De Leeuw van Vlaanderen''), verkita en 1838 kaj filmita de [[Hugo Claus]]. Conscience verŝajne inspiriĝis al verkado de ''La Leono de Flandrio'' post kiam li vidis la pentraĵon "De Groeningeslag" de [[Nicaise de Keyser]]. En la romano Conscience priskribas la '''[[Batalo de la oraj spronoj|Batalon de la oraj spronoj]]''', kiun li uzas kiel fonon por skizi la amoaventurojn de Machteld, la filino de Robrecht la 3-a van Bethune kun kavaliero Adolf van Nieuwlandt. Al Conscience oni ofte riproĉas, ke li en sia libro ne ĝuste priskribas la historion tiel, kiel ĝi vere okazis. Robrecht la 3-a van Bethune ekzemple aperas en la libro kiel kavaliro de la flandra armeo je la batalkampo, dum li vere restadis en franca prizono. Conscience tamen estis konsultinta dudekon da historiaj fontoverkoj, vizitis mem la lokon de la bataloj kaj petis konsilon de spertuloj pri mezepoka historio. Pro la giganta sukceso de ''La Leono de Flandrujo'', pri Conscience oni diras, ke li "Instruis al sia popolo la legadon". Cetere tiu ĉi libro forte kontribuis al la flandra memkonsciiĝo en la 19-a jarcento kaj al la kresko de la [[Flandra Movado]] ĝis en la 20-a jarcento. === Ceteraj verkoj === ''In 't Wonderjaer 1566'' (1837); ''Geschiedenis van graaf Hugo van Craenhove en van zijnen vriend Abulfaragus'' (1845); ''Hlodwig en Clothildis'' (1845); ''Simon Turchi'' (1859); ''De Kerels van Vlaanderen'' (1871); ''Everard 't Serclaes'' (1874); ''Hoe men schilder wordt'' (1843); ''Houten Clara'' (1850); ''De plaeg der dorpen'' (1855); ''De geldduivel'' (1856); ''Het ijzeren graf'' (1860); ''De burgers van Darlingen'' (1869); ''Bella Stock'' (1861); ''Het goudland'' (1862); ''Eene O te veel'' (1872); ''Een stem uit het graf'' (1872); ''Een zeemanshuisgezin'' (1872); ''Eene verwarde zaak'' (1874); ''[[Rikke - Tikke - Tak|Rikke-tikke-tak]]'' (1845); ''Blinde Roza'' (1850); ''Baes Gansendonck'' (1850); ''De arme edelman'' (1851); ''De grootmoeder'' (1853). – Diversen: ''Geschiedenis van België'' (1845); ''Eenige bladzyden uit het boek der natuer'' (1846); ''Redevoeringen'' (1858); ''Geschiedenis mijner jeugd'' (1888; <sup>2</sup>1978, bew. en inl. d. M. Gijsen). == Tradukoj en Esperanto == * El 'De loteling'; La letero al la rekruto; 1850/1904; * El 'Het ijzeren graf'; En vilaĝa tombejo; 1860/1904; tradukis [[Raymond Van Melckebeke]] * El 'Jacob van Artevelde'; Mortigo de Jakobo Van Artevelde; 1849/1904; tradukis Lucas, E. * ''Blinda Rozo''; 1906; tradukis Melckebeke-Van Hove * El ''De leeuw van Vlaanderen'' (''La Leono de Flandrujo''); 1838/1929; tradukis [[Hendrik Bulthuis]] * Wat eene moeder lyden kan : ware geschiedenis (1); Kion patrino povas suferi (1); 1844/1912; tradukis [[Frans Schoofs]] * Eltrovaĵo de la diablo; 1913; tradukis [[Frans Schoofs]] * El 'Geld en adel'; La peto pri mono ; 1913; tradukis [[Michel Sebruyns]] * El 'Baas Ganzendonck'; La enterigo de Liso ; 1913; tradukis Klingelhoets, M. * Antverpeno dum la unuaj jaroj de la XVIa jarcento; 1913; tradukis Klingelhoets, M. * La avino, rakonto de Joĉjo kaj marinjo; 1913; tradukis Velde, A. Van der * El 'Simon Turchi'; La Skeldo antaŭ Antverpeno en la XVI-a jarcento; 1913; tradukis Wilcke, O. * Anstataŭanto trovita!, El 'la du amikoj'; 1913; tradukis Colijn, E. * Ĉe la kampolumo, El 'Bavo kaj Lieveken'; 1913; tradukis Klingelhoets * El 'De leeuw van Vlaanderen'; La perfidulo; 1913; tradukis Jacobs, J. * El 'Redevoeringen'; Belglando dum 1948; 1913; tradukis Cassiers, K.A. * Fulmotondro super la erikejo; 1913; tradukis Cassiers, K.A. * El 'De leeuw van Vlaanderen'; El ''La leono de Flandrujo''; 1838/1924; tradukis [[Hendrik Bulthuis]] * El ''[[Rikke - Tikke - Tak]]''; 1851/1928; tradukis [[Maria Elworthy-Posenaer]] * ''De leeuw van Vlaanderen; La Leono de Flandrujo''; 1838/1929; tradukis [[Hendrik Bulthuis]] * La letero al la rekruto; tradukis [[Raymond Van Melckebeke]] * La du amikoj; tradukis Jacobs, A. * Rikke-tikke-tak; [[Rikke - Tikke - Tak]]; 1851/1912; tradukis [[Maria Elworthy-Posenaer]] ===Recenzoj=== Pri '''Kion patrino povas suferi''' {{citaĵo|Tiu ĉefverko to de nia flandra mondfama verkisto estas bonega tradukita kaj ni ne dubas pri la sukceso de tiu bele eldonita libreto kies prezo estas tre malalta.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} ---- Pri ''Blinda Rozo'' {{citaĵo|Jen estas la titolo de nova tre atentinda verko : ĝi estas la traduko de la fame konata : « Blinde Roza » de nia glora flandra prozisto : Hendrik Conscience. La verkoj de tiu plej bona verkisto konservas ankoraŭ ravan ĉarmon de juneco, de freŝeco, de sincera kortuŝeco ; ekster ĉia malfacila serĉado de afekta sentado, ili celas al ĝusta pentrado de ĉiaj homaj doloroj kaj ĝojoj, de ĉiaj pasioj kaj [[kormovo]]j : tial ili estas vere naturaj kaj, ĉar ili perfekte enpenetras en la reala ĉiutaga vivado kun ĝiaj senhaltaj ridoj kaj larmoj, laboroj kaj plezuroj, tial ili ankoraŭ plejmulte estas ŝatataj de la [[flandra popolo]]. Ho, certe, tre malproksime ili staras for de la nuna malkvieta, bruanta speco de literaturo : sed, kiel ĉi tiu prave konvenas por iom distriĝi nian lacan, laboregantan kaj spiregantan altrangularon, tiel ankaŭ la verkoj de Conscience, tiom multe sinceraj, naturaj, homaj, ankoraŭ plaĉas kaj tre longe plaĉos al la homamaso, kiu sincere ridas kaj ploras, amas kaj laboras, kiu sincere vivas : al la [[popolo]]. Kaj tial ankaŭ, dum la tempo rapide forgesos tiom da nunaj gloraj verkistoj, ĝi nedifektite konservos la laboron de tiuj kiuj, same kiel Conscience, sincere priskribis la veran vivadon de sia [[epoko]]. Cetere, inter la verkoj de Conscience, « Blinde Roza » estas rimarkinda pro la rava priskribo de plej delikataj kaj kortuŝaj sentoj. Tre bone do verkiston kaj verkon elektis la respektinda autorino : [[Mathilde Van Hove|Sinjorino E. Van Melckebeke]], patrino de [[Raymond Van Melckebeke|la konata prezidanto de la Antverpena Grupo]]. Kaj mi aldonu ke la traduko vere estas inda je la originalo : tre flua, tre dolĉa kaj agrabla estas la Esperanta stilo de la verko : ĉu povis esti alie kiam oni subskribas per nomo tiom inuite esperantista ? Zorge presita ĉe la presisto de la « Belga Sonorilo », la libro, plie, estas ornamata per multaj belaj bildoj. Tre bedaŭrinde, la kruela morto trafis la aŭtorinon antaŭ la publikigo de la verko, kaj la filo devis fini la patrinan laboron. Korpreme, ĉar tiom da fojoj mi pasigis longajn kaj agrablajn horojn ĉe tiu modela familio esperantista, mi raportas pri la postmorta verko de tiu fervorega Esperantistino : eĉ malaperinte el nia rondo, ŝi ankoraŭ laboras por ŝia karega Esperanto, ĉar ŝia verko ne sole utilos al la flandra literaturo, kiun ĝi diskonigos kaj Satigos, sed ankoraŭ al nia lingvo, kies literaturon ĝi vere pliriĉigos per bela kaj laŭdinda verko. Kaj, kiel ŝia libro, la memoro pri la bedaŭrata [[aŭtorino]] longe vivados ĉe la Esperantistoj. |[[Maurice Seynaeve|Dro M. Seynaeve]]. [[La belga sonorilo]] - Numero 053, Januaro (1907)}} == Vidu ankaŭ == * [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Hendrik Conscience}} * [http://eo.wikisource.org/wiki/Rikke-tikke-tak/Anta%C5%ADparolo Biografieto farita de Maria Posenaer en la Antaŭparolo de Rikke-tikke-tak] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120310031730/http://eo.wikisource.org/wiki/Rikke-tikke-tak/Anta%C5%ADparolo |date=2012-03-10 }} * http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anderen {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221110847/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anderen/ |date=2006-02-21 }} <!-- _Boeken_ _van_ _Conscience_ _in_ _Project_ _Coster_ --> * {{Gutenberga aŭtoro|id=Hendrik_Conscience|nomo=Hendrik CONSCIENCE}} <!-- _Boeken_ _van_ _Conscience_ _in_ Project Gutenberg --> * http://users.skynet.be/ovo/HendrikConscience.html <!-- _Artikel_ _over_ _Conscience_ _ter_ _gelegenheid_ _van_ _zijn_ _100e_ _geboortedag_ --> * http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=7050 <!-- Trovi-A-Maltrankviliga profilo por Hendrik CONSCIENCE --> {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Conscience, Hendrik}} [[Kategorio:Flandraj verkistoj]] [[Kategorio:Nederlandlingvaj verkistoj]] 4rdaejcup6n4c7k6zl4rild1w0xwyz2 MS-DOS 0 48740 9419462 9333462 2026-07-03T10:36:49Z Sj1mor 12103 9419462 wikitext text/x-wiki {{Informkesto operaciumo |nomo = |familio = DOS |logotipo = Msdos-icon.png |grandeco = 100 |ekrankopio = StartingMsdos.png |subteksto = MS-DOS ekas |evoluiganto = [[Microsoft]] |retpaĝo = |fonta kodo = plejparte nedisponebla, krom kelkaj tre malnovaj versioj |licenco = |kernotipo = |apera dato = {{Dato|12|08|1981}} |apera TTT = |versio = 8.0 |versia dato = {{Dato|14|09|2000}} |versia TTT = |subteno = |rilataj = }} {{Informkesto organizaĵo}} '''MS-DOS''' (mallonge por la [[angla lingvo|anglalingva]] ''Microsoft-Disk Operating System'', ''Mikrosofta Diska Operaciumo'') estis la unua [[operaciumo]] de [[Mikrosofto]] por personaj komputiloj. Ĝiaj funkcioj precipe koncernas la administradon de [[dosiero]]j. Por tio ĝi uzis la dosier-sistemon [[FAT]] (angle: ''File Allocation Table'' = dosiero-lokiga tabelo). MS-DOS estis kreita por la [[procesoro]] [[8086]] de [[Intel]] kaj esence dependas de ties instrukciaro. Fine de la [[1980-aj jaroj]] ĝi estis la plej uzata operaciumo por unu-uzanto-komputiloj. La [[Vindozo|vindozaj]] generacioj 95, 98, 98SE kaj ME dependas de MS-DOS, ĉar ili ne havas propran sistemon pri dosieroj kaj aliaj esencaj funkcioj. La populareco de MS-DOS influis la evoluon de la procesoroj de Intel, kiu longe zorgis, ke postaj generacioj de procesoroj subtenu la parte anakronismajn funkciojn de MS-DOS. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * https://web.archive.org/web/20000929051817/http://members.fortunecity.com/pcmuseum/dos.htm Muzeo de persona komputilo * http://www.nukesoft.co.uk/msdos {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060315063953/http://www.nukesoft.co.uk/msdos/ |date=2006-03-15 }} ''MS-DOS referenco'' * http://www.computerhope.com/history/dos.htm Historio de MS-DOS * http://www.freedos.org Pri [[FreeDOS]] - libera operaciumo kongrua kun MS-DOS {{Ĝermo|komputiko}} {{Operaciumo}} [[Kategorio:Operaciumoj]] [[Kategorio:Mikrosofto]] 1cq7tify8us4ee47sesbzs8y4zj14hb Ujgura Aŭtonoma Regiono Ŝinĝango 0 50063 9418908 9418463 2026-07-02T15:23:48Z Crosstor 3176 /* Urboj, kuntiritaj areoj */ 9418908 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Nekonfuzenda kun '''[[Ŝjinjango]]''' kiu estas milionurbo en [[Ĉinio]]}} {{Informkesto Ĉina provinco | EsperantaNomo = Ŝinĝjango | ĈinaNomo = 新疆 | PinjinaNomo = Xīnjiāng | Mallongigo = 新 (Xīn) | LokaNomo = | LokaLingvo = | LokaTransskribo = | Mapo = China Xinjiang.svg | MapoGrandeco = 275 | MapoEtikedo = | SignifodeNomo = nova limo | AdministraSpeco = [[Administra divido de Ĉinio|Aŭtonoma regiono]] | Ĉefurbo = [[Urumĉio]] | PlejgrandaUrbo = | Provincestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | Areo = 1664897 | Area kvoto = | Areaj procentoj = 16.7 | Latitudo = | Longitudo = |LoĝJaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |Loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} |Loĝdenso= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} | Loĝantara kvoto = | EkoJaro = | MEP = | MEPpokapo = | HDI = | HDINivelo = | HDIJaro = | Etnoj = [[Ujguroj]] (45,8%)<br />[[Hanoj]] (40,5%) | ISOMallongigo = | Retejo = |kesteroj= {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |subŝablono=jes |kategorio=Provinco |bildo = Ürümqi Geschäftsviertel.JPG <!-- por vikidatumoj--> |lando = {{Ĉinio}} |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = CN-XJ |mapo1 lokumilo = Ŝinĝjango |kodo = CN-XJ |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }}}} '''Ŝinĝjango''' (laŭ [[PIV2002]]; [[Ĉina lingvo|ĉine]] 新疆 [ɕín.t͡ɕjáŋ], [[Pinjino|pinjine]] '''Xīnjiāng''', poŝtpinjine '''Sinkiang''' kaj [[Ujgura lingvo|ujgure]] شىنجاڭ [ʃinˈd͡ʒɑŋ]), plennome '''Ujgura aŭtonoma regiono Ŝinĝjango,''' estas provinco de [[Ĉinio]]. La nomo pli-malpli signifas ''nova limo, lando''. Iom malpli ol duono de la loĝantaro konsistas el [[ujguroj]], [[tjurkaj popoloj|tjurka popolo]]. Ŝinĝjango estas signifa ankaŭ strategie kaj ekonomie: en ĝi troviĝas altvaloraj rezervoj de nafto, tergaso kaj mineraloj. Krome, ĝi funkcias kiel la okcidenta enirejo de Ĉinio al aliaj partoj de [[Eŭrazio]]<ref>(angla) Elilse Anderson, ''[https://lareviewofbooks.org/article/politics-pop-rise-repression-uyghur-music-china/ The Politics of Pop: The Rise and Repression of Uyghur Music in China]'', Los Angeles Review of Books, la 31-an de majo 2020.</ref>. == Geografio == Ŝinĝjango situas de 7435 metroj super la marnivelo ĝis 155 metroj sub la marnivelo en la nordokcidento de Ĉinio, kovras 1,66 milionojn da kvadrataj kilometroj, kiuj konsistigas 1/6 de la ĉioma areo de Ĉinio kaj estas pli granda ol [[Francio]], [[Germanio]], [[Hispanio]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]] kune. Ĝi estas la plej granda provinc-nivela regiono en Ĉinio kaj limas al ok landoj: [[Mongolio]], [[Rusio]], [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]], [[Taĝikio]], [[Pakistano]], [[Afganio]] kaj [[Barato]]. == Loĝantaro == Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la regiono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Historie, la nombro de loĝantoj estis 17,4735 milionoj (en 1998); kaj 21,8158 milionoj (en 2010), kun loĝantara kresko: 1.281% jare. Tie loĝas 10,733 milionoj da naci-malplimultanoj, kiuj konsistigas 61.42% de la totala loĝantaro de la regiono. En Ŝinĝjango vivas 6,601 milionoj da [[hanoj]]. Tie estas entute 47 nacioj kaj el ili de generacio al generacio vivas ĉefe [[ujguroj]], [[hanoj]], [[kazakoj]], [[hujoj]], [[mongoloj]], [[kirgizoj]], [[taĝikoj]], [[ŝibeoj]], [[uzbekoj]], [[manĉuroj]], [[dauroj]], [[tataroj]] kaj [[rusoj]]. === Ujguroj === Dum jarcentoj, la [[ujguroj]] konservis sian lingvon kaj restis fidelaj al islamo. Dum diversaj mongolaj superregadoj la ujguroj estis devigataj fariĝi islamanoj<ref>(nl) [[Erika Fatland]], ''De Grens'' (La landlimo), p.246, De Geus, 2019, ISBN 978 90 445 4087 1, origina titolo 'Grensen - Eine Reise Rundt Russland'. (Landlimoj - vojaĝo ĉirkaŭ Ruslando).</ref>. La usona registaro kaj homrajtaj organizaĵoj asertas, ke en la regiono loĝas 13 milionoj da islamanoj (ĉefe ujguroj) kaj ke ili estas [[:n:Ĉinio persekutas la islaman malplimulton en Ŝjinĝjiango|severe persekutataj]] de la ĉina registaro. Ili asertas, ke islamaj religiaj konstruaĵoj estas regule detruataj (10-15 mil moskeoj ekde la fino de 2016) kaj ke ekde komenco de 2017 ĝis miliono da ujguroj troviĝas en koncentrejoj, oficiale nomataj "reedukaj centroj". La ĉina registaro neas tiujn akuzojn kaj asertas, ke ĉiuj striktaj rimedoj estas aplikataj nur por malaltigi danĝeron de islama ekstremismo. Laŭ la ĉinaj aŭtoritatoj la realo estas, ke multaj junaj islamanoj, precipe en la kvar malpli evoluintaj regionoj en la suda parto de la regiono, ne ricevas sufiĉe da edukado, kio igas ilin vundeblaj de la propagando de radikala islamismo<ref>(en) ''[http://www.chinadaily.com.cn/a/201810/18/WS5bc87afaa310eff30328336e.html Reality of Xinjiang different from that portrayed by West: China Daily editorial]'', ''[[China Daily]]'', la 18-an de oktobro 2018</ref>. Darren Byler, antropologo el [[Seatlo]] ĉe la [[Universitato de Vaŝingtonio]] asertas, ke la programoj, kiel ''Malfermu la nordokcidenton'' en la [[1990-aj jaroj]] kaj la pli vasta ''Malfermu la okcidenton'' en la [[2000-aj jaroj]], permesis al hanaj terkulturaj kompanioj pretendi ujgurajn terpecojn kaj vastigi industriskalan terkultivadon en la plejparte ujgura regiono. Li konsideras tion formo de [[:n:Ĉinio ekonomie subpremas la ujgurojn en Ŝjinĝjiango|ekonomia subpremado de la uguroj]], kiuj estas diskriminaciataj, malebligante ke ili okupu plej profitajn laborpostenojn, kaj forpremataj el siaj terenoj. == Urboj, kuntiritaj areoj == * [[Urumĉio]] (ĉefurbo, distriktonivela) * [[Hami]] (prefektujnivela) * [[Karamaj]] (prefektujnivela) * [[Turfan]] (prefektujnivela) * [[Kaŝgar]] (subprefektujnivela) * [[Aral (Ĉinio)]] (subprefektujnivela) * [[Aksu]] (distriktonivela) * [[Altaj]] (distriktonivela) * [[Artuŝ]] (distriktonivela urbo en la pleja okcidento) * [[Bole (Ŝinĝango)]] (distriktonivela) * [[Fukan]] (distriktonivela) * [[Hotan]] (distriktonivela) * [[Jinin (Ŝinĝango)]] (distriktonivela) * [[Kokdala]] (distriktonivela) * [[Korla]] (distriktonivela) * [[Ŝihezi]] (distriktonivela urbo en la pleja nordo) * [[Taĉeng]] (distriktonivela urbego, [[limurbo]]) == Historio == Ŝinĝjangon konkeris Ĉinio en 1757. == Agrikulturo == Tie troviĝas 68 milionoj da hektaroj da tero utiligeblaj por terkulturado, forstumado kaj paŝtado, kiuj konsistigas 41.19% de la totala areo de la regiono. La kultureblaj kampoj kovras 9.33 milionojn da hektaroj kaj nun 4 078 700 hektaroj estas kulturataj. Tie natura herbejo kovras 48 milionojn da hektaroj. Artefarita herbejo kovras 666 700 hektarojn. Ĝi estas unu el la kvin plej grandaj paŝtejoj de la lando. En Ŝinĝjango la tero utiligebla por forstumado estas 4 839 300 hektaroj (arbaroj kovras l 533 300 hektarojn), kaj la akumulita ligno-kvanto estas 250 milionoj da kubaj metroj. === Bestoj kaj vegetaĵoj === En Ŝinĝjango loĝas 699 specoj de sovaĝaj animaloj, el kiuj estas 85 specoj de fiŝoj, 7 specoj de amfibioj, 45 specoj de rampuloj kaj 137 specoj de mamuloj. Jam konstatiĝis, ke tie estas 4 000 specoj de sovaĝaj vegetaloj, el kiuj [[kanaba apocino]] kaj tarakso (''Taraxacum kok-saghyz''), kaj aliaj mil specoj de vegetaloj estas tre valoraj. == Ekonomio == * Enlanda tuta produkto-valoro: 111,667 miliardoj da juanoj (en 1998) * Po-kapa produkto-valoro: 6667 juanoj (en 1998) * Financa enspezo: 6.53928 miliardoj da juanoj (en 1998) === Ekstera komerco === Ŝinĝjango havas konstantan komercan rilaton kun pli ol 70 landoj kaj regionoj. Nun ĝi eksportas proksimume 200 specojn de varoj, sed antaŭe nur dekkelkajn specojn. La de ĝi eksportataj lokaj specialaĵoj, tekstilaĵoj kaj maŝinoj havas grandan debiton en la internacia merkato. === Fremda investo === Ŝinĝjango jam uzis 2.2 miliardojn da juanoj investitajn de alilandaj entreprenistoj. En 1998 la totala importa kaj eksporta valoro de la entreprenoj investitaj de alilandaj komercistoj atingis 115.58 milionojn da usonaj dolaroj, el kiuj la eksporta -- 84.99 milionoj kaj la importa -- 30.59 milionoj. === Ĉefaj industrioj === Petrola ekspluatado, petrola kemi-industrio, teks-industrio, gren-produktado, kemi-industrio, maŝino-industrio, elektro-produktado kaj forstuma industrio. === Minejoj === Tie jam malkovriĝis 122 specoj de minaĵoj, inter kiuj la rezervo-kvanto de perilio, muskovito, natria salpetro, kaolino kaj serpenteno okupas la unuan lokon de la tuta lando; la konstatita rezervokvanto de fererco estas 730 milionoj da tunoj. Tie subtere estas pli ol 70 specoj de ne-metalaj minaĵoj, el kiuj muskovito, gemo, asbesto kaj Hetian-jado estas famaj tra la tuta mondo. Tie la rezervo-kvanto de salo estas 318 milionoj da tunoj, tiu de soda sulfato 170 milionoj da tunoj, kaj tiu de natria salpetro 2 326 000 tunoj. === Energio === La jara forfluanta surtera akvo-kvanto de la tuta regiono estas ĉ. 88,4 miliardoj da kubaj metroj, la ekspluatebla subtera akvo estas 25.2 miliardoj da kubaj metroj kaj [[glaĉero]]j kun akva rezervokvanto de 2580 miliardoj da kubaj metroj, kovras 24 000 kvadratajn kilometrojn. En Ŝinĝjango la taga sunbrilado estas longa kaj la jara sunbrilado estas meznombre 2600-3400 horoj. La karba rezervokvanto konsistigas 37,7% de tiu de la tuta lando kaj tiu de petrolo kaj natura gaso estas 30 miliardoj da tunoj kaj konsistigas pli ol kvaronon de tiu de la tuta lando. == Telekomuniko == Nun ĉiuj prefektejoj kaj gubernioj estas ligitaj per aŭtomata longdistanca telefona reto. Bone funkcias ankaŭ optika kablo liganta la regionon kun Eŭropo kaj aliaj landoj de Azio. === Radio kaj televido === Tie estas 6 radio-stacioj, 39 kurt- kaj mezondaj radio-elsendaj stacioj, 18 TV-stacioj, 61 TV-elsendaj kaj transsendaj stacioj, ĉiu kun kapacito de pli ol unu kw. == Trafiko == === Fervojoj === La projekto rapidigi trajnan veturadon sur Ŝinĝjango–[[Lanzhou]]-a Fervojo, unu el la gravaj projektoj por triafoja rapidigo de la trajna veturado en Ĉinio, estas efektivigata glate. Laŭ plano la projekto estos plenumita antaŭ la unua de oktobro, 2000. La Ŝinĝjango–Lanzhou-a Fervojo, pli ol 2 000 km longa, estas trunka fervojo liganta la orienton de Ĉinio kun ĝia okcidento. Funkcias ankaŭ du-traka linio. La fervojo en suda Ŝinĝjango inter Korla kaj Kashi nun estas en streĉa konstruado. Oni jam elspezis 2,4 miliardojn da juanoj por okcidenten-etenda projekto de la Sud-Ŝinĝjanga Fervojo, kaj la 29-an de decembro 1998 la fervojo jam atingis [[Xiggar]], kaj la linio jam longas entute 826.9 km. La unuan de decembro 1998, la sekcio inter [[Korla]] kaj [[Aksu]] komencis funkcii. === Ŝoseoj === Ĉiuj prefektejoj kaj gubernioj de Sinkiango kaj 99% de ĝiaj distriktoj nun estas ligataj de ŝoseoj. La 7 ŝtataj trunkaj ŝoseoj kaj 62 regionaj ŝoseoj kune formas facilan trafikan reton kun Urumqi kiel la centro, kiu ligas la regionon kun Gansu, Qinghai en la oriento kaj Tibeto en la sudo kaj multaj landoj de Meza Azio en la okcidento. Ĝis la fino de 1998 funkcias 32701 km da trunkaj ŝoseoj. === Akvovojoj === Sur la riveroj Ili kaj Ertix iras sezonaj pasaĝero-ŝipoj kaj barĝoj. === Aviado === Ŝinĝjango estas la loko, kie la civilaj flughavenoj estas plej multaj kaj aerlinioj plej longaj en Ĉinio. La Flughaveno Urumqi estas unu el la 6 internaciaj flughavenoj de Ĉinio. De tie oni povas flugi al [[Okcidenta Azio]] kaj [[Eŭropo]]. De [[Urumqi]] oni povas flugi rekte al Lanzhou, [[Xi'an]], [[Pekino]] kaj [[Ŝanhajo]]. En la regiono oni povas flugi de Urumqi al Hami, Korla, Kuqa, [[Hotan]], [[Kashi]], [[Aksu]], [[Yining]], [[Karamay]], [[Fuyun]] kaj [[Altay]]. Nun la Flughaveno Urumqi estas grandigata. En 1998 la Ŝinĝjanga Aviada Kompanio transportis varojn sume de 298 773 400 t.hkm., 1 340 600 homojn kaj 26 862,4 tunojn da poŝtaĵoj. == Projektoj bezonantaj fremdan investon == Agrokulturo, brulaĵoj, telekomunikado, urba konstruado, higieno, industria prilaboro, turismo, ekstera komerco, financo, asekuro, poŝtado kaj [[podetala komerco]]. Post kiam oni decidis la gravajn punktojn por utiligi fremdan investon en 2000, Ŝinĝjango plene utiligas la ŝtatajn politikojn favorajn al la meza kaj okcidenta partoj de Ĉinio. La koncernaj departementoj atente observas la evoluon de la lando por [[WTO]] kaj studas koncernajn regulojn por ellabori siajn principojn cele perfektigi la ekonomian konstruadon. == Bildgalerio == <gallery widths="330" heights="330"> Dosiero:Urumqi skyline (2).jpg|Larĝaj stratoj dominas la nuntempan urban pejzaĝon. Dosiero:Xinjiang nationalities by prefecture 2000.png|Mapo de Sinkiango laŭ etnoj en ĉiu prefektejo. </gallery> {{Projektoj|n=Kategorio:Ŝinĝango}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Mongola Imperio]] * [[La Voĉo de la Silka Vojo]] * [[ujgura lingvo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{cn}}) <br/> {{Provincoj de Ĉinio}} [[Kategorio:Ŝinĝango| ]] 1wpeymrvohvtlmy4b629d1dfiy944ac Joseph Goebbels 0 50410 9419399 8462176 2026-07-03T09:59:06Z Sj1mor 12103 9419399 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | honora titolo = [[D-ro]] | nomo = Joseph Goebbels | dosiero = Bundesarchiv Bild 183-1989-0821-502, Joseph Goebbels.jpg | grandeco de dosiero =230px | priskribo = Joseph Goebbels en la jaro 1943 | vico = | ofico = [[Federacia Kanceliero (Germanio)|Kanceliero de Germanio]] | de = [[30-a de aprilo]] | ĝis = [[1-a de majo]] [[1945]] | antaŭulo = [[Adolf Hitler]] | sekvanto = [[Count Lutz Schwerin von Krosigk|Lutz von Krosigk]] | vico2 = | ofico2 = [[Ministerio de Publika Klereco kaj Propagando|Regna ministro de publika klereco kaj propagando]] | de2 = [[13-a de marto]] [[1933]] | ĝis2 = [[30-a de aprilo]] [[1945]] | antaŭulo2 = Neniu <small>(''La ministerio kreita en marto de 1933.'')</small> | sekvanto2 = [[Werner Naumann]] | dato de naskiĝo = [[29-an de oktobro]] [[1897]] | loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Rheydt]], [[Reĝlando de Prusio]], [[Germana Regno|Germanio]] | dato de morto = [[1-an de majo]] [[1945]] | loko de morto = [[Dosiero:Flag of German Reich (1935–1945).svg|20px]] [[Berlino]], [[Nazia Germanio]] | nacieco =[[germanoj|germano]] | edzo/ino = [[Magda Goebbels]] | partio = [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] | rilatoj = | infanoj = | sidejo = | alma_mater = [[Universitato de Bonn]] <br /> [[Universitato de Würzburg]] <br /> [[Universitato de Freiburg]] <br /> [[Universitato de Heidelberg]] | okupo = | profesio = [[politikisto]] | religio = | subskribo = Joseph Goebbels Signature.svg | ttt-paĝo = | notoj = }} '''Joseph GOEBBELS''', en esperanto '''Jozefo GEBELSO'''<ref>[https://groups.google.com/forum/#!msg/soc.culture.esperanto/TBvlwunHKwU/DMVgtdmlMM0J]<br /> [https://groups.yahoo.com/neo/groups/per-esperanto-politiko/conversations/topics/12081] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140508223957/https://groups.yahoo.com/neo/groups/per-esperanto-politiko/conversations/topics/12081|date=2014-05-08}}<br /> [http://www.ipernity.com/group/38154/discuss/119511]</ref> (naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1897]] en ''Rheydt'' (ekde 1975 parto de la urbo [[Mönchengladbach]]; mortis la [[1-an de majo]] [[1945]] en [[Berlino]] per [[sinmortigo]]) estis ministro de [[propagando]] en [[nazia Germanio]] kaj la plej efika propagandisto de [[naziismo]] kaj [[totala milito]]. Li estis la aŭtoro de la slogano „Ein Volk, ein Reich, ein Führer“ (unu popolo, unu regno, unu gvidanto). == Deveno kaj junaĝo == Joseph Goebbels naskiĝis en severe [[katolikismo|katolika]] etburĝa familio. Li akiris bazan klerecon en greka-katolika lernejo, kaj poste li studis [[historio]]n kaj [[literaturo]]n en la [[Universitato de Hajdelbergo]]. == Goebbels kaj la unua mondmilito == Goebbels dum la [[unua mondmilito]] rifuzis soldatiĝi pro la malsana kruro, mallongigita sekve de [[poliomjelito]]. La korpa stato markis Goebbelson por la tuta resto de la vivo. Li ĉiam klopodis eminentiĝi per alia maniero, per sia intelekta fono. Li konsciis sian mankon kaj en publiko li prezentiĝis kiel „burĝa intelektulo“. Goebbels, kiu ne plenumis la idealon de sana, blondhara norda viro, klopodis tiun ĉi mankon kompensi per siaj ideologia [[fanatikismo]] kaj [[radikalismo]]. Ano de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] (NSDAP) li fariĝis en la jaro [[1922]]. Goebbels, „la malgranda doktoro“, estis malamiko de natura talento, li emfazis la [[raso|rasan]] demandon, li malamis la [[judoj]]n, li estis absolute cinika, li havis vicon da kompleksoj kaj li malamis ĉiujn, kiuj havis alian opinion ol li mem. Li malŝatis siajn aŭskultantojn, sed li kapablis aŭskulti ilin, kiam li havis la impreson, ke li povus eluzi tion iel. En la jaro [[1924]] li verkis du librojn de politika publicistiko: „Briefe an Zeitgenossen (Leteroj al samtempuloj) kaj „Die zweite Revolution“ (La dua revolucio). En la jaro [[1925]] li estis komerca manaĝero de NSDAP kaj fine de [[aŭgusto]] li estis jam ĉefa kunlaboranto de [[Gregor Strasser]]. Goebbels redaktis la periodaĵon „Nationalsozialistische Briefe“. En la jaro [[1927]] li demagogie avertis en siaj prezentoj antaŭ la danĝero de ruĝa [[Berlino]]. Li eluzis dum tio plene sian profundan kaj potencan voĉon kaj sentime li misuzis primitivajn homajn instinktojn. Goebbels estis senlaca agitanto kun donaco paralizi siajn oponantojn per murda kombino de malamo, kalumnioj kaj aludoj. Goebbels sciis mobilizi la timon de senlaboruloj en la tempo de ekonomia krizo, kiam li ludis per naciaj sentoj kun absolute malvarma kalkulo. [[Adolf Hitler|Hitleron]] tre profunde impresis la sukceso de Goebbels, kiu ŝanĝigis devene malgrandan [[Berlino|berlinan]] filion de partio en potencan organizaĵon en norda [[Germanio]]. Tial Hitler nomis lin en la jaro [[1929]] Regna propagandestro de NSDAP. La [[24-an de junio]] de [[1942]] li notis, ke Goebbels estis dotita de du aferoj, sen kiuj li ne povus priregi la situacion en Berlino: de oratoraj kapabloj kaj [[intelekto]]. Goebbels profunde malŝatis ĉian homecon. Li preferis misadon, malamon kaj disvastigadon de veneno. Li kapablis manipuli homamason per tekniko de amasa konvinkado, kio rezultis en balota sukceso de NSDAP en la jaro [[1932]], kiam Goebbels estis rolinta ĉefan rolon dum realigo de Hitler en centron de politika agado. Pro siaj meritoj li estis rekompencita la [[13-an de marto]] [[1933]], kiam Hitler nomis lin Regna ministro de publika klereco kaj propagando. Joseph Goebbels do akiris absolutan regon super ĉiuj [[amaskomunikilo]]j kiaj [[radio]], [[gazetaro]], publikigo de libroj, [[kino]] kaj alia arto. Goebbels baldaŭ „celigis“ kulturvivon direkte al [[naziismo|nazia]] ideo, kiam li uzis propagandon, premon kaj „purigon“ de arto en nomo de nacia idealo, li subigis eldonistojn kaj ĵurnalistojn al ŝtata kontrolo, li forigis ĉiujn judojn kaj politikajn oponantojn el ĉiuj influaj postenoj. La [[10-an de majo]] de [[1933]] li organizis grandan riton de „bruligado de libroj“ en Berlino, kie en grandaj fajrejoj estis bruligataj libroj de judoj, marksistoj kaj pluaj „ĝenaj“ aŭtoroj. == "Kristala" nokto == Dum kvin jaroj Joseph Goebbels laboris atenteme, ĝis kiam la nazia reĝimo ne fiksis siajn poziciojn ne akirinte la internacian postenon. Lia vera sinteno montriĝis dum [[Kristala nokto]] (Kristallnacht) el la [[9-a de novembro|9-a]] je la [[10-a de novembro]] de [[1938]], kiun li mem organizis post sia incita parolo dum renkontiĝo de partiaj gvidantoj en [[Munkeno|munkena]] Altes Rathaus. La Kristala nokto estis komenco de sangaj perfortaĵoj kontraŭ judoj. Pli malfrue Goebbels estis unu el ĉefaj farintoj de la „Fina solvo“ kaj en la jaro [[1942]] li persone inspektis deportadon de judoj el Berlino en [[koncentrejo]]jn. Goebbels opiniis, ke judoj kaj [[ciganoj]] estas senkondiĉe neniigendaj. == Goebbels kaj virinoj == Goebbels kuracis siajn kompleksojn de korpe trafita homo ne nur per la „solvado“ de juda demando, sed per persista klopodo je la favoro de belaj virinoj. En la jaro [[1937]] li klopodis je favoro de ĉeĥa aktorino [[Lída Baarová]], kiu tiutempe vivis kun [[Gustav Frölich]]. Goebbels tiutempe invitis Baarovon en la plej diversajn sociajn eventojn. Pli malfrue li invitis ŝin ankaŭ en sian vilaon en Bogensee, kie li montris al ŝi sian amon. Baarová skribis en sia taglibro, ke por amoro devas esti du, kaj se virino ne volas, nenio okazos. La intereso de Goebbels tamen imponis ŝin kaj ŝi samtempe timis lin. La [[16-an de aŭgusto]] de [[1938]] [[Magda Goebbels]] (edzino de Goebbels) plendis pri sia edzo ĉe [[Führer|Gvidanto]]. La Gvidanto aŭskultis la [[24-an de oktobro]] de [[1938]] Goebbelson rompante lian reziston. Goebbels obeeme rezignis pri ideoj al eksedziĝo kaj foriro el la funkcioj. == Goebbels kaj la Dua Mondmilito == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-17049, Joseph Goebbels spricht.jpg|eta|200px|Joseph Goebbels]] Dum la [[Dua Mondmilito]] la interrilatoj inter Hitler kaj Goebbels ankoraŭ pli multe fiksiĝis, precipe en la tempo, kiam la situacio en la orienta batalfronto turniĝis malfavore por [[Germanio]] kaj estis necese firmigi la moralon de la germana nacio kaj la [[soldato]]j batalantaj en la batalfrontoj. Kiam okcidentaj potencoj eniris en la [[milito]]n, Goebbels eluzis tiun ĉi fakton en sia incitema propagando asertante, ke Germanio havas jam nur du eblecojn: aŭ venkon aŭ absolutan pereon. En sia granda prezentiĝo la [[18-an de februaro]] de [[1943]] en berlina ''Sportpalast'' Goebbels kreis atmosferon de sovaĝaj emocioj kaj li alvokis la nacion al la totala milito. Li elvokis ondon de timo antaŭ „aziaj bandoj“ eluzante sian influon en gazetaro, [[filmo]] kaj [[radiodisaŭdigo]], por ke li firmigu la moralon de la nacio per promeso de „sekretaj armiloj“ kaj per mito de „nacia fortikaĵo“ en montaroj. Goebbels neniam perdis sian memregon aŭ sian batalspiriton. Dank‘ al sia rapida pensado kaj fulmorapida agado matene la [[Atenco de la 20-a de julio 1944|20-an de julio 1944]] li sukcesis izoli perfidulojn de la reĝimo en Ministerio por milito helpe de taĉmentoj fidelaj al la nazia reĝimo. Mallongtempe post tio la Gvidanto nomis lin Ĝenerala plenrajtigito por la totala milito. Goebbels tiel ĉi akiris ampleksajn plenrajtojn kaj li rekte influis la civilan loĝantaron kaj li ankaŭ povis transŝovi laborforton interne de la armeo. Goebbels kreis militan ŝparprogramon evoluigante fortan premon al la civila loĝantaro. Tiutempe jam Germanio staris rande de ruiniĝo kaj estis tro malfrue mobilizi pliajn fortojn. Fine de la milito Joseph Goebbels fariĝis unu el la plej proksimaj sekvantoj de Hitler, kaj la lastajn tagojn de la milito li pasigis kun sia familio en la [[fuorto]] de la Gvidanto sub la Regna kancelierejo. Kiam Goebbels komprenis, ke la nazioj bruligis malantaŭ si ĉiujn pontojn, li estis simile kiel Hitler senĉese pli multe fascinita de imago de apokalipso. Oni notas, ke senpere mortonte li proklamis: „Kiam ni estos mortintaj, la mondo ektremu!“ Sed per sia memmortigo Joseph Goebbels ne plenumis la politikan testamenton de Hitler, en kiu la Gvidanto nomis lin Regna kanceliero. Joseph Goebbels venenigis siajn ses infanojn per mortiga injekto de kuracisto de [[SS]] kaj li mem poste kun sia edzino [[Magda Goebbels]] pafmortigis sin. Goebbels evidente konsciis la tutan situacion, kiam mallongtempe mortonte li diris: „Ni enpaŝos en historion aŭ kiel la plej grandaj ŝtatuloj de ĉiuj tempoj aŭ kiel la plej grandaj krimuloj.“ == Interesaĵoj == 3.11.1939: Post la germana [[invado en Pollando]] Joseph Goebbels raportis al [[Hitler]] pri sia vizito al [[Varsovio]] kun la demando ĉu publikigi [[sieĝo de Varsovio|fotojn de la detruoj]]: ''Estas plusoj kaj minusoj de tia decido. Plusoj konsistas en ŝoka impreso'' - laŭ lia rekomendo [[Hitler]] fermis la muzeon al [[Józef Piłsudski]] en Varsovio. == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Propagando]] * [[Reinhard Heydrich]] * [[Heinrich Himmler]] * [[Adolf Hitler]] * [[SS (organizaĵo)]] * [[Manifestacio ĉe Rosenstrasse]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Goebbels, Joseph}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio]] [[Kategorio:Mortintoj en Germanio]] [[Kategorio:Eŭropaj kristanoj]] [[Kategorio:Germanaj kancelieroj]] [[Kategorio:Germanaj ministroj]] [[Kategorio:Katolikoj]] [[Kategorio:Naziaj politikistoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] [[Kategorio:Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Politikistoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Eksaj katolikoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 29-an de oktobro]] [[Kategorio:Mortintoj la 1-an de majo]] d46aw0f6jduaawnbkdh9f52ron3337o Mikslingvo 0 51299 9419141 9208637 2026-07-02T20:52:10Z DidCORN 34571 /* Listo de la mikslingvoj */ 9419141 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Mixed languages in the world.png|eta|Ĉefaj mikslingvoj tra la mondo, sen la malta lingvo.]] '''Mikslingvo''' estas [[termino]] uzata por specifa klaso de lingvoj, kiuj aperas en dulingva grupo por marki ĝian apartan [[identeco]]n. Du klasikaj ekzemploj de mikslingvoj estas [[mednova lingvo]] (en [[insulo]] [[Mednij (insulo)|Mednij]], [[Rusio]]) kaj [[miĉifa lingvo|miĉifa]] (parolata en [[Kanado]]). Foje estas klasifikataj kiel mikslingvoj ankaŭ [[surĵiko]] (orienta [[Ukrainio]]), para-romiaj lingvoj (lokaj lingvoj de [[ciganoj]]) kaj aliaj similaj idiomoj tra la mondo. La plej parolata mikslingvo estas la [[malta lingvo]] kaj la plej propagita estas la [[Portuñol (lingvo)|Portuñol]]. == Listo de la mikslingvoj == * [[Malta lingvo|Malta]] * [[Miĉifa lingvo|Miĉifa]] * [[Surĵiko]] * [[Alemañol (lingvo)|Alemañol]] * [[Camfranglais]] * [[Denglisch (lingvo)|Denglish]] * [[Franglais (lingvo)|Franglais]] * [[Spanglish (lingvo)|Spanglish]] * [[Frañol (lingvo)|Frañol]] * [[Portuñol (lingvo)|Portuñol]] * [[Japoñol (lingvo)|Japoñol]] * [[Ŝjako]] == Diferenco disde [[piĝino]] == Diference de piĝino, mikslingvo: * aperas en grupo, kiu bone parolas en ambaŭ "miksiĝantaj" lingvoj (piĝino aperas, kiam kontaktas du neinterkompreneblaj lingvoj, nekonataj por ambaŭ flankoj de paroloj); * aperas pli-malpli konscie: parolantoj kreas ĝin el materialo de du font-lingvoj dum sufiĉe mallonga historia periodo (1-2 generacioj); * mikslingvo ne celas superpason de lingvaj baroj, sed estas destinita nur por engrupaj konversacioj. == Vidu ankaŭ == * [[Franglais]] * [[Miksdialekto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}(en) [[ethnologuefamily:90050|Miksitaj lingvoj ĉe Ethnologue]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Mikslingvoj]] tfo9zv52kzh3fuodee60grdcibnfdn4 9419367 9419141 2026-07-03T08:46:28Z DidCORN 34571 Esperanglaĵo 9419367 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Mixed languages in the world.png|eta|300ra|Ĉefaj mikslingvoj tra la mondo, sen la malta lingvo.]] '''Mikslingvo''' estas [[termino]] uzata por specifa klaso de lingvoj, kiuj aperas en dulingva grupo por marki ĝian apartan [[identeco]]n. Du klasikaj ekzemploj de mikslingvoj estas [[mednova lingvo]] (en [[insulo]] [[Mednij (insulo)|Mednij]], [[Rusio]]) kaj [[miĉifa lingvo|miĉifa]] (parolata en [[Kanado]]). Foje estas klasifikataj kiel mikslingvoj ankaŭ [[surĵiko]] (orienta [[Ukrainio]]), para-romiaj lingvoj (lokaj lingvoj de [[ciganoj]]) kaj aliaj similaj [[idiomo]]j tra la mondo. La plej parolata mikslingvo estas la [[malta lingvo]] kaj la plej propagita estas la [[Portuñol (lingvo)|Portuñol]]. == Listo de la mikslingvoj == * [[Esperanglaĵo]]<ref>{{ReVo|esperangl|esperangla}} Esperanglaĵo estas termino [[ĵargono|ĵargone]] pruntita el la [[angla lingvo|angla]] al la [[esperanta lingvo]].</ref> * [[Malta lingvo|Malta]] * [[Miĉifa lingvo|Miĉifa]] * [[Surĵiko]] * ''[[Alemañol (lingvo)|Alemañol]]'' * ''[[Camfranglais]]'' * ''[[Denglisch (lingvo)|Denglish]]'' * ''[[Franglais (lingvo)|Franglais]]'' * ''[[Spanglish (lingvo)|Spanglish]]'' * ''[[Frañol (lingvo)|Frañol]]'' * ''[[Portuñol (lingvo)|Portuñol]]'' * ''[[Japoñol (lingvo)|Japoñol]]'' * [[Ŝjako]] == Diferenco disde [[piĝino]] == Diference de piĝino, mikslingvo: * aperas en grupo, kiu bone parolas en ambaŭ "miksiĝantaj" lingvoj (piĝino aperas, kiam kontaktas du neinterkompreneblaj lingvoj, nekonataj por ambaŭ flankoj de paroloj); * aperas pli-malpli konscie: parolantoj kreas ĝin el materialo de du font-lingvoj dum sufiĉe mallonga historia periodo (1-2 generacioj); * mikslingvo ne celas superpason de lingvaj baroj, sed estas destinita nur por engrupaj konversacioj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Interlingvistiko]] * [[Kojneo (lingvoscienco)|Kojneo]] * [[Kreola lingvo]] * [[Miksdialekto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}(en) [[ethnologuefamily:90050|Miksitaj lingvoj ĉe Ethnologue]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Mikslingvoj| ]] g95tioiwq9tuu4bwdpqct82av8yisn2 Kombuĉo 0 51792 9418917 9224221 2026-07-02T16:09:17Z DidCORN 34571 Kategorio 9418917 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kombucha_Mature.jpg|eta|<center>Matura kombuĉo]] [[Dosiero:Kombucha.jpg|dekstra|180ra|eta|Fermanta kombuĉo post kelkaj semajnoj]] Sub la nomo '''kombuĉo''' en la Okcidento oni komprenas malvarme trinkatan teon, kiu per [[fermenti|fermentado]] de dolĉigita teo, ekzemple verda [[teo]], kun la t.n. kombuĉafungo estas farita. Ĉe kombuĉo ne temas pri unu specio de fungo, sed pri [[simbiozo]] de diversaj [[gisto]]j (''Saccharomyces ludwigii'', ''S. apiculatus''-tipoj) kaj acidproduktantaj [[bakterio]]j (''Acetobacter xylinum'' kaj ''A. xylinoides''). La gistoj reproduktas sin nur vegete per ŝosado, ili produktas blankecan, gelatenecan tavolon sur la tersurfaco, ĉe kiu ĉiam denove supre sur la malnova estas produktata nova tavolo. Ĝia saniga efiko jam estas uzata dum jarcentoj. Kombuĉo origine datiĝus el la [[Ĉina kuirarto]], oni diras, ke ĝi jam dum la [[Ĉinaj dinastioj|Qin-Dinastio]] estis farata. Plej verŝajne estas tamen, ke kombuĉo vere venas el orienta [[Eŭropo]], eble el [[Rusio]] aŭ [[Pollando]], kaj estas invento el la [[Frua Novepoko]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kombu.de/esperant.htm Recepto por prepari Kombucho-trinkaĵon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060202020122/http://www.kombu.de/esperant.htm |date=2006-02-02 }} * [http://www.kombu.de/ La Kombucha Ĵurnalo ekzistas en 28 lingvoj] * [http://www.kombu.de/suche2.htm The International Kombucha Exchange] {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fermentintaj trinkaĵoj]] [[Kategorio:Trinkaĵoj]] 8rcgnvk24obts5r6y1z82ph9c9stz32 Sanprotekto 0 54924 9419250 9316036 2026-07-03T01:19:37Z Hmreed2002 259691 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 9419250 wikitext text/x-wiki Sanprotekto laŭ [[ĉina tradicia medicino]]. ==Sanprotekto en printempo== Laŭ la ĉin-medicina teorio la homoj konkordas al la ĉielo. En printempo ĉio en la mondo revigliĝas, la pozitiva faktoro jang en la homa korpo komencas disvolviĝi, kaj la vitala energio kaj sango cirkulas en ĝi pli vigle. Tial en printempo oni devas konkordi al la natura leĝo en la ĉiutaga vivo, manĝado, humoro k.a. Oni devas observi tiun leĝon, por ke la rilato inter homoj kaj klimato estu en ekvilibro cele al efika san-protektado. En printempo oni sentas sin laca, dormema kaj malvigla. Vintre pro ekscito de malvarmo malpliiĝas la sango cirkulanta en la haŭtaj kapilaroj kaj pliiĝas la sango cirkulanta en la cerbo kaj visceroj, sed printempe pro leviĝo de la temperaturo dilatiĝas la haŭtaj poroj, kien cirkulas pli multe da sango, dum la oksigeno liverita al la cerbo kompare malpliiĝas, kaj sekve de tio aperas la supre menciitaj fenomenoj. Por likvidi ilin unue oni devas frue enlitiĝi kaj frue ellitiĝi kaj havi ankaŭ sieston. Due, oni devas ventoli la ĉambron por teni sufiĉe da oksigeno en ĝi, ĉar malpliiĝo de oksigeno kaj pliiĝo de [[karbona dioksido]] kaj aliaj malutilaj gasoj faras la homojn dormemaj. Trie, oni devas fari pli da sportoj. Sed dum sportado oni devas movi sin malrapide kaj milde. Tiam estas rekomendinda promenado eksterdome en lozaj vestoj, kiu tre helpas al utiligo de oksigeno kaj al [[digestado]]. Oni devas promenadi kviete, senzorge, kaj dum promenado oni povas froti siajn manojn, ritme spirante, knedi la nukon, bruston kaj ventron, frapi la talion, dorson kaj eĉ la tutan korpon. Oni povas promenadi rapide aŭ malrapide, longe aŭ mallonge laŭ sia sanstato, sed neniel estu tro laca. Oni devas promeni konstante por akiri deziratan efikon. En printempo la pozitiva faktoro jango kreskas, dum la negativa faktoro jino kaj malvarmo ankoraŭ ne cedis sian lokon, tiam la frua demeto de vatitaj vestoj estas malutila al la sano kaj povas kaŭzi gripon, trakeiton, pulmiton, epidemian [[encefalito]]<nowiki/>n, morbilon, parotiditon k.a. La ĉina sanprotekta teorio avertas, ke oni ne devas frue demeti vatitajn vestojn, sed devas porti vestojn laŭ ŝanĝiĝo de la vetero. Koncerne la dieton, printempe oni devas manĝi pli da nutroriĉaj, facile digesteblaj kaj apetitvekaj manĝaĵoj, kaj ne tro tonikajn kaj tro akrajn manĝaĵojn. Estas tre utile, ke oni konvene uzas vinagron en preparado de pladoj. Fakuloj de ĉina san-protekta teorio opinias, ke la homaj visceroj havas konkordan rilaton kun la kvar sezonoj de la jaro kaj printempo konkordas al la hepato, tial en printempo oni devas doni grandan atenton al hepat-protektado. La funkcio de la hepato ĉefe kuŝas en reguligo de la cirkulado de sango kaj vitala energio. Se la hepato funkcias malbone, do perturbiĝas la cirkulado de sango kaj vitala energio en la tuta korpo, kio kaŭzas hipertension, dismenoreon, perturbiĝon de la funkcio de galdukto kaj digesto kaj aliajn malsanojn, tial bone protekti la hepaton tre utilas al la cirkulado de sango kaj vitala energio. Pere de normaligo de la hepata funkcio reguligi la cirkuladon de sango kaj vitala energio estas unu el la gravaj rimedoj por kuraci multajn malsanojn laŭ la teorio de la ĉina medicino. Printempo ja estas tempo, kiam oni estas facile atakata de diversaj epidemiaj malsanoj. Printempe revigliĝas ĉiuj kreskaĵoj, inkl. de mikroboj kaj virusoj. Pro malboniĝo de la homa sanstato, malordiĝo de la ĉiutaga vivo, oni estas facile atakata de epidemia encefalito, morbilo, parotidito, akuta oftalmito kaj aliaj infektaj malsanoj. Printempe pro sekeco oni facile suferas de gorĝaj malsanoj. Por preventi la malsanojn, oni devas manĝi pli da rafanoj, bambuaj ŝosoj kaj fruktoj. Kaj plie oni devas ofte ventoli la ĉambron, ŝanĝi vestojn kaj litkovrilojn, malofte viziti publikajn lokojn, gargari sin per milda salakvo kaj manĝi ajlojn. Atakite de parotidito, oni devas ripozi en la lito, trinki pli da akvo, preni manĝaĵojn facile digesteblajn, ne manĝi oleriĉajn kaj akrajn manĝaĵojn nek preni acidajn manĝaĵojn, kiuj ekscitas la parotidojn kaj pligravigas la malsanon. ==Sanprotekto en somero== En la sunbrila, varma somero tre viglas la vitala energio jango kaj konkure eliĝas el la homa korpo, dum la vitala energio jino, kaŝiĝanta interne de ĝi, estas ne sufiĉa. Pro manko de la vitala energio en la visceroj, la homa digestado malfortiĝas. Tial por malpliigi varmon interne de la korpo oni devas preni manĝaĵojn, utilajn al la lieno, stomako kaj produktado de la vitala energio. Por kvietigi soifon kaj rezisti kontraŭ sunfrapo oni devas manĝi akvomelonon, supon kun kuiritaj fazeoloj kaj [[kaĉo (manĝaĵo)|kaĉon]] el rizo kaj lotussemoj. Somere oni devas preni ĉefe vegetalajn manĝaĵojn, sed malpli da viando, alie kaŭziĝos [[mukaĵo]], kiu malutilas al ĝinglŭa-vojoj, cirkulado de la sango kaj vitala energio. kaj eĉ kaŭziĝos cerbaj kaj kardiovaskulaj malsanoj. Somere oni devas trinki pli da akvo, tamen oni ne devas trinki tro rapide, nek tro multe, nek tro da malvarma trinkaĵo, kiu povas ne nur maldensigi la stomakan sukon, sed ankaŭ malhelpi digestadon kaj mallevi rezistopovon kontraŭ la malsanoj, kaj granda kvanto da malvarma trinkaĵo povas malpliigi sangon en la membranoj de la digestaj kanaloj, kaŭzi akutan gastroenteriton, disenterion k.a. Fakte en la medio de alta temperaturo varma trinkaĵo estas utila al ŝvitado, disiĝo de varmo en la visceroj kaj post trinkado oni sentas sin komforte. Kvankam malvarmaj trinkaĵoj, precipe la glaciigitaj, povas forporti kvanton da varmo en la korpo, tamen la abrupta ŝanĝiĝo de varmo tre facile kaŭzas perturbon de ekvilibro en la korpo kaj malpli ŝvitigas. Kvankam oni sentas sin komforte, tamen la varmo disiĝas ne multe. Somere la tago estas longa kaj nokto mallonga. Pro matena malvarmeto iuj ellitiĝas malfrue. Laŭ ĉin-medicina teorio, somere oni devas enlitiĝi kaj ellitiĝi frue konforme al la natura ŝanĝiĝo "La suno leviĝas frue". Se matene oni eldomiĝas frue kaj faras malrapidan kuradon, gimnastikon k.a., tio estas tre utila al la homa sano. Klasikaj medicinaj libroj de Ĉinio konigas, ke somere oni ne devas longe resti sub ombroriĉaj arboj nek sur balkono kaj en dormo oni ne devas lasi malvarman aeron longe blovi el klimatizilo, por ke ĝi ne enpenetriĝu en la homan korpon, ĉar dum ripozo en la malvarmeta loko, kvankam la temperaturo de la haŭto malleviĝas, tamen la natura temperaturo restas senŝanĝa, kaj pro manko de ŝvito la interna varmo ne povas disiĝi, tial oni ofte sentas kapturnon, lacon, malfortecon de la membroj k.a. Kaj pro tio oni facile suferas de malvarmumo, vomado, lakso kaj eĉ apopleksio. Laŭ la teorio pri sanprotektado, la ĉinaj medicinistoj opinias, ke la interua varmo havas striktan rilaton kun la funkcio de la homa koro. Pri tio respondecas ne nur la koro, sed ankaŭ la cerba kortekso kaj eĉ la centraj nervaj sistemoj en la tuto. Tial tre grava estas protektado de la homa koro en somero. Oni devas agi laŭ la natura leĝo en somero por sin teni en konstanta bonhumoro. Se oni estas en konstanta malĝojo kaj depresio, do kaŭziĝas perturbo de la sanga cirkulado kaj eĉ [[kormalsano]]. La koro regas internan varmon ŝvitigan. En varma somero oni facile ŝvitas kaj laciĝas. Longa restado en varma loko aŭ sub la suno povas kaŭzi sunfrapon. Tio malutilas ankaŭ al la funkcio de la koro, tial atakite de sunfrapo, oni suferas ankaŭ de subita brustangoro kaj sveno. Tiuj, kiuj suferas pro hipertensio, kormalsano aŭ [[aterosklerozo]], devas doni pli grandan atenton al prevento de sunfrapo. En la fino de somero kaj komenco de aŭtuno la klimato estas humida. Ankaŭ humideco estas patogena faktoro. La homa lieno inklinas al sekeco, kaj se la patogena faktoro atakas la lienon, tio malhelpas ne nur la lienan funkcion, sed ankaŭ la apetiton kaj kaŭzas dispepsion, abdomenan ŝveliĝon, lakson kaj lacon kaj kun la tempopaso okazas muskola reduktiĝo, depresio k.a. Por eviti tiajn simptomojn oni devas sin deteni de ĉagreno kaj kolero, regule aranĝi la ĉiutagan vivon, trinki teon kaj ofte preni kaĉon. Somero estas sezono, en kiu ofte okazas infektaj intestaj malsanoj. Tiam oni devas doni grandan atenton al prevento de bakteria disenterio kaj por preventi la malsanon oni devas manĝi pli da ajloj kaj malpli da malvarmaj manĝaĵoj. ==Sanprotekto en aŭtuno== En frua aŭtuno la somera varmo ankoraŭ ne cedas al ĝi kaj oni daŭre sentas netolereblan varmon, pro tio la ĉinoj nomas tian varmon "aŭtuna tigro". En meza aŭtuno la klimato estas agrabla kaj en profunda aŭtuno pro ventado kaj pluvado oni sentas malvarmon. Aŭtune la aero estas seka. Tage varmas kaj nokte malvarmas. Tiam oni estas facile atakata de akuta seka gripo. Ĝiaj suferantoj estas turmentataj ne nur de la simptomoj de ordinara malvarmumo, sed ankaŭ de malagrabla sekeco de la gorĝo, naztruoj kaj lipoj, tusado, febro, kapdoloro ktp. La malsano similas al infektiĝo en la supra spira kanalo kaj akuta bronkito. Laŭ la ĉin-medicina teorio oni opinias, ke aŭtune sekaj kaj varmaj patogenaj faktoroj sin trudas en la homajn pulmojn kaj kaŭzas malsanon. Komence, la malsano estas ne grava. Se oni kuracas ĝin frue, do la malsanuloj facile resaniĝos. Neĝustatempa kaj neĝusta kuracado ofte gravigas la malsanon. Sekve de tio, la patogenaj faktoroj sin trudas en intestojn kaj kaŭzas intestan gripon kaj mallakson. Se la malsano pligraviĝas, ĝi do atakas la hepaton kaj renojn kaj kaŭzas gravan febron, konvulsion, hemoragion kaj aliajn. La ĉin-medicinaj kuracistoj dividas la sekan gripon en la varmetan kaj malvarmetan. Ili opinias, ke en profunda aŭtuno estas malvarmete kaj blovas malvarma vento, oni facile suferas de malvarmeta gripo, pli milda ol tiu en frosta vintro. En suna tago oni facile suferas de varmeta gripo, pli grava ol tiu en malfrua printempo, tial la malsano strikte rilatas al ŝanĝiĝo de la klimato. Por preventi la varmetan kaj malvarmetan gripojn oni devas fari la jenon: Aŭtune la vitala energio jango en la naturo tendencas al moderiĝo kaj tiam oni devas en- kaj ellitiĝi frue por retiri la vitalan energion jino kaj eltiri la vitalan energion jango. Samtempe oni devas reguligi la humidecon en la ĉambro. La homoj, kies haŭto estas seka kaj kruda, devas malofte sin bani, sed ofte ŝmiri sin per glicerino kaj aliaj haŭtoprotektaj kremoj. En aŭtuno oni devas sufiĉe atenti pri sia nutrado, ĉar en somero oni multe trinkas kaj malmulte manĝas. Aŭtune abundas legomoj kaj fruktoj. Tiam, se oni manĝas pli da ili, tio tre utilas por forigi la sekecon de la okuloj, naztruoj kaj gorĝo, krudecon de la haŭto, mallakson kaj aliajn malsanojn. Tiuj, kiuj suferas de la stomaka kaj liena debileco, devas preni la manĝaĵojn kuiritajn anstataŭ krudaj kaj malvarmaj. Oni povas kuiri pirojn kaj manĝi la piran supon. Tio estas tre utila por kuraci sekan gripon kaj sekan tusadon. Aŭtune oni devas atenti la diversecon de nutraĵoj kaj preni pli da acidaj manĝaĵoj kaj malpli da akraj kaj oleriĉaj por humidigi la pulmojn. Tiam oni povas preni pli da bovlakto, sojfaba lakto, karotoj, tomatoj, piroj, persimonoj, blankaj orelfungoj k.a. kaj malpli da akraj, frititaj kaj rostitaj manĝaĵoj, kiuj kaŭzas pirozon, lipan kaj gorĝan sekecon kaj afton. En frua aŭtuno oni devas toleri malvarmon kaj eĉ en profunda aŭtuno oni ne devas sin vesti tro dike. Kvankam en aŭtuno la temperaturo iom post iom malleviĝas, preferindas porti kompare maldikajn vestojn por levi la rezistpovon kontraŭ malvarmo. Se oni tion faras, do en malvarma vintro oni povas efike rezisti kontraŭ malvarmo. Kompreneble, tio devas esti konforma al ŝanĝiĝo de la klimato, kondiĉe ke oni ne malvarmumiĝos. Ja estas vere, ke la plej taŭga rimedo kontraŭ malsanoj estas fizika ekzercado. Aŭtune, en hela tago oni povas fari montogrimpadon, kuradon, naĝon ktp, kio estas utila al la sano de la pulmoj, pligrandigo de la rezistpovo de la organismo kontraŭ seka gripo. ==Sanprotekto en vintro== La san-protekta teorio de la ĉina medicino montras, ke vintre ĉio sin kaŝas kaj ankaŭ la vitala energio jino en la homa korpo tendencas al vigliĝo, dum la vitala energio jango malvigliĝas kaj pro tio oni estas facile atakata de multaj malsanoj. Oni devas obei la naturajn leĝojn kaj doni grandan atenton al protekto de jino, ĉar vintro koncernas la renojn, kiuj havas striktan rilaton kun la homaj kresko, generado, fortikiĝo kaj seniliĝo, tial protekto de la vitala energio en la renoj estas bazo de la sano kaj prokrasto de la senileco. Por toniki la renojn oni devas atenti antaŭ ĉio la regulojn de siaj ĉiutaga vivo, trinkado, manĝado, ripozo kaj laboro. Por tio la manĝaĵoj ne devas esti tre salaj, ĉar salo malutilas al la renoj. Tiam por modere sin toniki oni povas manĝi bestajn hepatojn kaj renojn, polpon, sepion, angilon, holoturion, sezamsemojn, arakidsemojn, juglandojn, sojfabojn k.a. Vintre oni devas esti vestitaj dike, ĝustatempe pliigi aŭ malpliigi vestojn laŭ ŝanĝiĝo de la vetero kaj precipe teni la piedojn en varmo. Ĉar la piedkavoj estas malproksimaj de la koro, al ili cirkulas malpli da sango, kaj plie, la tavolo de graso en la piedplatoj estas maldika, pro tio por ili estas malfacile konservi varmon, kaj ili estas facile atakataj de malvarmo. Se la piedplatoj suferas de malvarmo, tio do malutilas al la tuta korpo kaj kaŭzas malvarmumiĝon, doloron en la talio, gamboj kaj ventro kaj eĉ dismenoreon. Tial oni devas varme vesti la piedojn, ofte movi ilin kaj ne longe stari senmove eksterdome. Antaŭ la enlitiĝo oni devas bani siajn piedojn en varmeta akvo kaj forte froti ilin, kio utilas al la sangcirkulado, konservo de varmo, mallaciĝo, dormado kaj rezisto kontraŭ malvarmo. Oni devas teni sian loĝejon en taŭgaj temperaturo kaj malsekeco, kun aero freŝa kaj oksigeno sufiĉa. Oni devas frue enlitiĝi kaj malfrue ellitiĝi. La ĉiutaga vivo devas esti en ordo. Necesas preni taŭgajn paŝojn por preventi oftajn malsanojn vintre. En frosta vintro la haŭto tre facile suferas pro malvarmo kaj pro tio malglatiĝas sangcirkulado, kio facile kaŭzas frostabsceson. Por preventi frostabsceson oni devas aktive partopreni sportojn por fortikiĝo, glata sangcirkulado kaj leviĝo de la rezistpovo kontraŭ malvarmo kaj malsanoj. Vintre oni ne devas porti tre mallarĝajn ŝuojn. Atakite de frosto, la manoj kaj piedoj ne devas esti varmigataj tuj apud fajro nek banataj en varma akvo. Estas popoldiro: efike kuraci somere la malsanojn okazintajn vintre. Por kuraci frostabsceson oni povas somere pisti ajlon, varmigi la pistaĵon sub la suno kaj per ĝi ŝmiri la korpoparton de frostabsceso, tio preventas la recidivon de frostabsceso. Vintre la malvarma klimato malfortigas la funkciojn de la supra spirkanalo, kaj sekve de tio patogenaj faktoroj, virusoj kaj bakterioj kaŝitaj en la spirkanaloj do atakas la organismon kaj kaŭzas infektiĝon al la supra spirkanalo kaj recidivon de trakeito. Por preventi trakeiton oni devas fari konvenajn sportojn kaj lavi la vizaĝon per malvarma akvo cele levi la rezistpovon kontraŭ malvarmo kaj krome, ankaŭ multe sin sunumi, spiri freŝan aeron, preni malpli da akraj manĝaĵoj, sed pli da nutroriĉaj legomoj kaj fruktoj, kiaj rafano, tomato, piro kaj oranĝo. Vintre gripo furiozas. Tio estas ĉefa kaŭzo de trakeito kaj graviĝo de iuj malsanoj. Preventi gripon ja estas grave. Jen simpla, tamen efika metodo: fermi la pordon kaj fenestrojn antaŭ enlitiĝo, vaporigi vinagron en poto, por ke la vaporigita vinagro saturu la aeron de la ĉambro. La kvanto de la vaporigita vinagro estas 6-12 ml por ĉiu kubmetro. Faru tion unufoje ĉiutage, po unu horo. Tion faru 3-5 fojojn kontinue. Vintre la mezaĝuloj kaj maljunuloj devas fari ĉion eblan por preventi cerb- kaj kardiovaskulajn malsanojn. Ili devas doni grandan atenton al evito de malvarmo kaj konservo de varmo, ĝustatempe pliigi kaj malpliigi vestojn, porti malstriktan veston por ke la sango facile cirkuladu, racie reguligi ĉiutagan vivon, ne preni tro da oleriĉaj kaj dolĉaj manĝaĵoj, preni nutroriĉajn kaj delikatajn manĝaĵojn, ne fumi, nek multe drinki, nek tro laciĝi. Ili estu ĉiam kvietaj kaj bonhumoraj, ne koleru, nek malpaciencu, nek mornu. Kaj necesas por ili ankaŭ atenti ŝanĝiĝon de sia malsano, regule viziti kuraciston kaj preni konvenajn medikamentojn por eviti graviĝon de la malsano. ==Sanprotekto de maljunuloj== Pro maljuniĝo la organoj de la homoj iom post iom debiliĝas kaj ilia energio malvigliĝas, sekve de tio, la maljunuloj estas facile atakataj de malsanoj, tial [[bonfarto]] kaj longviveco estas ilia komuna deziro. La ĉin-medicinaj fakuloj resumis la sanprotektajn metodojn ĉe la maljunuloj en tri partojn. Unue, la maljunuloj devas multe atenti influon de la ŝanĝiĝo de la klimato kaj ekstera medio sur la homa sano. Oni devas observi la regulojn pri ĉiutagaj vivo, laboro, ripozo, en- kaj ellitiĝo kaj preni manĝaĵojn en difinitaj horoj, por ke la biologia horloĝo bone funkciu kaj senileco malfruiĝu. Due, la maljunuloj devas doni sufiĉan atenton al la korpo kaj spirito por esti kaj sanaj kaj viglaj. Laŭ la ĉin-medicina teorio oni devas unue protekti la vitalan energion de la stomako, ĉar la sanaj lieno kaj stomako garantias transportadon de la nutroj al diversaj organoj por doni fiziologian funkcion kaj teni la homan sanon. Por reguligi la vitalan energion de la stomako oni devas doni sufiĉan atenton al la sanprotekto per manĝaĵoj kaj medikamentoj. Oni devas ankaŭ racie uzi sian cerbon, por ke ĝi ne laciĝu, kaj krome oni devas fari la spiritan aktivadon harmonia kaj liberigi sin el ĉia malbona humoro. Kaj trie, oni devas reguligi la visceran funkcion kaj glatigi la ingLŭa vojojn (vojoj por cirkuligi la vitalan energion). Tio estas grava al la homa vivo kaj ankaŭ al la homa sano. Surbaze de la teorio de jino kaj jango oni devas doni la bezonatajn al la korpo, forigi la superfluajn por ĝi kaj glatigi la vojojn por facila irado de la vitala energio kaj likvido de la patogenaj faktoroj. Pro maljuniĝo oni facile suferas de morno, malglata cirkulado de la vitala energio kaj sango, malkompakto de la ostoj. Pro tio oni estas facile atakata de apopleksio, artika malsano, aŭtismo k.a. Tial, kontraŭ ili oni devas preni konvenajn rimedojn kiel eble plej frue. Apopleksio ofte okazas ĉe maljunuloj. Por ĝin preventi kaj kuraci oni devas deteni sin de ĉia malbona humoro, teni sangpremon je modera nivelo, fari sportojn konvenajn por la sano kaj eviti grasiĝon. La manĝaĵoj devas esti hipograsaj, hipokaloriaj kaj hiposalaj, konsistantaj el bonkvalitaj proteinoj, vitaminoj, celulozoj kaj mikroelementoj. Oni devas ĝustatempe kuraci {{N|koronaria kormalsano}}, diabeton, pulmiton, nesufiĉon de la renoj kaj hepato, renan kaj galan litiazojn, inflamon de la urina sistemo ktp. Artikaj malsanoj kaŭziĝas de degenero de la artikoj pro maljuniĝo. Por preventi kaj kuraci la lumba-vertebrajn malsanojn oni antaŭ ĉio devas atenti sian dieton kaj eviti korpulentecon. La lumboj ne estu atakataj de malvarmo, oni ne devas teni sin en unu sama pozo longtempe. Oni devas ofte ekzerci siajn lumbojn kaj fari mem[[masaĝo]]n tiamaniere: sidi rekte, malligi la [[zono (vestaĵo)|zonon]], froti la manojn ĝis varmiĝo, meti ilin ĉe la talion kaj froti ĝin de supre malsupren ĝis varmiĝo. Por eviti ĉian genuan lezon kaj laciĝon oni ne devas fari longan promenadon, nek longan laŭŝtuparan iradon nek drastan sporton. Por pliigi stabilecon de la genuoj oni povas levi la krurojn, kuŝante surdorse, fleksi kaj malfleksi la genuojn. Oni povas ankaŭ mem masaĝi la genuojn: per la palpa flanko de la fingroj froti la du flankojn de la pateloj kaj per la manplatoj vertikale premi la patelojn. Oni faru tion 60 fojojn ĉiuminute, ne tro forte. Ĉiu ekzerco daŭras 3-5 minutojn. Ankaŭ la malbona humoro estas malutila al la homa sano. Pro tio la maljunuloj devas eviti ĉian spiritan eksciton, spici sian vivon per muziko, fiŝhokado, ktp. kaj partopreni konvenajn sociajn aktivadojn. Krom tio ili devas ankaŭ bone uzi sian cerbon, por ke ĝi laboru vigle. Tio estas utila al la sano fizika kaj spirita de la maljunuloj. [[Kategorio:Ĉina tradicia medicino]] ffkfr403s7dl7h0owu1gse2avkflh77 Deserto 0 55500 9418991 9238200 2026-07-02T18:19:17Z Sj1mor 12103 9418991 wikitext text/x-wiki {{Ĝermeto}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Dessertauswahl.jpg|eta|dekstra|Diversaj specoj de desertoj]] [[Dosiero:Crep relleno de chocolate.jpg|eta|Deserto]] '''Deserto''' estas la lasta parto de [[Eŭropo|eŭropaj]] [[manĝo]]j, konsistanta el [[fromaĝo]], [[frukto]]j aŭ [[dolĉaĵo]]j kiel [[pudingo]], [[bruligita kremo]], [[laktokaramelo]], [[glaciaĵo]] aŭ [[bakaĵo]]j. {{Projektoj|ReVo=desert}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Desertoj| ]] [[Kategorio:Dolĉaĵoj]] [[Kategorio:Manĝoj]] k7zqgr4z78jkjmunt0rd3k7wqlzw5mz Senegalo 0 55667 9419313 9330642 2026-07-03T05:55:11Z ThomasPusch 1869 /* Historio */ 9419313 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=lando|la samnoma rivero|Senegalo (rivero)}} {{Informkesto lando |sen banderolo= jes | nomoenlokalingvo = République du Sénégal | eonomo = Respubliko Senegalo | flago = [[Dosiero:Flago-de-Senegalo.svg|150ra]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Senegal (official version).svg|120ra]] | nacia himno = [[Le Lion rouge]] (La Ruĝa Leono)<br />ankaŭ konata kiel<br /> ''[[Pincez tous vos koras, frappez les balafons]]''<br /> pluku ĉiujn viajn [[korao]]jn, frapu la balafonojn | nacia devizo = Un Peuple, Un But, Une Foi <br /> Unu Popolo, Unu Celo, Unu Fido | lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationSenegal.svg|250ra|Situo]] | oficiala lingvo = [[Franca lingvo|franca]] | lingvoj = [[volofa lingvo|volofa]] <br /> [[fula lingvo|fula]] <br /> [[mandinka lingvo|mandinka]] <br /> [[djola lingvo|djola]] <br /> [[serera lingvo|serera]] <br /> [[soninka lingvo|soninka]] | ĉefurbo = [[Dakaro]] | religio = [[islamo]] | km2 = 196723 | akvo = 2.1 | loĝantoj = | loĝdenso = 59 | vivlongeco = | valuto = [[Afrika franko|Okcidentafrika franko]] | valuta kodo = XOF | horzono = <br /> | ttt = sn | landkodo = SN | tel = 221 | politika sistemo = [[Duonprezidenta sistemo|Duonprezidenta]] [[respubliko]] | ŝtatestro = kaj | ĉefministro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | nacia tago = [[4-a de aprilo]] | sendependeco = [[20-a de aŭgusto]] [[1960]] | de kiu = [[Francio]] | esperanto-asocio = | MEP = [[Usona dolaro|$]]20,504 mlrd | MEP jaro = 2005 | MEP pokapa = $ 1.759 }} '''Senegalo''' (ankaŭ ''Senegalio'')<ref>La formo "Senegalio" ne estas nepre evitenda, ĉar estas registrita ĉe [[PIV]], dum ''Senegalo'' estas konfirmita por la rivero. [https://vortaro.net/#Senegalio_kd NPIV] (alirita 16 januaro 2023). La Akademio rekomendas "Senegalo", rigardu Diskuton.</ref> estas [[regno (politiko)|regno]] en okcidenta [[Afriko]], ĉe kaj ĉefe sude de la rivero Senegalo kiu formas la limon kun [[Maŭritanio]]. Krome Senegalo limas ankaŭ kun [[Malio]] oriente kaj kun [[Gvineo]] kaj kun [[Gvineo Bisaŭa]] sude, krom kun [[Atlantiko]] okcidente. Krome ene de Senegalo estas la regno [[Gambio]] ĉe la rivero samnoma laŭlonge de 300&nbsp;km. La insularo kaj regno de [[Kaboverdo]] estas en la oceano ĉirkaŭ 560&nbsp;km enmare kaj antaŭ Senegalo. Senegalo estas en la centra pinto de Okcidenta Afriko, sub la arabaj landoj (Maŭritanio norde estas la lasta araba lando) kaj la landoj de la [[Golfo de Gvineo]] sude, kaj la duoninsulo [[Verda Kabo]] (ne konfuzu kun la najbara insularlando [[Kaboverdo]]) en Senegalo estas la plej okcidenta parto de Afriko, krom insuloj. La loĝantaro de Senegalo estas ĉefe [[Islamo|islama]]. La lando estis dum pli ol unu jarcento [[kolonio]] de [[Francio]] kaj pro tio ties influo estas konsiderinda. Kiel ĉe multaj afrikaj landoj, tiu ĉi enhavas multetnan loĝantaron, el kiu la majoritataj grupo kaj lingvo estas la [[volofa]] kaj [[volofoj]] respektive. Senegalo akiris sian [[sendependeco]]n de Francio en [[1960]], kaj dum siaj jaroj da ekzistado tie regis stabila reĝimo. Male al multaj afrikaj landoj, ne okazis militaj puĉoj, etnaj konfliktoj aŭ civilaj militoj. Senegalo estas hodiaŭ modelo de plurpartia demokratio en Afriko. == Lando == * '''Landkodo:''' SN. * '''E-nomo:''' [a] Senegalo, [o] Respubliko Senegalo. * '''Nacia nomo:''' ''République du Senegal''. * '''Areo:''' 196&nbsp;723 kv.km. * '''Politika sistemo:''' respubliko. * '''Ĉefurbo:''' [[Dakaro]]. * '''Ŝtatlingvo:''' [[franca lingvo|franca]]. * '''Parollingvoj:''' [[volofa lingvo|volofa]], [[fula lingvo|fula]], [[mandinka lingvo|mandinka]], [[djola lingvo|djola]], [[serera lingvo|serera]], [[soninka lingvo|soninka]]. * '''Kredantoj:''' ĉefe [[islamanoj]]. * '''Eksporto:''' fiŝaj produktoj, kemiaĵoj, fosfatoj. * '''Organizoj:''' [[UNO]] (1960) == Geografio == Senegalo situas okcidente en [[Okcidenta Afriko]]. La senegala pejzaĝo konsistas ĉefe el undecaj sablecaj ebenaĵoj de okcidenta [[Sahelo]] kio leviĝas al montetoj sudoriente. Tie troviĝas ankaŭ la plej alta punkto en Senegalo, sennoma ejo ĉe Nepen Diakha de 584&nbsp;m. La norda limo estas formita de la rivero Senegalo, kaj aliaj riveroj inkludas la riverojn [[Rivero Gambio|Gambio]] kaj [[Rivero Casamance|Casamance]]. La ĉefurbo Dakaro kuŝas en la duoninsulo ''Cap-Vert,'' esperante [[Verda Kabo]], la plej okcidenta pinto de kontinenta Afriko. [[Dosiero:Senegal satellite fires.jpeg|eta|dekstra|Satelita foto]] La loka [[klimato]] estas [[tropika klimato|tropika]] kun tre diferencaj seka kaj humida sezonoj, kiuj estas kaŭzo de nordorientaj vintraj ventoj kaj sudorientaj someraj ventoj. La [[precipitaĵo| jara pluvokvanto]] de Dakaro estas ĉirkaŭ 600&nbsp;mm inter junio kaj oktobro kiam la maksimumaj temperaturoj averaĝas {{GdC|27}}; el decembro al februaro minimumaj temperaturoj estas ĉirkaŭ {{GdC|17}}. Internaj temperaturoj povas esti iom pli altaj ol ĉe la marbordo, kaj la [[pluvo]] pliiĝas sufiĉe pli sude, ĝis 1.5&nbsp;m jare en kelkaj areoj. En la plej interno de la lando, en la regiono de [[Tambacounda (regiono)|Tambacounda]], ĉefe ĉe la limo kun Malio, temperaturoj povas atingi tiom alte kiom {{GdC|54}}. La insularo kaj najbara lando [[Kaboverdo]] situas je 560&nbsp;km for de la Senegala [[marbordo]], {{klarigu|sed Cap Vert esta marborda loko,|Ĉu alia loko ol la duoninsulo? Ĉu LM aŭ CV estas la klifo?}} ĉe ''Les Mammelles,'' klifo 105&nbsp;m alta ĉe la fino de la duoninsulo Verda Kabo, kie setlas senegala ĉefurbo Dakaro, kaj je 1&nbsp;km sude de ''Pointe des Almadies,'' la plej okcidenta punkto de kontinenta Afriko. === Plej grandaj urboj === [[Dosiero:DakarPalaisPrés.jpg|eta|altdekstre=1.6|Prezidenta palaco en Dakaro]] {|class="wikitable" !Urbo!!Populacio |- | [[Dakaro]] ||1,998,635 |- | [[Tuba]] ||428,059 |- | [[Tieso]] ||240,152 |- | [[Rufisko]] ||187,203 |- | [[Ndar]] ||178,782 |- | [[Kaolack]] ||173,782 |- | [[Mbur]] ||170,699 |- || [[Ziginĉor]] ||130,750 |} === Regionoj === [[Dosiero:Senegal, administrative divisions in colour 2.svg|eta|Regionoj kaj departementoj de Senegalo]] Senegalo estas subdividita en 14 regionoj, kiu ĉiuj nomas same kiel la ĉefurbo de respektiva regiono. {| class="wikitable sortable" |- bgcolor=#ACE1AF ! Regiono !! Ĉefurbo ! Areo<br /><small>{{nobold|(km{{smallsup|2}})</small>}} ! Loĝantaro<br />{{nobold|<small>(2013)<ref>[https://web.archive.org/web/20150419181654/http://www.geohive.com/cntry/senegal.aspx Senegal] ĉe GeoHive (arkiva kopio)</ref></small>}} |- | '''[[Dakaro (regiono)|Dakaro]]''' || [[Dakar]] ||align="right"| 547 ||align="right"| 3,137,196</tr> | '''[[Ziguinchor (regiono)|Ziguinchor]]''' || [[Ziguinchor]] ||align="right"| 7,352 ||align="right"| 549,151 </tr> | '''[[Diourbel (regiono)|Diourbel]]''' || [[Diourbel]] ||align="right"| 4,824 ||align="right"| 1,497,455 </tr> | '''[[Saint-Louis (regiono)|Saint-Louis]]'''|| [[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]] ||align="right"| 19,241 ||align="right"| 908,942 </tr> | '''[[Tambacounda (regiono)|Tambacounda]]''' || [[Tambacounda]] ||align="right"| 42,364 ||align="right"| 681,310 </tr> | '''[[Kaolack (regiono)|Kaolack]]'''|| [[Kaolack]]||align="right"| 5,357 ||align="right"| 960,875 </tr> | '''[[Thiès (regiono)|Thiès]]''' || [[Thiès]] ||align="right"| 6,670 ||align="right"| 1,788,864 </tr> | '''[[Louga (regiono)|Louga]]''' || [[Louga]] ||align="right"| 24,889 ||align="right"| 874,193 </tr> | '''[[Fatick (regiono)|Fatick]]''' || [[Fatick]] ||align="right"| 6,849 ||align="right"| 835,352 </tr> | '''[[Kolda (regiono)|Kolda]]''' || [[Kolda]] ||align="right"| 13,771 ||align="right"| 714,392 </tr> | '''[[Matam (regiono)|Matam]]''' || [[Matam, Senegal|Matam]] ||align="right"| 29,445 ||align="right"| 562,539 </tr> | '''[[Kaffrine (regiono)|Kaffrine]]''' || [[Kaffrine]] ||align="right"| 11,262 ||align="right"| 566,992 </tr> | '''[[Kedougou (regiono)|Kédougou]]''' || [[Kédougou]] ||align="right"| 16,800 ||align="right"| 152,357 </tr> | '''[[Sédhiou (regiono)|Sédhiou]]''' || [[Sédhiou]] ||align="right"| 7,341 ||align="right"| 452,944 </tr> |} == Historio == [[Dosiero:Sg-map.png|dekstra|Mapo de Senegalo]] Arkeologiaj trovaĵoj tra la areo indikas, ke Senegalo estis loĝata en prahistoriaj tempoj. Poste Orienta Senegalo estis iam parto de la [[Imperio de Ganao]]. Ĝi estis fondita de la [[Tukuloroj]] en la meza valo de la rivero Senegalo. [[Islam]], la hegemonia religio en Senegalo, venis unuafoje al la regiono en la 11-a jarcento. En la 13-a kaj 14-a jarcentoj, la areo venis sub la influo de la imperioj de la [[Mandinkoj]] oriente; kaj ankaŭ la [[Volofa Imperio]] de Senegalo estis fondita dum tiu epoko. Diversaj potencoj de Eŭropo, kiel [[Portugalio]], [[Nederlando]] kaj [[Britio]] konkurencis pro la komerco en la areo el la 15-a jarcento antaŭen, ĝis kiam en 1677, [[Francio]] fine ekposedis tion, kio estos grava loko por la [[sklava komerco]], nome la fifaman insulon [[Gorée]] proksime al la nuntempa Dakaro. Milionoj da homoj de Okcidenta Afriko estis enŝipitaj tie. Nur en la 1850-aj jaroj Francio eketendiĝis tra la kontinenta Senegalo, kontraŭ la indiĝenaj regnoj kiel tiuj de [[Waalo]], [[Kajor]], [[Baol]], kaj la [[Volofa Imperio]]. Meze de la 18-a jarcento la britoj sukcesis forigi la francojn de la ĉefaj bazoj kaj formis la unuan ŝtaton de Senegambio. Inter 1779 kaj 1783 la francoj rekonkeris la regionon kaj disigis la tiaman Senegambion; de tiam [[Franca Senegalo]] estis [[kolonio]] de Francio. Meze de la 19-a jarcento ankoraŭ ekzistis klopodoj de Britio por unuigi la regionon danke al iu interŝanĝo de teritorioj, sed tio ne okazis kaj en 1889 oni akceptis la ĝisnunan landlimon inter Senegalo kaj Gambio. Tio estas: Francio kaj Britio akceptis ĝin, ĉar restis por la regionaj popoloj la malfacilo kunvivi kun artefarita limo kiu ne kongruis kun geografio nek kun la etneco aŭ lingveco de la popoloj. Januare de [[1959]] Senegalo kaj la tiama [[Franca Sudano]] kuniĝis por formi la [[Malia Federacio|Malian Federacion]], kiu iĝis entute sendependa la [[20an de junio]] de [[1960]], kiel konsekvenco de la traktato por la transdono de povo subskribita kun Francujo la [[4an de aprilo]] de 1960. Pro internaj politikaj malfacilaĵoj, la Federacio rompiĝis la [[20an de aŭgusto]]. Senegalo kaj la tiama Sudano (renomita kiel Respubliko de [[Malio]]) proklamis siajn sendependecojn. Aliaj malfacilaĵoj okazis pro teritoriaj plendoj kontraŭ [[Maŭritanio]]. [[Léopold Senghor]] estis elektita la unua prezidento de Senegalo en septembro de 1960. Post la rompo de la Malia Federacio, la Prezidento Senghor kaj la Ĉefministro [[Mamadou Dia]] regis kune laŭ parlamenta sistemo. Decembre de 1962 ilia politika rivaleco alvenis en klopodo de [[puĉo]] de Ĉefministro Dia. Kvankam tio okazis sen sangoverŝo, Dia estis arestita kaj enkarcerigita, kaj Senegalo adoptis novan konstitucion kiu plifortigis la povon de la prezidento. En 1980 la Prezidento Senghor decidis retiriĝi el politiko, kaj lasis la povon en 1981 al sia sukcedanto, [[Abdou Diouf]]. Senegal kuniĝis kun [[Gambio]] por formi la laŭnoman konfederacion de [[Senegambio]] la [[1an de februaro]] de [[1982]]. Tamen, la unio estis disigita en 1989. Spite paconegocado, suda [[separismo|separista]] grupo de la regiono [[Kazamanco]] luktis sporade kontraŭ la registara armeo ekde 1982. Senegalo havas longan historion de partoprenado en internaciaj paconegocado.<ref name="cia.gov">''[https://web.archive.org/web/20200831041253/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sg.html CIA World factbook]'' (arkiva kopio)</ref> Abdou Diouf estis prezidento el 1981 al 2000. Li helpis la politikan partoprenon, malpliigis la ŝtatan intervenon en ekonomio, kaj ampleksigis la diplomatan engaĝigon de Senegalo, ĉefe kun aliaj disvolviĝintaj landoj. Hejma politiko foje iĝis surstrata violento, lima streĉiĝo kaj eĉ violenta separatista movado en la suda regiono de [[Kazamanco]]. Diouf postenis kvarfoje kiel prezidento. En la prezidenta balotado de 2000, la politikisto de opozicio [[Abdoulaye Wade]] venkis sur Diouf en balotado konsiderita libera kaj justa de internaciaj observantoj. Senegalo spertis sian duan pacan transdonon de povo kaj sian unuan el unu politika partio al alia. La 30an de decembro de 2004 Prezidento Abdoulaye Wade subskribis pactraktaton kun la separatista grupo en Kazamanco<ref>O Difícil Processo de Resolução do Conflito de Casamansa: Uma mediação pode ter êxito? - '''Antonieta Rosa Gomes -''' <nowiki>https://doi.org/10.4000/cea.6660</nowiki></ref>. == Demografio == [[Dosiero:Senegal-demography.png|eta|Evoluo de la loĝantaro de la lando en miloj da loĝantoj.]] Dum 2007, Senegalo havis loĝantaron de 12&nbsp;520&nbsp;000 homoj. La mezaveraĝa vivodaŭro estas de 56 jaroj. La mezaveraĝa filkvanto por unu virino estas de 5,1, unu el la plej altaj kvantoj de la mondo, kio kaŭzas malfacilan ekonomian kaj median problemaron. 40,2&nbsp;% de la populacio estas alfabetigita, scias legi. Tiu populacio kiu kreskas ege rapide, kun fekundeco pli alta de 5 gefiloj por ĉiu virino, troviĝas malegalece distribuita tra ties teritorio, kaj ĉefe en la atlantikaj regionoj. La regionoj plej urbigitaj estas [[Ziginĉor (regiono)|Ziginĉor]], [[Thies (regiono)|Thies]] kaj [[Saint-Louis (regiono)|Saint-Louis]], kaj la malplej loĝitaj estas [[Kolda (regiono)|Kolda]], [[Matam (regiono)|Matam]] kaj [[Fatik (regiono)|Fatik]]. Estas la regiono de Tambakunda kiu posedas la plej malaltan densecon (11 loĝantoj por km2). Oni vidas ankaŭ tre grandan etnan diversecon: [[volofoj]] (43,3&nbsp;%), [[peŭloj]] (23,8&nbsp;%), [[sereroj]] (14,7&nbsp;%), [[djoloj]] (3,7&nbsp;%), [[malinkoj]] (3,0&nbsp;%), [[soninkoj]] (1,1&nbsp;%) kaj kelkaj etnaj popoloj malpli nombraj kaj pli lokaj, sen kalkuli la 50&nbsp;000 eŭropanoj (francoj ĉefej) kaj libananoj kiuj loĝas en urba medio. La [[franca]] estas la [[oficiala lingvo]], sed ĝi estas uzata ĉiutagece nur de eta minoritato. * Vidu ankaŭ [[Lingvoj de Senegalo]] == Politiko == {{Ĉefartikolo|Prezidanto de Senegalo}} [[Léopold Senghor]] estis la unua prezidento kaj ripetis postenon en 1963, 1968, 1973 kaj 1978. Post la malsukcesa [[puĉo]] de la tiama ĉefministro [[Mamadou Dia]], la prezidento plialtigis sian povon per aprobo de nova konstitucio en 1963. Sub la [[reĝimo (politiko)|reĝimo]] de Senghor, oni helpis novajn ekonomiajn sektorojn, sed la enspezoj pro eksportado de [[ternukso]]j aŭ [[arakido]]j hegemoniis en la ekonomia panoramo de Senegalo. Foje, ĉefe en 1968 kaj 1973, la studentoj organizis manifestacioj proteste kontraŭ la koncentrigo de povo ĉe Senghor. La reformoj al la Konstitucio de 1976 enkondukis multipartian sistemon en la lando, kaj fine de 1980, Senghor demisiis. La prezidanteco estis tiam okupita de [[Abdou Diouf]], kiu jam en 1970 estis ĉefministro. En 1982, Senegalo kaj la najbara [[Gambio]] formis konfederacion konatan kiel [[Senegambio]], kun Diouf registe. La konfederacio estis disigita en 1989, kvankam en 1991 ambaŭ landoj subskribis novan traktaton por kunlaboro. Kiam en 1988, Diouf venkis en la balotado, la opozicio protestis per tumultoj en Dakaro, kaj la registaro deklaris senkonstitucian staton. Fine de la 1980-aj jaroj, okazis aliaj konfliktoj, pro landlimaj malkonsentoj kontraŭ [[Maŭritanio]]. Sanga malamikeco inter senegalanoj kaj maŭritanianoj okazigis violenton inter ili kaj pli da 400 mortoj, ĉefe senegalanoj, kaj la forpelon de ĉiu lando de la ŝtatanoj de la alia, kio ne helpis por ĉesigi la kontraŭstaron. Diouf venkis denove en la balotado de 1993, sed la opozicio denove protestis pro balota fraŭdo. Dum venontjare pludaŭris la politika malfacileco. En marto de 1995, por finigi tion, la ĉefministro [[Habib Thian]] (laŭ mendo de Diouf) formis novan ministraron kie estis ankaŭ la politikan partioj de la opozicio. En 2000, [[Abdoulaye Wade]] estis elektita prezidento kaj reelektita en 2007 sen neceso de dua balotado. Same la koalicio de partioj kiu apogas lin venkis en la parlamenta balotado de 2001 kaj 2007. En 2012 prezidento Wade perdis la baloton kaj sinjoro [[Macky Sall]] fariĝis prezidanto de Senegalo. Ekde 2019 prezidanto kaj ĉefministro de Senegalo estas unu persono, do [[Macky Sall]] ekde tiam plenumis ankaŭ la ĉefministran funkcion, kaj en aprilo 2024 sukcedis lin [[Bassirou Diomaye Faye]]. === Konflikto en Casamance === :Vidu ankaŭ ''[[Kazamanco#Separatisma konflikto|Separatisma konflikto en Casamance]]'' En la regiono [[Kazamanco|Casamance]]<!--, la regiono de la [[rivero Casamance|samnoma rivero]]-->, la strio en sudokcidenta Senegalio inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo Bisaŭa]], ekzistas daŭra konflikto inter la registaro kaj separismaj fortoj ekde 1982. La [[djoloj]], kiu ne parolas la cetere komunan [[volofa]]n lingvon kaj kiu estas [[kristanismo|kristanaj]] kaj [[animismo|animistaj]], estas la plej granda etna grupo, sentas ke la ekonomia valoro de ilia regiono, pro la medio pli produktiva ol la cetera Senegalo, ĉefe venas al Dakaro, anstataŭ gajnigi Casamance. La konflikto signifis kaj signifas periodojn de armita batalado inter la separatisma grupo kaj la ŝtato de Senegalo. <!--{{Mankas fonto|Ankaŭ ĉe la alia flanko de la [[rivero Casamance]], en najbarlanda Gvineo Bisaŭa, estas separisma agado, sed tie la separatistoj estas por-senegalaj.}}--> === Ekstera politiko === [[Dosiero:African, Caribbean and Pacific Group of States member nations map.svg|60ra]] Senegalo apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifika Oceano]]. Senegalo havas longan historion de partoprenado en internaciaj paconegocado.<ref name="cia.gov"/> == Ekonomio == [[Dosiero:SenegalStreet.jpg|dekstra|eta|Surstrataj vendistoj.]] En januaro de 1994, Senegalo komencis kuraĝan kaj ambician programon de ekonomia reformo danke al la helpo de la [[komunumo]] de internaciaj donantoj. Tiu reformo komencis sub 50&nbsp;% de devaluacio de la monunuo de Senegalo, la [[Afrika franko]], kiu estis ligita laŭ fiksa valoro al iama [[Franca franko]] kaj nuntempe al [[Eŭro]]. La kontroloj de prezoj kaj subvencioj de la registaro estis forigitaj iom post iom. La lando klopodas plenumi la kondiĉojn postulatajn de la [[Internacia Monunua Fonduso]]. Post kiam la landa [[ekonomio]] malkreskis je 2,1&nbsp;% en 1993, Senegalo plialtigis ĝin iomete, danke al programo de reformoj, kaj atingis realan kreskon de la [[Malneta enlanda produkto|MEP]] de 5&nbsp;% ĉiujare dum 1995–2001. La ĉiujara [[inflacio]] malaltiĝis al malpli de 1&nbsp;%, sed rekreskis al ĉirkaŭ 3,3&nbsp;% en 2001. La investado kreskis je konstanta ritmo de 13,8&nbsp;% de la MEP en 1993 al 16,5&nbsp;% en 1997. Kiel membro de la [[Ekonomia kaj Monunua Unio de Okcidenta Afriko]] (UEMOA), Senegalo klopodas pli grandan regionan integriĝon per ekstera unuigita [[dogana tarifo]]. Senegalo ankaŭ realigis kompletan konektigon al [[Interreto]] en 1996, kreante etan eksplodon de la servoj bazitaj en la teknologio de informado. La privata ekomomio nuntempe estas ĝis 82&nbsp;% de la [[MEP]]. Ekde negativa vidpunkto, oni devas diri, ke Senegalo alfruntas urbajn problemojn tre enradikigitajn pro kronika [[senlaboreco]], sociekonomia malegaleco, junula krimeco kaj [[droga dependeco]]. [[Dosiero:Pêche boucotte.jpg|eta|maldekstra|Perreta fiŝkaptado ĉe [[Boucotte]] ([[Kazamanco]])]] Senegalo posedas la trian plej fortan ekonomion de la malsupra regiono de la afrika okcidento post [[Niĝerio]] kaj [[Ebur-Bordo]]. Tiu ekonomio orientiĝas al [[Eŭropo]] kaj [[Barato]]. Ties ĉefaj ekonomiaj partneroj estas [[Francio]], Barato kaj [[Italio]]. Tamen, de antaŭ kelkaj jaroj [[Ĉinio]] estas partnero pli kaj pli grava kiel pruvas la ĉinafrikaj pintkunvenoj. Kompare kun aliaj landoj de Afriko, Senegalo estas malriĉa laŭ naturaj resursoj, la ĉefaj fontoj de enspezoj estas [[fiŝkaptado]] kaj [[turismo]] kun multaj hoteloj ĉe la marbordo. Sed pro la geografia situo kaj la politika stabileco, oni komprenas, ke Senegalo formas parton de la grupo de afrikaj landoj pli industriigitaj kun ĉeesto de multinaciaj entreprenoj, ĉefe de franca deveno kaj duarange usona. La terkultura sektoro laborigas ĉirkaŭ 70&nbsp;% de la senegala loĝantaro, sed suferas la danĝerojn de la klimato kaj de la atakoj de [[akrido]]j, dum fiŝkaptado estas la unua enspezofonto, sed pro dediĉo al eksportado endanĝerigas la marajn rezervojn. [[Dosiero:Projected economic impact of 2°C global warming on Senegal, OWID.png|eta|Ekonomia efiko de {{GdC|2}}-a varmigo en Senegalo (kalkulo)]] La [[sindikato]]j (kun tradicio en la lukto kontraŭ [[koloniismo]]) pli malpli funkcias, malkiel ĉe plej parto de la najbaraj landoj. == Kulturo == [[Youssou N'Dour]] estas aŭtoro, muzikisto, kantisto, kaj politikisto, tre konata tutmonde. == Esperanto-movado == [[Senegala Esperanto-Asocio]] (SEA) estas organizo de [[esperantistoj]] en Senegalo. Prezidanto de SEA estas [[Assane Faye]] el [[Rufisko]]. ''Dakara Esperanto-Klubo'' estas loka klubo, registrita ĉe la subprefektujo 1999. === Monda Socia Forumo en Dakaro === En februaro 2011 okazis la [[Monda Socia Forumo]] en [[Dakaro]]. La Senegala Esperanto Asocio luis standon, same [[UEA]]. [[Mireille Grosjean]] alvenis al Dakaro<ref>[[Mireille Grosjean]]: [https://mirejo3.blogspot.com/2011/02/dakar.html Dakar]</ref> kaj deĵoris en la Forumo kun 4 ĝis 6 lokaj esperantistoj disdonante kilogramojn da varbiloj en diversaj lingvoj. Ŝi faris plurajn radiointervjuojn. Poste ŝi veturis al [[Thiès]] por viziti kolegon.<ref>Mireille Grosjean: [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/thies-sn.html Thiès]</ref> === Kurso en Rufisko === Fine de la jaro 2012 Grosjean instruis Esperanton en [[Rufisko]] kaj organizis sesion de [[Internaciaj Ekzamenoj]] de {{klarigu|[[ILEI]] UEA.}} Tiam ŝi faris diversajn esplorojn pri lokoj por internaciaj kongresoj kaj aranĝoj, verkante por ĉiu loko esploron pri farebleco. === Senegalaj Esperantistoj === * [[Nicolas Badji]] * [[Fidel Bassene]] * [[Alphonse Diatta]] (mortis en 2013) * [[Emmanuel Djikoune]] * Antoine Gomis * Assane Faye, iama prezidanto de SEA (ja en 2013)<ref>Mireille Grosjean: [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/rufisko-sn.html Rufisko]</ref> * Lafi Charles Diatta == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Senegal|ReVo=senegal}} * [[Senegambio]] == Eksteraj ligiloj == * {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * [http://www.teranga-senegal.com teranga-senegal.com] * [https://web.archive.org/web/20080516093351/http://www.gouv.sn gouv.sn] (arkiva kopio) * [http://perso.wanadoo.fr/kultur.art.festival.eo/Senegal/Eo/EsperantoSn.htm Esperanto en Senegalo] * [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/dakar-sn.html Dakaro], [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/rufisko-sn.html Rufisko], kaj [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/thies-sn.html Thiès] – blogaj artikoloj de [[Mireille Grosjean]] {{Afrika Unio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Senegalo| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1960]] 5nsg5boa10jnt9857wyz2ab9wzvsm4b 9419314 9419313 2026-07-03T05:57:11Z ThomasPusch 1869 /* Historio */ 9419314 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=lando|la samnoma rivero|Senegalo (rivero)}} {{Informkesto lando |sen banderolo= jes | nomoenlokalingvo = République du Sénégal | eonomo = Respubliko Senegalo | flago = [[Dosiero:Flago-de-Senegalo.svg|150ra]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Senegal (official version).svg|120ra]] | nacia himno = [[Le Lion rouge]] (La Ruĝa Leono)<br />ankaŭ konata kiel<br /> ''[[Pincez tous vos koras, frappez les balafons]]''<br /> pluku ĉiujn viajn [[korao]]jn, frapu la balafonojn | nacia devizo = Un Peuple, Un But, Une Foi <br /> Unu Popolo, Unu Celo, Unu Fido | lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationSenegal.svg|250ra|Situo]] | oficiala lingvo = [[Franca lingvo|franca]] | lingvoj = [[volofa lingvo|volofa]] <br /> [[fula lingvo|fula]] <br /> [[mandinka lingvo|mandinka]] <br /> [[djola lingvo|djola]] <br /> [[serera lingvo|serera]] <br /> [[soninka lingvo|soninka]] | ĉefurbo = [[Dakaro]] | religio = [[islamo]] | km2 = 196723 | akvo = 2.1 | loĝantoj = | loĝdenso = 59 | vivlongeco = | valuto = [[Afrika franko|Okcidentafrika franko]] | valuta kodo = XOF | horzono = <br /> | ttt = sn | landkodo = SN | tel = 221 | politika sistemo = [[Duonprezidenta sistemo|Duonprezidenta]] [[respubliko]] | ŝtatestro = kaj | ĉefministro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | nacia tago = [[4-a de aprilo]] | sendependeco = [[20-a de aŭgusto]] [[1960]] | de kiu = [[Francio]] | esperanto-asocio = | MEP = [[Usona dolaro|$]]20,504 mlrd | MEP jaro = 2005 | MEP pokapa = $ 1.759 }} '''Senegalo''' (ankaŭ ''Senegalio'')<ref>La formo "Senegalio" ne estas nepre evitenda, ĉar estas registrita ĉe [[PIV]], dum ''Senegalo'' estas konfirmita por la rivero. [https://vortaro.net/#Senegalio_kd NPIV] (alirita 16 januaro 2023). La Akademio rekomendas "Senegalo", rigardu Diskuton.</ref> estas [[regno (politiko)|regno]] en okcidenta [[Afriko]], ĉe kaj ĉefe sude de la rivero Senegalo kiu formas la limon kun [[Maŭritanio]]. Krome Senegalo limas ankaŭ kun [[Malio]] oriente kaj kun [[Gvineo]] kaj kun [[Gvineo Bisaŭa]] sude, krom kun [[Atlantiko]] okcidente. Krome ene de Senegalo estas la regno [[Gambio]] ĉe la rivero samnoma laŭlonge de 300&nbsp;km. La insularo kaj regno de [[Kaboverdo]] estas en la oceano ĉirkaŭ 560&nbsp;km enmare kaj antaŭ Senegalo. Senegalo estas en la centra pinto de Okcidenta Afriko, sub la arabaj landoj (Maŭritanio norde estas la lasta araba lando) kaj la landoj de la [[Golfo de Gvineo]] sude, kaj la duoninsulo [[Verda Kabo]] (ne konfuzu kun la najbara insularlando [[Kaboverdo]]) en Senegalo estas la plej okcidenta parto de Afriko, krom insuloj. La loĝantaro de Senegalo estas ĉefe [[Islamo|islama]]. La lando estis dum pli ol unu jarcento [[kolonio]] de [[Francio]] kaj pro tio ties influo estas konsiderinda. Kiel ĉe multaj afrikaj landoj, tiu ĉi enhavas multetnan loĝantaron, el kiu la majoritataj grupo kaj lingvo estas la [[volofa]] kaj [[volofoj]] respektive. Senegalo akiris sian [[sendependeco]]n de Francio en [[1960]], kaj dum siaj jaroj da ekzistado tie regis stabila reĝimo. Male al multaj afrikaj landoj, ne okazis militaj puĉoj, etnaj konfliktoj aŭ civilaj militoj. Senegalo estas hodiaŭ modelo de plurpartia demokratio en Afriko. == Lando == * '''Landkodo:''' SN. * '''E-nomo:''' [a] Senegalo, [o] Respubliko Senegalo. * '''Nacia nomo:''' ''République du Senegal''. * '''Areo:''' 196&nbsp;723 kv.km. * '''Politika sistemo:''' respubliko. * '''Ĉefurbo:''' [[Dakaro]]. * '''Ŝtatlingvo:''' [[franca lingvo|franca]]. * '''Parollingvoj:''' [[volofa lingvo|volofa]], [[fula lingvo|fula]], [[mandinka lingvo|mandinka]], [[djola lingvo|djola]], [[serera lingvo|serera]], [[soninka lingvo|soninka]]. * '''Kredantoj:''' ĉefe [[islamanoj]]. * '''Eksporto:''' fiŝaj produktoj, kemiaĵoj, fosfatoj. * '''Organizoj:''' [[UNO]] (1960) == Geografio == Senegalo situas okcidente en [[Okcidenta Afriko]]. La senegala pejzaĝo konsistas ĉefe el undecaj sablecaj ebenaĵoj de okcidenta [[Sahelo]] kio leviĝas al montetoj sudoriente. Tie troviĝas ankaŭ la plej alta punkto en Senegalo, sennoma ejo ĉe Nepen Diakha de 584&nbsp;m. La norda limo estas formita de la rivero Senegalo, kaj aliaj riveroj inkludas la riverojn [[Rivero Gambio|Gambio]] kaj [[Rivero Casamance|Casamance]]. La ĉefurbo Dakaro kuŝas en la duoninsulo ''Cap-Vert,'' esperante [[Verda Kabo]], la plej okcidenta pinto de kontinenta Afriko. [[Dosiero:Senegal satellite fires.jpeg|eta|dekstra|Satelita foto]] La loka [[klimato]] estas [[tropika klimato|tropika]] kun tre diferencaj seka kaj humida sezonoj, kiuj estas kaŭzo de nordorientaj vintraj ventoj kaj sudorientaj someraj ventoj. La [[precipitaĵo| jara pluvokvanto]] de Dakaro estas ĉirkaŭ 600&nbsp;mm inter junio kaj oktobro kiam la maksimumaj temperaturoj averaĝas {{GdC|27}}; el decembro al februaro minimumaj temperaturoj estas ĉirkaŭ {{GdC|17}}. Internaj temperaturoj povas esti iom pli altaj ol ĉe la marbordo, kaj la [[pluvo]] pliiĝas sufiĉe pli sude, ĝis 1.5&nbsp;m jare en kelkaj areoj. En la plej interno de la lando, en la regiono de [[Tambacounda (regiono)|Tambacounda]], ĉefe ĉe la limo kun Malio, temperaturoj povas atingi tiom alte kiom {{GdC|54}}. La insularo kaj najbara lando [[Kaboverdo]] situas je 560&nbsp;km for de la Senegala [[marbordo]], {{klarigu|sed Cap Vert esta marborda loko,|Ĉu alia loko ol la duoninsulo? Ĉu LM aŭ CV estas la klifo?}} ĉe ''Les Mammelles,'' klifo 105&nbsp;m alta ĉe la fino de la duoninsulo Verda Kabo, kie setlas senegala ĉefurbo Dakaro, kaj je 1&nbsp;km sude de ''Pointe des Almadies,'' la plej okcidenta punkto de kontinenta Afriko. === Plej grandaj urboj === [[Dosiero:DakarPalaisPrés.jpg|eta|altdekstre=1.6|Prezidenta palaco en Dakaro]] {|class="wikitable" !Urbo!!Populacio |- | [[Dakaro]] ||1,998,635 |- | [[Tuba]] ||428,059 |- | [[Tieso]] ||240,152 |- | [[Rufisko]] ||187,203 |- | [[Ndar]] ||178,782 |- | [[Kaolack]] ||173,782 |- | [[Mbur]] ||170,699 |- || [[Ziginĉor]] ||130,750 |} === Regionoj === [[Dosiero:Senegal, administrative divisions in colour 2.svg|eta|Regionoj kaj departementoj de Senegalo]] Senegalo estas subdividita en 14 regionoj, kiu ĉiuj nomas same kiel la ĉefurbo de respektiva regiono. {| class="wikitable sortable" |- bgcolor=#ACE1AF ! Regiono !! Ĉefurbo ! Areo<br /><small>{{nobold|(km{{smallsup|2}})</small>}} ! Loĝantaro<br />{{nobold|<small>(2013)<ref>[https://web.archive.org/web/20150419181654/http://www.geohive.com/cntry/senegal.aspx Senegal] ĉe GeoHive (arkiva kopio)</ref></small>}} |- | '''[[Dakaro (regiono)|Dakaro]]''' || [[Dakar]] ||align="right"| 547 ||align="right"| 3,137,196</tr> | '''[[Ziguinchor (regiono)|Ziguinchor]]''' || [[Ziguinchor]] ||align="right"| 7,352 ||align="right"| 549,151 </tr> | '''[[Diourbel (regiono)|Diourbel]]''' || [[Diourbel]] ||align="right"| 4,824 ||align="right"| 1,497,455 </tr> | '''[[Saint-Louis (regiono)|Saint-Louis]]'''|| [[Saint-Louis (Senegalo)|Saint-Louis]] ||align="right"| 19,241 ||align="right"| 908,942 </tr> | '''[[Tambacounda (regiono)|Tambacounda]]''' || [[Tambacounda]] ||align="right"| 42,364 ||align="right"| 681,310 </tr> | '''[[Kaolack (regiono)|Kaolack]]'''|| [[Kaolack]]||align="right"| 5,357 ||align="right"| 960,875 </tr> | '''[[Thiès (regiono)|Thiès]]''' || [[Thiès]] ||align="right"| 6,670 ||align="right"| 1,788,864 </tr> | '''[[Louga (regiono)|Louga]]''' || [[Louga]] ||align="right"| 24,889 ||align="right"| 874,193 </tr> | '''[[Fatick (regiono)|Fatick]]''' || [[Fatick]] ||align="right"| 6,849 ||align="right"| 835,352 </tr> | '''[[Kolda (regiono)|Kolda]]''' || [[Kolda]] ||align="right"| 13,771 ||align="right"| 714,392 </tr> | '''[[Matam (regiono)|Matam]]''' || [[Matam, Senegal|Matam]] ||align="right"| 29,445 ||align="right"| 562,539 </tr> | '''[[Kaffrine (regiono)|Kaffrine]]''' || [[Kaffrine]] ||align="right"| 11,262 ||align="right"| 566,992 </tr> | '''[[Kedougou (regiono)|Kédougou]]''' || [[Kédougou]] ||align="right"| 16,800 ||align="right"| 152,357 </tr> | '''[[Sédhiou (regiono)|Sédhiou]]''' || [[Sédhiou]] ||align="right"| 7,341 ||align="right"| 452,944 </tr> |} == Historio == [[Dosiero:Sg-map.png|dekstra|Mapo de Senegalo]] Arkeologiaj trovaĵoj tra la areo indikas, ke Senegalo estis loĝata en prahistoriaj tempoj. Poste Orienta Senegalo estis iam parto de la [[Imperio de Ganao]]. Ĝi estis fondita de la [[Tukuloroj]] en la meza valo de la rivero Senegalo. [[Islam]], la hegemonia religio en Senegalo, venis unuafoje al la regiono en la 11-a jarcento. En la 13-a kaj 14-a jarcentoj, la areo venis sub la influo de la imperioj de la [[Mandinkoj]] oriente; kaj ankaŭ la [[Volofa Imperio]] de Senegalo estis fondita dum tiu epoko. Diversaj potencoj de Eŭropo, kiel [[Portugalio]], [[Nederlando]] kaj [[Britio]] konkurencis pro la komerco en la areo el la 15-a jarcento antaŭen, ĝis kiam en 1677, [[Francio]] fine ekposedis tion, kio estos grava loko por la [[sklava komerco]], nome la fifaman insulon [[Gorée]] proksime al la nuntempa Dakaro. Milionoj da homoj de Okcidenta Afriko estis enŝipitaj tie. Nur en la 1850-aj jaroj Francio eketendiĝis tra la kontinenta Senegalo, kontraŭ la indiĝenaj regnoj kiel tiuj de [[Waalo]], [[Kajor]], [[Baol]], kaj la [[Volofa Imperio]]. Meze de la 18-a jarcento la britoj sukcesis forigi la francojn de la ĉefaj bazoj kaj formis la unuan ŝtaton de Senegambio. Inter 1779 kaj 1783 la francoj rekonkeris la regionon kaj disigis la tiaman Senegambion; de tiam [[Franca Senegalo]] estis [[kolonio]] de Francio. Meze de la 19-a jarcento ankoraŭ ekzistis klopodoj de Britio por unuigi la regionon danke al iu interŝanĝo de teritorioj, sed tio ne okazis kaj en 1889 oni akceptis la ĝisnunan landlimon inter Senegalo kaj Gambio. Tio estas: Francio kaj Britio akceptis ĝin, ĉar restis por la regionaj popoloj la malfacilo kunvivi kun artefarita limo kiu ne kongruis kun geografio nek kun la etneco aŭ lingveco de la popoloj. Januare de [[1959]] Senegalo kaj la tiama [[Franca Sudano]] kuniĝis por formi la [[Malia Federacio|Malian Federacion]], kiu iĝis entute sendependa la [[20an de junio]] de [[1960]], kiel konsekvenco de la traktato por la transdono de povo subskribita kun la Franca Respubliko la [[4-an de aprilo]] de 1960. Pro internaj politikaj malfacilaĵoj, la Federacio rompiĝis la [[20-an de aŭgusto]]. Senegalo kaj la tiama Sudano (renomita kiel Respubliko de [[Malio]]) proklamis siajn sendependecojn. Aliaj malfacilaĵoj okazis pro teritoriaj plendoj kontraŭ [[Maŭritanio]]. [[Léopold Senghor]] estis elektita la unua prezidento de Senegalo en septembro de 1960. Post la rompo de la Malia Federacio, la prezidento Senghor kaj la ĉefministro [[Mamadou Dia]] regis kune laŭ parlamenta sistemo. Decembre de 1962 ilia politika rivaleco alvenis en klopodo de [[puĉo]] de Ĉefministro Dia. Kvankam tio okazis sen sangoverŝo, Dia estis arestita kaj enkarcerigita, kaj Senegalo adoptis novan konstitucion kiu plifortigis la povon de la prezidento. En 1980 la Prezidento Senghor decidis retiriĝi el politiko, kaj lasis la povon en 1981 al sia sukcedanto, [[Abdou Diouf]]. Senegal kuniĝis kun [[Gambio]] por formi la laŭnoman konfederacion de [[Senegambio]] la [[1an de februaro]] de [[1982]]. Tamen, la unio estis disigita en 1989. Spite paconegocado, suda [[separismo|separista]] grupo de la regiono [[Kazamanco]] luktis sporade kontraŭ la registara armeo ekde 1982. Senegalo havas longan historion de partoprenado en internaciaj paconegocado.<ref name="cia.gov">''[https://web.archive.org/web/20200831041253/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sg.html CIA World factbook]'' (arkiva kopio)</ref> Abdou Diouf estis prezidento el 1981 al 2000. Li helpis la politikan partoprenon, malpliigis la ŝtatan intervenon en ekonomio, kaj ampleksigis la diplomatan engaĝigon de Senegalo, ĉefe kun aliaj disvolviĝintaj landoj. Hejma politiko foje iĝis surstrata violento, lima streĉiĝo kaj eĉ violenta separatista movado en la suda regiono de [[Kazamanco]]. Diouf postenis kvarfoje kiel prezidento. En la prezidenta balotado de 2000, la politikisto de opozicio [[Abdoulaye Wade]] venkis sur Diouf en balotado konsiderita libera kaj justa de internaciaj observantoj. Senegalo spertis sian duan pacan transdonon de povo kaj sian unuan el unu politika partio al alia. La 30an de decembro de 2004 Prezidento Abdoulaye Wade subskribis pactraktaton kun la separatista grupo en Kazamanco<ref>O Difícil Processo de Resolução do Conflito de Casamansa: Uma mediação pode ter êxito? - '''Antonieta Rosa Gomes -''' <nowiki>https://doi.org/10.4000/cea.6660</nowiki></ref>. == Demografio == [[Dosiero:Senegal-demography.png|eta|Evoluo de la loĝantaro de la lando en miloj da loĝantoj.]] Dum 2007, Senegalo havis loĝantaron de 12&nbsp;520&nbsp;000 homoj. La mezaveraĝa vivodaŭro estas de 56 jaroj. La mezaveraĝa filkvanto por unu virino estas de 5,1, unu el la plej altaj kvantoj de la mondo, kio kaŭzas malfacilan ekonomian kaj median problemaron. 40,2&nbsp;% de la populacio estas alfabetigita, scias legi. Tiu populacio kiu kreskas ege rapide, kun fekundeco pli alta de 5 gefiloj por ĉiu virino, troviĝas malegalece distribuita tra ties teritorio, kaj ĉefe en la atlantikaj regionoj. La regionoj plej urbigitaj estas [[Ziginĉor (regiono)|Ziginĉor]], [[Thies (regiono)|Thies]] kaj [[Saint-Louis (regiono)|Saint-Louis]], kaj la malplej loĝitaj estas [[Kolda (regiono)|Kolda]], [[Matam (regiono)|Matam]] kaj [[Fatik (regiono)|Fatik]]. Estas la regiono de Tambakunda kiu posedas la plej malaltan densecon (11 loĝantoj por km2). Oni vidas ankaŭ tre grandan etnan diversecon: [[volofoj]] (43,3&nbsp;%), [[peŭloj]] (23,8&nbsp;%), [[sereroj]] (14,7&nbsp;%), [[djoloj]] (3,7&nbsp;%), [[malinkoj]] (3,0&nbsp;%), [[soninkoj]] (1,1&nbsp;%) kaj kelkaj etnaj popoloj malpli nombraj kaj pli lokaj, sen kalkuli la 50&nbsp;000 eŭropanoj (francoj ĉefej) kaj libananoj kiuj loĝas en urba medio. La [[franca]] estas la [[oficiala lingvo]], sed ĝi estas uzata ĉiutagece nur de eta minoritato. * Vidu ankaŭ [[Lingvoj de Senegalo]] == Politiko == {{Ĉefartikolo|Prezidanto de Senegalo}} [[Léopold Senghor]] estis la unua prezidento kaj ripetis postenon en 1963, 1968, 1973 kaj 1978. Post la malsukcesa [[puĉo]] de la tiama ĉefministro [[Mamadou Dia]], la prezidento plialtigis sian povon per aprobo de nova konstitucio en 1963. Sub la [[reĝimo (politiko)|reĝimo]] de Senghor, oni helpis novajn ekonomiajn sektorojn, sed la enspezoj pro eksportado de [[ternukso]]j aŭ [[arakido]]j hegemoniis en la ekonomia panoramo de Senegalo. Foje, ĉefe en 1968 kaj 1973, la studentoj organizis manifestacioj proteste kontraŭ la koncentrigo de povo ĉe Senghor. La reformoj al la Konstitucio de 1976 enkondukis multipartian sistemon en la lando, kaj fine de 1980, Senghor demisiis. La prezidanteco estis tiam okupita de [[Abdou Diouf]], kiu jam en 1970 estis ĉefministro. En 1982, Senegalo kaj la najbara [[Gambio]] formis konfederacion konatan kiel [[Senegambio]], kun Diouf registe. La konfederacio estis disigita en 1989, kvankam en 1991 ambaŭ landoj subskribis novan traktaton por kunlaboro. Kiam en 1988, Diouf venkis en la balotado, la opozicio protestis per tumultoj en Dakaro, kaj la registaro deklaris senkonstitucian staton. Fine de la 1980-aj jaroj, okazis aliaj konfliktoj, pro landlimaj malkonsentoj kontraŭ [[Maŭritanio]]. Sanga malamikeco inter senegalanoj kaj maŭritanianoj okazigis violenton inter ili kaj pli da 400 mortoj, ĉefe senegalanoj, kaj la forpelon de ĉiu lando de la ŝtatanoj de la alia, kio ne helpis por ĉesigi la kontraŭstaron. Diouf venkis denove en la balotado de 1993, sed la opozicio denove protestis pro balota fraŭdo. Dum venontjare pludaŭris la politika malfacileco. En marto de 1995, por finigi tion, la ĉefministro [[Habib Thian]] (laŭ mendo de Diouf) formis novan ministraron kie estis ankaŭ la politikan partioj de la opozicio. En 2000, [[Abdoulaye Wade]] estis elektita prezidento kaj reelektita en 2007 sen neceso de dua balotado. Same la koalicio de partioj kiu apogas lin venkis en la parlamenta balotado de 2001 kaj 2007. En 2012 prezidento Wade perdis la baloton kaj sinjoro [[Macky Sall]] fariĝis prezidanto de Senegalo. Ekde 2019 prezidanto kaj ĉefministro de Senegalo estas unu persono, do [[Macky Sall]] ekde tiam plenumis ankaŭ la ĉefministran funkcion, kaj en aprilo 2024 sukcedis lin [[Bassirou Diomaye Faye]]. === Konflikto en Casamance === :Vidu ankaŭ ''[[Kazamanco#Separatisma konflikto|Separatisma konflikto en Casamance]]'' En la regiono [[Kazamanco|Casamance]]<!--, la regiono de la [[rivero Casamance|samnoma rivero]]-->, la strio en sudokcidenta Senegalio inter [[Gambio]] kaj [[Gvineo Bisaŭa]], ekzistas daŭra konflikto inter la registaro kaj separismaj fortoj ekde 1982. La [[djoloj]], kiu ne parolas la cetere komunan [[volofa]]n lingvon kaj kiu estas [[kristanismo|kristanaj]] kaj [[animismo|animistaj]], estas la plej granda etna grupo, sentas ke la ekonomia valoro de ilia regiono, pro la medio pli produktiva ol la cetera Senegalo, ĉefe venas al Dakaro, anstataŭ gajnigi Casamance. La konflikto signifis kaj signifas periodojn de armita batalado inter la separatisma grupo kaj la ŝtato de Senegalo. <!--{{Mankas fonto|Ankaŭ ĉe la alia flanko de la [[rivero Casamance]], en najbarlanda Gvineo Bisaŭa, estas separisma agado, sed tie la separatistoj estas por-senegalaj.}}--> === Ekstera politiko === [[Dosiero:African, Caribbean and Pacific Group of States member nations map.svg|60ra]] Senegalo apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifika Oceano]]. Senegalo havas longan historion de partoprenado en internaciaj paconegocado.<ref name="cia.gov"/> == Ekonomio == [[Dosiero:SenegalStreet.jpg|dekstra|eta|Surstrataj vendistoj.]] En januaro de 1994, Senegalo komencis kuraĝan kaj ambician programon de ekonomia reformo danke al la helpo de la [[komunumo]] de internaciaj donantoj. Tiu reformo komencis sub 50&nbsp;% de devaluacio de la monunuo de Senegalo, la [[Afrika franko]], kiu estis ligita laŭ fiksa valoro al iama [[Franca franko]] kaj nuntempe al [[Eŭro]]. La kontroloj de prezoj kaj subvencioj de la registaro estis forigitaj iom post iom. La lando klopodas plenumi la kondiĉojn postulatajn de la [[Internacia Monunua Fonduso]]. Post kiam la landa [[ekonomio]] malkreskis je 2,1&nbsp;% en 1993, Senegalo plialtigis ĝin iomete, danke al programo de reformoj, kaj atingis realan kreskon de la [[Malneta enlanda produkto|MEP]] de 5&nbsp;% ĉiujare dum 1995–2001. La ĉiujara [[inflacio]] malaltiĝis al malpli de 1&nbsp;%, sed rekreskis al ĉirkaŭ 3,3&nbsp;% en 2001. La investado kreskis je konstanta ritmo de 13,8&nbsp;% de la MEP en 1993 al 16,5&nbsp;% en 1997. Kiel membro de la [[Ekonomia kaj Monunua Unio de Okcidenta Afriko]] (UEMOA), Senegalo klopodas pli grandan regionan integriĝon per ekstera unuigita [[dogana tarifo]]. Senegalo ankaŭ realigis kompletan konektigon al [[Interreto]] en 1996, kreante etan eksplodon de la servoj bazitaj en la teknologio de informado. La privata ekomomio nuntempe estas ĝis 82&nbsp;% de la [[MEP]]. Ekde negativa vidpunkto, oni devas diri, ke Senegalo alfruntas urbajn problemojn tre enradikigitajn pro kronika [[senlaboreco]], sociekonomia malegaleco, junula krimeco kaj [[droga dependeco]]. [[Dosiero:Pêche boucotte.jpg|eta|maldekstra|Perreta fiŝkaptado ĉe [[Boucotte]] ([[Kazamanco]])]] Senegalo posedas la trian plej fortan ekonomion de la malsupra regiono de la afrika okcidento post [[Niĝerio]] kaj [[Ebur-Bordo]]. Tiu ekonomio orientiĝas al [[Eŭropo]] kaj [[Barato]]. Ties ĉefaj ekonomiaj partneroj estas [[Francio]], Barato kaj [[Italio]]. Tamen, de antaŭ kelkaj jaroj [[Ĉinio]] estas partnero pli kaj pli grava kiel pruvas la ĉinafrikaj pintkunvenoj. Kompare kun aliaj landoj de Afriko, Senegalo estas malriĉa laŭ naturaj resursoj, la ĉefaj fontoj de enspezoj estas [[fiŝkaptado]] kaj [[turismo]] kun multaj hoteloj ĉe la marbordo. Sed pro la geografia situo kaj la politika stabileco, oni komprenas, ke Senegalo formas parton de la grupo de afrikaj landoj pli industriigitaj kun ĉeesto de multinaciaj entreprenoj, ĉefe de franca deveno kaj duarange usona. La terkultura sektoro laborigas ĉirkaŭ 70&nbsp;% de la senegala loĝantaro, sed suferas la danĝerojn de la klimato kaj de la atakoj de [[akrido]]j, dum fiŝkaptado estas la unua enspezofonto, sed pro dediĉo al eksportado endanĝerigas la marajn rezervojn. [[Dosiero:Projected economic impact of 2°C global warming on Senegal, OWID.png|eta|Ekonomia efiko de {{GdC|2}}-a varmigo en Senegalo (kalkulo)]] La [[sindikato]]j (kun tradicio en la lukto kontraŭ [[koloniismo]]) pli malpli funkcias, malkiel ĉe plej parto de la najbaraj landoj. == Kulturo == [[Youssou N'Dour]] estas aŭtoro, muzikisto, kantisto, kaj politikisto, tre konata tutmonde. == Esperanto-movado == [[Senegala Esperanto-Asocio]] (SEA) estas organizo de [[esperantistoj]] en Senegalo. Prezidanto de SEA estas [[Assane Faye]] el [[Rufisko]]. ''Dakara Esperanto-Klubo'' estas loka klubo, registrita ĉe la subprefektujo 1999. === Monda Socia Forumo en Dakaro === En februaro 2011 okazis la [[Monda Socia Forumo]] en [[Dakaro]]. La Senegala Esperanto Asocio luis standon, same [[UEA]]. [[Mireille Grosjean]] alvenis al Dakaro<ref>[[Mireille Grosjean]]: [https://mirejo3.blogspot.com/2011/02/dakar.html Dakar]</ref> kaj deĵoris en la Forumo kun 4 ĝis 6 lokaj esperantistoj disdonante kilogramojn da varbiloj en diversaj lingvoj. Ŝi faris plurajn radiointervjuojn. Poste ŝi veturis al [[Thiès]] por viziti kolegon.<ref>Mireille Grosjean: [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/thies-sn.html Thiès]</ref> === Kurso en Rufisko === Fine de la jaro 2012 Grosjean instruis Esperanton en [[Rufisko]] kaj organizis sesion de [[Internaciaj Ekzamenoj]] de {{klarigu|[[ILEI]] UEA.}} Tiam ŝi faris diversajn esplorojn pri lokoj por internaciaj kongresoj kaj aranĝoj, verkante por ĉiu loko esploron pri farebleco. === Senegalaj Esperantistoj === * [[Nicolas Badji]] * [[Fidel Bassene]] * [[Alphonse Diatta]] (mortis en 2013) * [[Emmanuel Djikoune]] * Antoine Gomis * Assane Faye, iama prezidanto de SEA (ja en 2013)<ref>Mireille Grosjean: [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/rufisko-sn.html Rufisko]</ref> * Lafi Charles Diatta == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Senegal|ReVo=senegal}} * [[Senegambio]] == Eksteraj ligiloj == * {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * [http://www.teranga-senegal.com teranga-senegal.com] * [https://web.archive.org/web/20080516093351/http://www.gouv.sn gouv.sn] (arkiva kopio) * [http://perso.wanadoo.fr/kultur.art.festival.eo/Senegal/Eo/EsperantoSn.htm Esperanto en Senegalo] * [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/dakar-sn.html Dakaro], [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/rufisko-sn.html Rufisko], kaj [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/thies-sn.html Thiès] – blogaj artikoloj de [[Mireille Grosjean]] {{Afrika Unio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Senegalo| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1960]] j3r87caabpfshc7h0wzavuvz3crrn33 Tagmanĝo 0 57624 9418995 9376865 2026-07-02T18:21:20Z Sj1mor 12103 9418995 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Baked Trout with dill.jpg|eta|Tagmanĝo: fiŝo, terpomoj kaj legomo]] '''Tagmanĝo''' estas ĉiuspeca tagmeza [[manĝo]]. La tempo kaj la daŭro de tagmanĝo dependas de la [[kulturo|kultura]] kaj individua kutimoj. La varma, abunda ofte kunvianda [[ĉefmanĝo]] de la tago okazas en la [[mezeŭropo|mez-eŭropaj]] landoj inter la 11-a kaj la 14-a horoj. Kontraŭe la vespermanĝo estas ofte malvarma facile digestebla. Tiun kutimon ŝanĝis la laborejoj, kie oni ne ĉiam trovas lokon por manĝi varman tagmanĝon. Ĉe familioj, kiuj devas dumtage manĝi malvarme ([[lunĉo]]), oni manĝas vespere abundan, varman manĝon, kvankam tio estas tute ne saniga afero antaŭ la enlitiĝo. == Vidu ankaŭ == {{projektoj|commonscat=Lunch|q=Tagmanĝo|ReVo=mangx.tag0o}} * [[Matenmanĝo]] * [[Frutagmanĝo]] * [[Kolaziono]] * [[Vespermanĝo]] [[Kategorio:Manĝoj]] [[Kategorio:Kulturo de manĝaĵoj kaj trinkaĵoj]] 4s7hodlrwz80vnsh3j9ii296wcidcel Vespermanĝo 0 57626 9418997 9376862 2026-07-02T18:21:51Z Sj1mor 12103 9418997 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Vespermanĝo''' estas tiu [[manĝo]], kiun oni konsumas vespere en tempo kaj daŭro de la kultura kaj individua kutimo. La varma ĉefmanĝo okazas en [[Mezeŭropo]] dum [[tagmanĝo]], la vespermanĝo inter la 18-a kaj 20-a horoj (ofte malvarma). Pro la ŝanĝiĝintaj laborejaj kondiĉoj, eĉ en tiuj landoj iĝas ĉefmanĝo la vespera manĝo, kio cetere ne estas saniga afero antaŭ enlitiĝo. En aliaj kulturaj rondoj, la ĉefa manĝo de la tago estas plej ofte la vespermanĝo. * Tiel ekzemple en [[Usono]], kie oni tagmeze nur ''[[lunĉo|lunĉas]]'' (manĝas [[pico]]n, [[sandviĉo]]n, ktp.) kaj vespere la tuta familio manĝas abunde. * En sudaj landoj, oni manĝas varme nur je ĉirkaŭ la 21-a horo. {{Projektoj|ReVo=mangx.vesper0o}} == Vidu ankaŭ == * [[Matenmanĝo]] * [[Tagmanĝo]] * [[Frutagmanĝo]] * [[Kolaziono]] [[Kategorio:Manĝoj]] [[Kategorio:Kulturo de manĝaĵoj kaj trinkaĵoj]] t8lp17cxcowz7ia28eare8gu9juyzu5 Varmigilo 0 63493 9419003 9207172 2026-07-02T18:24:20Z Sj1mor 12103 9419003 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Varmigilo''' estas ĝenerala termino pri [[maŝino]] aŭ [[ilo]] kiu estas uzata por plialtigi la [[temperaturo]]n de io. Ofte, ĝi estas peco da pli granda [[aparato]]. Ekzemple, [[forno]], [[panrostilo]] kaj [[radiatoro]] uzas varmigilon, kaj iame estas konata kiel varmigilo. Unu metodo por fari varmecon estas ŝanĝi [[elektro]]n al [[varmo]] per [[ĵula efiko]]. Elektro kiu pasas tra la [[konduktilo]] plivarmigas kiam ĝi havas [[rezistanco]]n. ==Vidu ankaŭ== *[[Varmigilo (hidraŭliko)]] *[[Hejtado]] {{ĝermo}} [[Kategorio:Iloj]] 9umjq16uhsze6u9c4uncs4nnrc7iwyh Kansas vom Elsass 0 70515 9418889 7251294 2026-07-02T14:26:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418889 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} La vera nomo de '''Kansas of Elsass''' estas '''Christian Gyss''' kiu estas [[alzaco|alzaca]] [[artisto]] kaj komikulo konata ekde [[majo]] [[2003]], okaze de la eldoniĝo de '''Rambo vom Elsass'''. (Rambo el Alzaco). Temas pri eltiraĵo el la filmo Rambo kies sonbendo estis tute ree surbendigita de Kansas en la [[alzaco|alzaca]] kaj kun humuro. Post la grandega sukceso kiun havis tiu video kiu [[El%C5%9Duto|elŝuteblas]] senpage el lia [[retejo]], li surbendigis aliajn komikajn videojn laŭ la sama principo en alzac-lingva versio kaj antaŭfilmojn por sia grupo kies li estas la kantisto. La plej konata video far de li estas '''Matrix en VO''', varba fulmofilmo de la filmo [[The_Matrix|Matrix]] sed laŭvole dublita en la [[alzaco|alzaca]]. Tiuj videoj konkretiĝis en aprilo [[2004]] per eldoniĝo de [[KD]] kaj la [[2an de aprilo]] [[2005]] per koncerto en La laiterie (koncertejo de [[Strasburgo]]) kun lia muzikgrupo la « Gang ». La KD estis unu el la plej bone vendata dum pluraj monatoj ĉe la alzacaj KD-vendejoj. Fine, de [[decembro]] 2004, Kansas eldonas ĉiumonate humoran videan pecon pri diversaj alzacaj kuriozaĵoj. Multe konata kaj aprezata en [[Alzaco]], lia konateco komencas elregioniĝi. == Eksteraj ligiloj == *[http://www.cigogne.net/rubrique104.html oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050309061720/http://www.cigogne.net/rubrique104.html |date=2005-03-09 }} el kie elŝuteblas multe el liaj verkoj. *[http://kansas.blogamoi.com/ lia rettaglibro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060203032713/http://kansas.blogamoi.com/ |date=2006-02-03 }} *[http://kansas.new.fr/ la retejo de liaj ferveruloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060102214452/http://kansas.new.fr/ |date=2006-01-02 }} forumo kaj raportaĵoj {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj humuristoj]] [[Kategorio:Homoj de Alzaco]] ft8odgc8hjpz0ylm5jiks72xnp1fye0 KDE 0 96617 9418946 8982601 2026-07-02T16:59:21Z Too Classy for This World 222556 9418946 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la fama grafika uzantinterfaco. Por aliaj signifoj bovolu vidi [[KDE (apartigilo)]].}} {{Informkesto programo | Nomo = KDE | Logotipo = [[Dosiero:KDE logo (2).svg|100px]] | Bildo = [[Dosiero:KDE Plasma 5.16.png|260px]] | Priskribo = KDE Plasma 5.16 | Autoro = | Programisto = [https://planet.kde.org/ The KDE Team] | Lasta_stabila_versio = [https://kde.org/announcements/frameworks/5/5.112.0/ 5.112.0] («Frameworks») | Dato_de_lasta_stabila_versio = {{dato|12|Novembro|2023}} | Operaciumo = [[Linukso]], [[BSD]], [[Darwin (operaciumo)|Darwin]], [[Unikso]], [[Vindozo]] | Lingvo = ankaŭ [[Esperanto]] | Konstruaĵo = | Tipo = grafika uzantinterfaco, grafika kodaro | Licenco = [[GPL]] ([[libera programaro]]) | TTT-ejo = [http://www.kde.org/ www.kde.org] | Standardo = }}{{Informkesto firmao kaj produkto}} '''KDE''' estas libera [[grafika labormedio]] por [[Unikso]], [[Linukso]], [[FreeBSD]] kaj aliaj operaciumoj kiuj bazas sur la [[Unikso]] (oni povas ankaŭ instali ĝin sur la [[Mac OS X|X operaciumo]] de la [[Makintoŝo|Makintoŝa]] komputilo, kaj eĉ sur [[Vindozo|Mikrosofta Vindozo]] per la programo [[Cygwin]]). La tuta sistemo estas konstruita per la [[grafika uzantinterfaco]] ilgarnituro [[QT]] de la norvega kompanio [[TrollTech]] kaj programita per la [[programlingvo]] [[C++]]. == Origino de la nomo == '''KDE''' estas la mallongiga vorto por ''K Desktop Environment''. La litero K ne sensas vere. Dum KDE-komenco, la vorto ''Kool'' estis uzita, sed la programistoj rezignis tiun uzon. Nun, ili rimarkigas ke, en Latina [[alfabeto]], la [[litero]] K antaŭas la literon L (L tiel [[Linukso]]). == Historio == Ĉi tiun projekton komencis en [[1996]] la [[germanio|germana]] programisto [[Matthias Ettrich]], kiu volis krei unuigitan grafikan interfacon por la Uniksaj sistemoj. Li elektis la Qt-funkcionaron kaj la programlingvon C++. Ĉefe pro tiuj aferoj naskiĝis la projekto [[GNOME]] dum [[1997]], ĉar Qt ne estis GPL (KDE ja estis, sed dependanta de ne-GPL-a softvaro). === Ĉefaj versioj === La ĉefa numero de KDE kongruas kun la numero de la versio de Qt, kiun ĝi uzas. * KDE 1.0, [[1998]] * KDE 2.0, [[2001]], tute reskribita. * KDE 3.0, [[2002]], evoluigita el KDE 2.0. * KDE 4.0, [[2008]] * KDE 5.0, [[2014]] * KDE 6.0, [https://community.kde.org/Schedules/February_2024_MegaRelease 2024] == Tradukstato == * KDE5 stabila branĉo: [https://l10n.kde.org/stats/gui/stable-kf5/team/eo/ GUI], [https://l10n.kde.org/stats/doc/stable-kf5/team/eo/ Dokumentado] * KDE5 trunko: [https://l10n.kde.org/stats/gui/trunk-kf5/team/eo/ GUI], [https://l10n.kde.org/stats/doc/trunk-kf5/team/eo/ Dokumentado] * KDE6 trunko: [https://l10n.kde.org/stats/gui/trunk-kf6/team/eo/ GUI], [https://l10n.kde.org/stats/doc/trunk-kf6/team/eo/ Dokumentado] == KDE distribuaroj == Jen kelkaj distribuoj kiuj entenas KDE kiel aprioran grafikan labormedion: * [[Knoppix]] * [[Kubuntu]] * [[Mandriva]] * [[MEPIS]] * [[OpenSUSE]] * [[PC-BSD]] * [[PCLinuxOS]] * [[Xandros]] * [[KDE neon]] == Vidu ankaŭ == * [[Akonadi]] * [[Sonnet (KDE)|Sonnet]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://kde.org/eo/ La hejmpaĝo de la KDE projekto] * [https://eo.l10n.kde.org/ Esperanta Teamo en KDE] * [http://userbase.kde.org/Welcome_to_KDE_UserBase_(eo) Uzanto-konsiloj (eo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090519034533/http://userbase.kde.org/Welcome_to_KDE_UserBase_(eo) |date=2009-05-19 }} * [http://techbase.kde.org/Welcome_to_KDE_TechBase_(eo) Programadaj konsiloj (eo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090220143733/http://techbase.kde.org/Welcome_to_KDE_TechBase_(eo) |date=2009-02-20 }} {{Portalo Libera programaro}} [[Kategorio:KDE| ]] 2nx5o7ypdi4i4m1u9g47sio26a4o9xy Guillermo Uribe Holguín 0 107132 9419420 9297099 2026-07-03T10:12:11Z Sj1mor 12103 9419420 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Guillermo Uribe Holguín''' estis [[Kolombio|kolombia]] komponisto naskita la 17<sup>an</sup> de marto de [[1880]] en [[Bogoto]], filo de Guillermo Uribe kaj Mercedes Holguín, kaj mortinta en la sama urbo la 26<sup>an</sup> de junio de [[1971]]. Ekde infanaĝo li ŝategis muzikon, kaj ricevis lecionojn pri pianludado fare de pluraj instruistoj, sed sia infana malkvieto rezignigis tiujn instruistojn. Tamen, li daŭre memstudis muzikon, kune kun sia normala studado kiel iu ajn knabo. En [[1891]] li eniris en la t. n. Nacia Akademio de Muziko, fondita fare de profesoro Jorge W. Price, kaj ricevis instruon el violonisto Ricardo Figueroa. Tiom li progresis en violonludado ke en [[1894]], 14-jaraĝa, li estis nomumita kiel anstataŭanta profesoro. Tiam li komencis estis konata en la muzikaj rondoj de Bogoto, sed vere lia muzika eduko ankoraŭ havis mankojn. Li ricevis plian muzikan instruon el alia vilonisto: Narciso Garay, ĝis kiam ĉi lasta vojaĝis al [[Eŭropo]]. Post iom pli da memstudado, li estis vokita por partopreni en ensemblo kun Antonio Figueroa kaj la pianisto [[Carlos Umaña]]. Uribe Holguín enskribiĝis por studi [[Inĝenierarto|inĝenierikon]], sed malsano devigis lin rezigni la studon. Li estis dungito en tiama Banko de Kolombio, kaj poste li fondis, kun du amikoj, komercan entreprenon, por kiu li devis vojaĝi tra la lando. Tamen la negocoj fine ne estis sukcesaj. Tiam li vojaĝis al [[Usono]], kaj en [[Novjorko]] li sin vivtenis kiel muzikludanto en pordancaj orkestroj, aranĝanto kaj transskribanto de muziko por aliaj instrumentoj. El Usono li revenis al sia patrujo pro malsano de sia patro. Ĉe la reveno al Kolombio, li, helpita de aliaj, revivigis la Nacian Akademion de Muziko, kiu estis en bedaŭrinda stato. Tie li instruis violonon, disvolvis didaktikajn metodojn kaj organizis orkestron, embrio de la posta Simfonia Orkestro de Kolombio. Tiutempe mortis lia patro, kaj monatojn poste, pro la laboro kiel direktoro de la Akademio li ricevis stipendion por plua studado en [[Eŭropo]], do li vojaĝis al [[Parizo]], kun patrino kaj fratino. En Eŭropo li studis sub gvido de pianisto [[Vincent d'Indy]] en lia Schola Cantorum. Li komencis tiam sian laboron kiel kritikisto pri muziko -per pluraj artikoloj- kaj kiel komponisto: sonatojn, kaj muziko por poemoj de [[Victor Hugo]], [[Verlaine]], [[Charles Baudelaire|Baudelaire]], [[Henri Barbusse|Barbusse]], [[Paul Fort]] kaj aliaj. Ankaŭ en Parizo li ekkonis pianistinon Lucía Gutiérrez al kiu li edziĝis la 24<sup>an</sup> de februaro de [[1910]], antaŭ reveno al Kolombio. Iom poste de lia reveno, li estis direktoro de la jam menciita Akademio, kaj komisiita por ellabori novan regularon por tiu organizaĵo. Li profitis la okazon por ŝanĝi la nomo de "Akademio" al "Konservatorio", por establi konkursojn kiel antaŭkondiĉo por studi tie, kaj por organizi bibliotekon. Kaj refoje li devis rekrei la orkestron, mortinta dum sia restado en Eŭropo. En [[1917]] li prezentis projekton por stimuli la studadon pri muziko en Kolombio, kun konsidero, i. a., al venigo de eminentuloj el eksterlando por instrui en la Konservatorio, kaj al deviga instruo de kantado en la lernejoj. Poste li vojaĝis denove al Eŭropo, restante etan tempon, kaj ĉe sia alveno, denove kiel direktoro de la Konservatorio, li ŝanĝis la nomon de la muzikistaro kiun li gvidis, el "Simfonia Orkestro" al "Societo de Simfoniaj Koncertoj de la Konservatorio" por limigi ĝin al apartenantoj de tiu organizaĵo. Fine de [[1932]] la franca registaro ordenis lin per la Honora Legio. Do, de [[1910]] al [[1935]], kaj denove en [[1942]]-[[1944]], Uribe Holguín estis direktoro de la kolombia Nacia Konservatorio, en Bogoto. Li vigligis la muzikan vivon en Kolombio per sia verkado, kaj per la fondo de Societo por Simfoniaj Koncertoj. == Verkoj == * Dek-tri [[simfonio]]j, inter ili: ** ''Sinfonía del terruño'', op. 15 ** ''Bochica'' [[simfonia poemo]], op. 73 ** ''Tres ballets criollos'', op. 78 (Aŭdu: [http://www.valenciad.com/Musicos/Uribe1.mp3 BALLET CRIOLLO No. 1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305003732/http://www.valenciad.com/Musicos/Uribe1.mp3 |date=2016-03-05 }}, MP3). ** ''Ceremonia Indígena (Himno a Zúa y danza ritual)'' * Tri [[Konĉerto]]j ** Du por [[violono]] kaj [[orkestro]]: Op. 64 y 79 ** Alia titolita: ''A la manera antigua'' * Dudek-tri komponaĵoj de [[ĉambra muziko]], inter ili: ** Ses [[kvarteto]]j por kordinstrumentoj: Op. 12, 19, 63, 86, 87 kaj 90 ** Ses [[sonato]]j por violono kaj [[piano]]: Op. 7, 16, 25, 39, 59 kaj 75 ** Du [[kvinteto]]j por piano kaj kvarteto de [[arĉa instrumento|arĉaj instrumentoj]]: Op. 31 y 66 ** [[Divertimento]] por [[fluto]], [[harpo]], [[korno]] kaj kordinstrumenta kvarteto, op. 89 * Verkoj por [[Ĥoro]], inter ili: ** Du [[kanzono]]j por gea ĥoro senmuzika: "Kanzono de la Paco" kaj "Tago de la semado" * Religia muziko: ** [[Rekviemo]] por ĥoro kaj orkestro, op. 17 ** [[Improperio]] por [[baritono]] kaj orkestro, op. 65 ** [[Meso (muziko)|Meso]] por senmuzika infana ĥoro plus viraj voĉoj * Verkoj por piano, inter ili: ** Suitoj kaj preludoj ** Multaj komponaĵoj por voĉo kaj piano, ekzemple: 15 kanzonojn kun tekstoj de [[Rafael Pombo]], 12 kun tekstoj fare de aŭtoroj francaj, kaj unu kun poemo de [[Guillermo Valencia]] ''Hay un instante en el crepúsculo'' * Komponaĵoj por [[gitaro]]: ** Eta suito, op. 80 ** ''Prometeo'' bazita en teksto de [[Esĥilo]] ** Muziko por la poemo ''Anarkos'' de [[Guillermo Valencia]] * Ceteraj muzikaj verkoj: ** Muziko por poemoj de [[Rubén Darío]] kaj de [[José Asunción Silva]] ** [[Opero]] ''Furatena'', op 76, muzika [[dramo]] bazita en amerikaj legendoj antaŭaj al la hispana konkero ** Marŝo triumfa por [[tenoro]] kaj orkestro, op. 18 ** "Unua [[nokturno]], op. 27 ** Himno por tenoro, ĥoro y orkestro, op. 42 * Libroj: ** Kurso pri harmonio == Eksteraj ligiloj al muzikaĵoj == * [http://www.valenciad.com/Musicos/Uribe1.mp3 BALLET CRIOLLO No. 1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305003732/http://www.valenciad.com/Musicos/Uribe1.mp3 |date=2016-03-05 }}, MP3. * [http://www.valenciad.com/Musicos/Uribe2.mp3 TROZO EN EL SENTIMIENTO POPULAR No. 1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160909070443/http://www.valenciad.com/Musicos/Uribe2.mp3 |date=2016-09-09 }}, MP3. * [http://www.valenciad.com/Musicos/Uribe3.mp3 PAGINA DE ALBUM] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304232636/http://www.valenciad.com/Musicos/Uribe3.mp3 |date=2016-03-04 }}, MP3. {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Uribe Holguin, Guillermo}} [[Kategorio:Kolombiaj komponistoj]] [[Kategorio:Kolombiaj klasikaj violonistoj]] [[Kategorio:Kolombiaj muzikpedagogoj]] [[Kategorio:Kolombiaj operkomponistoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] 8h0o76rjwz4sgqmk9b7jn02qvfk2vly Ebur-Borda nacia teamo de futbalo 0 114502 9419202 9238223 2026-07-02T22:40:59Z ThomasPusch 1869 9419202 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Ebur-Bordo | bildo = FIF nova emblemo.png | bilda grandeco = 140 | bilda teksto = | asocio = Fédération Ivoirienne de Football <br /> ''Ebur-Borda Futbal-Asocio'' | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = Didier Drogba (44) | stadiono = Stade Félix Houphouët-Boigny | kodo = CIV | unua matĉo = {{Ebur-Bordo}} 3-2 <br /> {{Benino}} <br /> ''1960'' | plej granda gajno = {{Ebur-Bordo}} 6-0 <br /> {{Malio}} <br /> ''1985'' | plej granda perdo = {{Ebur-Bordo}} 2-6 <br /> {{GanaoFB}} <br /> ''1971'' | aperoj = 1 (unua en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]) | plej bona rezulto = Grupo C <br /> [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 15 (unua en <!--[[Afrika Pokalo de Nacioj 1965|-->1965) | plej bona rezulto-t = Ĉampiono <br /> <!--[[Afrika Pokalo de Nacioj 1992|-->1992, 2015, [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]] }} [[dosiero:Acon final 2015 (16328813238).jpg|eta|290ra|{{centre|la eburborda teamo jubilas post atingo de la ĉampioneco de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2015}}]] La '''nacia [[futbalteamo]] de Ebur-Bordo''' estas la nacia elektaĵo de [[Ebur-Bordo]] (Respubliko ''Côte d'Ivoire'', prononco {{prononco|ko:tdiVŬAR}}) por internaciaj fulbalkonkursoj. La plej grandaj sukcesoj en internaciaj turniroj estis: [[Afrika Pokalo de Nacioj]] [[1992]], 4-a rango ĉe la Reĝo-Fahd-Pokalo [[1992]], krome kvalifikiĝo por la fina rondo de la [[Futbala Mondpokalo]] en [[2006]]. <br /> La matĉoj en [[Futbala Mondpokalo 2006]]: En sia unua mondpokala matĉo la teamo malvenkis per 1:2 kontraŭ Argentino. La unuan golon por Ebur-Bordo sukcesis [[Didier Drogba]]. La dua ludo same rezultigis malvenkon, per 1:2 kontraŭ Nederlando (goliginto: Bakary Kone). Tiel la teamo de Ebur-Bordo ne plu havis ŝancon pluiri al la rondo de 16. En la lasta matĉo la teamo ludis en la stadio de [[Munkeno]] kun la same eligita teamo de [[Serbio kaj Montenegro]], tiun matĉon venkis Ebur-Bordo per 3:2 post du [[penalo]]j kaj golo en la [[postmatĉa tempo|postmatĉado]] de la dua duontempo. == Famaj ludistoj == * [[Didier Drogba]] ([[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20ra|kadra]] [[FC Chelsea]]) * Emmanuel Eboué ([[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20ra|kadra]] [[FC Arsenal]]) * Kolo Touré ([[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20ra|kadra]] FC Arsenal) * Guy Demel ([[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Hamburger SV]]) * Bonaventure Kalou ([[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Paris Saint-Germain]]) == Partopreno en Futbalaj Mondpokaloj == {| style="border-collapse:collapse;" |- | width=160 | [[1930]] en [[Urugvajo]] || ne partoprenis |- | [[1934]] en [[Italio]] || ne partoprenis |- | [[1938]] en [[Francio]] || ne partoprenis |- | [[1950]] en [[Brazilo]] || ne partoprenis |- | [[1954]] en [[Svisio]] || ne partoprenis |- | [[1958]] en [[Svedio]] || ne partoprenis |- | [[1962]] en [[Ĉilio]] || ne partoprenis |- | [[1966]] en [[Anglio]] || ne partoprenis |- | [[1970]] en [[Meksiko]] || ne partoprenis |- bgcolor=FFFFDD | [[1974]] en [[Germanio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1978]] en [[Argentino]] || ne kvalifikiĝis |- | [[1982]] en [[Hispanio]] || ne partoprenis |- bgcolor=FFFFDD | [[1986]] en [[Meksiko]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1990]] en [[Italio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1994]] en [[Usono]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1998]] en [[Francio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[2002]] en [[Sud-Koreio]]/[[Japanio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[2006]] en [[Germanio]] || prarondo |- bgcolor=FFFFDD | [[2010]] en [[Sudafriko]] || prarondo |- bgcolor=FFFFDD | [[2014]] en [[Brazilo]] || prarondo |- bgcolor=FFFFDD | [[2018]] en [[Rusio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[2022]] en [[Kataro]] || ne kvalifikiĝis |} == Partopreno en la Afrika Pokalo de Nacioj == * 1957 - 1963 - ne partoprenis * 1965 - 3-a rango * 1968 - 3-a rango * 1970 - 4-a rango * 1972 - ne kvalifikiĝis * 1974 - prarondo * 1976 - ne kvalifikiĝis * 1978 - ekskludita * 1980 - prarondo * 1982 - ne kvalifikiĝis * 1984 - prarondo * 1986 - 3-a rango * 1988 - prarondo * 1990 - prarondo * 1992 - '''Afrika ĉampiono''' * 1994 - 3-a rango * 1996 - prarondo * 1998 - kvaron-finalo * 2000 - prarondo * 2002 - prarondo * 2004 - ne kvalifikiĝis * 2006 - 2-a rango * 2010 en [[Angolo]] - kvaron-finalo * 2012 en [[Gabono]] kaj [[Ekvatora Gvineo]] - kvalifikiĝis * 2013 en [[Sud-Afriko]] - kvaronfinalo * 2015 en [[Ekvatora Gvineo]] - '''Afrika ĉampiono''' * 2017 en [[Gabono]] - prarondo * 2019 en [[Egiptio]] - kvaronfinalo * 2021 en [[Kameruno]] - okonfinalo * [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]] en [[Eburbordo]] - '''Afrika ĉampiono''' * [[Afrika Pokalo de Nacioj 2025|2025]] en [[Maroko]] - kvalifikiĝis * 2027 == Vidu ankaŭ == * [[eburborda virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fif.ci/ propra paĝaro FIF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181122233406/http://www.fif.ci/ |date=2018-11-22 }} * [http://www.sport-ivoire.ci/ www.sport-ivoire.ci] * [http://www.fussballdaten.de/vereine/elfenbeinkueste/ registriĝo germanlingva en www.fussballdaten.de] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Ebur-Bordo]] 1p8rzho8j4shga2yagk9o8wo7ee6ajo 9419211 9419202 2026-07-02T22:50:51Z ThomasPusch 1869 9419211 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Ebur-Bordo | bildo = FIF nova emblemo.png | bilda grandeco = 140 | bilda teksto = | asocio = Fédération Ivoirienne de Football <br /> ''Ebur-Borda Futbal-Asocio'' | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = Didier Drogba (44) | stadiono = Stade Félix Houphouët-Boigny | kodo = CIV | unua matĉo = {{Ebur-Bordo}} 3-2 <br /> {{Benino}} <br /> ''1960'' | plej granda gajno = {{Ebur-Bordo}} 6-0 <br /> {{Malio}} <br /> ''1985'' | plej granda perdo = {{Ebur-Bordo}} 2-6 <br /> {{GanaoFB}} <br /> ''1971'' | aperoj = 1 (unua en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]) | plej bona rezulto = Grupo C <br /> [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 15 (unua en <!--[[Afrika Pokalo de Nacioj 1965|-->1965) | plej bona rezulto-t = Ĉampiono <br /> <!--[[Afrika Pokalo de Nacioj 1992|-->1992, 2015, [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]] }} [[dosiero:Acon final 2015 (16328813238).jpg|eta|290ra|{{centre|la eburborda teamo jubilas post atingo de la ĉampioneco de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2015}}]] La '''nacia [[futbalteamo]] de Ebur-Bordo''' estas la nacia elektaĵo de [[Ebur-Bordo]] (Respubliko ''Côte d'Ivoire'', prononco {{prononco|ko:tdiVŬAR}}) por internaciaj fulbalkonkursoj. Ĝi agas sub la organizado de la ''Ganaa Futbal-Asocio'' ({{l-fr|Fédération Ivoirienne de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La plej grandaj sukcesoj en internaciaj turniroj estis: [[Afrika Pokalo de Nacioj]] [[1992]], 4-a rango ĉe la Reĝo-Fahd-Pokalo [[1992]], krome kvalifikiĝo por la fina rondo de la [[Futbala Mondpokalo]] en [[2006]]. <br /> La matĉoj en [[Futbala Mondpokalo 2006]]: En sia unua mondpokala matĉo la teamo malvenkis per 1:2 kontraŭ Argentino. La unuan golon por Ebur-Bordo sukcesis [[Didier Drogba]]. La dua ludo same rezultigis malvenkon, per 1:2 kontraŭ Nederlando (goliginto: Bakary Kone). Tiel la teamo de Ebur-Bordo ne plu havis ŝancon pluiri al la rondo de 16. En la lasta matĉo la teamo ludis en la stadio de [[Munkeno]] kun la same eligita teamo de [[Serbio kaj Montenegro]], tiun matĉon venkis Ebur-Bordo per 3:2 post du [[penalo]]j kaj golo en la [[postmatĉa tempo|postmatĉado]] de la dua duontempo. == Famaj ludistoj == * [[Didier Drogba]] ([[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20ra|kadra]] [[FC Chelsea]]) * Emmanuel Eboué ([[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20ra|kadra]] [[FC Arsenal]]) * Kolo Touré ([[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20ra|kadra]] FC Arsenal) * Guy Demel ([[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Hamburger SV]]) * Bonaventure Kalou ([[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Paris Saint-Germain]]) == Partopreno en Futbalaj Mondpokaloj == {| style="border-collapse:collapse;" |- | width=160 | [[1930]] en [[Urugvajo]] || ne partoprenis |- | [[1934]] en [[Italio]] || ne partoprenis |- | [[1938]] en [[Francio]] || ne partoprenis |- | [[1950]] en [[Brazilo]] || ne partoprenis |- | [[1954]] en [[Svisio]] || ne partoprenis |- | [[1958]] en [[Svedio]] || ne partoprenis |- | [[1962]] en [[Ĉilio]] || ne partoprenis |- | [[1966]] en [[Anglio]] || ne partoprenis |- | [[1970]] en [[Meksiko]] || ne partoprenis |- bgcolor=FFFFDD | [[1974]] en [[Germanio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1978]] en [[Argentino]] || ne kvalifikiĝis |- | [[1982]] en [[Hispanio]] || ne partoprenis |- bgcolor=FFFFDD | [[1986]] en [[Meksiko]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1990]] en [[Italio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1994]] en [[Usono]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1998]] en [[Francio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[2002]] en [[Sud-Koreio]]/[[Japanio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[2006]] en [[Germanio]] || prarondo |- bgcolor=FFFFDD | [[2010]] en [[Sudafriko]] || prarondo |- bgcolor=FFFFDD | [[2014]] en [[Brazilo]] || prarondo |- bgcolor=FFFFDD | [[2018]] en [[Rusio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[2022]] en [[Kataro]] || ne kvalifikiĝis |} == Partopreno en la Afrika Pokalo de Nacioj == * 1957 - 1963 - ne partoprenis * 1965 - 3-a rango * 1968 - 3-a rango * 1970 - 4-a rango * 1972 - ne kvalifikiĝis * 1974 - prarondo * 1976 - ne kvalifikiĝis * 1978 - ekskludita * 1980 - prarondo * 1982 - ne kvalifikiĝis * 1984 - prarondo * 1986 - 3-a rango * 1988 - prarondo * 1990 - prarondo * 1992 - '''Afrika ĉampiono''' * 1994 - 3-a rango * 1996 - prarondo * 1998 - kvaron-finalo * 2000 - prarondo * 2002 - prarondo * 2004 - ne kvalifikiĝis * 2006 - 2-a rango * 2010 en [[Angolo]] - kvaron-finalo * 2012 en [[Gabono]] kaj [[Ekvatora Gvineo]] - kvalifikiĝis * 2013 en [[Sud-Afriko]] - kvaronfinalo * 2015 en [[Ekvatora Gvineo]] - '''Afrika ĉampiono''' * 2017 en [[Gabono]] - prarondo * 2019 en [[Egiptio]] - kvaronfinalo * 2021 en [[Kameruno]] - okonfinalo * [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]] en [[Eburbordo]] - '''Afrika ĉampiono''' * [[Afrika Pokalo de Nacioj 2025|2025]] en [[Maroko]] - kvalifikiĝis * 2027 == Vidu ankaŭ == * [[eburborda virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fif.ci/ propra paĝaro FIF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181122233406/http://www.fif.ci/ |date=2018-11-22 }} * [http://www.sport-ivoire.ci/ www.sport-ivoire.ci] * [http://www.fussballdaten.de/vereine/elfenbeinkueste/ registriĝo germanlingva en www.fussballdaten.de] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Ebur-Bordo]] cgwxex0udr0w4lbl409m3z1xvrupber 9419216 9419211 2026-07-02T22:55:43Z ThomasPusch 1869 9419216 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Ebur-Bordo | bildo = FIF nova emblemo.png | bilda grandeco = 140 | bilda teksto = | asocio = Fédération Ivoirienne de Football <br /> ''Ebur-Borda Futbal-Asocio'' | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = Didier Drogba (44) | stadiono = Stade Félix Houphouët-Boigny | kodo = CIV | unua matĉo = {{Ebur-Bordo}} 3-2 <br /> {{Benino}} <br /> ''1960'' | plej granda gajno = {{Ebur-Bordo}} 6-0 <br /> {{Malio}} <br /> ''1985'' | plej granda perdo = {{Ebur-Bordo}} 2-6 <br /> {{GanaoFB}} <br /> ''1971'' | aperoj = 1 (unua en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]) | plej bona rezulto = Grupo C <br /> [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 15 (unua en <!--[[Afrika Pokalo de Nacioj 1965|-->1965) | plej bona rezulto-t = Ĉampiono <br /> <!--[[Afrika Pokalo de Nacioj 1992|-->1992, 2015, [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]] }} [[dosiero:Acon final 2015 (16328813238).jpg|eta|290ra|{{centre|la eburborda teamo jubilas post atingo de la ĉampioneco de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2015}}]] La '''nacia [[futbalteamo]] de Ebur-Bordo''' estas la nacia elektaĵo de [[Ebur-Bordo]] (Respubliko ''Côte d'Ivoire'', prononco {{prononco|ko:tdiVŬAR}}) por internaciaj fulbalkonkursoj. Ĝi agas sub la organizado de la ''Ebur-Borda Futbal-Asocio'' ({{l-fr|Fédération Ivoirienne de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La plej grandaj sukcesoj en internaciaj turniroj estis: [[Afrika Pokalo de Nacioj]] [[1992]], 4-a rango ĉe la Reĝo-Fahd-Pokalo [[1992]], krome kvalifikiĝo por la fina rondo de la [[Futbala Mondpokalo]] en [[2006]]. <br /> La matĉoj en [[Futbala Mondpokalo 2006]]: En sia unua mondpokala matĉo la teamo malvenkis per 1:2 kontraŭ Argentino. La unuan golon por Ebur-Bordo sukcesis [[Didier Drogba]]. La dua ludo same rezultigis malvenkon, per 1:2 kontraŭ Nederlando (goliginto: Bakary Kone). Tiel la teamo de Ebur-Bordo ne plu havis ŝancon pluiri al la rondo de 16. En la lasta matĉo la teamo ludis en la stadio de [[Munkeno]] kun la same eligita teamo de [[Serbio kaj Montenegro]], tiun matĉon venkis Ebur-Bordo per 3:2 post du [[penalo]]j kaj golo en la [[postmatĉa tempo|postmatĉado]] de la dua duontempo. == Famaj ludistoj == * [[Didier Drogba]] ([[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20ra|kadra]] [[FC Chelsea]]) * Emmanuel Eboué ([[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20ra|kadra]] [[FC Arsenal]]) * Kolo Touré ([[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20ra|kadra]] FC Arsenal) * Guy Demel ([[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Hamburger SV]]) * Bonaventure Kalou ([[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Paris Saint-Germain]]) == Partopreno en Futbalaj Mondpokaloj == {| style="border-collapse:collapse;" |- | width=160 | [[1930]] en [[Urugvajo]] || ne partoprenis |- | [[1934]] en [[Italio]] || ne partoprenis |- | [[1938]] en [[Francio]] || ne partoprenis |- | [[1950]] en [[Brazilo]] || ne partoprenis |- | [[1954]] en [[Svisio]] || ne partoprenis |- | [[1958]] en [[Svedio]] || ne partoprenis |- | [[1962]] en [[Ĉilio]] || ne partoprenis |- | [[1966]] en [[Anglio]] || ne partoprenis |- | [[1970]] en [[Meksiko]] || ne partoprenis |- bgcolor=FFFFDD | [[1974]] en [[Germanio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1978]] en [[Argentino]] || ne kvalifikiĝis |- | [[1982]] en [[Hispanio]] || ne partoprenis |- bgcolor=FFFFDD | [[1986]] en [[Meksiko]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1990]] en [[Italio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1994]] en [[Usono]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1998]] en [[Francio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[2002]] en [[Sud-Koreio]]/[[Japanio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[2006]] en [[Germanio]] || prarondo |- bgcolor=FFFFDD | [[2010]] en [[Sudafriko]] || prarondo |- bgcolor=FFFFDD | [[2014]] en [[Brazilo]] || prarondo |- bgcolor=FFFFDD | [[2018]] en [[Rusio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[2022]] en [[Kataro]] || ne kvalifikiĝis |} == Partopreno en la Afrika Pokalo de Nacioj == * 1957 - 1963 - ne partoprenis * 1965 - 3-a rango * 1968 - 3-a rango * 1970 - 4-a rango * 1972 - ne kvalifikiĝis * 1974 - prarondo * 1976 - ne kvalifikiĝis * 1978 - ekskludita * 1980 - prarondo * 1982 - ne kvalifikiĝis * 1984 - prarondo * 1986 - 3-a rango * 1988 - prarondo * 1990 - prarondo * 1992 - '''Afrika ĉampiono''' * 1994 - 3-a rango * 1996 - prarondo * 1998 - kvaron-finalo * 2000 - prarondo * 2002 - prarondo * 2004 - ne kvalifikiĝis * 2006 - 2-a rango * 2010 en [[Angolo]] - kvaron-finalo * 2012 en [[Gabono]] kaj [[Ekvatora Gvineo]] - kvalifikiĝis * 2013 en [[Sud-Afriko]] - kvaronfinalo * 2015 en [[Ekvatora Gvineo]] - '''Afrika ĉampiono''' * 2017 en [[Gabono]] - prarondo * 2019 en [[Egiptio]] - kvaronfinalo * 2021 en [[Kameruno]] - okonfinalo * [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]] en [[Eburbordo]] - '''Afrika ĉampiono''' * [[Afrika Pokalo de Nacioj 2025|2025]] en [[Maroko]] - kvalifikiĝis * 2027 == Vidu ankaŭ == * [[eburborda virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fif.ci/ propra paĝaro FIF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181122233406/http://www.fif.ci/ |date=2018-11-22 }} * [http://www.sport-ivoire.ci/ www.sport-ivoire.ci] * [http://www.fussballdaten.de/vereine/elfenbeinkueste/ registriĝo germanlingva en www.fussballdaten.de] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Ebur-Bordo]] j3pcza9pzd9og8snzz2ts1bah8lsaeh 9419218 9419216 2026-07-02T22:58:26Z ThomasPusch 1869 9419218 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Ebur-Bordo | bildo = FIF nova emblemo.png | bilda grandeco = 140 | bilda teksto = | asocio = Fédération Ivoirienne de Football <br /> ''Ebur-Borda Futbal-Asocio'' | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = [[Didier Drogba]] (44) | stadiono = Stade Félix Houphouët-Boigny | kodo = CIV | unua matĉo = {{Ebur-Bordo}} 3-2 <br /> {{Benino}} <br /> ''1960'' | plej granda gajno = {{Ebur-Bordo}} 6-0 <br /> {{Malio}} <br /> ''1985'' | plej granda perdo = {{Ebur-Bordo}} 2-6 <br /> {{GanaoFB}} <br /> ''1971'' | aperoj = 1 (unua en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]) | plej bona rezulto = Grupo C <br /> [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 15 (unua en <!--[[Afrika Pokalo de Nacioj 1965|-->1965) | plej bona rezulto-t = Ĉampiono <br /> <!--[[Afrika Pokalo de Nacioj 1992|-->1992, 2015, [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]] }} [[dosiero:Acon final 2015 (16328813238).jpg|eta|290ra|{{centre|la eburborda teamo jubilas post atingo de la ĉampioneco de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2015}}]] La '''nacia [[futbalteamo]] de Ebur-Bordo''' estas la nacia elektaĵo de [[Ebur-Bordo]] (Respubliko ''Côte d'Ivoire'', prononco {{prononco|ko:tdiVŬAR}}) por internaciaj fulbalkonkursoj. Ĝi agas sub la organizado de la ''Ebur-Borda Futbal-Asocio'' ({{l-fr|Fédération Ivoirienne de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La plej grandaj sukcesoj en internaciaj turniroj estis: [[Afrika Pokalo de Nacioj]] [[1992]], 4-a rango ĉe la Reĝo-Fahd-Pokalo [[1992]], krome kvalifikiĝo por la fina rondo de la [[Futbala Mondpokalo]] en [[2006]]. <br /> La matĉoj en [[Futbala Mondpokalo 2006]]: En sia unua mondpokala matĉo la teamo malvenkis per 1:2 kontraŭ Argentino. La unuan golon por Ebur-Bordo sukcesis [[Didier Drogba]]. La dua ludo same rezultigis malvenkon, per 1:2 kontraŭ Nederlando (goliginto: Bakary Kone). Tiel la teamo de Ebur-Bordo ne plu havis ŝancon pluiri al la rondo de 16. En la lasta matĉo la teamo ludis en la stadio de [[Munkeno]] kun la same eligita teamo de [[Serbio kaj Montenegro]], tiun matĉon venkis Ebur-Bordo per 3:2 post du [[penalo]]j kaj golo en la [[postmatĉa tempo|postmatĉado]] de la dua duontempo. == Famaj ludistoj == * [[Didier Drogba]] ([[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20ra|kadra]] [[FC Chelsea]]) * Emmanuel Eboué ([[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20ra|kadra]] [[FC Arsenal]]) * Kolo Touré ([[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20ra|kadra]] FC Arsenal) * Guy Demel ([[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Hamburger SV]]) * Bonaventure Kalou ([[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Paris Saint-Germain]]) == Partopreno en Futbalaj Mondpokaloj == {| style="border-collapse:collapse;" |- | width=160 | [[1930]] en [[Urugvajo]] || ne partoprenis |- | [[1934]] en [[Italio]] || ne partoprenis |- | [[1938]] en [[Francio]] || ne partoprenis |- | [[1950]] en [[Brazilo]] || ne partoprenis |- | [[1954]] en [[Svisio]] || ne partoprenis |- | [[1958]] en [[Svedio]] || ne partoprenis |- | [[1962]] en [[Ĉilio]] || ne partoprenis |- | [[1966]] en [[Anglio]] || ne partoprenis |- | [[1970]] en [[Meksiko]] || ne partoprenis |- bgcolor=FFFFDD | [[1974]] en [[Germanio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1978]] en [[Argentino]] || ne kvalifikiĝis |- | [[1982]] en [[Hispanio]] || ne partoprenis |- bgcolor=FFFFDD | [[1986]] en [[Meksiko]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1990]] en [[Italio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1994]] en [[Usono]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[1998]] en [[Francio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[2002]] en [[Sud-Koreio]]/[[Japanio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[2006]] en [[Germanio]] || prarondo |- bgcolor=FFFFDD | [[2010]] en [[Sudafriko]] || prarondo |- bgcolor=FFFFDD | [[2014]] en [[Brazilo]] || prarondo |- bgcolor=FFFFDD | [[2018]] en [[Rusio]] || ne kvalifikiĝis |- bgcolor=FFFFDD | [[2022]] en [[Kataro]] || ne kvalifikiĝis |} == Partopreno en la Afrika Pokalo de Nacioj == * 1957 - 1963 - ne partoprenis * 1965 - 3-a rango * 1968 - 3-a rango * 1970 - 4-a rango * 1972 - ne kvalifikiĝis * 1974 - prarondo * 1976 - ne kvalifikiĝis * 1978 - ekskludita * 1980 - prarondo * 1982 - ne kvalifikiĝis * 1984 - prarondo * 1986 - 3-a rango * 1988 - prarondo * 1990 - prarondo * 1992 - '''Afrika ĉampiono''' * 1994 - 3-a rango * 1996 - prarondo * 1998 - kvaron-finalo * 2000 - prarondo * 2002 - prarondo * 2004 - ne kvalifikiĝis * 2006 - 2-a rango * 2010 en [[Angolo]] - kvaron-finalo * 2012 en [[Gabono]] kaj [[Ekvatora Gvineo]] - kvalifikiĝis * 2013 en [[Sud-Afriko]] - kvaronfinalo * 2015 en [[Ekvatora Gvineo]] - '''Afrika ĉampiono''' * 2017 en [[Gabono]] - prarondo * 2019 en [[Egiptio]] - kvaronfinalo * 2021 en [[Kameruno]] - okonfinalo * [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]] en [[Eburbordo]] - '''Afrika ĉampiono''' * [[Afrika Pokalo de Nacioj 2025|2025]] en [[Maroko]] - kvalifikiĝis * 2027 == Vidu ankaŭ == * [[eburborda virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fif.ci/ propra paĝaro FIF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181122233406/http://www.fif.ci/ |date=2018-11-22 }} * [http://www.sport-ivoire.ci/ www.sport-ivoire.ci] * [http://www.fussballdaten.de/vereine/elfenbeinkueste/ registriĝo germanlingva en www.fussballdaten.de] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Ebur-Bordo]] gp88mg8f38gelfex7e1ig6anf4ektle Kilo 0 116012 9419484 9390315 2026-07-03T11:01:03Z Kani 670 9419484 wikitext text/x-wiki '''Kilo''' povas esti: * [[Kilo (prefikso)]] -- prefikso signifanta "miloblo" uzebla kun multaj [[mezurunuo]]j; * [[Kilogramo|Kilo]] -- slanga termino por mezurunuo de [[maso]] kilogramo; * [[Kilo (ŝipo)]] -- malsupra ĉeftrabego de [[ŝipo]]; * [[Kilo (biologio)]] -- elstara [[kresto]] ĉe certaj bestoj aǔ anusa [[naĝilo]] de fiśoj<ref>Kilo en [[NPIV]] pri bestoj [https://vortaro.net/#kilo_kd]</ref>; * [[Kilo (urbo)|Kilo (Kiel)]] -- germana urbo ĉe Balta maro. ==Vidu ankaŭ== * [[Kilbeka momoto]] == Noto == {{referencoj}} {{Projektoj|ReVo=kil}} {{Clear}} {{Apartigilo}} 8lg5uht8cingd0uvxh1asodqf4dmksq One Piece 0 124540 9419258 9415849 2026-07-03T02:15:00Z Stephan1000000 118133 115 9419258 wikitext text/x-wiki {{Informkesto animemangao | titolo = One Piece | eonomo = | bildo = One piece logo.svg | bildpiedo = | originalatitolo = ''One Piece'' <br>ワンピース<br>(Ŭan Pis) | ĝenro = [[Komedio]], [[ago]], [[aventuro]], [[fantazio]] | porkiu = [[Ŝonen]] | produktolando= {{Flago|Japanio}} | originalalingvo= [[Japana lingvo|la japana]] | bildgrando=260 }} {{Informkesto animemangao | titolo = [[Mangao]] | aŭtoro = Eiichiro Oda | publikiginto = Ŝueiŝa | magazino = [[Shonen Jump]] | aperdato = {{dato|19|julio|1997}} | volumoj = 115 |bildgrando=}} {{Informkesto animemangao | titolo = [[Animeo]] ([[televida serio]]) | reĝisoro = Kōnosuke Uda | studio = Toei Animation | televidareto = [[Fuji TV]] | aperdato = {{dato|20|oktobro|1999}} | epizodoj = 1168 (En elsendo) }} {{Informkesto animemangao/fino }} '''''One Piece''''' ([[Japana lingvo|japane]]: ワンピース [''ŭan pis''], signifanta "Unu Peco" en la [[Angla lingvo|angla]]) estas [[Japanio|japana]] [[mangao]] verkita de la mangaisto Eiiĉiro (Eiichiro) Oda kaj ekeldonita en [[Japanio]] en [[1997]] (la japanlingvaj ĉapitroj aperis unuafoje en la ĉiusemajna magazino ''[[Shōnen Jump]]''). El ĝi originis samtitola [[Animeo|animeserio]] lanĉita en la jaro [[1999]], fare de la firmao ''Toei Animation''. Eiiĉiro Oda planis, ke la serio daŭrus kvin jarojn; ĝi tamen fariĝis ege populara kaj multe transpasis liajn atendojn, kaj la personoj iĝis karaj al li mem, do li ne volis finigi la intrigon tiel rapide. En julio [[2018]], okaze de la 21-jariĝo de la serio, Oda rivelis ke la mangao atingis 80 elcentojn el la tuta intrigo.<ref>https://hypebeast.com/2018/7/one-piece-manga-80-percent-finished</ref> En [[2019]], li diris ke la mangao finiĝus en iu momento inter [[2024]] kaj [[2025]].<ref>https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-09-03/one-piece-manga-creator-eiichiro-oda-i-want-to-end-story-in-5-years/.150684</ref> En junio [[2022]], Eiiĉiro Oda anoncis, ke la mangao havus unu-monatan paŭzon dum li pretigas la detalojn de la fina intrigarko.<ref>https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-06-07/one-piece-manga-takes-1-month-break-as-eiichiro-oda-prepares-for-manga-final-saga/.186407</ref> == Intrigo == La ĉefpersono, gaja junulo nomata '''Monkey D. Luffy''', volas iĝi la plej granda [[pirato]]. Sed li manĝis la diablan frukton ''gom gom'' (ゴムゴムの実 [''gomu gomu no mi'']), kiu igis lin gumhomo perdinta naĝkapablon. Sonĝade kun la celo trovi la trezoron de Gol D. Roger, la Pirata Reĝo, li aliĝis al piratoj kiel Roronoa Zoro, Nami, kaj aliaj. Tiu ŝipanaro volas trairi la Grandan Linion (偉大なる航路 [''grand line'']), unu el la plej danĝeraj lokoj el la tuta mondo, por trovi la grandan trezoron de la iama Pirata Reĝo, nome ''One Piece''. == Personoj == === Ŝipanaro de la Pajla Ĉapelo === * '''Monkey D. Luffy''' (モンキー・D・ルフィ [''monki di rufi'']) '''[[Japana voĉoaktoro|Sejuo]]:''' Mayumi Tanaka Luffy estas la kapitano de la ŝipo, kaj kune kun sia teamo, li komencis aventuron por trovi la trezoron, kiun la pirato Gold Roger kaŝis ĉe la Granda Linio kaj tiel iĝi la Pirata Reĝo. Li estas gaja kaj senzorga knabo kaj havas tre kuriozan kapablon: li povas plilongigi ĉiujn partojn de sia korpo, ĉar kiel infano li glutis la frukton ''gom gom'' (unu el la multaj diablaj fruktoj, kiuj donas eksterordinarajn potencojn al tiu, kiu manĝas ilin, interŝanĝe por ne plu povi naĝi). * '''Roronoa Zoro''' (ロロノア・ゾロ [''roronoa zoro'']) '''Sejuo:''' Kazuya Nakai Zoro estas granda skermisto kies kapablo kun la glavo estas konata ĉie en la mondo. Li estas inteligenta, trankvila kaj prudenta. Li havas misteran karakteron, kaj tre malĝojan kaj traŭmatan pasintecon: lia amiko Kuina mortis kiel infano kaj de tie, Zoro komencis iĝi la plej bona skermisto en la mondo. Li estas granda amiko de Luffy. * '''Nami''' (ナミ [''nami'']) '''Sejuo:''' Akemi Okamura Antaŭ jaroj, Nami atestis la morton de sia adoptpatrino. La murdinto, Arlong, forkaptis ŝin post tiu okazaĵo. Feliĉe ŝi sukcesis eskapi kaj aliĝis al la piratgrupo de Luffy, por batali kontraŭ homoj kiel Arlong. Ŝi tre kapablas prepari strategiojn kaj fari mapojn. * '''Usopp''' (ウソップ [''usopu'']) [[Dosiero:Cosplayer of Nami, One Piece in PF22 20150509b.jpg|eta|Virino faranta [[Kosplejo|rolkostumadon]] de persono Nami]] '''Sejuo:''' Kappei Yamaguchi Usopp ne havis facilan infanaĝon; lia patro foriris en piratŝipo kaj lia patrino mortis pro malsano. Usopp vivis kun la espero, ke lia patro revenus kun io por resanigi ŝin, sed tio neniam okazis. Poste, iuj piratoj venis al lia vilaĝo kaj detruis ĝin. Post tiu ĉi malfeliĉo li renkontis Luffy-on, kaj kune ili sukcesis restarigi pacon kaj helpi amikon de Usopp, kiu estis minacita de Kuro, malica pirato. * '''Sanji''' (サンジ [''sanji'']) '''Sejuo:''' Hiroaki Hirata Li estas la kuiristo de la ŝipo kaj konsideras manĝaĵon kiel sanktaĵon, ĉar li preskaŭ malsatmortis kune kun sia amiko Zeff. Li estas altklasa batalanto kies piedbatoj estas sensaciaj. * '''Tony Tony Chopper''' (トニートニー・チョッパー [''toni toni ĉopa'']) '''Sejuo:''' Ikue Ōtani Li estas [[boaco]] kiu apartenas al la teamo de Luffy. Li povas transformi sian korpon kaj estas tre utila en bataloj. Kiel Usopp, li estas iom malkuraĝa. == En Esperanto == La unuaj kvar ĉapitroj de la animeo ricevis Esperantajn [[Dublado|dublon]] (per [[eksterscena voĉo]]) kaj [[Subtekstigo|subtekstigon]]. La unua epizodo estis lanĉita la [[27-a de aprilo|27-an de aprilo]] [[2012]], la dua aperis du tagojn poste.<ref>https://lernu.net/forumo/temo/11870</ref> Du jarojn poste, la tria epizodo estis publikigita, dum la kvara aperis post alia jaro, en [[2015]].<ref name=":0">https://lernu.net/forumo/temo/15153</ref> Origine publikigitaj en elŝut-gastiga retejo, [[VKontakte|VK]] kaj [[YouTube|Jutubo]], kaj poste forigitaj, la kvar epizodoj reaperis en [[2017]]. La voĉan tradukon faris Aleksej Surnin.<ref>"Tradukis, voĉlegis, subtitoligis: Lexquiorra (Aleksej Surnin)" https://lernu.net/forumo/temo/15153</ref> La unua epizodo estis voĉlegita sur anglalingva dublo, dum la aliaj tri estis bazitaj sur la japana. Eĉ se la iniciato ŝajne akiris malmultan rekonon, ĝi signifas la unuan provon esperantigi japanan animeserion. === Aliaj informoj pri la Esperanta versio<ref name=":0" /> === * '''Jaro''' - de 2012 ĝis 2015 * '''Reĝisoro''' - Aleksej Surnin (Lexquiorra) * '''Tradukintoj''' - Aleksej Surnin (''epizodoj 1-3''), Francisko Vitor (''epizodo 4'') == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Mangao]] [[Kategorio:Animeo]] [[Kategorio:Fikciaj piratoj]] [[Kategorio:Fikciaj universoj]] 39656fn43e7miez5ffbzy608uj6wto0 Ladislao la 2-a Jogajlo 0 126034 9418972 9299670 2026-07-02T17:32:31Z ThomasPusch 1869 /* Bibliografio */ 9418972 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Ne konfuzu lin kun lia preskaŭ samnoma nepo, [[Vladislao la 2-a (Hungario)|Vladislao la 2-a]] de Hungario kaj Bohemio, aŭ kun lia similnoma filo, [[Ladislao la 3-a (Pollando)|Ladislao la 3-a]] de Varna, (ĉiuj [[Jogajlidoj]]), aŭ kun aliaj regantoj nomataj [[Ladislao]], Vladislao, Vladislavo ktp}} {{Informkesto gravulo | titolo = [[Listo de regantoj de Litovio|grandduko de Litovio]] kaj [[reĝo]] de [[Pollando]] | dosiero = Jogaila (Władysław II).jpg | priskribo de dosiero = detalo el triptiko en la [[Vavelo]]-katedralo (ĉ. 1475-1480) | dosiero de blazono = Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodow.svg | grandeco de dosiero de blazono = 120px | priskribo de dosiero de blazono = Pola-litova blazono | devena nomo = [[litova lingvo|litove]] ''Jogaila'', [[rutena lingvo|rutene]] ''Ягайла'' | dato de naskiĝo = proks. [[1351]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo |titolo= [[Listo de regantoj de Litovio|Grandduko de Litovio]] |dosiero= Coat_of_Arms_of_Lithuania.svg |periodo= [[1377]]–[[1381]] |antaŭ= [[Algirdas]] |post= [[Kęstutis]] |periodo2= [[1382]]–[[1401]] |antaŭ2= [[Kęstutis]] |post2= [[Skirgaila]] }} {{Informkestero sinsekvo |titolo= [[Listo de reĝoj de Pollando|Reĝo de Pollando]] |dosiero= Herb_Polski.svg |periodo= [[1386]]–[[1434]] |antaŭ= [[Jadviga (Pollando)|Jadviga]] |post= [[Ladislao la 3-a (Pollando)|Ladislao la 3-a]] }} }} '''Ladislao la 2-a Jogajlo''' (naskiĝis en [[1351]], mortis la [[1-a de junio|1-an de junio]] [[1434]]) estis [[Listo de regantoj de Litovio|grandduko de Litovio]] kiu per edziĝo ankaŭ fariĝis [[reĝo]] de [[Pollando]]. Lia [[litova lingvo|litova]] nomo estis ''Jogaila'', kaj [[rutena lingvo|rutena]] ''Ягайла''. Post kiam li iĝis la pola reĝo, li ricevis la [[pola lingvo|polan]] nomon ''Władysław II Jagiełło''. Kun sia kuzo [[Vitaŭto]] / ''[[Vytautas]]'' ({{Lang-pl|Witold}}, [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥe]] ''Vitold'') li fondis la [[Pola-Litova Unio|Polan-Litovan Union]] kaj estis iniciatinto de la [[Kristanigo de Litovio]]. Lia edzino estis [[Jadviga (Pollando)|Sankta Jadviga]], reĝino de Pollando. Li fariĝis la prapatro de [[dinastio]] de nobeloj, kiu dum la postaj jarcentoj gvidis ambaŭ landojn, kaj kiu ricevis la nomon [[Jagelonoj]] / [[Jogajlidoj]] (la dua laŭ lia litova nomo). En [[1410]] lia armeo el [[poloj]] kaj [[litovoj]] venkis la [[Ordeno de Germanaj Kavaliroj|Ordenon de Germanaj Kavaliroj]] en loko, kiu pole nomiĝas ''Grunwald'', litove ''Žalgiris'' kaj germane ''Tannenberg''. Kaj por poloj kaj por litovoj tiu venka [[batalo de Grunwald]] dum multaj jarcentoj restis grava evento, kiu ambaŭkaze fortigis la senton de [[nacia identeco]] kaj fiero. La 100-zlota [[monbileto]] de [[Pollando]] portas bildon de Ladislao. En la centra parko de [[Novjorko]] staras rajdista statuo de li. == Bibliografio == * Urszula Borkowska, ''Dynastia Jagiellonów w Polsce'' Dinastio de la Jogajlidoj en Pollando), [[Varsovio]] 2011. * Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański, ''Władysław II Jagiełło'', [[Vroclavo]] 2006. * Stefan Maria Kuczyński, ''Wielka wojna z Zakonem Krzyżackim w latach 1409-1411'' (Granda milito kun [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] en la jaroj 1409-1411), Varsovio 1960. * Karol Szajnocha: ''Jadwiga i Jagiełło 1374-1413: Opowiadanie historyczne'' ([[Jadviga (Pollando)|Jadviga]] kaj Jogajla 1374-1413. Historiaj rakontoj), Varsovio 1969. == Vidu ankaŭ == * [[Grunwalda Monumento]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lituanus.org/1987/87_4_04.htm paĝoj pri Jogaila/Władysław] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200920023112/http://www.lituanus.org/1987/87_4_04.htm |date=2020-09-20 }} * [http://www.istorija.net paĝoj kaj forumoj pri litovia historio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200922165519/http://istorija.net/ |date=2020-09-22 }} * [http://www.probelarus.ru klubo de belorusa historio] * [http://www3.dcs.hull.ac.uk/cgi-bin/gedlkup/n=royal?royal05545 "Jogaila/Władysław en la reĝa brita genealogia arkivo (angle)] {{Jogajlidoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Jogajlidoj]] [[Kategorio:Litovoj]] [[Kategorio:Poloj]] [[Kategorio:Regantoj de Litovio]] [[Kategorio:Polaj reĝoj]] [[Kategorio:Historio de Belorusio]] [[Kategorio:Historio de Litovio]] [[Kategorio:Historio de Pollando]] [[Kategorio:Mezepoko]] [[Kategorio:14-a jarcento en Litovio]] [[Kategorio:15-a jarcento en Litovio]] qnu785vz8394tirzvsnn0ghw3u801m8 Kecalo 0 129893 9419272 9395188 2026-07-03T03:25:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419272 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la birdospecio kecalo. Pri la samnoma valuto de la ŝtato [[Gvatemalo]], kiu ricevis sian nomon laŭ la birdo, vidu la artikolon [[Gvatemala kecalo]].}} {{Taksonomio |nomo = kecalo |koloro = pink |dosiero= Resplendent quetzal san gerardo de dota 3.31.24 DSC 3989-topaz-denoiseraw.jpg |dosiero2 = Resplendent Quetzal female.jpg |dosiero larĝo=220px |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero = Maskla kecalo, Kostariko |priskribo de dosiero2 = Femala kecalo, Kostariko *[[File:Resplendent Quetzal song (Pharomachrus mocinno).ogg]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Pharomachrus]]'' |specio = '''''Ph. mocinno''''' |statuso = NT |dunomo = ''Pharomachrus mocinno'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pablo de la Llave|De la Llave]], 1832) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Pharomachrus mocinno map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Kecalo''', '''Splenda kvecalo'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> aŭ '''kvecalo''' estas specio de [[birdo]] (''Pharomachrus mocinno'') el la ordo de [[trogonoformaj]], kun longa [[vosto]], belkolora [[plumaro]], vivanta en [[Centrameriko]]. Temas pri buntaspekta birdo de la familio de [[trogonedoj]]. Ĝi troveblas de suda [[Meksiko]] (sub [[Jukatano]] kaj ĉe la [[Pacifiko|pacifika]] marbordo) ĝis okcidenta [[Panamo]]. Malkiel aliaj [[kecaloj]], kiuj troviĝas ankaŭ en [[Sudameriko]] kaj orienta [[Panamo]]), la brilkecalo vivas nur en [[Centrameriko]]. Ekzistas du subspecioj: la pli norde hejma ''P. m. mocinno'' ([[Pablo de la Llave]], [[1832]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=553589 |titolo=ITIS 553589 |alirdato=2010-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20051129095733/http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=553589 |arkivdato=2005-11-29 }}</ref>) kaj ''P. m. costaricensis'' (Cabanis, [[1869]]), la brilkecalo de [[Kostariko]]. Kostariko kaj Panamo estas la nuraj landoj, kie vivas konstante abundaj [[populacio]]j. Tiu [[Neotropiso|neotropisa]] birdo ludas gravan rolon en la mitoj de [[Mezameriko]]. == Aspekto == [[Dosiero:Resplendent Quetzal male - Cloud Forest in Costa Rica.jpg|eta|maldekstra|250px|Vira kecalo (''Pharomachrus mocinno'')]] La brilkecalo estasas 36&nbsp;cm longa, aldone de ĝis 64&nbsp;cm de la vosto ĉe la masklo. Ĝi pezas ĉirkaŭ 210 gramojn. Tiel ĝi estas la plej granda reprezentanto de la ordo de trogonoformaj birdoj.<ref>Paul A. Johnsgard, ''Trogons And Quetzals Of The World'', 2001, Smithsonian, ISBN 978-1560983880</ref> La kecalo havas verdan korpon, montrante brilegon de orverda ĝis bluviola, kaj ruĝan bruston. Ĝiaj verdaj supravostaj kovrilplumoj (la subvosto estas blanka) kaŝas sian voston kaj ĉe reproduktantaj maskloj estas aparte belaj kaj grandiozaj, kaj pli longaj ol la cetero de la korpo. Ankaŭ la unuarangaj flugilplumoj estas eksterordinare longaj kaj havigas al ĝi franĝan aspekton. La masklo havas kaskecan kreston. La [[beko]] de maskla plenkreskulo estas flava kaj tiu de ino nigra. La kanto estas trebla silabo priskribita kiel ''kiuuu'' aŭ kiel ''plorema pap'', ofte farita pare, kio estas ripetita monotone. La kecalo havas ankaŭ aliajn nemuzikajn voĉojn. == Kutimaro == [[Dosiero:Birdoj kecalo.jpg|eta|maldekstre|Kecalo en Muzeo de Naturaj Sciencoj de [[Montauban]] (Francio).]] La kecalo estas konsiderata specializita [[fruktomanĝanto]], kvankam ĝi aldonas al sia dieto [[insekto]]jn (ĉefe [[vespo]]jn, [[formiko]]jn kaj [[larvo]]jn) kaj [[rano]]jn. Precize gravaj estas naturaj [[avokado]]j kaj aliaj fruktoj de la familio de [[laŭracoj]], kiujn ili englutas enteraj antaŭ ol vomi la kernojn, kio helpas disvastigi tiujn arbojn. La [[biotopo]] de la kecalo estas montetaj [[nubarbaro]]j de Centrameriko (de Suda Meksiko al Panamo). La kecalo kutime vivas sola, kiam ĝi ne reproduktiĝas. Dum reproduktado (ĉirkaŭ aprilo) la masklo montras siajn plej belajn kolorojn kaj plumojn, dum la ino demetas du palbluajn ovojn en [[nesto]] lokita en truo, kiun ili elfosis en putrinta [[arbo]]. Arbo en taŭga stato de [[putriĝo]] estas vundebla de vetero kaj la disponeblo de taŭgaj arboj povas limigi la populacion de kecaloj. Ambaŭ gepatroj laŭvice kovas kun siaj longaj vostokovriloj falditaj supren super la dorso kaj elstarantaj el la truo, ŝajnigantaj foliojn de [[filiko]] kreskantajn el la truo. La kovoperiodo daŭras ĉirkaŭ 18 tagojn, dum kiuj la masklo ĝenerale kovas la ovojn dumtage dum la ino kovas dumnokte. Post eloviĝo, ambaŭ gepatroj prizorgas la idaron per [[frukto]]j, [[bero]]j, [[insekto]]j, [[lacerto]]j, kaj etaj [[rano]]j. Tamen, la ino ofte forgesas kaj eĉ foje abandonas la idaron antaŭ la fino de la prizorgoperiodo, lasante la masklon daŭrigi la prizorgadon de la idaro, ĝis kiam tiuj pretas supervivi propraforte. Kecalo estas malforta fluganto. Oftaj [[predanto]]j estas [[ornama spizaeto]], [[strigoj]], [[smeraldotukano]], [[sciuro]]j, kaj la [[kinkajuo]] (Pribor [[1999]]). == Mito kaj legendo == Kecalo estis konsiderata dieca, asociata al la "serpenta dio", [[Kecalkoatlo (majaoj)|Kecalkoatlo]] de antaŭkolumbaj centramerikaj civilizoj. Ĝiaj brilegaj verdaj vostoplumoj, [[simbolo]] de printempa plantorekresko, estis adorataj de la antikvaj [[Majaoj]] kaj [[Aztekoj]], kiuj rigardis la kecalon kiel ''dio de la aero'' kaj simbolo de dieco kaj lumo. Regantoj en [[Mezameriko]] kaj duarangaj nobeluloj vestis sin per kapornamaĵoj faritaj el kecalplumoj, simbole konektante ilin al ''Kecalkoatlo''. Ĉar estis krimo mortigi kecalon, la birdo estis nur kaptita, la longaj vostoplumoj plukitaj, kaj la birdo liberigita. Kecalkoatlo estis la kreinta dio kaj dio de la vento, ofte priskribata kun griza hararo. En kelkaj [[mezamerikaj lingvoj]], la termino por ''kecalo'' povas signifi ankaŭ ''valorega'', ''sakra'' aŭ ''starega''. Ĝis ĵuse, oni supozis, ke la kecalon oni ne povas bredi aŭ teni longe en kaptiteco, kaj ja oni observis, ke ĝi kutime memmortigas sin tuj post kapto aŭ enkaĝigo. Pro tio, ĝi estas tradicia simbolo de [[libereco]]. Tamen bestoĝardeno en [[Meksiko]] sukcesis havi tiun specion ekde [[1992]], kaj en [[2004]] oni anoncis, ke ili sukcesis atingi ties [[reprodukto]]n en kaptiteco (Orellana, [[2004]]). [[Dosiero:Coat of arms of Guatemala.svg|eta|220 px|dekstra|Blazono de Gvatemala]] La kecalo, ''P. mocinno'', estas la [[nacia birdo]] de [[Gvatemalo]], kaj ĝia bildo estas en la [[flago de Gvatemalo]] kaj en la [[blazono de Gvatemalo]]. Ĝi estas ankaŭ la nomo de la [[Gvatemala kecalo|loka monunuo]] (mallongigite GTQ). Tiu birdo gravegas en la gvatemala kulturo, ekzemple kiel rolulo en la tre disvastigita populara legendo de la loka heroo [[Tecún Umán]], princo kaj militisto de [[Kiĉeoj]] dum la lastaj epokoj de la hispana konkero de [[Jukatano]]. Tiu kecalo estis lia ''navalo'' (spirita gvidanto). La Kiĉeoj repuŝis kelkajn atakojn el la [[Hispanio|hispana]] armeo, eĉ superitaj laŭ [[armilo]]j ([[pafilo]]j, armaĵoj kaj [[kavalerio]] kontraŭ [[lanco]]j kaj [[sago]]j). Legendo diras, ke la tagon kiam la [[konkistadoro]] [[Pedro de Alvarado]] luktis kontraŭ Tecún Umán, kecalo superflugis la scenon. Je la unua atako Tecún Umán, stare, sukcesis elĉevaligi Pedro de Alvarado. Alvarado ricevis alian ĉevalon kaj je la dua atako li ĵetis lancon en la bruston de Tecún Umán. La kecalo malsuprenflugis kaj alterigis ĉe Tecún Umán, malsekigante sian bruston en la sango de la milita princo. Tiel la birdo akiris sian distingajn ruĝajn brustoplumojn. <sup>[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Pharomachrus_mocinno.html]</sup> Alia gvatemala legendo asertas, ke la kecalo kantis belege antaŭ la hispana konkero, sed ĝi silentiĝis de tiam — sed denove rekantos, kiam la lando reliberiĝos. Preparitaj specimenoj estas montrataj en riĉaj hejmoj de [[Gvatemalo]] kaj en [[muzeo]]j, kontribuante al la malofteco de la specio. == Etimologio == La nomo de la kecalo devenas de la [[majaoj|majaa]] dio, [[Kecalkoatlo]], la plumoserpento, unu el liaj aspektoj. La kecalo estis sankta birdo de la [[aztekoj]]. La adjekto ''mocinno'' estas latinigo de la [[biologo]] José Mariano Mociño, instruisto de [[Pablo de la Llave|Llave]]. (Ĝi estas foje literumita ''mocino'', sed "ñ" estis iam literumita "nn" en la hispana, pro tio la literumado kun "nn" estas ĝusta kaj ĉiukaze nun oficiala.<sup>[http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v076n01/p0108-p0108.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110927004227/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v076n01/p0108-p0108.html |date=2011-09-27 }}, [http://www.zoonomen.net/avtax/frame.html]</sup>) La nomo ''kecal'' devenas de la [[navatla]] ''kvecalli'', "granda brila vostoplumo" (''American Heritage Dictionary'') aŭ "vostokovriloj de kecalo" (''Merriam-Webster Collegiate Dictionary''), el navatla [[etimo]] ''kvec'' = "stari" uzata por aludi la starajn vostoplumojn. ''Pharomachrus'' devenas el antikva greka ''faros'', "mantelo", kaj ''makros'', "longa", rilate al la flugiloj kaj la vostokovriloj de la Brilkecalo. == Bildaro == <gallery> Male Resplendent Quetzal.jpg|Masklo stare sur branĉo File:Resplendent Quetzal - 178347.jpg|Masklo montranta sian longan voston File:Resplendent Quetzal.jpg|Masklo montrante sin tra nestotruo File:Resplendent Quetzal (Pharomachrus mocinno) (5772514472).jpg|Masklo en Kostariko el malsupro </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Kecalkoatlo (majaoj)|Kecalkoatlo]], majaa dio * [[Kecalkoatlo (flugsaŭro)|Kecalkoatlo]], flugsaŭro * [[Majaoj]] * [[Nacia Parko Los Quetzales]] == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|titolo=Vanishing Eden: The Plight of the Tropical Rain Forest|aŭtoro=Atkins, Edward G., Rita Kimber, and Robert Kimber (eds.)|jaro=1991|eldoninto=Barrons Educational Series, Inc|identigilo=ISBN 0-8120-6246-9}} * {{Citaĵo el libro|titolo=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America|familia nomo=Howell|persona nomo=Steve N. G.|kunaŭtoroj=Webb, Sophie|jaro=1995|eldoninto=Oxford University Press|identigilo=ISBN 0-19-854012-4}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Quetzals Bred in Captivity in Chiapas|familia nomo=Orellana|persona nomo=Claudia|jaro=2004|gazeto=Frontiers in Ecology and the Environment|volumo=2|numero=7|paĝoj=345}} (A Resplendent Quetzal chick hatched at the Miguel Álvarez del Toro Zoo, [[Tuxtla Gutiérrez]], [[Chiapas]], Mexico, and reached the age of six weeks at the time of the report. Mallonga resumo videblas ĉe [https://www.google.com/search?hl=en&lr=&c2coff=1&q=Zoomat+Pharomachrus+captivity&btnG+Search a Google search page].) * Pena, E. 2001. "Pharomachrus mocinno" (On-line), Animal Diversity Web. Oktobro 6a, 2006 ĉe http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Pharomachrus_mocinno.html. * {{Citaĵo el la reto|url=http://bss.sfsu.edu/geog/bholzman/courses/Spring99Projects/quetzal.htm|titolo=The Biogeography of the Resplendent Quetzal (''Pharomachrus mocinno'')|alirmonatotago=October 6|alirjaro=2006|familia nomo=Pribor|persona nomo=Paul|dato=1999-05-24|eldoninto=San Francisco State University}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Firefly Encyclopedia of Birds|familia nomo=Williamson|persona nomo=Sheri L.|kunaŭtoroj=P. R. Colston|jaro=2003|ĉapitro=Trogons|eldoninto=Firefly Books|paĝoj=362–363|redaktinto=Christopher Perrins (Eld.)|identigilo=ISBN 1-55297-777-3}} * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=16885|title=Pharomachrus mocinno|downloaded=11 Majo 2006}} Preskaŭ minacata == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=kecal}} === Bildoj de kecaloj === * [https://web.archive.org/web/20120214125209/http://www.cayaya-birding.com/slideshow/quetzal.jpg] * [http://www.dimijianimages.com/CostaRica-page3/quetzal-close.jpg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080227090624/http://www.dimijianimages.com/CostaRica-page3/quetzal-close.jpg |date=2008-02-27 }} Masklo rigardanta for de la truo * [https://www.monteverdeinfo.com/sites/www-origin.monteverdeinfo.com/files/styles/hotel_index_page_image/public/tour-images/Bird-Watching-1.jpg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180807094805/https://www.monteverdeinfo.com/sites/www-origin.monteverdeinfo.com/files/styles/hotel_index_page_image/public/tour-images/Bird-Watching-1.jpg |date=2018-08-07 }} * [https://web.archive.org/web/20060327134015/http://faculty-staff.ou.edu/J/Kevin.A.Jaeger-1/images/The%20Quetzal%20@%20monteverde.jpg] * [http://www.innerquest.com/images/Resplendent%20Quetzal%201.jpg] * [http://www.panama-pictures.com/Panama-images/ecologia%20aves%20quetzal.jpg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080227090624/http://www.panama-pictures.com/Panama-images/ecologia%20aves%20quetzal.jpg |date=2008-02-27 }} * [http://www.bird-stamps.org/cspecies/8802400.htm Poŝtmarkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080706151455/http://www.bird-stamps.org/cspecies/8802400.htm |date=2008-07-06 }} (de sep landoj) * [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=resplendent+quetzal&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search Kecalfotaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080102060321/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=resplendent+quetzal&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search |date=2008-01-02 }} VIREO * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3335 Kecalfilmoj] ĉe Interreta Birdokolekto * [https://web.archive.org/web/20061023090506/http://www.monteverdetours.com/images/roberto/roberto_quetzal1.jpg] === Retpaĝaroj === {{Portalo Birdoj}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=997&m=0 BirdLife, datumbazo pri birdoj (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090105051656/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=997&m=0 |date=2009-01-05 }} * [http://www.enchantedlearning.com/subjects/birds/printouts/Quetzalcoloring.shtml Informoj pri kecaloj] * [http://www.nature.com/news/2004/041213/full/041213-5.html La 14-an de decembro 2004, Nature: Mystery of 'chirping' pyramid decoded] Diskuto pri la teorio, ke [[Majaoj|majaaj]] piramidoj resonas eĥojn de manplaŭdoj, kiuj sonas kiel kecalvoĉo. * [http://www.ocasa.org/MayanPyramid.htm Ocasa.org: An archaeological study of chirped echo from the Mayan pyramid of Kukulkan at Chichen Itza] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19990505024313/http://www.ocasa.org/MayanPyramid.htm |date=1999-05-05 }}, kun [http://www.ocasa.org/sounds/Quetzal_in_cloud_forest_norm.mp3 mp3 arkivoj de kecalo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130120025425/http://www.ocasa.org/sounds/Quetzal_in_cloud_forest_norm.mp3 |date=2013-01-20 }} kaj de [http://www.ocasa.org/sounds/qqcaca.mp3 du kecaloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130120025509/http://www.ocasa.org/sounds/qqcaca.mp3 |date=2013-01-20 }} (en pluvarbaro) sekve de eĥoj de plaŭdo ĉe la piramido" {{Birdoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Mezameriko]] fr2rnn8t8uras2gsz1po7oqakoy05yx Kars 0 135667 9419120 7708288 2026-07-02T19:52:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419120 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|bildo=Kars_collage_1.JPG|bildo-larĝeco = 300px |regiono-ISO=TR}} [[Dosiero:Kars Turkey Provinces locator.gif|eta|230px|Loko de Kars en la mapo de Turkio]] [[Dosiero:Kars russian architecture.jpg|eta|230px|Unu el la konstruaĵoj el rusia epoko]] '''Kars''' ({{lang-tr|Kars}}; {{lang-az|Qars}}; {{lang-ku|Qers/قەرس}}; {{lang-hy|Ղարս/Կարս}}) estas urbo en orienta parto de moderna [[Turkio]], proksime de la limo kun [[Armenio]], en [[provinco Kars]]. Tie loĝas pli ol 130 mil personoj (8.672 en [[1878]], 20.891 en [[1897]], 54.000 en [[1970]], 142.145 en [[1990]]). == Historio == La urbo havas tre komplikan historion. Ĝi kelkfoje troviĝis en la tereno de la militoj inter la [[imperio]]j [[Rusia Imperio|Rusia]] kaj [[Osmana Imperio|Osmana]]. De novembro [[1877]] ĝis [[1918]] ĝi estis en konsisto de Rusio. De tiu tempo konserviĝis karakterizaj por tiutempa rusa arkitekturo brikaj konstruaĵoj. Nemulto estas konata pri la frua historio de la urbo. Ĝi estis centro de regiono, konata kiel [[Vogando]], kaj havis sian apartan dinastion de [[armenoj|armenaj]] regantoj. Iam en la [[9-a jarcento]] (certe ne pli poste ol 888) ĝi iĝis parto de la teritorio de armenaj [[Bagratida dinastio|Bagratidoj]]. En la jaroj 928–961 ĝi eĉ estis ilia [[ĉefurbo]]. Pli poste en 963 la urbo rehavis sendependecon, sed oni supozas, ke ĉi-foje ne temis pri vera sendependiĝo, sed eble nur pri aŭtonomio. == Vidindaĵoj == * [[Armena katedralo de Kars]] == Kars en kulturo == * Kars estas la loko de la eventoj en populara beletra romano ''Kar'' ("Neĝo") de la Nobel-premiito [[Orhan Pamuk]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://slavik.babil.komputilo.org/kars/eo.html Pri Kars kaj molokanismo] (eo) * [https://web.archive.org/web/20121120122732/http://www.kars-van.narod.ru/Karsstreet.html/ Fotoj de la malnova Kars] (ru) {{Ĝermo|Turkio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kars| ]] [[Kategorio:Urboj de Turkio]] a8ow7ybc8u0stuxuatm3zxog87k4jxv Holodomoro 0 136379 9419442 9321916 2026-07-03T10:21:55Z Sj1mor 12103 9419442 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Mortintoj pro malsato sur strato de [[Ĥarkivo]] en 1932. Foto far [[Alexander Wienerberger]]}} <!--[[Dosiero:HolodomorKharkiv 1933 Wienerberger.jpg|eta|300px]]--> [[Dosiero:Holodomor_icon.svg|alternative=Holodomor icon.svg|eta|Ikono de la Holodomoro]] [[Dosiero:Ukraine famine map.png|eta|300px|Mapo de la procenta perdo de homoj dum la [[Holodomoro]].{{Legendo|#DE2018|>25%|border=1px solid #AAAAAA}} {{Legendo|#EF5931|20%-25%|border=1px solid #AAAAAA}} {{Legendo|#FAA74B|15%-20%|border=1px solid #AAAAAA}} {{Legendo|#FFDF53|0%-15%|border=1px solid #AAAAAA}} {{Legendo|#FFF773|0%|border=1px solid #AAAAAA}}]] [[Dosiero:HolodomorUcrania9.jpg|eta|300px|Strato en [[Ĥarkivo]] en 1932. La piedirantoj preterpasas la mortintojn pro malsato. Foto far [[Alexander Wienerberger]]]] [[Dosiero:Померла дитина на вулиці Харкова.jpg|eta|300px|Infano mortinta pro malsato sur strato de [[Ĥarkivo]], en 1932. Foto far [[Alexander Wienerberger]]]] [[Dosiero:Famine_Saratov_1922.jpg|eta|300px|Viktimo de la [[Holodomoro]]]] La '''Holodomoro''' ({{lang-uk|Голодомор в Україні 1932—1933}}) estis amasa mortigado en [[Ukrainio]] per [[malsatego]] en 1932 kaj 1933. Etimologie la termino "holodomor" devenas de la ukraina esprimo "''moryty holodom''", kiu signifas '''mortigi per malsato'''. Pro [[ideologio|ideologiaj]] motivoj sovetiaj aŭtoritatuloj planis kaj realigis unu el la plej grandskalaj [[genocido]]j de civiluloj. En la limoj de la soveta [[Ukrainio]] kaj ankaŭ en aliaj lokoj de densa loĝado de [[ukrainoj]], konscie kaj cele, laŭ ordono de la [[Moskvo|moskva]] registaro la lokaj gvidorganoj forprenadis ĉiujn [[nutraĵo|nutraĵ]]-produktojn, plejparte [[greno]]n. Kiel rezulto de la artefarita [[malsatego]] estis ekstermitaj inter 7 kaj 10 milionoj da [[ukraino]]j. La amasa mortado estis kaŭzita ne far naturaj katastrofoj, militoj aŭ epidemioj, sed per planita [[genocido]] far [[komunismo|komunistoj]]-[[stalinismo|stalinanoj]]. En 1932 la gren-rikolto estis averaĝa, sed vilaĝanoj en [[Ukrainio]] - la tiama grenejo de [[Eŭropo]] - kontraŭstaris la politikon de [[Stalin]] pri kolektivigado. La [[reprezalio]]j estis direktitaj kontraŭ ukrainoj kiel etno kaj kontraŭ kamparanoj kiel klaso. Sovetia mortigado per malsato okazis ankaŭ en Meza kaj Malsupra [[Volgio]], kie ties loĝantaro apogis la armeon de [[Anton Denikin]] kaj en norda [[Kazaĥio]], kie simile mortis unu miliono da [[kazaĥoj]]. La teruraĵojn priskribis [[Vasil Barka]] en sia romano "La flava princo" (unu ĉapitro estis esperantigita por [[Ukraina antologio]] far [[Viktor Pajuk]]). La Holodomoro estis agnoskita far 26 ŝtatoj kiel genocido kontraŭ la ukraina popolo. En Ukrainio la kvaran sabaton de novembro oni memorigas la viktimojn de la Holodomoro. La 28-an de novembro 2006, la ukrainia parlamento [[Verĥovna Rada]] jure agnoskis la Holodomoron de 1932-33 kiel "genocidon de l'ukraina popolo". Ankaŭ la leĝo diras, ke malagnosko de la Holodomoro estas kontraŭleĝa. La [[6-an de decembro]] la pola parlamento - la [[Sejmo]] - dekretis: "Sejmo de la Respubliko de [[Pollando]], kuniĝante je doloro kun parencoj de holodomoraj [[viktimo]]j, malpravigas la [[totalismo|totalisman]] reĝimon, respondecan pro la genocido". [[Monumento]] al la viktimoj de ĉi kruela genocido troviĝas ankaŭ en [[Varsovio]]. == Nuntempa rigardo al tiel nomata Malsatego == [[Dosiero:Holodomor_World_Recognition.svg|eta|300px|Rekono de la Holodomoro kiel [[genocido]]: {{Priskribo|#005bbb|Oficiale rekonita kiel genocido}} {{Priskribo|#65a6e0|Oficiale kondamnita kiel ago de ekstermado}} {{Priskribo|#cccccc|Oficiale ne rekonita kiel genocido}}]] Kiel [[genocido]]n en Ukrainio agnoskis ĝin [[registaro]]j aŭ [[parlamento]]j de 27 [[ŝtato]]j en tio: * [[Pollando]] (voĉdonoj de [[Senato (Pollando)|Senato]] de la 16-a de marto 2006 kaj de [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] de la 6-a de decembro 2006), * [[Ukrainio]], la 28-an de novembro 2006 * [[Argentino]] * [[Aŭstralio]], la 30-an de oktobro 2003 * [[Azerbajĝano]] * [[Kanado]], la 28-an de majo 2008 * [[Hispanio]], la 30-an de majo 2007 * [[Moldavio]] * [[Kartvelio]], la 20-an de decembro 2005 * [[Belgio]] * [[Estonio]] * [[Hungario]], la 24-an de novembro 2003 * [[Litovio]], la 24-an de novembro 2005 * [[Meksiko]], la 19-an de februaro 2008 * [[Paragvajo]], la 25-an de oktobro 2007 * [[Latvio]], la 13-an de marto 2008 * [[Ĉeĥio]], la 30-an de novembro 2007 * [[Kolumbio]], la 21-an de decembro 2007 * [[Usono]] * [[Vatikano]] == Karitato == Ĉar helpo al malsato estis kontraŭleĝa en Sovetunio kaj en la akuzo ĝi estis klasifikita kiel "simpatio por la malamikoj de la popolo" (Artikolo 58 de la Kriminala Kodo), karitataj eventoj estis aranĝataj sekrete, sed en Ukrainio estas konataj almenaŭ 144 nomoj de malsamaj herooj. La biografioj de kelkaj el ili estas tute konservitaj. [[Dosiero:Ivchuk.jpg|eta|170px| Al Vasyl Ivchuk, estis postmorte aljuĝita la titolo Heroo de Ukrainio]] Ĉi tiuj inkluzivas la biografion de loĝanto de la urbo [[Znamjanka]], Lukija Stachenko (la 29-an de aŭgusto 1879 - la 21-an de oktobro 1973), kiu postvivis multajn katastrofojn de la 20-a jarcento kaj, malgraŭ la minaco al ŝia vivo de la [[NKVD|OGPU]], savis centojn da homoj, dank' al kiuj la mortoprocentaĵo estis signife pli malalta ol en najbaraj areoj. Poste, de 1941 ĝis 1943, Lukija rezistis la nazian okupadon helpante la partizanojn. Ŝi bakis panon dum sia tuta vivo kaj konis antikvajn receptojn por baki panon el ĉiaj herboj kaj eĉ el dispremita arboŝelo, kio helpis homojn en la tempo, kiam la totalisma reĝimo prenis ĉion el homoj kaj kondamnis milionojn al morto <ref>[https://subotsi.info/novyny/2020/11/27/-golodomor-1932-33-rr-znam-janskii-raion-borotba-za-zhittja Голодомор 1932-33 рр.: Знам'янський район – боротьба за життя]</ref><ref>Рябошапка Олександр Антонович. Знам’янка: Залізниця, історія, люди : Краєзнавство / Олександр Рябошапка. – Кіровоград : Центрально-Українське вид-во, 1995.</ref>. == Aliaj vidpunktoj == Ekzistas ankaŭ aliaj vidpunktoj pri Holodomoro: * La kaŭzo de Holodomoro iĝis malgrandigo de semado en Ukrainio kaj [[kozakoj|kozakaj]] regionoj, kio ne okazis en centraj regionoj (vd. [http://stalinism.ru/collect/golod_muh.htm Ĉu komunistoj kulpas pri Holodomoro?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927192737/http://stalinism.ru/collect/golod_muh.htm |date=2007-09-27 }}). * Eble ne estas ĝuste trakti kiel "kontraŭukraina genocido" eventojn, pro kiuj mortis ne nur ukrainoj, sed miloj de alietnaj personoj (temas pri tragedio de sovetiaj kamparanoj ĝenerale). Krom tio, la difino de genocido estis aprobita nur en 1948 kaj eble ne funkcias por okazaĵoj de la antaŭa tempo. * Milionoj da homoj pereis dum la malsatego, sed: ** La malsaton kaŭzis sole la bezono eksporti multe da greno (surfone de malaltiĝo de prezoj por ĝi) por pripagi aĉeton de teknologioj, bezonataj por industriigo de Sovetunio; do la celo estis greno, sed ne morto de kamparanoj; ** La fakto, ke malsatego estis ekstreme forta en Ukrainio indikas nur troigojn de tiamaj lokaj regantoj; ** Pro la forpreno de greno iĝis ebla industriigo, kiu kelkajn jarojn poste ebligis venkon super nazia Germanio. == Interesaĵoj == * Pro [[malsatego]] en 1947 en Sovetunio kelkcent mil homoj — rezulto de rifuzo pro politikaj kialoj pri la [[Plano de Marshall|Plano de Marshall]] far [[Josif Stalin]]{{mankas fonto}}. == En arto == * [[Malsato 33 (filmo)]] * [[La Prezo de Vero (film)]] == Vidu ankaŭ == * [[Vasil Barka]] * [[Kolektivigo en Sovetunio]] * [[Senkulakigo]] * [[Pavel Morozov]] * [[Granda purigo|Granda Teroro]] * [[Lazar Kaganoviĉ]], unu el aŭtoroj de holodomoro (kaj de la [[masakro de Katin]]) * [[Gareth Jones]], kimra ĵurnalisto, kiu estis la unua informi pri holodomoro, murdita. * [[Walter Duranty]] usona ĵurnalisto de [[The New York Times]] en Moskvo, kiu neis la malsategon kaj raportis laŭ la gvidlinioj de la oficiala sovetia propagando. * ''[[The Soviet Story]]'' * [[Malsategoj en Rusio kaj la Sovetunio]] * [[Rusia malsatego de 1921]] * [[Malsat-plano]] * [[Granda malsatego en Irlando]] * [[Granda Ĉina Malsatego]] == Bibliografio == * Stéphane Courtois, Nicolas Werth, Jean-Louis Panné, Andrzej Paczkowski, Karel Bartošek, Jean-Louis Margolin ''Czarna księga komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania'' (Nigra libro de [[komunismo]]. [[Krimo]]j, [[terorismo]], [[reprezalio]]j), ISBN 83-7180-326-5 . Antaŭvorto por la pola eldono: Krystyna Kersten * Jan Jacek Bruski, Большой голод на Украине в свете документов польской дипломатии и разведки , „Европа. Журнал Польского Института Международных Дел” (Warszawa) 2006, T. 6, № 4 (21), с. 97-152. [http://www.pism.pl/zalaczniki/Europa21Bruski.pdf 11] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160512192533/http://www.pism.pl/zalaczniki/Europa21Bruski.pdf |date=2016-05-12 }} * [[Robert Conquest]] ''The Harvest of Sorrow : Soviet Collectivization an the Terror- Famine'' (1986), ISBN 0-19-504054-6 * ''The Foreign Office and the Famine. British Documents on Ukraine and the Great Famine of 1932-1933'', Kingston, Ontario – Vestal, New York 1988. * Andrea Graziosi, "Lettere da Kharkov. La carestia in Ucraina e nel Caucaso del Nord nei rapporti dei diplomatici italiani, 1932-33", Torino 1991 * ''Голод 1932–1933 років в Україні: причини та наслідки'', від. ред. В.М. Литвин, Київ 2003. * ''Investigation of the Ukrainian Famine. Report to Congress Commission on the Ukraine Famine''. Adopted by the Commission April 19, 1988, Submitted to Congress April 22, 1988, Washington 1988. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.ukrainiangenocide.org/ Ukrainian Genocide Famine Foundation USA] * [http://www.archives.gov.ua/Sections/Famine/ Archiwum Państwowe Ukrainy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171109210644/http://www.archives.gov.ua/Sections/Famine/Publicat/Fam-Pyrig-1933.php |date=2017-11-09 }} Ŝtata [[Arkivo]] de Ukrainio * [http://www.ukrainiangenocide.com Ukrainian Genocide Famine Foundation USA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111028012927/http://www.ukrainiangenocide.com/ |date=2011-10-28 }} * [http://tadeuszczernik.wordpress.com/2011/09/01/wspomnienia-zza-buga-1921-1945-zofia-pawlowska/ Kolektywizacja i Wielki Głód na Ukrainie - Zofia Pawłowska "Wspomnienia"] - Kolektivigo kaj Granda Malsatego en Ukrainio - "Rememoroj" de Zofia Pawłowska * [http://www.senat.gov.pl/K6/dok/dr/050/a/090s.pdf Senat: W Sprawie Rocznicy Wielkiego Głodu na Ukrainie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081028221248/http://www.senat.gov.pl/K6/dok/dr/050/a/090s.pdf |date=2008-10-28 }} Pri la Datreveno de Granda Malsatego * [http://orka.sejm.gov.pl/opinie5.nsf/nazwa/1161_u/$file/1161_u.pdf Sejm: W Sprawie Uczczenia Ofiar Wielkiego Głodu na Ukrainie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230312120624/http://orka.sejm.gov.pl/opinie5.nsf/nazwa/1161_u/$file/1161_u.pdf |date=2023-03-12 }} Pri Omaĝo al la Viktimoj de Granda Malsatego en Ukrainio * [http://www.youtube.com/watch?v=49PyEKZDHy0&feature=related Wielki głód Ukraina (Video)] Granda Malsatego. Ukrainio ([[video]]) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Holodomoro| ]] [[Kategorio:Genocido]] [[Kategorio:Malsategoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Malsategoj en Sovetunio]] [[Kategorio:Agrikulturo en Sovetunio]] [[Kategorio:Stalina periodo (Sovetunio)]] [[Kategorio:Ukraina SSR]] [[Kategorio:Katastrofoj en 1930-1939]] [[Kategorio:1932]] [[Kategorio:1933]] [[Kategorio:1932 en Sovetunio]] [[Kategorio:1933 en Sovetunio]] [[Kategorio:1933 en Ukrainio]] [[Kategorio:Josif Stalin]] g0ds1p5dv7dm2m02uir052ohguppjgy 9419444 9419442 2026-07-03T10:22:17Z Sj1mor 12103 9419444 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Mortintoj pro malsato sur strato de [[Ĥarkivo]] en 1932. Foto far [[Alexander Wienerberger]]|regiono-ISO=UA}} <!--[[Dosiero:HolodomorKharkiv 1933 Wienerberger.jpg|eta|300px]]--> [[Dosiero:Holodomor_icon.svg|alternative=Holodomor icon.svg|eta|Ikono de la Holodomoro]] [[Dosiero:Ukraine famine map.png|eta|300px|Mapo de la procenta perdo de homoj dum la [[Holodomoro]].{{Legendo|#DE2018|>25%|border=1px solid #AAAAAA}} {{Legendo|#EF5931|20%-25%|border=1px solid #AAAAAA}} {{Legendo|#FAA74B|15%-20%|border=1px solid #AAAAAA}} {{Legendo|#FFDF53|0%-15%|border=1px solid #AAAAAA}} {{Legendo|#FFF773|0%|border=1px solid #AAAAAA}}]] [[Dosiero:HolodomorUcrania9.jpg|eta|300px|Strato en [[Ĥarkivo]] en 1932. La piedirantoj preterpasas la mortintojn pro malsato. Foto far [[Alexander Wienerberger]]]] [[Dosiero:Померла дитина на вулиці Харкова.jpg|eta|300px|Infano mortinta pro malsato sur strato de [[Ĥarkivo]], en 1932. Foto far [[Alexander Wienerberger]]]] [[Dosiero:Famine_Saratov_1922.jpg|eta|300px|Viktimo de la [[Holodomoro]]]] La '''Holodomoro''' ({{lang-uk|Голодомор в Україні 1932—1933}}) estis amasa mortigado en [[Ukrainio]] per [[malsatego]] en 1932 kaj 1933. Etimologie la termino "holodomor" devenas de la ukraina esprimo "''moryty holodom''", kiu signifas '''mortigi per malsato'''. Pro [[ideologio|ideologiaj]] motivoj sovetiaj aŭtoritatuloj planis kaj realigis unu el la plej grandskalaj [[genocido]]j de civiluloj. En la limoj de la soveta [[Ukrainio]] kaj ankaŭ en aliaj lokoj de densa loĝado de [[ukrainoj]], konscie kaj cele, laŭ ordono de la [[Moskvo|moskva]] registaro la lokaj gvidorganoj forprenadis ĉiujn [[nutraĵo|nutraĵ]]-produktojn, plejparte [[greno]]n. Kiel rezulto de la artefarita [[malsatego]] estis ekstermitaj inter 7 kaj 10 milionoj da [[ukraino]]j. La amasa mortado estis kaŭzita ne far naturaj katastrofoj, militoj aŭ epidemioj, sed per planita [[genocido]] far [[komunismo|komunistoj]]-[[stalinismo|stalinanoj]]. En 1932 la gren-rikolto estis averaĝa, sed vilaĝanoj en [[Ukrainio]] - la tiama grenejo de [[Eŭropo]] - kontraŭstaris la politikon de [[Stalin]] pri kolektivigado. La [[reprezalio]]j estis direktitaj kontraŭ ukrainoj kiel etno kaj kontraŭ kamparanoj kiel klaso. Sovetia mortigado per malsato okazis ankaŭ en Meza kaj Malsupra [[Volgio]], kie ties loĝantaro apogis la armeon de [[Anton Denikin]] kaj en norda [[Kazaĥio]], kie simile mortis unu miliono da [[kazaĥoj]]. La teruraĵojn priskribis [[Vasil Barka]] en sia romano "La flava princo" (unu ĉapitro estis esperantigita por [[Ukraina antologio]] far [[Viktor Pajuk]]). La Holodomoro estis agnoskita far 26 ŝtatoj kiel genocido kontraŭ la ukraina popolo. En Ukrainio la kvaran sabaton de novembro oni memorigas la viktimojn de la Holodomoro. La 28-an de novembro 2006, la ukrainia parlamento [[Verĥovna Rada]] jure agnoskis la Holodomoron de 1932-33 kiel "genocidon de l'ukraina popolo". Ankaŭ la leĝo diras, ke malagnosko de la Holodomoro estas kontraŭleĝa. La [[6-an de decembro]] la pola parlamento - la [[Sejmo]] - dekretis: "Sejmo de la Respubliko de [[Pollando]], kuniĝante je doloro kun parencoj de holodomoraj [[viktimo]]j, malpravigas la [[totalismo|totalisman]] reĝimon, respondecan pro la genocido". [[Monumento]] al la viktimoj de ĉi kruela genocido troviĝas ankaŭ en [[Varsovio]]. == Nuntempa rigardo al tiel nomata Malsatego == [[Dosiero:Holodomor_World_Recognition.svg|eta|300px|Rekono de la Holodomoro kiel [[genocido]]: {{Priskribo|#005bbb|Oficiale rekonita kiel genocido}} {{Priskribo|#65a6e0|Oficiale kondamnita kiel ago de ekstermado}} {{Priskribo|#cccccc|Oficiale ne rekonita kiel genocido}}]] Kiel [[genocido]]n en Ukrainio agnoskis ĝin [[registaro]]j aŭ [[parlamento]]j de 27 [[ŝtato]]j en tio: * [[Pollando]] (voĉdonoj de [[Senato (Pollando)|Senato]] de la 16-a de marto 2006 kaj de [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] de la 6-a de decembro 2006), * [[Ukrainio]], la 28-an de novembro 2006 * [[Argentino]] * [[Aŭstralio]], la 30-an de oktobro 2003 * [[Azerbajĝano]] * [[Kanado]], la 28-an de majo 2008 * [[Hispanio]], la 30-an de majo 2007 * [[Moldavio]] * [[Kartvelio]], la 20-an de decembro 2005 * [[Belgio]] * [[Estonio]] * [[Hungario]], la 24-an de novembro 2003 * [[Litovio]], la 24-an de novembro 2005 * [[Meksiko]], la 19-an de februaro 2008 * [[Paragvajo]], la 25-an de oktobro 2007 * [[Latvio]], la 13-an de marto 2008 * [[Ĉeĥio]], la 30-an de novembro 2007 * [[Kolumbio]], la 21-an de decembro 2007 * [[Usono]] * [[Vatikano]] == Karitato == Ĉar helpo al malsato estis kontraŭleĝa en Sovetunio kaj en la akuzo ĝi estis klasifikita kiel "simpatio por la malamikoj de la popolo" (Artikolo 58 de la Kriminala Kodo), karitataj eventoj estis aranĝataj sekrete, sed en Ukrainio estas konataj almenaŭ 144 nomoj de malsamaj herooj. La biografioj de kelkaj el ili estas tute konservitaj. [[Dosiero:Ivchuk.jpg|eta|170px| Al Vasyl Ivchuk, estis postmorte aljuĝita la titolo Heroo de Ukrainio]] Ĉi tiuj inkluzivas la biografion de loĝanto de la urbo [[Znamjanka]], Lukija Stachenko (la 29-an de aŭgusto 1879 - la 21-an de oktobro 1973), kiu postvivis multajn katastrofojn de la 20-a jarcento kaj, malgraŭ la minaco al ŝia vivo de la [[NKVD|OGPU]], savis centojn da homoj, dank' al kiuj la mortoprocentaĵo estis signife pli malalta ol en najbaraj areoj. Poste, de 1941 ĝis 1943, Lukija rezistis la nazian okupadon helpante la partizanojn. Ŝi bakis panon dum sia tuta vivo kaj konis antikvajn receptojn por baki panon el ĉiaj herboj kaj eĉ el dispremita arboŝelo, kio helpis homojn en la tempo, kiam la totalisma reĝimo prenis ĉion el homoj kaj kondamnis milionojn al morto <ref>[https://subotsi.info/novyny/2020/11/27/-golodomor-1932-33-rr-znam-janskii-raion-borotba-za-zhittja Голодомор 1932-33 рр.: Знам'янський район – боротьба за життя]</ref><ref>Рябошапка Олександр Антонович. Знам’янка: Залізниця, історія, люди : Краєзнавство / Олександр Рябошапка. – Кіровоград : Центрально-Українське вид-во, 1995.</ref>. == Aliaj vidpunktoj == Ekzistas ankaŭ aliaj vidpunktoj pri Holodomoro: * La kaŭzo de Holodomoro iĝis malgrandigo de semado en Ukrainio kaj [[kozakoj|kozakaj]] regionoj, kio ne okazis en centraj regionoj (vd. [http://stalinism.ru/collect/golod_muh.htm Ĉu komunistoj kulpas pri Holodomoro?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927192737/http://stalinism.ru/collect/golod_muh.htm |date=2007-09-27 }}). * Eble ne estas ĝuste trakti kiel "kontraŭukraina genocido" eventojn, pro kiuj mortis ne nur ukrainoj, sed miloj de alietnaj personoj (temas pri tragedio de sovetiaj kamparanoj ĝenerale). Krom tio, la difino de genocido estis aprobita nur en 1948 kaj eble ne funkcias por okazaĵoj de la antaŭa tempo. * Milionoj da homoj pereis dum la malsatego, sed: ** La malsaton kaŭzis sole la bezono eksporti multe da greno (surfone de malaltiĝo de prezoj por ĝi) por pripagi aĉeton de teknologioj, bezonataj por industriigo de Sovetunio; do la celo estis greno, sed ne morto de kamparanoj; ** La fakto, ke malsatego estis ekstreme forta en Ukrainio indikas nur troigojn de tiamaj lokaj regantoj; ** Pro la forpreno de greno iĝis ebla industriigo, kiu kelkajn jarojn poste ebligis venkon super nazia Germanio. == Interesaĵoj == * Pro [[malsatego]] en 1947 en Sovetunio kelkcent mil homoj — rezulto de rifuzo pro politikaj kialoj pri la [[Plano de Marshall|Plano de Marshall]] far [[Josif Stalin]]{{mankas fonto}}. == En arto == * [[Malsato 33 (filmo)]] * [[La Prezo de Vero (film)]] == Vidu ankaŭ == * [[Vasil Barka]] * [[Kolektivigo en Sovetunio]] * [[Senkulakigo]] * [[Pavel Morozov]] * [[Granda purigo|Granda Teroro]] * [[Lazar Kaganoviĉ]], unu el aŭtoroj de holodomoro (kaj de la [[masakro de Katin]]) * [[Gareth Jones]], kimra ĵurnalisto, kiu estis la unua informi pri holodomoro, murdita. * [[Walter Duranty]] usona ĵurnalisto de [[The New York Times]] en Moskvo, kiu neis la malsategon kaj raportis laŭ la gvidlinioj de la oficiala sovetia propagando. * ''[[The Soviet Story]]'' * [[Malsategoj en Rusio kaj la Sovetunio]] * [[Rusia malsatego de 1921]] * [[Malsat-plano]] * [[Granda malsatego en Irlando]] * [[Granda Ĉina Malsatego]] == Bibliografio == * Stéphane Courtois, Nicolas Werth, Jean-Louis Panné, Andrzej Paczkowski, Karel Bartošek, Jean-Louis Margolin ''Czarna księga komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania'' (Nigra libro de [[komunismo]]. [[Krimo]]j, [[terorismo]], [[reprezalio]]j), ISBN 83-7180-326-5 . Antaŭvorto por la pola eldono: Krystyna Kersten * Jan Jacek Bruski, Большой голод на Украине в свете документов польской дипломатии и разведки , „Европа. Журнал Польского Института Международных Дел” (Warszawa) 2006, T. 6, № 4 (21), с. 97-152. [http://www.pism.pl/zalaczniki/Europa21Bruski.pdf 11] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160512192533/http://www.pism.pl/zalaczniki/Europa21Bruski.pdf |date=2016-05-12 }} * [[Robert Conquest]] ''The Harvest of Sorrow : Soviet Collectivization an the Terror- Famine'' (1986), ISBN 0-19-504054-6 * ''The Foreign Office and the Famine. British Documents on Ukraine and the Great Famine of 1932-1933'', Kingston, Ontario – Vestal, New York 1988. * Andrea Graziosi, "Lettere da Kharkov. La carestia in Ucraina e nel Caucaso del Nord nei rapporti dei diplomatici italiani, 1932-33", Torino 1991 * ''Голод 1932–1933 років в Україні: причини та наслідки'', від. ред. В.М. Литвин, Київ 2003. * ''Investigation of the Ukrainian Famine. Report to Congress Commission on the Ukraine Famine''. Adopted by the Commission April 19, 1988, Submitted to Congress April 22, 1988, Washington 1988. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.ukrainiangenocide.org/ Ukrainian Genocide Famine Foundation USA] * [http://www.archives.gov.ua/Sections/Famine/ Archiwum Państwowe Ukrainy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171109210644/http://www.archives.gov.ua/Sections/Famine/Publicat/Fam-Pyrig-1933.php |date=2017-11-09 }} Ŝtata [[Arkivo]] de Ukrainio * [http://www.ukrainiangenocide.com Ukrainian Genocide Famine Foundation USA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111028012927/http://www.ukrainiangenocide.com/ |date=2011-10-28 }} * [http://tadeuszczernik.wordpress.com/2011/09/01/wspomnienia-zza-buga-1921-1945-zofia-pawlowska/ Kolektywizacja i Wielki Głód na Ukrainie - Zofia Pawłowska "Wspomnienia"] - Kolektivigo kaj Granda Malsatego en Ukrainio - "Rememoroj" de Zofia Pawłowska * [http://www.senat.gov.pl/K6/dok/dr/050/a/090s.pdf Senat: W Sprawie Rocznicy Wielkiego Głodu na Ukrainie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081028221248/http://www.senat.gov.pl/K6/dok/dr/050/a/090s.pdf |date=2008-10-28 }} Pri la Datreveno de Granda Malsatego * [http://orka.sejm.gov.pl/opinie5.nsf/nazwa/1161_u/$file/1161_u.pdf Sejm: W Sprawie Uczczenia Ofiar Wielkiego Głodu na Ukrainie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230312120624/http://orka.sejm.gov.pl/opinie5.nsf/nazwa/1161_u/$file/1161_u.pdf |date=2023-03-12 }} Pri Omaĝo al la Viktimoj de Granda Malsatego en Ukrainio * [http://www.youtube.com/watch?v=49PyEKZDHy0&feature=related Wielki głód Ukraina (Video)] Granda Malsatego. Ukrainio ([[video]]) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Holodomoro| ]] [[Kategorio:Genocido]] [[Kategorio:Malsategoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Malsategoj en Sovetunio]] [[Kategorio:Agrikulturo en Sovetunio]] [[Kategorio:Stalina periodo (Sovetunio)]] [[Kategorio:Ukraina SSR]] [[Kategorio:Katastrofoj en 1930-1939]] [[Kategorio:1932]] [[Kategorio:1933]] [[Kategorio:1932 en Sovetunio]] [[Kategorio:1933 en Sovetunio]] [[Kategorio:1933 en Ukrainio]] [[Kategorio:Josif Stalin]] tuimv4ll6fqz8n9mc8chc0croqxlb51 Kaŭasaki Rjo 0 141702 9419268 9391811 2026-07-03T03:13:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419268 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nevoĉa muzikisto | nomo = Kaŭasaki Rjo<br />川崎燎 | dosiero = Ryo_Kawasaki_-2014.jpg | priskribo de dosiero = Kaŭasaki Rjo en la jaro 2014 en Estonio | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = nevoĉa muzikisto | naskonomo = | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = [[25-a de februaro]] [[1947]]<br />{{flagicon|Japanio}} [[Koenji]], [[Tokio]], [[Japanio]] | morto = | deveno = | instrumento = [[gitaro]], [[klavarinstrumento]] | tipo de voĉo = | ĝenro = [[ĵazo]] | profesio = [[gitaristo]], [[komponisto]], [[programisto de softvaro]] | aktivaj jaroj = [[1967 en muziko|1967]] - nuntempo | eldoninto = [[Polydor Records]] | parencaj temoj = [[Gil Evans]], [[Elvin Jones]], [[Chico Hamilton]], [[Ted Curson]], [[JoAnne Brackeen]] | ttt = [http://www.ryokawasaki.com/ www.ryokawasaki.com] | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = [[gitaro]] |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''KAŬASAKI Rjō''' ({{lang-ja|{{rubentipo|川崎|かわさき}}{{rubentipo|燎|りょう}}|t=''Kawasaki Ryō''}} [kaŭsaki rjō]) ([[25-a de februaro]] [[1947]] – [[13-an de aprilo]] [[2020]]) elektis la kariero de [[gitaristo]] post studi [[scienco]]n dum kelkaj jaroj. Dum la 1960-jaroj li ludis kune kun multaj japanaj ensembloj kaj ankaŭ kreis siajn proprajn ensemblojn. Frue dum la 1970-jaroj li vojaĝis al [[Novjorko]] kie li loĝis kaj laboris kun grandaj muzikistoj, [[Gil Evans]], [[Elvin Jones]], [[Chico Hamilton]], Ted Curson, JoAnne Brackeen, k.t.p. Meze de la 1980-jaroj, Kaŭasaki ĉesis ludi muzikon ĉiumomente por krei [[softvaro]]n por [[komputiloj]]. Li ankaŭ rekordis diversajn diskojn de techno dance, kreante sian entrepreno, Satellites Records, por tiuj diskoj. Je 1991 li revenis al ĵazo kaj ĉiuj vidis ke li ankoraŭ estas talentplena muzikisto. Rekordis por muzika entrepreno el [[Japanio]] sed eldoninte la sondiskojn en [[Usono]] per sia entrepreno. Danke al sia sperto, Kaŭasaki povis facile ludi diversajn stiloj tiel malsamaj kiel la hard bop kaj la jazz-rock. La kvalito de lia ludado estas mirinda. == Vivo == === La unuaj jaroj (1947 - 1968) === Kaŭasaki Rjo naskiĝis en [[Koenji]], [[Tokio]] dum [[Japanio]] estis ankoraŭ resaniĝanta poste la [[dua mondmilito]]. Lia patro Kaŭasaki Torao estis konata kaj laŭdita japana [[diplomato]], kiu laboris por la [[Japana Ministrado por Eksterlando]] ekde [[1919]]. Torao fue laboris en diversaj japanaj [[konsulo|konsulejoj]] kaj [[ambasadoro|ambasadejoj]] ekzemple [[San Francisco]], [[Honolulu]], [[Fengtian]] en tiu ĉi tempo urbestro de [[Manĉurio]], nun [[Shenyang]] kiel urbo de [[Ĉinio]]), [[Ŝanhajo]] kaj [[Pekino]] dumtempe li estis instruisto de angla lingvo kaj [[tradukisto]] por oficialaj konferencoj. La patrino de Rjo, Hiroko konis ankaŭ multajn lingvojn kaj parolis [[germana lingvo|germane]], [[Rusa lingvo|ruse]], [[angla lingvo|angle]], kaj [[ĉina lingvo|ĉine]] krome de sia denaska lingvo, [[japana lingvo|japane]]. Hiroko kreskis en [[Manĉurio]] kaj konis Toraon en [[Ŝanhajo]]. Torao estis 58 jara kiam sia sola filo Rjo naskiĝis. Eble tiuj cĉi specialaj cirkonstancoj pri liaj gepatroj, influis en la arta kaj vojaĝanta karaktero de Rjo, en internacian [[artisto]]n. La tuta vivo de Kaŭasaki estas regita pro sia denaska scivolo kaj kapablo por inventi, en la [[muziko]] kaj en la [[scienco]]. Dumtempe lia patrino kuraĝigis lerni [[piano]]n kaj [[danco]]n, li decidis studi kantarton kaj [[solfao]]n kiam li estis kvarjara kaj [[violono]] kiam li estis kvinjara. Li povis legi muzikon antaŭ iri al la elementa lernejo. Kiel lernanto, li amis [[astronomio]]n kaj [[elektroniko]]n (konstruis siaj [[radio]]jn, [[Televido]]jn kaj [[aŭdio|aŭdiajn sistemojn]], [[teleskopo]]jn, k.t.p.). Kiam li estis dekjara, li aĉetis [[havaja gitaro|havajan gitareton]] kaj, kiam estis dekkvarjara, havis sian unuan [[akustika gitaro|akustikan gitaron]]. La sondisko Midnight Blue de [[Kenny Burrell]] kaj [[Stanley Turrentine]] kuraĝigis Rjo studi [[ĵazo]]n. Kiam li estis adoleskanto li komencis ludi ĉe restoracioj, kreis ĵazan ensemblon kaj konstruis [[elektronika orgeno|elektronikan orgenon]]. Kiam li estis deksesjara, sia ensemblo laboris ĉe kabaredoj kaj kluboj. Dumtempe li daŭris kun sia muzika agado, Li studis en la Japana Universitato. Rjo partoprenis kiel ĵujisto kaj instruisto ĉe la lernejo de [[Yamaha]] por konstrui muzikinstrumentojn. Li ankaŭ laboris kiel [[sona inĝeniero]] por [[Victor Records]] de Japanio kaj [[BGM]]/[[TBS]] Music kie li lernis pri [[miksado]] de sono. === Komencoj en Japanio (1969 - 1973) === Rjo rekordis sian unuan sondiskon per [[Polydor Records]] kiam li estis dudekdujara. Li ankoraŭ daŭris ludante kun sia ensemblo, kaj, tre juna, li estis elektita la tria [[ĵaza gitaristo]] per [[enketo]] pri [[japana]] [[ĵazo]], Dum la sekvantaj tri jaroj, Rjo laboris kiel [[sesia muzikisto]] farante muzikon por propagandoj, popmuzikon, kaj diversajn prezentojn ĉe la japanaj televido kaj radio. Poste rekordis sian duan sondiskon per [[Toshiba]] kiam li estis dudekkvarjara. Li ludis kun [[B.B. King]] kaj renkontis [[George Benson]] Rjo ankaŭ ludis kun grandaj japanaj ĵazaj artistoj kiel Takeshi Inomata kaj Sound limits, la saksofonistoj Hidehiko Matsumoto (松本英彦), Keiichiro Ebisawa, Seiichi Nakamura, Jiro Inagaki kaj Soul Mates, la pianisto Masahiko Sato (佐藤允彦), k.t.p. === Novjorko (1973 - 2002) === ==== 1973 - 1979 (kiel gitaristo) ==== [[Dosiero:Ryo-gil.jpg|frame|dekstra|Kaŭasaki Rjo con [[Gil Evans]] en Sweet Basil en [[New York City]], [[1982]]]] Dum [[1973]], Kaŭasaki alvenis al [[Novjorko]]. Amiko ricevis lin kaj proponis laboron kun [[Joe Lee Wilson]] por ludi ĉe la [[Lincoln Center]] kiel parto de la [[Newport Jazz Festival]]. Baldaŭ, Rjo fariĝis kutima partoprenanto de la novjorkaj "jam sessions" kaj ludis kun Bobbie Humphries. Kelkaj monatoj poste, Rjo trovis fremdulon en la pordo de sia domo. Tiu viro estis [[Gil Evans]] kaj la gitaristo unuiĝis al la The Gil Evans Orchestra ([[David Sanborn]], [[Howard Johnson]], [[Tom Malone]], [[Lew Soloff]]). La banda estis laboranta en kantaĵoj verkitaj de [[Jimi Hendrix]]. Hendrix ideis la sondisko kun Evans, sed Jimi forpasis unu semajno antaŭ la komenco de la projekto. Kaŭasaki ankaŭ ludis en alia sondisko de Gil Evans por RCA, There Comes a Time, kun [[Tony Williams]] kiel [[tamburisto]]. Dum unu monato, Rjo esais kun la ensemblo de [[Tony Williams]], sed Tony iris Eŭropon kaj la grupo ne povis ludi antaŭ la publiko eĉ unufoje. Kaŭasaki sekvis al [[Jim Hall]], [[Gábor Szabó (gitaristo)]] kaj [[Larry Coryell]] kiel [[gitaristo]] de la ensemblo de [[Chico Hamilton]]. La grupo ludis en diversaj lokoj de Usono kaj rekordis muzikon por filmoj en [[Hollywood]]. La unua usona sondisko de Rjo, Juice, aperis dum [[1976]] per [[RCA]] kaj la gitaristo estis el la unuaj japanaj ĵazaj artistoj dungita por granda muzika entrepreno de Usono. Gravaj muzikistoj kunlaboris dum tiu ĉi projekto [[Tom Coster]] ([[Carlos Santana]]) kaj [[Sam Morrison]] ([[Miles Davis]]). Poste Kaŭasaki grabó rekordis du sondiskojn, [[Prism]] kaj [[Eight Mile Road]], per la [[japana]] [[muzika entrepreno]] [[East Wind]]. Ankaŭ, li unuiĝis al la ensemblo de [[Elvin Jones]] kaj ludis tra [[Nordameriko]], [[Sudameriko]] kaj [[Eŭropo]]. Je [[1978]], Kaŭasaki forlasis la vojaĝojn kun aliaj ensembloj kaj fokusis sur siaj projektoj. Li eksploris la [[hindan muzikon]], lernis [[regeo]]-n kaj rekordis la sondiskon, Ring Toss, miksante orientan kaj okcidentajn muzikojn. Kun [[Dave Liebman]] rekordis Nature's Revenge per la [[germana]] [[entrepreno]] [[MPS]] kaj faris eŭropan turneon. Kun JoAnne Brackeen ludis ĉe diversaj ĵazaj festivaloj, kaj rekordis du sondiskojn per Timeless Records en Nederlando. En Japanio, la entrepreno de [[Sony]], Open Sky dungis la gitariston por fari tri sondiskojn -- Mirror of my Mind, Little Tree kaj Live -- la lasta rekordita en klubo de Tokyo, estis inter la unuaj tute diĝitaj sondiskoj. Rimarkindaj muzikistoj partoprenis en tiuj projektoj: [[Michael Brecker]], [[Harvey Mason]], [[Leon Pendarvis]], [[Azar Lawrence]], [[Anthony Jackson]], [[Lincoln Goines]], [[Badal Roy]], [[Naná Vasconcelos]], [[Buddy Williams]], [[Larry Willis]] kaj [[Alex Blake]] k.t.p. Rjo ankaŭ rekordis sondiskon "Sapporo" per la svisa entrepreno America Sound, kaj ludis tra Svislando kaj Germanio. ==== 1979 - 1990 (Kiel inventisto kaj kreinto de softvaro) ==== Kaŭasaki inventis en [[1979]], [[specialan gitaron]] per kiu oni povas krei sonojn kiu similas tiuj de la orkestro, kaj uzis ĝin dum diversaj koncertoj. Li kreis la ensemblo de de jazz-rock, The Golden Dragon kaj ludis ofte dum la jaroj 80. [[Fostex]] disvolvigis rekordilon kun 8 kanaloj kaj petis al Rjo esti la unua artisto ke uzu ĝin. La muzikisto rekordis la sondiskon "''Ryo''" en [[1981]] per [[Phillips]] [[Records]] Lia laboro estis mirinda ĉar li ludis nur sian akustikan gitaron kaj sian specialan gitaron por re-krei la tutan orkestra parto de diversaj famaj verkoj, kiel la tre konataj [[Adagio]] de la [[Concierto de Aranjuez]] de [[Joaquín Rodrigo]] Simila sondisko, Lucky Lady, aperis dum la sekvanta jaro. Kiam la komputilo [[Commodore 64]] aperis kun sona ĉipo, Kaŭasaki eksploris la eblecoj oferitaj de tiu ĉi maŝino. Li lernis krei [[softvaro]]n kaj dum du jaroj, laborante 16 horoj ĉiutage li kreis [[softvarojn]] por fari muzikon — ''Kawasaki Synthesizer'', ''Kawasaki Rhythm Rocker'', ''Kawasaki Magical Musicquill'' kaj ''Kawasaki MIDI Work-station'' — disdonditaj per Sight and Sound Music. Rjo kreis novan sondiskon, Images, dum 1987; kaj la muzikon por la filmo, Pleasure Garden, dum 1990 por [[IMAX]] [[film]] pri la tropikaj arbaroj endanĝeritaj. Inter 1986 kaj 1990, Kaŭasaki diversajn sukcesajn kantaĵojn — "Electric World," "One Kiss," "No Expectations," "Say Baby I Love You," "Don't Tell Me," "Wildest Dreams," "Life is The Rhythm" and "Acid Heat" — kiu estis miksado de free-style, house, acid house kaj ambient. Tiuj ĉi laboroj estis kreitaj en sia studio, The Satellite Station, kaj disdonitaj per sia entrepreno, Satellites Records. La ensemblo de Rjo ludis ofte en la Novjorkaj kluboj. Inter 1988 kaj 1993, Kaŭasaki estis la Novjorka reĝisoristo por du radiaj programoj pri Japana muziko, "The Music Now" kaj "Idex Music Jam." Rjo kunlaboris, ankaŭ kun la majstro de [[kotoo]] Kicho Takano kaj rekordis la sondiskon "Crystallization" ==== 1991 - 2000 (Reveno al la ĵazo) ==== Kaŭasaki revenis al ĵazo kiam li kunlaboris kun la japana entrepreno One Voice. La unua sondisko per tiu ĉi entrepreno estis "[[Here, There and Everywhere]]" (eldonita per One Voice en Japanio kaj per Satellites Records en Usono). Kaŭasaki kunlaboris kun la kantistino [[kantistino]] kaj [[gitaristino]] el [[Brazilo]] [[Camila Benson]] kaj daŭris kun la kreado de novaj sondiskojn -- la akustika "My Reverie" (kun muziko verkita de [[Bill Evans]], [[Debussy]], [[Ravel]] kaj [[Gershwin]]), la elektra "Love Within The Universe" (kiu estis tre sukcesa en Usono), "Remixes Remixes Vol. 1" (en kie partoprenas ankaŭ Benson), "Sweet Life" kaj elsendoj en KD de "Mirror of my Mind" (kun ĵaza ensemblo [[Harvey Mason]], [[Michael Brecker]], [[Anthony Jackson]], Leon Pendarvis kaj la kantisto Radha Shottam). Alia sondisko estis "Cosmic Rhythm" en 1999. En tiu ĉi laboro partoprenas la kantistino kaj verkistino [[Clare Foster]] kaj kutimaj kunlaborantoj [[Victor Jones]] kiel drumisto, kaj [[Lincoln Goines]] kiel basludanto. En tiu ĉi sondisko ankaŭ partoprenas [[David Kikoski]] (piano) kaj [[Shunzo Ohno]] (Flugel Horn). Kaŭasaki aranĝis kaj rekordis ĉiujn kantaĵojn por tiu laboro kaj verkis dek novajn kantaĵojn. Inter 1995 kaj 1999, tre grandaj steloj de [[hiphopo]], [[Puff Daddy]], [[Kool G Rap]] kaj [[Keith Murray]] rekordis la originala kantaĵo de Rjo, "[[Bamboo Child]]". === Novaj Projektoj. Estonio (2000 - nun) === Rjo rekordis la sondiskon "Reval" dum [[2001]], en [[Tallinn]], [[Estonio]] kune kun la basludanto Toivo Unt, la drumisto Aivar Vassiljev kaj Kristi Keel kun [[angla korno]]. Kaŭasaki estis la [[verkisto]], [[muzika reĝisoro]] kaj [[gitaristo]] por la [[baleto]] de [[ĵazo]] "Still Point" por la [[Estonia Nacia Teatro de Opero]] inter [[2000]] kaj la [[2002]]. La dancoj por tiu ĉi baleto estis kreita de Russell Adamson, [[Jamaikano]] kiu loĝas en [[Helsinki]]. Rjo ankaŭ rekordis sia trian [[akustika gitaro|akustikan gitaran]] sondiskon, 'E' en [[2002]]. Dum [[2000]], Kaŭasaki multe ludis en [[Rusio]] kaj la [[baltaj landoj]] en ĵazaj festivaloj. La ensemblo de Kaŭasaki ludis en la Ritmi Jazz Festival en [[Riga]]/[[Latvio]], [[Pori]] kaj aliaj ĵazaj kunvenoj [[Finnlando]], [[Ukrainio]], [[Litovio]] kaj en la [[Saransk]] Jazz Ark Festival. Ankaŭ aperis multe en la [[Nõmme]] Jazz Festival en [[Estonio]]. La novaj laboroj de Kaŭasaki inter la [[2005]] kaj la [[2007]] enhavas ensemblon kun la [[usona]] [[drumo|drumisto]] [[Brian Melvin]] kaj la [[basludanto]] de Estonio Toivo Unt. La ensemblo nomas “Art of Trio” kaj ludis en [[Finnlando]], [[Svedio]] kaj la [[baltaj landoj]]. Rjo ankaŭ ludis kun la [[kantistino]] Jaanika Ventsel, kaj faris koncertojn en [[Japanio]] kun la [[basludanto]] Yoshio ‘Chin’ Suzuki ({{fremdlingve|ja|}}鈴木良雄), la nova KD de ili, “[[Agana]]” aperos dum [[Februaro]] de la jaro [[2007]]. == Sondiskoj == Novaj elsendoj en KD de malnovaj sondiskoj ne aperas tie ĉi. === Sondiskoj de Rjo === * '' [[Easy Listening Jazz Guitar]] '' (1970) * '' [[Gut's the Guitar]] '' (1972) * '' [[Prism]] '' (1975) * '' [[Eight Mile Road]] '' (1976) * '' [[Juice]] '' (1976) * '' [[Ring Toss]] '' (1977) * '' [[Nature's Revenge]] '' (1978) * '' [[Mirror of My Mind]] '' (1979) * '' [[Little Tree]] '' (1980) * '' [[Live]] '' (1980) * '' [[Sapporo]] '' (1980) * '' [[Ryo]] '' (1982) * '' [[Lucky Lady]] '' (1983) * '' [[Images]] '' (1987) * '' [[Here, There and Everywhere]] '' (1992) * '' [[My Reverie]] '' (1993) * '' [[Love Within The Universe]] '' (1994) * '' [[Remixes, remixes Vol.1.]] '' (1995) * '' [[Sweet Life]] '' (1996) * '' [[Cosmic Rhythm]] '' (1999) * '' [[Reval]] '' (2001) * '' [[E]] '' (2002) * '' [[Agana]] '' (2007) * '' Late Night WIllie '' (2009) * '' Tribute to Keith Jarrett '' (2010) * '' Live in Beirut '' (2011) * '' Spain, Plays Solo Guitar '' (2012) === Sondiskoj de 12" === * '' [[Electric World]] '' (1987) * '' [[One Kiss]] '' (1988) * '' [[No Expectations]] '' (1988) * '' [[Say Baby I Love You]] '' (1988) * '' [[Wildest Dreams]] '' (1989) * '' [[Life is the Rhythm]] '' (1989) * '' [[Pleasure Garden]] '' (1990) === Sondiskoj kun aliaj muzikistoj === * '' [[Guitar Workshop]] / [[Various artists]] '' (1971) * '' [[Chigaihoken]] / [[Ushio Sakai]] '' (1973) * '' [[Plays Jimi Hendrix]] / [[Gil Evans]] '' (1975) * '' [[There Comes a Time]] / [[Gil Evans]] '' (1976) * '' [[Tarika Blue vol.1]] / [[Tarika Blue]] '' (1976) * '' [[What Would It Be Without You]] / [[Joe Lee Wilson]] '' (1976) * '' [[Tokyo Concert]] / [[Gil Evans]] '' (1976) * '' [[Tarika Blue vol.2]] / [[Tarika Blue]] '' (1977) * '' [[Main Force]] / [[Elvin Jones]] '' (1977) * '' [[Time Capsule]] / [[Elvin Jones]] '' (1977) * '' [[Aft]] / [[JoAnne Brackeen]] '' (1978) * '' [['round About Midnight]] / [[Ted Curson]] '' (1978) * '' [[Trinkets and Things]] / [[JoAnne Brackeen]] '' (1979) * '' [[Pleasure]] / [[Shigeharu Mukai]] '' (1979) * '' [[All-In All-Out]] / [[Masahiko Sato]] '' (1979) * '' [[I Heard Mingus]] / [[Ted Curson]] '' (1980) * '' [[Manhattan Skyline]] / [[Hiroki Miyano]] '' (1980) * '' [[Impressions of Charles Mingus]] / [[Teo Macero]] '' (1983) * '' [[Christmas Songs]] / [[Carolling Carollers]] '' (1988) * '' [[New York String Quartet vol.1]] / [[New York String Quartet]] '' (1988) * '' [[New York String Quartet vol.2]] / [[New York String Quartet]] '' (1989) * '' [[Wave]] / [[Camila Benson]] '' (1995) * '' [[Classic Jazz Funk, Vol. 6: The Definitive Jap-Jazz Mastercuts]] / [[Various Artists]] '' (1995) * '' [[Memories]] / [[Camila Benson]] '' (1996) * '' [[Trinkets and Things]] / [[Cosmic Village]] '' (1997) * '' [[Desafinado]] / [[Camila Benson]] '' (1997) * '' [[I Will]] / [[John Clark]] '' (1997) * '' [[RCA Victor 80th Anniversary, Vol. 6: 1970-1979]] / [[Various Artists]] '' (1997) * '' [[Battle of the Bands: Evans Vs. Mingus]] / [[Various Artists]] '' (1998) * '' [[Super Guitarists]] / [[Various Artists]] '' (1999) * '' [[Jazz Spectrum: Real Jazz for Real People, Vol. 2]] / [[Various Artists]] '' (1999) * '' [[Three Flutes Up]] / [[Chip Shelton]] '' (1999) * '' [[More What Flutes 4]] / [[Chip Shelton]] '' (2001) * '' [[Different Dreams 2]] / [[Various Artists]] - Estonian Jazz '' (2001) * '' [[Impressions of Miles Davis]] / [[Teo Macero]] '' (2001) == Softvaro == * '' [[Kawasaki Synthesizer]] '' (1984) * '' [[Kawasaki Rhythm Rocker]] '' (1984) * '' [[Kawasaki Magical Musicquill]] '' (1985) * '' [[Kawasaki Midi Workstation]] '' (1986) == Video == * '' [[Different Drummer]] '' kun [[Elvin Jones]] (1979) == Referencias == <div class="references-small"> {{Referencoj}} </div> == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * [http://www.satellitesrecords.com oficiala paĝaro Kaŭasaki Rjo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070202001923/http://satellitesrecords.com/ |date=2007-02-02 }} * [http://www.satellitesrecords.com/artists/kawasaki.html Biografio de Kaŭasaki Rjo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090202182744/http://satellitesrecords.com/artists/kawasaki.html |date=2009-02-02 }} * [http://www.nommejazz.ee/ Nõmme Jazz Festival] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061224080505/http://www.nommejazz.ee/ |date=2006-12-24 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kaŭasaki, Rjo}} [[Kategorio:Japanaj gitaristoj]] [[Kategorio:Ĵazgitaristoj]] [[Kategorio:Japanaj komponistoj]] ks3mbz9edkglb677h1kr6hdbrelpjt7 Klimatizilo 0 164183 9419372 9115995 2026-07-03T09:03:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419372 wikitext text/x-wiki '''Klimatizilo''' estas [[aparato]] kiu reguligas la ecojn de [[aero]] en ejo. [[Dosiero:Air_condition_05.jpg|eta|Klimatizilo inter bretaroj]] == Ekologia vidpunkto == Klimatiziloj estas uzataj ĉefe en subtropikaj kaj [[tropikoj|tropikaj]] regionoj, por ke la labor- kaj loĝkondiĉoj korespondu al tiuj de moderaj regionoj. En multaj varmaj landoj klimatiziloj estas la kondiĉo kiu ebligas havi konkurskapablajn [[industrio]]jn. Sed tio kaŭzas novajn mediŝarĝantajn problemojn kaj samtempe altajn energikostojn, troajn energibezonojn kaj lokajn klimatoŝanĝojn. Pro tio la loĝantoj de Tokio, jam nun nomas sian regionon, kiu situas je la [[latitudo]] de [[Romo]], "varmega insulo". En [[2004]] oni instalis en [[Toronto]] ([[Kanado]]) novan tre elektroŝpareman malvarmigsistemon por laborejoj, la tiel nomatan ''Deep Lake Water Cooling''. Oni uzas la ĉirkaŭ 4°-malvarman akvon de la lago [[Ontario (lago)|Ontario]] por malvarmigi la domojn antaŭ ol verŝi la akvon denove en la lagon. Kiam disponeblas sufiĉe grandaj lagoj aŭ akvomasoj tia sistemo ekologie superas tradiciajn sistemojn. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.autoregional.de/klimaanlage.html Aŭta klimatizilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311131341/http://www.autoregional.de/klimaanlage.html |date=2007-03-11 }} * [https://web.archive.org/web/20070820231117/http://www.daserste.de/plusminus/beitrag_dyn~uid,boprq55w1im0g6z8~cm.asp Konsummezuroj je malfermita fenestro - WDR] * [http://www.tga.at Aŭstra ttt-portalo pri klimatiztekniko] {{projektoj|ReVo=klimatiz.0ilo}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Klimato]] 3hpglt22z2e0xkj0nez9vrhl21y1rkf Polusa koordinatsistemo 0 164494 9418861 9418593 2026-07-02T14:00:06Z Arbarulo 135469 9418861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Polar graph paper.svg|eta|dekstra|300px|Polusa koordinatsistemo kun kelkaj anguloj indikitaj en gradoj]] En [[matematiko]], la '''polusa koordinatsistemo''' estas 2-[[dimensio|dimensia]] [[koordinatsistemo]] en kiu ĉiu [[Punkto (matematiko)|punkto]] sur [[ebeno (matematiko)|ebeno]] estas difinita per [[angulo]] kaj [[distanco]]. La polusa koordinatsistemo estas aparte utila en situacioj, kiam la interrilato inter du punktoj estas plej facile esprimebla en terminoj de angulo kaj distanco; en la pli konata [[kartezia koordinato|kartezia]] aŭ rektangula koordinatsistemo, tia angula interrilato povas esti kalkulita nur per [[trigonometrio|trigonometriaj]] formuloj. Ĉar la koordinatsistemo estas du-dimensia, ĉiu punkto estas difinita per du polusaj koordinatoj: la '''radiusa koordinato''' kaj la '''angula koordinato'''. La radiusa koordinato (kutime skribita kiel <math>r</math>) estas la distanco inter la koordinatigita punkto kaj la centra punkto de la koordinatosistemo. La centra punkto estas ankaŭ nomata ''poluso'' (ekvivalento de la ''origino'' en la Kartezia sistemo). La angula koordinato (ankaŭ nomata '''polusa angulo''' aŭ '''[[azimuta angulo]]''', kutime skribita kiel θ aŭ <math>t</math>) estas la [[pozitiva angulo]] (aŭ angulo mezurita [[dekstrumo|maldekstrume]], malhorloĝdirekte) de la '''polusa akso''' (la 0°-a [[radio (geometrio)|radio]]) al la koordinatigita punkto. La polusa akso estas ekvivalento de pozitiva duono de [[abscisa akso]] (''x''-akso) en la Kartezia koordinata ebeno.<ref name="brown">{{Citlibro | Familinomo = Brown | Nomo = Richard G. | Redaktanto = Andrew M. Gleason | Jaro = 1997 | Titolo = Advanced Mathematics: Precalculus with Discrete Mathematics and Data Analysis - Progresinta Matematiko: Antaŭkalkulo kun Diskreta Matematiko kaj Datuma Analitiko | Eldonejo = McDougal Littell | Loko = Evanston, Ilinojo | ISBN = 0-395-77114-5 }}</ref> == Historio == La konceptoj angulo kaj radiuso estis jam uzitaj de antikvaj matematikistoj de la [[1-a jarmilo a.K.]]. La [[helenio|helena]] [[astronomo]] [[Hiparko|Hipparchus]] ([[-190]]...[[-120]]) kreis baremon de [[ĥordo (geometrio)|ĥordaj]] funkcioj donantaj la longecon de la ĥordo por ĉiu angulo, kaj ekzistas referencoj al lia uzado de polusaj koordinatoj por priskribi stelajn poziciojn.<ref name="milestones">{{Citreto | Familinomo = Friendly | Nomo = Michael | Titolo = Milestones in the History of Thematic Cartography, Statistical Graphics, and Data Visualization - Mejloŝtonoj en la Historio de Temeca Kartografio, Statistika Grafiko, kaj Datuma Videbligo | URL = http://www.math.yorku.ca/SCS/Gallery/milestone/sec4.html | Alirdato = 2006-09-10 }}</ref> En ''Pri Spiraloj'', [[Arkimedo]] priskribas la [[Arĥimeda spiralo|Arĥimedan spiralon]] per funkcio kiu donas dependon de radiuso de la angulo. La greka verko, tamen, ne priskribas plenan koordinatsistemon. Estas diversaj historioj de la enkonduko de polusaj koordinatoj kiel parto de formala koordinatsistemo. La plena historio pri la temo estas priskribita en ''Fonto de Polusaj Koordinatoj'' fare de profesoro [[Julian Lowell Coolidge]] de [[Universitato Harvard|Harvard]]<ref name="coolidge">{{Citaĵo el gazeto | familia nomo = Coolidge | persona omo = Julian | aŭtoroligo = Julian Lowell Coolidge | titolo = The Origin of Polar Coordinates - La Fonto de Polusaj Koordinatoj | publikaĵo = American Mathematical Monthly - Amerika Matematika Monataĵo | volumo = 59 | paĝoj = 78-85 | dato = 1952 | url= http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Extras/Coolidge_Polars.html }}</ref> [[Grégoire de Sanktulo-Vincent]] kaj [[Bonaventura Cavalieri]] sendepende prezentis la konceptojn en la mez-dek-sepa jarcento. [[Sankta Vincento]] skribis pri ili private en [[1625]] kaj publikigis sian verkon en [[1647]], dum Cavalieri publikigis la sian en [[1635]] kun korektita versio aperonta en [[1653]]. Cavalieri unue uzis polusajn koordinatojn por solvi problemon rilatan al la areo en [[Arĥimeda spiralo]]. [[Blaise Pascal]] poste uzis polusajn koordinatojn por kalkuli la longon de [[Parabolo (matematiko)|parabolaj arkoj]]. En ''[[Maniero de Fluksionoj]]'' (skribita [[1671]], publikigita [[1736]]), Siro [[Isaac Newton]] ekzamenis la transformojn inter polusaj koordinatoj, kion li nomis la "Sepa Maniero; Por Spiraloj", kaj naŭ aliaj koordinatsistemoj).<ref>{{Citaĵo el gazeto | familia nomo = Boyer | persona nomo = C. B. | titolo = Newton as an Originator of Polar Coordinates - Neŭtono kiel Iniciatoro de Polusaj Koordinatoj | publikaĵo = American Mathematical Monthly - Amerika Matematika Monata | volumo = 56 | paĝoj = 73-78 | dato = 1949 | url= http://links.jstor.org/sici?sici=0002-9890%28194902%2956%3A2%3C73%3ANAAOOP%3E2.0.CO%3B2-V&size=LARGE }}</ref> En la ĵurnalo ''[[Acta Eruditorum]]'' ([[1691]]), [[Jakobo Bernoulli]] uzis sistemon kun punkto sur linio, nomitaj kiel ''poluso'' kaj ''polusa akso'' respektive. Koordinatoj estis precizigitaj per la distanco de la poluso kaj la angulo de la ''polusa akso''. La verko de Bernoulli ampleksis trovi la [[kurbecoradiuso]]n de kurboj esprimitaj per tiaj koordinatoj. La efektiva termino ''polusaj koordinatoj'' estas atribuita al [[Gregorio Fontana]] kaj estis uzata de Italaj skribistoj de la [[18-a jarcento]]. La termino) aperis en [[Angla lingvo|la angla]] en traduko ([[1816]]) fare de [[Georgo Peacock]] de ''Diferencialo kaj Integrala Kalkulo'' fare de [[Sylvestre Françoita Lacroix|Lacroix]].<ref>{{Citreto | Familinomo = Miller | Nomo = Jeff | Titolo = Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics - Plej fruaj Sciataj Uzoj de Iuj el la Vortoj de Matematiko | URL = http://members.aol.com/jeff570/p.html | Alirdato = 2006-09-10}}</ref><ref> {{Citlibro | Familinomo = Smith | Nomo = David Eugene | Titolo = History of Mathematics, Vol II - Historio de Matematiko, Volumo II | Eldonejo = Ginn and Co. - Ginn kaj Ko. | Dato = 1925 | Loko = Bostono | Paĝoj = 324 }}</ref> [[Alexis Clairaut]] estis la unua, kiu konceptis polusajn koordinatojn en tri dimensioj, kaj [[Leonhard Euler]] estis la unua, kiu reale ellaboris ilin.<ref name="coolidge" /> == Grafika prezentado de punktoj per polusaj koordinatoj == [[Dosiero:CircularCoordinates.png|eta|250px|La punktoj (3,60°) kaj (4,210°) per polusa koordinatsistemo]] Ĉiu punkto en la polusa koordinatsistemo povas esti priskribita per la du polusaj koordinatoj, kiuj estas kutime signitaj <math>r</math> (la radiusa koordinato) kaj θ (la angula koordinato, polusa angulo, aŭ [[azimuta angulo]], fojfoje prezentita kiel φ aŭ <math>t</math>). La koordinato <math>r</math> prezentas la radiusan distancon de la poluso, kaj la koordinato θ prezentas la mallaŭ-horloĝnadla (kontraŭhorloĝnadla) angulo de la [[radio (geometrio)|radio]] 0° (iam nomata la polusa akso), konata kiel la pozitiva abscisa akso sur la [[Kartezia koordinato|Kartezia koordinata ebeno]].<ref name="brown" /> Ekzemple, la polusaj koordinatoj (3, 60°) estus [[punkto grafike prezentanta|grafike prezentitaj]] kiel punkto 3 unuojn disde la poluso sur la radio 60°. La koordinatoj (−3, 240°) ankaŭ estus grafike prezentitaj ĉe ĉi tiu punkto ĉar negativa radiusa distanco estas montrita kiel pozitiva distanco sur la kontraŭa radio (la radio reflektita ĉirkaŭ la fonto, kiu diferencas de la originala radio je 180°). Ĉi tio ilustras unu gravan aspekton de la polusa koordinatsistemo ne ĉeesta en la Kartezia koordinatsistemo: sola punkto povas esti esprimita per malfinia nombro de malsamaj koordinatoj. En ĝeneralo, la punkto (<math>r</math>, θ) povas esti prezentita kiel (<math>r</math>, θ ± <math>n</math>×360°) aŭ (−<math>r</math>, θ ± (2<math>n</math> + 1)×180°), kie <math>n</math> estas iu ajn [[entjero]].<ref>{{Citreto | URL = http://www.fortbendisd.com/campuses/documents/Teacher/2006%5Cteacher_20060413_0948.pdf | Titolo = Polar Coordinates and Graphing - Polusaj Koordinatoj kaj Grafeado | Alirdato = 2006-09-22 | Dato = [[2006-04-13]] | Aranĝo = PDF }}</ref> La ajnecaj koordinatoj (0, θ) estas konvencie uzataj por prezenti la poluson, ĉar sendistinge de la koordinato θ, punkto kun radiuso 0 estos ĉiam esti sur la poluso.<ref> {{Citlibro|Titolo=Precalculus: With Unit-Circle Trigonometry - Antaŭkalkulo: Kun Unuo-Cirkla Trigonometrio|Familinomo=Lee|Nomo=Theodore|Kunaŭtoroj=David Cohen, David Sklar|Jaro=2005|Eldonejo=Thomson Brooks/Cole|Redakto=Kvara Redakcio|ISBN=0534402305}}</ref> Por akiri unikan prezenton de punkto, estas kutime limigi <math>r</math> al [[Negativa kaj nenegativa nombroj|nenegativaj nombroj]], <math>r</math> ≥ 0 kaj θ al la [[Intervalo (matematiko)|intervalo]] [0, 360°) aŭ (−180°, 180°] (aŭ, en radiana mezurado, [0, 2π) aŭ (−π, π]).<ref>{{Citlibro|Titolo=Complex Analysis (the Hitchhiker's Guide to the Plane) - Kompleksa Analitiko (la Gvidilo de la Petveturanto pri la Ebeno)|Nomo=Ian|Familinomo=Stewart|Kunaŭtoroj=David Tall|Jaro=1983|Eldonejo=Cambridge University Press - [[Kembriĝa universitata eldonejo|Kembriĝa Universitata Eldonejo]]|ISBN=0521287634}}</ref> Anguloj en polusa notacio estas ĝenerale esprimitaj en aŭ gradoj aŭ [[radiano]]j, uzante la konvertiĝon 2[[Pi (nombro)|π]] rad = 360°. La elekto dependas grande de la ĉirkaŭteksto. [[Navigado|Navigadaj]] aplikoj uzas grado-mezuradon, dum iuj [[Fiziko|fizikaj]] aplikoj (aparte turna mekaniko) kaj preskaŭ ĉiu matematika literaturo sur [[kalkulo]] uzas radiano-mezurado.<ref> {{Citlibro | Familinomo = Serway | Nomo = Raymond A. | Kunaŭtoroj = Jewett, Jr., Johano W. | Titolo = Principles of Physics - Principoj de Fiziko | Eldonejo = Brooks/Cole—Thomson Learning | Dato = 2005 | ISBN = 0-534-49143-X }}</ref> === Konvertado inter polusaj kaj karteziaj koordinatoj === [[Dosiero:Polar to cartesian.svg|dekstra|eta|250px|Figuro ilustranta la formulojn de konvertado]] La du polusaj koordinatoj <math>r</math> kaj θ povas esti konvertitaj al la [[kartezia koordinato|karteziaj koordinatoj]] <math>x</math> kaj <math>y</math> per uzo de la [[trigonometria funkcio|trigonometriaj funkcioj]] [[sinuso]] kaj [[kosinuso]]: :<math>x = r \cos \theta \,</math> :<math>y = r \sin \theta, \,</math> kaj la du karteziaj koordinatoj <math>x</math> kaj <math>y</math> povas esti konvertitaj al polusa koordinato <math>r</math> per :<math>r = \sqrt{x^2 + y^2} \,</math> (per simpla apliko de la [[teoremo de Pitagoro|Pitagora teoremo]]). Por kalkuli la angulan koordinaton θ, la konsiderendas ke: * Por <math>r</math> = 0, θ povas esti iu ajn [[reela nombro]]. * Por <math>r</math> ≠ 0, por ricevi unikan prezenton pri θ, necesas limigi intervalon kie ĝi povas esti al amplekso de 2π. Kutimaj elektoj por tia intervalo estas [0, 2π) kaj (−π, π]. Por ricevi θ en la intervalo [0, 2π), la jena formulo uzeblas: (<math>\arctan</math> estas la inverso de [[tangento|tangenta]] funkcio): :<math>\theta = \begin{cases} \arctan(\frac{y}{x}) & \mbox{se } x > 0 \mbox{ kaj } y \ge 0\\ \arctan(\frac{y}{x}) + 2\pi & \mbox{se } x > 0 \mbox{ kaj } y < 0\\ \arctan(\frac{y}{x}) + \pi & \mbox{se } x < 0\\ \frac{\pi}{2} & \mbox{se } x = 0 \mbox{ kaj } y > 0\\ \frac{3\pi}{2} & \mbox{se } x = 0 \mbox{ kaj } y < 0 \end{cases}</math> Por ricevi θ en la intervalo (−π, π], la jena formulo uzeblas: :<math>\theta = \begin{cases} \arctan(\frac{y}{x}) & \mbox{se } x > 0\\ \arctan(\frac{y}{x}) + \pi & \mbox{se } x < 0 \mbox{ kaj } y \ge 0\\ \arctan(\frac{y}{x}) - \pi & \mbox{se } x < 0 \mbox{ kaj } y < 0\\ \frac{\pi}{2} & \mbox{se } x = 0 \mbox{ kaj } y > 0\\ -\frac{\pi}{2} & \mbox{se } x = 0 \mbox{ kaj } y < 0 \end{cases}</math> (En diversaj [[programadlingvo]]j oni povas teni distingaj la [[numeratoro]]n kaj la [[denominatoro]]n per uzo de la funkcio ''[[atan2]]'', kiu havas apartajn argumentojn por tiuj du.) == Polusaj ekvacioj == La ekvacia difino de [[algebra kurbo]] esprimita en polusaj koordinatoj estas nomata ''polusa ekvacio''. En multaj okazoj tia [[ekvacio]] povas esti donita per difinado de <math>r</math> kiel [[Funkcio (matematiko)|funkcio]] de θ. La rezultanta kurbo tiam konsistas el punktoj de formo (<math>r</math>(θ), θ) kaj konsidereblas la [[grafikaĵo]] de la polusa funkcio <math>r</math>. Malsamaj formoj de [[simetrio]] povas esti konkluditaj de la ekvacio de polusa funkcio <math>r</math>. Se <math>r</math>(−θ) = <math>r</math>(θ), la kurbo estas simetria ĉirkaŭ la horizontala (0°/180°) akso ([[absciso]]); se <math>r</math>(π−θ) = <math>r</math>(θ), ĝi estas simetria ĉirkaŭ la vertikala (90°/270°) akso ([[ordinato]]), kaj se <math>r</math>(θ−α°) = <math>r</math>(θ), ĝi estas [[Turna simetrio|turne simetria]] je α° ([[horloĝodirekto|laŭhorloĝnadle]] kaj samtempe kontraŭhorloĝnadle) ĉirkaŭ la poluso. Pro la cirkla naturo de la polusa koordinatsistemo, multaj kurboj povas esti priskribitaj per iom pli simplaj polusaj ekvacioj, ol siaj ekvacioj en karteziaj koordinatoj. Inter la plej bone konata de tiaj kurboj estas la [[polusa rozo]], [[Arĥimeda spiralo]], [[Lemniskato de Bernoulli|lemniskato]], [[heliko de Pascal]], kaj [[kardioido]]. ,<!-- Ĉu ankaŭ inverse?--> === Cirklo === [[Dosiero:Circle r=1.PNG|eta|dekstra|Cirklo kun ekvacio <math>r</math>(θ) = 1]] La ĝenerala ekvacio por cirklo kun centro je (<math>r</math><sub>0</sub>, φ) kaj radiuso <math>a</math> estas :<math>r^2 - 2 r r_0 \cos(\theta - \varphi) + r_0^2 = a^2.\, </math> Ĝi povas esti plisimpligita diversmaniere, por specifaj kazoj. Por cirklo kun centro je la poluso kaj radiuso <math>a</math> la ekvacio estas :<math>r(\theta)=a \,</math> .<ref name="ping">{{Citreto | Nomo=Johan | Familinomo=Claeys | URL=http://www.ping.be/~ping1339/polar.htm | Titolo=Polar coordinates - Polusaj koordinatoj | Alirjaro=2006 | Alirdato=25-a de majo }}</ref> === Linio === ''Radiusaj'' [[duonlinio]]j (tiuj komenciĝas en la poluso) estas prezentataj per ekvacio :<math>\theta = \varphi </math>, kie φ estas la angulo de alteco de la duonlinio; ''Radiusaj'' linioj (tiuj kiuj iras tra la poluso) estas prezentataj per ekvacio :<math>\theta = \varphi </math> aŭ <math>\theta = \varphi + \pi</math>, kie φ estas la angulo de alteco de la linio; φ = <math>\arctan (m)</math> kie <math>m</math> estas la [[angula koeficiento]] de la linio en la karteziaj koordinatoj. En ĉi tiu ekvacio unu duono (<math>\theta = \varphi </math>) respektivas al unu duonlinio kaj la alia (<math>\theta = \varphi + \pi</math>) respektivas al duonlinio en la mala direkto; kune ili formas rektan linion. La ne-radiusa linio, kiu krucas la radiusan linion θ = φ [[perpendikularo|perpendikulare]] en punkto (<math>r</math><sub>0</sub>, φ) havas la ekvacion :<math>r(\theta) = {r_0}\sec(\theta-\varphi) </math>. === Polusa rozo === [[Dosiero:Rose r=2sin(4theta).PNG|eta|dekstra|Polusa rozo per ekvacio<br /> <math>r</math>(θ) = 2 sin (4θ)]] [[rozo (matematiko)|Polusa rozo]] estas fama matematika kurbo, kiu aspektas simile al floro, kaj kiu povas esti esprimita per simpla polusa ekvacio. Ĝi estas donita per ekvacioj :<math> r(\theta) = a \cos (k\theta + \phi_0)</math>, aŭ :<math> r(\theta) = a \sin (k\theta + \phi_0)</math>, por ia ajn konstanto <math>\phi_0</math> (inkluzive de 0). Se ''k'' estas [[entjero]], tiuj ekvacioj produktas ''k''-folian rozon se ''k'' estas [[pareco de nombroj|nepara]], aŭ ''2k''-folian rozon se ''k'' estas para. Se ''k'' estas [[racionala nombro|racionalo]] neentjera, rozeska formo povas formiĝi sed kun intersurkuŝantaj folioj. Se ''k'' estas [[Neracionala nombro|neracionala]], la kurbo konsistigas [[densa aro|densan aron]] en la [[Disko (matematiko)|disko]] r<=a. Notu, ke ĉi tiuj ekvacioj neniam difinas rozon kun 2, 6, 10, 14, kaj tiel plu folioj. La [[variablo]] ''a'' prezentas la longecon de la folioj de la rozo. === Arĥimeda spiralo === [[Dosiero:Archimedian spiral.PNG|eta|dekstra|Unudirekta Arĥimeda spiralo kun ekvacio <br />''r''(θ) = θ <br />por 0 < θ < 6π]] La [[Arĥimeda spiralo]] estas fama [[spiralo]], kiu estis malkovrita de [[Arkimedo]], kiu ankaŭ povas esti esprimita kiel simpla polusa ekvacio. Ĝin prezentas la ekvacio :<math>r(\theta) = a+b\theta. \,</math> Ŝanĝado de la [[parametro]] ''a'' turnas la spiralon, dum '''''b''''' regas la distancon inter la bukloj, kiu por donita spiralo estas ĉiam [[konstanto]]. La Arĥimeda spiralo havas du branĉojn, unu por θ > 0 kaj unu por θ < 0. La du branĉoj estas glate koneksaj en la poluso. Prenado de la spegulita bildo de unu branĉo trans la linio 90°/270° liveras la alia branĉon. Ĉi tiu kurbo estas rimarkinda kiel unu el la unuaj kurboj, post la [[koniko]]j, priskribitaj en matematika traktato, kaj kiel elstara ekzemplo de kurbo kiun plej bone difinas polusa ekvacio. === Konikoj === [[Dosiero:Elps-slr.svg|eta|dekstra|250px|[[Elipso]], montranta duonan latusan rektumon (vidu tekston)]] La ekvacio de [[koniko]] kun unu [[fokuso]] sur la poluso kaj la alia ie sur la radio 0° (tiel ke la [[granda duonakso|granda akso]] de la koniko kuŝas laŭ la polusa akso) estas donita per: : <math>r(\theta) = {\ell\over {1 + e \cos \theta}}</math> kie ''e'' estas la [[Discentreco|(discentreco, fokusdiseco)]] kaj <math>\ell</math> estas la duone-[[latus rektumo]] (la perpendikulara distanco je [[fokuso]] de la granda akso al la kurbo). Se ''e'' &gt; 1, ĉi tiu ekvacio difinas [[hiperbolo (matematiko)]]n; se ''e'' = 1, ĝi difinas [[parabolo (matematiko)]]n; kaj se ''e'' &lt; 1, ĝi difinas [[elipso]]n. La speciala kazo ''e'' = 0 de tiu lasta liveras cirklon de radiuso <math>\ell</math>. == Kompleksaj nombroj == [[Dosiero:Imaginarynumber2.PNG|eta|dekstra|265px|Bildo de kompleksa nombro ''z'' grafike prezentita sur la kompleksa ebeno]] Ĉiu [[kompleksa nombro]] povas esti prezentita kiel punkto en la [[kompleksa ebeno]], kaj povas pro tio esti esprimita aŭ per siaj karteziaj koordinatoj (la prezento estas nomata ankaŭ rektangula aŭ kartezia formo), aŭ per la polusaj koordinatoj de la punkto (la polusa varianto estas nomata ankaŭ trigonometria prezento, aŭ polusa formo). La kompleksa nombro ''z'' prezenteblas kartezie per : <math>z = x + iy\,</math> kie ''i'' estas la [[imaginara unuo]], povas alternative esti skribita en trigonometria prezento (per la konvertaj formuloj donitaj [[#Konvertado inter polusaj kaj karteziaj koordinatoj|pli supre]]) per :<math>z = r\cdot(\cos\theta+i\sin\theta)</math> kaj de tio per : <math>z = re^{i\theta} \,</math> kie ''e'' estas la [[℮ (matematiko)|bazo de naturaj logaritmoj]], kiuj estas ekvivalentaj kiel montrite per la [[eŭlera formulo]].<ref> {{Citlibro | Familinomo = Smith | Nomo = Julius O. | Titolo = Mathematics of the Discrete Fourier Transform (DFT) - Matematiko de la diskreta konverto de Fourier | Alirdato = 2006-09-22 | Jaro = 2003 | Eldonejo = W3K Publishing - W3K Publikigo | ISBN = 0-9745607-0-7 | Ĉapitro = Euler's Identity - Eŭlera idento | ĈapitroURL = http://ccrma-www.stanford.edu/~jos/mdft/Euler_s_Identity.html }}</ref> (Notu ke tiu formulo, simile al ĉiuj tiuj engaĝantaj eksponentojn de anguloj, bezonas ke la angulo θ estu esprimita en radianoj.) Por la operacioj [[multipliko]], [[Divido (matematiko)|divido]], kaj [[Potenco (matematiko)|potencigo]] de kompleksaj nombroj, estas ĝenerale pli simple labori kun kompleksaj nombroj esprimitaj en trigonometria formo en ol rektangula formo. De la leĝoj de potencigo sekvas ke: * Multipliko: :: <math>r_0 e^{i\theta_0} \cdot r_1 e^{i\theta_1}=r_0 r_1 e^{i(\theta_0 + \theta_1)} \,</math> * Divido: :: <math>\frac{r_0 e^{i\theta_0}}{r_1 e^{i\theta_1}}=\frac{r_0}{r_1}e^{i(\theta_0 - \theta_1)} \,</math> * Potencigo (de [[formulo de de Moivre]]): :: <math>(re^{i\theta})^n=r^ne^{in\theta} \,</math> == Kalkulo == [[Kalkulo]] povas esti aplikita al ekvacioj esprimitaj en polusaj koordinatoj.<ref>{{Citreto |URL=http://archives.math.utk.edu/visual.calculus/5/polar.1/index.html |Titolo=Areas Bounded by Polar Curves - Areoj baritaj per polusaj kurboj |Aŭtoro=Husch, Lawrence S. |Alirjaro=2006 |Alirdato=25-a de novembro}}</ref><ref>{{Citreto |URL=http://archives.math.utk.edu/visual.calculus/3/polar.1/index.html |Titolo=Tangent Lines to Polar Graphs - Tangentaj linioj al polusa grafikaĵoj |Aŭtoro=Lawrence S. Husch |Alirjaro=2006 |Alirdato=25-a de novembro}}</ref> La angula koordinato θ estas esprimita en radianoj ĉie en ĉi tiu sekcio, kio estas la kutima elekto en kalkulo. === Diferenciala kalkulo === Ni havas jenajn formulojn: :<math>r \tfrac{\partial}{\partial r}= x \tfrac{\partial}{\partial x} + y \tfrac{\partial}{\partial y} \,</math> :<math>\tfrac{\partial}{\partial \theta} = -y \tfrac{\partial}{\partial x} + x \tfrac{\partial}{\partial y} .</math> Por trovi la kartezian angulan koeficienton de la [[tanĝanto|tanĝa linio]] al polusa kurbo ''r''(θ) je iu ajn donita punkto, la kurbo estu unue esprimita kiel sistemo de parametraj ekvacioj. :<math>x=r(\theta)\cos\theta \,</math> :<math>y=r(\theta)\sin\theta \,</math> [[Derivaĵo (matematiko)|Derivi]] ambaŭ ekvaciojn kun respekto al θ liveras :<math>\tfrac{\partial x}{\partial \theta}=r'(\theta)\cos\theta-r(\theta)\sin\theta \,</math> :<math>\tfrac{\partial y}{\partial \theta}=r'(\theta)\sin\theta+r(\theta)\cos\theta \,</math> Dividado de la dua ekvacio per la unua liveras la kartezian angulan koeficienton de la [[tanĝanto|tanĝa linio]] al la kurbo je la punkto (''r'', θ): :<math>\frac{dy}{dx}=\frac{r'(\theta)\sin\theta+r(\theta)\cos\theta}{r'(\theta)\cos\theta-r(\theta)\sin\theta}</math> === Integrala kalkulo === [[Dosiero:Polar coordinates integration region.svg|eta|La integralada regiono ''R'' estas barita per la kurbo ''r''(θ) kaj la radioj θ = ''a'' kaj θ = ''b''.]] Lasu ke ''R'' signu la regionon enlimigitan per kurbo ''r''(θ) kaj la radioj θ = ''a'' kaj θ = ''b'', kie 0 < ''b'' − ''a'' < 2π. Tiam, la areo de ''R'' estas :<math>\frac12\int_a^b r(\theta)^2\, d\theta.</math> [[Dosiero:Polar coordinates integration Riemann sum.svg|eta|La regiono ''R'' estas aproksimita per ''n'' sektoroj (ĉi tie, ''n'' = 5).]] Tiu rezulto troveblas jenamaniere. Unue, la intervalo [''a'', ''b''] estas dividita en ''n'' subintervalojn, kie ''n'' estas ajneca pozitiva entjero. Tial Δθ, la longo de ĉiu subintervalo, estas egala al ''b'' − ''a'' (la tuta longo de la intervalo), dividita per ''n'', la nombro de subintervaloj. Por ĉiu subintervalo ''i'' = 1, 2, …, ''n'', lasu ke θ<sub>''i''</sub> estu la mezpunkto de la subintervalo, kaj konstruu [[cirkla sektoro|sektoron]] kun la centro je la poluso, radiuso ''r''(θ<sub>''i''</sub>), kaj centra angulo Δθ. La areo de ĉiu konstruita sektoro estas pro tio egala al <math>\tfrac12r(\theta_i)^2\Delta\theta</math>. De tio, la tuta areo de ĉiuj sektoroj estas :<math>\sum_{i=1}^n \tfrac12r(\theta_i)^2\,\Delta\theta.</math> Dum la nombro de subintervaloj ''n'' estas multigita, la [[proksimuma kalkulado]] de la areo daŭras pliboniĝi. En la limigo kiel ''n'' → ∞, la sumo iĝas la [[Sumo de Riemann|Rimana sumo]] por la integralo supre. ==== Ĝeneraligo ==== Per uzo de [[Karteziaj koordinatoj]], infinitezima area ero povas esti kalkulita kiel ''da'' = ''dx'' ''dy''. La regulo por [[integralado]] per [[anstataŭigo de variabloj]] en [[obla integralo|oblaj integraloj]] diras, ke, kiam oni uzas aliajn koordinatojn, la [[Jakobia matrico#Jakobia determinanto|jakobia determinanto]] ('''jakobiano''' ''J'') de la koordinata konvertiĝa formulo devas esti konsiderata: : <math>J = \det\frac{\partial(x,y)}{\partial(r,\theta)} =\begin{vmatrix} \frac{\partial x}{\partial r} & \frac{\partial x}{\partial \theta} \\ \frac{\partial y}{\partial r} & \frac{\partial y}{\partial \theta} \end{vmatrix} =\begin{vmatrix} \cos\theta & -r\sin\theta \\ \sin\theta & r\cos\theta \end{vmatrix} =r\cos^2\theta + r\sin^2\theta = r.</math> Do, area ero en polusaj koordinatoj povas esti skribita kiel :<math>dA = |J|\,dr\,d\theta = r\,dr\,d\theta.</math> Nun, funkcio donita en polusaj koordinatoj povas esti integralita kiel sekvas: :<math>\iint_R f(r,\theta) \, dA = \int_a^b \int_0^{r(\theta)} f(r,\theta)\,r\,dr\,d\theta.</math> Ĉi tie, ''R'' estas la sama regiono kiel pli supre, nome, la regiono enlimigita per kurbo ''r''(θ) kaj la radioj θ = ''a'' kaj θ = ''b''. La formulo por la areo de ''R'' menciita pli supre estas trovita per tio preni ''f'' idente egala al 1. Pli surpriza apliko de tiu rezulto liveras la [[Gaŭsa integralo|Gaŭsan intergralon]] :<math> \int_{-\infty}^\infty e^{-x^2} \, dx = \sqrt\pi.</math> === Vektora kalkulo === [[Vektora kalkulo]] povas ankaŭ esti aplikata al polusaj koordinatoj. Lasu ke <math>\mathbf{r}</math> estu la radiusvektoro <math>(r\cos(\theta),r\sin(\theta))\,</math>, kun ''r'' kaj <math>\theta</math> dependantaj de tempo ''t'', <math>\hat{\mathbf{r}}</math> estu unuobla vektoro en la direkto <math>\mathbf{r}</math> kaj <math>\hat{\boldsymbol\theta}</math> estu unuobla vektoro ortaj al <math>\mathbf{r}</math>. La unua kaj dua derivaĵoj de pozicio estas :<math>\frac{d\mathbf{r}}{dt} = \dot r\hat{\mathbf{r}} + r\dot\theta\hat{\boldsymbol\theta},</math> :<math>\frac{d^2\mathbf{r}}{dt^2} = (\ddot r - r\dot\theta^2)\hat{\mathbf{r}} + (r\ddot\theta + 2\dot r \dot\theta)\hat{\boldsymbol\theta}.</math> == Tri dimensioj == La polusa koordinatsistemo estas etendita en tri dimensiojn per du malsamaj koordinatsistemoj: la cilindra kaj la sfera koordinatsistemoj, kiuj ambaŭ inkluzivas dudimensiajn (aŭ ebenecajn) polusajn koordinatojn kiel subaro. La cilindra koordinatsistemo etendas polusajn koordinatojn per aldono de distanca koordinato, kaj la sfera sistemo anstataŭe aldonas angulan koordinaton. === Cilindraj koordinatoj === [[Dosiero:CylindricalCoordinates.png|eta|dekstra|250px|2 punktoj grafike prezentitaj per cilindraj koordinatoj]] La ''cilindra koordinatsistemo'' estas koordinatsistemo kiu etendas la du-dimensian polusan koordinatsistemon per aldono de tria koordinato, kiu estas la alto de punkto super la ebeno, simile al la maniero per kiu la [[kartezia koordinato|karteziaj koordinatoj]] estas etendita en tri dimensiojn. La tria koordinato estas kutime skribata ''h'', kaj do estas la tri cilindraj koordinatoj (''r'', θ, ''h''). La tri cilindraj koordinatoj povas esti konvertita al karteziaj koordinatoj per :<math> \begin{align} x &= r \, \cos\theta \\ y &= r \, \sin\theta \\ z &= h. \end{align} </math> === Sferaj koordinatoj === [[Dosiero:Spherical Coordinates.png|eta|dekstra|250px|Punkto grafike prezentitaj uzantaj sferaj koordinatoj]] [[Dosiero:Sphere.jpg|eta|250px|Sfero kun krado de sferaj koordinatoj. ρ estas konstanto. Estas montritaj du familioj de linioj - kun φ konstanta kaj kun θ konstanta.]] Polusaj koordinatoj ankaŭ povas esti etenditaj en tri dimensiojn kiel ''sfera koordinatsistemo'' de koordinatoj (ρ, φ, θ), kie ρ estas la distanco de la fonto, φ estas la angulo de la z-akso (nomata kiel la '''zenita distanco'''<ref>Zenita distanco laŭ [[NPIV]] [http://vortaro.net/#zenito]</ref>, ĝi estas inter 0 kaj 180°) kaj θ estas la angulo de la [[abscisa akso]] (kiel en la 2-dimensiaj polusaj koordinatoj). Ĉi tiu koordinatsistemo estas simila al la [[latitudo]] kaj [[longitudo]] uzataj por [[geografio]], kun la fonto en la centro de Tero, la latitudo δ estas la [[komplemento]] de φ, difinita kiel δ = 90° − φ, kaj la longitudo ''l'' estas ''l'' = θ , ĉi tie ''l'' estas inter −180° kaj −180°.<ref>{{Citreto|URL=http://www.math.montana.edu/frankw/ccp/multiworld/multipleIVP/spherical/body.htm| Titolo=Spherical Coordinates ~ Sferaj Koordinatoj| Nomo=Frank| Familinomo=Wattenberg | Dato=1997| Alirjaro=2006 | Alirdato=16-a de septembro}}</ref> La tri sferaj koordinatoj estas konvertataj al karteziaj koordinatoj per :<math> \begin{align} x &= \rho \, \sin\phi \, \cos\theta \\ y &= \rho \, \sin\phi \, \sin\theta \\ z &= \rho \, \cos\phi. \end{align} </math> {{-}} == Aplikoj == Polusaj koordinatoj estas du-dimensiaj kaj tial ili povas esti uzataj nur kiam punkto-pozicioj kuŝas sur sola du-dimensia ebeno. Ili estas plej adekvataj en iu ajn ĉirkaŭteksto kie la fenomeno konsiderata estas imanente ligita al direkto kaj longo de centra punkto. Ekzemple, la ekzemploj supre montras kiel rudimentaj polusaj ekvacioj sufiĉas por difini kurbojn – kiaj la Arĥimeda spiralo – kies ekvacio en la Kartezia koordinato estus multe pli komplika. Ankaŭe, multaj fizikaj sistemoj – kiaj tiuj koncernitaj kun korpoj movantaj ĉirkaŭ centra punkto aŭ kun fenomenoj devenantaj de centra punkto – estas pli simplaj kaj pli intuiciaj por modeli per uzo de polusaj koordinatoj. La komenca motivado por la enkonduko de la polusa sistemo estis la studo de [[cirklo|cirkla]] kaj [[orbito|orbita]] moviĝo de [[objekto (fiziko)|objekto]]. === Pozicio kaj navigado === Polusaj koordinatoj estas uzataj ofte en [[navigado]], ĉar la celo aŭ direkto de vojaĝo povas esti donita kiel angulo kaj distanco de la objekto konsiderata. Ekzemple, la [[aviadilo]] uzas iomete modifitan version de la polusaj koordinatoj por [[navigado]]. En tiu sistemo, tiu ĝenerale uzata por ia ajn navigado, la radio 0° estas ĝenerale nomata frontado 360, kaj la anguloj daŭras en [[horloĝodirekto|laŭhorloĝnadla direkto]], anstataŭ kontraŭhorloĝnadla, kiel en la matematika sistemo. Frontado 360 respondas al [[norda magnetpoluso]], dum frontadoj 90, 180, kaj 270 respondas al magneta oriento, sudo, kaj okcidento, respektive.<ref>{{Citreto|URL=http://www.thaitechnics.com/nav/adf.html|Titolo=Aircraft Navigation System - Aviadila Navigada Sistemo|Alirdato=2006-11-26|Nomo=Sumrit|Familinomo=Santhi}}</ref> Tial, aviadilo vojaĝanta 5 marmejlojn precize orienten estas vojaĝanta 5 unuojn je frontado 90 (legu ''niner-zero'' (angla prononco: nAJnerzIro) laŭ [[aer-trafika rego]]).<ref>{{Citreto|URL=http://www.faa.gov/library/manuals/aircraft/airplane_handbook/media/faa-h-8083-3a-7of7.pdf|Titolo=Emergency Procedures - Krizo-Proceduroj|Speco=pdf|Alirdato=2007-01-15}}</ref> === Modelado === Sistemoj elmontrantaj [[radiusa simetrio|radiusan simetrion]] provizas naturajn mediojn por la polusa koordinatsistemo, kun la centra punkto agante kiel la poluso. Unuaranga ekzemplo de ĉi tiu uzado estas la [[hidrogeologio|ekvacio de terakva fluo]] kiam aplikita al radiuse simetriaj fluoj ĉirkaŭ [[puto]]j. Sistemoj kun [[centra forto (fiziko)|radiusa forto]] ankaŭ estas bonaj kandidatoj por la uzo de la polusa koordinatsistemo. Tiaj sistemoj inkluzivas [[Gravito|gravitajn kampojn]], kiuj obeas la [[inverso-kvadrata leĝo|inverso-kvadratan leĝon]], aldone al sistemoj kun [[punkta fonto|punktaj fontoj]], kiaj [[anteno (tekniko)|radiofon-antenoj]]. Radiuse malsimetriaj sistemoj povas ankaŭ esti modelitaj per polusaj koordinatoj. Ekzemple, [[Mikrofono|mikrofona]] [[Mikrofono#Mikrofonaj polusaj ŝablonoj|sensilo-ŝablono]] ilustras ĝian proporcian respondon al envenanta sono el donita direkto, kaj ĉi tiuj ŝablonoj povas esti prezentitaj kiel polusaj kurboj. La kurbo por norma kardioida mikrofono, la plej komuna unudirekta mikrofono, povas esti prezentita kiel {{nowrap|1=''r'' = 0.5 + 0.5 sin θ}}.<ref>{{Citlibro |Familinomo=Eargle |Nomo=Johano |Titolo=Handbook of Recording Engineering - Gvidlibro de Registrado-Inĝenierado |Jaro=2005 |Redakto=Kvara Redakcio |Eldonejo=Springer |ISBN = 0387284702}}</ref> <!-- == Vidu ankaŭ == * [[Listo de kanonaj koordinataj transformoj]] Kiel vidi, se tia artikolo ne ekzistas? --> == Referencoj == ;Ĝeneralaj * {{Citlibro|Familinomo=Anton|Nomo=Howard|Kunaŭtoroj=Irl Bivens, Stephen Davis|Titolo=Calculus - Kalkulo|Redakto=Sepa Redakcio|Jaro=2002|Eldonejo=Anton Textbooks, Inc. - Anton Lernolibroj, Inc.|ISBN=0-471-38157-8}} * {{Citlibro|Familinomo=Finney|Nomo=Ross|Kunaŭtoroj=Georga Tomaso, Franklin Demana, Bert Atendas|Titolo=Calculus: Graphical, Numerical, Algebraic - Kalkulo: Grafika, Cifereca, Algebra|Redakto=Sola (Variablo, Varianta) Versio|Jaro=1994|Monato=Junio|Eldonejo=Addison-Wesley Publishing Co. - Addison-Wesley Publikiganta Co.|ISBN=0-201-55478-X}} ;Specifaj {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://fooplot.com/index.php?r0=2sin(4*theta)&type0=1 FooPlot (surlinia funkcia desegnilo en polusaj koordinatoj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111013015754/http://fooplot.com/index.php?r0=2sin(4*theta)&type0=1 |date=2011-10-13 }} * [http://www.unitsconversion.com.ar/coordinates/index.htm Surlinia konvertiĝa laborilo inter polusa kaj karteziaj koordinatoj]{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Elstara|2007|04|07}} {{ADLS|2007|17}} {{ADLS|2018|18}} [[Kategorio:Matematiko]] [[Kategorio:Geometrio]] [[Kategorio:Koordinatsistemoj]] lk9hgabt2cdndvrs42zhvay78v9h9f9 Bleicherode 0 169538 9419425 9124627 2026-07-03T10:14:10Z Tirolischleioans 254019 /* Famuloj */ 9419425 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Bleicherode.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in NDH.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Nordhausen]] |alto = 237 |areo = 20.43 |poŝtkodo = 99752 |tel_antaŭkodo = 036338 |aŭtokodo = NDH |oficiala_kodo = 16062002 |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 37 |retpaĝaro = [http://www.bleicherode.de/ www.bleicherode.de] |komunumestro = Frank Rostek |komunumestro-partio = CDU }} '''Bleicherode''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Nordhausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de la jaro [[2018]] la komunumo havis 10,419 loĝantojn. [[Dosiero:Bleicherode_town_hall.jpg|eta|maldekstra|200px|<center>la urbodomo]] La urbo Bleicherode estis tiel nomata plenumanta komunumo (ĝi transprenas administrajn taskojn por aliaj komunumoj) por la enkomunumigitaj urbopartoj Elende kaj [[Obergebra]] kaj krome por la memstaraj komunumoj [[Etzelsrode]], [[Friedrichsthal (Turingio)|Friedrichsthal]], [[Kehmstedt]], [[Kleinbodungen]], [[Kraja]], [[Lipprechterode]] kaj [[Niedergebra]]. Ekde januaro 2019 konsistas Bleicherode el la sekvaj kvartaloj: Bleicherode, Elende, [[Etzelsrode]], [[Friedrichsthal]], [[Hainrode]], [[Kleinbodungen]], [[Kraja]], Mörbach, [[Nohra (Wipper)|Nohra]], [[Obergebra]], [[Wernrode]], [[Wipperdorf]], [[Wolkramshausen]] kaj Wollersleben. == Historio == Oni trovis la aperon de la loko kiel "Blicherode" unuafoje en oficiala dokumento de la jaro 1130. Je la 18-a de aprilo [[1822]] en Bleicherode naskíĝis [[August Petermann]]. Li estis unu de la plej gravaj [[kartografo]]j de sia tempo. == Vidindaĵoj == *[[Juda tombejo de Bleicherode]] *[[Kastelo Hainrode]] * [[Muzeo de Bleicherode]] *[[Preĝejo Sankta Mario (Bleicherode)|Preĝejo Sankta Mario]], urba kirko evangelia *[[Rozopreĝejo (Elende)]] == Famuloj == * [[Adalbert Merx]], teologo kaj orientalisto * [[August Petermann]], kartografo * [[Heinrich Stengel]], numismatikisto kaj klasika filologo * [[Hermann Petermann]], filologo kaj lernejestro {{Projektoj}} {{Distrikto Nordhausen}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Nordhausen]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] 1ic4xlekuehp17yciu21xibwfk79mpo Karoshi 0 179588 9419115 8787988 2026-07-02T19:46:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419115 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Shibuya tokyo.jpg|dekstra|eta|240px|[[Tokio]], [[Japanio]]]] '''Karoŝio''' ({{lang-ja|過労死|t=''karōshi''}} [karōŝi], morto pro troa kromlaborado) estas japana nocio, kiu signifas subitan morton kaŭzitan de la laborkondiĉoj kaj streso. La mortkaŭzo estas plej ofte subita halto de la koro aŭ [[apopleksio]]. Ekde la 1970-aj jaroj karoshi estas agnoskita profesiligita malsano, kvankam malagnoskita de multaj entreprenoj. == Fenomeno == La esprimo ''karoshi'' estis enkondukita de tri [[kuracisto]]j (Hosokawa, Tajiri kaj Uehata) en publikigaĵo de [[1982]] por priskribi aron da problemoj de la [[kardiovaskula sistemo]] kune kun laborado ekscesa. La unua karoshi estis agnoskita en [[1969]]; temis pri 29-jaraĝa dungito laboranta en ekspeda servo de granda japana ĵurnalo kiu mortis pro subita halto de la koro en sia laborloko. Kvankam la problemo de laborstreso estas ligita ofte al superaj dungitoj en [[Eŭropo]] kaj [[Usono]], ''karoshi'' tuŝas same oficistojn kaj laboristojn. La oficiala agnosko de ''karoshi'' dependas de rilato inter la morto kaj la laborkondiĉoj dum la semajno antaŭ la akcidento. La kriterio estas labortempo de 24 horoj (triobla kvanto de normala labortago) la antaŭan tagon aŭ labortempo de 16 horoj tage (duobla normala kvanto) dum la tuta antaŭa semajno. La scioj pri karoshi venas de esploro pri la profesia vivo de viktimoj. Inter aprilo [[2005]] kaj marto [[2006]] estis agnoskitaj 157 mortoj pro karoshi, ĉefe per memmortigo aŭ [[subita korhalto]]. 173 aliaj personoj malsaniĝegis. La sumo de 330 estas ĝisnuna maksimumo (+ 12,2% rilate al la 12 antaŭaj monatoj).<ref> Nouvelle Vie Ouvrière, [[9-a de junio]] [[2006]] </ref> == Amplekso == La registaro japana publikigas statistikojn pri ''karoshi'' ekde [[1987]]. Dekoj de kazoj estas agnoskitaj [[profesiaj malsanoj]] ĉiujare. La nombro altiĝas, eble pro pli granda sentemo de la publiko al la problemo aŭ pro modifo de la kriterioj. Aliaj taksas la fenomenon multe pli vasta. La agentejo pri ekonomia antaŭvido taksis la nombron de ''karoshi''-mortoj je 5% de la kardiovaskulaj problemoj de la 25 ĝis 59-jaruloj, t.e. ĉirkaŭ 1000 personoj jare. [[Kawato]] konsideris en [[1992]], ke unu triono de tiaj mortoj estas ligitaj al laborkondiĉoj, do 10.000 viktimoj jare. == Dokumentario == La [[Germanio|germana]]-[[Francio|franca]] [[televido]] [[ARTE]] elsendis la [[6-an de novembro]] [[2006]] (reelsendita la 26-an de marto 2007) dokumentarion pri laboro de maljunuloj en Japanio. Multaj maljunuloj pretas labori pluajn horojn, eĉ nepagitajn kaj sanendanĝerintajn, ĉar junuloj ofte post mallonga tempo forlasas la plej malfacilajn laborlokojn. Estis dokumentitaj kazoj, kiam entrepreno sciis pri malbona sanstato de dungitoj. En almenaŭ unu kazo la dungito estis post kuracista ekzameno, tute ne malŝarĝita aŭ informita pri la rezulto, sed kontraŭe li ricevis ankoraŭ pli da respondeco kaj samtempe la entrepreno kontraktis 8 diversajn asekurojn por li. Post lia karoshi-morto la firmao enspezis la valoron de ĉirkaŭ 450.000 eŭroj. La firmao rekomencis la "eksperimenton" dunginte novan salajrulon, kiu mortis pro karoshi nur 4 monatojn poste. Multaj junuloj timas pro la vivo de la gepatroj kaj kunigas nun en asociojn por informi pri karoshi. Multaj pli-ol-80-jaraĝaj maljunuloj vole laboras ĉar la pensio ne sufiĉas por vivteni ilin. Ili laboras por gajni iom pli da mono. Al iuj plaĉas la laboro kaj ili ne povas imagi vivon sen laboro. == Vidu ankaŭ == [[996 laborhora sistemo]] [[Hikikomorio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [https://web.archive.org/web/20070317015137/http://www.aujourdhuilejapon.com/article.asp?IdArticle=173&IdVideo=3 Dokumentario pri karoshi (france)] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Japana socio]] [[Kategorio:Ekonomio de Japanio]] [[Kategorio:Labormedicino]] [[Kategorio:Patologio]] [[Kategorio:Jurmedicino]] [[Kategorio:Morto]] 4eo8ocxr5o70phpr4ye8mc4scpzv23v Ruanda genocido 0 179621 9419441 9359265 2026-07-03T10:21:01Z Sj1mor 12103 9419441 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Genocide_Victims_Rwanda_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|eta|dekstra|250ra|Ruandaj mumiizitaj kadavroj.<br />Foto Sascha Grabow]] [[Dosiero:Mummified victims of the Rwandan genocide (1994) at Murambi Technical School.gif|eta|dekstra|250ra|Mumiizitaj kadavroj en la teknika lernejo de [[Murabi]]]] La '''[[Genocido]] en [[Ruando]]''' kontraŭ [[tutsioj]] kaj parte ankaŭ kontraŭ [[hutuoj]]{{Mankas fonto}} komenciĝis en la nokto de la [[6-a de aprilo|6-a]] al la {{dato|7|aprilo|1994}}. Dum nur 100 tagoj estis mortigitaj inter 500.000 kaj 1 miliono da homoj.<ref>La kvanto de [[viktimo]]j ege varias laŭ literaturaj fontoj kaj raportoj. Plej oftas la indikoj pri ĉ. 800.000 ĝis 1.000.000. Foje oni indikas eĉ pli ol unu milionon da viktimoj.</ref> La preteksto estis la [[konflikto]] inter tiutempa Ruanda [[registaro]] kaj la ribela movado ''[[Ruanda Patriota Fronto]]''. == Historio == === Antaŭkoloniisma epoko === La historio de [[Ruando]], [[Burundo]] kaj orienta [[Kongo]] plenas je konfliktoj inter du popoloj konataj kiel '''[[Tutsioj]]''' (''Tutsi'') kaj '''[[Hutuoj]]''' (''Hutu''). Estas diversaj opinioj pri tio ĉu temas pri vera diferenco en raso kaj deveno, aŭ ĉu la diferenco estas ĉefe ekonomia. Laŭ la unua hipotezo, temis pri elmigrado de norda tribo, sin dediĉinta ĉefe al [[bredado|bestobredado]], al lando jam okupita de [[agrokulturisto]]j. Laŭ la dua hipotezo, estas tiu ĉi diferenco en ekonomia okupiĝo, kiu markis la distavoliĝon. En tiu kazo, estus la politiko de la posta [[kolonio|kolonia]] potenco ([[Belgio]]), kiu markis la diferencon, por apogi sin sur la malplimulta grupo. Laŭ la triba hipotezo, estis en la [[15-a jarcento]] kiam okazis la almigrado de la tutsioj el la teritorio de [[Sudano]] kaj [[Etiopio]] al [[Ruando]] kaj [[Burundo]], verŝajne, pro [[araboj|araba]] invado. La ĉefa okupiĝo tiutempe estis bestobredado (bredado de [[zebuo]]j), tamen sufiĉe frue la triboj konsistigas la [[feŭdismo|feŭdan]] eliton sub la gvido de regnestro (''mvami''), subigante la lokajn tribojn [[hutu]]ajn kaj transprenante ilian lingvon. Legendoj de tutsioj rakontas pri la unua regnestro de [[Ruando]] Giĥango, kiu konkeris la teritorion de kelkaj regnoj ''ĥima'', militvenkis kelkajn potencajn ''baĥinza'', la reĝojn de hutuoj, kaj starigis sian potencon super la tutan regionon, kiu konsistigas la teritorion de modernaj [[Ruando]] kaj [[Burundo]]. Formiĝo de la Imperio ''Tutsi Hema''. === Koloniisma epoko === Ekde [[1890]], laŭ la [[Helgoland-Zanzibaro-kontrakto]] Ruando estis parto de [[Germana Orient-Afriko]], kvankam nur poste ĝi estis vere regata de [[Germanio]]. En [[1900]] la [[Blankaj Patroj]], afrikmisiistoj, fondis sian unuan misiejon en Ruando. En la jaro [[1916]] la regiono estis preskaŭ sen [[rezistanco]] okupita de [[Belgio|belgaj]] kaj [[Britio|britaj]] trupoj. Ofte aperas en la okcidentaj [[amaskomunikiloj]], ke tutsioj kaj hutuoj estas du etnaj grupoj. Tamen tio ne povas esti, ĉar etna grupo havas unu lingvon kaj unu teritorion. Tutsioj kaj hutuoj havas la saman lingvon kaj la saman teritorion. Diversaj aŭtoroj, inter ili [[Ryszard Kapuściński]] en la verko "Ebono" asertas, ke temas pri kastoj. Sed fakulo asertas, ke la germanoj, kiuj regis la landon antaŭ belgoj, inventis sistemon jenan: posedanto de malpli ol dek bovinoj estis en kategorio hutuo, kaj posedando de pli ol dek bovinoj estis en kategorio tutsio. El tio oni povas kompreni, ke eblas ŝanĝi la grupon, kaze de akiro aŭ perdo de bovinoj. Post la [[unua mondmilito]] Ruando iĝis belga kaj pro tio la [[oficiala lingvo]] ĝis nun estas la [[franca]]. En [[1933]] la belga koloniadministracio enkondukis [[raso|rasan]] klasifikadon por identigiloj. Ekde [[1946]] Ruando estis trustregiono de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. En [[1959]] okazas la detronigo de la reĝo tutsia Kigeri la 5-a kaj la neniigo de privilegioj de tutsioj. La plimulta hutua loĝantaro akuzas ilin pri subiĝo antaŭ la blanka [[kolonio|koloniismo]]. === Postkoloniisma epoko === En [[1960]] hutua partio, [[Parmehutu]], gajnis la unuan komunumajn balotojn. Post tio okazis la ''"[[puĉo]] de Gitarama"'': ĉiuj urbestroj kaj komunumestraroj estis invititaj al konferenco en [[Gitarama]]. Nur malmultaj antaŭsciis, ke temis pri fondo de nova portempa konstitucio. Oni elektis portempajn [[parlamento]]n kaj [[prezidento]]n. Al tio sekvis la proklamo de la [[respubliko]] Ruando far la Parmehutu-registaro en [[januaro]] [[1961]]. La konflikto inter la triboj Hutuoj kaj [[Tutsioj]] plurfoje riveliĝadis en [[masakro]]j kaj [[ekzilo]]j post tio, kiam en [[1960]] [[Belgio]] forigis sian [[kolonio|kolonian]] potencon el la lando. 160.000 tutsioj forlasas Ruandon. Komence de la [[1990-aj jaroj]] en la [[ekzilo|ekzilejo]] en [[Ugando]] formiĝis ĉefe el Tutsioj la [[Ruanda Patriota Fronto]] (RPF), kiu celis revenigon de ĉiuj fuĝintoj kaj transprenon de la potenco. Pluraj provoj invadi la landon komence estis sensukcesaj kaj nur demonstris konstante pligrandiĝantan militan prepariĝon de la ribelantoj. La [[Unuiĝintaj Nacioj]], malkontentaj pro la foriro de la belgoj, reagis en [[marto]] [[1961]]: post la dekok-monata transiro de koloniisma al nova represiva sistemo ekzistis danĝero por la tutsia malplimulto. La situacio estis sufiĉe maltrankviliga. La {{daton|25|septembro|1961}} okazis parlamentbalotoj, kiujn gajnis la Parmehutu-partio per 77,7% de la voĉoj. En oktobro estis elektita [[Grégoire Kayibanda]] kiel prezidento. La {{daton|1|julio|1961}} Ruando oficiale sendependiĝis. Tiam jam vivis 350.000 ruandanoj, ĉefe tutsioj, eksterlande. ==== La atenco kaj la amasmortigado ==== La eksplodo de la milito en Ruando venis post kiam la 6a de aprilo de 1994 la hutuaj radikaluloj murdis la tiaman prezidenton Juvanal Habjarimana, ankaŭ hutuo, kiam tiu veturis per aviadilo. Tiaj radikaluloj intencis haltigi la pacnegocadon de tiu hutua prezidento kun la tutsia gerilo, kion apogis la internacia komunumo; tiu negocado estis finonta per registaro de nacia unuiĝo kun reprezentantoj de ambaŭ etnoj. Dum la atenco mortis ankaŭ la prezidento de [[Burundo]] Cipriano Ntajamira. Ĉirkaŭ la preciza faligo de la aviadilo okazis terurigaj radikampanjoj de ''Hutu Power'' (Hutua Povo) kiu varmigis la animojn de la kontraŭaj [[hutuoj]] kaj [[tutsioj]]. Post tio la hutuoj kulpigis la tutsiojn pri tiu murdo kaj komencis amasmortigadon kiu kaŭzis la mortojn de ĉirkaŭ 800.000 tutcioj kaj hutuoj dum malpli da 100 tagoj. En 2006 francia komisiono konkludis ke la kulpulo de la atenco estis la tutsio [[Paul Kagame]], kiu estis la tiama ruanda prezidento. Tio rompigis la rilatojn inter la ruanda registaro kaj la franca ekskoloniiganta kaj senkoloniiginta lando. Ŝajne [[Francio]] armiligis la hutuojn kontraŭ la tutsiojn. En 2010 sendependa komisiono (komponita de ruandanoj kaj brutoj) fintrovis la verajn kulpulojn, inter ili la kolonelon Teoneste Bagasora, kiel estro de la operaco kaj la veran fakton ke la aviadilo estis faligita de du misiloj lanĉitaj el la militbazo de la ĉefurbo [[Kigali]], sub kontrolo de la ruanda armeo.<ref>“El detonante de un genocidio. Una comisión independiente concluye que los radicales hutus aesinaron al presidente ruandés para forzar la guerra” (Sendependa komisiono konkludas ke la hutuaj radikaluloj murdis la ruandan prezidenton por kaŭzi la militon); [[El País]], [[12a de januaro]] de 2010.</ref> == Kronologio == Antaŭ la masakro, kelkaj hutu-komercistoj aĉetis milojn da maĉetoj el Ĉinio ($0,90/Peco), kiuj estis malmultekostaj murdiloj. * {{dato|6|aprilo|1994}}: du francaj [[landskneĥto]]j kraŝigis la aviadilon de la prezidento [[Ĵuvenal Habijarimana]] (kune kun li ankaŭ pereis la prezidento de [[Burundo]]). Aperis onidiroj, ke tiu militago estis mendita de [[Tutsioj]]. Tio detruis efemeran bilancon inter du komunumoj. La militistoj hutuaj perforte transprenas la potencon. La ĉefministro Agata Uvilingijimana estis mortigita en la sekva tago, la {{daton|17|aprilo}}. La porregestrara radio RTLM (''Radio Television Libre des Mille Collines'') plu akrigis la situacion per siaj alvokoj mortigi tutsiojn, laŭdire la frazo ''"Faligu la grandajn arbojn"'' estis la signalo por eki la genocidon. [[Francio]] kaj [[Belgio]] tuj evakuigis la landon al eŭropanoj. * {{dato|7|aprilo|1994}}: mortigo de 10 belgaj soldatoj kiuj devis protekti la [[ĉefministro]]n [[Agathe Uwilingiyimana]]. La korpoj estis retrovitaj nur la postan tagon. * {{dato|11|aprilo|1994}}: mortigo de 2000 tutsioj en la lernejo Don Bosga ([[Kigali]]), post evakuiĝo de [[Belgio|belgiaj]] [[repaciganto]]j. * {{dato|21|aprilo|1994}}: [[Internacia Ruĝa Kruco]] raportas pri verŝajnaj ekzekutoj de centmiloj da civilaj ŝtatanoj. * {{dato|22|aprilo|1994}}: masakro de 5000 tutsioj en la Monaĥejo Sovu. * [[Usono|usona]] registaro detenis sin de la konflikto, supozeble pro timo pri ripetiĝo de la eventoj de [[1993]] en [[Somalio]]. * {{dato|4|julio|1994}}: taĉmentoj de [[Ruanda Patriota Fronto]] eniris la ĉefurbon. 2 milionoj da hutuoj, pro timo de la venĝo kontraŭ genocido, forlasis la landon. == Centtaga mortigo == [[Dosiero:Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg|maldekstra|eta|300ra|Viktimaj kranioj kiu montras violentajn indikaĵojn]] Dum tri monatoj (de aprilo ĝis julio) la ''Radio Télévision des Mille Collines'' kuraĝigis tagon post tago, horon post horo la genocidon, citante nome la tutsiojn ankoraŭ ne mortigitaj en tiu aŭ tiu ĉi loko. La masakroj atingis hororpintojn. Simplaj ŝtatanoj estis implikitaj en la masakroj. Multaj tutsioj estis mortigitaj de siaj propraj najbaroj. Kiel mortigilojn oni ofte uzis tranĉilojn ([[maĉeto]]jn). Oni vaste praktikis marĉandi la morton kun siaj viktimoj: mortpafo en la kapon kostis 30 dolarojn, senpage oni mortigis per maĉetoj. La plej kruelaj estis la mortigoj en la lokoj de portempa kolektiĝo de rifuĝintoj: en lernejoj, preĝejoj, k.s. == Sekvoj == [[Dosiero:Rwandan refugee camp in east Zaire.jpg|eta|dekstra|Kampadejoj por rifuĝintoj el [[Ruando]] ĉe kio estas nun la oriento de la [[Demokratia Respubliko Kongo]] post la [[Genocido de Ruando]].]] La nombro de fuĝintoj al la najbaraj landoj estis ĉirkaŭ 2 milionoj; la plejmulto fuĝis al [[Kongo]]. Ekestis [[epidemio]]j en la tendarejoj, nur pro [[ĥolero]] mortis aliaj 40.000 homoj. La fuĝintoj estis varbitaj de la tiama registaro por nova renverso. La milito en [[Ruando]] kaŭzis ankaŭ la [[interna milito|internajn militojn]] en [[Burundio]] kaj [[Kongo]]. Laŭ decido de la [[Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]], oni starigis internacian [[kortumo]]n por Ruando (ICTR), kiu instruas je plej alta [[politiko|politika]] nivelo ekde [[1995]] el [[Arusha]], [[Tanzanio]], la aferon kaj jam kondamnis kelkajn kulpintojn. Sed la tasko de tiu [[tribunalo]] estas nur kondamni la planintojn de la [[genocido]]. Por procesoj kontraŭ centmiloj da simplaj ŝtatanoj, Ruando starigis en [[1999]] tradiciajn vilaĝkortumojn, nomataj'' Gacaca''-tribunaloj. == Filmoj == * 1994 - Rekviemo por Ruando - reĝisoro: Ulrich Harbecke * 1995 - Dokumenta filmo 52': ''Rwanda, How History can lead to genocide'' (Ruando, kiel historio povas gvidi al genocido) * 2004 - ''Hotel Ruanda'' - reĝisoro: [[Terry George]], aktoris [[Don Cheadle]], [[Sophie Okonedo]] kaj [[Nick Nolte]]. * 2004 - ''Shake Hands with the Devil – The Journey of Roméo Dallaire'' (Donu manon al Diablo—La vojaĝo de Romeo Dallaire) - reĝisoro: Peter Raymont, aktoris Roméo Dallaire * 2005 - ''Shooting Dogs'' (Pafante hundojn) - reĝisoro: [[Michael Caton-Jones]] * 2005 - ''Sometimes in April'' (Iam en Aprilo) - reĝisoro: [[Raoul Peck]] * 2006 - ''A Sunday in Kigali'' (Dimanĉo en Kigalo) - reĝisoro: [[Robert Favreau]] {{Projektoj|commons=Category:Rwandan Genocide}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Bisesera Genocida Memorejo]] * [[Burunda enlanda milito]] * [[Kigalia Genocido-Memoriga Centro]] * [[Murambi Genocido-Memoriga Centro]] * [[Ntarama Genocida Memorejo]] * [[Nyamata Genocida Memorejo]] == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20030822074703/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGAFR470231998?open&of=ENG-RWA "Ruanda -- Kaŝita Perforto"] - Raporto de Amnesty International {{PlurajLingvokodoj|en}} * [http://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/ "Lasu neniun por rakonti"] - Raporto pri genocido de [[Human Rights Watch]] {{PlurajLingvokodoj|en}} * [http://www.aegistrust.org/images/stories/oaureport.pdf La raporto de la Internacia Panelo de Eminentuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150908042110/http://www.aegistrust.org/images/stories/oaureport.pdf |date=2015-09-08 }} {{PlurajLingvokodoj|en}} * [http://www.yale.edu/gsp/rwanda/ Projekto: Ruanda Genocido] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060815194932/http://www.yale.edu/gsp/rwanda/ |date=2006-08-15 }} - Projekto der [[Yale]] Universitato {{PlurajLingvokodoj|en}} * [http://www.preventgenocide.org/de/ Preventu genocidon] {{PlurajLingvokodoj|en}} * [http://www.documen.tv/asset/Rwanda_film.html Dokumenta Filmo'52] {{PlurajLingvokodoj|en}} * [http://www.heise.de/tp/r4/artikel/24/24109/1.html Artikolo pri rolo de Francio en la konflikto] {{PlurajLingvokodoj|de}} * [http://www.sozialwiss.uni-hamburg.de/publish/Ipw/Akuf/kriege/283ak_ruanda.htm Ruanda-Konflikto] - Arkivo de Konflikto {{PlurajLingvokodoj|de}} * [http://perspektive89.com/2006/12/11/konnen_ethnien_gemacht_werden_die_ursachen_des_volkermords_in_ruanda_in_der_kolonialpolitik Kialoj de la genocido en Ruanda] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081121060611/http://www.perspektive89.com/2006/12/11/konnen_ethnien_gemacht_werden_die_ursachen_des_volkermords_in_ruanda_in_der_kolonialpolitik |date=2008-11-21 }} {{PlurajLingvokodoj|de}} {{Leginda}} [[Kategorio:Historio de Ruando]] [[Kategorio:Politiko de Ruando]] [[Kategorio:Masakroj]] [[Kategorio:Genocidoj]] [[Kategorio:1994]] 3eo1xvcrg2g8u3uyrp51z0ogvc4w2xz Merseburg 0 182698 9419473 9140261 2026-07-03T10:48:44Z Tirolischleioans 254019 /* Elstaruloj */ 9419473 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Merseburg.png |zomo = 10 |situo-bildo = |federacia_lando = [[Saksio-Anhalto]] |distrikto = [[Distrikto Saale]] |alto = 88 |areo = 36,08 |poŝtkodo = 06217 |tel_antaŭkodo = 03461 |aŭtokodo = SK (antaŭe: MQ, MER) |oficiala_kodo = 15 2 61 036 |adreso-komunumestraro = Stadt Merseburg<br />Postfach 16 61 |retpaĝaro = [https://www.merseburg.de/ www.merseburg.de] |komunumestro = Jens Bühlingen ([[CDU]]) |komunumestro-titolo = Oberbürgermeister }} [[Dosiero:Merseburger Schloss 2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la kastelo de Merseburg}}]] [[Dosiero:AltesRathausMerseburg.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la historia urbodomo}}]] [[Dosiero:Merseburg-View.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|panoramo de Merseburg kun [[Katedralo de Merseburg|katedralo]] kaj kastelo}}]] '''Merseburg''' {{prononco|'''Mer'''zeburk}} estas urbo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Saale]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] kaj estas la administra, ekonomia kaj kultura centro de la distrikto. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Saksio-Anhalto||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Saksio-Anhalto|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio interalie havas komunan limon kun la komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Merseburg situas borde de la rivero [[Saale]], laŭ kiu nomatas la distrikto. == Historio == Merseburg estas unu el la plej malnovaj urboj de centra Germanio. La urbo unuafoje skribe menciiĝis en la 9-a jarcento de nia erao, je la nomo ''„Mersiburc civitas“'', "socio ''Mersi''-burgo", kio supozigas ke tiam jam ekzistis historia burgo kaj urba remparo. Fakte arkeologiaj esploroj pruvis setlejon ekde la [[neolitiko]]. En la 10-a jarcentoj en la fortikita urbo verkiĝis la [[Magiaj formuloj de Merseburg]], du misteraj poeziaj tekstoj en la [[malnovaltgermana lingvo]] skribe notitaj dum la [[10-a jarcento]], sed de prakristana origino de antaŭ la jaro [[750]], kiuj dum la jaro [[1842]] retroviĝis en la urba katedralofondaĵa biblioteko. Post la jaro [[919]] la urbo fariĝis unu el la rezidejoj de la imperiestro de la germanlingva [[Sankta Romia Imperio]]. Ekde [[968]] laŭ iniciato de la imperiestro [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 1-a]] ĝi iĝis episkopa sidejo, kaj ĝis la [[reformacio]] la urbo estis signifa religia centro. En la funkcio de imperiestra rezidejo, la urbo komence de la [[11-a jarcento]] iĝis scenejo pri la historio de la [[soraba]] [[lingvoinsulo]] [[Luzacio]], pri kiu interesiĝis kaj la germanlingva [[Sankta Romia Imperio]], la [[Pola Reĝlando]] kaj la [[Ĉeĥa Krono]]. En Merseburg okazis en la jaro [[1002]] oficiala kunveno de la imperiestro [[Henriko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 2-a]] kun princoj kaj dukoj. Partoprenis ĝin ankaŭ la [[Poloj|pola]] reĝo [[Boleslao la 1-a (Pollando)|Boleslao la 1-a]] "la Brava". Dum tiu kunveno okazis, probable laŭ la inspiro de Henriko, sensukcesa atenco kontraŭ la pola reĝo Boleslao kaj tio sekvis multjarajn militojn inter Henriko kaj Boleslao kaj rezulte en la jaro [[1013]] okazis Paca Traktato en Merseburg kaj januare en [[1018]] en [[Bautzen]] okazis la sekva Paca Traktato: Per la Paca Traktato en [[Bautzen]] granda parto de [[Luzacio]] t.e. la regiono de [[Bautzen]], estis aligita kiel regna feŭdo al [[Pollando]]. Dum la [[Mezepoko]], de la jaro [[1428]] ĝis minimume en [[1604]] la urbo malgraŭ la rezisto de la urbaj episkopoj apartenis al la komerca ligo [[Hanso]]. Kiel la cetero de la eksa federacia lando [[Saksio-Anhalto]], de 1949 ĝis 1990 la urbo apartenis al la socialisma ŝtato [[GDR]], por la [[reunuiĝo de Germanio]] iĝis centro de propra distrikto, kaj kadre de administra reformo en 2007 iĝis parto de nova, pli granda [[distrikto Saale]]. === Statuo de Lenin === En 1997 la nederlanda entreprenisto [[Henk Koop]] transportigis grandegan statuon de [[Vladimir Lenin|Lenin]] el Merseburg kaj metis ĝin sur la tereno de sia kompanio en [[Tjuchem]], laŭ propra eldiro kiel averto kontraŭ la [[komunismo]]. En marto 2010 la statuo kun alteco de 9 metroj estis transportita al [[Bad Nieuweschans]], kie ĝi ricevis starlokon ĉe la [[kuracbanejo]]. <gallery heights=180 widths=180> Bundesarchiv B 145 Bild-F089031-0013, Merseburg, Lenin-Denkmal.jpg|Statuo de Lenin sur la origina loko en Merseburg (1991) Aanzicht Leninbeeld met omgeving - Tjuchem - 20364953 - RCE.jpg|Statuo de Lenin en Tjuchem (1998) Lenin in Netherlands.jpg|Statuo de Lenin ĉe la muzeo Twentse Welle (2009) Fontana - Leninbeeld.jpg|Statuo de Lenin en la [[Nederlando|nederlanda]] Bad Nieuweschans </gallery> == Elstaruloj == *[[Cölestin August Just]], oficisto * [[Ernst Brotuff]], advokato kaj historiisto == Vidindaĵoj == *[[Katedralo de Merseburg]] == Vidu ankaŭ == * [[Tramtransporto en Halle (Saale)]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Saale}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Merseburg| ]] [[Kategorio:Distrikto Saale]] [[Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Hansourboj]] h6d0m9pwtsrm2lm0dacb5l9k0bgb8r9 Listo de renomaj personoj de Kluĵo 0 188838 9419360 9385083 2026-07-03T08:08:30Z Crosstor 3176 /* E */ 9419360 wikitext text/x-wiki {{EnhavTabelo|alf=L}} Listo de renomaj '''personoj de [[Kluĵo]]'''. == A == * [[László Aba-Szőcs]] (n. [[15-a de marto]] [[1944]]): pentristo [http://www.festomuvesz.hu/szocs/index.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120504052333/http://festomuvesz.hu/szocs/index.htm |date=2012-05-04 }} * [[Gusztáv Abafáy]], ''Abafáy-Öffenberger'', familia nomo ''Öffenberger'' ([[Budapest]], [[12-a de septembro]] [[1901]] - [[Landshut]], [[2-a de marto]] [[1995]]): literaturhistoriisto, bibliografo. * [[András Ábrahám]] ([[7-a de oktobro]] [[1916]] - [[?]]): gimnastikisto (olimpikano). * [[Petre Abrudan]] ([[Zutor]], [[8-a de julio]] [[1907]] - Kluĵo, [[18-a de majo]] [[1979]]): pentristo. * [[Ferenc Ács]] ([[16-a de junio]] [[1876]] - [[Kluĵo|Cluj]], [[5-a de septembro]] [[1949]]): pentristo. * [[György Ádám]] ([[Târgu Jiu]], [[8-a de junio]] [[1882]] - Kolozsvár, [[2-a de aprilo]] [[1906]]): filozofo. * [[János Ádám]] (ĉirkaŭ [[1620]]): humanista poeto. * [[Ottó Ádám]] (*[[17-a de oktobro]] [[1928]]): reĝisoro, teatrdirektoro. * [[Endre Adorjáni]] (*[[25-a de aŭgusto]] [[1950]]): skulptisto. * [[Panna Adorjáni]] (n. [[1990]]): verkistino * [[József Ady]] ([[4-a de aprilo]] [[1950]] – ?, [[19-a de novembro]] [[1991]]): grafikisto. * [[Alexandru Agache]] (*[[16-a de aŭgusto]] [[1955]]): operkantisto (baritono). * [[Ion Agârbiceanu]] ([[Cenade]], [[12-a de septembro]] [[1882]]- Cluj, [[28-a de majo]] [[1963]]): pastro, verkisto. * [[Marianna Ágopcsa]] (*[[5-a de junio]] [[1944]]): arthistoriistino, kritikistino. * [[András Ágoston]] ([[1947]]): violonisto. * [[Csaba Airizer]] (*[[23-a de aŭgusto]] [[1943]]): operkantisto (baso). * [[Albert Ajtai Kovách]], hungara librotenisto. * [[Sándor Ajtai Kovách]] ([[23-a de marto]] [[1845]] – [[Budapest]], [[4-a de junio]] [[1917]]): justicesploristo pri medicino, universitata profesoro en [[Kolozsvári Ferenc József Tudományegyetem]]. * [[Michael Alard]], ''Alárdy'' ([[1573]] - ?, [[Transilvanio]], [[1604]]): saksa civitano, [[Jezuitoj|jezuito]], taglibroverkisto. * [[Géza Albach]], hungara [[urbestro]] * [[Júlia Albert]] (*[[16-a de januaro]] [[1951]]): aktorino. * [[Sándor Albert (redaktoro)|Sándor Albert]] (n. [[18-a de januaro]] [[1926]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Dénes Alesius]], la unua luterana episkopo de Transilvanio * [[István Almási]] (*[[8-a de decembro]] [[1934]]): popolmuzikesploristo. * [[Doina Almăşan-Popa]] [[31-a de majo]] [[1937]]): pentristino, scenejdekoraciistino. * [[Ottó Ámon]] (?, ? [[1879]] - Cluj, [[8-a de aŭgusto]] [[1921]]): ĵurnalisto, esperantisto. * [[Ferenc Ambrus]] (*[[2-a de marto]] [[1930]]: boksisto (olimpikano). * [[Vilmos Ambrus]] (*[[1928]]- [[1992]]): aktoro. * [[Zoltán Ambrus]] (*[[13-a de septembro]] [[1945]]): kuracpedagogo, psikologo, juristo, universitata profesoro. * [[Lóránt András]] (*[[26-a de februaro]] [[1973]]): aktoro. * [[Tibor Andrásofszky]] ([[31-a de julio]] [[1914]] – [[Târgu Mureş]], [[27-a de majo]] [[1978]]): kuracisto, universitata profesoro. * Mihail Andreescu-Skeletty ([[Iaşi]], [[19-a de julio]] [[1882]] - Cluj, [[8-a de junio]] [[1965]]): komponisto. * Gheorghe Anghel I. (*[[7-a de aprilo]] [[1938]]): pentristo. * [[Béla Angi]] ([[18-a de februaro]] [[1912]] – Cluj-Napoca, [[7-a de julio]] [[1975]]): aktoro. * [[Ferenc Antal (pastro)|Ferenc Antal]] ([[18-a de aprilo]] [[1912]] - [[Melbourne]], [[13-a de julio]] [[1993]]): juristo, reformita pastro, redaktoro * [[Anna Antal Tövissi]] (n. [[1986]]): grafikistino [http://www.kolozsvartarsasag.com/oferta.php?id=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120924012332/http://www.kolozsvartarsasag.com/oferta.php?id=13 |date=2012-09-24 }} * [[Áron Antal Tövissi]] (*[[24-a de majo]] [[1957]]): televidredaktoro, ĵurnalisto. * [[Ildikó Antal Tövissi]] ([[27-a de majo]] [[1958]] - [[18-a de aprilo]] [[2011]]): tvĵurnalistino, redaktorino. * [[János Antal]] ([[Budapest]], [[17-a de oktobro]] [[1907]] – decembro [[1943]], [[Sovetunio]]): poeto, verkisto, kunlaboranto de [[Korunk]]. * [[Márk Antal]] ([[Devecser]], [[18-a de aprilo]] [[1880]] – [[29-a de oktobro]] [[1942]], Kolozsvár): matematikisto, pedagogo, kulturpolitikisto. * [[János Apáczai Csere]] * [[István Apáthy]] ([[Pest]], [[4-a de januaro]] [[1963]] - [[Szeged]], [[27-a de septembro]] [[1922]]): zoologo, universitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1898]]), inter [[1890]] kaj [[1920]] en [[Kolozsvári Ferenc József Tudományegyetem]]. * [[István Árkossy]] (*[[13-a de marto]] [[1943]]): grafikisto, pentristo. * [[Lajos Asztalos]] (*[[Parizo]], [[31-a de januaro]] [[1936]]): presisto, tradukisto, publicisto, esperantisto, tradukanto de 50 popolfabeloj de 20 popoloj sub titolo ''La fabelavida diablo'' aperinta en Budapest (1984). * [[Márton Auner]] (?,? - Kolozsvár, post [[1680]]): ano de konsilantaro de centoj de urbo, taglibroverkisto. * Felicia Avram, (*[[27-a de aprilo]] [[1921]]): pentristino. * [[István Azary Prihoda]] ([[1891]] - [[Budapest]], [[1956]]): pentristo [http://galeriasavaria.hu/termekek/reszletek/grafika-rezkarc/161011/Azary-Prihoda-Istvan-Noi-Akt-j.j.l/]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. == B == * [[István Baconi Incze]] ([[5-a de januaro]] [[1721]] - [[Marosvásárhely]], [[4-a de marto]] [[1776]]): instruisto, reformita pastro. * [[Mihály Baconi Incze]] ([[12-a de septembro]] [[1723]] - samloke, [[24-a de februaro]] [[1795]]): reformita pastro, eklezia verkisto. * [[Miklós Bács]] ([[Bukareŝto]], *[[27-a de septembro]] [[1964]]): aktoro. * [[Ion Budoiu]] (*[[1933]]): baritono. * [[Béla Bagaméri]] (n. [[22-a de aŭgusto]] [[1922]]): inĝeniero pri mekaniko, grot-esploristo * [[Lajos Bágyuj]] ([[24-a de septembro]] [[1920]] - ): restarigisto de artmonumentoj. * [[Géza Baintner]], fizikisto * [[Károly Baintner]] ([[11-a de novembro]] [[1905]] – [[Budapest]], [[12-a de julio]] [[1989]]): agrikulturinĝeniero, bestkuracisto * [[Zoltán-Gábor Baki-Hari]] (n. [[12-a de aprilo]] [[1971]]): inĝeniero pri mekaniko, fakverkisto * [[Tamás Balásfi]] ([[3-a de decembro]] [[1580]] – [[Pozsony]], [[10-a de marto]] [[1625]]): katolika episkopo, religidisputa verkisto. * [[Árpád Balázs]] ([[16-a de novembro]] [[1874]] – [[Budapest]], [[23-a de marto]] [[1941]]): komponisto, kantotekstaŭtoro. * [[Bence Balázs]] (n. [[13-a de decembro]] [[1978]]): ĵurnalisto * [[Ferenc Balázs]] ([[24-a de oktobro]] [[1901]] - [[Turda]], [[22-a de majo]] [[1937]]): unitariisma pastro en [[Cheia (Mihai Viteazu)]], verkisto, poeto, socireformisto. * [[Sándor Balázs (verkisto)|Sándor Balázs]] ([[6-a de decembro]] [[1830]] – [[Budapest]], [[1-a de aŭgusto]] [[1887]]): verkisto. * [[Sándor Balázs (filozofo)|Sándor Balázs]] (*[[4-a de aprilo]] [[1928]]): filozofo, tradukisto. * [[Gyula István Bálint]], hungara franciskano * [[Júlia Bálint]] (n. [[27-a de oktobro]] [[1937]]): bibliotekistino, edzino de verkisto [[Tibor Bálint]] * [[Sándor Bálint]] ([[8-a de januaro]] [[1860]] – [[Budapest]], [[29-a de aŭgusto]] [[1922]]): biologo, vinberkulturisto. * [[Tibor Bálint]] ([[12-a de junio]] [[1932]] - samloke, [[28-a de januaro]] [[2002]]) hungara verkisto * [[Zoltán Bálint]] ([[Temesvár]], [[21-a de aŭgusto]] [[1898]] – Cluj-Napoca, [[29-a de decembro]] [[1978]]): psikologo, ĵurnalisto, redaktro. * [[Zsófia Balla]] (*[[15-a de januaro]] [[1949]]): poetino. * [[Antal Ballauer]] ([[Temesvár]], [[28-a de januaro]] [[1901]] – [[3-a de julio]] [[1981]], Cluj-Napoca): redaktoro, laboristmovada verkisto. * [[Áron Balló]] ([[23-a de novembro]] [[1967]] - survoje inter [[Satu Mare]] kaj Cluj-Napoca pro akcidento, [[8-a de julio]] [[2006]]): ĵurnalisto, ĉefredaktoro de tagĵurnalo [[Szabadság]]. * [[Zoltán Balló]] (*[[11-a de marto]] [[1940]]): pupaktoro. * [[Zsuzsanna Balló]], ''Zsuzsanna Laczka'' (*[[1-a de marto]] [[1943]]):pupaktorino. * [[András Balogh]] (*[[4-a de septembro]] [[1932]]): juristo, universitata asistanto, politikisto. * [[András Balogh (reĝisoro)|András Balogh]] (*[[15-a de decembro]] [[1945]]): aktoro, reĝisoro. * [[Artúr Balogh]] ([[Abony]], [[18-a de marto]] [[1866]] – ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[4-a de marto]] [[1951]]): juristo, universitata profesoro, ano de [[Hungara Scienca Akademio]] (1905). * [[Béla Balogh]] (n. [[10-a de julio]] [[1955]]): inĝeniero pri pontkonstruado, verkisto * [[Attila Balogh]], ''Gajdos Balogh'' (*[[16-a de septembro]] [[1937]]): verkisto. * [[Edgár Balogh]] ĝis [[1926]] ''Kessler'' ([[Temesvár]], [[7-a de septembro]] [[1906]] - Cluj-Napoca, [[19-a de junio]] [[1996]]): publicisto, redaktoro, memuaristo. * [[Ferenc Balogh]] filo ([[Aszód]], [[7-a de majo]] [[1920]] - [[Budapeŝto]], [[21-a de januaro]] [[2005]]): violonisto, altlerneja profesoro, koncertmajstro. * [[Ferenc Balogh]] (*[[9-a de marto]] [[1941]]): arkitekto, fakverkisto, vicurbestro. * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Béla B. Kiss]] (*[[14-a de aŭgusto]] [[1952]]): biologo, redaktoro. * Ileana Balotă (*[[24-a de oktobro]] [[1929]]): dekoraciartistino. * [[Nicolae Balotă]] (*[[26-a de januaro]] [[1925]]): eseisto, kritikisto, literaturhistoriisto kaj literaturteoriisto. * [[Antal Bánhegyesy]] (n. [[1990]])?: fotisto [http://www.flickr.com/photos/35505816@N08/] * [[Nóra Orsolya Bánhegyesy]] (n. [[13-a de junio]] [[1987]]): vojaĝverkistino * [[Géza Banner]] (*[[17-a de decembro]] [[1970]]): ĵurnalisto. * [[Albert Bánffy]], hungara [[magnato]]. * [[Dezső Bánffy]], barono ([[28-a de oktobro]] [[1843]] – [[Budapest]], [[24-a de majo]] [[1911]]): ĉefministro de [[Hungarujo]]. * [[György Bánffy (senatano)]], hungara grafo. * [[Miklós Bánffy]] grafo ([[1873]] - [[Budapest]], [[1950]]): verkisto, belartisto, politikisto. * [[Éva Bányai]] (n. [[9-a de januaro]] [[1971]]): literaturhistoriistino, redaktorino * [[Margit Bara]] (*[[21-a de junio]] [[1928]]): aktorino. * [[Béla Barabás (fagotisto)|Béla Barabás]] ((*[[26-a de decembro]] [[1936]]): fagotisto, docento. * [[János Barabás T.]] (*[[27-a de decembro]] [[1959]]): verkisto, diplomato. * [[Sándor Barabás]] (*[[13-a de oktobro]] [[1968]]): violonisto. * [[László Barabási]] (n. [[15-a de aprilo]] [[1943]]): historiisto, verkisto * [[Lőrinc Baranyai]] (n. [[17-a de marto]] [[1946]]): reklamgrafikisto. * [[Attila Bárány-Horváth]] (*[[1931]]): biologo. * [[Béla Baráth]] ([[Budapest]], [[3-a de novembro]] [[1893]] – Cluj-Napoca, [[16-a de junio]] [[1977]]): bibliotekisto, bibliografo * [[Zoltán Barcsay]] (n. [[24-a de majo]] [[1929]]): muzikisto, instruisto * [[Zoltán Barcsay-Amant]], hungara historiisto * Teréz Bárdi, ''Dincsi Braun'' ([[24-a de junio]] [[1908]] – [[Cluj-Napoca]], [[8-a de julio]] [[1987]]: aktorino. * [[Arthur Bárdos B.]], ''Boros-Bárdos'' ([[3-a de januaro]] [[1923]] - ): poeto, ĵurnalisto. * [[Pál Baróti]] ([[Budapest]], [[1-a de junio]] [[1930]] – [[23-a de julio]] [[1981]], Budapest): kritikisto, redaktoro. * [[Eva Bârsan]] (*[[16-a de oktobro]] [[1936]]): dekoraciartistino. * [[Zaharia Bârsan]] ([[Barcaszentpéter]], [[31-a de decembro]] [[1879]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[13-a de decembro]] [[1948]]): aktoro, reĝisoro, verkisto, poeto, tradukisto. * [[Enikő Barta]] ([[28-a de novembro]] [[1960]] - [[Satu Mare]], [[18-a de marto]] [[2001]]): aktorino. * [[Ilona-Ottilia Barta]], ''Ilona-Ottilia Nagy'' (*[[24-a de junio]] [[1958]]): grafikistino. * [[Tibor Barta]] (*[[3-a de oktobro]] [[1951]]): kuracisto, radioredaktoro, orgenisto. * [[János Bartalis]] ([[Apáca]], [[29-a de julio]] [[1893]] - Cluj-Napoca, [[18-a de decembro]] [[1976]]): poeto. * [[Judit Bartalis Bán]] (*[[31-a de januaro]] [[1958]]): lingvistino, universitata adjunktino. * [[Albert Bartha]] ([[12-a de aŭgusto]] [[1877]] – [[New York]], [[5-a de decembro]] [[1960]]): politikisto, oficiro, militafera ministro. * [[Ignác Bartha]] ([[Craiova]], [[18-a de junio]] [[1896]] – Cluj, [[12-a de oktobro]] [[1970]]): jurfakverkisto * [[László Bartha]] (Koloĵvaro, [[5-a de aŭgusto]] [[1908]] - [[Kőszeg]], [[5-a de januaro]] [[1998]]): pentristo, scenejdekoraciisto. * [[Zoltán Bartha]] ([[15-a de januaro]] [[1922]] – [[Budapest]], [[29-a de aŭgusto]] [[1989]]): kemiinĝeniero, kandidato pri kemiaj sciencoj (1960). * [[György Bartók (episkopo)|György Bartók]] ([[Málnás]], [[28-a de aprilo]] [[1845]] – Kolozsvár, [[19-a de decembro]] [[1907]]): reformita episkopo, eklezia verkisto. * [[Katalin Bartók]], ''Katalin Váczy'' (*[[22-a de julio]] [[1942]]): biologino, fakverkistino. * [[István Bartunek]] (n. [[18-a de aŭgusto]] [[1942]]): ĵurnalisto, politika konsilanto * [[Zoltán Batiz]] ([[23-a de marto]] [[1969]]): fizikisto en [[Usono]]. * [[Ignác Batthyány]], grafo ([[Németújvár]], [[30-a de januaro]] [[1741]] – Kolozsvár, [[17-a de novembro]] [[1798]]): katolika episkopo, eklezihistoriisto, fondinto de [[Biblioteko Batthyaneum]]. * [[Viktor Bauma]] ([[1-a de novembro]] [[1892]] – [[Budapest]], [[29-a de aŭgusto]] [[1964]]): minejinĝeniero, evoluiganto mineralminado. * [[Éva Bázsa]] ([[29-a de aŭgusto]] [[1920]] – [[Fonyód]], [[23-a de julio]] [[1975]]): aktorino. * [[József Beczkóy]]; ''Mosolygó'' ([[10-a de oktobro]] [[1856]] – ?): aktoro, dekoracipentristo. * [[Károly Békésy]] ([[1850]] ? – Cluj, decembro [[1938]]): ĵurnalisto, ekonomia verkisto * [[János Belky]] ([[Miskolc]], [[25-a de junio]] [[1851]] – Kolozsvár, [[12-a de novembro]] [[1892]]): kuracisto, universitata profesoro, justicafera fakkuracisto * [[Ferenc Belényi]] (*[[28-a de decembro]] [[1927]] – [[Oradea]], [[8-a de novembro]] [[1988]]): aktoro. * [[Augustin Bena]] ([[Pianu de Jos]], [[29-a de oktobro]] [[1980]] - Cluj, [[10-a de januaro]] [[1962]]): komponisto, dirigento. * [[Sándor Benamy]] ([[Sáp]], [[6-a de majo]] [[1899]] - [[Budapest]] [[13-a de oktobro]] [[1989]])): ĵurnalisto, verkisto, tradukisto. * [[Erzsébet Bencze]] ([[Kispest]], [[29-a de julio]] [[1898]] – Cluj, [[25-a de decembro]] [[1924]]): aktoro. * [[József Benczédi]] (*[[13-a de decembro]] [[1953]]): televidredaktoro. * [[Kálmán Bene]] ([[2-a de novembro]] [[1882]] - [[Budapest]], ? [[1961]]): literaturhistoriisto. * [[István Benedek]] (*[[24-a de januaro]] [[1926]]): aviadmodelisto. * [[Marcell Benedek]] ([[Budapest]], [[22-a de septembro]] [[1885]] – [[30-a de majo]] [[1969]], Budapest): verkisto, literaturhistoriisto, tradukisto, ĝis aŭtuno [[1947]] universitata profesoro en [[Universitato Bolyai]]. * [[Ilona Beness]] ([[Budapest]], [[10-a de januaro]] [[1889]] – Cluj, [[25-a de januaro]] [[1971]]): aktorino. * [[Sándor Benke]] (*[[24-a de majo]] [[1924]]): floretisto, sprotgvidanto, ekonomo, universitata profesoro. * [[András Benkő]] ([[Feiurdeni]], [[21-a de januaro]] [[1923]] - Cluj-Napoca, [[9-a de aprilo]] [[2001]]): muzikhistoriisto. * [[Elek Benkő]] ((*[[23-a de aŭgusto]] [[1954]]): arkeologo. * [[Judit Benkő]] ([[8-a de marto]] [[1959]]): muzikologino, radio- kaj televidredaktorino. * [[György Berecz]] ([[11-a de majo]] [[1924]] – [[Budapest]], [[28-a de januaro]] [[1958]]): ŝoforo ekzekutita pro partopreno en revolucio [[1956]]. * [[Péter Bereczky]] ([[Bukareŝto]], *[[16-a de oktobro]] [[1927]]): reĝisoro en la [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]]. * [[Ágoston Bernád]] (*[[29-a de novembro]] [[1929]]): literaturhistoriisto, redaktoro. * [[Ilma Bernáth]], ''Lukács Hugóné'' ([[10-a de decembro]] [[1891]] – [[Budapest]], [[19-a de aprilo]] [[1961]]): pentristino, desegnistino * [[László Berzenczey]] ([[26-a de junio]] [[1820]] – [[Budapest]], [[14-a de novembro]] [[1884]]): reformpolitikisto, liberecbatalisto, vojaĝisto. * [[Ottó Berzeviczi]] (?, [[1812]] – Kolozsvár, [[17-a de aŭgusto]] [[1848]]): aktoro. * [[András Bethlen]], ''bethleni'', grafo (Kolozsvár, [[26-a de julio]] [[1847]] – [[Bethlen]], [[25-a de aŭgusto]] [[1898]]): politikisto, ministro pri agrikulturo. * [[Grafo]] [[Balázs Bethlen]], hungara inĝeniero. * [[György Bethlen]], grafo d-ro (?, ? [[1888]] - ?, ?[[1968]]): politikisto. * [[Mária Biasini]] ([[3-a de januaro]] [[1966]] - [[Riederau]] [[12-a de majo]] [[1937]]) pentristino * [[Sándor Bihari]], ''Bucsumán'' ([[15-a de marto]] [[1888]] - ?): aktoro, teatrdirektoro. * [[Annamária Biluska]] (*[[3-a de junio]] [[1941]]): aktorino. * [[András Csaba Bíró]] (n. [[22-a de aŭgusto]] [[1941]]): fizikisto-kemiisto, universitata instruisto * [[Béla Bíró (arthistoriisto)|Béla Bíró]] ([[Makó]], [[11-a de decembro]] [[1899]] - ?): arthistoriisto. * [[Gábor Bíró]] (*[[2-a de septembro]] [[1919]]): arkitekto, fakverkisto. * [[György Bíró]] ([[Tiszaföldvár]], [[26-a de julio]] [[1902]] – ?, ? [[1944]], deportite): ĵurnalisto, poeto. * [[László Péter Bíró]]: fizikisto * [[Vencel Bíró]] ([[Vértessomló]], [[9-a de aŭgusto]] [[1885]] – Cluj, [[2-a de decembro]] [[1962]]): historiisto, universitata profesoro. * [[Mária Bisztrai]] (*[[25-a de majo]] [[1928]]: aktorino, teatrestrino. * [[Enikő Bitay]] (n. [[4-a de junio]] [[1960]]): universitata instruistino, esplorinĝeniero * [[László Bitay]] (1928-2018): hungara matematikisto, universitata instruisto * [[Béla B. Kiss]] (n. [[14-a de aŭgusto]] [[1952]]): biologo, redaktoro * [[Lucian Blaga]] ([[9-a de majo]] [[1895]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[6-a de majo]] [[1961]]): poeto, dramverkisto, filozofo, tradukisto. * [[András B. Kovács]] (*[[25-a de majo]] [[1949]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Vladimir Sándor Blazsek]] (n. [[1-a de majo]] [[1929]]): biokemiisto, fakverkisto. * [[Margit B. Nagy]] ([[Gyoma]], *[[4-a de majo]] [[1928]]): arthistoriistino, esploristino. * [[Stefano Bocskai]] ([[1-a de januaro]] [[1557]]. – [[Kassa]], [[29-a de decembro]] [[1606]]): reganto de [[Transilvanio]] (1605-1606). * [[Edit Bódizs]] (*[[10-a de majo]] [[1968]]): radioredaktorino. * [[György Bodó]] ([[1916]] – [[Bergatreute]], [[Germanio]], aprilo [[1986]]): aktoro. * [[Márta Bodó]] (n. [[20-a de septembro]] [[1963]]): radaktorino * [[Sámuel Bodola]], hungara kalvinana [[episkopo]] * [[Ádám Bodor]] (*[[22-a de februaro]] [[1936]]) hungara verkisto, laŭreato de [[Kossuth-premio]], [http://www.neumann-haz.hu/scripts/DIATxcgi?infile=diat_vm_eletrajz.html&session=1394749025&fnev=&sname=Bodor+%C1d%E1m&nkep= Verkoj en Digitala Literatura Akademio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927233711/http://www.neumann-haz.hu/scripts/DIATxcgi?infile=diat_vm_eletrajz.html&session=1394749025&fnev=&sname=Bodor+%C1d%E1m&nkep= |date=2007-09-27 }} * [[Antal Bodor]] ([[8-a de januaro]] [[1878]] – [[Budapest]], [[3-a de januaro]] [[1955]]): ekonomia fakverkisto, vilaĝesploristo. * [[Johanna Bodor]] (*[[23-a de oktobro]] [[1965]]) baletistino, koreografino. * [[Kálmán Bodor]] ([[17-a de majo]] [[1886]] – [[30-a de januaro]] [[1960]], [[Sülelmed]]): agrinĝeniero, fakverkisto. * [[Klára Bodor]] ([[Budapest]], [[15-a de aŭgusto]] [[1904]] – [[28-a de julio]] [[1973]], Cluj): rakontistino, porinfana verkistino. * [[Pál Bodor (plantkulturisto)|Pál Bodor]] ([[31-a de januaro]] [[1773]] – Kolozsvár, [[30-a de majo]] [[1828]]): fruktokultivisto. * [[Elek Boér]] ([[13-a de septembro]] [[1899]] – [[Újfehértó]], [[28-a de junio]] [[1954]]): juristo, universitata profesoro, ano korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] (1941-49). * [[Lászlóné Boér]] ''Margit Léber'' ([[22-a de marto]] [[1914]]): mezlerneja instruistino pri matematiko, fakverkistino. * [[Mária Boér]] (*[[Budapest]], [[21-a de januaro]] [[1941]]): muzikistino, libroredaktorino, verkistino. * [[Márton Boér]] ([[1762]] - [[Marosvásárhely]], [[1830]]): pentristo * [[Miklós Bogáti Fazekas]] (? – Kolozsvár, somere [[1592]]): unitariirisma pastro, kantaŭtoro, psalmtradukisto. * [[Miklós Bogáti Fazekas]] ([[14-a de decembro]] [[1548]] – Kolozsvár inter [[1598]] kaj [[1607]]): unitariisma pastro, poeto. * [[Lajos Bogáti Kispál]] ([[30-a de januaro]] [[1944]]) ceramikisto. * [[Imre Bogdán]] ([[7-a de julio]] [[1928]]): agrinĝeniero, fakverkisto. * [[Tibor Bogdán]] (*[[24-a de oktobro]] [[1946]]): redaktoro, ĵurnalisto. * [[Zsolt Bogdán]] (*[[Miercurea Ciuc]], [[23-a de decembro]] [[1964]]): aktoro laŭreato de [[Magyar Művészetért Díj]] (2007) [http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=14 Roloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090628182453/http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=14 |date=2009-06-28 }}. * [[Vasile Bogrea]] ([[1881]]-[[1926]]): klasika filologo, universitata profesoro. * [[Romul Boilă]] ([[1881]]-[[1946]] : universitata profesoro pri konstitucijuro. * [[Andor Bokor]] (*[[1911]] - [[Târgu Mureş]], [[1974]]): reĝisoro, teatrestro. * [[Barnabás Bokor]] (*[[14-a de marto]] [[1940]]): violonisto, kapelestro. * [[Ildikó Bokor]] (*[[11-a de marto]] [[1949]]) : aktorino. * [[József Bokor (komponisto)|József Bokor]] ([[12-a de februaro]] [[1861]] – [[Budapest]], [[23-a de oktobro]] [[1911]]): komponisto kaj dramverkisto. * [[Péter Bokor]] ([[1940]] - ? [[2014]]): reĝisoro, verkisto * [[Ferenc Boldizsár]] (? – Kolozsvár, [[7-a de junio]] [[1873]]): aktoro, sufloro. * [[Valeriu Lucian Bologa]] ([[1892]]-[[1971]]): medicinhistoriisto, universitata profesoro. * [[János Bolyai]]: matematikisto. * [[Vince Borbás]] ([[1844]]-[[1905]]) botanikisto, universitata profesoro * [[Andor Borbáth]] ([[6-a de junio]] [[1912]] - [[Târgu Mureş]], [[21-a de aprilo]] [[2000]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Júlia Borbáth]] (*[[19-a de februaro]] [[1945]]): aktorino. * [[Éva Bornemissza]] ([[31-a de aŭgusto]] [[1919]] – [[Budapest]], [[28-a de novembro]] [[1971]]): aktorino. * [[János Boros]] (*[[24-a de januaro]] [[1924]]): konstruinĝeniero, politikisto. * [[László Boros]] ([[21-a de decembro]] [[1892]] – [[Budapest]], [[11-a de oktobro]] [[1948]]): ĵurnalisto. * [[Miklós Boros]] (*[[30-a de julio]] [[1971]]): sportĵurnalisto. * [[Ilona Borsai]] ([[10-a de aprilo]] [[1924]] – [[Budapest]], [[8-a de julio]] [[1982]]): popolmuzikesploristino, muzikhistoriistino. * [[Dana Borşan]] (*[[9-a de aŭgusto]] [[1957]]): pianistino. * [[Alexandru Borza]] ([[21-a de majo]] [[1887]], [[Alba Iulia]] - [[3-a de septembro]] [[1971]], Cluj) botanikisto, fondinto de la [[Botanika Ĝardeno de Cluj-Napoca]]. * [[Enea Borza]] (*[[16-a de januaro]] [[1926]]): muzikologo, profesoro. * [[Katalin Botár]] (*[[11-a de januaro]] [[1946]]): muzikistino, altlerneja adjunktino. * [[József Both]] (n. [[Miercurea Ciuc]], [[15-a de marto]] [[1972]]): dancinstruisto, kulturreferento en [[Kluĵo]]. * [[Karolina Botos Pályné]] (?, [[1811]] – Kolozsvár, [[3-a de decembro]] [[1843]]): kantistino, aktorino. * [[Péter Böjthe]] (n. [[21-a de julio]] [[1941]]): kemiisto, inventisto * [[Károly Böhm]] ([[Besztercebánya]], [[17-a de septembro]] [[1846]] – Kluĵo, [[19-a de majo]] [[1911]]): filozofo, universitata profesoro, ano de [[hungara Scienca Akademio]] (1908). * [[Gyöngyike Böndi]] (*[[2-a de oktobro]] [[1952]]): politikistino. * [[József Brandt]] ([[Pósfalva]], [[1838]] – Kluĵo, [[12-a de julio]] [[1912]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Sándor Braun]] (n. [[2-a de januaro]] [[1929]]): geologo * [[Sámuel Brassai]] la lasta ĉiosciulo de [[Transilvanujo]]. * [[Viktor Brassai]], ''Resch'' ([[5-a de novembro]] [[1913]] - [[Ukrainio]], somero de [[1944]]): poeto, tradukisto, deklamisto. * [[Andrea Bretan]] ([[1917]]-[[1996]]): operkantisto. * [[Nicolae Bretan]] ([[1887]]-[[1968]]): operkantisto, komponisto. * [[E. Zoltán Bretter]] (*[[6-a de januaro]] [[1958]]) ideohistoriisto, politikhistoriisto. * [[György Bretter]]: filozofo. * [[Tamás Bródy]] ([[24-a de januaro]] [[1913]] – [[Budapest]], [[6-a de julio]] [[1990]]): kapelestro, komponisto. * [[István Brozer]] ([[17-a jarcento]]): juvelistmajstro. * [[Peter Broser]] (? - samloke, [[25-a de aŭgusto]] [[1695]]): urba konsilanto, taglibroverkisto. * [[Emil Buczy]] ([[16-a de majo]] [[1782]] – samloke, [[28-a de oktobro]] [[1839]]): poeto, estetikisto, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1832). * [[György Buday]] ([[7-a de aprilo]] [[1907]] - Sanatorio [[Coulsdon]] apud [[Londono]], [[Britio]], [[12-a de junio]] [[1990]]): ksilografisto * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[Balázs Bugyi]] ([[21-a de majo]] [[1911]] – [[Budapest]], [[18-a de novembro]] [[1982]]): kuracisto, radiologo, medicinhistoriisto. * Laurenţiu Buda ([[1931]]-[[1992]]): pentristo. * Tudor Bugnariu ([[30-a de junio]] [[1909]], [[Budapeŝto]] - [[25-a de junio]] [[1988]], [[Bucureşti]]): sociologo, publicisto, akademiano, urbestro de Kluĵo en [[1944]] - [[1945]]. * Octavian Buracu (?, regisor, [[26-a de aprilo]] [[1932]] - [[1-a de septembro]] [[1995]]): geologo, universitata profesoro, civilrajta aganto. * Ladislau V. Buteanu ([[1826]]-[[1867]]): revoluciulo en [[1848]]. * [[László Buza]] ([[Sárospatak]], [[8-a de februaro]] [[1885]] – [[Budapest]], [[18-a de oktobro]] [[1969]]): internacia juristo, universitata profesoro ankaŭ en [[Kolozsvári Ferenc József Tudományegyetem]] kaj [[Bolyai Tudományegyetem]], ano de [[Hungara Scienca Akademio]] (1946) * [[László Buza (bestkuracisto)|László Buza]] (?-a de februaro [[1914]] – [[Budapest]], [[5-a de majo]] [[1987]]): bestkuracisto, fakulo pri fiŝ- kaj abelmalsanoj. * [[Gábor Buzás]] (*[[1-a de februaro]] [[1947]]): fizikisto, informatikisto, universitata lektoro. * [[Pál Búzás]] (*[[3-a de marto]] [[1943]]): pianisto, instruisto. * [[Ion Buzea]] (*[[14-a de aŭgusto]] [[1934]]: operkantisto (tenoro). regisor == C == * [[Alexandru Căprariu]] ([[20-a de decembro]] [[1929]]): poeto, kritikisto. * [[Cornel Cenan]] (*[[23-a de aprilo]] [[1907]] - ?): pentristo. * [[Lajos Chappon]] ([[1802]] – Kolozsvár, [[1878]]): francdevena skermmajstro. * [[Iván Péter Chelu]], Jehan Calvus (n. [[1955]]): pupartisto, verkisto, pentristo en [[Vieno]]. * [[Mária Terézia Chereji]], ''Cappellaro Peris Mária Terézia'' (*[[19-a de oktobro]] [[1932]]): aktorino, universitata profesorino, tradukistino. * [[Ioan Chişu]] (*[[28-a de januaro]] [[1939]]): pentristo. * [[Antonin Ciolan]] ([[Iaşi]], [[1-a de januaro]] [[1883]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[4-a de decembro]] [[1970]]): kapelestro, profesoro. * [[Eugen Ciceu]] (*[[1940]]): pianisto. * [[Radu Ciorei]] (*[[28-a de majo]] [[1952]]): kapelestro. * [[Aurel Ciupe]] ([[Lugoj]], [[16-a de majo]] [[1900]] - Cluj-Napoca, [[18-a de julio]] [[1988]]): pentristo. * [[Mária Sarolta Ciupe]] ''Mária Sarolta Kiráy'' ([[Segesvár]], [[6-a de septembro]] [[1909]]: grafikistino, tekstilistino, edzino de pentristo [[Aurel Ciupe]] * [[Alexandra Ciura]] ([[1878]]-[[1936]]): verkistino, literaturhistoriistino, tradukistino de hungara literaturo. * [[Victor Niculae Creţulescu]] (*[[1-a de aŭgusto]] [[1938]]): scenejdekoraciisto. * [[Viorica Cristea]] (*[[4-a de oktobro]] [[1929]]): grafikistino. * [[Ádám Czakó]] (n. [[5-a de novembro]] [[1940]]): muzikkomponisto * [[Árpád Attila Czégeni]] (n. [[13-a de marto]] [[1943]]): kemiisto, instruisto, sporttrajnisto. * [[Éva Czjzek]] (familinomo ''Toldalagi'' *[[9-a de oktobro]] [[1923]]): tradukistino. * [[Tibor Cs. Erdős]] ([[Berettyóújfalu]], [[17-a de februaro]] [[1914]] - ): pentristo, grafikisto, scenejdekoraciisto. * [[Péter Csaba]] (*[[7-a de novembro]] [[1952]]): violonisto. * [[Pál Csanádi]] ([[1572]] - samloke, [[5-a de decembro]] [[1636]]): unitariisma eklezia verkisto. * [[Mant. Máté Csanaki]] (?, [[1595]] - Kolozsvár, novembro [[1636]]): reformita verkisto, kuracisto. * [[Ferenc Csányi]], hungara juĝisto (1842-1897) * [[Angéla Császár]] (*[[16-a de marto]] [[1946]]): aktorino. * [[Károly Császár]] ([[28-a de januaro]] [[1887]] - [[Budapest]], [[3-a de aŭgusto]] [[1968]]): literaturhistoriisto, estetikisto. * [[Győző Csatár]]; ''Gabrielli'' ([[Veszprém]], [[1849]] – Kolozsvár, [[8-a de decembro]] [[1915]]): kantisto (baritono), pli malfrue patroaktoro. * [[György Csapó]] (*[[16-a de septembro]] [[1961]]): aktoro. * [[József Csapó]] ([[Temesvár]], [[16-a de marto]] [[1911]] – Cluj-Napoca, [[1-a de majo]] [[1979]]): agrikultura fakverkisto, universitata profesoro. * [[Zsombor Csata]] (*[[Ciumani]], [[2-a de aprilo]] [[1978]]): sociologo. * [[Melinda Csatári]] (*[[17-a de junio]] [[1967]]): ekonomikistino, radioredaktorino. * [[Áron Gusztáv Cseh]] (n. [[26-a de julio]] [[1972]]): diplomato, juristo, politologo * [[Gusztáv Cseh (patro)|Gusztáv Cseh]] ''pli maljuna'' ([[24-a de julio]] [[1900]] – [[26-a de januaro]] [[1972]]): grafikisto. * [[Gusztáv Cseh]] pli juna ([[13-a de julio]] [[1934]] - [[Cluj-Napoca]], [[19-a de junio]] [[1985]]): grafikisto. * [[Gyula Csehi]] ([[Szatmárnémeti]], [[26-a de novembro]] [[1910]] – Cluj-Napoca, [[21-a de junio]] [[1976]]): literaturteoriisto, universitata profesoro. * [[Péter Csehi]] pentristo, grafikisto. * [[Gábor Cseke]] (*[[29-a de julio]] [[1941]]): verkisto, poeto, publicisto. * [[Tamás Cseke]] (*[[1946]]): pentristo. * [[Béla Cselényi]] (*[[4-a de aprilo]] [[1955]]): poeto. * [[Zoltán Csendes]] ([[3-a de novembro]] [[1924]] – [[3-a de majo]] [[1959]]): statistikisto, universitata profesoro. * [[Ica Csengeri]] ([[7-a de januaro]] [[1913]] - [[Temeŝvaro]], [[19-a de oktobro]] [[1974]]) aktorino * [[István Csengery]] ([[30-a de januaro]] [[1887]] - [[Budapest]], [[3-a de decembro]] [[1946]]): memlerninto. akvarelisto karikaturisto. * [[Ferenc Csepregi Turkovics]] (? [[1700]] - samloke, [[24-a de majo]] [[1758]]): reformita eklezia verkisto. * Mihály Csepregi Turkovics (? [[1663]] - samloke, [[13-a de aprilo]] [[1704]]): reformita eklezia verkisto. * [[Lajos Csernátony]], ''Cseh'' (Kolozsvár, [[21-a de aŭgusto]] [[1823]] – [[Budapest]], [[4-a de marto]] [[1901]]): ĵurnalisto. * [[Éva Cs. Gyimesi]] (*[[11-a de septembro]] [[1945]]): lingvistino, literaturhistoriistino, universitata profesorino. * [[Vencel-József Csibi]] (*[[7-a de marto]] [[1945]]): inĝeniero pri mekaniko, universitata profesoro. * [[Endre Csiki]] ([[1-a de decembro]] [[1888]] - [[Cluj-Napoca]], [[11-a de januaro]] [[1949]]): komponisto. * [[Levente Csiki]] (*[[1954]]): grafikisto, pentristo de [[1989]] en [[Malmő]] ([[Svedujo]]). * [[Ibolya Csiky]] (*[[9-a de aprilo]] [[1945]]): aktorino. * [[János Csiky]] (Kolozsvár, [[3-a de oktobro]] [[1873]] – [[Újpest]], [[28-a de junio]] [[1917]]): komponisto, muziksciencisto. * [[Gábor Csire]] (*[[21-a de aprilo]] [[1964]]): biokemiisto, universitata asistanto. * [[Judit Csoma]] (*[[14-a de oktobro]] [[1952]]): aktorino. * [[Mária Csoma]] (*[[1944]]): kantistino (soprano). * [[Ferenc Csomafáy]] (*[[13-a de majo]] [[1936]]): fotografisto. * [[Ferenc Csortán]] (*[[14-a de aprilo]] [[1947]]): inĝeniro, arkitekturhistoriisto, [[Balkano]]-esploristo. * [[István Csucsuja]] (*[[19-a de aŭgusto]] [[1941]]): historiisto, universitata profesoro. * [[István Csűrös]] ([[Székástóhát]], [[3-a de majo]] [[1914]] - [[Cluj-Napoca]], [[2-a de aŭgusto]] [[1998]]): botanikisto, universitata profesoro. * [[Bálint Csűry]] ([[Egri]], [[13-a de februaro]] [[1886]] – [[Debrecen]], [[13-a de februaro]] [[1941]]): lingvisto, universitata profesoro, ano korespontanta da la [[Hungara Scienca Akademio]] (1927), inter [[1911]] kaj [[1932]] instruis en tiu urbo. * [[Ádám Czakó]] (*[[5-a de novembro]] [[1940]]): komponisto. * [[Attila Czanka]] (*[[1-a de majo]] [[1969]]): pezlevadisto, olimpikano. * [[Flóra Czoppán]] (Kolozsvár, [[24-a de aprilo]] [[1891]] – ?): aktorino. == D == * [[Constantin Daicoviciu]] ([[1898]]-[[1973]]): arkeologo, universitata profesoro, akademiano. * [[András Dálnoki]] ([[1922]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1968]]): aktoro. * [[István Dálnoky]] ([[Dalnoko]], [[11-a de marto]] [[1887]] - [[5-a de februaro]] [[1962]]): reĝisoro, aktoro. * Ágnes Daly ([[20-a de januaro]] [[1939]]): instruistino, libroredaktorino. * [[Pavel Dan]] ([[1907]]-[[1937]]): verkisto. * [[Tibor Dáné]] ([[24-a de marto]] [[1924]] - [[11-a de oktobro]] [[2006]]): verkisto, redaktoro. * [[Tibor Kálmán Dáné]] (*[[31-a de marto]] [[1954]]): instruisto pri matematiko, redaktoro. * [[Ádám Dankanits]] ([[2-a de januaro]] [[1932]] – [[Bukareŝto]], [[4-a de marto]] [[1977]]): historiisto, bibliotekisto, ĵurnalisto. * [[István Darkó (aktoro)|István Darkó]] ([[4-a de majo]] [[1954]] – [[Oradea]], [[7-a de septembro]] [[1982]]): aktoro. * [[Zsolt Darvay]] (*[[9-a de junio]] [[1968]]): informatikisto, universitata adjunkto. * [[Dezső Darvas]] ([[1909]] -?): aktoro. * [[Ferenc Dávid]] (? [[1510]]– [[Déva]], [[15-a de novembro]] [[1579]]): fondanto de unitariisma eklezio. * [[Lajos Dávid (matematikisto)|Lajos Dávid]] ([[28-a de majo]] [[1881]] – [[Leányfalu]], [[9-a de januaro]] [[1962]]): matematikisto, universitata profesoro. * Lajos Dávid (*[[3-a de junio]] [[1965]]): ĵurnalisto. * [[Leo Davida]] ([[1852]]-[[1929]]): rumana kuracisto, universitata profesoro. * Mimi De Caŭ, ''László Józsefné'' (Kolozsvár, ? [[1823]] – [[Újpest]], [[8-a de decembro]] [[1906]]): kantistino (koloratursoprano). * [[Antonia De Gerando]] ([[Parizo]], [[13-a de februaro]] [[1845]] – Kolozsvár, [[9-a de aprilo]] [[1914]]): pedagogino, verkistino. * [[Barna Deák]] (n. [[16-a de aprilo]] [[1943]]): arkitekto, scenejdokoraciisto * [[Gyöngyi Deák]] (n. [[30-a de aprilo]] [[1969]]): redaktorino. * [[Nándor Deák]] ([[Budapeŝto]] [[1883]] - Kluĵo, [[1953]]) pentristo * [[Péter Deák]] (Kolozsvár, ? [[1857]] [[Budapest]], [[7-a de marto]] [[1909]]): operetaktoro, teatrestro * [[Pál Deáki Filep]] ([[1738]] - [[Kolozsvár]], [[14-a de januaro]] [[1779]]) reformita eklezia verkisto * [[Sámuel Deáki Filep (poeto)|Sámuel Deáki Filep]], ''Deáki Fülöp'' ([[25-a de oktobro]] [[1784]] - [[Kolozsvár]], [[21-a de oktobro]] [[1855]]) poeto, tradukisto, literaturhistoriisto, ano korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] (1831). * [[Jenő Deési]] ([[1889]] - [[Satu Mare]], [[18-a de julio]] [[1967]]): hungara aktoro. * István Debitczky ? pentristo * [[Sándor Degenfeld-Schönburg]] grafo, (n. [[12-a de januaro]] [[1922]]): ekonomikisto, fakverkisto * [[Géza Delly-Szabó]] ([[Somogycsurgó|Csurgó]], [[19-a de majo]] [[1883]] – Cluj, [[1-a de novembro]] [[1961]]): komponisto, kapelestro. * [[Attila Demény]] (*[[2-a de marto]] [[1955]]): operreĝisoro, kapelestro. * [[Balázs Demény]] (*[[1989]] pianisto. * [[Péter Demény]] (n. [[24-a de julio]] [[1972]]): redaktoro, verkisto. * [[Piroska Demény (muzikfolkloristo)|Piroska Demény]] muzikfolkloristino * [[Piroska Demény (pedagogo)|Piroska Demény]] doktoro [[2006]], (*[[31-a de julio]] [[1963]], instruadfakulino, universitata adjunktino de [[UBB]]. * [[György Demeter (kuracisto)]] (?, [[1875]] - [[Szeged]], [[20-a de januaro]] [[1925]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Károly Demeter (botanikisto)|Károly Demeter]] ([[1852]] – [[Marosvásárhely]], [[12-a de marto]] [[1890]]): kolegia instruisto, botanikisto (muskesploristo). * [[László Demjén]] ([[1864]] - [[München]], [[1929]]): pentristo. * [[Tibor Dengyel]] ([[8-a de novembro]] [[1913]] - ): pentristo, ekde [[1948]] en [[Belgio]].[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/dengyel_tibor] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120206070246/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/dengyel_tibor |date=2012-02-06 }} * [[András Derzsi]], hungara ministro * [[Ervin Dezső]] ([[Pozsony]], [[15-a de marto]] [[1913]] - Cluj-Napoca, [[15-a de septembro]] [[1993]]): fizikisto, universitata profesoro. * [[Gábor Dezső]] ([[27-a de majo]] [[1947]] - samloke, [[16-a de februaro]] [[2006]]): matematikisto, universitata profesoro. * [[Sándor Diénes]] (*[[3-a de julio]] [[1925]]): kuracisto, universitata profesoro.. * [[Gheorghe Dima]] ([[Braŝovo]], [[10-a de oktobro]] [[1847]] - Cluj, [[4-a de junio]] [[1925]]): komponisto kaj kapelestro. * [[Iván Diószeghy]] pli juna (*[[21-a de oktobro]] [[1952]]): aktoro. * [[Gábor Ditrói]] (Kolozsvár, [[3-a de oktobro]] [[1884]] – [[Szeged]], [[7-a de majo]] [[1950]]): oftalmologo, universitata profesoro. * [[Mór Ditrói]], ''Himmelstein'' (Kolozsvár, [[5-a de oktobro]] [[1851]] – [[Budapest]], [[16-a de februaro]] [[1945]]): aktoro, teatrestro, fondantdirektoro de [[Vígszínház]]. * [[Tamás Ditrói]] skulptisto vivanta je komenco de 80-aj jaroj en [[Israelo]]. * [[Rezső Diviaczky]] ([[Budapeŝto]], [[17-a de februaro]] [[1876]] - Kluĵo, [[17-a de februaro]] [[1971]]) pentristo. * [[Erzsébet Dombi]], ''P. Dombi'' (*[[16-a de marto]] [[1942]]): lingvistino, lernolibrvekistino, universitata instruistino. * [[Imre Domby]] (*[[22-a de februaro]] [[1922]]) koreografo, baletmajstro. * [[Ilona Dorián]] (*[[14-a de septembro]] [[1927]]) aktorino. * Nicolae Drăganu ([[1884]]-[[1939]]): rumana lingvisto, literaturhistoriisto, universitata profesoro, urbestro. * [[Jenő Dsida]] ([[Szatmárnémeti]], [[17-a de majo]] [[1907]] - Kluĵo, [[7-a de junio]] [[1938]]): poeto, tradukisto.[http://mek.oszk.hu/00600/00640/ Ĉiuj poemoj] hungare. * [[Éva-Henrietta Dulf]] (n. [[4-a de februaro]] [[1974]]): inĝenierino, universitata docentino * [[Ödön Dusa]] (*[[7-a de januaro]] [[1943]] - [[Stokholmo]], [[29-a de novembro]] [[2007]]): aktoro, deklamisto.[http://www.szinhaz.hu/odon/index.htm] == E == * [[Tibor Ebergényi]] (*[[9-a de februaro]] [[1931]]): aktoro, reĝisoro. * [[Péter Eckstein Kovács]] (*[[5-a de julio]] [[1956]]): advokato, politikisto. * [[Emese Egyed]] ([[5-a de julio]] [[1957]]): poetino, literaturhistoriistino * [[Péter Egyed]] (*[[6-a de aprilo]] [[1954]]): poeto, verkisto, kritikisto, filozofhistoriisto. * [[Zoltán Egyed]] ([[19-a de aprilo]] [[1894]] - [[Budapest]], [[8-a de junio]] [[1947]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Mátyás Eisler]] ([[Páty]], [[2-a de septembro]] [[1865]] – Cluj, [[13-a de decembro]] [[1931]]): orientalisto, ĉefrabeno. * [[Károly Éjszaki]] ([[Bakonyréde]], [[2-a de oktobro]] [[1818]] – Kolozsvár, [[26-a de januaro]] [[1907]]): inĝeniero, dramverkisto. * [[Éva Eke]] (n. [[20-a de marto]] [[1954]]): arkitektorino * [[Emma Elekes]] (*[[17-a de septembro]] [[1932]]): aktorino. * [[Miklós Elekes]] ([[Óbecse]], [[3-a de septembro]] [[1897]] – Cluj, [[15-a de decembro]] [[1947]]): rumania hungara neŭrologiisto, fakverkisto. * [[Eleonora Enăchescu]] (*[[12-a de aŭgusto]] [[1952]]: operkantistino (soprano). * [[István Endrődi]] (*[[1920]]): pentristo. * [[József Engel]] ([[Vieno]], [[2-a de majo]] [[1807]] – Kolozsvár, [[2-a de junio]] [[1870]]): farmacisto, kuracisto, ano korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] (1859). * [[Béla Entz]] ([[Koloĵvaro]], [[10-a de marto]] [[1877]] - [[Pécsvárad]], [[14-a de januaro]] [[1959]]): kuracisto, patologo, universitata profesoro, ano de [[MTA]] ([[1945]]). * [[Géza Entz]] ([[30-a de majo]] [[1875]] – [[Budapest]], [[21-a de februaro]] [[1943]]): zoologo, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1932). * [[Géza Entz (arthistoriisto)|Géza Entz]] ([[Budapeŝto]], [[2-a de marto]] [[1913]] - Budapeŝto, [[3-a de marto]] [[1993]]: arthistoriisto, inter [[1941]] kaj [[1950]] en Kluĵo. * [[Géza Entz (pli juna, arthistoriisto)|Géza Entz]] ([[Kluĵo]], [[1949]]: arthistoriisto * [[György Enyedi]] ([[1551]] aŭ. [[1555]] – Kolozsvár, [[24-a de novembro]] [[1597]]): unitariisma episkopo, eklezia verkisto. * [[András Erdélyi]] (*[[2-a de junio]] [[1955]]) glitkuristo (olimpikano). * [[György Erdélyi]] ([[13-a de aprilo]] [[1923]] – [[Budapest]], [[21-a de februaro]] [[1983]]): ĵurnalisto. * [[Gyula Erdélyi]] ([[Holtmaros]], [[25-a de julio]] [[1909]] – Kolozsvár, [[31-a de januaro]] [[1978]]): rumania hungara pedagogo * [[Károly Erdélyi]] ([[Perjámos]], [[19-a de oktobro]] [[1859]] – Kolozsvár, [[13-a de majo]] [[1908]]): filologo, tradukisto * [[Margit Erdélyi]] ([[1-a de majo]] [[1864]] - [[Kispest]], [[18-a de oktobro]] [[1918]]): aktorino. * [[Rózsa Erdélyi]]; ''Róza Cordier Vanda'' (*[[3-a de julio]] [[1943]]): aktorino. * [[Borbála Erdélyiné Sáska]] ([[1800]] – [[Budapest]], [[12-a de aprilo]] [[1884]]): kantistino-aktorino. * [[László Erős]] (*[[31-a de majo]] [[1913]] - ): ĵurnalisto. * [[Klára Essig Kacsó]] (n. [[19-a de oktobro]] [[1940]]): artisto * [[János Esterházy (historiisto)]] naskiĝis kaj mortis en Kolozsvár * [[Ágnes Eszterházy]] ([[1901]] – [[München]], [[1956]]): aktorino. * [[Ilona Esterházy]]; ''Eszterházy''(Kolozsvár, [[18-a de majo]] [[1908]] – ?): aktorino. * [[Sándor Esterházy]] ([[19-a de oktobro]] [[1863]] – [[Budapest]], [[28-a de septembro]] [[1907]]): jurakademia profesoro, jurverkisto == F == * [[Rudolf Fabinyi]] ([[31-a de majo]] [[1879]] – [[Budapest]], [[30-a de oktobro]] [[1936]]): psikiatro. * [[József Faragó]] folkloristo. * [[Pál Faragó]] ([[Pereg]], [[4-a de aprilo]] [[1886]] – Kolozsvár, [[1-a de decembro]] [[1969]]): majstro pri ŝakproblemoj, olimpia ĉampiono de ŝakfinludo (1936) * [[Árpád Farkas (agrikulturisto)|Árpád Farkas]] ([[Tiszavasvári|Büd]], [[17-a de septembro]] [[1887]] – Cluj, [[30-a de marto]] [[1962]]): agrikultura fakverkisto, universitata profesoro * [[Csaba Szilárd Farkas]] (:[[1965]]): pentristo. * [[Attila Lajos Farkas]] (*[[26-a de aprilo]] [[1961]]): marionetaktoro. * [[Imreh Mária Farkasné]] (n. [[4-a de aprilo]] [[1947]]): ekonomikistino, fakverkistino * [[Lajos Farkas]] (?, [[1818]] – Kolozsvár, [[21-a de marto]] [[1852]]): aktoro, sufloristo, reĝisoro. * [[Ödön Farkas]] ([[Pusztamonostor]], [[27-a de januaro]] [[1851]] – Kolozsvár, [[11-a de septembro]] [[1912]]): komponisto. * [[Rose-Marie Farkas]] (*[[24-a de julio]] [[1964]]– ): kantistino (soprno). * [[Dezső Farnos]] ([[5-a de aŭgusto]] [[1860]] – ?, [[1922]]): instruisto, kulturhistoriisto. * [[Tibor Fátyol]] ([[9-a de oktobro]] [[1935]]): komponisto. * [[Aaron Fazakas]] ([[17-a de aprilo]] [[1974]]): komponisto. * [[János Fazakas]] ([[Málnás]], [[26-a de aŭgusto]] [[1910]] – Cluj, [[3-a de aŭgusto]] [[1979]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Antal Fehérváry]]; ''Kontra'' ([[Aba]], [[31-a de majo]] [[1825]] – Kolozsvár, [[10-a de oktobro]] [[1901]]): aktoro, teatrodirektoro. * [[Gizella Fejér, B.]] ''Gizella Bors'' (*[[12-a de februaro]] [[1923]]): tradukistino. * [[Lipót Fejér]] ([[Pécs]], [[9-a de februaro]] [[1880]] - [[Budapest]], [[15-a de oktobro]] [[1959]]): matematikisto * [[Gyula Fekete]] ([[8-a de majo]] [[1922]] - [[Sfântu Gheorghe]], [[17-a de aŭgusto]] [[1977]]): aktoro. * [[Margit Fekete]] ([[18-a de marto]] [[1903]] - Kluĵo, ? [[1969]]) pentristino. * [[Mihály Fekete]] ([[Csongrád]], [[31-a de decembro]] [[1884]] – Cluj, [[16-a de aprilo]] [[1960]]): aktoro, teatrestro. * [[Victor Felea]] ([[24-a de majo]] [[1923]] - [[Cluj-Napoca]], [[28-a de marto]] [[1993]]): poeto, kritikisto. * [[Lajos Felméri]] ([[Székelyudvarhely]], [[1840]] - [[1894]]): ĵurnalisto, universitata profesoro * [[Sándor Fenyves]] ([[24-a de majo]] [[1904]] - [[13-a de novembro]] [[1975]]) operkantisto (baritono). * [[Simon Ferencz]] ([[10-a de majo]] [[1895]] – [[Budapest]], [[9-a de januaro]] [[1962]]): militisto de laboristmovado. * [[Zsuzsanna Ferencz]], familia nomo ''Jagamas'' ([[20-a de novembro]] [[1947]]) verkistino, ĵurnalistino. * [[Enikő Ferenczi]] (*195?): verkistino. * [[Géza Ferenczi]] (*[[22-a de junio]] [[1924]] -): arkeologo. * [[István Ferenczi (arkeologo)|István Ferenczi]] ([[15-a de aprilo]] [[1921]] - samloke, [[8-a de majo]] [[2000]]): arkeologo. * [[Magda Ferenczi]] ([[11-a de januaro]] [[1890]] – [[Sztána]], [[2-a de januaro]] [[1913]]): verkisto. * [[Sári Ferenczi]], ''Bató Józsefné'' (Kolozsvár, [[23-a de junio]] [[1887]] – [[Budapest]], [[8-a de marto]] [[1952]]): verkistino, literaturhistoriistino. * [[György Ferenczy]] ([[14-a de aprilo]] [[1901]] – [[Bukareŝto]], [[27-a de aprilo]] [[1967]]): redaktoro, verkisto. * [[Gyula Ferenczy]] ([[12-a de aprilo]] [[1891]] – [[Budapest]], [[13-a de februaro]] [[1962]]): komponisto, dramverkisto, teatrorganizanto, aktoro. * [[Júlia Ferenczy]] ([[Nyárádszentbenedek]], [[3-a de aprilo]] [[1909]] - [[Cluj-Napoca]], [[1999]]): pentristino. * [[Marcella Ferenczy László]], familinom [[Margit Ferenczy]] ([[Kisnamény]], [[1903]] - [[Kluĵo]], 6-a? de marto [[1940]]): porinfana verkistino, redaktorino * [[György Feszt]] (*[[15-a de septembro]] [[1925]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[László Feszt]] ([[17-a de oktobro]] [[1930]]): grafikisto, universitata profesoro.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/feszt_laszlo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080424014450/http://www.artportal.hu/lexikon/muveszek/feszt_laszlo |date=2008-04-24 }} * [[László Feszt (pli juna)]] (*[[2-a de novembro]] [[1957]]): grafikisto [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/feszt_laszlo_ifj/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080424014453/http://www.artportal.hu/lexikon/muveszek/feszt_laszlo_ifj |date=2008-04-24 }} * [[Tibor Feszt]] (*[[23-a de septembro]] [[1929]]): kuracisto, ĉefesploristo. * [[Klára Fey]], (Szabó) (n. [[10-a de majo]] [[1948]]): atletino, trejnistino, topografino * [[Ferenc Fiala]] ([[19-a de decembro]] [[1906]] – [[Saarbrücken]], [[14-a de septembro]] [[1988]]): inĝeniero, publicisto, redaktoro. * [[József Finta]], fama hungara arkitekto * [[Balázs Fitz]] (*[[2-a de januaro]] [[1944]]): boksisto. * [[Antal Fleischer]] ([[Kecskemét]], [[19-a de julio]] [[1845]] – Kolozsvár, [[28-a de novembro]] [[1877]]): kemiisto, universitata profesoro. * [[Jenő Flóra]] ([[1-a de majo]] [[1914]] - [[Cluj-Napoca]], [[22-a de oktobro]] [[1982]]): aktoro. * [[Alexandru-Milan Florian]] (*[[22-a de decembro]] [[1937]]- Kluĵo, [[27-a de marto]] [[2004]]): grafikisto. * [[Éva Fodor Nagy]] (*[[Petroşani]], [[2-a de februaro]] [[1928]]): pentristino, grafikistino.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/fodor_nagy_eva] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120206080620/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/fodor_nagy_eva |date=2012-02-06 }} * [[Octavian Fodor]] ([[1913]]-[[1976]]): internisto. * [[Sándor Fodor]] (*[[Miercurea Ciuc]], [[7-a de decembro]] [[1927]]): verkisto, tradukisto.[http://mek.oszk.hu/02500/02507/ Csipike hungarlingve] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070708112701/http://mek.oszk.hu/02500/02507/ |date=2007-07-08 }}. * [[László Fodorpataki]] (*[[6-a de aprilo]] [[1968]]): biologo, universitata profesoro. * [[Fanny Eszter Fogel]] ([[2-a de marto]] [[1968]]): operkantistino (soprano). * [[Erik Forfota]] ([[24-a de aprilo]] [[1903]] – [[Santa Barbara]], [[Kalifornio|California]], [[Usono]], [[21-a de oktobro]] [[1966]]): kuracisto, radiologo, universitata profesoro. * [[Ferenc Forrai]] (*[[1915]] - ?): aktoro. * [[Ágnes Forró]] (*[[10-a de oktobro]] [[1956]]): pentristino, grafikistino, ceramikistino.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/forro_agnes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120206071405/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/forro_agnes |date=2012-02-06 }} * [[Antal Forró]] ([[Mărtănuş]], [[7-a de marto]] [[1924]] - Kluĵo, [[11-a de aŭgusto]] [[1982]]): pentristo, grafikisto, altlerneja instruisto.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/forro_antal] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120206070634/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/forro_antal |date=2012-02-06 }} * [[Ilona Földesi]] ([[1904]] – [[Satu Mare]], [[1970]]: aktorino. * [[Katalin Fugulyán]] ([[Ópalánka]], [[24-a de januaro]] [[1888]] – Cluj, [[23-a de julio]] [[1969]]): kuracistino, unu el unuaj transilvaniaj verinkuracistoj. * [[Virgil Fulicea]] ([[Vaidarecea]], [[9-a de aŭgusto]] [[1907]] - Cluj-Napoca, ?[[1979]]): skulptisto. * [[Gheorghe Funar]] ([[Sânnicolau Mare]], *[[29-a de septembro]] [[1949]]): ekonomo, politikisto, urbestro de Cluj-Napoca inter [[1992]]-[[2002]]. * [[Károly Fuhrmann]] ([[31-a de julio]] [[1912]] - samloke, [[27-a de junio]] [[1991]]): juvelisto. * [[Radu Fulger]] (*[[2-a de oktobro]] [[1923]] - ): pentristo. * [[Géza Fülöp]] (*[[23-a de novembro]] [[1930]]): kemiisto, scienca publicisto. * [[Klára Fülöp]] (*[[18-a de novembro]] [[1939]]): aktorino. * [[Mihály Fülöp (aktoro)|Mihály Fülöp]] (*[[5-a de februaro]] [[1928]]): aktoro. * [[Miklós Fülöp (verkisto)|Mihály Fülöp]] (*[[4-a de aprilo]] [[1935]]): verkisto. * [[Sándor Fülöp]], ''Fóti'' (*[[27-a de marto]] [[1899]] – ?): aktoro. * [[Ágoston Franzenau]] ([[2-a de septembro]] [[1856]] – [[Rákospalota]], [[19-a de novembro]] [[1919]]): paleontologo, mineralogo, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1896). * [[Géza Fratta]] ([[31-a de oktobro]] [[1883]] – Cluj, [[3-a de oktobro]] [[1939]]: aktoro. * [[Vilma Fratta]] (*[[5-a de marto]] [[1866]] - [[?]]): kantistaktorino. == G == * [[Gábor Gaál]], familia nomo ''Gál'' ([[Budapest]], [[8-a de marto]] [[1891]] – Cluj, [[13-a de aŭgusto]] [[1954]]): redaktoro de revuo [[Korunk]], literaturkritikisto, publicisto. * [[György Gaal]] (*[[16-a de februaro]] [[1948]]): kulturhistoriisto, lokhistoriisto. * [[László Gabányi]] ([[18-a de decembro]] [[1879]] – [[Budapest]], [[23-a de januaro]] [[1943]]): aktoro. * [[Csilla Gábor]] (*[[6-a de julio]] [[1963]]): literaturhistoriistino, universitata profesorino. * [[Kinga Gál]] (n. [[6-a de septembro]] [[1970]]): juristino, eŭropa parlamentanino de FIDESZ-partio (2004-2009, 2009- [[Hungario]]) * [[László Gál]] (?, [[1777]] – Kolozsvár, [[8-a de julio]] [[1848]]): advokato, jurverkisto. * [[András Gáll]] (n. [[31-a de marto]] [[1930]]) verkisto, ĵurnalisto, publicisto. * [[Ferenc Gáll]]: hungaradevena franca pentristo. * [[István Galló]] (*[[8-a de novembro]] [[1930]]): kemiisto, scienca esploristo. * [[Zsigmond Gámán]] ([[2-a de marto]] [[1829]]– ? ): ekonomia fakverkisto * [[Dezső Garda]] (*[[26-a de aŭgusto]] [[1948]]) – sociologo, historiisto, politikisto. * [[Ede Géber]] ([[Körmend]], [[19-a de novembro]] [[1840]] – Kolozsvár, [[1-a de oktobro]] [[1890]]): dermatologo, universitata profesoro. * [[József Adolf Gegő]], piarista astronomo * [[Anikó Gerendi]] (*[[20-a de januaro]] [[1952]]): grafikistino.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/gerendi_aniko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080413131219/http://www.artportal.hu/lexikon/muveszek/gerendi_aniko |date=2008-04-13 }} * [[Jenő Gergely]] ([[4-a de marto]] [[1896]] – samloke, [[10-a de majo]] [[1974]]) matematikisto, lernolibrverkisto. * [[László Gergely]] (*[[21-a de novembro]] [[1941]]): ĉefredaktoro de hungarlingva fakrevuo [[Közoktatás]] (Publikinstruado). * [[Piroska B. Gergely]] (*[[6-a de novembro]] [[1932]]): lingvistino, universitata docentino. * [[Attila Geréb]] ([[27-a de junio]] [[1946]]): aktoro. * [[Pál Gergely]] ([[1902]]. – [[Budapest]], [[27-a de oktobro]] [[1982]]): bibliotekisto, literaturhistoriisto. * [[Sándor Giliga]] (n. [[1-a de septembro]] [[1971]]): rradiredaktoro, inĝeniero pri elektro * [[Gheorghe Gorun]] (n. [[14-a de julio]] [[1949]]): instruisto, historiisto, muzeologo * [[Mihály Gócz]] ([[1945]] - [[Târgu Mureş]], [[1973]]): aktoro. * [[Eugen Gogan]] (*[[9-a de novembro]] [[1938]]): skulptisto. * [[Dan Mihai Goia]] (*[[10-a de aŭgusto]] [[1952]]): komponisto, kapelestro. * [[Ion Goia]] ([[1892]]-[[1982]]): internisto, universitata profesoro. * [[Annamária Gombár]] ([[22-an de aprilo]] [[1968]] asistantino de reĝisoro [http://www.hungarianopera.ro/index.php?option=com_content&view=article&id=275&lang=ro&Itemid= Retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120119224312/http://www.hungarianopera.ro/index.php?option=com_content&view=article&id=275&lang=ro&Itemid= |date=2012-01-19 }} * [[Zoltán Gombos]] ([[21-a de januaro]] [[1905]] – [[Cleveland]], [[26-a de novembro]] [[1984]]): redaktoro, eldonisto. * [[Ferdinánd Zsongor Goresz]] (n. [[8-a de aŭgusto]] [[1964]]): universitata instruisto, inĝeniero pri konstruo * [[László Gönczi]] ([[Székelyudvarhely]], [[26-a de majo]] [[1891]] – Kluĵo, [[1952]]): direktoro de la reformita kolegio inter [[1933]] kaj [[1948]]. * [[Aurél Gredinár]] ([[2-a de septembro]] [[1896]] – samloke, [[21-a de marto]] [[1967]]) ĵurnalisto, dramverkisto. * [[György Griger]] ([[Csabacsüd]], [[6-a de decembro]] [[1879]] – Cluj, [[19-a de julio]] [[1946]]): ĝardenisto, ornamplantpliboniganto. * [[Gusztáv Groisz]], hungara juristo * Gusztáv [[Ernő Grünwald]] (*[[23-a de aprilo]] [[1931]]): kemiisto, scienca esploristo. * [[Albert Gulácsy]] (*[[22-a de januaro]] [[1918]]- [[Oradea]], [[27-a de oktobro]] [[2007]]): aktoro. * [[István Guman]], hungara astronomo (1919-2019) * [[Béla Guráth]] (n. [[28-a de aprilo]] [[1942]]): biofizikisto, prielektra inĝeniero, universitata profesoro * [[Júlia Gusztinyi]] (?– [[Kolozsvár]], [[1849]]): kantistino, aktorino. * [[Mihály Guttman]] (*?): instruisto pri muziko, lernejestro, honora prezidanto de [[Romániai Magyar Dalosszövetség]]. * [[Miklós Guzner]] ([[9-a de julio]] [[1905]] – [[Târgu Mureş]], [[18-a de oktobro]] [[1972]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Ilona Gyárfás]] ([[8-a de januaro]] [[1932]]) gimnastikisto, olimpikanino. * [[Sámuel Gyarmathi]] ([[15-a de julio]] [[1751]] – samloke, [[4-a de marto]] [[1830]]): lingvisto, kuracisto. * [[Andrea Gyarmati]] (*[[11-a de decembro]] [[1972]]): biologino. * [[Ferenc Pál Gyergyay]] (*[[25-a de oktobro]] [[1922]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Jenő Gyalui]] ([[24-a de aŭgusto]] [[1897]] – samloke, [[9-a de majo]] [[1921]]) scenarlibretisto. * [[Csongor Gyárfás]] (n. [[29-a de januaro]] [[1956]]): akvopilkisto * [[Éva Gyulányi]], ''Eugenia Csapó'' (*[[15-a de marto]] [[1915]]): aktorino * [[Árpád Gyergyai (pli juna)|Árpád Gyergyai]] ([[21-a de aprilo]] [[1881]] – samloke, [[1-a de aprilo]] [[1952]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Ferenc Gyergyai]] ([[4-a de novembro]] [[1799]] - samloke, [[20-a de marto]] [[1874]]): tradukisto, redaktoro, lingvisto. * [[Levente Gyöngyösi]] (*[[1975]]): komponisto. * [[Zoltán Attila Györfi]] (*[[22-a de marto]] [[1941]]): kemiisto, scienca esploristo. * [[Erzsébet Simone Györfi-Deák]] (*[[6-a de marto]] [[1961]]): instruistino pri matematiko, poetino. * [[Lajos György]] ([[Marosvásárhely]], [[3-a de aprilo]] [[1890]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[31-a de decembro]] [[1950]]) literaturhistoriisto, bibliografo, redaktoro. * [[Ferenc Gyulai]] (?, [[1817]] – Kolozsvár, [[6-a de decembro]] [[1866]]): aktoro, direktoro, reĝisoro. * [[Pál Gyulai (historiisto)|Pál Gyulai]] ([[Bukareŝto]], [[18-a de januaro]] [[1936]]- [[Kluĵo]], fino de aŭgusto aŭ 1-a de septembro [[2007]]): historiisto, muzeologo. * [[Pál Gyulai]] ([[25-a de januaro]] [[1926]] - [[Budapest]], [[9-a de novembro]] [[1909]]): literaturkritikisto, poeto, verkisto. * [[Sámuel Gyulai]] (fino de la [[18-a jarcento]], post [[1830]]: kuprogravuristo. * [[Tibor Gyulay]] ([[12-a de aprilo]] [[1887]] – [[Békéscsaba]], [[25-a de decembro]] [[1960]]): priindistriafera ministro de [[Hungario]]. * [[Előd Gyurka]] (*[[23-a de julio]] [[1943]]): naĝisto, fotoraportisto. * [[István Gyurkó]] ([[Encs]], [[28-a de januaro]] [[1924]] – [[Cluj-Napoca]], [[13-a de majo]] [[1990]]): zoologo, fakverkisto. == H == * [[Péter Pál Habala]] (n. [[10-a de februaro]] [[1947]]): skermomajstro, universitata profesoro * [[Péter Habala]] (n. [[16-a de januaro]] [[1975]]): instruisto pri korpedukado, skermtrejnisto * [[Zsuzsa Hadházy]] (*[[9-a de marto]] [[1952]]): redaktorino. * [[Árpád Hadnagy]] (n. [[3-a de novembro]] [[1943]]): esploristo pri geologio * [[Sándor Hadnagy]] (n. [[7-a de marto]] [[1955]]): instruisto, enigmfaristo * [[Ionel Haiduc]] ([[9-a de majo]] [[1937]]): kemiisto, universitata profesoro, ekde la [[5-a de aprilo]] [[2006]] prezidanto de la Scienca Akademio de Rumanio. * [[Károly Haják]] ([[Budapest]], [[24-a de aŭgusto]] [[1886]] – [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[6-a de septembro]] [[1970]]): violonisto, aldviolonisto, komponisto. * [[Attila Hajdu]] (n. [[5-a de aprilo]] [[1945]]): dentisto, amatora fotisto. * [[Mihály Halász]] (*[[21-a de majo]] [[1938]]): kapelestro. * [[Gusztáv Haller]] (1873-1923): urbestro de Kolozsvár * [[Erika Halmágyi]] (n. [[21-a de septembro]] [[1974]]): ĵurnalistino, redaktorino * [[Katalin Halmos]] (n. [[19-a de novembro]] [[1950]]): muzikinstruistino, lernolibroverkistino * [[Péter Hamburg]] (*[[3-a de februaro]] [[1929]]): matematikisto. * [[Zoltán Hankó]] ([[12-a de januaro]] [[1910]] – [[Târgu Mureş]], [[20-a de junio]] [[1978]]): farmacisto, altlerneja instruisto. * [[Gyula Hantos]] ([[29-a de junio]] [[1903]] – [[Budapest]], [[21-a de decembro]] [[1945]]): geografo, universitata profesoro. * [[András Hantz]] (*[[3-a de februaro]] [[1934]]): kemiisto, scienca esploristo. * [[Irén Hantz-Lám]] (*[[25-a de majo]] [[1937]]): geografino, kulturhistoriistino. * [[Gyula Haraszti]] ([[25-a de aŭgusto]] [[1858]] – [[Budapest]], [[15-a de julio]] [[1921]]): literaturhistoriisto, universitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1903). * [[Viktor Haray]], familia nomo ''Horváth'' ([[1818]]-[[23-a de julio]] [[1882]]): verkisto. * [[Judit Hary]] (*[[1-a de septembro]] [[1968]]): operkantistino. * [[Ferenc Hatházy]] (*[[27-a de oktobro]] [[1929]]): redaktoro. * [[Teodor Harşia]] ([[Filpişu Mare]], [[2-a de marto]] [[1914]] - [[Cluj-Napoca]], ? [[1987]]): pentristo. * [[Emil Haţeganu]] ([[1878]]-[[1959]]): juristo. * Iuliu Haţeganu ([[1885]]-[[1959]]): kuracisto, universitata profesoro. * Béla Havas (?): pentristo. * [[István Hegedűs]] ([[7-a de septembro]] [[1848]] – [[Orosháza]], [[31-a de decembro]] [[1925]]): literaturhistoriisto, tradukisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]].(1910). * [[Sándor Hegedüs]] ([[22-a de aprilo]] [[1847]] – [[Budapest]], [[28-a de decembro]] [[1906]]): politikisto, ministro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1893). * [[Zoltán Hegedűs]] ([[18-a de julio]] [[1912]] – [[Budapest]], [[7-a de januaro]] [[1989]]): poeto, verkisto, redaktoro, laŭreato de [[Baumgarten-premio]] (1946). * [[Lili Hegyi V.]] ([[Dunaharaszti]], [[1883]] – Cluj, [[1967]]): aktorino, kantistino. * [[Ákos Heigel]] ([[2-a de septembro]] [[1883]] - [[10-a de januaro]] [[1962]]): verkisto * [[András Heim]] (*[[18-a de septembro]] [[1946]]): grafikisto. * [[Gusztáv Herédi]], pseŭdonomo: ''Géza Dombi'' ([[14-a de majo]] [[1925]] - samloke, [[11-a de julio]] [[1997]]): verkisto, publicisto. * [[István Herzenberger]] (? - Marosvásárhely, majo [[1893]]): komponisto, kapelestro. * [[László Heinrich]] ([[9-a de septembro]] [[1910]] – Kolozsvár, [[7-a de decembro]] [[1985]]): scienchistoriisto, verkisto. * [[(Döme) Elemér Hetényi]] ([[Ádánd]], [[1866]] – [[Kolozsvár]], [[1943]]): aktoro, reĝisoro, pedagogo. * [[Gáspár Heltai]] ([[Nagydisznód]] aŭ. [[Nagyszeben]], [[1490]] aŭ. [[1510]] – Kolozsvár, [[1574]]): protestanta predikisto, presisto, verkisto. * [[Gáspár Heltai (pli juna)|Gáspár Heltai]] (? - samloke, [[18-a de oktobro]] [[1616]]): presisto, verkisto. * [[Gusztáv Hennyey]] ([[25-a de septembro]] [[1888]] – [[München]], [[14-a de junio]] [[1977]]): generalkolonelo, ministro pri eksteraj aferoj. * [[Ferenc Herbich]] ([[Pozsony]], [[15-a de januaro]] [[1821]] – Kolozsvár, [[15-a de januaro]] [[1887]]): geologo. * [[Gergely Herepei]] ([[21-a de februaro]] [[1807]] – Kolozsvár, [[4-a de julio]] [[1859]]): ref. pastro, eklezia verkisto. * [[János Herepei]] ([[11-a de oktobro]] [[1891]] – [[Szeged]], [[30-a de oktobro]] [[1970]]): muzeologo, arkeologo. * [[József Hercz]] (n. [[12-a de junio]] [[1952]]): pugnobatalisto * [[Margit Hermann]] ([[1891]] - ?) pentristo * [[Piroska Hévizi]] ([[Koloĵvaro]], [[1915]] - [[Budapeŝto]], [[1994]]) pentristo. * [[György Hintz]] ([[6-a de septembro]] [[1874]] – Kolozsvár, [[5-a de majo]] [[1956]]): farmaciisto, prezidanto de asocio de farmacistoj de urbo. * [[Elemér Hirsch]] ([[?]] - [[?]], [[1952]]): piedpilkisto (olimpikano). * [[Clemente Aurel Hodis Cosmin]] (*[[8-a de septembro]] [[1974]]): grafikisto. * [[Georg Hoffgreff]] (? – Kolozsvár, fino de [[1558]] aŭ komenco de [[1559]]): presisto, librokomercisto. * [[Erzsébet Hollandus]] (n. [[30-a de septembro]] [[1942]]): kuracistino, pentristino * [[Péter Holok]] (n. [[2-a de junio]] [[1944]]): inĝeniero pri mekaniko, redaktoro, lernolibroverkisto * [[Iosif Horak]] ([[31-a de oktobro]] [[1912]] - ?): grafikisto. * [[András Hóry]] (Kolozsvár, [[5-a de januaro]] [[1883]] – [[Vieno]], [[2-a de aprilo]] [[1971]]): diplomato, politikverkisto. * [[Andor Horváth]] (*[[8-a de marto]] [[1944]]): eseisto, tradukisto, redaktoro. * [[Béla Horváth]] ([[Ineu]], [[23-a de aprilo]] [[1927]] – Cluj-Napoca, [[5-a de septembro]] [[1981]]): aktoro, reĝisoro. * [[Előd Benjamin Horváth]] (Kluĵo, [[1988]]): poeto. * [[Ioan Francisc Horvat-Bugnariu]] (*[[26-a de aprilo]] [[1945]]): grafikisto. * [[Henrik Horváth (tradukisto)|Henrik Horváth]] ([[1883]] – [[Budapest]], julio [[1947]]): hungara tradukisto. * [[József Horváth (aktoro)|József Horváth]] (? – Kolozsvár, [[1830]]): aktoro, direktoro, tradukisto. * [[József Horváth]] (*[[9-a de septembro]] [[1975]]): ĥorgvidanto, kapelestro. * [[Paula Horváth]]; ''Polixena Soós'' (Kolozsvár, [[18-a de junio]] [[1872]] – ?): aktorino. * [[Sándor Horváth]] ([[1850]] – [[Budapest]], [[26-a de majo]] [[1922]]): arbarinĝeniero, fakverkisto. * [[Gyöngyvér Horváth Szőke]] (n. [[9-a de februaro]] [[1952]]): grafikistino. Retpaĝo [http://kollografia-hgy.fw.hu/], [http://www.erdelyimuveszet.ro/portfolio/horvath/horvgy.htm Portfolio]{{404|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * [[Gyula H. Szabó]] (*[[17-a de januaro]] [[1951]]): redaktoro, libroeldonisto. * [[Márton Hosszú]] ([[Balassagyarmat]], [[27-a de aŭgusto]] [[1894]] - [[Hockliffe]], [[24-a de novembro]] [[1953]]): portretisto de [[Pio la 11-a]] plenkreskuliĝis en tiu urbo. * [[Lya Hubic]] ([[9-a de januaro]] [[1911]], [[Paleu]] - [[16-a de februaro]] [[2006]], [[Cluj-Napoca]]): soprano. * [[László Hunyadi (aktoro)|László Hunyad]]([[30-a de oktobro]] [[1951]] - [[Cluj-Napoca]], [[2-a de oktobro]] [[2001]]): aktoro. * [[Mátyás Hunyadi]] (*[[16-a de februaro]] [[1958]]): poeto. * [[Sándor Hunyady]] ([[2-a de oktobro]] [[1890]] - [[Budapeŝto]], [[10-a de oktobro]] [[1942]]): dram- kaj romanverkisto, novelisto. * [[Sándor Huszár]] ([[15-a de aprilo]] [[1929]] - [[Békéscsaba]], [[13-a de decembro]] [[2005]]) – prozaisto, dramverkisto, tradukisto, redaktoro, teatrodirektoro. * [[György Huszti]] ([[Huszt]], ? [[1710]] - Kolozsvár, somero de jaro [[1767]]: reformita eklezia verkisto, lingvosciencisto. == I == * [[George Iarosevici]] ([[Alexandrovka]], [[24-a de junio]] [[1910]] - Cluj-Napoca, [[12-a de aprilo]], [[1975]]): muzikinstruisto, violonĉelisto. * [[Iván Illés]], hungara ekonomo. * [[István Mihály Ilyés]] (*[[20-a de aŭgusto]] [[1941]]): biologo, kunlaboranto de Biologia Esplorcentro, exlibriso-kolektanto. * [[Mária Imecs]] (*[[17-a de februaro]] [[1948]]): elektroinĝenierino, universitata profesorino. * [[Géza Imrédy]] ([[Versec]], [[19-a de januaro]] [[1909]] – Cluj-Napoca, [[2-a de junio]] [[1987]]: aktoro. * [[István Imreh (biologo)|István Imreh]], ''Imreh Sz.'' (*[[9-a de julio]] [[1945]]): biologo, genetikisto. * [[Lajos Imre]] ([[Hódmezővásárhely]], [[4-a de novembro]] [[1888]] – Cluj, [[8-a de marto]] [[1974]]): pedagogia verkisto. * [[Frigyes Incze]] (*[[9-a de decembro]] [[1916]]): kontrabasisto. * [[Jolán Incze]] (*[[20-a de novembro]] [[1928]]): geologino, adjunktino. * [[Sándor Incze]] ([[10-a de aŭgusto]] [[1889]] – [[New York]], [[24-a de januaro]] [[1966]]): redaktoro, verkisto. * [[Aurel Isac]] ([[1845]]-[[1932]]: advokato. * [[Emil Isac]] ([[1881]]-[[1954]]): verkisto. * [[Mircea Istrate]] (*[[27-a de septembro]] [[1929]]): komponisto. * [[Johanna Izsó]] ([[17-a de junio]] [[1922]] - [[Timişoara]], ?): aktorino. == J == * [[Ioana Joca]] (*[[1979]]): reĝisorino [http://www.flechettefilms.com/ioanajoca/ Ŝia retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927220637/http://www.flechettefilms.com/ioanajoca/ |date=2007-09-27 }}. * [[Johannes Jacobinus]] ([[1574]] aŭ [[23-a de marto]] [[1575]] – [[Brassó]], [[17-a de julio]] [[1603]]): kanceliero de [[Transilvanio]]. * [[Géza Jakab]], familia nomo ''Szentgericzei Jakab'' ([[13-a de februaro]] [[1904]] – [[Budapest]], [[2-a de januaro]] [[1972]]) – poeto, ĵurnalisto. * [[György Jakab]] (*[[24-a de majo]] [[1954]]): aktoro, reĝisoro. * [[Klára Júlia Jakó]] (*[[26-a de junio]] [[1962]]): historiistino, scienca esploristino, redaktorino. * [[Jakab Jakobi]] (?, [[1827]] – samloke, oktobro [[1882]]): kapelestro, komponisto. * [[Miklós Jakobovits]] (*[[9-a de aŭgusto]] [[1936]]): pentristo, muzeografo, artvekisto. * [[Béla Jancsó]] ([[Marosújvár]], [[25-a de julio]] [[1903]] - Cluj, [[28-a de julio]] [[1967]]): verkisto, kuracisto. * [[Elemér Jancsó]] ([[Marosújvár]], [[10-a de aprilo]] [[1905]] - Cluj, [[1971]]): literaturhistoriisto. * [[Miklós Jancsó (farmakologo)|Miklós Jancsó]] ([[27-a de aprilo]] [[1903]] – [[Szeged]], [[16-a de aprilo]] [[1966]]): universitata profesoro, farmakologo, akademiano, laŭreato de [[Kossuth-premio]]. * [[Miklós Jancsó (kuracisto)|Miklós Jancsó]] ([[14-a de oktobro]] [[1868]] – Cluj, [[19-a de julio]] [[1930]]): internisto, universitata profesoro. * [[Miklós Jancsó (aktoro, verkisto)|Miklós Jancsó]] (*[[1946]]): aktoro, verkisto. * [[Noémi Jancsó]] ([[1988]] - [[25-a de julio]] [[2010]]) poetino.[http://koliver.wordpress.com/2010/08/01/jancso-noemit-eltemettek-de-halalanak-korulmenyei-meg-mindig-tisztazatlanok/] * [[András Janitsek]] (*[[18-a de oktobro]] [[1949]]) grafikisto. * [[György Jánosházy]] (*[[20-a de junio]] [[1922]]): poeto, tradukisto, reĝisoro, kritikisto. * [[Zelma Jánosi]] ([[3-a de majo]] [[1921]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[7-a de decembro]] [[1957]]) aktorino. * [[Jenő Janovics]] ([[Ungvár]], [[8-a de decembro]] [[1872]] – [[16-a de novembro]] [[1945]], Cluj) – aktoro, reĝisoro, literaturhistoriisto, scenoverkisto, kulturpolitikisto. * [[Tudor Jarda]] ([[11-a de februaro]] [[1922]]): komponisto. * [[Györgyné Jászó]], [[Margit Clauser]] (Kolozsvár, [[13-a de majo]] [[1887]] – [[Budapest]], [[27-a de oktobro]] [[1963]]): muzikpedagogino. * [[Ernő Jendrassik]] ([[7-a de junio]] [[1858]] – [[Budapest]], [[21-a de decembro]] [[1921]]): internisto, neŭrologiisto, universitata profesoro, akademiano. * [[Dezső Jenei]] (*[[25-a de junio]] [[1960]]): glitkuristo (olimpikano). * [[Ilona Janei Gyulai]] (n. [[12-a de junio]] [[1946]]): skermtrejnistino * [[Erzsébet Jeney-Lám]], ''Jeney Ádámné'' (*[[14-a de septembro]] [[1931]]): psikologino, artverkistino, ilustraciistino. * [[László Jeney]] (*[[30-a de majo]] [[1923]]) akvopilkisto, olimpikano * [[Attila Joikits]] (n. [[22-a de septembro]] [[1939]]): instruisto pri historio, fakverkisto * [[Tibor Joó]] ([[21-a de aŭgusto]] [[1901]] - [[Budapest]], [[1-a de marto]] [[1945]]) filozofo, publicisto, bibliotekisto]): restarigisto, pentristo. * [[Béla Jordáky]] ([[28-a de januaro]] [[1919]] - [[Budapest]], [[21-a de decembro]] [[1995]]) naĝisto, akvopilkisto, olimpikano * [[Lajos Jordáky]] ([[6-a de septembro]] [[1913]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[29-a de novembro]] [[1974]]) sociologo, publicisto, teatrohistoriisto. * [[Tamás Jordán]], ''Kolozsvári Jordán'' ([[1539]] – [[Brünn]], [[6-a de februaro]] [[1585]]): kuracisto. * [[Sándor Józsa]] ([[1910]] - ?) pentristo. * [[Kálmán Jósika]], barono (? [[1837]] - [[Budapest]], [[6-a de aŭgusto]] [[1910]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Sámuel Jósika (ministro)|Sámuel Jósika]], barono ([[Salzburg]], [[23-a de aŭgusto]] [[1848]] – Kolozsvár, [[4-a de junio]] [[1923]]): politikisto, ministro, grandbienulo. * [[Sámuel Jósika (ĉefkanceliero)|Sámuel Jósika]], barono ([[7-a de julio]] [[1805]] – [[Vieno]], [[28-a de marto]] [[1860]]): politikisto, ĉefkanceliero de [[Transilvanio]]. * [[Márta Józsa]] (*[[26-a de januaro]] [[1962]]): ĵurnalistino, verkistino.[http://www.szepiroktarsasaga.hu/index.php?pageid=295] * [[László Józsa]] (*[[5-a de januaro]] [[1953]]): ĉefredaktoro de [[Szilágyság]]. * [[Sándor Józsa]]: pentristo. * [[József Judik]] ([[3-a de oktobro]] [[1891]] – [[Budapest]], [[14-a de septembro]] [[1951]]): financa kaj ekonomia fakulo. * [[Tamás Juhász]] (*[[23-a de januaro]] [[1946]]): reformita teologo, universitata profesoro. * [[Lajos Juhos]] ([[8-a de aŭgusto]] [[1879]] – [[Keszthely]], [[18-a de januaro]] [[1940]]): agrikultura uzinscienca fakverkisto. == K == * [[Melinda Kaba]], hungara arkeologo * [[Annamária Kabán]] (*[[16-a de januaro]] [[1953]]): lingvistino, universitata docentino. * [[József Kabán]] (*[[30-a de julio]] [[1933]]): fotografisto. * [[Éva Kabós]] (*[[2-a de februaro]] [[1915]] [[Târgu Mureş]], ? [[2003]]): poetino [http://www.mek.iif.hu/porta/szint/human/szepirod/modern/kaboseva.hun] * [[Mária Kacsir]] ([[7-a de januaro]] [[1929]]) – [[Bukareŝto]], [[5-a de aprilo]] [[2005]]): ĵurnalistino, redaktoro, kritikistino, tradukistino. * [[Sándor Kacsó]], verkistnomo ''Őrhegyi Sándor'' ([[Mikháza]], [[21-a de februaro]] [[1901]] - Cluj-Napoca, [[17-a de februaro]] [[1984]]): verkisto, redaktoro. * [[Róbert Kaiser]] (n. [[6-a de majo]] [[1934]]): elektroteknikisto, flugilmodelisto * [[Tibor Kádár (1946)|Tibor Kádár]]: pentristo. * [[István Kakas]], ''Zalánkeményi Kakas'' (Kolozsvár, ĉ. [[1558]] – [[Lahidĵano]], [[Persio]], [[25-a de oktobro]] [[1603]]): nobelo, diplomato. * [[Ágnes Kakassy]] ([[5-a de aprilo]] [[1941]] - Oradea, [[?-a de julio]] [[1987]]): aktorino. * [[Dezső Kalinovszky]] (*[[6-a de junio]] [[1933]]) – ĵurnalisto, verkisto * [[Jolán Kállay]] ([[8-a de februaro]] [[1879]] - [[27-a de decembro]] [[1921]]): kantistino, aktorino. * [[József Kallós]] ([[1907]] - ?): operkantisto. * [[István Kancsura]] (*[[Budapest]], [[18-a de aŭgusto]] [[1941]]): pentristo.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/kancsura_istvan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120206090114/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/kancsura_istvan |date=2012-02-06 }} * [[Erzsébet Kántor]] (*[[10-a de februaro]] [[1938]]): tradukistino. * [[István Kántor]] (n. [[7-a de marto]] [[1966]]): kuracisto, filmproduktisto * [[Lajos Kántor (patro)|Lajos Kántor]] ([[Dés]], [[20-a de septembro]] [[1890]] - Cluj, [[19-a de aprilo]] [[1966]]): literaturhistoriisto, ĉefsekretario de [[Erdélyi Múzeum-Egyesület]] * [[Lajos Kántor (filo)|Lajos Kántor]] (n. [[7-a de aŭgusto]] [[1937]]): literaturhistoriisto, kritikisto, publicisto, ĉefredaktoro de revuo [[Korunk]]. * [[László Kántor]] (n. [[27-a de oktobro]] [[1964]]): produktisto, film- kaj televidreĝisoro, kameraisto. * [[András Kányádi]] (n. [[1971]]) literaturhistoriisto, mitkritikisto. * [[Sándor Kányádi]] (n. [[Porumbenii Mari]], [[10-a de majo]] [[1929]]): poeto, tradukisto. * [[Emmy T. Karácsony]], ''Törökné'', ''T. Karácsony'' ([[Kékes]], [[19-a de aŭgusto]] [[1896]] – Cluj-Napoca, [[24-a de junio]] [[1980]]): pentristino, verkistino. * [[Artúr Kárász]] ([[13-a de decembro]] [[1907]] – [[Parizo]], [[16-a de januaro]] [[1992]]): ekonomo, altlerneja profesoro. * [[János Karlócai]] (Cluj, [[4-a de septembro]] [[1920]] – [[Kaŭkazo]], [[Sovetunio]], [[5-a de aŭgusto]] [[1976]]): juristo, alpinisto, kandidato pri ŝtataj kaj juraj sciencoj (1974). * [[Sándor Károly (skulptisto)|Sándor Károly]] ([[4-a de novembro]] [[1948]] - samloke, [[5-a de junio]] [[2000]]): belartisto (juvelprojektanto), skulptisto. * [[Sándor Áron Károly]] (n. [[27-a de majo]] [[1978]]): artisto * [[Béla Károlyi]] (n. [[13-a de septembro]] [[1942]]): gimnastiktrejnisto. * [[Suzanna Károlyi]] ([[1585]] – Kolozsvár, [[13-a de majo]] [[1622]]): idulino de grandbienula familio, ekde [[1605]] edzino de [[Gábor Bethlen]], reganto de [[Transilvanio]]. * [[Miklós Kassay]] (*[[Bukareŝto]], [[26-a de oktobro]] [[1936]]): verkisto, ĵurnalisto, kunlaboranto de [[Korunk]]. * [[Rudolf Kasztner]] aŭ Dezső Kasztner ([[1906]]] – [[15-an de marto]] [[1957]], [[Tel-Avivo]]): ĵurnalisto advokato * [[Éva Katona]] (n. [[4-a de aŭgusto]] [[1942]]): aktorino. * [[Julius Katona]], operkantisto * [[Károly Katona]] (n. [[3-a de oktobro]] [[1944]]): aktoro. * [[Erzsébet Katona Szabó]] (*[[5-a de septembro]] [[1952]]): industriartistino, tekstilartistino.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/katona_szabo_erzsebet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110319182021/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/katona_szabo_erzsebet |date=2011-03-19 }} * [[Emese Kaucsár]] (n. [[9-a de septembro]] [[1948]]): oftalmologistino * [[Gabriella Kecseti]] (*[[8-a de junio]] [[1942]]): grafikistino.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/kecseti_gabriella] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111215041836/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/kecseti_gabriella |date=2011-12-15 }} * [[Éva Kecseti]] (n. [[1-a de septembro]] [[1972]]) belaristino pri tekstilo-ledo [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/kecseti_eva] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120206091419/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/kecseti_eva |date=2012-02-06 }} * [[István Kecskeméthy]] ([[Paks]], [[31-a de januaro]] [[1864]] – [[10-a de majo]] [[1938]], [[Cluj-Napoca|Cluj]]): orientalisto, tradukisto, redaktoro, publicisto. * [[Erzsébet Kékedy]] (*[[12-a de marto]] [[1919]]): kemiistino, adjunktino. * [[László Kékedy Nagy]] (*[[6-a de decembro]] [[1948]]): kemiisto, universitata adjunkto. * [[Judit Kelemen Toroczkai]] ([[1955]]): pentristino. * [[Lajos Kelemen (poeto)|Lajos Kelemen]] ([[8-a de oktobro]] [[1801]] - [[Buda]], ? [[1849]]): poeto * [[Lajos Kelemen]] ([[Marosvásárhely]], [[30-a de septembro]] [[1877]] - Cluj, [[29-a de julio]] [[1963]]) arkivisto, historiisto, ano de [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Ilona Kéler]] (?, [[3-a de marto]] [[1860]] – Kolozsvár, [[26-a de novembro]] [[1880]]): aktorino. * [[Árpád Kemény]] ([[24-a de julio]] [[1937]] - [[Budapest]], [[24-a de aprilo]] [[1995]]): scenejdekoraciisto kaj kostumdizajnisto. * [[Ádám Kendeffy]], hungara aristokrato * [[Katinka Kendeffy]], hungara grafino * [[Sándor Kendi]] (? – Kolozsvár, [[30-a de aŭgusto]] [[1594]]): transilvania magnato. * [[Béla Kenessey]], hungara kalvinana episkopo. * [[Anikó Kenéz]] ([[1969]]): pentristino. * [[Éva Kerekes]] (*[[12-a de aprilo]] [[1966]]): aktorino. * [[Ibolya Kerekes]] (n. [[4-a de aprilo]] [[1950]]): ekonomikistino, publicistino * [[László Kerekes]] (*[[30-a de majo]] [[1951]]): inĝeniero pri mekaniko, universitata profesoro. * [[Medárd Kerekes]] (*[[9-a de oktobro]] [[1925]]): biokemiisto, ĉefesploristo. * [[Ádám Kereskényi]], hungara [[jezuito]] mortis en iama Kolozsvár * [[Magda Keresztes Páll]] ''Magda Páll'' (*[[15-a de decembro]] [[1925]]): pianistino. * [[Sándor Keresztes]] (*[[1956]]): aktoro. * [[Sándor K. Keresztes]], hungara ministro * [[Vera Keszy-Harmath]] (*[[25-a de februaro]] [[1950]]- [[21-a de marto]] [[2001]]): ĵurnalistino, radioredaktorino. * [[Farkas Király]] ([[7-a de majo]] [[1971]]) poeto, tradukisto. * [[Jenő Király]] ([[1885]] - [[Hajdúböszörmény]], [[1958]]): pentristo. * [[József Király]] ([[2-a de januaro]] [[1912]] - ?): aktoro. * [[Zoltán Király]] ([[3-a de majo]] [[1977]]): poeto, tradukisto. * [[Zsuzsa Király]] (*[[6-a de septembro]] [[1945]]): verkistino, tradukistino. * [[Orsolya Kirkósa]] ([[31-a de majo]] [[1974]]) operkantisto (soprano). [http://www.orsolyakirkosa.com Retejo] * [[Árpád Kiss]] ([[20-a de decembro]] [[1916]] – [[20-a de majo]] [[1958]], [[Cluj-Napoca|Cluj]]): matematikisto. * [[Csaba Kiss]] (n. [[13- de majo]] [[1958]]): inĝeniero, radiredaktoro * [[Ernő Kiss (literaturhistoriisto)|Ernő Kiss]] ([[Makó]], [[27-a de julio]] [[1868]] – [[9-a de novembro]] [[1931]], [[Alag]], [[Hungario]]): literaturhistoriisto, redaktoro ĝis [[1929]] en tiu urbo. * [[János Kiss (verkisto)|János Kiss]] (*[[26-a de februaro]] [[1933]]): verkisto, publicisto. * [[József Kiss]] ([[1850]] – [[Budapest]], [[19-a de novembro]] [[1909]]): poŝt- kaj telegrafĉefdirektoro. * [[Mór Kiss]] ([[12-a de majo]] [[1857]] – Kolozsvár, 192? ): juristo, universitata profesoro. * [[Szidónia Kiss]] (*[[18-a de aŭgusto]] [[1961]]): biologino, universitata asistantino, esploristino. * [[Gyula Klamár]] ([[7-a de septembro]] [[1906]] – [[Vieno]], [[6-a de decembro]] [[1979]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Zsolt K. Lengyel]] (*[[23-a de novembro]] [[1960]]): historiisto. * [[István Klumák]] ([[20-a de aŭgusto]] [[1908]] – [[9-a de aprilo]] [[1983]], [[Budapest]]) – tradukisto. * [[Nándor Koch]] ([[7-a de julio]] [[1885]] – [[Budapest]], [[27-a de aprilo]] [[1961]]): geografo, geologo. * [[Sándor Koch]] ([[16-a de aŭgusto]] [[1896]] – [[Szeged]], [[25-a de majo]] [[1983]]): mineralogo, laŭreato de [[Kossuth-premio]] (1953). * [[András Kocsis]] ([[31-a de julio]] [[1905]] – [[Budapest]], [[26-a de oktobro]] [[1976]]): skulptisto. * [[Hillel Kohn]] ([[26-a de junio]] [[1891]] – [[15-a de februaro]] [[1972]], [[Bukareŝto]]) – ekonomo, sociologo, publicisto. * [[Erzsébet Kol]] ([[8-a de julio]] [[1897]] – [[15-a de novembro]] [[1980]], [[Budapest]]): algologino, kandidatino pri biologiaj sciencoj. * [[Bálint Kolosváry]] ([[25-a de januaro]] [[1875]] – [[Budapest]], [[28-a de aŭgusto]] [[1954]]): juristo, universitata profesoro, akademiano. * [[Mihály Kolosváry-Borcsa]] ([[1896]] – [[Budapest]], [[6-a de decembro]] [[1946]]): ĵurnalisto. * [[Gábor Kolosváry]] ([[18-a de aŭgusto]] [[1901]] – [[Szeged]], [[25-a de decembro]] [[1968]]): zoologo, paleontologo, universitata profesoro, akademiano (1960). * [[Andor Kolozsvári]] ([[6-a de decembro]] [[1900]] – [[Budapest]], [[1-a de oktobro]] [[1982]]): scenarlibretisto, grafikisto. * [[Pál Kolozsvári Dimién]] ([[1655]] - samloke, [[4-a de januaro]] [[1720]]): kuracisto, poemaŭtoro. * [[Emil Kolozsvári Grandpierre]] ([[15-a de januaro]] [[1907]] - [[Budapest]], [[11-a de majo]] [[1992]]) verkisto, kritikisto, tradukisto * [[László Kolozsvári Papp]] ([[18-a de marto]] [[194]] - [[Budapest]], [[11-a de aprilo]] [[2005]]): verkisto, tradukisto. * [[Sándor Kolozsvári Puskás]] (*[[18-a de junio]] [[1928]]): skulptisto. * [[Ferenc Kolozsvári-Szeszák]] ([[1881]] - [[1919]]): skulptisto. * [[Sándor Kolozsy]] 15-a de februaro 1938) [koloĵi]: skulptisto. * [[Andor Komáromy (inspektoro)]]. * [[Ilona Komlóssy]]; ''Komlosi'' ([[1-a de aprilo]] [[1884]] - [[?]]): aktorino. * [[Judith Koncz-Münich]], Judith Münnich (n. [[16-a de januaro]] [[1971]]): artistino * [[Gábor Kontz]] (*[[8-a de oktobro]] [[1949]]) operkantisto (tenoro), ĝis [[1990]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]] * [[István Koncz]] ([[7-a de decembro]] [[1907]] – [[Budapest]], [[26-a de septembro]] [[1978]]): prielektra inĝeniero, kandidato pri teknikaj sciencoj (1952). * [[Károly Korbuly]] ([[11-a de aŭgusto]] [[1873]] – [[Budapest]], [[24-a de julio]] [[1944]]): maŝininĝeniero, inventisto. * [[Mária Fiametta Kormos]] (n. [[30-a de novembro]] [[1946]]): kemiisto, esploristro * [[Baltazaro Kornis]], barono (antaŭ [[1581]] – Kolozsvár, [[11-a de julio]] [[1610]]): transilvania grandbienulo, magnato. * [[Péter Korniss]] (*[[4-a de aŭgusto]] [[1937]]) fotografisto, verkisto [http://www.webdesign.hu/pkorniss/ Retejo] * [[Balázs Kós]] ([[10-a de aŭgusto]] [[1912]] - samloke, [[4-a de decembro]] [[1957]]): agrikultura fakverkisto, redaktoro. * [[Ágnes Kovács]] ([[31-a de oktobro]] [[1919]] – [[30-a de januaro]] [[1990]], [[Budapest]]): folkloristino. * [[Attila Kovács (kantisto, baso)|Attila Kovács]] (n. [[27-a de januaro]] [[1942]]): operkantisto (baso). * [[Béla Kovács (agronomo)|Béla Kovács]] (*[[3-a de novembro]] [[1918]]): agrikulturisto, docento, fakverkisto. * [[Éva Kovács]] (*[[10-a de aprilo]] [[1946]]): aktorino. * [[Ferenc Kovács]] (*[[17-a de novembro]] [[1927]]): literaturhistoriisto, tradukisto, radioteatrverkisto. * [[György Kovács]] ([[22-a de februaro]] [[1910]] - [[Cluj-Napoca]], [[9-a de novembro]] [[1977]]): aktoro, reĝisoro. * [[Ildikó Kovács]] ([[Sfântu Gheorghe]], [[5-a de decembro]] [[1927]] - [[Kluĵo]], [[23-a de januaro]] [[2008]]: pupteatra reĝisorino.[http://www.szinhaz.hu/index.php?id=1268&cid=30551] * [[István Kovács (radioraportisto)|István Kovács]] ([[1-a de januaro]] [[1919]] [[Târgu Mureş]], [[31-a de oktobro]] [[2001]]): radioraportisto, redaktoro, literaturhistoriisto, memuaristo. * [[István Kovács (inĝeniero)|István Kovács]] (*[[12-a de marto]] [[1919]]): elektroinĝeniero, docento. * [[István K. Kovács]] (n. [[27-a de majo]] [[1969]]): teatrologo, dramaturgisto, reĝisoro * [[Iván Kováts]] ([[11-a de decembro]] [[1921]] – [[1983]], [[Köln]]): artkritikisto. * [[József Kováts]] ([[16-a de majo]] 1906 – 23-a de decembro 1937, Cluj): verkisto, kritikisto. * [[Kató Kovács]] ([[31-a de jul]] 1905), hungara aktorino * [[Katalin Kovács]] (*[[9-a de marto]] [[1951]]): aktorino, reĝisorino, aktorpedagogino. * [[Gyöngy Kovács Kiss]] (*[[2-a de decembro]] [[1960]]): historiistino, respondecredaktorino de [[Erdélyi Múzeum]], lektorino. * [[Lenke M. Kovács]] (*[[11-a de aprilo]] [[1945]]) kantistino-aktorino, de [[1968]] por 5 jaroj en la [[Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat]] kaj poste en la [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]]. * [[Nemere Kovács]] ([[28-a de aprilo]] [[1942]] – [[Cluj-Napoca]]), ? [[2003]]: ĵurnalisto, publicisto, verkisto * [[Sándor Kovács]] (*[[6-a de aŭgusto]] [[1945]]): pianisto, ŝakisto. * [[Zoltán Kovács (pentristo)|Zoltán Kovács]] ([[30-a de septembro]] [[1913]] - samloke, [[30-a de junio]] [[1999]])): pentristo. * [[Zoltán Kovács (fizikisto)|Zoltán Kovács]] (n. [[7-a de oktobro]] [[1949]]): fizikisto, universitata instruisto * [[Elza Kozma]] (*[[20-a de julio]] [[1932]]): ĵurnalistino, redaktrino. * [[Gyula Kozma]] (*[[1910]] - [[Cluj-Napoca]], [[1976]]): aktoro. * [[Tibor Kozma]] ([[Szabadka]], [[3-a de decembro]] [[1909]] – Kolozsvár, [[19-a de januaro]] [[1981]]): reformita pastro, teologia profesoro. * [[Lajos Kőmíves Nagy]] ([[Budapest]], [[16-a de aŭgusto]] [[1886]] – [[9-a de decembro]] [[1977]], Cluj-Napoca) – ĵurnalisto, dramaturgo. * [[Csilla Könczei]] (*[[14-a de julio]] [[1963]]): etnografino. * [[Mária Kőrösi]]; ''Mimi'', ''Judit'' ([[Torna]], [[10-a de decembro]] [[1825]] – Kolozsvár, [[11-a de marto]] [[1895]]: aktorino. * [[Vilmos Körösy]] ([[1891]] - [[?]]): pentristo. * [[János Kőrössy]] (Kluĵo, [[26-a de decembro]] [[1926]] - ? [[21-a de januaro]] [[2013]]) muzikisto de ĵazo (pianisto, componisto), ekde [[1969]] en [[Atlanta]] ([[Usono]]) * [[József Kötő]] (*[[8-a de aŭgusto]] [[1939]]): dramaturgiisto, teatrohistoriisto, politikisto. * [[László Kőváry]], ''Kővári'' ([[Torda]], [[17-a de julio]] [[1819]] - [[Kolozsvár]], [[25-a de septembro]] [[1907]]): historiisto, verkisto, statistik-verkisto. * [[Mihály Kőváry]]: hungara advokato * [[István Kövesdy]] (*[[1955]]): reĝisoro. * [[Andor Krasznai]] (mortinta en Nadjvarado la 17-an de januaro 1910): aktoro. * [[Gáspár Krasznai]] (n. [[30-a de septembro]] [[1981]]): muzikinstruisto, kapelestro [http://www.szabadsag.ro/szabadsag/servlet/szabadsag/template/article,PArticleScreen.vm/id/51320]{{404|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Paula Krasznai]] (*[[24-a de junio]] [[1931]]): aktorino. * [[Jenő Krémer]] (aŭgusto [[1866]] – samloke, ? [[1919]]): aktoro, reĝisoro. * [[Sándor Krémer]] ([[1859]] – [[Gyula]], [[12-a de aŭgusto]] [[1918]]): aktoro, direktoro. * [[György Kristóf]] ([[Tófalva]], [[2-a de oktobro]] [[1878]] – [[15-a de oktobro]] [[1965]], [[Cluj-Napoca|Cluj]]) literaturhistoriisto * [[Karola Krisán]] ([[8-a de januaro]] [[1910]] - [[?]]) aktorino. * [[Andrea Krizsán]] (1970) * [[Zoltán Krizsán]] ([[4-a de majo]] [[1940]] – samloke, [[19-a de februaro]] [[1993]]): kritikisto, filmestetikisto. * [[Pál Alajos Krőbl]] (*[[26-a de januaro]] [[1928]]): kemiisto, universitata profesoro. * [[Ildikó Kudelász]] (*[[1926]]): aktorino. * [[Antónia Kubayné Éder]] (januaro [[1811]] – [[Debrecen]], [[19-a de majo]] [[1838]]): kantistino-aktorino. * [[Gabriella Ida Kulcsár]] (n. [[26-a de majo]] [[1952]]): muzikinstruistino, muzikkritikistino * [[Szabolcs Kulcsár]] (*[[14-a de julio]] [[1977]]): dirigento, kapelestro [http://www.musicianswho.hu/kulcsar_szabolcs/449.html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=124] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120327091722/http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=124 |date=2012-03-27 }} * [[Aladár Kuncz]]: verkisto, redaktoro. * [[Elek Kuncz]] ([[Kisfalud]], [[30-a de januaro]] [[1846]] – Kolozsvár, [[9-a de decembro]] [[1915]]): pedagogo. * [[Ignác Kuncz]] ([[Réde]], [[31-a de julio]] [[1841]] – Kolozsvár, [[25-a de januaro]] [[1903]]): juristo, universitata profesoro, korespondanta akademiano (1896). * [[Edit Kunovits-Schranz]] ([[Craiova]], [[30-a de oktobro]] [[1922]] – Cluj-Napoca, [[1-a de junio]] [[1984]]): scenej kaj- kostumprojektantino. * [[Piroska Kuszálik]], ''Kuszálikné'' ([[Arad]], [[1-a de decembro]] [[1919]] - [[30-a de novembro]] [[1992]]): pedagogia kaj lernolibro verkistino. * [[Péter Kuszálik]] (*[[4-a de marto]] [[1949]]): leksikografo, publicisto. == L == * [[Géza Laczkó]], d-ro ([[3-a de decembro]] [[1884]] – [[Budapest]], [[1-a de decembro]] [[1953]]): verkisto, teatrokritikisto. * [[Romul Ladea]] ([[Jitin]], [[17-a de majo]] [[1901]] - Cluj, [[28-a de aŭgusto]] [[1970]]): skulptisto. * [[István Lakatos]]: muzikhistoriisto. * [[István Lakatos (politikisto)|István Lakatos]] ([[Kalotaszeg]]?, ? [[1904]] - Cluj-Napoca, [[3-a de septembro]] [[1993]]): presisto, socialdemokrata autonomista politikisto, memuaristo. * [[Róbert Lakatos]] (n. [[30-a de oktobro]] [[1968]]): filmreĝisoro, scenarlibristo, produktisto, universitata instruisto * [[Béla Lám]] ([[Medgyes]]): verkisto. * [[Gusztáv Láng]] ([[Budapest]], *[[12-a de junio]] [[1936]]): literaturhistoriisto, universitata profesoro. * [[Annamária Lángné Járdos]] (? – Kolozsvár, [[14-a de aŭgusto]] [[1806]]): aktorino. * [[Ödön Láng]], ''jászai'' ([[1857]] – [[Rákosszentmihály]], [[23-a de majo]] [[1912]]): aktoro, reĝisoro, direktoro. * [[Dániel Láposi]] (*[[1933]]): operkantisto. * [[Adrienne Laskay]] (*[[25-a de aprilo]] [[1944]]): kapelestrino en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]], muzikakademia instruistino. * [[Csaba Ferenc László]] (*[[3-a de marto]] [[1935]]): mezlerneja instruisto, fotografisto. * [[Dezső László]] ([[12-a de julio]] [[1904]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[15-a de novembro]] [[1973]]): sociscienca kaj eklezia verkisto, redaktoro. * [[Endre László]] ([[30-a de oktobro]] [[1914]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1964]]): juristo, ĵurnalisto, turistika verkisto. * [[Ferenc László (arkeologo)]] ([[28-a de junio]] [[1873]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[16-a de septembro]] [[1925]]): arkeologo. * [[Ferenc László (sportĵurnalisto)|Ferenc László]]([[10-a de majo]] [[1930]] [[Szeged]], [[29-a de aprilo]] [[2009]]): sportĵurnalisto, redaktoro. * [[Ferenc László (muzikologo)]] (*[[8-a de majo]] [[1937]]): muzikhistoriisto, universitata profesoro. * [[Gerő László]] ([[Alba Iulia]], [[3-a de januaro]] [[1928]]- Cluj-Napoca, [[23-a de junio]] [[2005]]): aktoro. * [[Margit László]] [[17-a de marto]] [[1931]]): kantistino (soprano). * [[Miklós László (fotisto)]] * Tibor László (*[[6-a de novembro]] [[1963]]): radioredaktoro. * [[Mimi Lászlóné De Caux]]; ''Mari'' ([[1825]] – [[Újpest]], [[8-a de decembro]] [[1906]]): kantistino, aktorino. * [[Noémi László]] (*[[28-a de julio]] [[1973]]): poetino. * [[Aladár Lászlóffy]] poeto. * [[Zsolt Lászlóffy]] (*[[18-a de majo]] [[1973]]): komponisto, pianisto. * [[Tihamér László]] ([[13-a de januaro]] [[1910]] – [[26-a de majo]] [[1986]]): fizikisto. * [[Zoltán László]] (*[[25-a de marto]] [[1953]]): aktoro de [[1976]] ĝis [[1991]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]]. * [[Waldemár Lászlóffy]], ''Böhm'' ([[2-a de majo]] [[1903]] – [[Budapest]], [[16-a de januaro]] [[1984]]): hidrologo. * [[Endre Latabár pli juna|Endre Latabár]] ([[5-a de aprilo]] [[1841]] – [[Budapest]], ?-a decembro [[1888]]): aktoro. * [[Rezső Latabár]] *([[26-a de julio]] [[1888]] – [[Munkács]], [[30-a de januaro]] [[1943]]): aktoro. * [[Károly Lavotta]] (*[[1926]]): aktoro. * [[Sarolta Lázár]], ''Sarolta Agárdi'' (*[[29-a de aŭgusto]] [[1947]]): psikologino. * [[Egon Lechner]] ([[24-a de novembro]] [[1890]] – ? , 9-a aŭ 10-a de julio [[1967]]): maŝininĝeniero, universitata profesoro. * [[János Lemény]], ''Pap'' ([[23-a de aprilo]] [[1780]] – [[Vieno]], [[29-a de marto]] [[1861]]): greka katolika episkopo. * [[Ilona Len]], ''Márton Imréné'' (*[[21-a de julio]] [[1934]]): ĵurnalistino, redaktorino, mastrumfakverkisto. * [[Judit Lénárd]], hungara televidparolisto * [[Márton Lendvay]] pli maljuna ([[14-a de septembro]] [[1830]] – [[Budapest]], [[12-a de julio]] [[1875]]): aktoro. * [[Andrásné Lengyel]], vidvino de ''Andrzej Kmita'', ''Krystyna Wilhelm'' (?, ? - [[Kolozsvár]], [[14-a de junio]] [[1704]]): polnaskita presejposedantino. * [[Dániel Lengyel]] ([[15-a de novembro]] [[1815]] – [[Pozsony]], [[14-a de aŭgusto]] [[1884]]): kuracisto, fakverkisto. * [[Irén Lengyel]] ([[Rákospalotaújfalu]], [[3-a de februaro]] [[1900]] – Cluj, ĉirkaŭ [[1970]]): aktoro. * [[Olga Lengyel]] (? ? [[1911]] - [[Novjorko]]?, [[15-a de aprilo]] [[2001]]: transvivintino de holokaŭsto, aŭtoro de libro ''Kvin fumtuboj'' [http://thememoriallibrary.org/olga.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090209024218/http://thememoriallibrary.org/olga.html |date=2009-02-09 }}. * [[Erika Leopold]] (*[[24-a de aŭgusto]] [[1971]]): ĵurnalistino. * [[Ottó Leövey]] [[23-a de oktobro]] [[1869]] – [[Budapest]], [[29-a de julio]] [[1938]]): aktoro. * [[Ilona Leprich]] (n. [[7-a de majo]] [[1935]]): libroinlustristino * [[Lehel Lészai]] (n. [[6-a de majo]] [[1964]]): ref. pastro, teologia instruisto * [[Lajos Létay]] (*[[Vălenii de Arieş]], [[23-a de januaro]] [[1920]] - Kluĵo, [[26-a de septembro]] [[2007]]): poeto, redaktoro. * [[László Létay]] (*[[10-a de majo]] [[1954]]): arkitekto. * [[Lajos Lévai]] ([[27-a de junio]] [[1894]] - ?, ?): verkisto, ĵurnalisto. * [[Ernő Ligeti]] ([[19-a de februaro]] [[1891]] – [[11-a de januaro]] [[1945]], [[Budapest]]): verkisto, publicisto, redaktoro kaj eldonisto de [[Független Újság]], memuaristo. * [[Ladislaus Löb]], altlerneja instruisto * [[Éva Lőte]], skulptisto (1906 Kolozsvár - 1966 [[Karakaso]]) * [[György Lotscharek]] ([[Vieno]], [[1844]] – Kolozsvár, [[8-a de junio]] [[1885]]): dirigento. * [[Gizella Lotscharekné Némethy]] ([[Pest]], [[1852]] Cluj, [[26-a de decembro]] [[1921]]): aktorino, kantistino (aldo). * [[Sára Loy]] ([[1907]] - ?) pentristino. * [[Lehel Lőrincz]] ([[Tureni]], [[1933]] - [[2014]]): skulptisto, pentristo * [[Egon Löwith]] (*[[21-a de majo]] [[1923]]): skulptisto. * [[Dániel Lőwy]] ([[10-a de oktobro]] [[1953]]): verkisto, eseisto, lokhistoriisto. * [[Hugó Lukács]] (? [[1875]] - [[Parizo]], [[23-a de aprilo]] [[1939]]): hungara neŭrologiisto aparteninta al intima amika rondo de [[Endre Ady]] * [[Ilma Bernáth]], edzino de Lukács ([[1898]] - [[Budapest]], [[1960]]): pentristino. * [[Gyula Luckhaub]], matematikisto, pedagogo mortis en Kolozsvár * [[Mária Lukáts]] (*[[27-a de marto]] [[1954]]): pentristino, grafikistino.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/lukats_maria] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080412225524/http://www.artportal.hu/lexikon/muveszek/lukats_maria |date=2008-04-12 }} * [[Katalin Lukácsy]] (*[[8-a de aprilo]] [[1954]]): aktorino * [[Ana Lupaş]] (*[[30-a de aŭgusto]] [[1940]]): dekoraciartistino. == M == * [[Ernő Macalik]] (n. [[7-a de julio]] [[1944]]): biologo, kuracplantkolektisto. * [[Tibor Machula]], hungara [[violonĉelisto]] * [[Mihail Macrea]] ([[1908]]-[[1967]]): historiisto, universitata profesoro. * [[Lóránt Madarász]] (*[[27-a de oktobro]] [[1969]]): aktoro en la [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]]. * [[György Máday]] (*[[30-a de junio]] [[1944]]): aktoro. * [[Enikő Magyari-Vincze]] (*[[1962]]): antropologino. * [[Tivadar Magyari]] (*[[21-a de januaro]] [[1968]]: sociologo, ĵurnalisto. * [[Zita Magyari]] (n. [[15-a de aŭgusto]] [[1965]]): muzikinstruistino, komponistino, ĥorestrino * [[János Magyarósy]] (*[[15-a de septembro]] [[1933]]): inĝeniero pri mekaniko, scienca esploristo, vortarredatoro. * [[Ágnes Magyary]] (*[[8-a de novembro]] [[1975]]): verkistino. * [[Radu Maier]] (*[[28-a de aprilo]] [[1934]]): pentristo. * [[János Maizner]] ([[Vác]], [[24-a de majo]] [[1828]] – Kolozsvár, [[30-a de junio]] [[1902]]): kuracisto, akuŝisto, universitata profesoro. * [[Zoltán Majó]] (?), flutisto, ŝalmisto, universitata instruisto [http://rt.ubbcluj.ro/Tanszekek/ZPT/Tanarok/Majo/MajoZ.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140322013819/http://rt.ubbcluj.ro/Tanszekek/ZPT/Tanarok/Majo/MajoZ.html |date=2014-03-22 }} * [[Miklós Major]] ([[27-a de januaro]] [[1887]] -[[Budapeŝto]], [[24-a de aŭgusto]] [[1978]]): generalleŭtenanto * [[Olga Major]] (*[[1955]]): aktorino. * [[János Makai Nyírő]] (ĉirkaŭ [[1592]] - samloke, ? marto [[1622]]): presisto. * [[Irén Makár]], ''Irén Boldis'' (*[[8-a de junio]] [[1930]]): skulptistino. * [[Júlia Makár]] (*[[16-a de junio]] [[1956]]): ĵurnalistino. * [[Lajos Makara]] ([[Pápa]], [[20-a de marto]] [[1862]] – Kolozsvár, [[5-a de novembro]] [[1915]]): kuracisto, kirurgo, universitata profesoro. * [[Ernő Makkai]] ([[14-a de aŭgusto]] [[1916]] – [[1945]]): filozofihistoriisto. * [[László Makkai]] ([[10-a de julio]] [[1914]] – [[1-a de decembro]] [[1989]], [[Budapest]]): historiisto, akademiano. * [[József Makkay]] (*[[4-a de januaro]] [[1967]]): ĵurnalisto, redaktoro, libroeldonisto. * [[Klára Makkay]] (*[[4-a de novembro]] [[1930]]): kemiistino, adjunktino. * [[Dénes Makray]] ([[Istensegíts]], [[1866]] – Kolozsvár, [[9-a de decembro]] [[1910]]): aktoro, reĝisoro. * [[Ágnes Maksay]] (*[[10-a de marto]] [[1965]]): instruistino pri filozofio kaj psikologio, radio- kaj televidredaktorino. * [[Albert Maksay]] ([[Sopron]], [[7-a de junio]] [[1897]] – [[22-a de junio]] [[1971]], [[Cluj-Napoca|Cluj]]): poeto, verkisto, tradukisto, teologia fakverkisto. * [[László Maksay]] ([[23-a de majo]] [[1914]] – [[Budapest]], [[11-a de julio]] [[1986]]): arthistoriisto, grafikisto. * [[Mária Maksay]], ''Zs'' (*[[28-a de majo]] [[1935]]): vortarredaktorino. * [[Lenke M. Kovács]] (n. [[11-a de aprilo]] [[1945]]): kantistino. * [[Ferenc Málnási]] (*[[14-a de julio]] [[1940]]): instruisto pri la hungara lingvo kaj literaturo, lernolibrredaktoro. * [[Luiza Malom]] (? [[1821]] - samloke, [[18-a de marto]] [[1847]]): poetino. * Adrian Marino ([[5-a de septembro]] [[1921]], [[Iaşi]] - [[19-a de marto]] [[2005]], [[Cluj-Napoca]]): literaturkritikisto, literaturhistoriisto kaj literaturteoriisto, laŭreato de [[Herder-premio]]. * [[Sándor Márki]]: historiisto, universitata profesoro en Koloĵvaro, akademiano. * [[Albert Márkos (violonisto)|Albert Márkos]] (*[[13-a de decembro]] [[1944]]): violonisto. * [[Albert Márkos (violonĉelisto)|Albert Márkos]] (*[[1967]]): violonĉelisto, komponisto. * [[András Márkos (skulptisto)|András Márkos]] ([[6-a de februaro]] [[1919]] - Cluj, [[1972]]): skulptisto. * [[Tamás Marosán]] (*[[22-a de majo]] [[1974]]): humuristo, redaktoro, eldonisto. * [[Péter Marosi]] ([[Târgu Mureş]], [[15-a de junio]] [[1920]] - Cluj-Napoca, [[13-a de septembro]] [[1998]]): redaktoro, kritikisto, teatrodirektoro. * [[Endre Marsalek]] ([[1867]] - ?): pentristo. * [[Tamás Marschalkó]] ([[Tokaj]], [[25-a de junio]] [[1862]] – Kolozsvár, [[23-a de septembro]] [[1915]]): dermatologo, universitata profesoro. * [[Gizi Marsi]], hungara aktoro. * [[János Martin]] ([[1929]]) memuaristo, aŭtoro de libro ''Sorsvállalás''. * [[Lajos Martin]] ([[Buda]], [[30-a de aŭgusto]] [[1827]] – Kolozsvár, [[4-a de marto]] [[1897]]): hungara matematikisto, universitata profesoror, korespondanta akademiano (1861), unu el pioniroj hungaraj de flugado. * [[Erzsébet F. Márton]]. (*[[27-a de marto]] [[1947]]): aktorino. * [[Lili Marton]] (*[[Budapest]], [[12-a de decembro]] [[1914]] - [[Kluĵo]], [[28-a de marto]] [[2000]]): ĵurnalistino, verkistino. * [[Melinda Marton]] (*[[14-a de aŭgusto]] [[1956]]): operkantistino (koloratursoprano) de [[1975]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[János Martonyi]] (*[[5-a de aprilo]] [[1944]]): diplomato, juristo, ministro por eksteraj aferoj en registaro de [[Viktor Orbán]]. * [[János Máthé]] ([[21-a de junio]] [[1932]] – samloke, [[12-a de majo]] [[1982]]): kemiisto, doktoro de kemiaj sciencoj (1970). * [[Matiaso la 1-a]]: reĝo de [[Hungario]]. * [[József Mátéfy]]; ''Mátéfi'' ([[1848]]–?): aktoro, sufloristo, tradukisto. * [[Erika Mátis-Halmágyi]] (n. [[2-a de septembro]] [[1974]]): ĵurnalistino, redaktorino * [[Béla Mátrai]], ''Betegh'' ([[19-a de marto]] [[1846]] – [[Gödöllő]], [[19-a de aŭgusto]] [[1912]]): aktoro, reĝisoro. * [[Ferenc Mátyás B.]] ''Ferenc Bráver'' (*[[Csepel]], [[6-a de aŭgusto]] [[1943]]): verkisto, redaktoro ĝis [[1986]] en tiu urbo. * [[Octavian Maxim]] (*[[10-a de aŭgusto]] [[1934]]): skulptisto. * [[Imre Mayer]] ([[4-a de novembro]] [[1884]] – [[Pozsony]], [[11-a de oktobro]] [[1961]]): instruisto, lingviato.. * [[Ilona Méder]] ([[1903]] - samloke, [[1988]]): pentristino. * [[György Méhes (instruisto)|György Méhes]] ([[Visk]], [[1746]] – [[Kolozsvár]], [[12-a de marto]] [[1809]]): instruisto, verkisto. * [[Sámuel Méhes]] ([[30-a de januaro]] [[1785]] – Kolozsvár, [[29-a de marto]] [[1852]]): presej- kaj ĵurnalposedanto, verkisto, redaktoro, akademiano korespondanta (1836). * [[Anna Méliusz]] (*[[18-a de majo]] [[1920]] - ?): verkistino. * [[Vince Melka]] ([[Neu Benatek]], [[10-a de januaro]] [[1834]] - Kluĵo, [[25-a de septembro]] [[1911]]) pentristo * [[Hugó Meltz]] ([[Szászrégen]], [[31-a de julio]] [[1846]] - [[Nagyvárad]], [[20-a de januaro]] [[1908]]): literaturhistoriisto, universitata profesoro, rektoro de la [[Universitato Ferenc József]]. * [[Gyula Merész Müller]] ([[1888]] - ?): pentristo. * [[András Mérey]] ([[1944]] - [[Miercurea Ciuc]], ?-a de aprilo [[2006]]): grafikisto. * [[Gheorghe Merişescu]] ([[Pietrar]], [[21-a de februaro]] [[1914]] - [[13-a de aprilo]] [[1991]]): muzikologo. * [[István Merk]] (*[[Jenő]]?, [[12-a de julio]] [[1947]]): operkantisto. * [[Gyula Merza]] ([[25-a de februaro]] [[1861]] – samloke, [[15-a de decembro]] [[1943]]): armenologo, turistorganizanto. * [[János Mészáros]] arkitekto, grafikisto * [[Miklós Mészáros]] (*[[12-a de septembro]] [[1927]]): geologo, universitata profesoro. * [[Ştefan Meteş]] ([[1886]]-[[1977]]): rumana historiisto. * [[Andor Mezei]]; ''Meizl'' ([[Pest]], [[6-a de julio]] [[1869]] – Cluj, [[6-a de marto]] [[1926]]): aktoro, kantisto (baritono). * [[János Mezei]] ceramikisto * [[József Mezei]] (*[[6-a de septembro]] [[1938]]): ĵurnalisto, artkritikisto, redaktoro. * [[György Lóránd Mezey]] ([[27-a de januaro]] [[1920]] – [[Budapest]], [[17-a de oktobro]] [[1985]]): reformita pastro, dekano. * [[József Mihalik]] (*[[13-a de februaro]] [[1938]]): boksisto (olimpikano). * [[József Mihály]] ([[17-a de majo]] [[1853]] – [[Budapest]], [[15-a de majo]] [[1927]]): ĵurnalisto, kuracisto, tradukisto. * [[Imre Mikes]], familinomo ''Győri'', pseudonimo ''Gallicus'' ([[9-a de februaro]] [[1900]] - [[Kihei]], ([[Hawaii]], [[Usono]]), [[30-a de marto]] [[1990]]): ĵurnalisto, redaktoro, publicisto; ĝis [[1935]] kunlaboranto de [[Keleti Újság]]. * [[Imre Mikó (politikisto)|Imre Mikó]] grafo, politikisto, historiisto. * [[Imre Mikó (juristo)|Imre Mikó]] juristo, verkisto. * [[László Miklós]] ([[11-a de novembro]] [[1937]] - ?): poeto, ĵurnalisto. * [[Imre Miklósy]] ([[1-a de majo]] [[1901]] – [[Budapest]], [[18-a de januaro]] [[1937]]): aktoro, direktoro. * [[Margit Miklóssy]] ([[Keszthely]], [[9-a de junio]] [[1877]] – Kolozsvár, [[26-a de decembro]] [[1940]]): aktorino. * [[Lőrinc Mikó]] (*[[4-a de januaro]] [[1951]]): juristo, ĵurnalisto. * [[Dezső Miskolczy]] ([[Baja]], [[12-a de aŭgusto]] [[1894]] – [[31-a de decembro]] [[1978]], [[Budapest]]): kuracisto * [[Anikó Mitruly]] (n. [[14-a de julio]] [[1963]]): biologino, universitata instruistino * [[Ildikó Mócsy]] (*[[15-a de oktobro]] [[1943]]): fizikistino, ĉefesploristino. * [[László Mócsy T.]] (*[[17-a de aŭgusto]] [[1927]]): juristo, adjunkto. * [[Alex Mohy]] (? [[1902]] - ?): pentristo, profesoro. * [[Sándor Mohy]] ''Mohi'', familia nomo ''Muhy'' ([[Dercen]], [[23-a de marto]] [[1902]] - [[Cluj-Napoca]], [[11-a de aŭgusto]] [[2001]]): pentristo * [[István Moldován]] ([[1911]]-[[?]]): pentristo. * [[Iuliu Moldovan]] ([[1882]]-[[1966]]): epidemiologo, universitata profesoro. * [[Elemér Moll]] ([[Ságod]], [[24-a de februaro]] [[1886]] – [[2-a de novembro]] [[1955]], Cluj): arkitekto. * [[Enikő Molnár Bodrogi]] (*[[21-a de oktobro]] [[1967]]): lingvistino, universitata profesorino. * [[Erzsébet Molnár]], ''R. Molnár'', ''M. Reinhart'' (Kolozsvár, [[25-a de junio]] [[1943]]): ĵurnalistino, redaktorino, tradukistino. * [[István Molnár (koreografo)|István Molnár]] ([[17-a de septembro]] [[1908]] – [[Budapest]], [[3-a de junio]] [[1987]]): koreografo. popoldancesploristo, laŭreato [[Kossuth-premio]] (postmorto, [[1990]]). * [[Zsuzsanna Molnár]] (*[[27-a de marto]] [[1941]]): pentristino. * [[Lajos Molnos]] (*[[Budapest]], [[1-a de decembro]] [[1941]]): poeto, ĵurnalisto, politikisto. * [[Bernát Móra]] (?): pentristo. * [[László Móra]] (*[[16-a de oktobro]] [[1943]]): sportĵurnalisto. * [[Eugenia Morariu]] ([[28-a de marto]] [[1903]], [[Kassa]] - januaro [[1977]], Kluĵo): esperantistino. * [[Huba Mózes]] (*([[2-a de junio]] [[1941]]): literaturhistoriisto. * [[János Kristóf Murádin]] (*[[1980]]): historiisto. * [[Olga Murvai]] (*[[10-a de oktobro]] [[1942]] - Târgu Mureș, [[30-a de oktobro]] [[2011]]): lingvistino, literaturkritikistino.[http://www.bukarestiradio.ro/index.php?option=com_content&view=article&id=33701:elhunyt-murvai-olga&catid=52:kozelet&Itemid=110&lang=hu] * Ibrahim Müteferrika (ĉirkaŭ [[1670]] - [[Konstantinopolo]], ? [[1745]]): fondinto de unua presejo en [[Turkio]], libroeldonisto, diplomato [http://www.britannica.com/eb/article-9041944/Ibrahim-Muteferrika] El Encyklopedia Brittanica. == N == * [[Johannes Nachtigall]] (? [[1717]] – ?, ? [[1761]]): skulptisto. * [[József Nádassy]]; ''Nádasy'' ([[3-a de septembro]] [[1874]] – [[Makó]], [[5-a de aŭgusto]] [[1925]]): aktoro, direktoro. * [[Margit Nádory]] (*[[14-a de februaro]] [[1920]]): aktorino. * [[Anna Nagy]] (*[[16-a de februaro]] [[1943]]): pentristino. * [[Csongor István Nagy]], juristo * [[György József Nagy Baka]] (n. [[31-a de marto]] [[1949]]): faktradukisto, interpretisto * [[Bálint Zsolt Nagy]] (n. [[25-a de aŭgusto]] [[1979]]): ekonomikisto, universitata adjunkto * [[Elek Nagy (politikisto)|Elek Nagy]]: politikisto * [[Emese Nagy]] (n. [[16-a de junio]] [[1958]]): harpistino * [[Endre Nagy (pentristo)]] (*[[1-a de decembro]] [[1930]]): pentristo, grafikisto, scenejdekoraciisto. * [[Géza Nagy]] ([[Székelyszenterzsébet]], [[1-a de septembro]] [[1914]] – Cluj-Napoca, [[24-a de januaro]] [[1981]]): literaturhistoriisto, tradukisto. * [[Géza Nagy (pentristo)|Géza Nagy]] (*[[9-a de majo]] [[1954]]): pentristo.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/nagy_geza] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111213194034/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/nagy_geza |date=2011-12-13 }} * [[Hanna Nagy]] (*[[28-a de aŭgusto]] [[1953]]): violonistino. * [[István Nagy (verkisto)|István Nagy]] ([[22-a de februaro]] [[1904]] – [[24-a de aprilo]] [[1977]], Cluj-Napoca): verkisto, politikisto. * [[István Nagy (aktoro)|István Nagy]] ([[6-a de oktobro]] [[1914]] - ?): aktoro. * [[István Nagy (geologo)|István Nagy]] (n. [[27-a de septembro]] [[1941]]): geologo, scienca esploristo * [[Jenő Nagy]] ([[17-a de julio]] [[1916]] – [[12-a de septembro]] [[1996]]): lingvisto, etnografo. * [[Kálmán Nagy]] ([[Ocna de Sus]], [[5-a de majo]] [[1939]] – Cluj, [[9-a de oktobro]] [[1971]]): lingvisto, [[Kalevala]]-tradukisto. * [[László Nagy (Sütő)|László Nagy]] , ''S. Nagy'', ''Sütő Nagy'' *[[4-a de aŭgusto]] [[1894]] - [[Budapest]], ? [[1978]]): poeto, ĵurnalisto. * [[László Nagy (fizikisto)|[László Nagy]] (*[[10-a de junio]] [[1961]]): fizikisto, universitata profesoro. * [[László Nagy (pentristo)|László Nagy]] ([[1903]] - [[St. Gallen]], [[1977]]): pentristo. * [[Lázár Nagy]], ''Káli Nagy'' (? , [[1772]] – Kolozsvár [[26-a de julio]] [[1837]]): mecenato de loka teatro, direktoro, memuatisto. * [[Mihály Nagy]]; ''Poleretzky'' ([[1826]]– [[Baja]], [[4-a de novembro]] [[1879]]): aktoro, direktoro. * [[Péter Nagy]] , familinomo: malpli juna ''Emil Grandpierre'' ([[Nagykanizsa]], [[18-a de novembro]] [[1874]] – [[7-a de aprilo]] [[1938]], [[Budapest]]): juristo, romanverkisto, jura kaj politika verkisto, ĝis januaro de [[1925]] en tiu urbo. * [[Péter Nagy (reformita episkopo)|[Péter Nagy ]] ([[22-a de aprilo]] [[1819]] – samloke, [[16-a de septembro]] [[1884]]): reformita episkopo, eklezia verkisto, tradukisto. * [[Zoltán Nagy (ekonomikisto)|Zoltán Nagy]]([[Hódmezővásárhely]], [[26-a de januaro]] [[1905]] – [[17-a de januaro]] [[1948]], [[Cluj-Napoca|Cluj]]): ekonomika fakverkisto. * [[Mihály Zoltán Nagy]] (n. [[1974]]): historiisto * [[Aurel Nana]] ([[1907]]-[[1989]]): kirurgo. * [[Imre Naphegyi]] ([[12-a de februaro]] [[1912]] - [[Winnipeg]], ([[Kanado]]) septembro [[1997]]: pentristo, verkisto, skulptisto * [[Katalin Nászta]] (*[[18-a de aprilo]] [[1950]]): aktorino, poetino. * [[Teodor Naum]] ([[1891]]-[[1980]]): klasikfilologo, tradukisto. * [[Mária Néb]], ''Núb'' ([[18-a de aŭgusto]] [[1799]] – samloke, [[17-a de januaro]] [[1884]]): aktorino. * [[Zoltán Néda]] (*[[14-a de aprilo]] [[1964]]): fizikisto, universitata profesoro. * [[Ion Negoiţescu]] ([[10-a de aŭgusto]] [[1921]] - [[München]], [[6-a de februaro]] [[1993]]): eseisto, poeto. * [[Camil Negrea]] ([[1882]]-[[1956]]): juristo, universitata profesoro. * [[Ágnes Neményi]] (*[[28-a de januaro]] [[1947]]): sociesploristino, universitata profesorino. * [[László Nemess]] ([[11-a de aprilo]] [[1948]]): pentristo, skulptisto. * [[Mária Margit Nemes]] (*[[12-a de februaro]] [[1932]]): pentristino. * [[Sándor Nemes Niman]] ([[1928]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1973]]): aktoro. * [[Anna Németh]] ([[29-a de februaro]] [[1908]] – [[Budapest]], [[7-a de marto]] [[1990]]): operkantistino (aldo). * [[Júlia Németh]] (*[[Arad]], [[28-a de julio]] [[1941]]): redaktorino, ĵurnalistino de ĵurnalo [[Szabadság]]. * [[Sándor Németh]] (*[[31-a de decembro]] [[1938]]): matematikisto, docento. * [[Sándor Némethi]] (? -?): aktoro ludinta kvazaŭ 10 jarojn en Kolozsvár en la unua kaj dua jardeko de [[19-a jarcento]]. * [[Gottfried Neuhauser]] ([[1836]]-[[?]]): pentristo. * [[Nicolaus de Mirabilibus]], ''N. de Mirabilis'' (? - ?, post [[1508]]): eklezia verkisto. * [[Árpád Nits]] (*[[15-a de julio]] [[1938]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Ildikó Novák]] (*[[3-a de junio]] [[1949]]): tekstilartistino. * [[Gabriella Nuridsány]], ''Gabriella Illyés'' (*[[30-a de junio]] [[1935]]): marionetaktorino. * [[László Nyakas]] (*[[8-a de decembro]] [[1967]]): baletisto. * [[Antal Nyárády]] ([[Târgu Mureş]], [[5-a de junio]] [[1920]] – [[21-a de aŭgusto]] [[1982]], Cluj-Napoca): botanikisto. * [[Géza Nyiredy (kuracisto)]] ([[16-a de marto]] [[1924]] – [[Budapest]], [[25-a de julio]] [[1990]]): kuracisto, ftizologo, kandidato de medicinaj sciencoj (1969). * [[Piroska Nyiredi]] ([[1925]] - [[Cluj-Napoca]], [[1997]]): aktorino. * [[Ferenc Nyulas]] ([[Köszvényesremete]], [[25-a de julio]] [[1758]] – Kolozsvár, [[27-a de decembro]] [[1808]]): ĉefkuracisto de [[Transilvanio]]. == O == * [[György Okos]] (*[[17-a de aprilo]] [[1927]]): ĵurnalisto. * [[József Oláh]] (*[[9-a de septembro]] [[1938]]): elektroinĝeniero, universitata profesoro. * [[Katalin Orbán]], ''Katalin Fayk'' (*[[2-a de aŭgusto]] [[1953]]): radio- kaj televidraportistino. * [[István Orbán]] (*[[15-a de januaro]] [[1953]]): grafikisto, reklamfakulo. * [[Judit Orosz]] (*[[26-a de oktobro]] [[1942]]): belartistino, industriartistino, naĝistino. * [[Enikő Óss]] (*[[1948]]): aktorino. * [[György Osztrovszki]] ([[28-a de marto]] [[1914]] – [[Budapest]], [[15-a de oktobro]] [[1988]]): kemiinĝeniero, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1976), ĝia ĉefsekretario (1953). * [[Noémi Ottó Szigeti]] (n. [[15-a de marto]] [[1973]]): pianistino. * [[Enikő Óváry Óss]] (n. [[20-a de oktobro]] [[1942]]): aktorino, verkistino * [[Kelemen Ováry]] ([[Pécs]], [[21-a de novembro]] [[1844]] – Kolozsvár, [[17-a de decembro]] [[1925]]): jurhistoriisto, universitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1892). * [[Zoltán Óváry]]: imunologo * [[Imre Ördög]] (*[[27-a de junio]] [[1954]]): ekonomikisto, ĵurnalisto. * [[Béla Ördög I.]] (*[[16-a de aŭgusto]] [[1954]]): ekonomkisto, ĵurnalisto, redaktoro. * [[Dániel Ötvös]], kemiisto == P == * [[Attila Pálfalvi]] (*[[22-a de aprilo]] [[1930]]): inĝeniro pri mekaniko, universitata profesoro, vortarredaktoro. * [[Mircea Pálfi]] (*[[Săcele (Constanţa)]], [[30-a de oktobro]] [[1934]]): ĵurnalisto, instrumentisto, sociologo. * [[Jolán Páka]] (?, ? [[1920]] – [[Budapest]], [[27-a de junio]] [[2005]]): kantistino (soprano) debutinta en Cluj.[http://szinhaz.hu/component/content/article/13-archivum/4053] * [[Lajos Pákey]] ([[1-a de marto]] [[1853]] – samloke, aprilo [[1921]]): arkitekto. * [[István Pál (pentristo)]] * [[István Páldi Székely]] ( [[1771]] - samloke, [[1769]]): pentristo. * [[Zsigmond Pálfi]] (? , [[1672]] – Kolozsvár, [[30-a de aprilo]] [[1737]]): instruisto, unitariisma episkopo. * [[Ernő Palkó]] (n. [[8-a de januaro]] [[1958]]): ceramikisto * [[Rudolf Palocsay]] [[22-a de marto]] [[1900]] – [[27-a de majo]] [[1978]]): ĝardenisto, biologo. * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Dezső Palotás]] ([[11-a de marto]] [[1951]] - [[7-a de marto]] [[1999]], [[Budapest]]): pentristo, novelisto, eseisto. * [[Elek Pály]]; ''Lukics'' ([[Pápa]], [[20-a de januaro]] [[1797]] – Kolozsvár, [[4-a de marto]] [[1846]]): kantisto, aktoro, direktoro, tradukisto. * [[Kati Panek]] (*[[4-a de septembro]] [[1957]]): aktorino, popolkantistino. * [[Domokos Pap]] ([[2-a de majo]] [[1894]] - ? ) pentristo * [[Ferenc Pap]] (*[[Bukareŝto]], [[25-a de majo]] [[1935]]): historiisto, muzeologo, scienca esploristo, tradukisto. * [[Géza Pap (episkopo)]], kalvinana episkopo de Transilvanio * [[János Pap]] (*[[24-a de oktobro]] [[1954]]): skermisto (olimpikano). * [[Károly Pap]] ([[22-a de septembro]] [[1910]] – [[Debrecen]], [[20-a de decembro]] [[1986]]): kuracisto, kirurgo, ortopedfakkuracisto,traumatologo, kandidato de medicinaj sciencoj (1955) * [[Melinda Pap]], [[ĉinologo]] * [[Zoltán Pápai]] ([[24-a de aŭgusto]] [[1909]] - ?): kuracisto, universitata profesoro. * [[Annamária Papp]] (n. [[4-a de decembro]] [[1975]]): ĵurnalistino, historiistino * [[Gábor Papp]] ([[10-a de septembro]] [[1872]] - [[Segedo]], februaro [[1931]]) pentristo * [[Lajos Papp]] ([[Kiskunhalas]], [[9-a de januaro]] [[1886]] - -Kluĵo, [[1963]]) pentristo, grafikisto. * [[István Levente Papp]] (*[[15-a de decembro]] [[1975]]): ĵurnalisto. * [[Ernő Papp]] ([[1869]] – [[Budapest]], [[14-a de julio]] [[1935]]): dermatologa ĉefkuracisto. * [[Gyula Papp]] ([[4-a de julio]] [[1897]] – [[Budapest]], [[13-a de marto]] [[1926]]): filmkameraisto, gravulo de mutfilmo. * [[János Papp]] ([[29-a de septembro]] [[1879]] – [[Budapest]], [[3-a de januaro]] [[1944]]): aktoro, kabaretkantisto. * [[Magda Papp]] ([[10-a de marto]] [[1921]] Botos - [[Békéscsaba]], [[25-a de marto]] [[1992]]): kantistino-aktorino. * [[Nusi Papp]]; ''Anna''([[6-a de decembro]] [[1908]] – samloke, [[21-a de decembro]] [[1985]]): aktorino. * [[Sándor Zsigmond Papp]] (*[[Rădăuţi]], [[1972]]): verkisto. * [[Tibor Papp]] (*[[17-a de aŭgusto]] [[1944]]): instruisto, pianisto, verkisto. * [[Kálmán Parádi]] ([[Pest]], [[25-a de aprilo]] [[1842]] – Kolozsvár, [[7-a de aprilo]] [[1902]]): instruisto, zoologo, fakverkisto. * [[János Pásztor]] (? [[1929]] - samloke, [[13-a de decembro]] [[1981]]): aktoro. * [[Bálint Pataki]] ([[5-a de februaro]] [[1927]] – [[Eforie Nord]], [[28-a de julio]] [[1966]]): literaturhistoriisto. * [[Csilla Ida Pataki]] (*[[9-a de novembro]] [[1966]]): ekonomistino, universitata asistino. * [[Dániel Pataki]] ([[10-a de marto]] [[1804]] – samloke, [[11-a de januaro]] [[1871]]): kuracisto, landa ĉefkuracisto. * [[Enikő Pataki]] ([[18-a de aprilo]] [[1968]]) operkantistino (soprano) de [[1990]] en [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Jenő Pataki]] ([[22-a de novembro]] [[1857]] – samloke, [[14-a de januaro]] [[1944]]): kuracisto, medicinhistoriisto. * [[Sámuel Pataki]] ([[16-a de februaro]] [[1765]] – samloke, [[2-a de aprilo]] [[1824]]): ĉefkuracisto de [[Transilvanio]]. * [[Mózes Pataky]], ''Pataki'' ([[29-a de februaro]] [[1784]] - samloke, [[25-a de januaro]] [[1815]]): literaturhistoriisto. * [[Károly Pattantyús]] ([[Egeres]], [[4-a de februaro]] [[1904]] - [[Kluĵo]], [[12-a de decembro]] [[1987]]) arthistoriisto, akvarelisto * [[Gelu Mario Păteanu]], ''Gelu Perian'', ''G. Păteanu-Perian'' ([[3-a de junio]] [[1925]] - [[Budapest]], [[3-a de junio]] [[1995]]): rumana poeto, verkisto, tradukisto. * [[Károly Páter]] ([[31-a de marto]] [[1900]] – [[Budapest]], [[14-a de marto]] [[1964]]): humokemiisto, universitata profesoro, kandidato de agrikulturaj sciencoj (1952). * [[Dénes Pázmány]] (*[[15-a de aŭgusto]] [[1931]]): botanikisto, universitata profesoro. * [[Dénes Penyigey]] ([[12-a de aprilo]] [[1909]] – [[Budapest]], [[25-a de februaro]] [[1974]]): platproduktisto, agrohistoriisto, universitata profesoro, kandidato de agrikulturaj sciencoj (1964). * [[György Perédy]] ([[17-a de oktobro]] [[1883]] – [[21-a de junio]] [[1947]], [[Budapest]]): ĵurnalisto. * [[Antal Persian]] ([[1842]] - [[Budapest]], [[1908]]): pentristo. * [[Teréz Peris]], Chereji-Peris'' (*[[19-a de oktobro]] [[1932]]): aktorino, teatrohistoriistino, tradukistino. * [[George Petean]] (*[[1976]]): operkantisto (baritono). * [[István Petelei]] ([[Marosvásárhely]], [[13-a de septembro]] [[1852]] - Kolozsvár, [[15-a de januaro]] [[1910]]): verkisto. * [[Árpád Péterffy]] (n. [[17-a de februaro]] [[1938]]): kirurgo, universitata profesoro * [[Ferenc Péterfi]] (*[[7-a de majo]] [[1917]]): biologo, docento. * [[Leontin István Péterfi]] (*[[3-a de februaro]] [[1937]]): botanikisto, universitata profesoro. * [[István Péterfi (pentristo)|István Péterfi]] (*[[1953]]): pentristo. * [[József P. Lengyel]], ''Polacsek'' ([[Bukareŝto]], [[15-a de septembro]] [[1938]] - Cluj-Napoca, [[18-a de majo]] [[1989]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Boldizsár Petrichevich Horváth]] ([[4-a de julio]] [[1714]] – ? , [[29-a de novembro]] [[1777]]): grandbienulo, supera juĝisto de departementoj Doboka, Küküllő kaj Torda. * [[Bálint Petrőci]], ''Popoff Borisz Cvetov'' (*[[1-a de septembro]] [[1924]]): verkisto. * [[Lázár Petrichevich Horváth]] ([[17-a de majo]] [[1807]] – [[Vieno]], [[5-a de februaro]] [[1851]]): verkisto, ĵurnalisto, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1844). * [[Liana Maria Petruţiu]] (*[[4-a de aŭgusto]] [[1940]]): grafikistino. * [[Károly Pichler Bódog]] ([[Pécs]], ? [[1833]] – Kolozsvár, [[8-a de februaro]] [[1876]]): kapelestro, komponisto. * [[Florin Piersic]] [[27-a de januaro]] ([[1936]]): aktoro. * [[Apor Balázs Pillich]] (n. [[26-a de junio]] [[1980]]): kultura maneĝaro, popoldancinstruisto, koreografo * [[Erzsébet Pillich]] (n. [[11-a de januaro]] [[1932]]): pupaktorino [http://www.kolozsvartarsasag.com/anunturi.php?action=3&anunt=1093&subtema=70&order=] * [[László Pillich]] (*[[21-a de aŭgusto]] [[1951]]): sociografo, redaktoro. * [[Lucia Piso]] (*[[Milaş]], [[10-a de aprilo]] [[1914]] - Cluj, [[3-a de februaro]] [[1972]]): pentristino. * [[Mór Pisztóry]] ([[Pest]], [[20-a de majo]] [[1841]] – Kolozsvár, [[13-a de julio]] [[1906]]): juristo, ekonomia verkisto, universitata profesoro. * [[András Placsintár]] (n. [[1928]]) kameraisto, pri sportfilmoj * [[Klára Póczy]], hungara arkeologo * [[Mihály Póczy]] ([[1895]] – [[Budapest]], [[23-a de junio]] [[1963]]): inĝeniero, doktoro de teknikaj sciencoj (1960). * [[László Podhradszky]] (*[[Kőszeg]], [[2-a de marto]] [[1920]]): advokato, jurkonsilanto, politikisto. * [[János András Póka]] (*[[28-a de decembro]] [[1969]]): sportĵurnalisto. * [[Janka; T. Pokorny-Pogány]]; ([[Budapest]], [[20-a de marto]] [[1873]] – Kolozsvár, ?): aktorino. * [[Alaine Polcz]] ([[7-a de oktobro]] [[1922]] - [[Budapest]], [[20-a de septembro]] [[2007]]): psikologino, verkistino. * [[Fanni Polgár]] (?, [[1855]] – Cluj, [[16-a de novembro]] [[1932]]): aktorino. * [[István Géza Polonyi]] (n. [[17-a de aŭgusto]] [[1947]]): kuracisto, fakverkisto * [[Antónia Pongrácz]] ([[Bukareŝto]], [[1-a de junio]] [[1935]] – [[1995]], Cluj-Napoca): industriartistino, grafikisto. * [[Dariu Pop]] ([[Măgura Ilvei]], [[16-a de aprilo]] [[1887]] - Cluj, [[20-a de marto]] [[1965]]): komponisto, ĉorkapelestro, folkloristo. * [[Emil Pop]] ([[1897]]-[[1974]]): botanikisto. * [[György Pop]] (n. [[21-a de januaro]] [[1952]]): kuracisto, fakverkisto * [[Rodica Pop-Oana]] (*[[1-a de septembro]] [[1931]]): muzikologino. * [[Sânziana Pop]] (*[[24-a de januaro]] [[1939]]): prozaistino, publicistino. * [[Dionisie Popa]] (*[[19-a de majo]] [[1938]]): dekoraciartisto. * [[Adrian Popescu]] (*[[24-a de majo]] [[1947]]): poeto. * [[Dumitru Popovici]] [[1902]] - [[6-a de aprilo]] [[1959]]): literaturhistoriisto, universitata profesoro. * [[Dimitrie Popovici-Bayreuth]] (([[Iaşi]], [[18-a de aŭgusto]] [[1860]] - [[6-a de aprilo]] [[1927]]): operkantisto. * [[Tiberiu Popovici]] ([[Arad]], [[15-a de februaro]] [[1906]] - Cluj-Napoca?, [[29-a de decembro]] [[1975]]): matematikisto, universitata profesoro, akademiano. * [[Eugen Pora]] [[1909]]-[[1981]]): rumana biologo, universitata profesoro, akademiano. * [[Bálint Porcsalmi]] (n. [[16-a de novembro]] [[1980]]): plolitologo, politika konsilanto * [[Béla Pósta]] ([[Kecskemét]], [[22-a de aŭgusto]] [[1862]] – Kolozsvár, [[16-a de aprilo]] [[1919]]): arkeologo, universitata profesoro. * [[György Poszler]] (*[[12-a de junio]] [[1931]]): estetikisto, literaturhistoriisto, eseisto. * [[Dezső Prágay]], ''Desider A'' (*[[12-a de aŭgusto]] [[1921]]): kemiisto, biokemiisto, kultura organizanto. * [[Ernő Puhala]] (*[[1928]]) aktoro. * [[Attila Puskás]] (*[[9-a de aŭgusto]] [[1931]]): biologo, scienca esploristo, politika malliberulo. * [[Ferenc Puskás (fizikisto)|Ferenc Puskás]] (*[[21-a de septembro]] [[1929]]): fizikisto, universitata docento. * [[Sándor Puskás]] ([[18-a de junio]] [[1928]]) skulptisto, juvelisto * [[Kálmán Pusztai]] ([[Kluĵo]], [[7-a de junio]] [[1944]] – [[Kluĵo]], [[27-a de marto]] [[2005]]): kalkulteknika inĝeniero, universitata profesoro. == R == * [[Alexandru Racolţa]] ([[1926]]-[[1978]]): operkantisto (tenoro). * [[Emil Racoviţă]] ([[Iaşi]], [[15-a de novembro]] [[1868]]- [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[17-a de novembro]] [[1947]]): grotesploristo, biologo. * [[Florica Racoviţă-Flondor]] ([[Rogozeşti]], [[27-a de novembro]] [[1897]] - ([[Kluĵo]], [[7-a de februaro]] [[1983]]): komponistino. * [[András Rácz]] (n. [[1926]]): pentristo. * [[Éva Ráduly-Zörgő]] (n. [[23-a de oktobro]] [[1954]]): logopedo, lernejpsikologo, lanĉoĵetistino (olimpikanino). * [[Nepomuk János Raffay]], hungara piaristo mortis en Kolozsvár * [[László Rajka]] ([[7-a de julio]] [[1894]] – [[1-a de novembro]] [[1938]], Cluj): literaturhistoriisto, tradukisto. * [[Raluca Ripan]] ([[1894]]-[[1975]]): kemiisto, rektoro de universitato. * [[Boriska Ravasz]], ''Bibó Istvánné'' ([[27-a de aprilo]] [[1909]] – [[Budapest]], [[14-a de aprilo]] [[1979]]): instruistino, historiistino. * [[Emil Récsi]] ([[17-a de novembro]] [[1822]] – [[Pest]], [[1-a de junio]] [[1864]]): juristo, ĵurnalisto, tradukisto, universitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1858). * [[Mihály Régeni Pál]] ([[17-a jarcento]]): filozofia verkisto. * [[Maria Reichert]] (?): pentristino. * [[Béla Reinbold]] ([[13-a de decembro]] [[1875]] – [[Szeged]], [[10-a de decembro]] [[1927]]): biokemiisto, universitata profesoro. * [[Erzsébet Mária Reinhart]] (*[[25-a de majo]] [[1943]]): literaturhistoriistino, adjunktino. * [[Sándor Reményi (matematikisto)|Sándor Reményi]], matematikisto * [[Sándor Reményik]] ([[30-a de aŭgusto]] [[1890]] – samloke, [[24-a de oktobro]] [[1941]]) – poeto, redaktoro. * [[János Réti]] ([[Csongrád]], [[17-a de julio]] [[1849]] – Kolozsvár, [[26-a de aŭgusto]] [[1910]]): agrikultura fakverkisto. * [[Ödön Réthely]] ([[Pápa]], [[1881]] – Cluj, [[20-a de oktobro]] [[1951]]): aktoro. * [[Árpád Réthy]] (*[[31-a de decembro]] [[1939]]): aktoro. * [[Kálmánné Révai]] ([[11-a de januaro]] [[1912]] - [[Budapeŝto]], [[5-a de februaro]] [[1977]]): pentristino, restarigistino. * [[Ferenc Rhédey]] (? – Kolozsvár, [[24-a de marto]] [[1684]]): transilvania magnato, prefekto de departamento Kolozs. * [[Lajos Révész]] ([[29-a de aprilo]] [[1903]] - ?): aktoro. * [[Károly Rezik]], konservatoriestro * [[Lóránd Rigán]] (*[[1980]]): redaktoro. * [[Gusztáv Rigler]] ([[Dunamocs]], [[4-a de novembro]] [[1868]] – [[Budapest]], [[30-a de aŭgusto]] [[1930]]): higienisto, universitata profesoro ekde [[1899]] en tiu urbo. * [[Béla Rigó]], hungara publikigisto * [[János Ritoók]], familia nomo ''Johann Miess Günther'' ([[Braŝovo]], [[22-a de junio]] [[1935]] - Cluj-Napoca, [[21-a de majo]] [[1981]]): poeto, tradukisto, literaturhistoriisto. * [[Rezső Rizsmann]] ([[Körmöcbánya]], ? [[1885]] - Kolozsvár, [[7-a de oktobro]] [[1941]]): kapelestro, ''orgenisto de Transilvanio''. * [[József Roboz]] ([[Dunapataj]], [[1864]] – Kolozsvár, [[7-a de aprilo]] [[1908]]): kuracpedagogo, fakverkisto. * [[László Rohonyi]] (*[[1-a de septembro]] [[1938]]): skermisto (olimpikano). * [[Zoltán Rohonyi]] (*[[31-a de majo]] [[1943]]): literaturhistoriisto, studverkisto, eseisto. * [[Ádám Rónai]] (*[[15-a de junio]] [[1950]]): violonisto. * [[Antal Rónai]] ([[Szeged]], [[22-a de julio]] [[1906]] – [[Cluj-Napoca]], [[9-a de februaro]] [[1996]]) – operkapelestro * [[István Rónai]] (*[[6-a de julio]] [[1940]]): pianisto, muzikkritikisto, universitata profesoro. * [[Lya Rosescu]] ([[29-a de oktobro]] [[1926]] - [[Cluj-Napoca]], [[25-a de septembro]] [[1999]]): kostumistino. * [[Dumitru Roşca]] ([[Szelistye]], [[29-a de januaro]] [[1895]] – Kluĵo, [[25-a de aŭgusto]] [[1980]]): filozofo, akademiano. * [[Anna Rozek]] (n. [[1937]]): aktorino. * [[István Ruha]] ([[Carei]], [[17-a de aŭgusto]] [[1931]]- Cluj-Napoca, [[28-a de septembro]] [[2004]]): violonisto. * [[Lívia Rusz]] ([[28-a de septembro]] [[1930]]): pentristino. * [[Jenő Rózsa]] ([[Nyíregyháza]], [[6-a de oktobro]] [[1906]] – [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[6-a de septembro]] [[1971]]): filozofo. * [[László Rozsnyai]] (n. [[5-a de januaro]] [[1962]]): poeto * [[Iván Rőder]] ([[3-a de majo]] [[1924]] – [[Budapest]], [[10-a de junio]] [[1988]]): inĝeniero pri mekaniko, fakverkisto, redaktoro. * [[Liviu Rusu]] ([[Sărmaşu]], [[9-a de novembro]] [[1901]] - [[17-a de decembro]] [[1985]], [[Cluj-Napoca]]): rumana psikologo, estetikisto, literaturhistoriisto. * [[Béla Ruzitska]] ([[24-a de aŭgusto]] [[1867]] – ? ): kemiisto, fakverkisto. * [[György Ruzitska]] ([[Vieno]], [[1789]] – Kolozsvár, [[2-a de decembro]] [[1869]]): komponisto, pedagogo. == S == * [[Tudor Sălăgean]] (*[[26-a de aprilo]] [[1968]]): historiisto. * [[Árpád Sándor]]: operkantisto (baritono) en [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Erzsi Sándor]] ([[28-a de aŭgusto]] [[1885]] – [[Budapest]], [[21-a de marto]] [[1962]]): operkantistino (soprano). * [[Imre Sándor (genealogo)|Imre Sándor]] ([[14-a de februaro]] [[1877]] - [[Budapeŝto]], [[3-a de januaro]] [[1930]]) genealogo, heraldikisto * [[József Sándor (politikisto)|József Sándor]] ([[Bukarest]], [[16-a de novembro]] [[1853]] – Kolozsvár, [[1945]]): politikisto, verkisto, redaktoro. * [[Mária Sándor]] ([[1895]] – [[Budapest]], [[9-a de oktobro]] [[1964]]): operkantistino (mezzosoprano). * [[István Sárdy]][http://www.muvelodes.ro/index.php/Cikk?id=723][http://www.muvelodes.ro/index.php/Cikk?id=384] desegninstruisto, pentristo. * [[Mihály Sárpataki Nagy]] (?, [[1638]] aŭ [[1639]] - Kolozsvár, ? [[1694]]): reformita eklezia verkisto. * [[Béla Sáry]] ([[24-a de novembro]] [[1915]] – [[Budapest]], [[4-a de novembro]] [[1971]]): internisto, kandidato pri medicinaj sciencoj (1961). * [[Ágnes Saszet]] (*[[16-a de marto]] [[1957]]) tradukistino * [[Andrea Sass-Gyarmati]] (*[[11-a de decembro]] [[1972]]): botanikistino. * [[László Scheitz]] ([[1897]] – [[Katango]], [[24-a de aprilo]] [[1963]]): kuracisto, ministro por sanaferoj de [[Katango]]. * [[Ernő Schiff]] ([[Gáborján]], [[6-a de septembro]] [[1863]] [[Kluĵo]], [[26-an de majo]] [[1939]]) pri medicina fakverkisto * [[Lajos Schilling]], historiisto * [[Zoltán Schilling]] ([[1876]] – [[Budapest]], [[1942]]): inĝeniero pri mekaniko, prezidanto de patenttribunalo. * [[Rozália Schodelné Klein]], (Kolozsvár, [[29-a de septembro]] [[1811]] – [[Nyáregyháza]], [[19-a de septembro]] [[1854]]): operkantistino (dram- kaj koloratursoprano). * [[Edit Schranz Kunovits]] ([[Craiova]], [[30-a de oktobro]] [[1922]] - Kluĵo, [[1985]]) scenejdekoraciistino * [[Mária Schuller]] (*[[5-a de marto]] [[1936]]): ĵurnalistino. * [[Rudolf Schuller]] ([[Erdőszentgyörgy]], [[2-a de de junio]] [[1916]] - [[Kluĵo]], [[30-a de januaro]] [[1995]]) tradukisto * [[Ferenc András Schwáby]] (*[[26-a de januaro]] [[1932]]): filmkameraisto. * [[Róbert Schwartz]] (*[[3-a de septembro]] [[1944]]) esploristo pri kemio * [[Monica Scurtu-Damian]] (*[[22-a de septembro]] [[1936]]): dekoraciartisto. * [[Ákos Sebe]] (*[[3-a de julio]] [[1937]]) lokhistoriisto * [[Attila Sebesi Karen]] (*[[1-a de januaro]] [[1965]]): aktoro, radioredaktoro. * [[Nina Sebesi Panieva]] (*[[Tbilisi]], [[28-a de septembro]] [[1932]]): pianistino, adjunktino. * [[György Sebestyén]] ([[31-a de marto]] [[1920]] - [[Bukareŝto]], [[21-a de aŭgusto]] [[1993]]) fakverkisto pri arkitekturo, universitata profesoro * [[Lajos Sebestyén]] (*[[24-a de marto]] [[1952]]): instruisto, aldisto. * [[Péter M(átyás) Sebők]] [[23-a de septembro]] [[1924]]] - [[23-a de majo]] [[2003]]) fakverkisto pri agrikulturo * [[Tibor Séfeddin Sevket bejo]] ([[6-a de junio]] [[1913]] - ?): verkisto, ĵurnakisto. * [[Bálint Segesvári]] (antaŭ [[1606]] - samloke, post [[1654]]): unitariisma saksa civitano, hungarlingva kronikisto. * [[György Selmeczi]] (*[[8-a de marto]] [[1952]]): komponisto, dirigento. * [[János Selmeczi]] (*[[3-a de aŭgusto]] [[1953]]): violonisto. * [[Endre Senkálszky]] (*[[2-a de oktobro]] [[1914]]): aktoro, reĝisoro, pedagogo, direktoro.[http://www.huntheater.ro/cv.php?soid=33&PHPSESSID=ffc2f86286763f44d7bbb9ed309cbcd5] * [[Anna Seprődi, K.]] ([[25-a de januaro]] [[1902]] - [[Budapeŝto]], [[25-a de januaro]] [[1988]]) porjunulara dramistino * [[Dezső Sepsi]] (*[[25-a de majo]] [[1955]]): violonisto. * [[István Seres]] ([[17-a de aŭgusto]] [[1929]] – [[Budapest]], [[21-a de marto]] [[1987]]): muzikinstruisto, dramaturgo. * [[Elek Sigmond]] ([[26-a de februaro]] [[1873]] – [[Budapest]], [[30-a de septembro]] [[1939]]): kemiinĝeniero, agrogeologo, teknikuniversitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1925). * [[Júlia Sigmond]] (*[[Turda]], [[11-a de julio]] [[1929]]): marionetaktorino, esperantista verkistino, redaktorino de revuo [[Bazaro (revuo)|Bazaro]]. * [[Olga Siklós]] ([[6-a de novembro]] [[1926]]): dramaturgiistino, reĝisorino, verkistino, kandidato pri literaturaj sciencoj. * [[Ilona Silay]] ''Ileana Silai'' (*[[14-a de oktobro]] [[1941]]): kuristino (olimpikanino). * [[Paul Sima]] ([[27-a de julio]] [[1932]] - [[1991]]): pentristo. * [[Borbála Simény]] (?–?): aktorino. * [[Elek Simon]], hungara advokato, urbestro * [[Emil Simon]] ([[Chişinău]], [[24-a de septembro]] [[1936]] - [[25-a de februaro]] [[2014]]): dirigento, komponisto. * [[Györgyi Simon]] ([[5-a de julio]] [[1908]] - ?): aktoro en [[Oradea]]. * [[Sándor Simon]] ? grafikisto (memlerninto) vivanta en [[Parizo]] de 80-aj jaroj * [[Irén Simonfy Dani]] (n. [[28-a de aprilo]] [[1932]]): grafikisto, tekstildekoraciisto * [[Zoltán Sinkó]], ''Kolozsvári Sinkó'' ([[19-a de marto]] [[1938]] - [[Veszprém]], [[Hungario]], [[19-a de oktobro]] [[2002]]): humuristo, dramverkisto. * [[Dénes Sinor]], ''Denis'' (*[[17-a de aprilo]] [[1916]]): lingvisto, orientalisto. * [[Gábor Sipos]] (*[[30-a de oktobro]] [[1951]]): historiisto. * [[István Sipos]] (*[[24-a de marto]] [[1949]]): juristo, scienca esploristo, universitata lektoro. * [[László Sipos]] (*[[23-a de julio]] [[1943]]): pentristo, grafikisto. * [[Margit Sipos]] (*[[1936]]): baletistino. * [[József Smialy]] ([[22-a de junio]] [[1922]] - [[Joseni]], [[23-a de januaro]] [[1957]]) romkatolika eklezia verkisto * [[Jenő Sólyom]] ([[25-a de julio]] [[1904]] – [[Budapest]], [[24-a de decembro]] [[1976]]): evangelia pastro, universitata profesoro. * [[Jenő Sólyom (fizikisto)]]. * [[Rozália Schodelné Klein]] ([[29-a de septembro]] [[1811]] – [[Nyáregyháza]], [[29-a de septembro]] [[1854]]): kantistino (szoprano). * [[Bódog Somló]] ([[Pozsony]], [[1873]] – Kolozsvár, [[28-a de septembro]] [[1920]]): juristo, universitata profesoro. * [[István Somodi]] d-ro (*[[22-a de aŭgusto]] [[1885]] - [[1963]]) alto- kaj distancsaltisto (olimpikano), urbprokuroro. * [[Botond Somogyi]] (*[[28-a de marto]] [[1973]]) reformita eklezia verkisto, redaktoro. * [[Erzsi Somogyi]] ([[10-a de septembro]] [[1906]] – [[Budapest]], [[10-a de julio]] [[1973]]): aktorino, laŭreato de [[Kossuth-premio]] (1953, 1959), meritartisto (1955), eminentartisto (1962). * [[Johann Sommer]] ([[Pirna]], ? [[1542]] - [[Kolozsvár]], [[8-a de aŭgusto]] [[1574]]): poeto, liberpensanto, historia, teologia filozofia verkisto. * [[Margit Soó Zöld]] (*[[9-a de julio]] [[1931]]): grafikistino, ilustraciistino. * [[Ferenc Soós]] pli juna (? [[1705]] aŭ [[1706]] - Kolozsvár, [[4-a de junio]] [[1776]]): reformita eklezia verkisto. * [[Árpád Sós]] (*[[2-a de marto]] [[1919]] - [[2-a de marto]] [[1998]]): sportĵurnalisto, redaktoro. * [[Ilona Soós]] ([[1903]] - [[Budapeŝto]], [[20-a de oktobro]] [[1975]]) fakverkistino pri kemio * [[Judit Sándor Sövényháziné]] ([[5-a de februaro]] [[1920]] - [[Segedo]], [[6-a de januaro]] [[2003]]) poetino * [[Lenke Soós]] (*[[23-a de junio]] [[1943]]) fakverkistino pri geografio * [[János Spáda]], hungara arkitekto * [[Marina Spînu Mihalik]] (*[[Egorjevsk]], [[12-a de aprilo]] [[1958]]): bestkuracistino, universitata profesorino. * [[Ludovic Spiess]] ([[13-a de majo]] [[1938]] - [[Drăgăneşti]], [[29-a de januaro]] [[2006]]): operkantisto (tenoro). * [[Dominic Stanca (kuracisto)|Dominic Stanca]] ([[1892]] - [[1979]]): ginekologo. * [[Dominic Stanca (verkisto)|Dominic Stanca]] ([[31-a de januaro]] [[1926]] - [[Bukareŝto]], [[26-a de julio]] [[1976]]): verkisto, poeto, aktoro. * [[Radu Stanca]] ([[Sebeş]], [[5-a de marto]] [[1920]] - Cluj, [[26-a de decembro]] [[1962]]): poeto, dramverkisto, aktoro, reĝisoro. * [[Ion Stănescu-Popa]] ([[1973]]-[[1926]]): aktoro. * [[Katalin Starmüller]] (n. [[22-a de novembro]] [[1959]]): scenejdokaciistino, kostumdezajnistino * [[János Stein]] ([[14-a de junio]] [[1874]] - [[Budapeŝto]], [[1944]]) pentristo, grafikisto * [[Pál Steiner]] ([[Pápa]], [[5-a de februaro]] [[1879]] - [[Kluĵo]], [[12-a de septembro]] [[1959]]) kuracisto * [[János Stern]] (*[[19-a de majo]] [[1929]]) fakverkisto pri plantdefendo * [[Magda Stief]] (*[[1943]]): aktorino, ekde [[1971]] en [[Germanujo]], eterna ano de [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]] ([[2007]]). * [[Stella Roman]] ([[23-a de aŭgusto]] [[1904]], Cluj - [[12-a de februaro]] [[1992]], [[New York]]): operkantistino, soprano * [[Sándor Stief]] ([[25-a de majo]] [[1896]] – [[Budapest]], [[4-a de septembro]] [[1954]]): psikiatro, neŭrologo, universitata profesoro. * [[Savel Stiopul]] (*[[15-a de majo]] [[1926]]: reĝisoro, scenarlibretisto. * [[Liviu Stoicovici]] (*[[6-a de marto]] [[1942]]): pentristo. * [[Erzsébet Surány]] ([[Budapeŝto]], [[14-a de novembro]] [[1911]] - Kluĵo, [[26-a de novembro]] [[1972]]) grafikistino. * [[Éva Sükösd]] (*[[22-a de julio]] [[1928]]) fakverkistino pri geografio * [[László Surján]], hungara ministro, membro de [[Eŭropa parlamento]] * [[Éva Sütő]] (Sorbán) ([[16 d oktobro]] [[1936]]) tekstilistino, scenejdekoraciistino * [[László Szabédi]], ĝis [[1933]] ''Székely'' ([[Sáromberke]], [[7-a de majo]] [[1907]] - CLuj, [[18-a de aprilo]] [[1959]]): poeto, verkisto, lingvisto. * [[Zsuzsa Szabó-Selényi]] ([[12-a de julio]] [[1923]]) toksikologino * [[Ádám Szabó T.]] ([[12-a de marto]] [[1946]] - ?, [[7-a de decembro]] [[1995]]): lingvisto, kulturhistoriisto. * [[Anna Szabó T.]] (*[[1972]]): poetino. * [[Attila Szabó T.]] ''Szabó Törpényi'' ([[Fehéregyháza]], [[12-a de januaro]] [[1906]] - Kluĵo, [[3-a de marto]] [[1987]]): lingvohistoriisto, filologo. * [[Attila Szabó T. E.]] (*[[1941]]): biologo. * [[Bálint Szabó (arkitekto)|Bálint Szabó]] (*[[9-a de aprilo]] [[1944]]): arkitekto, universitata profesoro. * [[Csaba Szabó (ĵurnalisto)|Csaba Szabó]] *[[16-a de januaro]] [[1965]]): ĵurnalisto. * [[Dénes Szabó (ginekologo)|Dénes Szabó]] ([[Peŝto]], [[4-a de majo]] [[1856]] – [[17-a de januaro]] [[1918]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Dezső Szabó]] ([[10-a de junio]] [[1879]] - [[Budapest]], [[13-a de januaro]] [[1945]]): verkisto, eseisto. * [[Duci Szabó]] ''Ida'' (*[[10-a de novembro]] [[1920]]): aktorino. * [[Erzsébet Szabó]] (*[[1952]]): scenejdekoraciistino kaj marionetprojektantistino. * [[Géza Szabó]] ([[22-a de marto]] [[1909]] - ?): muzik-interpretartisto, universitata pfofesoro. * [[György Szabó]] ([[Târnăveni]], [[19-a de aprilo]] [[1920]] - Kluĵo, [[10-a de majo]] [[2011]]): klasika filologo, tradukisto, universitata profesoro * [[Gyula Szabó]] ([[Mereşti]], [[11-a de septembro]] [[1930]] - [[Cluj-Napoca]], [[21-a de decembro]] [[2004]]): verkisto * [[Ica Szabó]] ([[9-a de marto]] [[1907]] - [[Cluj-Napoca]], [[5-a de majo]] [[1979]]): kantistaktorino. * [[Imre Szabó]] ([[Érsekújvár]], ? [[1882]] - Kolozsvár, [[19-a de septembro]] [[1943]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Jenő Szabó (poeto)|Jenő Szabó]] ([[17-a de aprilo]] [[1967]] - [[Kézdivásárhely]], [[18-a de novembro]] [[1934]]): poeto, verkisto. * [[Jenő Szabó (aktoro)|Jenő Szabó]] (*[[2-a de aprilo]] [[1969]]): aktoro. * [[József Szabó (kuracisto)|József Szabó]] ([[10-a de marto]] [[1882]] – [[Szeged]], [[5-a de julio]] [[1929]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[József Szabó (biologo)|József Szabó]] ([[31-a de aŭgusto]] [[1911]] - [[Kluĵo]], [[20-a de aŭgusto]] [[1995]]) biologo * [[Károly Szabó]] ([[Köröstarcsa]], [[17-a de decembro]] [[1824]] – Kolozsvár, [[31-a de aŭgusto]] [[1890]]): historiisto, bibliografo, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1871). * [[László Károly Szabó]] (*[[15-an de aŭgusto]] [[1932]]): aktoro. * [[Mária Szabó]] ([[25-a de oktobro]] [[1945]]): aktorino. * [[Pál Szabó]] (*[[8-a de oktobro]] [[1954]]): rapiristo (olimpikano). * [[Vera Szabó]] ([[Kiskunfélegyháza]], [[22-a de novembro]] [[1890]] - Kluĵo, [[23-a de julio]] [[1966]]) skulptistino [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/szabo_vera] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120206060421/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/szabo_vera |date=2012-02-06 }} * [[Zelmira Szabó]] (n. [[1977]]): fabelverkistino, ilustristino * [[Zoltán Szabó]] ([[Valea Lungă (Alba)]], [[18-a de februaro]] [[1927]] - Cluj-Napoca, [[19-a de junio]] [[2007]]): lingvisto, universitata profesoro. * [[Zsolt Szabó]] (*[[29-a de majo]] [[1946]]): literaturhistoriisto, ĉefredaktoro de monatrevuo [[Művelődés]][http://www.muvelodes.ro/]. * [[Elemér Szádeczky-Kardoss]] ([[10-a de septembro]] [[1903]] – [[Budapest]], [[23-a de aŭgusto]] [[1984]]): geologo, geokemiisto, universitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1950), laŭreato de [[Kossuth-premio]] (1949, 1952). * [[Gyula Szádeczky-Kardoss]] ([[Pusztafalu]], [[30-a de decembro]] [[1860]] – Cluj, [[8-a de novembro]] [[1935]]): geologo, mineralogo, universitata profesoro. * [[Samu Szádeczky-Kardoss]] ([[21-a de januaro]] 1918-[[Budapeŝto]], ? [[2004]]): klasik-filologo. * [[Andor Szakács]] ([[Étfalva]], [[1865]] – Kolozsvár, [[21-a de marto]] [[1924]]): aktoro. * [[György Szakács]] ([[1921]] – [[Târgu Mureş]], [[14-a de oktobro]] [[1986]]): scenejdekoraciisto. * [[Vida Szakácsy]], hungara minoritano * [[Ferenc Szakál]] (Kolozsvár? – ? , ĉ. [[1720]]): karpentisto, taglibroverkisto. * [[Ilona Szalay-Kocsis]] (*[[21-a de junio]] [[1927]]): aktorino. * [[Zoltán Szalay]] ([[22-a de januaro]] [[1959]]): komponisto, muzikfolkloristo. * Erzsébet Szállassy Nagy (*[[1942]]): baletistino, koreografino. * [[Lóránt Szalman]] (*[[11-a de novembro]] [[1929]] - [[Târgu Mureș]], [[12-a de aprilo]] [[2007]]): dirigento, kapelestro. * [[János Szamosi]] ([[18-a de aprilo]] [[1840]] - samloke, [[27-a de aprilo]] [[1909]]): klasik-filologo. * [[Vilmos Szamosi Soós]]: skulptisto. * [[Kornélia Szamossy]] (*[[20-a de oktobro]] [[1932]]): aktorino, aktorpedagogino. * [[István Szamosközy]], ''Zamosius'' (Kolozsvár?, ĉirkaŭ [[1565]] aŭ [[1570]] – [[Gyulafehérvár]], 29?-a de marto? [[1612]]?): historiisto humanista. * [[József Szanati]] ([[Budapest]], [[1914]] – Cluj-Napoca, [[1975]]): kantisto (baso). * [[János Szántai]] ([[5-a de marto]] [[1969]]): verkisto, poeto. * [[János Szántay]], ''jászkíséri'' (*[[Oradea]], [[16-a de decembro]] [[1922]] - Cluj-Napoca, [[17-a de marto]] [[2007]] ): biokemiisto, skulptisto, skermisto. * [[Csaba János Szántó]] (*[[2-a de marto]] [[1944]]): fizikisto, scienca esploristo. * [[Béla Szász (filo)|Béla Szász]] ([[30-a de oktobro]] [[1872]] – [[Budapest]], [[30-a de septembro]] [[1944]]): reformita pastro, instruisto, verkisto, tradukisto. * [[Béla Szász (ĵurnalisto)|Béla Szász]] ([[1910]] - ?) ĵurnalisto, tradukisto * [[Endre Szász (ĵurnalisto)|Endre Szász]] ([[1887]]- [[Târgu Mureș]], [[1944]]) ĵurnalisto * [[Gyöngyi Szász-Fejér]] (*[[3-a de majo]] [[1943]]) tradukistino * [[Gyula Szász]], ''Szerjai Szász'' (? [[1866]] - samloke, [[15-a de majo]] [[1891]]): poeto, tradukisto. * [[István Szász]] (*[[23-a de februaro]] [[1956]]): kantisto (tenoro). * [[István Tas Szász]] (*[[15-a de julio]] [[1938]]) kuracisto (psikiatro), poeto, kulturhistoriisto vivanta en [[Leányfalu]]. * [[Zoltán Szász]] ([[28-a de junio]] [[1877]] - [[Budapest]], [[16-a de marto]] [[1940]]): verkisto,ĵurnalisto teatrkritikisto. * [[Zsombor Szász]] ([[24-a de novembro]] [[1871]] – ? ): juristo, politikisto, jurverkisto. * [[Mihály Szathmári Pap]] ([[28-a de septembro]] [[1737]] - samloke, [[31-a de majo]] [[1812]]): reformita eklezia verkisto. * [[Sándor Szathmári Pap (presisto)|Sándor Szathmári Pap]] ([[1697]] – samloke, [[25-a de januaro]] [[1745]]): presisto. * [[Károly Szathmári Pap]] ([[11-a de januaro]] [[1812]] – [[Bukareŝto]], [[3-a de junio]] [[1887]]): pentristo, grafikisto, fotografisto. * [[Zsigmond Szathmári Pap]] (?[[1703]] - samloke, [[9-a de aprilo]] [[1760]]): reformita eklezia verkisto. * [[Széfeddin Sefket]] Tibor bej ([[6-a de junio]] [[1913]] - ? [[Bejrut]], [[22-a de novembro]] [[1967]]) poeto, verkisto, ĵiurnalisto, filmreĝisoro * [[György Szegő]] ([[17-a de novembro]] [[1919]] - Kluĵo, [[11-a de septembro]] [[2007]] tradukisto. * [[Zsuzsa Szebeni]] (n. [[1970]]): kunlaborantino de Tutlanda Teatrhiitoria Instituto de [[Bp.]] * [[Júlia Szegő]] ([[Beregszász]], [[19-a de aprilo]] [[1900]] – Cluj-Napoca, [[7-a de novembro]] [[1987]]): kantistino, muzikpedagogino, folkloristino, verkistino. * [[Katalin Szegő]] ([[Oradea]], [[18-a de februaro]] [[1933]] - [[Oradea]], [[16-a de junio]] [[2005]]): filozofihistoriistino. * [[Péter Szegő]] (*[[1954]]): komponisto. * [[József Szegszárdy-Csengery]] ([[24-a de aŭgusto]] [[1915]] - [[Budapest]], [[26-a de novembro]] [[1991]]): tradukisto, literaturhistoriisto. * [[Bertalan Székely]] ([[8-a de majo]] [[1835]] – [[Budapest]], [[21-a de aŭgusto]] [[1910]]): pentristo. * [[Erzsébet Székely]] ([[15-a de junio]] [[1922]] - Kluĵo, [[6-a de januaro]] [[2001]]) literaturhistoriistino, lernolibroverkistino, tradukistino. * [[János Jenõ Székely]] (*[[25-a de majo]] [[1956]]): skulptisto. * [[Kriszta Székely]] (*[[26-a de julio]] [[1969]]): ĵurnalistino. * [[Melinda Székely]] (*[[1979]]): literaturhistoriistino, tradukistino. * [[Mózes Székely]], ''Aranyosrákosi'' ([[Szabéd]], [[1805]] - Kolozsvár, [[11-a de aŭgusto]] [[1862]]): filozofia verkisto. * [[György Székely Sebestyén]] (*[[1978]]): artkritikisto. * [[Győző Székely]] ([[19-a de novembro]] [[1946]]) fakverkisto pri tekniko * [[Kriszta Székely]] (n. [[26-a de junio]] [[1969]]): ĵurnalistino, redaktorino * [[Adrienne Székelyhidy]] ([[26-a de aŭgusto]] [[1902]] – [[Budapest]], [[12-a de septembro]] [[1981]]): aktorino. * [[Alajos Szekér Joakim]] ([[Komárom]], [[5-a de julio]] [[1752]] – Kolozsvár, [[26-a de septembro]] [[1810]]): monaĥo, verkisto. * [[László Szekernyés]] (*[[15-a de oktobro]] [[1935]]) verkisto, ĵurnalisto, dramisto * [[Tibor Széki]] ([[18-a de aprilo]] [[1879]] – [[Budapest]], [[4-a de decembro]] [[1950]]): farmacisto, kemiisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1945). * [[Péter Szele]] ([[8-a de februaro]] [[1940]]) ĵurnalisto * [[Emília Szelényi]] ([[Sátoraljaújhely]], [[1858]] – Cluj, [[25-a de januaro]] [[1924]]): kantistino. * [[Péter Széman]] ([[8-an de novembro]] [[1949]]) kuracisto, redaktoro * [[Albert Szenczi Molnár]] ([[Szenc]], [[30-a de aŭgusto]] [[1574]] – [[Kolozsvár]], [[17-a de januaro]] [[1639]]): reformita pastro, lingvisto, filozofo, [[psalmo]]tradukisto, eklezia verkisto, tradukisto. * [[Ákos Szendrey]] ([[7-a de decembro]] [[1902]] - [[Budapest]], [[20-a de novembro]] [[1965]]): etnografo. * [[Júlia Szendrei V.]] ([[15-a de marto]] [[1930]] - [[Kluĵo]] [[12-a de novembro]] [[1976]]) literaturhistoriistino * [[Mihály Szendrey]] ([[Pozsony]], [[11-a de septembro]] [[1902]] – Cluj-Napoca, [[5-a de marto]] [[1989]]): aktoro. * [[Enikő Szenkovics (Kluĵo]], n. [[1974]]): tradukistino * [[Mihály Szentábrahámi Lombard]] ([[Városfalva]], [[1683]]? - Kolozsvár, [[30-a de marto]] [[1758]]): unitariisma eklezia verkisto. * [[István Szentgyörgyi (aktoro)|István Szentgyörgyi]] ([[Diósjenő]], [[20-a de februaro]] [[1842]]– Kolozsvár, [[20-a de oktobro]] [[1931]]): aktoro. * [[Zsigmond Szentkirályi]] ([[14-a de majo]] [[1804]] – samloke, [[16-a de aprilo]] [[1870]]): inĝeniero pri minejoj, minejkonsilanto, transilvania minejkapitano, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1845). * [[Judit Szentimrei]] (*[[19-a de majo]] [[1921]]): industriartistino, prietnografia esploristino. * [[József Szentpétery]] (*[[14-a de februaro]] [[1921]]) kuracisto, fakverkisto * [[Jenő Szervátiusz]] ([[4-a de julio]] [[1903]] - [[Budapest]], [[14-a de septembro]] [[1983]]): skulptisto. * [[Margit Szerémy Bródy]] ([[18-a de julio]] [[1914]] - [[Satmaro]], [[9-a de marto]] [[2002]]) kuracistino, fakverkistino * [[Tibor Szervátiusz]] (*[[1930]]): skulptisto. * [[Gyula Mózes Szigheti]] (?, [[1785]]? - Kolozsvár, [[6-a de aprilo]] [[1876]]): fabelverkisto. * [[Rudolf Szigethy]] (8[[25-a de majo]] [[1934]] ): bibliotekisto, bibliografo. * [[József Szigeti]] ([[Máriagyűd]], [[22-a de majo]] [[1912]] - Kluĵo, [[2-a de junio]] [[1986]]) literaturhistoriisto * [[Noémi Szigeti]] (*[[15-a de marto]] [[1973]]): pianistino. * [[Domokos Szilágyi]] ([[Şomcuta Mare]], ([[2-a de julio]] [[1938]] - [[Cluj-Napoca]], [[2-a de novembro]] [[1976]]): poeto, tradukisto. * [[Enikő Szilágyi]], ''Borbély'' (*[[19-a de decembro]] [[1952]]): aktorino. * [[Ferenc Szilágyi (historiisto)|Ferenc Szilágyi]] ([[14-a de aprilo]] [[1797]] - [[Budapest]], [[20-a de majo]] [[1876]]): historiverkisto. * [[Mihály Gál Szilágyi]] (n. [[28-a de aprilo]] [[1971]]): filozofihistoriisto, universitata instruisto * [[István Szilágyi (kuracisto)|István Szilágyi]] ([[14-a de decembro]] [[1911]] - [[Kluĵo]], [[15-a de marto]] [[1994]]) kuracisto * [[István Szilágyi (verkisto)|István Szilágyi]] (*[[20-a de oktobro]] [[1938]]) verkisto * [[Júlia Szilágyi]] (*[[1-a de aŭgusto]] [[1936]]): literaturkritikistino, eseistino. * [[Zsuzsa Szilágyi N.]] (*[[24-a de februaro]] [[1972]]) literaturhistiriistino, redaktorino * [[Lilla Szilágyi]], Bulyovszkyné (Kolozsvár, [[25-a de majo]] [[1833]] – [[Graz]], [[11-a de decembro]] [[1909]]): aktorino. * [[Sándor Szilágyi (historiisto)|Sándor Szilágyi]] ([[30-a de aŭgusto]] [[1827]] – [[Budapest]], [[12-a de januaro]] [[1899]]): historiisto, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1873). * [[Sándor Szilágyi (gimnastikisto)|Sándor Szilágyi]] (*[[8-a de februaro]] [[1942]]): gimnastikisto (olimpikano). * [[Tibor Szilágyi]] (*[[31-a de januaro]] [[1967]]) kuracisto * [[Móric Szilasi]] ([[Szilasbalhás]], [[20-a de oktobro]] [[1854]] – Kolozsvár, [[15-a de majo]] [[1905]]): lingvisto, universitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1902). * [[Sándor Szinberger]] ([[24-a de oktobro]] [[1921]] - [[Bat-Yam]], 30-a de junio [[2008]]): fakverkisto pri muziko, reĝisoro. * [[Sándor Szives]] (*[[31-a de oktobro]] [[1927]]): verkisto. * [[Kázmér Szmodits]], ''Szmodics''([[11-a de aprilo]] [[908]] – [[Budapest]], [[13-a de januaro]] [[1985]]): konstruinĝeniero, doktoro de teknikaj sciencoj (1962). * [[Irén Szmuk]], Lautmann ([[20-a de decembro]] [[1901]]) fakverkistino pri dommastrumado * [[Sándor Szolnay]] ([[4-a de novembro]] [[1893]] - Cluj, [[14-a de aprilo]] [[1950]]): pentristo. * [[Elemér Szolnoky]] ([[20-a de marto]] [[1923]] – [[Hatvan]], [[10-a de oktobro]] [[1979]]): inĝeniero pri mekaniko, fakverkisto. * [[Béla Szombathelyi]]; ''Theindl'' ([[Szombathely]], [[18-a de aŭgusto]] [[1851]] – Kolozsvár, [[24-a de aŭgusto]] [[1881]]): aktoro. * [[Klára Szopos]] scenejdekoraciistino, kostumdezajnistino * [[Erika Noémi Szőcs]] (*[[7-a de decembro]] [[1967]]): aktorino. * [[István Szőcs]] ([[Târgu Mureş]], *[[2-a de aŭgusto]] [[1928]]): kritikisto, verkisto, publicisto, ĉefkunlaboranto de [[Helikon]]. * [[Judit Szőcs]] (*[[23-a de junio]] [[1939]]) fakredaktorino * [[László Szőcs]] ([[24-a de majo]] [[1924]]) pentristo * [[Levente Szőcs]] (n. [[8-a de novembro]] [[1975]]): radiĵurnalisto * [[Sándor Szőcs]] (*[[31-a de majo]] [[1924]]): pentristo. * [[Annamária Szőke]], Cipăianu ([[31-a de januaro]] [[1945]] - [[26-a de marto]] [[2004]]) muzeografino * [[Béla Szőkefalvi-Nagy]] matematikisto * [[Zoltán Szőkefalvi-Nagy]] kemihistoriisto * [[András Szőts (kuracisto)]] * [[András Szőts (oficiro)]], ankaŭ hungara aktoro * [[Ferenc Szövérdi]] ([[7-a de junio]] [[1912]] - [[1-a de oktobro]] [[1971]], [[Kluĵo]]) fakverkisto pri agrikulturo kaj abelkulturo * [[Károly Szövérdi]] ? - ? fakverkisto pri agrikulturo * [[Szilárd Sztranyicki]] (n. [[18-a de aprilo]] [[1970]]): advokato, universitata instruisto * [[Ildikó Szűcs]] (*[[10-a de septembro]] [[1943]]): aktorino. * [[Rodica Svinţiu]] (*[[21-a de marto]] [[1939]]): pentristino. * [[Mihai Şerban]] ([[1887]]-[[1947]]): ekonomo. * [[Raoul Şorban]] ([[Dej]], [[4-a de septembro]] [[1912]] - Cluj-Napoca, 19-a ? de aprilo [[2006]]): artkritikisto, altlerneja rektoro. == T == * [[Gábor Takács]] (n. [[9-a de novembro]] [[1938]]): teknikisto pri dentoj, amatora artisto, arta verkisto. * [[Gabriella Takács G.]] ([[Hălagiu]], [[15-a de novembro]] [[1925]] - [[Kluĵo]], [[7-a de septembro]] [[1998]]): lernolibroverkisto pri muziko * [[Gábor Tamás]] (*[[31-a de majo]] [[1948]]): distrmuzika kantisto. * [[Gáspár Tamás]]: verkisto, direktoro de teatro. * [[Gáspár Miklós Tamás]]: filozofo, publicisto. * [[Mihály Táncos]] (Tänzer) ([[7-a de februaro]] [[1905]] - [[22-a de septembro]] [[1993]]): piedpilkisto (olimpikano). * [[Károly Tar]] (*[[30-a de aŭgusto]] [[1935]]): verkisto, redaktoro. * [[Bertalan Tárcza]] ([[Alsóapsa]], [[3-a de julio]] [[1882]] - Kluĵo, [[3-a de aprilo]] [[1950]]) fakverkisto pri muziko, komponisto * [[Gábor Takács]] (n. [[9-a de novembro]] [[1938]]): dentteknikisto, artisto * [[Lajos Takács]] ([[Vízakna]], [[25-a de aŭgusto]] [[1908]] - [[18-a de decembro]] [[1982]]) juristo * [[János Tárkányi]] (n. [[24-a de aŭgusto]] [[1970]]): universitata instruisto, televidtranĉisto-kameraisto * [[Ferenc Taucher]] ([[16-a de julio]] [[1738]] – [[Buda]], [[20-a de oktobro]] [[1820]]): astronomo, jezuito. * [[Jenő Tauffer]] ([[14-a de marto]] [[1852]] - [[Szolnok]], [[24-a de septembro]] [[1933]]): kuracisto * [[Ádám Teleki]] ([[Koloĵvaro]], [[24-a de novembro]] [[1900]]- Kluĵo, [[1972]]) fakverkisto pri agrikulturo, redaktoro * [[Géza Pál Teleki]], hungara etologo * [[Vilmos Tauffer]] ([[2-a de julio]] [[1851]] – [[Budapest]], [[7-a de decembro]] [[1934]]): akuŝisto, ginekologo, universitata profesoro. * [[Magda Telegdi]] (*[[5-a de junio]] [[1937]]): verkistino, tradukistino (ekde [[1986]] en [[Svedio]]). * [[Árpád Telegdy]] ([[8-a de novembro]] [[1871]] - [[Alunișu]], [[4-a de oktobro]] [[1931]]) pentristo * [[László Telegdy]] ([[Mezőtelegd]], [[15-a de junio]] [[1886]] - [[Kluĵo]], 1942-04-05) fakverkisto pri agrikulturo, redaktoro * [[Ádám Teleki]], széki grafo (?, ? [[1740]] - Kolozsvár, [[20-a de aprilo]] [[1792]]): poeto, tradukisto. * [[Béla Teleki]] ([[16-a de majo]] [[1899]] - [[Novjorko]], [[7-a de februaro]] [[1990]]): politikisto. * [[Sándor Teleki]], grafo ([[27-a de januaro]] [[1821]] – [[Nagybánya]], [[18-a de aprilo]] [[1892]]): kolonelo, memuaristo. * [[József Tellmann]] ([[Szamosújvár]], [[25-a de novembro]] [[1883]] - [[Kluĵo]], [[3-a de decembro]] [[1957]]) redaktoro, publicisto * [[Gyula Terhes]] ([[Szamosújvár]], [[15-a de julio]] [[1882]] - [[Kluĵo]], [[3-a de aŭgusto]] [[1945]]): tipografo, redaktoro * [[Nóra Tessitori]] ([[1883]] - [[Târgu Mureş]], [[26-a de junio]] [[1969]]): deklamistino. * [[János Thordai]] (? – Kolozsvár, [[13-a de januaro]] [[1636]]): eklezia verkisto, kantkolektanto. * [[Zoltán Thury]] ([[7-a de marto]] [[1870]] - [[Budapest]], [[27-a de aŭgusto]] [[1906]]): verkisto, publicisto. * [[Mircea Tiberian]] (*[[4-a de majo]] [[1955]]): komponisto, pianisto de ĵazo kaj instruisto. * [[Ilona Titkos]] ([[21-a de majo]] [[1898]] – [[Budapest]], [[21-a de majo]] [[1963]]): aktorino. * [[Cornel Todea]] (*[[18-a de novembro]] [[1935]]): reĝisoro de teatro. * [[Endre Toducz]] (*[[21-a de januaro]] [[1952]]): psikiatro. * [[György Tokay]] (*[[27-a de marto]] [[1939]]): juristo, ĵurnalisto, politikisto. * [[Pál Toldalagi]] ([[7-a de januaro]] [[1914]] – [[Budapest]], [[15-a de aprilo]] [[1976]]): poeto. * Tomcsányiné, [[Róza Czukrász]] (Kolozsvár, [[8-a de februaro]] [[1863]]– ? ): pedagogino. * [[Viola Tomori]], Váróné Tomori ([[17-an de junio]] [[1911]] - [[Tisza­új­város]], [[31-a de marto]] [[1988]]): psikologino * [[Artúr Tompa, K.]] ([[Koloĵvaro]], [[24-a de oktobro]] [[1872]] - [[Kendilóna]], [[22-a de oktobro]] [[1942]]): reformita eklezia verkisto * [[Ella Tompos]] ([[19-a de septembro]] [[1898]]–?): aktorino. * [[Ágota Tompos Opra]] (*[[17-a de majo]] [[1954]]): pentristino [http://www.muvelodes.ro/index.php/Cikk?id=23 El ŝiaj kreaĵoj], [http://www.erdelyimuveszet.ro/portfolio/tompos/TOMPOS.htm Portfolio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070112150920/http://www.erdelyimuveszet.ro/portfolio/tompos/TOMPOS.htm |date=2007-01-12 }}. * [[István Tonk]] ([[26-a de februaro]] [[1942]] - [[3-a de aprilo]] [[2010]]): inĝeniero * [[Márton Tonk]] (Kluĵo, [[1973]]): filozofo. * [[Sándor Tonk]] ([[2-a de majo]] [[1947]] - samloke, [[14-a de aŭgusto]] [[2003]]): historiisto, universitata profesoro, la unua rektoro de la [[Sapientia Erdélyi Magyar Tudományegyetem]]. * [[Zádor Tordai]](*[[20-a de aŭgusto]] [[1924]]): filozofo. * [[István Torjai Szabó]] ([[24-a de oktobro]] [[1907]]): literaturhistiriisto, verkisto. * [[Katalin Tosa Szilágyi]] (n. [[1963]]): pentristino, grafikistino * [[Bálint Tóth (matematikisto)]], hungara matematikisto * [[Elek Tóth]] ([[Cegléd]], [[27-a de septembro]] [[1873]] – Kolozsvár, [[1-a de januaro]] [[1944]]): aktoro, reĝisoro. * [[Flóra Tóth]] (*[[24-a de majo]] [[1949]]): instruistino, pianistino, kapelestro en [[Timişoara]]. * [[György Tóth]] [[29-a de aŭgusto]] [[1947]]): aktoro. * [[Ilona Tóth]] ([[Cegléd]], [[14-a de aŭgusto]] [[1900]] – Cluj-Napoca, [[30-a de januaro]] [[1992]]): aktorino. * [[István Tóth (pentristo)|István Tóth]] ([[Marosvásárhely]], [[29-a de marto]] [[1892]]) - Kluĵo, [[24-a de majo]] [[1964]]) pentristo, grafikisto * [[Kálmán Tóth (verkisto)|Kálmán Tóth]] ([[Bp.]], [[8-a de decembro]] [[1907]] - [[1985]]) verkisto * [[Tamás-Endre Tóthpál]] (n. [[21-a de aprilo]] [[1951]]): turisma gvidinto, redaktoro, publicisto * [[Piroska Tóth]] ([[Csürülye]], [[12-a de majo]] [[1918]] - [[Kluĵo]], [[2-a de marto]] [[1981]]): agronomo * [[Sándor Tóth (matematikisto)|Sándor Tóth]] ([[Torboszló]], [[21-a de marto]] [[1913]]-[[Kluĵo]], [[20-a de aŭgusto]] [[2007]]): matematikisto * [[Sándor Tóth (filozofo)]] (*[[Berettyóújfalu]], [[6-a de decembro]] [[1919]]): sociologo, filozofo, universitata profesoro. * [[Tamás Tóth]] (*[[26-a de februaro]] [[1936]]): aktoro, direktoro. * [[László Tőkés]] (*[[1-a de aprilo]] [[1952]]): reformita episkopo, politikisto. * [[Péter Tömöry]] (*[[11-a de julio]] [[1943]]): dramverkisto, reĝisoro. * [[Bálint Török (agronomo)]] ([[31-a de decembro]] [[1887]] - [[1956]]): agronomo, redaktoro * [[Béla Török]] (*[[10-a de julio]] [[1940]]): violonĉelisto. * [[Erzsébet Török]] ([[13-a de novembro]] [[1912]] - [[Budapest]], [[1-a de decembro]] [[1973]]): kantistino. * [[Imre Török]] ([[Németbogsán]], [[16-a de julio]] [[1885]] - [[Kluĵo]], [[1-a de majo]] [[1932]]): kuracisto * [[István Török (n. 1789)|István Török]](?, [[1789]] – Kolozsvár, [[17-a de junio]] [[1851]]): aktoro. * [[István Török (n. 1826)|István Török]] ([[1826]] – [[Szeged]], majo [[1865]]): aktoro. * [[István Török (n. 1924)|István Török]] (*[[Gheorgheni]], [[2-a de januaro]] [[1924]]]): aktoro. * [[Károly Török]] ([[6-a de marto]] [[1843]] - ?): aktoro. * [[Katalin Török]] (*[[9-a de julio]] [[1930]]): aktorino. * [[Mária Török]]; ''Mimi''([[5-a de januaro]] [[1822]] – [[Budapest]], [[16-a de decembro]] [[1895]]): aktorino. * [[Pál Török (historiisto)|Pál Török]] ([[1-a de februaro]] [[1885]] – [[Budapest]], [[22-a de novembro]] [[1943]]): historiisto. * [[Sándor Török (ĵurnalisto)|Sándor Török]] ([[8-a de februaro]] [[1911]] - Kluĵo, [[10-a de februaro]] [[1990]]): ĵurnalisto, poeto, novelisto * [[Dávid Tréfán]], P. Leonárd ([[Kézdiszentkereszt]], [[15-a de decembro]] [[1875]] - [[Kluĵo]], [[30-a de novembro]] [[1945]]): romkatolika eklezia verkisto, rakontisto * [[János Treiber]] ([[Debrecen]], [[4-a de majo]] [[1913]] – Kolozsvár, [[7-a de novembro]] [[1975]]): geologo, fakverkisto. * [[Éva Trenka]] (*[[9-a de marto]] [[1922]]); hungara operkantistino (soprano), de [[1948]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[József Lajos Turanitz]] (*[[Budapest]], [[21-a de oktobro]] [[1944]]): kartografteknikisto, arkeologigrafikisto, arkivisto. * [[Éva Turku]] ([[19-a de novembro]] [[1932]] - [[Bukareŝto]], [[24-a de majo]] [[1985]]): vortarredaktorino * [[László Turós-Jakab]] ([[1-a de januaro]] [[1959]]): sportĵurnalisto * [[Anna Tutsek]] ([[12-a de marto]] [[1865]] - [[Budapest]], [[17-a de decembro]] [[1944]]): verkistino, redaktorino. * [[Sándor Türei]] (*[[7-a de aŭgusto]] [[1952]]): boksisto (olimpikano). * [[Karácson Tüzes]] ([[8-a de februaro]] [[1926]] - [[1-a de aŭgusto]] [[1981]]) agrikultura fakverkisto * [[Cornel Ţăranu]] (*[[20-a de junio]] [[1934]]): komponisto, muzikologo. == U == * [[András Udvari]] ([[3-a de majo]] [[1903]] [[28-a de majo]] [[1955]]): ref. eklezia verkisto * [[Renáta Udvary]] (*[[15-a de majo]] [[1936]]): aktorino, dancistino. * [[Constantin Ujeicu]] ([[1890]]-[[1963]]): operkantisto. * [[Ildikó Újvári]], ''Ildikó Tóth'' (*[[20-a de aprilo]] [[1965]]): ĵurnalistino, juristino. * [[József Újvári]] ([[Aiud]], [[15-a de aprilo]] [[1928]] - [[Kluĵo]], [[20-a de marto]] [[2006]]): geografo * [[Lorenco Umling]], ''Kolozsvári Asztalos'' ([[18-a jarcento]]): pentristo-lignaĵisto. * [[Zoltán Uray]] (*[[23-a de septembro]] [[1931]]): radibiologo, skermisto, rapiristo (olimpikano), ekstera ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Nicolae Ursu]] ([[1905]]-[[1969]]): folkloristo, komponisto. == V == * [[Leona Váczy]], ''Váczy Kálmánné'' ([[Debrecen]], [[5-a de septembro]] [[1913]] - ): bibliografino. * [[László Vadas]] (n. [[6-a de julio]] [[1969]]): reĝisoro * [[Emil Vajda]] ([[18-a de junio]] [[1858]] – [[Győr]], [[8-a de oktobro]] [[1916]]): instruisto, verkisto, muzikverkisto. * [[László Vajda]] ([[Sósmező]], [[1784]] – Kolozsvár, [[9-a de majo]] [[1834]]): jurakademia profesoro. * [[Viktor Vajda]] (Kolozsvár, [[1835]] - [[Makó]], [[7-a de julio]] [[1916]]): verkisto, literaturhistoriisto, muzikkritikisto. * [[Zsuzsa Vajda]] (*[[1955]]): aktorino. * [[Aurél Vajkai]], ''Wagenhuber'' ([[14-a de majo]] [[1903]] – [[Budapest]], [[29-a de novembro]] [[1987]]): etnografo, kandidato de historiaj sciencoj (1959). * [[Zoltán Vajna]] (n. [[15-a de aŭgusto]] [[1928]]): inĝeniero pri mekaniko, universitata profesoro, ano de [[MTA]] * [[Antal Valentiny]] ([[Samac]], [[1-a de aprilo]] [[1883]] – Cluj, [[26-a de junio]] [[1948]]): literaturhistoriisto, lingvisto, bibliografo. * [[István Pál Vallasek]] ([[12-a de julio]] [[1946]]): fizikisto * [[Júlia Vallasek]] (*[[1975]]): literatur- kaj preshistoriistino. * [[Mária Vallasek]] ([[6-a de februaro]] [[1950]]): tradukistino * [[Gábor Vályi]], hungara [[statistikisto]], [[profesoro]] * [[György Vályi]] ([[1756]] – ? , post [[1830]]): inĝeniero, kartografo. * [[Gyula Vályi]] ([[Marosvásárhely]], [[25-a de januaro]] [[1855]] – Kolozsvár, [[13-a de oktobro]] [[1913]]): matematikisto, universitata profesoro, ano korespondanta de [[MTA]] ([[1891]]). * [[Augustin Vancea]] ([[1892]]-[[1973]]): geologo. * [[Aurél Váradi]] ([[16-a de julio]] [[1869]] - [[9-a de majo]] [[1931]]): ĵurnalisto, redaktoro * [[János Váradi Goia]] ([[14-a de aprilo]] [[1946]]): psikiatro * [[György Várdai]] ([[22-a de decembro]] [[1943]]) ekonomikisto * [[Ágnes Varga]] ([[9-a de marto]] [[1943]]) pentristino * [[Borbála Varga]] (n. [[1986]]): poetino * [[Csaba Varga (matematikisto)]] * [[Mária Váradi]] ([[20-a de decembro]] [[1923]] - [[2-a de novembro]] [[2002]]): ĵurnalisto * [[Miklós Várady]] ([[Kecskemét]], [[1848]] – Kolozsvár, [[7-a de majo]] [[1941]]): kantisto (baritono). * [[Gábor Varga]] ([[3-a de aŭgusto]] [[1948]]): rakontisto, dramisto * [[Melinda Varga]] (*[[10-a de aprilo]] [[1952]]): operkantistino (soprano, koloratursoprano) en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Jenő Vargha]] ([[Lisnău]], [[19-a de januaro]] [[1924]] - Cluj-Napoca, [[29-a de julio]] [[2007]]): kemiisto, universitata profesoro. * [[Jenő László Vargha]] (*[[7-a de oktobro]] [[1954]]): psikologo, fakverkisto. * [[Zoltán Vargha]] (*[[Bukareŝto]], [[1936]]): operreĝisoro en Cluj. * [[János Várhalmi]] ([[1-a de julio]] [[1922]] – [[Budapest]], [[20-a de junio]] [[1990]]): violonisto. * [[Csaba Várhelyi (filo)|Csaba Várhelyi]] ([[4-a de aŭgusto]] [[1962]]): kemiisto * [[Albert Vári]] ([[Firtosmartonos]], [[23-a de aprilo]] [[1868]] - [[Kluĵo]], [[22-a de septembro]] [[1953]]): unitariisma eklezia verkisto, redaktoro * [[Boldizsár Vásárhelyi (pastro)|Boldizsár Vásárhelyi]] ([[Lukailencfalva]], [[24-a de februaro]] [[1862]] - [[Koloĵvaro]], [[6-a de novembro]] [[1942]]): ref. eklezia verkisto * [[Géza Vásárhelyi]] ([[Pécs]], [[7-a de septembro]] [[1937]] - Cluj-Napoca, [[25-a de marto]] [[1988]]): poeto, verkisto. * [[János Vásárhelyi]] ([[Maroscsúcs]], 12-a de [[junio]] [[1888]] - [[Kluĵo]], [[11-a de decembro]] [[1960]]): ref. eklezia verkisto * [[Valeriu Vasilescu]] (*[[22-a de oktobro]] [[1924]]): scenejdekoraciisto. * [[György Vass]] (*[[1939]]): baletisto. * [[Gyula Vass]] (decembro [[1900]] - [[Salgótarján]], [[16-a de aprilo]] [[1951]]): kuracisto, verkisto, ĵurnalisto. * [[Zoltán Vass]] ([[Lippa]], [[14-a de septembro]] [[1898]] - [[Kluĵo]], [[13-a de junio]] [[1970]]): kuracisto * [[Géza Vastagh]] ([[4-a de oktobro]] [[1866]] – [[Budapest]], [[5-a de novembro]] [[1919]]): pentristo. * [[György Vastagh]] ( [[18-a de septembro]] [[1868]] – [[Budapest]], [[3-a de junio]] [[1946]]): skulptisto. * [[Melinda Tínea Végh]] (n. [[22-a de decembro]] [[1972]]: d-rino pri geografio * [[Sándor Végh]] ([[Kolozsvár]], [[17-a de majo]] [[1912]]- [[Salzburg]], [[7-a de januaro]] [[1997]]: violonisto, dirigento. * [[Lajos Vékás]] ([[Barátos]], [[5-a de oktobro]] [[1880]] - [[Kluĵo]], [[1962]]): ekonomikisto * [[Lajos Vékás (juristo)]] * [[Dezső Velits]] ([[28-a de aprilo]] [[1860]] – [[Pozsony]], [[7-a de februaro]] [[1921]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Constantin Velluda]] ([[1893]]-[[1978]]): anatomo, profesoro, la unua rumana kultivanto de antropologio. * [[János Venczel]] ? grafikisto * [[József Venczel]] ([[Csíkszereda]], [[4-a de novembro]] [[1913]] – Cluj, [[16-a de marto]] [[1972]]): sociologo, universitata profesoro. * [[Péter Venczel]] (*[[2-a de septembro]] [[1964]]): komponisto. * [[Erika Veres Wermescher]] (*[[27-a de majo]] [[1951]]): belartistino. * [[Gáspár Veresmarti]] ([[Vörösmart]], [[1608]] – Kolozsvár, [[1-a de marto]] [[1668]]): reformita episkopo en [[Debrecen]]. * [[Elemér Veress]] ([[4-a de januaro]] [[1876]] – [[Szeged]], [[31-a de marto]] [[1959]]): kuracisto, universitata profesoro, pentristo. * [[Ferenc Veress (kuracisto)|Ferenc Veress]] ([[14-a de majo]] [[1907]] - [[19-a de januaro]] [[1989]]): kuracisto * [[Ferenc Veress (fotografisto)|Ferenc Veress]] ([[1-a de septembro]] [[1832]] - samloke, [[3-a de aprilo]] [[1916]]): fotografisto, inventisto. * [[Orsolya Veress]] (n. [[11-a de majo]] [[1983]]): operkantistino * [[László Veress]] (n, [[13-a de marto]] [[1945]]): aktoro. * [[Pál Veress (matematikisto)|Pál Veress]] ([[19-a de julio]] [[1893]] – [[Budapest]], [[27-a de januaro]] [[1945]]): matematikisto, laŭreato de [[Gyula Kőnig]]-premio. * [[Sándor Veress]]: komponisto. * [[Zoltán Veress (pentristo)|Zoltán Veress]] ([[29-a de januaro]] [[1868]] - [[Budapeŝto]], [[20-a de decembro]] [[1935]]): pentristo. * [[Zoltán Veress (verkisto)|Zoltán Veress]] (*[[25-a de februaro]] [[1936]]): verkisto, poeto, redaktoro. * [[Erika Veress Wermescher]] ([[27-a de majo]] [[1951]]) pentristino * [[Ernő Versánszky]] ([[20-a de januaro]] [[1944]]): rakontisto * [[Teofil T. Vescan]] ([[1913]]-[[1963]]): fizikisto. * [[Oszkár Vértes]] ([[Bp.]], [[23-a de novembro]] [[1875]] - [[27-a de septembro]] [[1933]]): kuracisto * [[Tibor Vesselényi]] ([[22-a de novembro]] [[1929]]): ekonomia fakverkisto, redaktoro * [[Zsuzsa Vetró Bodoni]] (*[[25-a de julio]] [[1951]]): grafikistino. * [[András Vetró Bodoni Sebestyén]] (n. [[19-a de januaro]] [[1976]]): artisto, instruisto * [[Ilona Vetró]] (*[[24-a de majo]] [[1921]]): dekoraciartistino. * [[Ibolya Vigh]] (n. [[29-a de novembro]] [[1979]]): operkantistino [http://www.hungarianopera.ro/index.php?option=com_content&view=article&id=211&lang=hu]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Ferenc Vincze]] (n. [[19-a de februaro]] [[1957]]): flautisto * [[László Vincze (pupaktoro)|László Vincze]] (n. [[24-a de junio]] [[1961]]): pupaktoro * [[Mária Vincze]] (*[[12-a de februaro]] [[1942]]): matematikistino, ekonomistino, universitata profesorino. * [[Andrea Virginás]] ([[7-a de julio]] [[1976]]): literatur- kaj filmestetikistino, kritikistino * [[János Viski]] ([[10-a de junio]] [[1906]] — [[Budapest]], [[16-a de januaro]] [[1961]]): komponisto. * [[András Vitályos]] ([[Algyógy]], [[2-a de septembro]] [[1901]]- [[Kluĵo]], [[18-a de septembro]] [[1981]]): kuracisto * [[Tibor Vitéz]]; ''Welser''([[13-a de aŭgusto]] [[1902]] – [[Budapest]], [[29-a de aprilo]] [[1972]]): kantisto (basbaritono) kaj reĝisoro. * [[Gabriella Vöő]] (*[[27-a de aŭgusto]] [[1937]]): folkloristino. * [[Lili Vörösmarty]] ([[10-a de majo]] [[1924]] – [[Budapest]], [[20-a de novembro]] [[1964]]): aktorino. * [[Mircea Vremir]] ([[Lipoveni (Români)]] [[19-a de marto]] [[1932]] - ? [[1991]]): pentristo.[http://vremir.com/picture.html?imgid=26 Virtuala Galerio]{{404|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. == W == * [[István Wagner (ĵurnalisto)|István Wagner]] (*[[29-a de decembro]] [[1964]]): inĝeniero pri geologio, ĵurnalisto de [[Bihari Napló]]. * [[Ábrahám Wald]], juda-hungara, poste usonana matematikisto * [[Gyula Walter]] ([[1892]] - [[1965]]): poeto, redaktoro * [[Lajos Warga]] ([[19-a de aŭgusto]] [[1835]] – [[Sárospatak]], [[17-a de majo]] [[1900]]): reformita teologia instruisto, eklezia verkisto. * [[Sámuel Wass]], grafo ([[13-a de januaro]] [[1814]] – [[Budapest]], [[20-a de marto]] [[1879]]): geografia vojaĝverkisto, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1861). * [[Ferdinand Weiss]] (?, ? - februaro [[2002]]): pianisto. * [[Miklós Wesselényi (ĵurnalisto)|Miklós Wesselényi]], ĝis [[1945]] barono ([[17-a de marto]] [[1911]] – [[Budapest]], [[14-a de majo]] [[1980]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[Judit Winkler]] ([[10-a de januaro]] [[1925]] - [[26-a de marto]] [[1985]]): historiistino, fakverkistino pri numismatiko * [[Sándor Winterfeld]] (*[[1933]]): scenejdekoraciisto. * [[András W. Kovács]] ([[4-a de aŭgusto]] [[1975]]): historiisto. * [[Margit Wittlinger]] ? pentristino, scnejdekoraciistino * [[Gyula Wojticzky]] ([[Tiszabő]], [[1887]] - [[Kluĵo]], [[1958]]): poeto, publicisto * [[Erzsébet Wolf]] (*[[6-a de januaro]] [[1952]]): kuracpedagogino, docentino. * [[Rudolf Wolf]] ([[Oradea]], [[7-a de majo]] [[1951]] - [[Kluĵo]], [[9-a de septembro]] [[2008]]): historiisto == Z == * [[Mircea Zaciu]] ([[Oradea]], [[28-a de aŭgusto]] [[1928]] - Cluj-Napoca, [[21-a de marto]] [[2000]]): kritikisto, literaturhistoriisto, prozaisto. * [[Balázs Zágoni]] ([[12-a de decembro]] [[1975]]): verkisto, filmkritikisto, filmreĝisoro * [[Bálint Zágoni]] ([[22-a de februaro]] [[1982]]): manaĝero, verkisto * [[István Zágoni]] ([[1887]]-[[1959]]?): jursciencisto, respondecredaktoro de [[Keleti Újság]]. * [[Olga Zágoni]] (*[[17-a de decembro]] [[1948]]): ĵurnalistino, verkistino. * [[Juli Zeck]], hungara aktoro * [[Aurel Grigore Zegreanu]] ([[Ocna Dejului]], [[31-a de majo]] [[1905]] - Cluj-Napoca, [[1-a de junio]] [[1979]]): poeto. * [[Miklós Zeyk]] (? , [[1810]] – Kolozsvár, [[1854]]): instruisto, naturesploristo, pioniro de hungara stenografio. * [[Károly Ziegler (inĝeniero)|Károly Ziegler]] ([[25-a de junio]] [[1898]] – [[budapest]], [[22-a de januaro]] [[1985]]): akvokonstrua inĝeniero. * [[Béla Zilahi Kiss]] ([[23-a de aprilo]] [[1857]] – [[Gödöllő]], [[26-a de julio]] [[1911]]): ĵurnalisto. * [[Csaba Zilahi]] (*[[21-a de aprilo]] [[1963]]): radioredaktoro, ĵurnalisto. * [[Benjámin Zörgő]] ([[Hosszúrév]], [[31-a de januaro]] [[1916]] – [[Kluĵo]], [[12-a de februaro]] [[1980]]): psikologo, universitata proresoro * [[József Zoltán]] (? [[1712]] - Kolozsvár, [[20-a de februaro]] [[1763]]): verkisto, tradukisto. * [[Magdolna Zoltán]] (*[[6-a de marto]] [[1917]] - ): pentristino. * [[Erzsébet Zsakó]] ([[10-a de decembro]] [[1930]]): priteknika, ref. eklezia verkistino * [[János Zsakó]] (*[[22-a de januaro]] [[1926]] - [[9-a de aŭgusto]] [[2001]]): kemiisto, universitata profesoro. * [[István Zsehránszky]] (*[[3-a de aprilo]] [[1944]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Ilona Zsizsmann]] ([[16-a de novembro]] [[1936]]): muzikfolkloristino * [[Kristóf Zsizsmann]] ([[31-a de majo]] [[1931]]): naturscirnca faktradukisto, lernolibro redaktoro * [[Rezső Zsizsmann]] ([[Körmöcbánya]], [[1885]]– [[Koloĵvaro]], [[1941]]): orgenisto, ĥorestro [http://www.szabadsag.ro/szabadsag/servlet/szabadsag/template/article,PArticleScreen.vm/id/41731] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151011013123/http://www.szabadsag.ro/szabadsag/servlet/szabadsag/template/article,PArticleScreen.vm/id/41731 |date=2015-10-11 }} * [[Lenke Zsögön]] ([[11-a de februaro]] [[1906]] - ?): kantistino (soprano). * [[Árpád Zsoldos]] ([[21-a de aŭgusto]] [[1933]] - [[Sfântu Gheorghe]], [[17-a de decembro]] [[2001]]): aktoro. * [[Álmos Zsoldos]] (1930–2004): pentristo kaj artverkisto * [[Zsolt Szilágyi (futbalisto)|Zsolt Szilágyi]] (n. [[29-a de junio]] [[1981]]): futbalisto [http://www.sepcile-rosii.com/Zsolt-Szilagyi.html] * [[Péter Zsurka]] ([[Budapest]], [[17-a de novembro]] [[1916]] – Cluj-Napoca, [[29-a de majo]] [[1982]]): violonisto, instruisto. == X == * [[Áron Xantus]] (n. [[27-a de oktobro]]): filmreĝisoro. kameraisto * [[Gábor Xantus]] (n. [[5-a de aprilo]] [[1954]]): kameraisto, filmreĝisoro. * [[János Xántus (patro)|János Xantus]] ([[Marosillye]], [[1888]] - [[Kluĵo]], [[1-a de novembro]] [[1962]]): geologo kaj geografo * [[János Xántus (filo)|János Xantus]] ([[20-a de februaro]] [[1917]] - samloke, [[27-a de novembro]] [[1982]]): instruisto pri geografio, naturscienca verkisto. * [[Aranka Paull Xantusné]] (Vác, [[7-a de marto]] [[1889]] - [[Kluĵo]], [[5-a de septembro]] [[1961]]): libroverkistino pri geografio == Fontoj == * ''[http://artportal.hu/lexikon/muveszek Artportal.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140709045312/http://artportal.hu/lexikon/muveszek |date=2014-07-09 }}'' * ''[http://www.irodalom.org/uj/index.php Erdélyi magyar írók ligája] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120512164822/http://www.irodalom.org/uj/index.php |date=2012-05-12 }}'' * ''Erdélyi magyar ki kicsoda, 2000. * ''Erdélyi magyar ki kicsoda'', 2010. * ''Ki kicsoda Aradtól Csíkszeredáig'', [[Pallas-Akadémia Könyvkiadó]], [[Csíkszereda]], 1997. * [[Zoltán Banner]]: ''Erdélyi magyar művészet a XX. században'', Képzőművészeti Kiadó, Budapest, 1990. * ''[[Magyar Színházművészeti Lexikon]]'' * ''[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon]'' * ''[http://mek.niif.hu/04000/04038/html/z.htm#Zsak%C3%B3Gyula Nyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100529142356/http://mek.niif.hu/04000/04038/html/z.htm#Zsak%C3%B3Gyula |date=2010-05-29 }}'' * ''[http://lexikon.kriterion.ro/ Romániai magyar irodalmi lexikon]'' * ''Romániai magyar ki kicsoda, 1997. * ''Új magyar irodalmi lexikon'', Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994. [[Kategorio:Kluĵo| ]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaroj| Kluĵo]] [[Kategorio:Transilvanio| Kluĵo]] [[Kategorio:Listoj|Kluĵo]] [[Kategorio:Rumanoj| Kluĵo]] [[Kategorio:Hungaroj| Kluĵo]] i4ryvd4rgff18dv3mz4zyr3mw7adxss Trinkejo 0 200634 9419011 9097975 2026-07-02T18:26:49Z Sj1mor 12103 9419011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Wpolonio 2005 028.jpg|eta|250ra|dekstra|[[strando|Surstranda]] trinkejo]] [[Dosiero:Bartendress in Berlin Discotheque.jpg|eta|250ra|[[klubo|Klubeja]] drinkejo en [[Berlino]], [[Germanio]], [[2005]]]] '''Trinkejo''' (aŭ '''koktelejo''') estas ejo, kie oni servas ĉefe [[trinkaĵo]]jn de malantaŭ [[verŝotablo]]. La plej multaj trinkejoj estas malfermitaj nur vespere kaj nokte, sed kelkaj aliaj ankaŭ tage. Ekzistas trinkejoj, kie oni servas nur [[biero]]n, nur [[koktelo]]jn aŭ nur [[vino]]jn. Trinkejo estas ŝatata renkontiĝejo ene de [[hotelo]]j aŭ [[urbo]]j. == Vidu ankaŭ == * [[Trinkejisto]] * [[Bierejo]] * [[Bistroo]] * [[Gufujo]] * [[Kafejo]] * [[Taverno]] <!-- La sekva listo estas malbona ŝerco, ĉu? == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bartime.de/index.html Listo de germanaj trinkejoj] komercaĵo nur pri Germanio, sen ajna enciklopedieca informo je la temo: nepre ne --> {{Projektoj|ReVo=trink.0ejo}} [[Kategorio:Trinkejoj| ]] [[Kategorio:Trinkaĵoj]] pk5izqpuk5arpe7czh3t34vd29q8bjm Kid A 0 202204 9419311 9322049 2026-07-03T05:49:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419311 wikitext text/x-wiki '''''Kid A''''' ({{Lang-en|Infano A}}) estas la kvara [[albumo]] de la [[Anglio|angla]] [[rok-muziko|rok-muzika]] bando [[Radiohead]], eldonita je [[2000]]. Tutmonde komerca sukceso,<ref name="ES">[http://www.indyrock.es/newalbum.htm Radiohead, new album 2000 (Radiohead, nova albumo je 2000)]. ''indierock.es''. Retrovita je la 17-a de marto 2007. (angle)</ref> ''Kid A'' estiĝis [[ora disko|platena]] dum la unua semajno de ĝia eldono en la [[Unuiĝinta Reĝlando]].<ref>[http://www.bpi.co.uk/ BPI Certified Awards (Atestitaj Premioj de BPI)]. BPI (Brita Gramofona Industrio). Retrovita je la 16-a de majo 2007. (angle)</ref> Malgraŭ la manko de oficiala [[unuopaĵo]] aŭ video kiel publikigado, ''Kid A'' estiĝis la sola eldono de Radiohead komenci kiel n-ro 1 en [[Usono]].<ref>EVANGELISTA, Benny. [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2000/10/12/BU108599.DTL&type=tech_article CD Soars After Net Release: Radiohead's 'Kid A' premieres in No. 1 slot (KD Altiĝis Post Reta Eldono: 'Kid A' de Radiohead komencas kiel n-ro 1)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718100907/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2000/10/12/BU108599.DTL&type=tech_article |date=2011-07-18 }}. ''[[San Francisco Chronicle]]''. La 12-a de oktobro 2000. Retrovita je la 17-a de marto 2007. (angle)</ref> Tiu sukceso agnoskiĝis diverse al unika vendada kampanjo, la frua [[Interreto|interreta]] liko de la albumo,<ref name="ZORIC">ZORIC, Lauren. [http://www.guardian.co.uk/friday_review/story/0,,371289,00.html I think I'm meant to be dead ... (Mi pensas, ke mi intenciĝis esti morta ...)]. ''[[The Guardian]]''. La 22-a de septembro 2000. Retrovita je la 18-a de majo 2007. (angle)</ref> aŭ [[anticipo]] post la antaŭa albumo de la bando, ''OK Computer'' je [[1997]].<ref name="NME">[http://www.followmearound.com/presscuttings.php?year=2000&cutting=104 NME Christmas Double Issue (La Kristnaska Duobla Numero de NME)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160311191421/http://followmearound.com/presscuttings.php?cutting=104&year=2000 |date=2016-03-11 }}. ''NME (Nova Muzika Ekspreso)''. La 23-a de decembro 2000. Retrovita je la 18-a de marto 2007. (angle)</ref> ''Kid A'' registriĝis en [[Parizo]], [[Kopenhago]], [[Gloucestershire]] kaj [[Oksfordo]] kun produktisto Nigel GODRICH. La kantverkado kaj registrado de la albumo estis eksperimenta por Radiohead,<ref name="REYNOLDS">REYNOLDS, Simon. [http://www.followmearound.com/presscuttings.php?year=2001&cutting=131 Walking on Thin Ice (Paŝado sur Maldika Glacio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204233756/http://www.followmearound.com/presscuttings.php?year=2001&cutting=131 |date=2012-02-04 }}. ''The Wire''. Julio 2001. Retrovita je la 17-a de marto 2007. (angle)</ref> ĉar la bando anstataŭis la "himnan" stilon de sia albumo je 1997 ''OK Computer'' kun pli sono pli simila al [[elektronika muziko]].<ref>GILBERT, Ben. [http://uk.launch.yahoo.com/l_reviews_a/15624.html accessdate=2007-05-15 Radiohead - "Kid A"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070620084218/http://uk.launch.yahoo.com/l_reviews_a/15624.html |date=2007-06-20 }}. ''Dotmusic''. La 29-a de septembro 2000. Retrovita la 15-a de majo 2007. (angle)</ref> Influita de "Krautrock,"<ref name="ECCLESTON">ECCLESTON, Danny. [http://www.followmearound.com/presscuttings.php?year=2000&cutting=89&PHPSESSID=c033bc19e81ba698894f33e264541fc4 (Artikolo pri Radiohead)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311024424/http://www.followmearound.com/presscuttings.php?year=2000&cutting=89&PHPSESSID=c033bc19e81ba698894f33e264541fc4 |date=2007-03-11 }}. ''Q Magazine (Kuo Magazino)''. Oktobro 2000. Retrovita je la 18-a de marto 2007. (angle)</ref> [[ĵazo]],<ref name="JUICE">ZORIC, Lauren. [http://www.followmearound.com/presscuttings.php?year=2000&cutting=91 Fitter, Happier, More Productive (Pli Sana, Pli Feliĉa, Pli Produktiva)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160309014557/http://followmearound.com/presscuttings.php?cutting=91&year=2000 |date=2016-03-09 }}. ''Juice Magazine (Suko Magazino)''. La 1-a de oktobro 2000. Retrovita je la 19-a de majo 2007. (angle)</ref> kaj [[20-a jarcento|dudeka-jarcenta]] [[klasika muziko]],<ref name="SMITH">SMITH, Andrew. [http://observer.guardian.co.uk/life/story/0,6903,375564,00.html Sound and fury (Sono kaj Furiozo)]. ''The Observer''. La 1-a de oktobro 2000. Retrovita je la 19-a de majo 2007. (angle)</ref> Radiohead inkludis vastan etendon de instrumentoj en ''Kid A'', anstataŭinte sia pli malnova tri-gitara aranĝo kun klavinstrumentoj, la "Ondes Martenot" ([[franca lingvo|france]]: ondoj de Martenot, tipo de elektronika muzika instrumento), kaj, en iuj komponaĵoj, [[latuna blovinstrumento|kornoj]].<ref name="ECCLESTON" /> ''Kid A'' ankaŭ enhavas pli minimumajn kaj abstraktajn tekstojn ol la antaŭaj verkaĵoj de la bando.<ref name="CITAĴOJ">[http://www.citizeninsane.eu/kidaquotes.htm 'Kid A' Quotes (Citaĵoj pri 'Kid A')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070926225158/http://www.citizeninsane.eu/kidaquotes.htm |date=2007-09-26 }}. Citizeninsane.eu. Retrovita je la 19-a de majo 2007. (angle)</ref> Kantisto Thom YORKE diris, ke la albumo ne intenciĝas kiel "arto" sed reflektas la muzikon, kiun ili aŭskultis tiame.<ref name="THOM">[http://radiohead1.tripod.com/band/thomquotes.htm Radiohead - Thom Yorke Quotes (Radiohead - Citaĵoj de Thom YORKE)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230528071642/https://radiohead1.tripod.com/band/thomquotes.htm |date=2023-05-28 }}. Retrovita je la 17-a de marto 2007. (angle)</ref> Originala artverko de Stanley DONWOOD kaj Yorke kaj serio de kortaj animitaj filmoj nomitaj "blips" ("pulsoj") akompanis la albumon. ''Kid A'' konsideriĝis kiel unu el la pli kontestaj [[pop-muziko|pop-muzikaj]] albumoj havi komercan sukceson,<ref name="META">[http://www.metacritic.com/music/artists/radiohead/kida Kid A by Radiohead (Kid A de Radiohead)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070609160948/http://www.metacritic.com/music/artists/radiohead/kida |date=2007-06-09 }}. ''Metacritic'' (metacritic.com). Retrovita je la 20-a de majo 2007. (angle)</ref> kaj ĝi polusigis opinion ĉe ambaŭ amantoj kaj recenzistoj.<ref name="REYNOLDS" /> La albumo gajnis [[Grammy Award]] por "Best Alternative Album" ("Plej Bona Alternativ-Muzika Albumo") kaj kandidatis por "Album of the Year" ("Albumo de la Jaro"). Ĝi ankaŭ ricevis laŭdon por enkonduki aŭskultantojn al diversaj stiloj de subtera muziko.<ref name="REYNOLDS" /> ''Kid A'' vendiĝis pli ol 1,3 milionoj da kopioj je [[2003]].<ref name="RS428">[http://www.rollingstone.com/news/story/6626855/428_kid_a 428) Kid A] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070527135412/http://www.rollingstone.com/news/story/6626855/428_kid_a |date=2007-05-27 }}. ''Rolling Stone''. La 1-a de novembro 2003. Retrovita je la 18-a de majo 2007. (angle)</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 2000]] [[Kategorio:Muzikalbumoj de Radiohead]] moyu8pd5ny1vyd8g6avo4w9jxzsdqt3 Aŭtoklavo 0 204388 9419002 9111111 2026-07-02T18:23:48Z Sj1mor 12103 9419002 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Autoclave(1).JPG|eta|dekstre|aŭtoklavo]] '''Aŭtoklavo''' estas speco de metala [[vazo]] tre fortika kaj tute fermita, en kiu oni povas preme varmigi likvaĵon super ĝia bola varmogrado. Medicin-teknike aŭtoklavo estas [[aparato]], kiu per kunpremita [[akvovaporo]] sterilizas operaciilojn, [[kuracilo]]jn ktp. {{Projektoj|ReVo=auxtoklav}} {{Ĝermo|teknologio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teknologio]] [[Kategorio:Varmotekniko]] [[Kategorio:Ujoj]] 3ld2spp4mmre32iydiy3rchrvpmti20 Alfred Binet 0 207730 9419297 8018638 2026-07-03T05:32:10Z Sj1mor 12103 9419297 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Alfred Binet''' (la [[8-a de julio|8-an de julio]] [[1857]] en [[Nico]]; la [[18-a de oktobro|18-an de oktobro]] [[1911]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] [[pedagogo]] kaj [[psikologo]]. Li konsideriĝas la fondanto de la [[psikometrio]], do la scienco pri mezureblaj kaj interindividue kompareblaj rezultoj de psikaj funkcioj. Binet ĉefe studis juron, sed multe pli interesiĝis pri siaj studaj kromfakoj medicino kaj psikologio. Dum [[1889]] li kunlaboris en la fondo de la unua psikologia esplorejo en Francio. Kiel posta direktoro de la esplorejo li provis evoluigi eksperimentajn metodojn por la mezuro de [[intelekto]] kaj la kapablo pri logika pensado. Krome li fondis la unuan franclingvan gazeton pri psikologio, ''L'année psychologique'' (la psikologia jaro), en kiu li publikigis la rezultojn de siaj esploroj. Inter liaj plej grandaj atingaĵoj estas la progresoj pri mezurado de intelekto. Kune kun la kuracisto ''Theodore Simon'' li evoluigis teston, kiu mezuru la pensajn kapablojn de infanoj. La testo konsistis el pluraj taskoj, kiu indiku la ĝeneralan intelekton, kaj kiuj estis grupigitaj laŭ aĝogrupoj. El la nombro de ĝuste solvitaj taskoj elkalkuliĝis nombro, kiu indikis la "mensan aĝon" de la infano. La testo ricevis la nomon Binet-Simon-testo kaj unuafoje aplikiĝis dum la jaro [[1905]]. ''Lewis Madison Terman'' poste en la usona universitato ''Stanford'' plibonigis la metodojn (konsiderante la intertempajn malkovrojn de [[David Wechsler]]) kaj publikigis variaĵon de la baza testo, kiu nomiĝis ''Stanford-Binet-testo''. En sia libro ''Psychologie des grands calculateurs et joueurs d'échecs'' ("psikologio de grandaj kalkulantoj kaj ŝakludantoj", Parizo 1894) li okupiĝis pri la fenomeno de aparte bona [[memoro]], interalie per pridemandado de multaj ŝakludantoj. Alfred Binet mortis la 18-an de oktobro 1911 en Parizo. Liaj esploraj rezultoj en la mezuro de la homa intelekto ankoraŭ hodiaŭ estas la bazo de la [[intelekta kvociento]] kaj daŭre aplikiĝas en ĉiuj mondopartoj fare de psikologoj kaj (aparte priinfanaj) psikiatroj. ==Vidu ankaŭ== * [[Introspekto]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Binet, Alfred}} [[Kategorio:Francaj psikologoj]] ku5pwylene9u1tzu9caappe26cow56g Kandidatoj al la Somera Olimpiko 2016 0 207752 9418873 9192361 2026-07-02T14:04:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418873 wikitext text/x-wiki {{Olimpiko |Emblemo = Government support Rio 2016.jpg |InformoPriEmblemo = Olimpika kandidata komitato de Brazilo |Cifero = 31 |Tipo = Somera |NomoDeOlimpiko = XXXI Somera Olimpiko |Urbo = Rio-de-Ĵanejro |Ŝtato = BRA |Stadiono = Maracanã |AliajKandidatojUrbo = Madrido |AliajKandidatojŜtato = {{Hispanio}} |AliajKandidatojUrbo2 = Tokio |AliajKandidatojŜtato2 = {{Japanio}} |AliajKandidatojUrbo3 = Ĉikago |AliajKandidatojŜtato3 = {{Usono}} |AliajKandidatojUrbo4 = |AliajKandidatojŜtato4 = |KomencaTago = 5 |KomencaMonato = aŭgusto |KomencaJaro = 2016 |FinaTago = 21 |FinaMonato = aŭgusto |FinaJaro = 2016 |Nacioj = 206<ref name="TOM">{{Citaĵo el la reto|aŭtoro=CIO|titolo=''Les Jeux Olympiques de Rio 2016'' (Somera Olimpiko 2016)|dato= |url=http://www.olympic.org/Assets/TOM_2013/Visit/Schools/TOM_teaching_list/Rio2016_FicheInfo_FR.pdf |eldonejo= Olympic.org|alirdato=2016-04-23|lingvo=angle}}</ref> |Sportistoj = 12 500 |SportistojViroj = |SportistojVirinoj = |Sportoj = 28 |Disciplinoj = 42 |Malfermanto = |OlimpikaĴuro = |OlimpikaĴuro2 = |OlimpikaFlamo = }} [[Someraj Olimpikoj]] estas grava internacia sportaj kaj kulturaj festivaloj, kiu celebriĝos en la tradicio de la [[Olimpikoj]] aŭ [[Olimpiaj ludoj]]. Entute sep urboj estis '''kandidatoj al la [[Somera Olimpiko 2016]]''' kaj estis oficiale agnoskitaj de la [[Internacia Olimpika Komitato]] (IOK). La komitato unue elektis kvar el ili [[Madrido]], [[Tokio]], [[Ĉikago]] kaj [[Rio-de-Ĵanejro]], kiu fine venkis la konkurson. Tiu Olimpiko estas la unuo, kiu okazis en [[Sudameriko]] kaj la tria okazinta en la [[suda hemisfero]] post tiu de [[Melburno]] en [[Somera Olimpiko 1956|1956]] kaj de [[Sidneo]] en [[Somera Olimpiko 2000|2000]]<ref>Notindas,ke pri tiuj du urboj la olimpiaj ludoj okazis dum somero.</ref>. Dum la evento okazis inter la [[5-a de aŭgusto|5]] kaj la [[21-a de aŭgusto]] de [[2016]], la Paralimpikoj estas inter la [[7-a de septembro|7]] kaj la [[18-a de septembro]] de la sama jaro. La malfermo kaj la fermo okazis en la [[Stadiono Maracanã]]. Estis konkursoj en 28 sportoj, du pli ol en la [[Somera Olimpiko 2012]]. La Ekzekutiva Komitato de [[Internacia Olimpika Komitato|IOK]] sugestis la enmeton de [[rugbeo]] (nur rugbeo 7) kaj de [[golfo]],<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/uk/news/media_centre/press_release_uk.asp?id=3090|titolo=IOC Executive Board proposes 2 additional sports for the 2016 Games: Golf and Rugby|dato=13-a de aŭgusto 2009|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|lingvo=angle|alirdato=16-a de septembro 2009}}</ref> , kiuj estis aprobitaj dum la 121a Kunsido.<ref name="golferugby">{{citaĵo el la reto|url=http://oglobo.globo.com/rio/rio2016/mat/2009/10/09/golfe-rugbi-aprovados-para-os-jogos-olimpicos-de-2016-767983392.asp|titolo=Golfe e rúgbi aprovados para os Jogos Olímpicos de 2016|eldonisto=''[[O Globo]]'' surrete|aŭtoro=Fernando Duarte|date=8-a de oktobro 2009|lingvo=portugale|alirdato=8-a de oktobro de 2009|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110522060858/http://oglobo.globo.com/rio/rio2016/mat/2009/10/09/golfe-rugbi-aprovados-para-os-jogos-olimpicos-de-2016-767983392.asp|arkivdato=2011-05-22}}</ref> La programo de la Ludoj povas esti pligrandigotaj, post la sukceso de la novaj sportoj enmetitaj dum la unuaj Someraj [[Junularaj Olimpikoj]] realigitaj en [[Singapuro]] en 2010.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.insidethegames.biz/summer-olympics/rio-2016/10361-exclusive-rio-2016-wants-to-stage-3-on-3-basketball-on-copacabana-beach-|titolo=Rio quer a Praia de Copacabana como sede do Basquete 3 on 3|eldonisto=Inside The Games|aŭtoro=Duncan Mackay|date=23-a de aŭgusto 2010|lingvo=portugal|alirdato=24-a de aŭgusto 2010}}{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Procedo de kandidateco == La procedo por elekti la sidejon de la Somera Olimpiko 2016 okazis inter 2007 kaj 2009, kaj de ĝi partoprenis sep urboj, el tri kontinentoj. Kelkaj aliaj volis partopreni, sed ne sukcesis inskribiĝi. Je la [[13-a de septembro]], [[2007]], finis la limtempo por inskribiĝi. Du urboj en [[Ameriko]] ([[Ĉikago]] kaj [[Rio-de-Ĵanejro]]), du el [[Azio]] ([[Doho]] kaj [[Tokio]]) kaj tri el [[Eŭropo]] ([[Bakuo]], [[Madrido]] kaj [[Prago]]) oficialigis la pledon.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/en/content/Media/?articleNewsGroup=-1&articleId=55036|titolo=Seven Applicant NOCs/ Cities for the 2016 Games|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|date=14-a de septembro 2007|lingvo=angle|alirdato=10-a de oktobro 2009}}</ref> Je la [[4-a de junio]], [[2008]] la [[Internacia Olimpika Komitato]] (IOK) sciigis la rezulton de la antaŭkonsideroj pri la sep antaŭ-kandidataj urboj, forigante [[Bakuo]]n, [[Prago]]n, [[Doho]]n kaj nomante la aliajn kvar kiel “kandidataj urboj”: [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Madrido]], [[Tokio]] kaj [[Ĉikago]].<ref name="candidatas">{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/en/content/Media/?&articleNewsGroup=-1&articleId=53256|titolo=Four Cities to Compete to Host The 2016 Olympic Games|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|date=4-a de junio 2008|lingvo=angle|alirdato=10-a de oktobro 2009}}</ref> [[Dosiero:Madrid2016 02-10-2009.jpg|dekstra|eta|260px|Madrido antaŭ la fina decido de IOK]] La dua etapo ekis kun la Programo pri Observo de la [[Somera Olimpiko 2008]], en [[Pekino]]. Post pretigo de la kandidateca libro kaj post ricevi la viziton de la Taksa Komisio por la Internacia Olimpika Komitato, la kandidataj urboj partoprenis, en junio, de renkonto ke, por la unua fojo en historio, konatigis ilin kun la membroj de la Internacia Olimpika Komitato, kiuj estonte elektus la urbon por la Olimpikaj Ludoj 2016.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/en/content/Media/?articleNewsGroup=-1&articleId=72432|titolo=2016 candidate cities brief IOC members|date=17-a de junio 2009|lingvo=angle|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|alirdato=10-a de oktobro 2009}}</ref> Septembre 2009, la Taksa Komisio diskonigis raporton montrante siajn impresojn pri la finalistaj projektoj. Tokio, kiu havis la plej bona noto en la unua etapo, perdis sian favorecon, precipe pro la malgranda popola apogo al la kandidateco. Ĉikago suferis pro internaj protestoj kaj problemoj kun la usonaj leĝoj. La projekto de la Madrida kandidateco estis la plej kritikitaj, precipe pro la malklareco de la kontraŭ-drogaj leĝoj de [[Hispanujo]] kaj pro la organiza strukturo de la loka komitato. Pro la kritikoj, la delegitoj de la kandidateco realigis grandajn ŝanĝojn en malmulta tempo kaj, eĉ kun la urbestro de Madrido [[Alberto Ruiz-Gallardón]] jam akceptinte malvenkon, la Hispana Parlamento aprobis ŝanĝojn al la kontraŭ-drogaj leĝoj lastmomente, malmultaj tagoj antaŭ la balotado. Rio de Ĵanejro, malgraŭ la bonaj notoj, havis problemojn kun la projekto por gastigado kaj transportado.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/en/content/Media/?&articleNewsGroup=-1&articleId=72521|titolo=The International Olympic Committee (IOC) today released the report of the Evaluation|lingvo=angle|date=2-a de septembro 2009|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|alirdato=10-a de septembro 2010}}</ref> La taksoj estis konsiderataj ekvilibritaj kaj, pro tio, ne eblis antaŭ-scii kiu urbo gajnus. Neĉ la prezidento de la Internacia Olimpika Komitato [[Jacques Rogge]] sciis kiu estis la urbo plejfavorata,<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/chicago_2016/1216134657.html|titolo=No Favourites In 2016 Race - Rogge|eldonisto=GamesBids.com|date=11-a de septembro 2009|lingvo=angle|alirdato=16-a de septembro 2009|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090914060640/http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/chicago_2016/1216134657.html|arkivdato=2009-09-14}}</ref> neĉ la membroj de la komitato, kiuj bezonis elekti la venkontan urbon,<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/2016_bid_news/1216134722.html|titolo=2016 Race Too Close To Call|eldonisto=GamesBids.com|date=1-a de oktobro 2009|lingvo=angle|alirdato=1-a de oktobro 2009|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091004014647/http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/2016_bid_news/1216134722.html|arkivdato=2009-10-04}}</ref> neĉ la gazetaroj kaj fakaj ttt-ejoj. === La balotado === La sidejo de la Someraj Olimpikaj kaj Parolimpikaj Ludoj de 2016 estis elektita je la [[2-a de oktobro]], 2009, en [[Kopenhago]], [[Danio]], dum balotado en la 121ª Kunsido de la Internacia Olimpika Komitato. Post la forigo de Chicago kaj Tokio, Madrido kaj Rio de Ĵanejro atingis la finalan balotadon, venkita de la brazila kandidateco (Rio de Ĵanejro), kun pli ol 2/3 de la voĉdonoj. Estos la unua fojo ke la Olimpikaj Ludoj sidejos en [[Sudameriko]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/en/content/Olympic-Games/Candidate-Cities/Elections-for-the-2016-Games/|titolo=Rio de Janeiro Elected As 2016 Host City|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|date=2-a de oktobro 2009|lingvo=angle|alirdato=10-a de septembro 2010}}</ref> <center> {| class="wikitable" |- ! colspan="7" | Rezultato de Balotado 2016<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/en/content/Olympic-Games/Candidate-Cities/Elections-for-the-2016-Games/|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|titolo=Elections for the 2016 Games|lingvo=angle|alirdato=22-a de februaro 2010}}</ref> |- ! Urbo ! Lando | bgcolor="silver" |'''1ª balotado ''' | bgcolor="silver" |''' 2º balotado ''' | bgcolor="silver" |''' 3ª balotado ''' |- ||[[Rio-de-Ĵanejro]]|| {{BRA}} ||26||'''46'''||'''66''' |- ||[[Madrido]]|| {{ESP}} ||'''28'''||29||32 |- ||[[Tokio]]|| {{JPN}} ||22||20||- |- ||[[Ĉikago]]|| {{USA}} ||18||-||- |- |} </center> == Pretigo == Dum la ĝenerala asembleo de [[COB]] (Brazila Olimpika Komitato), je la [[22-a de decembro]], 2009, estis kreita la COJOR, kies prezidanto estas [[Carlos Arthur Nuzman]]. La COJOR ankoraŭ devas esti aprobita de [[IOK]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.cob.org.br/noticias/noticias_interna.asp?id=15100|titolo=COB e Confederações Brasileiras Olímpicas constituirão Comitê Organizador RIO 2016|eldonisto=Comitê Olímpico Brasileiro|lingvo=portugale|date=22-a de decembro 2009|alirdato=13-a de januaro 2011|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110527123425/http://www.cob.org.br/noticias/noticias_interna.asp?id=15100|arkivdato=2011-05-27}}</ref> === Sportaj Lokoj === [[Dosiero:Rio de Janeiro bid map for the 2016 Summer Olympics with names.PNG|dekstra|eta|270px|Mapo montrante la regionojn kie la sportaj eventoj okazos.]] [[Dosiero:Parque Aquático Maria Lenk 13072007.jpg|[[Akvoparko Maria Lenk]], sidejo de la [[akvopilko]] kaj de la [[akvosaltoj]].|eta|200px]] La sekvanta listo montras la konfirmitajn lokojn en [[Rio de Ĵanejro]], kie okazos la olimpikaj ludoj de 2016. La eventoj estos distribuitaj po kvar regionoj de Rio. La nuraj ludoj, kiuj ne okazos ene de la urbo estos la antaŭ-ludoj de [[Futbalo]] (Piedpilko). Ili okazos en kvar aliaj brazilaj urboj.<ref name="mais quatro cidades">{{citaĵo el la reto|url=http://esporte.uol.com.br/ultimas/2009/10/03/ult58u1785.jhtm|titolo=Mais quatro cidades irão abrigar eventos dos Jogos de 2016|eldonisto=UOL Esporte|date=3-a de oktobro 2009|lingvo=portugale|alirdato=29-a de novembro 2009}}</ref> === Regiono Barra === La plejmulto de la eventoj okazos en la okcidenta zono de Rio de Ĵanejro, en regiono nomata [[Barra da Tijuca]]. La lokoj distingitaj per '''<sup>PO</sup>''' estas en la areo de la [[Rio Olimpika Parko]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.rio.rj.gov.br/rio2016/destaques_zonas_instalacoes.htm|titolo=Conheça o Projeto Rio 2016 para a região da Barra da Tijuca|eldonisto=Secretaria Especial Rio 2007 - Prefeitura do Rio de Janeiro|alirdato=29-a de novembro 2009|lingvo=portugale|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100108082456/http://www.rio.rj.gov.br/rio2016/destaques_zonas_instalacoes.htm|arkivdato=2010-01-08}}</ref> * [[Olimpika Centro por Trejnado]] (Centro Olímpico de Treinamento) <sup>PO</sup>: [[korbopilkado]], [[manpilkado]], [[ĵudo]], [[Klasik-stila lukto|luktoj]] kaj [[tekvondo]] * [[Olimpika Centro por Hokeo]] (Centro Olímpico de Hóquei) <sup>PO</sup>: [[hokeo]] sur herbo * [[Olimpika Centro por Teniso]] (Centro Olímpico de Tênis) <sup>PO</sup>: [[teniso]] * [[Olimpika Bicikladejo de Rio de Ĵanejro]] (Velódromo Olímpico do Rio) <sup>PO</sup>: [[traka biciklado]] * [[Akvoparko Maria Lenk]] (Parque Aquático Maria Lenk) <sup>PO</sup>: [[akvopilko]] kaj [[akvosaltoj]] * [[Olimpika Stadiono por Akvaj Sportoj]] (Estádio Olímpico de Desportos Aquáticos) <sup>PO</sup>: [[sinkrona naĝado]] kaj [[naĝado]] * [[Olimpika Areno de Rio]] (Arena Olímpica do Rio) <sup>PO</sup>: [[arta gimnastiko]], [[ritma gimnastiko]] kaj [[trampolino]] * [[Riocentro]]: [[badmintono]], [[boksado]], [[halterlevo]] kaj [[tabloteniso]] La sidejo por [[golfo (sporto)|golfo]] ankoraŭ ne estis difinita. La eventoj de tiu sporto povos okazi en la [[Itanhangá Golfe Clube]] aŭ en specifa loĝarejo, ambaŭ en la Barra da Tijuca regiono.<ref name="golfe">{{citaĵo el la reto|url=http://www.rio2016.org/pt/Noticias/Noticia.aspx?idConteudo=1066|titolo=Rio 2016 terá rúgbi e golfe|date=9-a de oktobro 2009|eldonisto=Rio 2016|alirdato=29-a de novembro 2009|lingvo=portugale}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://globoesporte.globo.com/olimpiadas/noticia/2010/10/campo-de-golfe-do-rio-2016-pode-ser-construido-em-condominio-residencial.html|titolo=Campo de golfe do Rio-2016 pode ser construído em condomínio residencial|date=8-a de oktobro 2010|eldonisto=Globo Esporte|alirdato=8-a de oktobro 2010|lingvo=portugale}}</ref> === Regiono Deodoro === En la kvartalo [[Deodoro (Rio de Janeiro)|Deodoro]], la regiono estos sidejo de kvin sportoj:<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.rio.rj.gov.br/rio2016/destaques_zonas_instalacoes_deodoro.htm|titolo=Conheça o Projeto Rio 2016 para a região do Deodoro|eldonisto=Secretaria Especial Rio 2007 - Prefeitura do Rio de Janeiro|alirdato=29-a de novembro 2009|lingvo=portugale}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Nacia Centro de Rajdado]] (Centro Nacional de Hipismo): [[rajdado]] * [[Nacia Centro de Pafado]] (Centro Nacional de Tiro): [[pafado]] * [[Parko por Moderna Pentatlono]] (Parque do Pentatlo Moderno): [[moderna pentatlono]] * [[Areno de Deodoro]] (Arena de Deodoro): [[skermo]] * [[Radikala Parko]] (Parque Radical): [[BMX konkurso]], [[kanuado|kanuoslalomo]] kaj [[montbiciklo]] === Regiono Maracanã === [[Dosiero:Maracana.jpg|eta|200px|[[Stadiono Maracanã]], sidejo kie okazos la malferma kaj la ferma ceremonio, kaj la lasta futbala ludo.]] [[Dosiero:CopacabanaBeach RiodeJaneiro.jpg|eta|200px|[[Plaĝo Copacabana]], disejo de la [[akva maratono]], de la [[plaĝa retpilko]] (plaĝa volejbalo) kaj de [[triatlono]].]] La Norda Zono de Rio de Ĵanejrjo ricevos kvin sportojn:<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.rio.rj.gov.br/rio2016/destaques_zonas_instalacoes_maracana.htm|titolo=Conheça o Projeto Rio 2016 para a região do Maracanã|eldonisto=Secretaria Especial Rio 2007 - Prefeitura do Rio de Janeiro|alirdato=29-a de novembro 2009|lingvo=portugale}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Olimpika Stadiono João Havelange]] (Estádio Olímpico João Havelange): [[atletiko]] * [[Stadiono Maracanã]] (Estádio do Maracanã): ferma kaj malferma ceremonio, kaj lastaj ludoj de [[futbalo]] (piedpilko) * [[Gimnastikejo Maracanãzinho]] (Ginásio do Maracanãzinho): [[retpilko]] (volejbalo) * [[Sambo|Sambejo Marquês de Sapucaí]] (Sambódromo da Marques de Sapucaí): [[arkpafado]] kaj la alveno de la [[maratono]] * [[Stadiono São Januário]]: [[rugbeo]] === Regiono Copacabana === Regiono Copacabana, monde konata pro siaj plaĝoj, ricevos ok eksterdomajn sportojn:<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.rio.rj.gov.br/rio2016/destaques_zonas_instalacoes_copacabana.htm|titolo=Conheça o Projeto Rio 2016 para a região de Copacabana|eldonisto=Secretaria Especial Rio 2007 - Prefeitura do Rio de Janeiro|lingvo=portugale|alirdato=29-a de novembro 2009}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Lago Rodrigo de Freitas]] (Lagoa Rodrigo de Freitas): [[kanuado|rapida kanuado]] kaj [[remado]] * [[Plaĝo Copacabana]] (Praia de Copacabana): [[akva maratono]], [[triatlono]] kaj [[plaĝa retpilko]] (plaĝa [[volejbalo]]) * [[Marina da Glória]]: [[velado]] * [[Parko de Flamengo]] (Parque do Flamengo): [[biciklado|strata biciklado]] kaj [[atletika marŝado]] La sidejo de [[golfo]] ankoraŭ ne estis difinita. La golfaj eventoj eble okazos en la [[Gávea Golfe Clube]], trovebla en tiu ĉi regiono de la urbo.<ref name="golfe"/> === Ne-Sportaj Lokoj === * [[Internacia Elsendocentro]] (International Broadcast Center|IBC/MPC) * Olimpika Plaĝo * Vilaĝo de la ĵurnalistoj * [[Olimpika Vilaĝo]] === Ekster Rio de Ĵanejro === [[Dosiero:Rio de Janeiro bid map for the 2016 Summer Olympics - football preliminaries (cropped).PNG|esquerda|200px|eta|Localização das cidades-sede do futebol.]] Kvar urboj, elektitaj el la urboj, kiuj sidejos la [[Futbala Mondpokalo|Futbalan Mondpokalon]] 2014, ricevos la unuajn futbalajn ludojn:<ref name="mais quatro cidades"/> * [[Stadiono Fonte Nova]] (Estádio da Fonte Nova) ([[Salvador de Bahio]]) * [[Nacia Stadiono de Braziljo]] (Estádio Nacional de Brasília) ([[Braziljo]]) * [[Stadiono Mineirão]] (Estádio Mineirão) ([[Belo Horizonte]]) * [[Stadiono Morumbi]] (Estádio do Morumbi) ([[San-Paŭlo]]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://esperantaretradio.blogspot.de/2014/02/cu-vi-emas-anas-promeni-en-rio.html "Ĉu vi emas promeni en Rio?" - e-lingva sonartikolo de Paŭlo Sergio Viana varbanta esperantistojn al Rio, okaze de la Somera Olimpiko 2016, sed ankaŭ jam pli frue pro la Futbala Mondpokalo en junio 2014, survoje al la UK en julio tiujara en Bonaero, kaj pro] [[Brazila Kongreso de Esperanto|jubilea E-kongreso en januaro 2015]] === Emblemo === 138 brazilaj agentejoj partoprenis al la procedo por elekti Emblemon por la Olimpikaj Ludoj 2016. En la fino, nur ok agentejoj daŭrigis en la disputo.<ref name="logomarca" /> Após passar pelo crivo de uma comissão julgadora de 12 membros, o desenho criado pela agência carioca Tátil foi o vencedor.<ref name="logomarca" /> La lanĉo de la enblemo okazis je la [[31-a de decembro]], 2010, dum la [[Novjaro|Novjara Festo]], en [[Plaĝo Copacabana]].<ref name="logomarca">{{citaĵo el la reto|url=http://esporte.uol.com.br/rio-2016/ultimas-noticias/2010/12/31/rio-de-janeiro-divulga-logomarca-dos-jogos-olimpicos-de-2016-em-copacabana.jhtm|titolo=Rio de Janeiro divulga logomarca do Jogos Olímpicos de 2016 em Copacabana|eldonisto=UOL Esporte|date=31-a de decembro 2010|lingvo=portugale|alirdato=31-a de decembro 2010}}</ref>. Je la 10a nokte, brazila kantistino [[Daniela Mercury]] alvokis al la podio olimpikan medalistinon [[Maurren Maggi]] kaj aliajn sportistojn por diskonigi la emblemon.<ref name="logomarca" /> Partoprenis de la festo ankaŭ la prezidanto de la [[Internacia Olimpika Komitato]], [[Jacques Rogge]], la prezidanto de la [[Brazila Olimpika Komitato]], [[Carlos Artur Nuzman]], la ŝtatestro de Rio de Ĵanejro, [[Sérgio Cabral Filho]], la urbestro de Rio de Ĵanejro, [[Eduardo Paes]], la Ministro pri Sportoj, [[Orlando Silva]] kaj la kunordiganto de la Internacia Olimpika Komitato, Nawal El Moutawakel. La emblemo montras la unuiĝon de tri homoj per malpremoj, en koloroj verda, flava kaj blua.<ref name="logo">{{citaĵo el la reto|url=http://www.lancenet.com.br/minuto/Rio-lanca-marca-Jogos-Olimpicos_0_400160028.html|titolo=Rio 2016 lança logomarca para os Jogos Olímpicos|eldonisto=Lancenet|date=31-a de decembro 2010|lingvo=pt|alirdato=31-a de decembro 2010}}</ref> Estas la unua fojo en historio ke la emblemo estas tri-dimensioj, kaj ĝi reprezentas la brazilan brakumon kaj la [[Pão de Açúcar]], tre fama monto en Rio de Ĵanejro.<ref name="logo" /> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} ---- {{NavigacioEnVintrajOlimpikoj}} {{NavigacioEnSomerajOlimpikoj}} ---- ldcfmfjhcjt3j2mqnvoquanrwe1h97r Japana teceremonio 0 210002 9419019 9253864 2026-07-02T18:30:36Z Sj1mor 12103 9419019 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Japana teceremonio''' aŭ '''ĉanojo''' (en la japana: ''chanoyu'' (茶の湯), ''sadō'' aŭ ''chadō'' (茶道)) estas unu el la plej gravaj japanaj ceremonioj. Teceremonion influis [[zen-budhismo|zeno]], ĝi estas tradicia rito dum kiu la verda [[pulvora teo]] (''matcha''), estas ceremonie preparita per sperta praktikanto kaj servita al gastareto en trankvila etoso. [[Teo]] estas sankta en [[zen-budhismo|zeno]] kaj [[ŝintoismo]]. Ĝi aperis en la [[16-a jarcento]]. ''Chanoyu'' (茶の湯, litere «varmega akvo por la teo») estas la rito mem, kvankam ''sadō'' aŭ ''chadō'' (茶道, «la vojo de la teo») reprezentas la studon de la tedoktrino. Pli precize, la vorto ''chaji'' (茶事) rilatas al kompleta teceremonio kun manĝeto (''kaiseki''), ''usucha'' (薄茶, «maldika teo») kaj ''koicha'' (濃茶, «dika teo»), kiu daŭras proksimume kvar horojn. ''Chakai'' (茶会, «renkonto apud teo») ne inkludas la manĝeton ''kaiseki''. {{Quote|La rito ofertas grandan [[konsolo]]n. Vi ja devas fari nenion, esti neniu, ne okupi rolon. La rito estas nur tie, ne gravas kiu vi estas. En la teĉambro oni povas postlasi la eksteran mondon kaj ĉiu homo estas egalaj, sendepende de sia funkcio. Tiel vi alportas harmonion en la teĉambro.}}<ref>(nl) ''[https://www.made-in.be/kempen/studio-wa-brengt-japanse-harmonie-tot-op-bedrijf/ Studio Wa brengt Japanse harmonie tot op bedrijf]'', Made in, la 25-an de novembro 2021</ref> == Teceremonio kaj [[Ikebano]] == ''Chabana'' (茶花, «te-floroj») estas tre simpla flor-dispono dum la ceremonio. Ŝabana venas el la ardo de Ikebano, alia tradicia Japana flor-dispono, kiu fontas en [[ŝintoismo]] kaj [[budhismo]]. ''Ŝabana'' evoluis el antaŭa formo de ikebano, kiu estis farita kun te-majstro. ''Ŝabana'' nuna stilo estas norma stilo de flor-aranĝo por teceremonio. En la plej simpla formo, ŝabana aranĝo estas simpla kunmeto de sezona floro en ujo. == Formoj de ceremonio == [[Dosiero:Tea_ceremony_performing_1.jpg|eta|290px|Virino praktikanta ceremonion iel Ryu-rei. De maldekstre al dekstre: la ruĝa ujo de malvarma akvo (la kovrilo troviĝas sur la ''tana''), teskurĝilo, teujo, ''kama'' el [[fero]] (poto) kaj [[kulerego]] (surpote). La praktikantino portas ''natsume''-n.]] === ''Chabako demae'' === ''Chabako demae''　(茶箱点前) estas nomita tiel, ĉar la [[ilo]]j estas prenitaj el speciala [[skatolo]] nomata (''chabako'', signifanta teskatolon) kaj poste reordigitaj en ĝin. === ''Hakobi demae'' === ''Hakobi demae'' (運び点前）) estas ligita al ''ryū-rei'' (vidu poste), sed oni praktikas tiun en ''[[seiza]]''-pozicio. Ĝia nomo devenas de la fakto, ke la necesaj [[ilo]]j — [[bovlo]], ''[[natsume]]'', malvarmakvujo, ktp. — estas portitaj (運ぶ ''hakobu'') en kaj el la teĉambro. === ''Obon temae'' === Dum ''obon temae'' (お盆点前), la gastiganto metas [[teujo]]n, skurĝilon, te-elĉerpilon, ''chakin'' kaj ''natsume'' sur specialan [[pleto]]n kaj kovras ilin per ''fukusa''. Maldika teo estas preparita sur la pleto dum la gastoj sidas surplanke en ''seiza''-pozicio. === ''Ryū-rei'' === En ''ryū-rei'' (立礼, «vertikala arko») teo estas preparata sur speciala tablo. La gastigantoj sidas antaŭ propra tablo. La nomo venas el praktiko fariĝi la unua kaj lasta gastiganto antaŭ la pordo de teejo. Dum ''ryū rei'' ĉeestas helpanto, kiu sidas malantaŭ la gastiganto kaj movas la ilojn kiam ili estas bezonataj. La helpanto ankaŭ servas teon kaj kunparolas kun la gastoj. == Iloj == === ''Kama'' === ''Kama'' (釜) aŭ ''chagama'' (茶釜) estas [[fero|fera]] [[poto]] por varmegigi akvon dum japana teceremonio. Ili ofte estas rondaj kun du ringoj ĉiuflankaj por porti ĝin kaj pendigi super tradician enan fajron. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Japanese tea ceremony 20100502 Japan Matsuri 18.jpg|Teo servita Dosiero:Black Raku tea bowl Amadera.jpg|Tetaso. Dosiero:Ro and Kama.jpg|Kameno. Dosiero:Mizuno Toshikata Ceremonie The.jpg|Maknova pentraĵo Dosiero:Unryuin Kyoto05bs4592.jpg|Vido de la ĝardeno Dosiero:Casual tea set@Japan.jpg|Neformala teujo Dosiero:Adachi Museum of Art11s3.jpg|Tea ĝardeno Dosiero:Outdoor Tea Ceremony.jpg|Virino portanta kimonon preparas teon. Dosiero:Chashitsu w Uji.JPG|Ene de la teejo Dosiero:Tea tools on daisu.jpg|Teaj iloj Dosiero:Three piece matcha set.jpg|Teo kaj iloj Dosiero:Maiko Mamehana preparing teacups.jpg|[[Maiko Nakaoka|Maiko]] preparanta tetasojn. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[ĉina te-kulturo]] * [[kafoceremonio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{eo}}: [http://melburno.org.au/3ZZZradio/ Radio 3ZZZ]: elsendo de la 14-a de decembro 2015: Intervjuo de HUĜIMOTO Hiroko, majstro de teceremonio (16:40-27:50). [[Kategorio:Kulturo de Japanio|Teceremonio‎]] [[Kategorio:Teceremonio]] [[Kategorio:Japana arto]] [[Kategorio:Ujoj]] q71hifms9yzn8s4xzdvn0sjtd5wtfmn Pulvora teo 0 210676 9419039 8778161 2026-07-02T18:37:41Z Sj1mor 12103 9419039 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Matcha.JPG|eta|240ra|dekstra|Teo ''Matcha'' kaj dolĉaĵo]] '''''Matcha''''' ([[Japana|japane]]: 抹茶 {{IFA2|mat.tɕa}}, laŭvorte: "muelita teo", esperantigebla al ''maĉao''?) aŭ malpli precize '''pulvora teo'''<ref>Vortaro Japana-Esperanta</ref> estas [[verda teo]] el pulvorigitaj folioj de [[tearbo]], kiun oni uzas dum [[japana teceremonio]] (ĉanojo). Ĝi havas verdegan koloron kaj iom amaran guston. Ĝi enhavas multe da [[flavonoido]]j, [[karoteno]]n kaj la [[vitamino]]jn [[vitamino A|A]], [[vitamino B|B]], [[vitamino C|C]] kaj [[vitamino E|E]]. Oni kutime ombrigas la tefoliojn destinitajn al pulvora teo dum 4 semajnoj antaŭ la [[rikolto]]. Tiel la folioj estas ege malhelverdaj kaj riĉaj je [[aminoacido]]j. Post la rikolto oni vaporigas kaj sekigas la foliojn, kaj fine muelas ilin en [[muelilo|ŝtonmueliloj]] ĝis estiĝas maldikega pulvoro. Por produkti 30 gramojn da ''matcha''-pulvoro la tradicia granitŝtonmuelilo bezonas ĉirkaŭ unu horon. Gravas, ankoraŭ pli ol ĉe kutima verda foliteo, ke oni konsumu ''maĉĉa''-n kiel eble plej rapide. Kutime oni konservas la skatoleton post malfermo en [[fridujo]] por ke la freŝeco restu dum kelkaj semajnoj. Oni produktas pulvoran teon nur en [[Japanio]]. Famaj kreskigaj regionoj estas urboj [[Niŝio]] kaj [[Uĵi]] en [[gubernio Kioto]]. Teo ''matcha'' estas konsiderata nobela teo kaj tial relative multekosta. == Preparado == 1 aŭ 2 gramoj da pulvoro estas kribritaj kaj metitaj en ''maĉĉa''-bovlon. Oni aldonas 60 ĝis 100 ml da varma akvo kaj ŝaŭmigas la teon per [[bambuo|bambua]] [[ŝaŭmigilo]], nomata [[ĉa-sen]]. Dum la tradicia [[japana teceremonio]] la akvo devas esti mola kaj 60 gradojn varma. Iuj konsideras tiun teon ju pli bona des pli la ŝaŭmo estas alta kaj malmola. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.demmer.at/teeblatt/artikel/?content=content.php%3Fid%3D210 Artikolo pri historio, produktado kaj kulturo (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071019092043/http://www.demmer.at/teeblatt/artikel/?content=content.php%3Fid=210 |date=2007-10-19 }} * [http://www.aiya-europe.com Informoj - matcha-produktado, tetradicio, teceremonio (angle)] * [http://tee.kaywa.com/matcha/index.html Persona sperto - helpiloj de onta temajstrino (germane)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wdr.de/tv/service/essentrinken/inhalt/20060210/b_3.phtml Receptideoj - matcha por fari glaciaĵojn, ĉokoladetojn, ...] * [http://www.teeseminar.de Seminarioj pri teceremonio en Germanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070824133638/http://www.teeseminar.de/ |date=2007-08-24 }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Teoj]] [[Kategorio:Japana kuirarto]] [[Kategorio:Teceremonio]] mbx8y7kklij6lxyozdfhbz9g8wj32r4 Cambridge University Press 0 212535 9418855 9418586 2026-07-02T13:53:16Z Arbarulo 135469 propraj nomoj majuskle, sinligo ne utilas 9418855 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildo_priskribo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=GB |situo sur mapo=Kembriĝo |zomo=13 }} {{Kursiva titolo}}'''''Cambridge University Press''''' (mallongigita al '''CUP'''; esperantigite '''Universitata Eldonejo de [[Kembriĝo]]''') estas [[britio|brita]] [[universitata eldonejo]] ligita al la [[Universitato de Kembriĝo]]. La unua libro estis eldonita en [[1584]], kaj de tiam almenaŭ unu libro estis eldonita jare. Ĝi estas unu el la plej malnovaj eldonejoj en la mondo. Aŭtoroj publikigitaj de tiu eldonejo estas, inter aliaj: [[John Milton]], [[William Harvey]], [[Isaac Newton]] kaj [[Stephen Hawking]]. Ĉiujare ĉirkaŭ 200 sciencaj revuoj kaj 2.000 [[libro]]j estas publikigitaj.[[Dosiero:CambridgeUniversityPress.jpg|eta|upright|Sidejo de la eldonejo ''Cambridge University Press'' en [[Kembriĝo]]]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{en}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Britaj eldonejoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Britio]] altaegpbyqhzog5tahr5p9nr7v6dw5c Harvard University Press 0 212536 9418868 9418612 2026-07-02T14:02:55Z Arbarulo 135469 propraj nomoj majuskle, sinligo ne utilas 9418868 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildo_priskribo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=US-MA |situo sur mapo=Bostono |zomo=13 }} '''''Harvard University Press''''' (esperantigite '''Universitata Eldonejo de Harvard]]''') estas [[universitata eldonejo]], departemento de la [[Universitato Harvard]] en [[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Kembriĝo]], [[Masaĉuseco]]. Ĝi estis fondita la [[13-an de januaro]] [[1913]]. En [[2005]] ĝi eldonis 220 titolojn. Interalie estas eldonitaj libroj de [[Eudora Welty]], [[Walter Benjamin]], [[E. O. Wilson]], [[John Rawls]], [[Emily Dickinson]], [[Stephen Jay Gould]], [[Helen Vendler]] kaj [[Carol Gilligan]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hup.harvard.edu Oficiala ttt-ejo de Harvard University Press] * [http://harvardpress.typepad.com Reklama blogo de Harvard University Press] * [http://aaupnet.org Oficiala ttt-ejo de la asocio de usonanaj universitataj eldonejoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211222252/http://aaupnet.org/ |date=2011-02-11 }} * [http://www.bookdepository.co.uk/WEBSITE/WWW/WEBPAGES/viewarticle.php?type=publisher&id=33 Intervjuo kun bookdepository.co.uk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071124062945/http://www.bookdepository.co.uk/WEBSITE/WWW/WEBPAGES/viewarticle.php?type=publisher&id=33 |date=2007-11-24 }} {{Ĝermo|Usono}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj eldonejoj]] c2ilc5n87t6c829l7o3gvq15zdqhw6o 9418869 9418868 2026-07-02T14:03:09Z Arbarulo 135469 9418869 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildo_priskribo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=US-MA |situo sur mapo=Bostono |zomo=13 }} '''''Harvard University Press''''' (esperantigite '''Universitata Eldonejo de Harvard''') estas [[universitata eldonejo]], departemento de la [[Universitato Harvard]] en [[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Kembriĝo]], [[Masaĉuseco]]. Ĝi estis fondita la [[13-an de januaro]] [[1913]]. En [[2005]] ĝi eldonis 220 titolojn. Interalie estas eldonitaj libroj de [[Eudora Welty]], [[Walter Benjamin]], [[E. O. Wilson]], [[John Rawls]], [[Emily Dickinson]], [[Stephen Jay Gould]], [[Helen Vendler]] kaj [[Carol Gilligan]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hup.harvard.edu Oficiala ttt-ejo de Harvard University Press] * [http://harvardpress.typepad.com Reklama blogo de Harvard University Press] * [http://aaupnet.org Oficiala ttt-ejo de la asocio de usonanaj universitataj eldonejoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110211222252/http://aaupnet.org/ |date=2011-02-11 }} * [http://www.bookdepository.co.uk/WEBSITE/WWW/WEBPAGES/viewarticle.php?type=publisher&id=33 Intervjuo kun bookdepository.co.uk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071124062945/http://www.bookdepository.co.uk/WEBSITE/WWW/WEBPAGES/viewarticle.php?type=publisher&id=33 |date=2007-11-24 }} {{Ĝermo|Usono}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj eldonejoj]] 9i9btzln90shj5qpy4m538jgjz0bf8v Ĵerzeja pundo 0 215453 9418910 9272317 2026-07-02T15:30:30Z Pettend 214084 Aldonis fontojn kaj historion 9418910 wikitext text/x-wiki {{Informkesto valuto |Valuto = Ĵerzeja pundo |Ŝtato =[[Ĵerzejo]] |Subdivido = 100 pencoj |Mallongigo = JEP, £ |Kurza dato = |Kurzo = |Bildo ={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Bildo-grandeco= |Bildo-priskribo= }} [[Dosiero:Dual currency cash machines in Jersey.jpg|eta|240ra|<center>"ĝemelaj" bankaj aŭtomatoj sur la insulo [[Ĵerzejo]]: unu disponigas monbiletojn en [[Brita Pundo|britaj pundoj]], la alia en [[ĵerzeja pundo|ĵerzejaj pundoj]]]] La '''ĵerzeja pundo''' ({{Lang-en|Jersey Pound}}, Jersey [[£]]) estas la [[valuto]] de la insulo [[Ĵerzejo]]. La ĵerzeja pundo estas ''enlanda valuto'' kaj laŭ sia valoro ekzakte respondas al la [[brita pundo]]. Por ĉiu ĵerzeja pundo la "trezoristo de la ŝtato Ĵerzejo" (''Treasurer of the States of Jersey'') havas garantian deponon de 1,10 britaj pundoj - per tiu alta garantia sumo temas pri tre "multekosta" enlanda valuto. La ĵerzeja pundo estas la [[kutima pagilo]] sur la insulo, tamen ĉie ankaŭ eblas pagi per britaj pundoj. Ekster la insulo la ĵerzeja pundo estas akceptata nur sur la najbaraj [[Manikinsuloj]] ([[Gernezejo]], [[Sark]] kaj [[Aldernejo]]) kiel valida pagilo. La valuta kodo de la ĵerzeja pundo laŭ la normo [[ISO 4217]] estas ''JEP'', la kutima mallongigo sur la insulo estas ''Jersey £''.<ref name="lloyds">{{cite web|title=Countries' currencies and codes |publisher=Lloyds TSB |url=http://www.lloydstsbcorporatemarkets.com/glossary/currencies.asp |access-date=2011-02-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126055619/http://lloydstsbcorporatemarkets.com/glossary/currencies.asp |archive-date=26 November 2010 }}</ref> Kutime cirkulas ĉirkaŭ 93 milionoj da pundoj en Ĵerzejaj monbiletoj (fine de 2025).<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.je/TaxesMoney/JerseyCurrency/Pages/CurrencyMakesMoney.aspx|title=How Jersey currency makes money|access-date=2026-07-02|language=en}}</ref> ==Historio== [[Dosiero:20 Jersey-Pundoj.jpg|eta|240ra|<center>monbileto de 20 ĵerzejaj pundoj]] La [[franca livro]] estis la valuto de Ĵerzejo ĝis 1834. Post kiam la livro estis anstataŭigita per la [[franca franko]] en Francio en 1795, la provizo de moneroj en Ĵerzejo malkreskis, kio kaŭzis malfacilaĵojn en komerco kaj pagado. En 1834, la insulo adoptis la [[brita pundo|britan pundon]] kiel la solan leĝan pagilon de Ĵerzejo, kvankam francaj [[Kupro|kupraj]] moneroj daŭre cirkulis kune kun britaj [[arĝento|arĝentaj]] moneroj. == Vidu ankaŭ == * [[Brita pundo]] * [[Manksa pundo]] * [[Gernezeja pundo]] * [[Alderneja pundo]] * [[Manikinsuloj]] * [[Krondependaĵoj de la brita monarkio]] {{Projektoj}} {{Valutoj de Eŭropo}} [[Kategorio:Monunuoj]] [[Kategorio: Ekonomio de Britio]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Ĵerzejo]] 6kw0f0tdael7manoc1f9tg5wfacakkg Kastelo Hluboká nad Vltavou 0 215564 9419154 8745675 2026-07-02T21:19:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419154 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | kastelo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kastelo Hluboká nad Vltavou | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Zámek Hluboká''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|de|german|''Schloss Frauenberg''}} | kategorio = Kastelo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hluboka castle.jpg | dosiero_priskribo = Kastelo Hluboká nad Vltavou <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Zámek Hluboká nad Vltavou | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudbohemia regiono | distrikto = [[Distrikto České Budějovice|České Budějovice]] | komunumo_tipo = | komunumo = | municipo_tipo = | municipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Hluboká nad Vltavou | urbo = | memorindaĵo = Sudbohemia galerio Aleš | memorindaĵo_tipo = Galerio | rivero = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kastelo Hluboká | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | leviĝo_rondumo = | lat_d = 49 | lat_m = 03 | lat_s = 04 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 26 | long_s = 28 | long_EW = E | koordinatoj_formato = dms <!-- *** Dimensioj *** --> | longo = | larĝo = | pezo = | numero = | areo = <!-- *** Trajtoj *** --> | aŭtoro = | stilo = Gotiko | stilo1 = Renesanco | materialo = Ŝtono <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[13-a jarcento]] | dato = | dato_tipo = | gvidantaro = | gvidantaro_lat_d = | gvidantaro_long_d = | aŭtoro = Vilém la 2-a z Pernštejna | aŭtoro_tipo = Posedantoj | aŭtoro1 = [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 1-a]] | aŭtoro1_tipo = <!-- *** Aliro *** --> | publiko = alirebla | aliro = municipo [[Hluboká nad Vltavou]] <!-- *** Kodoj *** --> | kodo = <!-- *** Unesko *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = |libera_tipo = | libera1 = |libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo de kastelo Hluboká en Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Zámek Hluboká | retpaĝo = [http://www.zamek-hluboka.eu/ www.zamek-hluboka.eu] | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=13|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} '''Kastelo Hluboká''' (germane '''Schloss Frauenberg''') estas konsiderata kiel unu el la plej konataj kaj plej riĉe dekoritaj kasteloj en [[Ĉeĥio]]. Ĝi situas en la samnoma urbeto [[Hluboká nad Vltavou]] 10&nbsp;km norde de la sudbohemia ĉefurbo [[České Budějovice]], sur roka altaĵo super la rivero [[Vultavo]]. Pro sia eksterordinara kulturhistoria valoro ĝi estis proklamita kiel '''Nacia kultura memorindaĵo de Ĉeĥio'''. == Historio == Surloke de la nuna kastelo origine staris reĝa fortikaĵo [[Frauenberg]] fondita en la unua duono de la [[13-a jarcento]], kiu poste trapasis [[Renesanco|renesancan]] kaj [[Baroko|baroka]]n rekonstruojn. Ekde la jaro [[1660]] ĝis la [[dua mondmilito]] la kastelo apartenis al la nobela gento [[Schwarzenberg]], kiu ankaŭ meritas pri ampleksa romantika novgotika rekonstruo laŭ la modelo de la angla reĝa kastelo [[Windsor]]. Ĝi estis realigita dum [[1839]]-[[1871]] de la viena arkitekto Franz Beer, ampleksa ekstera kaj interna ornamo estis kompletigita de lia posteulo Ferdinand Deworetzky. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Hluboka03.jpg|eta|200px|maldekstra|kastela biblioteko]] La kastelo estas fragmentita je 11 turoj, bastionoj kun remparo kaj riĉe ornamita fasado kun multnombraj balkonoj. El la origina frugotika kastelo konserviĝis nur la gardoturo, kiu estas kerno de la nuna plej alta kastela turo. Internon de la kastelo konsistigas entute 140 ĉambroj, el kiuj parto estas publike alirebla. El eksterordinare riĉa ekipaĵo elstaras precipe valora lignogravura kaj stuka ornamo de muroj kaj plafonoj, kolekto de bruselaj goblenoj el la [[17-a jarcento]], kolektoj de pentraĵoj, porcelano, vitro, stano kaj armiloj, ampleksa biblioteko kun pli ol 12 mil volumoj, triparta malfrugotika altaro en la novgotika kapelo kaj kastela kuirejo. La kastelo estas ĉirkaŭita de ampleksa [[angla parko]], fondita en la [[18-a jarcento]], kun multaj raraj arboj, ebliganta promenojn kaj elvidojn al la pejzaĝo. Ekde [[1956]] en la eksa kastelrajdejo situas [[Sudbohemia Galerio Aleš]] kun daŭraj ekspozicioj pri sudbohemiaj plastaĵoj kaj gotika arto, flandra kaj nederlanda pentroarto de la [[17-a jarcento]] kaj kun portempaj ekspozicioj pri la ĉeĥa arto de la [[20-a jarcento]]. La urbeto [[Hluboká nad Vltavou|Hluboká]], situanta apud la kastelo, estas populara ripoz- kaj sportcentro kun ampleksa turisma oferto (vidu oficialan urban retpaĝon). Du kilometrojn for, surrande de la fiŝlago [[Bezdrev]], situas Bestoĝardeno kaj [[Ĉasista kastelo Ohrada]] kun ekspozicio pri ĉas- kaj forstokulturo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hluboka.cz Oficiala urba retpaĝo] ĉeĥe, angle, germane * [http://www.virtualniprohlidky.cz/open.php? Virtuala trarigardo] * [http://www.hrady.cz/index.php?OID=863 15 retpoŝtkartoj pri ekstera aspekto de la kastelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927001553/http://www.hrady.cz/index.php?OID=863 |date=2007-09-27 }} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Hluboká nad Vltavou]] [[Kategorio:Kasteloj en Sudbohemia regiono]] [[Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Sudbohemia regiono]] [[Kategorio:Novgotikaj konstruaĵoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Schwarzenberg|*]] [[Kategorio:Burgoj fonditaj en la 13-a jarcento]] eq9ukgd8i6kmtn5ddo5pna4e4w536qr Frutagmanĝo 0 216939 9418996 9376866 2026-07-02T18:21:27Z Sj1mor 12103 9418996 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Frutagmanĝo''' (aŭ '''matentagmanĝo''' aŭ '''brunĉo''') estas kombino de [[matenmanĝo]] kaj [[tagmanĝo]]. Frutagmanĝoj aparte kutimas dum dimanĉoj aŭ festotagoj, kiam oni vekiĝas tro malfrue por havi apartajn matenmanĝon kaj tagmanĝon. Ĝi kutime okazas inter la 11-a kaj la 14-a horo. Kutime frutagmanĝo enhavas manĝaĵojn, kiujn oni en kelkaj landoj ankaŭ matenmanĝas, kiel [[ovaĵo]]n, [[lardo]]n, [[bulko]]jn, [[frukto]]jn, [[jogurto]]n, [[muslio]]n ktp. Frutagmanĝo ne estas [[intermanĝeto]]. Ne temas pri manĝeto inter matenmanĝo kaj tagmanĝo, sed pri plena manĝo kiu anstataŭas ambaŭ. La vorto "brunĉo" venas de la angla "brunch", kiu estas kunigo de "breakfast" (matenmanĝo) kaj "lunch" (tagmanĝo). == Vidu ankaŭ == * [[Matenmanĝo]] * [[Tagmanĝo]] * [[Manĝaĵo]] * [[Intermanĝeto]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Manĝoj]] [[Kategorio:Kulturo de manĝaĵoj kaj trinkaĵoj]] 0ackj95og3whpd16js0mot0g3vp6r7k Premmarmito 0 225368 9419000 8411779 2026-07-02T18:23:28Z Sj1mor 12103 9419000 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Pressure cooker.jpg|eta|Moderna premkuirilo.]] '''Premmarmito''' aŭ '''premkuirilo''', '''prempoto, rapidkuira poto''' estas hermete fermebla [[kuirpoto]], en kiu la manĝaĵoj pretiĝas pro la estiĝanta vaporpremo (vidu [[premo]]) pli rapide ol en kutima kuirpoto. En la premmarmito, la vaporo povas varmiĝi eĉ ĝis 130&nbsp;°C, tiel pli rapide kuiriĝas la manĝaĵo, restas pli da vitaminoj kaj mineralaj materialoj. La prempotoj havas kutime du premvalvojn: la ĉefan [[valvo]]n kaj la valvon de sekureco. La ĉefa valvo agas (malfermas), se la premo ene de prempoto iĝas pli alta ol la antaŭregulita premo. La valvo de sekureco agas ĉe pli alta premo se pro iu kialo la ĉefa valvo ne funkcias norme kaj tiel malebligas eksplodon de la poto. La modernaj prempotoj havas reguleblan ĉefan valvon, alivorte, ebligas reguli la premon (kaj tiel la temperaturon) de kuirado. Prempotoj kun neregulebla ĉefa valvo kuiras kutime ĉe 120&nbsp;°C ĉe normala atmosfera premo. Rimarkinda, ke la temperaturo de kuirado dependas de '''absoluta''' premo en la poto kaj la valvoj regulas la rilatan premon, alivorte la premon super atmosfera premo. Tio signifas, ke la temperaturo de kuirado ĉe estiĝanta premo ekzemple en alta montaro estas malplia ol ĉe marnivelo (same kiel ĉe kuirado en kutima kaserolo). La antaŭaĵon de la moderna premmarmito inventis [[Denis Papin]] en la 17-a jarcento (Papin-poto). {{Projektoj}} [[Kategorio:Ujoj]] [[Kategorio:Kuiriloj]] n7z5i2lgkty7erhdudng59lk4f0qvrk Vikipedio:Alinomendaj artikoloj 4 227735 9419295 9418276 2026-07-03T05:26:21Z Sergio 46486 /* Signaro kaj Signolingvo (= Gestlingvo) */ nova sekcio 9419295 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] <sup>[[Zamenhof|Z]]</sup> kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".<sup>[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]</sup> Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' <sup>©</sup> estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"<sup><small>©</small></sup> estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto<sup><small>©</small></sup>, Volapuko<sup><small>©</small></sup>, Interlingvao<sup><small>©</small></sup> aŭ Sanskrito<sup><small>©</small></sup>. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino<sup><small>©</small></sup>, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"<sup><small>PIV</small></sup>, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en aliaj paĝokreoj mi diligente kontribuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > [[Bonvivado]]== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) ::::Mi plu alinomis ''[[Wellness]]'' > [[Bonvivado]], laŭ la juĝo de ThomasPusch ke ĝi estas tradukebla tiel. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:12, 1 jul. 2026 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:31, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 01:42, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} @[[User:Salatonbv]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:22, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 01:40, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:50, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:34, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) :: {{por}} alinomigo, la milito estas kreajxo de Usono. Tamen eblus konservi la jaron "2026" en la titolo. La sola kaŭzo kial Irano ataketas 30 (?!) kalifatojn estas ke ili gastigas usonajn teroristojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:02, 19 apr. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} '''bombokanono''' estas ne malpli fuŝa ol '''minĵetilo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «'''Kanono'''» estas pafilego kies pafoj havas platan, preskaŭ rektan trajektorion. La koncerna pafilego pafas preskaŭ verikale, kaj tute malsimilas kanonon. '''Kanono''' estas miskvalita vorto kun 3 senrilataj kaj malkonvenaj signifoj. Ankaŭ '''mino''' havas 3 diversajn signifojn. La bona termino estas en ReVo: : [https://revaj.steloj.de/revo/dlg/index-2p.html#bomb.0opafilo '''bomb·o·paf·il·o'''] MIL Pafilego, plej ofte glattuba, por pafi bombojn laŭ alta, arkforma trajektorio, uzata ekz-e por pafi trans monto aŭ alia vertikala baro. Tipa bombopafilo konsistas el tubo, dukrura afusto, apoga plato kaj celilo. La kutimaj kalibroj estas 50–60mm (rota bombopafilo), 81–90mm (bataliona), 105mm (aŭ pli, regimenta). Kp haŭbizo. Estas mirinde, kiel la esperantistoj malvolas uzi klarajn kaj koterajn terminojn.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:19, 29 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) {{por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''', '''Aŭsterlica batalo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:36, 29 apr. 2026 (UTC) {{Por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''' – kaj la batalo, kaj la histotia nomo de la loko, kie ĝi okazis, estas internacie konataj kaj famaj por meriti uzadon de esperantigita lokonomo, kiu ja estas atestita en Esperanto. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:07, 29 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «Mortero» certe estas ŝanĝenda, ĉar laŭ la Fundamento ĝi havas alian signifon. Tamen mi preferus ŝanĝi ĝin al '''mortiro''' (kun historia signifo diferenca disde tiu de bombopafilo). En Esperanto oni povas paroli pri la nuntempo aŭ pri historio. En la 2ª mondmilito ankoraŭ ekzistis '''mortiroj''', kiel la jena germana: <gallery caption="Mortiro kaj bombopafilo"> Mörser Karl 'Adam' at the Tank Museum, Kubinka pic5.JPG|Mortiro (60 cm) Mortar M29.jpg|Bombopafilo </gallery> sed nun ilin anstataŭis haŭbizoj kaj bombopafiloj. La angla lingvo ne distingas inter ili; en aliaj lingvoj ili havas apartajn nomojn, kaj la termino sone simila al '''mortiro''' indikas ĝuste la malnovan pafilegon (ekz‑e la rusa [[:ru:Мортира]])--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:19, 27 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:41, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) :{{komento}} Eble "lukta konduto" anstataŭ "kutimaro"? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:46, 18 apr. 2026 (UTC) ::Mi ne volis diri tion por ne komplikigi la aferon, sed ankaŭ mi pensas ke "konduto" estas pli trafa ol "kutimaro". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:20, 18 apr. 2026 (UTC) :::Mi preferus "konkurenca konduto" aŭ "rivaleca konduto". {{por}} "[[konduto]]". {{Kontraŭ}} "kutimaro", "agonia" kaj "lukt(em)a". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:07, 18 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu ne prefere "konkura" ol "konkurenca", ĉar laŭ PIV "konkurenco" estas specife ekonomia konkuro? Krom tio, ankaŭ "konkura" kaj "rivaleca" ŝajnas al mi tute bonaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 18 apr. 2026 (UTC) :::::Do, ''[[konkura konduto]]''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:42, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::Laŭ mi jes (oni jam povas kalkuli min {{por}} iu ajn esprimo kun "konkura", "rival(ec)a", "lukt(-)a"). Mi esperas ke la diskuto pri la plej bona vortumo ne forgesigos nin, ke verŝajne ĉiuj konsentas ke la nuna vortumo estas la malplej bona. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:25, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La sola vaste uzata insekta senco, kiun (miascie) havas la Esperanta vorto "cimo" estas identa al la rusa vorto "клоп" (en zamenhofa tempo skribata kiel "клопъ", kaj tion klare indikas Fundamento!) aŭ la angla "bedbug". :Miaopinie estus prudente uzi la nomon "'''Cimo'''" por tiu ci artikolo, ĉar tio estas kerna vorto, de kiu estis adoptita por la komputista slangaĵo "'''Cimo (komputado)'''" kiel kompakta traduko de la simile mallonga anglalingva "bug", kaj la apartigila artikolo nomiĝu "'''Cimo (apartigilo)'''". :Tia estus, miaopinie, prudenta nomado de la artikoloj. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:25, 19 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, laŭ [[Wiktionary:ru:клоп]], la rusa vorto "клоп" signifas kaj litocimo kaj [[hemiptero]]. (Temas pri grupo, kiu inkluzivas heteropterojn.) ::Kaj krome la Fundamento klare indikas ankaŭ la germanan "[[Wiktionary:de:Wanze|Wanze]]" kaj la francan "[[Wiktionary:fr:punaise|punaise]]", kiuj senambigue indikas heteropterojn (laŭ la sinonimaj sekcioj de la ligitaj paĝoj). La angla fundamenta traduko "[[Wiktionary:en:bug|bug]]" havas plurajn bestajn signifojn, sed interalie ankaŭ hemiptero (aŭ plej ofte heteroptero laŭ la artikolo ĉe "[[Wiktionary:en:true bug|true bug]]), kaj ne litocimo. Aliflanke, la pola fundamenta traduko "[[Wiktionary:pl:pluskwa|pluskwa]]" ja signifas nur litocimo (aŭ pli precize ''Cimex lectularius''). ::Do entute estas unu lingvo en la Fundamento, kiu sugestas, ke oni interpretu "клопъ" kiel litocimo, kaj tri lingvoj, kiuj sugestas, ke la ĝusta interpreto de "клопъ" estas "hemiptero/heteroptero". ::Cetere, laŭ mi verŝajne indus lasi la titolon de la apartiga artikolo senŝanĝa pro tio, ke kaj PIV kaj ReVo indikas du malsamajn taksonomiajn grupojn por la vorto "cimo". Do almenaŭ laŭ tiuj vortaroj, eĉ la kerna insekta signifo de la vorto ne estas senambigua. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 12:02, 19 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} Laŭ argumentoj de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi ne estas zoologo kaj ne povas juĝi fakan uzadon, sed komunlingve la sola senco kaj de la rusa vorto "клоп" kaj la Esperanta vorto "cimo" (kiun mi renkontis centojn, eble milojn da fojoj kaj en tekstoj, kaj en parola uzado) estas ĝuste la koncerna sangosuĉa parazito de homo (angle: "bed bug"). :::Tio ne malebligas fakan uzadon de la nomo "''Kлопы''"/"Cimoj" por diversampleksaj kaj daŭre reklasigataj zoologiaj taksonoj, sed tia uzado estas tro marĝena en komunlingva uzado por uzurpi la oftegan kaj kutiman nomon "клоп" kiel artikolnomon. :::Kompromise oni ja povas havi artikolon "Cimo" pri la komunlingva nocio kaj artikolon "Cimoj" pri la koncerna fake uzata taksono (verŝajne ''Heteroptera''). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:27, 19 apr. 2026 (UTC) :::Ne temas pri "''Kлопы''"/"Cimoj", sed pri "''Bettwanze''/''Cimex lectularius''/''Cimex lectularius''/...". Rigardu la aliajn lingvojn! Kaj la artikolo mem komenciĝas per la vorto '''Litocimo'''! Do ankaŭ ĝia titolo estus "[[Litocimo]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:23, 19 apr. 2026 (UTC) ::::Temas pri tio, kio jam en Fundamento nomiĝas cimo/''клоп''. Do ankaŭ la titolo estu "клоп". Tio, ke la zoologia nomenklaturo estas pli komplika kaj zigzage evoluis post la tempo de Fundamento, estas flanka detalo. ::::La ordinaran, normalan, atendeblan formon de la vorto ilustras, ekzemple, la teatraĵo pri socia "parazito", kiun verkis [[Vladimir Majakovskij]] kaj kiu nomiĝas simple kaj klare "Клоп", en la franca kaj angla tradukoj respektive "La punaise" kaj "The bedbug" (vidu la artikolojn en la koncernaj vikioj), kaj en Esperanto, nature, "La cimo" (vidu la artikolon "[[Vladimir Majakovskij]]". ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:48, 20 apr. 2026 (UTC) :::::Titolo de teatraĵo estas tute alia afero ol titolo de enciklopedia artikolo. La titolo de la teatraĵo estas malpreciza, kaj tio estas tute akceptebla: oni povas diveni, ke temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo. Titolo de enciklopedia artikolo estu pli preciza. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:55, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::La titolo de teatraĵo kaj ĝiaj tradukoj konvinke (ĉar oni zorge teadukas verkotitolojn) konfirmas tion, kion oni observas en normala, ĉiutaga kaj literatura, lingvouzado. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:37, 20 apr. 2026 (UTC) :Mi ĵus kontrolis en ''tekstaro.com'': la vorto "cimo" en la pridiskutata senco (kutima sangosuĉa insekto) aperas en diversepokaj tekstoj (eĉ de Zamenhof); la formoj "litocimo" aŭ "litcimo" ne aperas eĉ unufoje. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:59, 20 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, ''cimo'' aperas nur 6-foje en tekstaro.com kun insekta senco, do ĝi apenaŭ estas ofta vorto, eĉ tiam, kaj en la hodiaŭa mondo litocimoj estas malpli oftaj ol en la tempo de Zamenhof, mi supozas. (Cetere, ''cimo'' aperas 4-foje kun la senco "eraro" kaj unufoje kun la dubinda senco "subaŭskultilo", kaj ŝajnas al mi ne tute certe, ke ĉe Szathmari temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo; la kunteksto ne estas tute klara.) Do mi restas tute ne konvinkita, ke ''cimo'' en Esperanto estu pli specifa ol ĝiaj angla, franca kaj germana tradukoj en la Fundamento. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:14, 20 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Animala fiziologio]] => [[:Kategorio:Besta fiziologio]] == La koncerna vikipedia artikolo en Esperanto nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", ne "animala fiziologio", kaj ŝajnas al mi ke bonus se baza teksto kaj baza kategorio havas saman titolon. Tial mi proponas alinomigon de la kategorio al la (pli sendiskute akceptebla nomo) "besta fiziologio". Tio kaŭzus remeton de 24 eroj al nova kategorio, tial pli bonas diskuti kaj laŭeble havi konsenton, antaŭ ol procedi pri la translokigo... Kompreneblas ke la esperanta koncepto de [[Bestoj]] en la latina lingvo estas ''Animalia'', tial por parolantoj de romanidaj lingvoj kaj de la angla la vorto ''"animal'-"'' povas ŝajni pli hejmeca, sed tamen en Esperanto la vorto Bestoj signifas ĝuste tion, kaj Esperanto ne estas romanida lingvo, ne estas dialekto de la itala aŭ de la angla (kvankam foje aspektas tiel)... Tial estas bone ke la vikipedia artikolo en Esperanto jam nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", nur la kategorio ĝis nun iras alian vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} ĉiutaga prefere ol teknika lingvaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:21, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 01:38, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:50, 19 apr. 2026 (UTC) {{farite}} per 6 poraj voĉoj kaj neniu duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Natura historio]] => [[Biontologio]] == PIV ne havas "natura historio"; ĝi havas nur "naturhistorio (arĥaismo) = natursciencoj". La esprimo "natura historio" ŝajnas laŭvorta traduko el la angla/franca kaj mallogika en Esperanto. Do kial ne uzi la PIV-an vorton '''biontologio'''. (PIV indikas "arĥaismo", sed mi kredas, ke ĝi estas arkaika ĝuste tiel, kiel "natural history" en la angla estas arkaika: ĝi ne plu estas scienca fako.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:48, 19 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} PIV indikas ke "biontologio" estas arkaika sinonimo de "biologio". [[Natura historio]] ne temas pri biologio ĝenerale (se ĝi temus, ĝi estus kunigenda kun [[biologio]]) sed specife pri observa anstataŭ eksperimenta metodaro por biologio. Kaj tiu koncepto ne estas arkaika nek eksa, kvankam la scienca sistemo malpli rekompencas ĝin nun ol antaŭ cent jaroj. (En mia kantono, preskaŭ ĉiu biologo kaj multaj ĉiĉeronoj havas en sia domo libregon ''Costa Rican Natural History'', jam kvardek jarojn aĝan sed neniel eksmodan.) :Aliflanke povas esti, ke la vortumo "natura historio" estas etnolingvismo. Sed ŝanĝo al alia misa vortumo ne helpos nin trovi la ĝustan. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:31, 19 apr. 2026 (UTC) :Ĉu iu havas alian proponon? La difino ŝajnas esti io simila al "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". ("Biontologio" tute ne ŝajnas al mi "misa": vortaroj agnoskas, ke "bionto" signifas "vivulon".) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:27, 20 apr. 2026 (UTC) ::Slavaj (kaj iuj aliaj) lingvoj uzas por tiu ĉi scienca kampo la nomon forme kaj sence similan al "'''Naturscienco'''". Tia memklariga kaj regula formo ŝajnas al mi akceptebla kaj trafa. Ĝi, krome, estas paralela al aliaj regulaj formoj por nomi sciencojn kaj sciencajn fakojn kiel, ekzemple, "lingvoscienco" kaj "komputoscienco". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:30, 20 apr. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. Cetere, la Esperanta Vikipedio jam uzas la PIV-an sencon de [[naturscienco]]. Do tiu propono apenaŭ havas ŝancon, laŭ mi. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:19, 20 apr. 2026 (UTC) ::::Kial? "Naturscienco", miakomprene, tute konformas kun la nocio, kiun difinas PIV kaj tiu ĉi artikolo: en iu stadio ĝi estis tuteca studado de la naturo; poste eiaj brancoj specialiĝis kaj iĝis apartaj sciencoj kaj sciencaj fakoj (biologio, fiziko, ĥemio, geologio, astronomio; zoologio, botaniko, nuklea fiziko, kvantuma teorio, fizika ĥemio kaj ĥemia fiziko, tektoniko, astrofiziko, fiziologio ktp) kaj daŭre disbranĉiĝas. Eblas rigardi tian tuton "naturscienco" (iam antaŭe tute nature, nun kun ioma streĉo, ĉar ne ekzistas fakuloj pri la enorme kreskinta tuto, kvankam enkondukan bazan studobjekton en lernejo principe eblas nomi tiel kaj eble oni ankoraŭ faras tion en iuj lingvoj) aŭ kiel kunigon de ĝiaj konsistigaj partoj, kiuj estas konsiderebla kiel "natursciencoj". ::::"Biontologio" evidente ne taŭgas por tiu celo, speciale, se oni ĝin derivas de "bionto" = vivulo aŭ interpretad kiel kunfando de ''bio-'' kaj "ontologio", ĉar temas ne nur pri vivuloj, kaj ne nur pri bio[logio]: fiziko, ĥemio, geologio, astronomio apenaŭ estas koncepteblaj kiel sciencoj pri vivuloj aŭ limigitaj al bio-... en ia ajn senco. ::::Cetere, la naiva paŭsaĵo "natura historio" kiel ĉia "falsa amiko" estas miskomprenebla sen klarigo, ke temas pri sklava imito de alilingva idiotismo. ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:26, 21 apr. 2026 (UTC) :::::Eble vi estas konfuzita. Ni serĉas esprimon por la senco "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". Pri tio temas la koncerna artikolo. (Nu, la Esperanta artikolo mencias "scienca", sed tio ŝajnas miskompreno, se oni komparas kun la nacilingvaj artikoloj.) Ĉiuokaze, fiziko apartenas al natursciencoj, sed ne al tio, pri kio temas pri artikolo, kaj kion mi preferus nomi "biontologio". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:34, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::Ŝajnas, ke konfuzitaj estas ankaŭ la aŭtoroj de la artikolo, kiuj skribis, interalie: "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj [tiel!] kaj organismoj". ::::::Simile konfuzitaj estas ankaŭ alilingvaj ligitaj artikoloj: ::::::Franclingva vikio: «c'est l'enquête, la description de tout ce qui est visible dans le monde naturel : animal, végétal, minéral.» ktp ::::::Eĉ la anglalingva vikio ne konsentas kun vi: «In antiquity, "natural history" covered essentially anything connected with nature, or used materials drawn from nature, such as Pliny the Elder's encyclopedia of this title, published c. 77 to 79 AD, which covers astronomy, geography, humans and their technology, medicine, and superstition, as well as animals and plants.», «A slightly different framework for natural history, covering a similar range of themes, is also implied in the scope of work encompassed by many leading natural history museums, which often include elements of anthropology, geology, paleontology, and astronomy along with botany and zoology, or include both cultural and natural components of the world.» ktp ::::::La ruslingva vikio estas eĉ pli kategoria pri la vasteco de la fako: «совокупность знаний о природных объектах, явлениях и процессах» (la tuto da scioj pri naturaj objektoj, fenomenoj kaj procezoj) ::::::kaj simile en aliaj lingvoj. ::::::Alternativa interpreto estas, ke konfuzita estas vi – per unu el la mallarĝigaj difinoj en la angla lingvo, kiun vi iukiale preferas. Nu, Esperantaj terminoj estu pli internaciaj kaj malpli efemeraj, ol tio... ::::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:48, 21 apr. 2026 (UTC) :::::::Nia nuna artikolo klare difinas sian temon kiel nur certan specon de naturscienco, "kline pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado, kaj ampleksas precipe tiajn esplorojn, kiuj estas eldonataj ne en striktasence sciencaj revuoj sed en revuoj pli vastatemaj." Nia artikolo ne ''jam'' estas samtema kun [[naturscienco]], ĉar la observa stilo de naturscienco ne estas la sola stilo. La cito "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj kaj organismoj" ne kontraŭdiras tion - "natura historio" estas difinita laŭ metodoj kaj ne laŭ esplortemo. :::::::La franca artikolo ŝajne estas pri iom alia koncepto kaj eble devus ne esti ligita al la sama vikidatumero. La ŝajne kontraŭdiraj citoj el la anglalingva vikipedio ne estas en nia artikolo, do striktasence ne rilatas al la diskuto. Kaj unu (''In antiquity . . .'') klare estas celita kiel historia, malaktuala difino (tial ĝi estas en subsekcio "Before 1900") kaj la alia klare estas markita kiel malsama de la kutimaj difinoj (''A slightly different framework . . .''). Do ili ne difinas la temon de la artikolo. Dume la difino ''leaning more towards observational than experimental methods of study'' estas en la unua frazo de la artikolo, klare intencita kiel temdifina, ne kiel nur unu inter pluraj mallarĝigaj difinoj. :::::::Ĉiuj vikipedio malrespektetas la principon "Vikipedio ne estas vortaro" ĉe plursencaj titoloj kiel ĉi tiu. Tio ne estas imitinda. :::::::Do la demandoj estas 1) Ĉu la specife observa stilo de naturscienco meritas artikolon, aŭ ĉu ĝi estas kunigenda kun [[naturscienco]]? (Mi pensas ke ĝi estas memstare menciinda temo, sed oni povus racie malkonsenti.) 2) Ĉu titolo "Natura historio" estas tolerinda, aŭ kiun alian titolo ĝi havu?--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:57, 21 apr. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]]: ::::: @[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] diris: :::::: Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. ::::: La vorto '''naturscienco''' evidente venas el la tradicio germana (kaj pli ĝenerale orienteŭropa), kaj la angla-latinidaj aŭtoroj de PIV ĝin miskomprenis. Naturscienco estas la tuto da sci(enc)oj pri la naturo, kiel la germana {{lang|de|'''Natur·kunde'''}} aŭ la rusa {{lang|ru|'''естество·знание'''}}. Tiu tegmenta signifo povas rilati al la historia periodo kiam la studoj de la naturo ankoraŭ ne disfakiĝis en apartajn sciencojn; tiu signifo restas aktuala ekz‑e en la instruado: en la elementa lernejo ni havas studfakon {{lang|ru|природоведение}}, en kiu la lernantoj ricevas la unuajn sciojn pri fiziko, ĥemio, biologio, astronomio… Supozeble tiusence la revuo «Esperanto» informas nin, ke :::::: «André Cherpillod (1930) estas emerita mezlerneja instruisto pri '''naturscienco'''.» ::::: En la sistemo germana-orienteŭropa estas do klara diferenco inter '''naturscienco''' ĝenerale kaj '''(pri)natura scienco''' speciale (ekz‑e geologio, zoologio ktp). Simile '''lingvoscienco''' ({{lang-ru|языкознание}}) ĝenerale kaj prilingvaj sciencoj speciale (gramatiko, leksikografio, dialektologio ktp). Simile '''[[sociscienco]]''' ({{lang-ru|обществознание}}) ĝenerale kaj ''sociaj sciencoj'' speciale (historio, ekonomiko, etnografio…). En tiu sistemo estas kohera diferencigo de la klasifikaj niveloj, malsamaj nocioj estas esprimataj per malsamaj vortoj. ::::: En la tradicio angla-latinida tiun diferencon oni esprimas per la nombro de unu sama termino: :::::: Les '''[[:fr:sciences sociales]]''' sont un ensemble de disciplines académiques&nbsp;… :::::: '''[[:en:Social science]]''' (or the '''social sciences''') is one of the branches of science,… ::::: T.e. la nocioj ekzistas, sed estas esprimataj konfuze kaj malkohere. La germana sistemo estas pli logika kaj imitinda, tiom pli ke ĝi utiligas la rimedon disponeblan en Esperanto: la diferencon inter ‹umo·scienco› kaj ‹uma scienco›. La PIVa difino estas misa.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:55, 29 apr. 2026 (UTC) ==Ŝtatoj de Meksiko== Nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]] diras ke "nomoj de subŝtatoj" "ĉiam estu Esperantigitaj". Mi supozas ke tio ne ĉiam estas aplikebla en praktiko, ĉar Esperantigoj en multaj federaj landoj ne ekzistas. Tamen la federitaj [[subŝtatoj de Meksiko|ŝtatoj de Meksiko]] jam havas esperantigojn menciitajn en la artikoloj. Ĉar la lando estas granda kaj havas sufiĉe longan historion de Esperanto-aktivado, mi atendas ke tiuj Esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj, kaj ke fontoj estas troveblaj por la plej multaj aŭ ĉiuj. Sed la artikoltitoloj estas en la hispana. Do - ĉu ni ŝanĝu la titolojn en Esperantajn, aŭ ĉiujn aŭ minimume tiujn, por kiuj fontoj rapide troveblos? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:37, 27 apr. 2026 (UTC) :Plejparte {{farite}}. [[Chiapas]], [[Tabasco]], [[Veracruz]] bezonas administranton. [[Ĉiŭaŭo]], [[Gvanaĥŭato]], [[Pŭeblo]] estas suspektindaj pro malnormala uzado de ''ŭ'' kaj eble bezonas plian kontrolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:44, 9 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nia titolpolitiko ke "nomoj de subŝtatoj" laŭeble "ĉiam estu Esperantigitaj", jes estas saĝa laŭ pure praktikaj konsideroj de redaktado. Tamen mi intertempe tre favoras iun fidindan referencon aŭ plurajn pri ĉiuj esperantigoj, kaj ne entuziasmas pri pure vikipediaj kreaĵoj - sekve la ideala deziro vere "ne ĉiam estas aplikebla en praktiko". Mi ĵus kontrolis en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] de 1971, kiu en la vasta mapo 35 havas liston pri ĉiuj [[subŝtatoj de Meksiko]], sed preskaŭ ĉiujn nomas hispane. Nur [[Kampeŝo]] (tiel!!!, ĉe ni ''Campeche'' resp. [[Kampeĉo]] sen referenco, PIV2020 ne havas vorton), [[Meksikio]] (tiel!!, laŭ PIV2020 zamenhofa vorto, ĉe ni [[Meksikŝtato]]) + [[Jukatano]] (ĉe ni kaj laŭ PIV2020 [[Jukatanio]]) tie dokumentiĝas kiel pure esperantaj, aldone [[Hidalgo]] + [[Durango]] estas aŭtomate esperantaj kaj hispanaj. Mi forte supozas ke la poŝatlasa komisiono de 1971 elektis formon kampeŝo ĉar [[kampeĉo]] jam estas biologia vorto. Sed tio tamen estas aŭdaca ideo. Tamen ĉiukaze nur [[Jukatanio]], [[Hidalgo]] + [[urango]] konsidereblas sendiskute klaraj esperantigoj. La supozo ke ĉiuj "esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj" estas naiva. Se ili estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, kion mi volonte volus kredi, tiam devos esti eble almenaŭ unu ekstervikipedian referencon alporti pri ĉiu - kaj en tio la poŝatlaso de 1971 ne estos granda helpo. Sed ĝi jes ne estas la sola ebla fonto... Tial mi ankoraŭ ne volus movi la tekstojn al esperantaj titoloj Ĉiapaso, Tabasko kaj Verakruco, sen ke ni individue dokumentigas nian ekstervikipedian referencadon - pri Verakruco ĉiukaze klaras ke ĝi estas meksika urbo en PIV2020, do la paŝo argumenti ke ni povas uzi la urbonomon ankaŭ por la subŝtato estas malgranda. Do mi postulas ke ni ne pigru kaj serĉu ekstervikipediajn fontojn pri la novaj esperantaj nomoj, en PIV, Reta vortaro aŭ iu ajn alia vortaro, tekstaro.com aŭ iu simpla reta serĉado. Ĉar bazigi enciklopedion sur "pure vikipediaj vortokreaĵoj" estas koncepto tre dubinda, kaj se la novaj vortoj estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, tiam devas ebli trovi pruvon pri tio (almenaŭ unusolan). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:52, 18 maj. 2026 (UTC) :Verŝajne ThomasPusch pravas pri ĉi tiu afero. Mi emas restarigi la hispanlingvajn titolojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:09, 30 maj. 2026 (UTC) ==Artefaritaj planedoj== Mi faras diskuton ĉe [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]] pri tio, kiel distingi la titolojn de ekzistanta artikolo [[Artefarita planedo]] kaj nova artikolo kun [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9366370 jena enhavo]. Mi kopias ĉi tien mian ĵusan komenton: ::::La nomoj de niaj artikoloj estas konfuzaj, sed mi pensas ke la temoj estas koncepte malsamaj: [[Satelito]] estas pri io ajn, kio orbitas ĉirkaŭ io ajn; [[artefarita satelito]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ planedo'' aŭ ĉirkaŭ satelito de planedo; [[artefarita planedo]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ la Suno'' aŭ teorie ĉirkaŭ aliaj steloj. ::::Ŝajnas al mi ke la ekzistanta artikolo povus nomiĝi [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]] kaj via povus nomiĝi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Kion vi pensas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 5 maj. 2026 (UTC) Laŭ mi, "planedo" estas objekto tiel granda, ke ĝi iĝas proksimume sfera pro gravito, kaj kiu forigas aliajn objektojn el sia orbito. Se eĉ [[Plutono]] ne estas planedo, nomi Luna-1 planedo, eĉ "artefarita planedo", ŝajnas ridinde. Cetere, neniu nomas artefaritajn satelitojn "artefaritaj lunoj". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:00, 6 maj. 2026 (UTC) :{{re|Lingvano}} Mi komprenas tion kiel voĉon, ke la nova artikolo estu [[Artefarita planedo]] sen interkrampaĵo. Kion vi volas fari al la ekzistanta artikolo? Alinomi, forigi aŭ kunigi kun alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 6 maj. 2026 (UTC) ::Eble oni provizore alinomu ĝin al [[Artefarita planedo (satelito)]], sed oni povus ankaŭ forviŝi ĝin. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:41, 6 maj. 2026 (UTC) :::Mi apenaŭ sukcesas orientiĝi, tiom konfuziga iĝis la movado de la tekstoj. Iusence ŝajnas domaĝe forĵeti la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9334784 novan version] de 19 mar. 2026 farita de uzanto Piotrus, sed aliflanke la nova traduko el la angla al Esperanto estis nur duonfarita kaj havas multajn fuŝajn ruĝajn ligilojn, ekz. [[The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy]], kvankam ekzistas teksto [[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]], kaj simple anglalingve nomi novajn ruĝajn ligilojn en [[Vikipedio en Esperanto]] kiel [[Atmospheric escape]] (por vorto "eskapon de atmosfero") aŭ [[Science fiction on television]] (por simpla vorto "sciencfikcion") ankaŭ ne ŝajnas aparte saĝe. Do probable tamen ne indas je ĉiu kosto savi la ektradukon de Piotrus, nur por esti afabla al li, kaj poste havi amason da plia laboro en tio fari veran fintradukon el la malneto. {{re|Arbarulo|Lingvano}} Eble vi du simple povas fari komisionon kaj ordigi la mison, ĉar pli da kuiristoj kiuj kirlas en la poto ne plifaciligas la ordigon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 20 maj. 2026 (UTC) ::::Eble Piotrus ankoraŭ volos fari tion mem. Mi petos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Katorgo]] => [[Punlaboro en Rusio]] == La novvorto ''katorgo'' aspektas dubinda, ĉar mi ne trovis ĝin en vortaroj, nek trovas bezonon je aparta vorto por komuna fenomeno de punlaboro, konata ekde antikva epoko kaj ekzistinta ankaŭ en Britio, Francio kaj multaj aliaj landoj. En Rusio ĝi aperis en la epoko de Rusa carlando kaj daŭris en la Rusia imperio, la termino mem estis renaskita por mallonge eĉ en Stalin-tempo. Do mi proponas uzi simplan kaj klaran vortumon [[Punlaboro en Rusio]]. Espereble poste aperos [[Punlaboro en Francio]], [[Punlaboro en Britio]] ktp. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:21, 7 maj. 2026 (UTC) :<s>{{por}}</s> Vere. La novvorton "katorgo" ankaŭ mi ne trovis ĝin en vortaroj, gazetoj, literaturo - ankaŭ [https://tekstaro.com/?s=6a0b0ce727a57 tekstaro.com] malhavas ĝin. Do mi estas tre por ŝovo al titolo [[Punlaboro en Rusio]]. Kvankam vikidatumoj proponas tradukon "Ekziligo", kio estas grava atentigo pri nuanco: la ekziligo estis almenaŭ same grava puno kiom deviga laboro. Sed mi dubemas ĉu sencas la kondamnon je punlaboro kaj je ekziligo ŝtopi en la saman titolon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:28, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ|tamen kontraŭ, post rekonsidero}} Tamen, mi nun ankoraŭ konsciis pri la historia libreto de 1912 nomata "[https://arkivo.esperanto-france.org/katalogo.htm Politika malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero «la Katorgon»]" de [[Zygmunt Marek]], Krakovo, kiu jes ja jam estis menciita en la teksto (la fina parto de la titolo "konsidero «la Katorgon»" en akuzativo nuntempe impresas nekutima, sed tiel ekzakte oni titoligis la libron en 1912, kaj la vorto «Katorgo» estas sendube tie menciita). Kaj recenzo pri la libro, same mencianta la vorton Katorgo, troveblas en [https://dn790003.ca.archive.org/0/items/BelgaEsperantisto_1912_n050_dec/BelgaEsperantisto_(1912)_n050_dec.pdf la Belga Esperantisto, dec. 1912, p. 31]. Per tiu trovo mia antaŭa argumento, ke "mi ne trovis ĝin en ... gazetoj, literaturo" ne plu validas - nun mi tamen trovis ĝin, kaj en literaturo kaj en la gazetaro. Tial mi retiras mian voĉdonon. Mi ĵus faris esperantan tekston pri la historia esperantista socialdemokrato [[Zygmunt Marek]] kaj pensas, ke se la homo plantis la novan vorton en 1912 en la esperantan literaturon kaj gazetaron, ke tiam jam ne plu eblas nomi ĝin "nova vorto" en 2026, 114 post la enkonduko. Cetere, mi atentigas ke la vortradiko estas antikva greka termino, ne estis inventaĵo nur de la cara Rusio kaj ne nur "makulus la memoron de historia Rusio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:11, 18 maj. 2026 (UTC) :::Ni verkas la enciklopedion, do ni prezentu la science pruvitajn faktojn kaj ne gravas ĉu ili makulas ies historion aŭ ne. La fakto estas ke punlaboro en Rusio estis la sama sistemo, kiun aplikis Britio, Francio kaj pluraj aliaj landoj, do uzado de malliberuloj por plej pezaj laboroj, kutime en foraj lokoj. Tio estis konsiderata samtempe ilo de punado kaj koloniado (Siberio, Aŭstralio, Franca Gujano ktp). En Rusio post la revolucio ĝi estis abolita (kvankam dum la Stalin-periodo aperis [[GULAG]]-sistemo, ekzistinta du jardekojn), en Francio ĝi funkciis eĉ post la Dua mondmilito ([[Papilio (libro)|jen ekzemplo]]). Se ni uzas vortumon [[Prizonkolonio]] (ne ''Penal colony'' aŭ ''Colonie pénale''), kial ni elpensu specialan vorton por la sama institucio en Rusio? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:37, 3 jun. 2026 (UTC) :Cetere, mi mem videble ne multe okupiĝis pri punlaboroj en interŝtata komparo. Kiuj estas la vikidatumaj eroj por [[Punlaboro en Francio]] kaj [[Punlaboro en Britio]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 20 maj. 2026 (UTC) {{kom}} [[:d:Q17089987|Punlaboro en Usono]] estas sufiĉe grava temo en usona politiko, kaj punlaboro en Ĉinujo estas ofta riproĉo de usonanoj (hipokrita sed verŝajne prava, ŝajne ankoraŭ sen vikidatumero) al la registaro de tiu lando. Ambaŭ estus bonaj kandidatoj por artikoloj. Alilingvaj artikoloj rilataj al punlaboro troviĝas en la kategorioj ligitaj kun ĉi tiuj eroj: [[:d:Q8719629]], [[:d:Q8864536]] (esperante [[:Kategorio:Trudlaboro]]). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Anglikana Komunio]] > Anglikana Komunumo == Ni ĉiuj scias ke [[komunio]] estas "[[sakramento]], kiu estas [[rito|rita]] [[ofero]] de [[pano]] kaj [[vino]]" en iuj kristanismaj diservoj, kaj la verbo komunii laŭ [https://vortaro.net/#komunio_kd PIV] estas "doni al iu por manĝi, eventuale trinki, la panon kaj vinon" en tia renkontiĝo. Do, la titolo "Anglikana Komunio" por '''tiu teksto estas misa'''. Kaj efektive, en [[vikidatumoj]] la temo en Esperanto nomiĝas Anglikana '''Komunumo''' = internacia grupo de anglikanaj eklezioj. La vorto [[komunumo]] ĉi-tie estas la ĝusta. Mi proponas alinomiĝon. Eĉ se tute ne necesas esti anglikana, aŭ esti kristana por juĝi en tiu demando, ankaŭ ne necesas havi la pezan vortaron PIV hejme, sed sufiĉas havi aliron al komputilo por povi rigardi en ''vortaro.net'', kaj tute klaras ke "komunio" estas ago kiun praktikas plej diversaj kristanoj, kaj '''ne estas nomo''' por organizaĵo aŭ federacio de diversaj organizaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 20 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Evidente. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:36, 20 maj. 2026 (UTC) <s>:{{kontraŭ}}</s> Laŭ mia kompreno la Anglikana Komunio ne estas organizaĵo aŭ federacio de organizaĵoj, sed aro da eklezioj difinitaj de tio, ke ili sufiĉe bone interkonsentas pri doktrinoj por reciproke agnoski la validecon de sia komunia rito. Tial oni nomas ĝin angle ''Communion'', kio estas la angla vorto por komunio, aŭ pli ĝenerale komuniko aŭ samsenteco, sed neniam por komunumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) ::El tiu respondo kaj el la artikolo mi ne vidas, kiel tio diferencas disde «[[Anglikanismo]]». La franca Vikipedio same opinias, kaj pludrektas [[:fr:Communion_anglicane]] → [[:fr:Anglicanisme]], kio ŝajnas tre logika.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:16, 22 maj. 2026 (UTC) :::Fakte la artikolo «[[Anglikana Komunio]]» nesufiĉe klare diras, ke temas pri ''[[:en:Full communion|Communio in sacris]]'', kaj misgvide uzas la vorton «komunumeco». Se oni ial vols lasi tiun artikolon, ĝin necesas iom reverki. Cetere, kial majusklo en «Komunio»? Ĉiel ajn, antaŭ ol verki pri speciale «Anglikana komunio», necesas havi pli ĝeneralan artikolon pri «Eŭĥaristia komunikado» (la ortodoksa ekvivalento por ''Communio in sacris'').--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:03, 22 maj. 2026 (UTC) ::::Laŭ la anglalingvaj artikoloj, anglikanismo estas la tradicio deveninta de la [[Eklezio de Anglio]] (Eklezio de Anglujo). Pluraj eklezioj apartiĝis de la Anglikana Komunio, interalie pro disputoj pri la rajtoj de virinoj kaj GLAT-uloj, sed restas anglikanaj. Ĉio ĉi bedaŭrinde ne estas klarigita en niaj artikoloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:53, 22 maj. 2026 (UTC) :::::Se Arbarulo en sia unua noto aludas ke komunio pli ĝenerale estus komuniko aŭ samsenteco, li malpravas. [https://vortaro.net/#komunio_kd Komunio] en Esperanto klare estas la rita manĝado de iom da [[pano]] kaj [[vino]] en kristanaj kunvenoj. Se lasi la artikolon je tiu nomo, necesus klarigi kial kaj kiel la anglikana rita manĝado de pano kaj vino diferencas de la restaj kristanaj grupiĝoj. Kompreneble pri majusklo de la dua vorto estas tute neniu klarigo. Do se lasi la artikolon je la nuna nomo, necesas tute teologie koncentriĝi pri la rito kaj neniel pri "la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo kaj estas en komunumeco inter si". Tio bezonas pli ol nur iom da reverkado. Tial laŭ mi la ŝanĝo for de vorto "komunio" en la titolo estas pli praktika solvo de la dilemo, ĉar tiu ĉi teksto klare ne temas pri priskribo de rito, sed pri grupigo de kristanaj organizaĵoj. Eblas bone proponi alian novan vortumon por la titolo, sed tiu ĉi teksto maltaŭgas sub la nuna titolo "[[Anglikana Komunio]]". Mi suferas per iom da kapdoloro, kiam mi legas iujn de la tekstoj, kiujn la antaŭa tre maljuna kaj intertempe longe mortinta uzanto Ludovica verkis, ofte en nebulaj vortumoj, ĉiam sen referencoj, kaj certe ne estas la ĝusta por reverkado de la ekzistanta teksto. Tial mi ankaŭ subtenus entute forigi la tekston kaj anstataŭigi ĝin per alidirektigo al la esperantlingva teksto [[anglikanismo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 23 maj. 2026 (UTC) PS: La sama miso, mi ĵus konstatis, validas ankaŭ por la teksto <big>'''[[Komunio de Porvoo]]'''</big>, kie same ne temas pri la maniero kiel manĝi panon, sed pri ''«unio inter la anglikana kaj evangelia luterana eklezioj farita en 1992»'' - do same pri iu organiza grupigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:29, 23 maj. 2026 (UTC) :Kiom mi komprenas, temas ne pri organizaĵo aŭ komunumo, sed pri reciproka '''agnosko''' aŭ '''akcepto''' de eŭĥaristio inter iuj konfesioj. T.e. ekz‑e ke anglikano povas komunii en luterana diservo (kaj inverse); en ortodoksismo tio ankaŭ signifas, ke pastroj de la koncernaj konfesioj rajtas '''kuncelebri''' unu saman eŭĥaristian diservon. Tamen la terminoj de la tipo «komunio de NN» impresas min kiel tre fuŝaj. Ili pensigas pri ia speco de liturgio (kiel la «liturgio de Johano la Orbuŝa» aŭ«[[Trenta meso]]»), dum fakte temas pri interagnosko. Tiajn interagnoskojn oni prefere menciu ĉe la artikoloj pri la konfesioj (kun kiuj aliaj konfesioj la koncerna konfesio estas en la eŭĥaristiaj rilatoj) prefere ol en apartaj artikoloj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 16:23, 23 maj. 2026 (UTC) ::ThomasPusch miskomprenas min. Mi neniam diris ke "komunio" signifas komunikon aŭ samsentecon. Tio estas signifoj de ''communion'', kiujn mi menciis nur por pruvi, ke ''communion'' ne signifas "komunumo". ::La argumento estas: la normala etnolingva nomo de la afero signifas "komunio", do ni fidele traduku tion kaj ne provu renomi ne-Esperantajn aferojn laŭ tio, kio ŝajnas al ni pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 23 maj. 2026 (UTC) :::Angle [[:en:Christian communion]] '''ne estas''' la Esperanta [[komunio]], ili estas [[ŝajnamikoj]], kaj traduki tion per «komunio» estas mistraduki kaj konfuzi. Pli ĝusta termino angla estas [[:en:koinonia]] ← {{lang-el|κοινωνία}}, la reponda Esperanta artikolo estas [[Komuneco (kristanismo)]]. La teologoj kutime citas ĉi-rilate ''Agojn'' 2:42, kie la Londona Biblio havas «kunuleco»n (Kaj ili persistis en la instruo de la apostoloj kaj en la '''kunuleco''', en la dispecigo de pano kaj en preĝoj). Resume, la meĥanika paŭsaĵo per «Anglikana <s>komunio</s>» estas kontraŭesperanta eraro.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:11, 25 maj. 2026 (UTC) ::La malsameco inter "Anglikana Komunio" kaj "anglikanismo" estas menciita en la artikolo [[Anglikana Komunio]]: "La Anglikana Komunio estas la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo '''kaj estas en <s>komunumeco</s> komunio inter si'''". Do ĉiuj membroj de la Anglikana Komunio estas anglikanoj, sed ne ĉiuj anglikanoj estas membroj de la Anglikana Komunio. Kaj la enhavo de la artikolo spegulas la distingon: [[Anglikana Komunio]] temas pri tio, kiuj anglikanaj eklezioj inkludiĝas en la komunio kaj kiuj ne; [[Anglikanismo]] temas pri la doktrinaj kaj kulturaj aferoj, kiuj distingas la anglikanojn de aliaj kristanaj tradicioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:45, 23 maj. 2026 (UTC) :::Laŭ [[:en:Anglican Communion]], "The Anglican Communion (AC) is a Christian communion consisting of the autocephalous national and regional churches '''historically''' in '''full communion''' with the Archbishop of Canterbury." En la ortodoksa terminaro, temas pri la ''eklezioj-filinoj'' de la Brituja eklezio (histiorio) kaj ''eŭĥaristia kuneco'' (=[[Komuneco (kristanismo)|Komuneco]]). Ambaŭ trajtojn eblas esprimi la sufikso -ism; kp la difinon de ''katolikismo'' en NPIV: :::«2 (ss) La kristana religio, bazita sur la dogmaro k ritaro difinitaj de ĉiuj ĝisnunaj koncilioj, k agnoskanta la aŭtoritaton k neerarivecon de la papo.» :::Tie enestas kaj doktrino-kulturo (dogmaro kaj ritaro), kaj la administra aŭtoritato de la papo. Simile ''anglikanismo'' povas kombini (kaj en la reala lingvuzo reale kombinas) doktrina-kulturan kaj la historian aspektojn. Internacie '''anglikanismo''' estas la plej klara kaj taŭga esprimo; «Anglikana Komunio» estas misgvida kaj lingve erara mistraduko.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:02, 25 maj. 2026 (UTC) ::::Mi hezitemas tial, ke se ''communion'' ne signifas "komunio" ĉi tie, estas tiel stranga hazardaĵo ke tiom gravas ĝuste la reciproka agnosko de komunio inter la eklezioj. Tamen mi provizore fidas ke Sergio scias pli pri eklezia terminologio ol mi. Kalkulu min {{sindetena}} pri la titolo. ::::Pri la dueco de la artikoloj, ŝajnas evidente ke estas du konceptoj, do kunigo nur estus en ordo se montriĝus, ke niaj artikoloj kaj la ligitaj anglalingvaj artikoloj misprezentas siajn fontojn. La distingo inter la konceptoj sendependas de la artikolaj titoloj, do ankaŭ sendependas de la signifo de "-ismo", "komunio" aŭ aliaj elementoj de Esperanto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:54, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Stelhalmao]] => [[Stelhalmo]] == Temas pri speco de [[halmo]] ludata sur stelforma tabulo, do kial ne [[stelhalmo]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:28, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Laŭ [[Halmo]], "halmo" kaj "halmao" estas variantoj por la sama koncepto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:56, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Jes, certe, sed estus preferinde havi nur unu formon de la vorto. Ŝajnas al mi, ke oni inkluzivas la finan vokalon, esperantigante vorton, nur kiam necesas distingi ĝin de alia radiko. Mi ne vidas motivon por esperantigi ''halma'' alie ol per '''halmo'''. Ĉiuokaze, estus bone, se la artikoloj pri '''halm(a)o''' kaj '''stelhalm(a)o''' uzus la saman formon en siaj titoloj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) == [[Literatura salono]] => [[Salono (kunvenejo)]] / [[Salono (rondeto)]] == La aktuala nomo akcentas sole literaturajn kunvenojn, sed fakte tio estis ankaŭ lokoj, kie oni priparolis politikajn, sociajn, filozofiajn, religiajn aferojn. Do ni adaptu la titolon al pli larĝa origina senco de la fenomeno, kiel tion faris la aliaj vikioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Bona ideo! "Salono (kunvenejo)" ŝajnas al mi tute taŭga anstataŭo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:49, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) == [[Ŝajna heredanto]] -> [[Heredonto]]== La vorto "ŝajna" havas alian sencon, ne trafan ĉi tie: "ŝajna. Erariga pro sia ekstera aspekto, kiu ne estas konforma al la interna kerna esenco; prezentanta nur eksteran supraĵan similecon kun io alia". Tiu ĉi heredanto ja klare ne estas "erariga", sed estas "verŝajna, probabla, antaŭvidebla" k.s. La paĝo estas alinomenda al io pli taŭga. Pli bona nomo povus esti, ekz-e "Verŝajna heredanto" aŭ "Probabla heredanto" aŭ simile. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:11, 6 jun. 2026 (UTC) :Verdire, la nuna titolo estas misgvida, eĉ erara. :Miaopinie, la ĝusta termino estas "heredonto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:45, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:27, 7 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:09, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi baze konsentas pri la propono '''Heredonto''', sed ŝatus iom pli precizigi: Tial {{por}} '''Tronheredonto'''. Heredi oni ankaŭ povas monon, aŭ librojn, aŭ supkuleron, sed ĉi tie temas pli specife pri '''trono''' en hereda monarĥio.- [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:05, 9 jun. 2026 (UTC) :::La nuna teksto diras, interalie: "la termino estas ĝenerala por iu ajn titolo de nobeleco". Evidente do, ne temas nur pri tronheredado. :::Memkompreneble, oni povas mallarĝigi la temon de la artikolo. Aliflanke, oni povas, male, plilarĝigi ĝin, ĉar kial heredado de trono, nobela titolo, bieno, privata kapitalo ktp estu traktataj malsame (havi apartan terminon kaj artikolon) en Esperanta Vikipedio? Eblas difini la terminon "heredonto" ĝenerale, sed dediĉi grandan parton de la artikolo al la obskuraj lokaj reguloj kaj rradicioj de tronheredado (kaj eventuale titolheredado), laŭbezone. :::Tio permesos havi prudentan nivelon de lingva reguleco kaj sistemeco kaj, tamen, reteni ligitecon al tiuj lingvaj vikioj, kiuj traktas esence paŭsaĵojn de la anglalingva idiomaĵo ''heir apparent''. :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:26, 9 jun. 2026 (UTC) ::::Grava diferenco estas, ke heredadon de bieno aŭ mono normale decidas la testamento, sed reĝo aŭ duko normale (almenaŭ laŭ mia limigita scio pri Eŭropo) ne povas mem decidi, kiu heredos la titolon. Eble do '''titolheredonto'''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:55, 11 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Titolheredonto'''. Ĉar l'artikolo temas pri iu ajn titolo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:50, 1 jul. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Poligenistoj]] -> [[:Kategorio:Polenigistoj]] == Estis konfuzo inter du ŝajnaj terminoj. Temas pri [[polenado]] per [[polenigisto]] pri kiu estu ligita al la bona "kategorio:Polenigistoj" kiu domaĝe aperas ruĝe, kiel kategorio de tiu artikolo. ''Poligenistoj'' rilatas al [[poligenismo]], kiu rilatas al tuta alia afero. Atentu, ke ŝanĝi la nomon de tiu kategorio necesas ŝanĝi la kategorion en ĉiuj artikoloj rilatantaj al la malbona kategrio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:55, 1 jul. 2026 (UTC) == [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]] (= [[Gestlingvo]]) == Verkante artikolon pri komputada «signaro» mi puŝiĝis kontraŭ la jam ekzistanta «[[Signaro]]» alispeca. Intervikie ĝi estas ligita al unu sola lingvo (la hungara [[:hu:Jelbeszéd (kommunikációs eszköz)]]), kaj ŝajnas al mi, ke ĝi temas pri [[Signolingvo]] = [[Gestlingvo]], kiu havas pli da ilustraĵoj kaj intervikiaj ligiloj. Mi ne kompetentas pri la afero, sed mi vidas unuj samajn nomojn menciitajn en ambaŭ artikoloj. Mi proponas konsideri la eblon kunigi la du artikolojn; se konvenas, sub la titoloj de la dua, kiuj titoloj estas pli klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:26, 3 jul. 2026 (UTC) dl85q3sjhn48rgwq3kumf5f8shf0qwh 9419355 9419295 2026-07-03T07:46:14Z Lingvano 730 /* Signaro kaj Signolingvo (= Gestlingvo) */ 9419355 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] <sup>[[Zamenhof|Z]]</sup> kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".<sup>[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]</sup> Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' <sup>©</sup> estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"<sup><small>©</small></sup> estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto<sup><small>©</small></sup>, Volapuko<sup><small>©</small></sup>, Interlingvao<sup><small>©</small></sup> aŭ Sanskrito<sup><small>©</small></sup>. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino<sup><small>©</small></sup>, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"<sup><small>PIV</small></sup>, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en aliaj paĝokreoj mi diligente kontribuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > [[Bonvivado]]== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) ::::Mi plu alinomis ''[[Wellness]]'' > [[Bonvivado]], laŭ la juĝo de ThomasPusch ke ĝi estas tradukebla tiel. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:12, 1 jul. 2026 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:31, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 01:42, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} @[[User:Salatonbv]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:22, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 01:40, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:50, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:34, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) :: {{por}} alinomigo, la milito estas kreajxo de Usono. Tamen eblus konservi la jaron "2026" en la titolo. La sola kaŭzo kial Irano ataketas 30 (?!) kalifatojn estas ke ili gastigas usonajn teroristojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:02, 19 apr. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} '''bombokanono''' estas ne malpli fuŝa ol '''minĵetilo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «'''Kanono'''» estas pafilego kies pafoj havas platan, preskaŭ rektan trajektorion. La koncerna pafilego pafas preskaŭ verikale, kaj tute malsimilas kanonon. '''Kanono''' estas miskvalita vorto kun 3 senrilataj kaj malkonvenaj signifoj. Ankaŭ '''mino''' havas 3 diversajn signifojn. La bona termino estas en ReVo: : [https://revaj.steloj.de/revo/dlg/index-2p.html#bomb.0opafilo '''bomb·o·paf·il·o'''] MIL Pafilego, plej ofte glattuba, por pafi bombojn laŭ alta, arkforma trajektorio, uzata ekz-e por pafi trans monto aŭ alia vertikala baro. Tipa bombopafilo konsistas el tubo, dukrura afusto, apoga plato kaj celilo. La kutimaj kalibroj estas 50–60mm (rota bombopafilo), 81–90mm (bataliona), 105mm (aŭ pli, regimenta). Kp haŭbizo. Estas mirinde, kiel la esperantistoj malvolas uzi klarajn kaj koterajn terminojn.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:19, 29 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) {{por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''', '''Aŭsterlica batalo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:36, 29 apr. 2026 (UTC) {{Por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''' – kaj la batalo, kaj la histotia nomo de la loko, kie ĝi okazis, estas internacie konataj kaj famaj por meriti uzadon de esperantigita lokonomo, kiu ja estas atestita en Esperanto. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:07, 29 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «Mortero» certe estas ŝanĝenda, ĉar laŭ la Fundamento ĝi havas alian signifon. Tamen mi preferus ŝanĝi ĝin al '''mortiro''' (kun historia signifo diferenca disde tiu de bombopafilo). En Esperanto oni povas paroli pri la nuntempo aŭ pri historio. En la 2ª mondmilito ankoraŭ ekzistis '''mortiroj''', kiel la jena germana: <gallery caption="Mortiro kaj bombopafilo"> Mörser Karl 'Adam' at the Tank Museum, Kubinka pic5.JPG|Mortiro (60 cm) Mortar M29.jpg|Bombopafilo </gallery> sed nun ilin anstataŭis haŭbizoj kaj bombopafiloj. La angla lingvo ne distingas inter ili; en aliaj lingvoj ili havas apartajn nomojn, kaj la termino sone simila al '''mortiro''' indikas ĝuste la malnovan pafilegon (ekz‑e la rusa [[:ru:Мортира]])--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:19, 27 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:41, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) :{{komento}} Eble "lukta konduto" anstataŭ "kutimaro"? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:46, 18 apr. 2026 (UTC) ::Mi ne volis diri tion por ne komplikigi la aferon, sed ankaŭ mi pensas ke "konduto" estas pli trafa ol "kutimaro". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:20, 18 apr. 2026 (UTC) :::Mi preferus "konkurenca konduto" aŭ "rivaleca konduto". {{por}} "[[konduto]]". {{Kontraŭ}} "kutimaro", "agonia" kaj "lukt(em)a". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:07, 18 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu ne prefere "konkura" ol "konkurenca", ĉar laŭ PIV "konkurenco" estas specife ekonomia konkuro? Krom tio, ankaŭ "konkura" kaj "rivaleca" ŝajnas al mi tute bonaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 18 apr. 2026 (UTC) :::::Do, ''[[konkura konduto]]''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:42, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::Laŭ mi jes (oni jam povas kalkuli min {{por}} iu ajn esprimo kun "konkura", "rival(ec)a", "lukt(-)a"). Mi esperas ke la diskuto pri la plej bona vortumo ne forgesigos nin, ke verŝajne ĉiuj konsentas ke la nuna vortumo estas la malplej bona. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:25, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La sola vaste uzata insekta senco, kiun (miascie) havas la Esperanta vorto "cimo" estas identa al la rusa vorto "клоп" (en zamenhofa tempo skribata kiel "клопъ", kaj tion klare indikas Fundamento!) aŭ la angla "bedbug". :Miaopinie estus prudente uzi la nomon "'''Cimo'''" por tiu ci artikolo, ĉar tio estas kerna vorto, de kiu estis adoptita por la komputista slangaĵo "'''Cimo (komputado)'''" kiel kompakta traduko de la simile mallonga anglalingva "bug", kaj la apartigila artikolo nomiĝu "'''Cimo (apartigilo)'''". :Tia estus, miaopinie, prudenta nomado de la artikoloj. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:25, 19 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, laŭ [[Wiktionary:ru:клоп]], la rusa vorto "клоп" signifas kaj litocimo kaj [[hemiptero]]. (Temas pri grupo, kiu inkluzivas heteropterojn.) ::Kaj krome la Fundamento klare indikas ankaŭ la germanan "[[Wiktionary:de:Wanze|Wanze]]" kaj la francan "[[Wiktionary:fr:punaise|punaise]]", kiuj senambigue indikas heteropterojn (laŭ la sinonimaj sekcioj de la ligitaj paĝoj). La angla fundamenta traduko "[[Wiktionary:en:bug|bug]]" havas plurajn bestajn signifojn, sed interalie ankaŭ hemiptero (aŭ plej ofte heteroptero laŭ la artikolo ĉe "[[Wiktionary:en:true bug|true bug]]), kaj ne litocimo. Aliflanke, la pola fundamenta traduko "[[Wiktionary:pl:pluskwa|pluskwa]]" ja signifas nur litocimo (aŭ pli precize ''Cimex lectularius''). ::Do entute estas unu lingvo en la Fundamento, kiu sugestas, ke oni interpretu "клопъ" kiel litocimo, kaj tri lingvoj, kiuj sugestas, ke la ĝusta interpreto de "клопъ" estas "hemiptero/heteroptero". ::Cetere, laŭ mi verŝajne indus lasi la titolon de la apartiga artikolo senŝanĝa pro tio, ke kaj PIV kaj ReVo indikas du malsamajn taksonomiajn grupojn por la vorto "cimo". Do almenaŭ laŭ tiuj vortaroj, eĉ la kerna insekta signifo de la vorto ne estas senambigua. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 12:02, 19 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} Laŭ argumentoj de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi ne estas zoologo kaj ne povas juĝi fakan uzadon, sed komunlingve la sola senco kaj de la rusa vorto "клоп" kaj la Esperanta vorto "cimo" (kiun mi renkontis centojn, eble milojn da fojoj kaj en tekstoj, kaj en parola uzado) estas ĝuste la koncerna sangosuĉa parazito de homo (angle: "bed bug"). :::Tio ne malebligas fakan uzadon de la nomo "''Kлопы''"/"Cimoj" por diversampleksaj kaj daŭre reklasigataj zoologiaj taksonoj, sed tia uzado estas tro marĝena en komunlingva uzado por uzurpi la oftegan kaj kutiman nomon "клоп" kiel artikolnomon. :::Kompromise oni ja povas havi artikolon "Cimo" pri la komunlingva nocio kaj artikolon "Cimoj" pri la koncerna fake uzata taksono (verŝajne ''Heteroptera''). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:27, 19 apr. 2026 (UTC) :::Ne temas pri "''Kлопы''"/"Cimoj", sed pri "''Bettwanze''/''Cimex lectularius''/''Cimex lectularius''/...". Rigardu la aliajn lingvojn! Kaj la artikolo mem komenciĝas per la vorto '''Litocimo'''! Do ankaŭ ĝia titolo estus "[[Litocimo]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:23, 19 apr. 2026 (UTC) ::::Temas pri tio, kio jam en Fundamento nomiĝas cimo/''клоп''. Do ankaŭ la titolo estu "клоп". Tio, ke la zoologia nomenklaturo estas pli komplika kaj zigzage evoluis post la tempo de Fundamento, estas flanka detalo. ::::La ordinaran, normalan, atendeblan formon de la vorto ilustras, ekzemple, la teatraĵo pri socia "parazito", kiun verkis [[Vladimir Majakovskij]] kaj kiu nomiĝas simple kaj klare "Клоп", en la franca kaj angla tradukoj respektive "La punaise" kaj "The bedbug" (vidu la artikolojn en la koncernaj vikioj), kaj en Esperanto, nature, "La cimo" (vidu la artikolon "[[Vladimir Majakovskij]]". ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:48, 20 apr. 2026 (UTC) :::::Titolo de teatraĵo estas tute alia afero ol titolo de enciklopedia artikolo. La titolo de la teatraĵo estas malpreciza, kaj tio estas tute akceptebla: oni povas diveni, ke temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo. Titolo de enciklopedia artikolo estu pli preciza. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:55, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::La titolo de teatraĵo kaj ĝiaj tradukoj konvinke (ĉar oni zorge teadukas verkotitolojn) konfirmas tion, kion oni observas en normala, ĉiutaga kaj literatura, lingvouzado. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:37, 20 apr. 2026 (UTC) :Mi ĵus kontrolis en ''tekstaro.com'': la vorto "cimo" en la pridiskutata senco (kutima sangosuĉa insekto) aperas en diversepokaj tekstoj (eĉ de Zamenhof); la formoj "litocimo" aŭ "litcimo" ne aperas eĉ unufoje. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:59, 20 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, ''cimo'' aperas nur 6-foje en tekstaro.com kun insekta senco, do ĝi apenaŭ estas ofta vorto, eĉ tiam, kaj en la hodiaŭa mondo litocimoj estas malpli oftaj ol en la tempo de Zamenhof, mi supozas. (Cetere, ''cimo'' aperas 4-foje kun la senco "eraro" kaj unufoje kun la dubinda senco "subaŭskultilo", kaj ŝajnas al mi ne tute certe, ke ĉe Szathmari temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo; la kunteksto ne estas tute klara.) Do mi restas tute ne konvinkita, ke ''cimo'' en Esperanto estu pli specifa ol ĝiaj angla, franca kaj germana tradukoj en la Fundamento. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:14, 20 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Animala fiziologio]] => [[:Kategorio:Besta fiziologio]] == La koncerna vikipedia artikolo en Esperanto nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", ne "animala fiziologio", kaj ŝajnas al mi ke bonus se baza teksto kaj baza kategorio havas saman titolon. Tial mi proponas alinomigon de la kategorio al la (pli sendiskute akceptebla nomo) "besta fiziologio". Tio kaŭzus remeton de 24 eroj al nova kategorio, tial pli bonas diskuti kaj laŭeble havi konsenton, antaŭ ol procedi pri la translokigo... Kompreneblas ke la esperanta koncepto de [[Bestoj]] en la latina lingvo estas ''Animalia'', tial por parolantoj de romanidaj lingvoj kaj de la angla la vorto ''"animal'-"'' povas ŝajni pli hejmeca, sed tamen en Esperanto la vorto Bestoj signifas ĝuste tion, kaj Esperanto ne estas romanida lingvo, ne estas dialekto de la itala aŭ de la angla (kvankam foje aspektas tiel)... Tial estas bone ke la vikipedia artikolo en Esperanto jam nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", nur la kategorio ĝis nun iras alian vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} ĉiutaga prefere ol teknika lingvaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:21, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 01:38, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:50, 19 apr. 2026 (UTC) {{farite}} per 6 poraj voĉoj kaj neniu duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Natura historio]] => [[Biontologio]] == PIV ne havas "natura historio"; ĝi havas nur "naturhistorio (arĥaismo) = natursciencoj". La esprimo "natura historio" ŝajnas laŭvorta traduko el la angla/franca kaj mallogika en Esperanto. Do kial ne uzi la PIV-an vorton '''biontologio'''. (PIV indikas "arĥaismo", sed mi kredas, ke ĝi estas arkaika ĝuste tiel, kiel "natural history" en la angla estas arkaika: ĝi ne plu estas scienca fako.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:48, 19 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} PIV indikas ke "biontologio" estas arkaika sinonimo de "biologio". [[Natura historio]] ne temas pri biologio ĝenerale (se ĝi temus, ĝi estus kunigenda kun [[biologio]]) sed specife pri observa anstataŭ eksperimenta metodaro por biologio. Kaj tiu koncepto ne estas arkaika nek eksa, kvankam la scienca sistemo malpli rekompencas ĝin nun ol antaŭ cent jaroj. (En mia kantono, preskaŭ ĉiu biologo kaj multaj ĉiĉeronoj havas en sia domo libregon ''Costa Rican Natural History'', jam kvardek jarojn aĝan sed neniel eksmodan.) :Aliflanke povas esti, ke la vortumo "natura historio" estas etnolingvismo. Sed ŝanĝo al alia misa vortumo ne helpos nin trovi la ĝustan. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:31, 19 apr. 2026 (UTC) :Ĉu iu havas alian proponon? La difino ŝajnas esti io simila al "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". ("Biontologio" tute ne ŝajnas al mi "misa": vortaroj agnoskas, ke "bionto" signifas "vivulon".) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:27, 20 apr. 2026 (UTC) ::Slavaj (kaj iuj aliaj) lingvoj uzas por tiu ĉi scienca kampo la nomon forme kaj sence similan al "'''Naturscienco'''". Tia memklariga kaj regula formo ŝajnas al mi akceptebla kaj trafa. Ĝi, krome, estas paralela al aliaj regulaj formoj por nomi sciencojn kaj sciencajn fakojn kiel, ekzemple, "lingvoscienco" kaj "komputoscienco". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:30, 20 apr. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. Cetere, la Esperanta Vikipedio jam uzas la PIV-an sencon de [[naturscienco]]. Do tiu propono apenaŭ havas ŝancon, laŭ mi. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:19, 20 apr. 2026 (UTC) ::::Kial? "Naturscienco", miakomprene, tute konformas kun la nocio, kiun difinas PIV kaj tiu ĉi artikolo: en iu stadio ĝi estis tuteca studado de la naturo; poste eiaj brancoj specialiĝis kaj iĝis apartaj sciencoj kaj sciencaj fakoj (biologio, fiziko, ĥemio, geologio, astronomio; zoologio, botaniko, nuklea fiziko, kvantuma teorio, fizika ĥemio kaj ĥemia fiziko, tektoniko, astrofiziko, fiziologio ktp) kaj daŭre disbranĉiĝas. Eblas rigardi tian tuton "naturscienco" (iam antaŭe tute nature, nun kun ioma streĉo, ĉar ne ekzistas fakuloj pri la enorme kreskinta tuto, kvankam enkondukan bazan studobjekton en lernejo principe eblas nomi tiel kaj eble oni ankoraŭ faras tion en iuj lingvoj) aŭ kiel kunigon de ĝiaj konsistigaj partoj, kiuj estas konsiderebla kiel "natursciencoj". ::::"Biontologio" evidente ne taŭgas por tiu celo, speciale, se oni ĝin derivas de "bionto" = vivulo aŭ interpretad kiel kunfando de ''bio-'' kaj "ontologio", ĉar temas ne nur pri vivuloj, kaj ne nur pri bio[logio]: fiziko, ĥemio, geologio, astronomio apenaŭ estas koncepteblaj kiel sciencoj pri vivuloj aŭ limigitaj al bio-... en ia ajn senco. ::::Cetere, la naiva paŭsaĵo "natura historio" kiel ĉia "falsa amiko" estas miskomprenebla sen klarigo, ke temas pri sklava imito de alilingva idiotismo. ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:26, 21 apr. 2026 (UTC) :::::Eble vi estas konfuzita. Ni serĉas esprimon por la senco "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". Pri tio temas la koncerna artikolo. (Nu, la Esperanta artikolo mencias "scienca", sed tio ŝajnas miskompreno, se oni komparas kun la nacilingvaj artikoloj.) Ĉiuokaze, fiziko apartenas al natursciencoj, sed ne al tio, pri kio temas pri artikolo, kaj kion mi preferus nomi "biontologio". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:34, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::Ŝajnas, ke konfuzitaj estas ankaŭ la aŭtoroj de la artikolo, kiuj skribis, interalie: "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj [tiel!] kaj organismoj". ::::::Simile konfuzitaj estas ankaŭ alilingvaj ligitaj artikoloj: ::::::Franclingva vikio: «c'est l'enquête, la description de tout ce qui est visible dans le monde naturel : animal, végétal, minéral.» ktp ::::::Eĉ la anglalingva vikio ne konsentas kun vi: «In antiquity, "natural history" covered essentially anything connected with nature, or used materials drawn from nature, such as Pliny the Elder's encyclopedia of this title, published c. 77 to 79 AD, which covers astronomy, geography, humans and their technology, medicine, and superstition, as well as animals and plants.», «A slightly different framework for natural history, covering a similar range of themes, is also implied in the scope of work encompassed by many leading natural history museums, which often include elements of anthropology, geology, paleontology, and astronomy along with botany and zoology, or include both cultural and natural components of the world.» ktp ::::::La ruslingva vikio estas eĉ pli kategoria pri la vasteco de la fako: «совокупность знаний о природных объектах, явлениях и процессах» (la tuto da scioj pri naturaj objektoj, fenomenoj kaj procezoj) ::::::kaj simile en aliaj lingvoj. ::::::Alternativa interpreto estas, ke konfuzita estas vi – per unu el la mallarĝigaj difinoj en la angla lingvo, kiun vi iukiale preferas. Nu, Esperantaj terminoj estu pli internaciaj kaj malpli efemeraj, ol tio... ::::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:48, 21 apr. 2026 (UTC) :::::::Nia nuna artikolo klare difinas sian temon kiel nur certan specon de naturscienco, "kline pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado, kaj ampleksas precipe tiajn esplorojn, kiuj estas eldonataj ne en striktasence sciencaj revuoj sed en revuoj pli vastatemaj." Nia artikolo ne ''jam'' estas samtema kun [[naturscienco]], ĉar la observa stilo de naturscienco ne estas la sola stilo. La cito "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj kaj organismoj" ne kontraŭdiras tion - "natura historio" estas difinita laŭ metodoj kaj ne laŭ esplortemo. :::::::La franca artikolo ŝajne estas pri iom alia koncepto kaj eble devus ne esti ligita al la sama vikidatumero. La ŝajne kontraŭdiraj citoj el la anglalingva vikipedio ne estas en nia artikolo, do striktasence ne rilatas al la diskuto. Kaj unu (''In antiquity . . .'') klare estas celita kiel historia, malaktuala difino (tial ĝi estas en subsekcio "Before 1900") kaj la alia klare estas markita kiel malsama de la kutimaj difinoj (''A slightly different framework . . .''). Do ili ne difinas la temon de la artikolo. Dume la difino ''leaning more towards observational than experimental methods of study'' estas en la unua frazo de la artikolo, klare intencita kiel temdifina, ne kiel nur unu inter pluraj mallarĝigaj difinoj. :::::::Ĉiuj vikipedio malrespektetas la principon "Vikipedio ne estas vortaro" ĉe plursencaj titoloj kiel ĉi tiu. Tio ne estas imitinda. :::::::Do la demandoj estas 1) Ĉu la specife observa stilo de naturscienco meritas artikolon, aŭ ĉu ĝi estas kunigenda kun [[naturscienco]]? (Mi pensas ke ĝi estas memstare menciinda temo, sed oni povus racie malkonsenti.) 2) Ĉu titolo "Natura historio" estas tolerinda, aŭ kiun alian titolo ĝi havu?--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:57, 21 apr. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]]: ::::: @[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] diris: :::::: Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. ::::: La vorto '''naturscienco''' evidente venas el la tradicio germana (kaj pli ĝenerale orienteŭropa), kaj la angla-latinidaj aŭtoroj de PIV ĝin miskomprenis. Naturscienco estas la tuto da sci(enc)oj pri la naturo, kiel la germana {{lang|de|'''Natur·kunde'''}} aŭ la rusa {{lang|ru|'''естество·знание'''}}. Tiu tegmenta signifo povas rilati al la historia periodo kiam la studoj de la naturo ankoraŭ ne disfakiĝis en apartajn sciencojn; tiu signifo restas aktuala ekz‑e en la instruado: en la elementa lernejo ni havas studfakon {{lang|ru|природоведение}}, en kiu la lernantoj ricevas la unuajn sciojn pri fiziko, ĥemio, biologio, astronomio… Supozeble tiusence la revuo «Esperanto» informas nin, ke :::::: «André Cherpillod (1930) estas emerita mezlerneja instruisto pri '''naturscienco'''.» ::::: En la sistemo germana-orienteŭropa estas do klara diferenco inter '''naturscienco''' ĝenerale kaj '''(pri)natura scienco''' speciale (ekz‑e geologio, zoologio ktp). Simile '''lingvoscienco''' ({{lang-ru|языкознание}}) ĝenerale kaj prilingvaj sciencoj speciale (gramatiko, leksikografio, dialektologio ktp). Simile '''[[sociscienco]]''' ({{lang-ru|обществознание}}) ĝenerale kaj ''sociaj sciencoj'' speciale (historio, ekonomiko, etnografio…). En tiu sistemo estas kohera diferencigo de la klasifikaj niveloj, malsamaj nocioj estas esprimataj per malsamaj vortoj. ::::: En la tradicio angla-latinida tiun diferencon oni esprimas per la nombro de unu sama termino: :::::: Les '''[[:fr:sciences sociales]]''' sont un ensemble de disciplines académiques&nbsp;… :::::: '''[[:en:Social science]]''' (or the '''social sciences''') is one of the branches of science,… ::::: T.e. la nocioj ekzistas, sed estas esprimataj konfuze kaj malkohere. La germana sistemo estas pli logika kaj imitinda, tiom pli ke ĝi utiligas la rimedon disponeblan en Esperanto: la diferencon inter ‹umo·scienco› kaj ‹uma scienco›. La PIVa difino estas misa.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:55, 29 apr. 2026 (UTC) ==Ŝtatoj de Meksiko== Nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]] diras ke "nomoj de subŝtatoj" "ĉiam estu Esperantigitaj". Mi supozas ke tio ne ĉiam estas aplikebla en praktiko, ĉar Esperantigoj en multaj federaj landoj ne ekzistas. Tamen la federitaj [[subŝtatoj de Meksiko|ŝtatoj de Meksiko]] jam havas esperantigojn menciitajn en la artikoloj. Ĉar la lando estas granda kaj havas sufiĉe longan historion de Esperanto-aktivado, mi atendas ke tiuj Esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj, kaj ke fontoj estas troveblaj por la plej multaj aŭ ĉiuj. Sed la artikoltitoloj estas en la hispana. Do - ĉu ni ŝanĝu la titolojn en Esperantajn, aŭ ĉiujn aŭ minimume tiujn, por kiuj fontoj rapide troveblos? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:37, 27 apr. 2026 (UTC) :Plejparte {{farite}}. [[Chiapas]], [[Tabasco]], [[Veracruz]] bezonas administranton. [[Ĉiŭaŭo]], [[Gvanaĥŭato]], [[Pŭeblo]] estas suspektindaj pro malnormala uzado de ''ŭ'' kaj eble bezonas plian kontrolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:44, 9 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nia titolpolitiko ke "nomoj de subŝtatoj" laŭeble "ĉiam estu Esperantigitaj", jes estas saĝa laŭ pure praktikaj konsideroj de redaktado. Tamen mi intertempe tre favoras iun fidindan referencon aŭ plurajn pri ĉiuj esperantigoj, kaj ne entuziasmas pri pure vikipediaj kreaĵoj - sekve la ideala deziro vere "ne ĉiam estas aplikebla en praktiko". Mi ĵus kontrolis en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] de 1971, kiu en la vasta mapo 35 havas liston pri ĉiuj [[subŝtatoj de Meksiko]], sed preskaŭ ĉiujn nomas hispane. Nur [[Kampeŝo]] (tiel!!!, ĉe ni ''Campeche'' resp. [[Kampeĉo]] sen referenco, PIV2020 ne havas vorton), [[Meksikio]] (tiel!!, laŭ PIV2020 zamenhofa vorto, ĉe ni [[Meksikŝtato]]) + [[Jukatano]] (ĉe ni kaj laŭ PIV2020 [[Jukatanio]]) tie dokumentiĝas kiel pure esperantaj, aldone [[Hidalgo]] + [[Durango]] estas aŭtomate esperantaj kaj hispanaj. Mi forte supozas ke la poŝatlasa komisiono de 1971 elektis formon kampeŝo ĉar [[kampeĉo]] jam estas biologia vorto. Sed tio tamen estas aŭdaca ideo. Tamen ĉiukaze nur [[Jukatanio]], [[Hidalgo]] + [[urango]] konsidereblas sendiskute klaraj esperantigoj. La supozo ke ĉiuj "esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj" estas naiva. Se ili estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, kion mi volonte volus kredi, tiam devos esti eble almenaŭ unu ekstervikipedian referencon alporti pri ĉiu - kaj en tio la poŝatlaso de 1971 ne estos granda helpo. Sed ĝi jes ne estas la sola ebla fonto... Tial mi ankoraŭ ne volus movi la tekstojn al esperantaj titoloj Ĉiapaso, Tabasko kaj Verakruco, sen ke ni individue dokumentigas nian ekstervikipedian referencadon - pri Verakruco ĉiukaze klaras ke ĝi estas meksika urbo en PIV2020, do la paŝo argumenti ke ni povas uzi la urbonomon ankaŭ por la subŝtato estas malgranda. Do mi postulas ke ni ne pigru kaj serĉu ekstervikipediajn fontojn pri la novaj esperantaj nomoj, en PIV, Reta vortaro aŭ iu ajn alia vortaro, tekstaro.com aŭ iu simpla reta serĉado. Ĉar bazigi enciklopedion sur "pure vikipediaj vortokreaĵoj" estas koncepto tre dubinda, kaj se la novaj vortoj estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, tiam devas ebli trovi pruvon pri tio (almenaŭ unusolan). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:52, 18 maj. 2026 (UTC) :Verŝajne ThomasPusch pravas pri ĉi tiu afero. Mi emas restarigi la hispanlingvajn titolojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:09, 30 maj. 2026 (UTC) ==Artefaritaj planedoj== Mi faras diskuton ĉe [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]] pri tio, kiel distingi la titolojn de ekzistanta artikolo [[Artefarita planedo]] kaj nova artikolo kun [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9366370 jena enhavo]. Mi kopias ĉi tien mian ĵusan komenton: ::::La nomoj de niaj artikoloj estas konfuzaj, sed mi pensas ke la temoj estas koncepte malsamaj: [[Satelito]] estas pri io ajn, kio orbitas ĉirkaŭ io ajn; [[artefarita satelito]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ planedo'' aŭ ĉirkaŭ satelito de planedo; [[artefarita planedo]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ la Suno'' aŭ teorie ĉirkaŭ aliaj steloj. ::::Ŝajnas al mi ke la ekzistanta artikolo povus nomiĝi [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]] kaj via povus nomiĝi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Kion vi pensas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 5 maj. 2026 (UTC) Laŭ mi, "planedo" estas objekto tiel granda, ke ĝi iĝas proksimume sfera pro gravito, kaj kiu forigas aliajn objektojn el sia orbito. Se eĉ [[Plutono]] ne estas planedo, nomi Luna-1 planedo, eĉ "artefarita planedo", ŝajnas ridinde. Cetere, neniu nomas artefaritajn satelitojn "artefaritaj lunoj". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:00, 6 maj. 2026 (UTC) :{{re|Lingvano}} Mi komprenas tion kiel voĉon, ke la nova artikolo estu [[Artefarita planedo]] sen interkrampaĵo. Kion vi volas fari al la ekzistanta artikolo? Alinomi, forigi aŭ kunigi kun alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 6 maj. 2026 (UTC) ::Eble oni provizore alinomu ĝin al [[Artefarita planedo (satelito)]], sed oni povus ankaŭ forviŝi ĝin. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:41, 6 maj. 2026 (UTC) :::Mi apenaŭ sukcesas orientiĝi, tiom konfuziga iĝis la movado de la tekstoj. Iusence ŝajnas domaĝe forĵeti la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9334784 novan version] de 19 mar. 2026 farita de uzanto Piotrus, sed aliflanke la nova traduko el la angla al Esperanto estis nur duonfarita kaj havas multajn fuŝajn ruĝajn ligilojn, ekz. [[The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy]], kvankam ekzistas teksto [[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]], kaj simple anglalingve nomi novajn ruĝajn ligilojn en [[Vikipedio en Esperanto]] kiel [[Atmospheric escape]] (por vorto "eskapon de atmosfero") aŭ [[Science fiction on television]] (por simpla vorto "sciencfikcion") ankaŭ ne ŝajnas aparte saĝe. Do probable tamen ne indas je ĉiu kosto savi la ektradukon de Piotrus, nur por esti afabla al li, kaj poste havi amason da plia laboro en tio fari veran fintradukon el la malneto. {{re|Arbarulo|Lingvano}} Eble vi du simple povas fari komisionon kaj ordigi la mison, ĉar pli da kuiristoj kiuj kirlas en la poto ne plifaciligas la ordigon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 20 maj. 2026 (UTC) ::::Eble Piotrus ankoraŭ volos fari tion mem. Mi petos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Katorgo]] => [[Punlaboro en Rusio]] == La novvorto ''katorgo'' aspektas dubinda, ĉar mi ne trovis ĝin en vortaroj, nek trovas bezonon je aparta vorto por komuna fenomeno de punlaboro, konata ekde antikva epoko kaj ekzistinta ankaŭ en Britio, Francio kaj multaj aliaj landoj. En Rusio ĝi aperis en la epoko de Rusa carlando kaj daŭris en la Rusia imperio, la termino mem estis renaskita por mallonge eĉ en Stalin-tempo. Do mi proponas uzi simplan kaj klaran vortumon [[Punlaboro en Rusio]]. Espereble poste aperos [[Punlaboro en Francio]], [[Punlaboro en Britio]] ktp. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:21, 7 maj. 2026 (UTC) :<s>{{por}}</s> Vere. La novvorton "katorgo" ankaŭ mi ne trovis ĝin en vortaroj, gazetoj, literaturo - ankaŭ [https://tekstaro.com/?s=6a0b0ce727a57 tekstaro.com] malhavas ĝin. Do mi estas tre por ŝovo al titolo [[Punlaboro en Rusio]]. Kvankam vikidatumoj proponas tradukon "Ekziligo", kio estas grava atentigo pri nuanco: la ekziligo estis almenaŭ same grava puno kiom deviga laboro. Sed mi dubemas ĉu sencas la kondamnon je punlaboro kaj je ekziligo ŝtopi en la saman titolon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:28, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ|tamen kontraŭ, post rekonsidero}} Tamen, mi nun ankoraŭ konsciis pri la historia libreto de 1912 nomata "[https://arkivo.esperanto-france.org/katalogo.htm Politika malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero «la Katorgon»]" de [[Zygmunt Marek]], Krakovo, kiu jes ja jam estis menciita en la teksto (la fina parto de la titolo "konsidero «la Katorgon»" en akuzativo nuntempe impresas nekutima, sed tiel ekzakte oni titoligis la libron en 1912, kaj la vorto «Katorgo» estas sendube tie menciita). Kaj recenzo pri la libro, same mencianta la vorton Katorgo, troveblas en [https://dn790003.ca.archive.org/0/items/BelgaEsperantisto_1912_n050_dec/BelgaEsperantisto_(1912)_n050_dec.pdf la Belga Esperantisto, dec. 1912, p. 31]. Per tiu trovo mia antaŭa argumento, ke "mi ne trovis ĝin en ... gazetoj, literaturo" ne plu validas - nun mi tamen trovis ĝin, kaj en literaturo kaj en la gazetaro. Tial mi retiras mian voĉdonon. Mi ĵus faris esperantan tekston pri la historia esperantista socialdemokrato [[Zygmunt Marek]] kaj pensas, ke se la homo plantis la novan vorton en 1912 en la esperantan literaturon kaj gazetaron, ke tiam jam ne plu eblas nomi ĝin "nova vorto" en 2026, 114 post la enkonduko. Cetere, mi atentigas ke la vortradiko estas antikva greka termino, ne estis inventaĵo nur de la cara Rusio kaj ne nur "makulus la memoron de historia Rusio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:11, 18 maj. 2026 (UTC) :::Ni verkas la enciklopedion, do ni prezentu la science pruvitajn faktojn kaj ne gravas ĉu ili makulas ies historion aŭ ne. La fakto estas ke punlaboro en Rusio estis la sama sistemo, kiun aplikis Britio, Francio kaj pluraj aliaj landoj, do uzado de malliberuloj por plej pezaj laboroj, kutime en foraj lokoj. Tio estis konsiderata samtempe ilo de punado kaj koloniado (Siberio, Aŭstralio, Franca Gujano ktp). En Rusio post la revolucio ĝi estis abolita (kvankam dum la Stalin-periodo aperis [[GULAG]]-sistemo, ekzistinta du jardekojn), en Francio ĝi funkciis eĉ post la Dua mondmilito ([[Papilio (libro)|jen ekzemplo]]). Se ni uzas vortumon [[Prizonkolonio]] (ne ''Penal colony'' aŭ ''Colonie pénale''), kial ni elpensu specialan vorton por la sama institucio en Rusio? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:37, 3 jun. 2026 (UTC) :Cetere, mi mem videble ne multe okupiĝis pri punlaboroj en interŝtata komparo. Kiuj estas la vikidatumaj eroj por [[Punlaboro en Francio]] kaj [[Punlaboro en Britio]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 20 maj. 2026 (UTC) {{kom}} [[:d:Q17089987|Punlaboro en Usono]] estas sufiĉe grava temo en usona politiko, kaj punlaboro en Ĉinujo estas ofta riproĉo de usonanoj (hipokrita sed verŝajne prava, ŝajne ankoraŭ sen vikidatumero) al la registaro de tiu lando. Ambaŭ estus bonaj kandidatoj por artikoloj. Alilingvaj artikoloj rilataj al punlaboro troviĝas en la kategorioj ligitaj kun ĉi tiuj eroj: [[:d:Q8719629]], [[:d:Q8864536]] (esperante [[:Kategorio:Trudlaboro]]). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Anglikana Komunio]] > Anglikana Komunumo == Ni ĉiuj scias ke [[komunio]] estas "[[sakramento]], kiu estas [[rito|rita]] [[ofero]] de [[pano]] kaj [[vino]]" en iuj kristanismaj diservoj, kaj la verbo komunii laŭ [https://vortaro.net/#komunio_kd PIV] estas "doni al iu por manĝi, eventuale trinki, la panon kaj vinon" en tia renkontiĝo. Do, la titolo "Anglikana Komunio" por '''tiu teksto estas misa'''. Kaj efektive, en [[vikidatumoj]] la temo en Esperanto nomiĝas Anglikana '''Komunumo''' = internacia grupo de anglikanaj eklezioj. La vorto [[komunumo]] ĉi-tie estas la ĝusta. Mi proponas alinomiĝon. Eĉ se tute ne necesas esti anglikana, aŭ esti kristana por juĝi en tiu demando, ankaŭ ne necesas havi la pezan vortaron PIV hejme, sed sufiĉas havi aliron al komputilo por povi rigardi en ''vortaro.net'', kaj tute klaras ke "komunio" estas ago kiun praktikas plej diversaj kristanoj, kaj '''ne estas nomo''' por organizaĵo aŭ federacio de diversaj organizaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 20 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Evidente. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:36, 20 maj. 2026 (UTC) <s>:{{kontraŭ}}</s> Laŭ mia kompreno la Anglikana Komunio ne estas organizaĵo aŭ federacio de organizaĵoj, sed aro da eklezioj difinitaj de tio, ke ili sufiĉe bone interkonsentas pri doktrinoj por reciproke agnoski la validecon de sia komunia rito. Tial oni nomas ĝin angle ''Communion'', kio estas la angla vorto por komunio, aŭ pli ĝenerale komuniko aŭ samsenteco, sed neniam por komunumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) ::El tiu respondo kaj el la artikolo mi ne vidas, kiel tio diferencas disde «[[Anglikanismo]]». La franca Vikipedio same opinias, kaj pludrektas [[:fr:Communion_anglicane]] → [[:fr:Anglicanisme]], kio ŝajnas tre logika.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:16, 22 maj. 2026 (UTC) :::Fakte la artikolo «[[Anglikana Komunio]]» nesufiĉe klare diras, ke temas pri ''[[:en:Full communion|Communio in sacris]]'', kaj misgvide uzas la vorton «komunumeco». Se oni ial vols lasi tiun artikolon, ĝin necesas iom reverki. Cetere, kial majusklo en «Komunio»? Ĉiel ajn, antaŭ ol verki pri speciale «Anglikana komunio», necesas havi pli ĝeneralan artikolon pri «Eŭĥaristia komunikado» (la ortodoksa ekvivalento por ''Communio in sacris'').--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:03, 22 maj. 2026 (UTC) ::::Laŭ la anglalingvaj artikoloj, anglikanismo estas la tradicio deveninta de la [[Eklezio de Anglio]] (Eklezio de Anglujo). Pluraj eklezioj apartiĝis de la Anglikana Komunio, interalie pro disputoj pri la rajtoj de virinoj kaj GLAT-uloj, sed restas anglikanaj. Ĉio ĉi bedaŭrinde ne estas klarigita en niaj artikoloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:53, 22 maj. 2026 (UTC) :::::Se Arbarulo en sia unua noto aludas ke komunio pli ĝenerale estus komuniko aŭ samsenteco, li malpravas. [https://vortaro.net/#komunio_kd Komunio] en Esperanto klare estas la rita manĝado de iom da [[pano]] kaj [[vino]] en kristanaj kunvenoj. Se lasi la artikolon je tiu nomo, necesus klarigi kial kaj kiel la anglikana rita manĝado de pano kaj vino diferencas de la restaj kristanaj grupiĝoj. Kompreneble pri majusklo de la dua vorto estas tute neniu klarigo. Do se lasi la artikolon je la nuna nomo, necesas tute teologie koncentriĝi pri la rito kaj neniel pri "la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo kaj estas en komunumeco inter si". Tio bezonas pli ol nur iom da reverkado. Tial laŭ mi la ŝanĝo for de vorto "komunio" en la titolo estas pli praktika solvo de la dilemo, ĉar tiu ĉi teksto klare ne temas pri priskribo de rito, sed pri grupigo de kristanaj organizaĵoj. Eblas bone proponi alian novan vortumon por la titolo, sed tiu ĉi teksto maltaŭgas sub la nuna titolo "[[Anglikana Komunio]]". Mi suferas per iom da kapdoloro, kiam mi legas iujn de la tekstoj, kiujn la antaŭa tre maljuna kaj intertempe longe mortinta uzanto Ludovica verkis, ofte en nebulaj vortumoj, ĉiam sen referencoj, kaj certe ne estas la ĝusta por reverkado de la ekzistanta teksto. Tial mi ankaŭ subtenus entute forigi la tekston kaj anstataŭigi ĝin per alidirektigo al la esperantlingva teksto [[anglikanismo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 23 maj. 2026 (UTC) PS: La sama miso, mi ĵus konstatis, validas ankaŭ por la teksto <big>'''[[Komunio de Porvoo]]'''</big>, kie same ne temas pri la maniero kiel manĝi panon, sed pri ''«unio inter la anglikana kaj evangelia luterana eklezioj farita en 1992»'' - do same pri iu organiza grupigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:29, 23 maj. 2026 (UTC) :Kiom mi komprenas, temas ne pri organizaĵo aŭ komunumo, sed pri reciproka '''agnosko''' aŭ '''akcepto''' de eŭĥaristio inter iuj konfesioj. T.e. ekz‑e ke anglikano povas komunii en luterana diservo (kaj inverse); en ortodoksismo tio ankaŭ signifas, ke pastroj de la koncernaj konfesioj rajtas '''kuncelebri''' unu saman eŭĥaristian diservon. Tamen la terminoj de la tipo «komunio de NN» impresas min kiel tre fuŝaj. Ili pensigas pri ia speco de liturgio (kiel la «liturgio de Johano la Orbuŝa» aŭ«[[Trenta meso]]»), dum fakte temas pri interagnosko. Tiajn interagnoskojn oni prefere menciu ĉe la artikoloj pri la konfesioj (kun kiuj aliaj konfesioj la koncerna konfesio estas en la eŭĥaristiaj rilatoj) prefere ol en apartaj artikoloj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 16:23, 23 maj. 2026 (UTC) ::ThomasPusch miskomprenas min. Mi neniam diris ke "komunio" signifas komunikon aŭ samsentecon. Tio estas signifoj de ''communion'', kiujn mi menciis nur por pruvi, ke ''communion'' ne signifas "komunumo". ::La argumento estas: la normala etnolingva nomo de la afero signifas "komunio", do ni fidele traduku tion kaj ne provu renomi ne-Esperantajn aferojn laŭ tio, kio ŝajnas al ni pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 23 maj. 2026 (UTC) :::Angle [[:en:Christian communion]] '''ne estas''' la Esperanta [[komunio]], ili estas [[ŝajnamikoj]], kaj traduki tion per «komunio» estas mistraduki kaj konfuzi. Pli ĝusta termino angla estas [[:en:koinonia]] ← {{lang-el|κοινωνία}}, la reponda Esperanta artikolo estas [[Komuneco (kristanismo)]]. La teologoj kutime citas ĉi-rilate ''Agojn'' 2:42, kie la Londona Biblio havas «kunuleco»n (Kaj ili persistis en la instruo de la apostoloj kaj en la '''kunuleco''', en la dispecigo de pano kaj en preĝoj). Resume, la meĥanika paŭsaĵo per «Anglikana <s>komunio</s>» estas kontraŭesperanta eraro.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:11, 25 maj. 2026 (UTC) ::La malsameco inter "Anglikana Komunio" kaj "anglikanismo" estas menciita en la artikolo [[Anglikana Komunio]]: "La Anglikana Komunio estas la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo '''kaj estas en <s>komunumeco</s> komunio inter si'''". Do ĉiuj membroj de la Anglikana Komunio estas anglikanoj, sed ne ĉiuj anglikanoj estas membroj de la Anglikana Komunio. Kaj la enhavo de la artikolo spegulas la distingon: [[Anglikana Komunio]] temas pri tio, kiuj anglikanaj eklezioj inkludiĝas en la komunio kaj kiuj ne; [[Anglikanismo]] temas pri la doktrinaj kaj kulturaj aferoj, kiuj distingas la anglikanojn de aliaj kristanaj tradicioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:45, 23 maj. 2026 (UTC) :::Laŭ [[:en:Anglican Communion]], "The Anglican Communion (AC) is a Christian communion consisting of the autocephalous national and regional churches '''historically''' in '''full communion''' with the Archbishop of Canterbury." En la ortodoksa terminaro, temas pri la ''eklezioj-filinoj'' de la Brituja eklezio (histiorio) kaj ''eŭĥaristia kuneco'' (=[[Komuneco (kristanismo)|Komuneco]]). Ambaŭ trajtojn eblas esprimi la sufikso -ism; kp la difinon de ''katolikismo'' en NPIV: :::«2 (ss) La kristana religio, bazita sur la dogmaro k ritaro difinitaj de ĉiuj ĝisnunaj koncilioj, k agnoskanta la aŭtoritaton k neerarivecon de la papo.» :::Tie enestas kaj doktrino-kulturo (dogmaro kaj ritaro), kaj la administra aŭtoritato de la papo. Simile ''anglikanismo'' povas kombini (kaj en la reala lingvuzo reale kombinas) doktrina-kulturan kaj la historian aspektojn. Internacie '''anglikanismo''' estas la plej klara kaj taŭga esprimo; «Anglikana Komunio» estas misgvida kaj lingve erara mistraduko.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:02, 25 maj. 2026 (UTC) ::::Mi hezitemas tial, ke se ''communion'' ne signifas "komunio" ĉi tie, estas tiel stranga hazardaĵo ke tiom gravas ĝuste la reciproka agnosko de komunio inter la eklezioj. Tamen mi provizore fidas ke Sergio scias pli pri eklezia terminologio ol mi. Kalkulu min {{sindetena}} pri la titolo. ::::Pri la dueco de la artikoloj, ŝajnas evidente ke estas du konceptoj, do kunigo nur estus en ordo se montriĝus, ke niaj artikoloj kaj la ligitaj anglalingvaj artikoloj misprezentas siajn fontojn. La distingo inter la konceptoj sendependas de la artikolaj titoloj, do ankaŭ sendependas de la signifo de "-ismo", "komunio" aŭ aliaj elementoj de Esperanto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:54, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Stelhalmao]] => [[Stelhalmo]] == Temas pri speco de [[halmo]] ludata sur stelforma tabulo, do kial ne [[stelhalmo]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:28, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Laŭ [[Halmo]], "halmo" kaj "halmao" estas variantoj por la sama koncepto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:56, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Jes, certe, sed estus preferinde havi nur unu formon de la vorto. Ŝajnas al mi, ke oni inkluzivas la finan vokalon, esperantigante vorton, nur kiam necesas distingi ĝin de alia radiko. Mi ne vidas motivon por esperantigi ''halma'' alie ol per '''halmo'''. Ĉiuokaze, estus bone, se la artikoloj pri '''halm(a)o''' kaj '''stelhalm(a)o''' uzus la saman formon en siaj titoloj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) == [[Literatura salono]] => [[Salono (kunvenejo)]] / [[Salono (rondeto)]] == La aktuala nomo akcentas sole literaturajn kunvenojn, sed fakte tio estis ankaŭ lokoj, kie oni priparolis politikajn, sociajn, filozofiajn, religiajn aferojn. Do ni adaptu la titolon al pli larĝa origina senco de la fenomeno, kiel tion faris la aliaj vikioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Bona ideo! "Salono (kunvenejo)" ŝajnas al mi tute taŭga anstataŭo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:49, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) == [[Ŝajna heredanto]] -> [[Heredonto]]== La vorto "ŝajna" havas alian sencon, ne trafan ĉi tie: "ŝajna. Erariga pro sia ekstera aspekto, kiu ne estas konforma al la interna kerna esenco; prezentanta nur eksteran supraĵan similecon kun io alia". Tiu ĉi heredanto ja klare ne estas "erariga", sed estas "verŝajna, probabla, antaŭvidebla" k.s. La paĝo estas alinomenda al io pli taŭga. Pli bona nomo povus esti, ekz-e "Verŝajna heredanto" aŭ "Probabla heredanto" aŭ simile. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:11, 6 jun. 2026 (UTC) :Verdire, la nuna titolo estas misgvida, eĉ erara. :Miaopinie, la ĝusta termino estas "heredonto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:45, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:27, 7 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:09, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi baze konsentas pri la propono '''Heredonto''', sed ŝatus iom pli precizigi: Tial {{por}} '''Tronheredonto'''. Heredi oni ankaŭ povas monon, aŭ librojn, aŭ supkuleron, sed ĉi tie temas pli specife pri '''trono''' en hereda monarĥio.- [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:05, 9 jun. 2026 (UTC) :::La nuna teksto diras, interalie: "la termino estas ĝenerala por iu ajn titolo de nobeleco". Evidente do, ne temas nur pri tronheredado. :::Memkompreneble, oni povas mallarĝigi la temon de la artikolo. Aliflanke, oni povas, male, plilarĝigi ĝin, ĉar kial heredado de trono, nobela titolo, bieno, privata kapitalo ktp estu traktataj malsame (havi apartan terminon kaj artikolon) en Esperanta Vikipedio? Eblas difini la terminon "heredonto" ĝenerale, sed dediĉi grandan parton de la artikolo al la obskuraj lokaj reguloj kaj rradicioj de tronheredado (kaj eventuale titolheredado), laŭbezone. :::Tio permesos havi prudentan nivelon de lingva reguleco kaj sistemeco kaj, tamen, reteni ligitecon al tiuj lingvaj vikioj, kiuj traktas esence paŭsaĵojn de la anglalingva idiomaĵo ''heir apparent''. :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:26, 9 jun. 2026 (UTC) ::::Grava diferenco estas, ke heredadon de bieno aŭ mono normale decidas la testamento, sed reĝo aŭ duko normale (almenaŭ laŭ mia limigita scio pri Eŭropo) ne povas mem decidi, kiu heredos la titolon. Eble do '''titolheredonto'''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:55, 11 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Titolheredonto'''. Ĉar l'artikolo temas pri iu ajn titolo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:50, 1 jul. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Poligenistoj]] -> [[:Kategorio:Polenigistoj]] == Estis konfuzo inter du ŝajnaj terminoj. Temas pri [[polenado]] per [[polenigisto]] pri kiu estu ligita al la bona "kategorio:Polenigistoj" kiu domaĝe aperas ruĝe, kiel kategorio de tiu artikolo. ''Poligenistoj'' rilatas al [[poligenismo]], kiu rilatas al tuta alia afero. Atentu, ke ŝanĝi la nomon de tiu kategorio necesas ŝanĝi la kategorion en ĉiuj artikoloj rilatantaj al la malbona kategrio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:55, 1 jul. 2026 (UTC) == [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]] (= [[Gestlingvo]]) == Verkante artikolon pri komputada «signaro» mi puŝiĝis kontraŭ la jam ekzistanta «[[Signaro]]» alispeca. Intervikie ĝi estas ligita al unu sola lingvo (la hungara [[:hu:Jelbeszéd (kommunikációs eszköz)]]), kaj ŝajnas al mi, ke ĝi temas pri [[Signolingvo]] = [[Gestlingvo]], kiu havas pli da ilustraĵoj kaj intervikiaj ligiloj. Mi ne kompetentas pri la afero, sed mi vidas unuj samajn nomojn menciitajn en ambaŭ artikoloj. Mi proponas konsideri la eblon kunigi la du artikolojn; se konvenas, sub la titoloj de la dua, kiuj titoloj estas pli klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:26, 3 jul. 2026 (UTC) :Mi preferus la vorton ''[[gestolingvo]]''. Ĉiuj lingvoj uzas signojn, sed parolaj lingvoj uzas sonojn, dum gestolingvoj uzas gestojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:45, 3 jul. 2026 (UTC) ocntil9vudnr4qah9c0p6tfqfzwrapg Kokosa Insulo 0 235964 9419497 9398333 2026-07-03T11:41:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419497 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=insulo en Pacifika Oceano apartenanta al la ŝtato Kostariko|apa=Kokosinsuloj (apartigilo)}} {{Informkesto insulo |nomo=Kokosa Insulo |dosiero1=Isla del coco.jpg |priskribo de dosiero1=Kokosa Insulo |dosiero2=Map_of_Cocos_from_Pacific_Islands,_vol._2_(Geographical_Handbook_Series,_1943).jpg |priskribo de dosiero2=Historia mapo de Kokosa Insulo |larĝeco de dosiero2=250 |akvejo=Pacifika Oceano |insularo= |latitudo=5/31/45/N |longitudo=87/3/36/W |regiono-ISO=CR-P |mapo1=Orthographic projection centred over Cocos Island.png |situo sur mapo= |longo=7.49 |larĝo=4.61 |areo=23.85 |altaĵo=Cerro Iglesias |alteco=576 |alteco-rilato= |ĉefa loko= |loĝantaro=0 |kesteroj= {{Informkesto geografiaĵo|ekoregiono|subŝablono=jes|neniukoordinato=jes}} }} {{Heredaĵo de UNESKO}} '''Kokosa Insulo''' ({{lang-es|Isla del Coco}}, {{lang-en|Cocos Island}}) estas neloĝata insulo de 24&nbsp;km² en la [[Pacifika Oceano]] 500&nbsp;km okcidente de la okcidenta marbordo de [[Kostariko]], al kies teritorio ĝi apartenas. Kokosa Insulo estas [[nacia parko]] de Kostariko ekde 1978, kaj [[Monda Heredaĵo de Unesko]] ekde 1997 pro la unika ekologio de la insulo kaj la ĉirkaŭa maro. Ĝi havas neniujn homajn loĝantojn krom la parkaj gardistoj. Situante meze de profundaj akvoj kun [[Ekvatora Kontraŭfluo|kontraŭfluoj]], ĝi estas admirata de {{Ill|lingvo=d|trad=Q2079255|eo=Plonĝaparato|teksto=aparatplonĝistoj}} pro la ĉirkaŭloĝado de [[martelŝarko]]j, [[rajo]]j, [[delfeno]]j, kaj aliaj grandaj marbestoj. Krome, ĝi estas konata pro la trezoroj, kiujn laŭdire fifamaj piratoj tie kaŝis. Ekzistis multnombraj ekspedicioj de aventuremuloj, kiuj provis trovi iujn el ili, sed ĝis nun la sola trovita trezoro de la insulo estas ĝia netuŝita naturo. La insulo apartenas geologie al la [[kokosa plato|Kokosa]] [[tektona plato|Plato]], kiu estas nomata laŭ la insulo. == Geografio == === Geologio === La insulo havas parte [[Vulkanismo|vulkanan]], parte tektonan originon, kaj ĝi konsistas plejparte el [[bazalto]], kiu ekestas el solidiĝinta lafo. {{Ill|lingvo=d|trad=Q1068405|eo=Kali-argona datado}} determinis la aĝon de la plej malnovaj rokoj je 1,91-2,44 milionoj da jaroj (Malfrua Plioceno).<ref name="Castillo, P. 1414">Castillo, P., Batiza, R., Vanko, D., Malavassi, E., Barquero, J., and Fernandez, E. 1988. Anomalously young volcanoes on old hot-spot traces. I. Geology and petrology of Cocos Island. Geological Society of America Bulletin 100: 1400–1414.</ref> Ĝi situas 494&nbsp;km for de la pacifika marbordo de Kostariko sur la [[Kokosa Kresto]], submara strukturo pli ol 1000&nbsp;km longa kaj 250–500&nbsp;km larĝa, kiun oni ĝenerale interpretas kiel spuron de la [[varma punkto]] de la Galapagoj.<ref>Christian H. E. Walther: ''The crustal structure of the Cocos ridge off Costa Rica.'' En: ''Journal of Geophysical Research.'' Band 108, 2003, p. 2136.</ref> Ĝi estas la sola emerĝa insulo de la [[Kokosa plato|Kokosa Plato]], malgranda [[tektona plato]] tiel nomita pro la insulo kaj bordanta la [[Karibia plato|Karibian Platon]]. En ĉi tiu tektone malkvieta zono, ne malofte okazas [[tertremo]]j kaj [[cunamo]]j. Kokosa Insulo estas proksimume ortangulforma, 7,49&nbsp;km longa kaj ĝis 4,61&nbsp;km larĝa,<ref>Montoya, M. 2007. Conozca la Isla del Coco: una guía para su visitación. En Biocursos para amantes de la naturaleza: Conozca el parque nacional Isla del Coco, la isla del tesoro (26 abril al 6 de mayo 2007). (red. Organization for Tropical Studies). Organization for Tropical Studies. San José, Costa Rica. 35–176.</ref> kaj havas areon de 23,85&nbsp;km². La tereno estas malebena kaj monteca; la plej alta monteto estas Cerro Iglesias (575.5 m) en la okcidenta parto.<ref name="Castillo, P. 1414"/> Malgraŭe, pli ebenaj areoj, kiuj estas interpretataj kiel transira etapo en la geomorfologia evoluo de V-formaj valoj, estas en la centro de la insulo 200–260 m super la marnivelo.<ref>Malavassi, E. 1982. Visita al Parque Nacional Isla del Coco. Revista Geográfica de América Central (15–16): 211–216.</ref> La plejparto de la proksimume 24&nbsp;km longa marbordo konsistas el [[klifobordo|krutaĵoj]], kiuj staras ĝis 200&nbsp;m el la maro. Nur en iuj lokoj ekestis strandetoj kaj malgrandaj golfoj. Norde, du pli grandaj golfoj ebligas aliron: Golfo Chatham (la plej facile alirebla)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.anywherecostarica.com/destinations/isla-de-coco|titolo=Chatham Bay, Cocos Island|familia nomo=Stater|persona nomo=Adam}}</ref> kaj Golfo Wafer, de kiuj respektivaj larĝaj valoj kondukas en la insulon. La insulo havas du malpli grandajn golfojn, unu el kiuj (Weston) ankaŭ estas en la norda flanko. La oftaj pluvoj kreis abundajn riveretojn, kiuj foje falas rekte en la maron per grandiozaj marbordaj akvofaloj, aŭ foje kuras en la golfetojn. La plej grandaj riveroj estas Genio kaj Pittier, kiuj verŝiĝas en Golfeton Wafer. La nombro de akvofaloj en la tuta insulo estas pli ol 200. La grundoj estas {{Ill|lingvo=d|trad=Q642404|eo=entisolo|teksto=entisoloj}} laŭ klasifiko, do ili estas tre acidaj kaj facile eroziiĝus de la alta pluvado sur krutaj deklivoj se ili ne estus dense kovritaj de la arbaro. Apud la suda bordo de Kokosa Insulo situas du malgrandaj [[kuninsulo]]j, Bayo Alcyone kaj Isla Muela, apud la orienta Isla Cónico, kaj apud la norda Isla Manuelita. Krome multaj krutaĵoj staras el la maro, farante alnavigon danĝera, ĉar ili kuŝas parte subakve. Mankas ĉirkaŭira [[korala rifo]], do forta surfo senbare trafas la insulon. === Klimato === Kokosa Insulo situas en la [[tropikoj]], kaj la klimato plejparte rezultas de la latituda moviĝado de la {{Ill|lingvo=d|trad=Q753858|eo=Intertropika Konverĝa Zono}}, kiu kreas nubojn kaj pluvadon oftajn kaj intensajn tra la jaro.<ref>Herrera, W. 1984. Informe de campo. Gira realizada a la Isla del Coco con el objetivo de recabar información climatológica. San José, Servicio de Parques Nacionales, 6 p.</ref>, favorante la lukse kreskemajn vegetaĵojn. La jara pluvado estas pli ol 7000&nbsp;mm averaĝe kaj restas alta tra la jaro, kvankam ĝi iom malpliiĝas de januaro ĝis marto kaj denove dum malfrua septembro kaj oktobro.<ref>Sinergia 69. 2000. Volumen 2. Aspectos meteorológicos y climatológico del ACMIC y su área de influencia. San José, Proyecto GEF/PNUD Conocimiento y uso de la biodiversidad del ACMIC, 184 p.</ref> La jaraveraĝa temperatura estas {{GdC|26,1}}, de kio la unuopaj monatoj apenaŭ varias.<ref>[http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=69969&refer=wikipedia&cityname=Cocos-Island-Cocos-Islands&units= Weatherbase]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Pluraj oceanaj fluoj el la centra [[Pacifika Oceano]], aparte la [[Ekvatora Kontraŭfluo|Norda Ekvatora Kontraŭfluo]], konverĝas al la insulo kaj havas grandan influon. La klimato de la insulo klasifikiĝas kiel [[Ekvatora klimato|ekvatora]] ([[Klimata klasifiko de Köppen|Köppen]]: Af). {{Informkesto jara klimato | | nomo = Kokosa Insulo <!-- Plej altaj monataj temperaturoj (&nbsp;{{GdC|}}), de januaro (01) ĝis decembro (12) --> | altatemp01 = 28.0 | altatemp02 = 29.0 | altatemp03 = 29.0 | altatemp04 = 29.0 | altatemp05 = 29.0 | altatemp06 = 28.0 | altatemp07 = 28.0 | altatemp08 = 28.0 | altatemp09 = 28.0 | altatemp10 = 27.0 | altatemp11 = 27.0 | altatemp12 = 28.0 <!-- Averaĝaj monataj temperaturoj (&nbsp;{{GdC|}}), de januaro (01) ĝis decembro (12) --> | avtemp01 = 26 | avtemp02 = 27.5 | avtemp03 = 27.5 | avtemp04 = 27.5 | avtemp05 = 27.0 | avtemp06 = 26.0 | avtemp07 = 26.0 | avtemp08 = 26.0 | avtemp09 = 26.0 | avtemp10 = 25.5 | avtemp11 = 25.5 | avtemp12 = 26 <!-- Plej malaltaj monataj temperaturoj (&nbsp;{{GdC|}}), de januaro (01) ĝis decembro (12) --> | malaltatemp01 = 24.0 | malaltatemp02 = 26.0 | malaltatemp03 = 26.0 | malaltatemp04 = 26.0 | malaltatemp05 = 25.0 | malaltatemp06 = 24.0 | malaltatemp07 = 24.0 | malaltatemp08 = 24.0 | malaltatemp09 = 24.0 | malaltatemp10 = 24.0 | malaltatemp11 = 24.0 | malaltatemp12 = 24.0 <!-- Monata pluvado (en mm), de januaro (01) ĝis decembro (12) --> |pluvo01=585.4 |pluvo02=348.4 |pluvo03=235.1 |pluvo04=470.1 |pluvo05=857.5 |pluvo06=938.2 |pluvo07=806.2 |pluvo08=674.3 |pluvo09=753.9 |pluvo10=793.0 |pluvo11=625.9 |pluvo12=555.4 }} == Ekologio == [[Dosiero:A gorgeous waterfall on isla del coco.jpg|eta|{{centre|Insula akvofalo}}]] La malseka kaj oceana klimato donas al la insulo ekologian karakteron malsaman de la [[Galapagoj]] kaj ĉiuj ceteraj insuloj en la orienta Pacifiko (ekz. [[Insulo Malpelo|Malpelo]], {{Ill|lingvo=d|trad=Q982879|eo=Gorgona (Kolombio)|teksto=Gorgona}} kaj [[Kojbo]]).<ref>Kirkendall, L. and Jordal, B. 2006. The bark and ambrosia beetles (Curculionidae, Scolytinae) of Cocos Island, Costa Rica and the role of mating systems in island zoogeography. Biological Journal of the Linnean Society 89(4): 729–743.</ref> Ĝi neniam havis konekton al iu kontinento, do la flaŭro kaj faŭno atingis ĝin per [[Biologia disiĝo|malproksima disiĝo]] el [[Ameriko]], kaj la insulo havas grandan proporcion de [[endemio]]j. Kokosa Insulo konstituas tersupraĵan [[ekoregiono]]n el la Centramerika [[ekoprovinco]] de la [[Neotropiso|neotropisa]] [[ekozono]] laŭ la [[terminologio]] de la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF). [[Biomo|Biome]] ĝi apartenas al [[tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj]]. Ĝi estas la sola oceana insulo en la orienta pacifika regiono, kiu havas tiajn pluvarbarojn kaj iliajn karakterajn flaŭron kaj faŭnon. Ankaŭ la [[nubarbaro]]j ĉeestantaj en la pli altaj regionoj estas unikaj en la orienta Paciifiko. La ekoregiono nomiĝas "Kokos-Insulaj humidaj arbaroj". === Protekta statuso === [[Dosiero:Cabanas para guarda parques Isla del Coco.jpg|eta|Loĝejoj de parkogardistoj, konstruitaj de memvoluloj laŭ teknika direktado de la arkitekto [[Ibo Bonilla]]]] Kokosa Insulo oficiale ekde la jaro [[1869]] apartenas al la ŝtato [[Kostariko]]. Post pluraj vanaj provoj loĝigi ĝin, la ŝtata registaro dum la jaro [[1898]] sendis ekspedicion por taksi, ĉu sur la insulo daŭre instaliĝu malliberejo. La ekspediciaj gvidantoj tamen rekomendis la malon: la instalon de naturprotekta zono. Tamen nur okdek jarojn pli poste, dum [[1978]], fakte instaliĝis nacia parko per plenuma dekreto, kaj la ŝtato ekorganizis la gardon de la insulo por eviti pliajn damaĝojn al naturo fare de trezoroserĉistoj kaj sportaj plonĝistoj. Ekde la jaro [[2001]] la naturprotekta zono ampleksas 22 kilometrojn ĉirkaŭ la insulo. En la jaro [[1997]] la insulo kaj la ĉirkaŭa maro iĝis [[Monda Naturheredaĵo de Unesko]].<ref>{{cite web |url = http://whc.unesco.org/en/list/820 |title = Cocos Island National Park |website = Unesko |access-date = 13-an de majo, 2021}}</ref> La indiko estis aktualigita en 2002 por inkludi pli ampleksan maran zonon de 1997&nbsp;km². Krome, ĝi apartenas al la listo de [[Ramsar-Interkonsento|internacie gravaj malsekejoj]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ramsar.org/key_conv_e.htm|title=Ramsar Convention text in English<!-- Bot generated title -->|website=Ramsar.org|access-date=5-an de decembro, 2017}}</ref> kaj al la [[Mara Koridoro de la Tropika Orienta Pacifiko]]. En 2009, ĝi estis en la mallonga kandidatlisto de la Fondaĵo [[Novaj sep mirindaĵoj de la mondo|Novaj Sep Mirindaĵoj de la Mondo]] por deklariĝi unu el la [[Sep naturaj mirindaĵoj de la mondo]], atingante la duan lokon en la kategorio "Insuloj".<ref>{{Cite web|url=http://www.new7wonders.com/nature/en/liveranking/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090705105855/http://www.new7wonders.com/nature/en/liveranking/|url-status=dead|archive-date=5-an de julio, 2009|title=New7Wonders: Live Ranking|date=5-an de julio, 2009}}</ref> En 2021 la nacia parko estis pliampleksigita de 2034 km² ĝis 54 844 km², laŭ ordono de [[Carlos Alvarado]] kaj sub gvido de [[Cynthia Barzuna]]. La solaj homoj, kiuj rajtas loĝi en Kokosa Insulo, estas parkogardistoj, kiuj starigis du tendejojn, unu el kiuj estas apud Golfeto English. Aliro de civiluloj estas tre limigata; turistoj kaj ŝipistoj estas permesataj surtere nur laŭ decido de la gardistoj, kaj ne rajtas tendumi, tranokti, aŭ kolekti flaŭraĵojn, faŭnaĵojn, aŭ mineralojn de la insulo. Neoftaj [[Amatora radio|amatorradiistaj]] [[DX-ekspedicio]]j rajtas viziti.<ref>[http://hamgallery.com/qsl/country/Cocos_Island/ti9cf4.htm TI9CF 1970 Cocos Island]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://qrznow.com/ti9a-dxpedition-to-cocos-island/ |titolo=TI9A DXpedition to Cocos Island |alirdato=2021-10-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211025231320/https://qrznow.com/ti9a-dxpedition-to-cocos-island/ |arkivdato=2021-10-25 }}</ref> === Flaŭro === [[Dosiero:Cocos Island - 22513965919.jpg|eta|{{centre|Pejzaĝa impreso}}]] Kokosa Insulo havas 235 konatajn speciojn de [[angiospermoj]], el kiuj la plejparto estas parenca al la flaŭro de kontinenta Ameriko, sed 70 estas [[endemio]]j. Detala anglalingva studo pri ĝia flaŭro estis eldonita en la revuo ''Proceedings of the California Academy of Sciences''.<ref>Trusty, J.L., Kesler, H.C. and Haug-Delgado, G. 2006. Vascular flora of Isla del Coco, Costa Rica. Proceedings of the California Academy of Sciences (Fourth Series) 57(7): 247–355. https://www.biodiversitylibrary.org/page/40690591</ref> Krome, 74 specioj de [[filiko]]j kaj [[filikparencoj]]<ref>Gomez, L.D. 1975. The Ferns and Fern-Allies of Cocos Island, Costa Rica. American Fern Journal 65 (4): 102–104.</ref>, 128 specioj de [[muskoj]] kaj [[hepatmuskoj]],<ref>Dauphin G. 1999. Bryophytes of Cocos Island, Costa Rica: diversity, biogeography and ecology. Revista de Biología Tropical. 47:309–328</ref> 90 specioj de [[fungoj]], kaj 41 specioj de la t.n. [[mukfungoj]]<ref>Rojas, C. and Stephenson, S.L. 2008. Myxomycete ecology along an elevation gradient on Cocos Island, Costa Rica. Fungal Diversity 29: 119–129.</ref> estas raportitaj. Tamen oni atendas, ke pli ĝisfundaj esploroj eltrovos multajn pliajn speciojn. La nomo Kokosa Insulo estas malkongruiĝinta, ĉar nun [[kokoso]]j troviĝas nur malabunde. Iam ne tiel estis, laŭ la raportoj de fruaj piratoj. [[Lionel Wafer]], ekzemple, kiu vizitas la insulon en 1685, priskribis ĝin jene:<ref>Lionel Wafer: ''A New Voyage and Description of the Isthmus of America.'' London 1699. (Represo: Burrows Brothers Company, Cleveland 1903, p. 175)</ref> {{Citaĵo |teksto=Ĝi estas tiel nomata pro siaj kokosoj, per kiuj ĝi estas abunde provizita. Ĝi estas insulo nur malgranda, sed plaĉega; ĉar la mezo de la insulo estas kruta monteto, tute ĉirkaŭata de ebenejo deklivanta ĝis la maro. Ĉi tiu ebenejo, kaj aparte la valo, kie oni surteriĝas, estas dense surstarata de kokosarboj, kiuj bravege prosperas tie, ĉar la grundo estas riĉa kaj fekunda. |aŭtoro=Lionel Wafer}} La insulo nun estas surkreskita de densa pluvarbaro, do kokosoj ne estas oftaj kompare al aliaj tropikaj pacifikaj insuloj, ekzemple la [[Tuamotuoj]]. Ne estas klarigite, kio kaŭzis la vegetaĵaran malkontinuon post la 17-a jarcento. La brita botanikisto [[William Botting Hemsley]] opiniis, ke [[bukaneroj]] kaj balenĉasistoj faligis la palmojn por pli senstreĉe rikolti la nuksojn.<ref>William Botting Hemsley: ''Report on the present state of knowledge of various insular floras, being an introduction to the Botany of the Challenger Expedition,'' London 1885.</ref> Tamen ŝajnas dubinde, ĉu fojaj vizitantoj aŭ la mallonga loĝado sur la insulo inter 1888 kaj 1903 de nur malmultaj homoj povus efiki tiel detrue la vegetaĵojn. La neesto de {{Ill|lingvo=d|trad=Q19756|eo=mangrovarbo|teksto=mangrovarboj}}, kiuj oftas aliloke en [[Meza Ameriko]], estas okulfrapa. La mezaj partoj de la strandoj estas koloniitaj de la ipomeo ''[[Ipomoea pes-caprae]]''. Kun ĝi kreskas maldensaj arbaretoj kun ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' kaj ''[[Clusia rosea]]''. La marbordaj arbaroj etendiĝas ĝis alto de 50 m. ''[[Erythrina fusca]]'', [[kokoso]]j (''Cocos nucifera''), kaj ''[[Annona glabra]]'' estas la dominantaj arboj, kun subtavolo de filikoj, [[rubiacoj|rubiacaj]] kaj [[solanacoj|solanacaj]] arbetoj, [[karekso]]j kaj gresoj, kaj [[Fabacoj|fabacaj]] kaj [[Malvacoj|malvacaj]] herboj. La luksan, preskaŭ netrapaseblan pluvarbaron de la ena zono (50–500 m super marnivelo) kunkonsistas diversaj [[Fikuso|figujaj]] specioj, ''[[Brosimum guianense]]'', [[cekropio]]j (''Cecropia'') kaj [[balzo]]j (''Ochroma''), ĉiuj el kies niveloj estas kovritaj de dika implikaĵo el [[rebo]]j kaj [[epifito]]j, interalie [[orkidacoj]], filikoj, [[bromeliacoj]], kaj muskoj. Kiel arbetformaj randaj kaj subarbaj plantoj troviĝas la endemia ''[[eŭgenio|Eugenia pacifica]]'', ''[[Clidemia hirta]]'', kaj ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q289879|eo=Mikonio|teksto=Miconia dodecandra}}''.<ref>Dieter Mueller-Dombois, F. Raymond Fosberg: ''Vegetation of the Tropical Pacific Islands''. Springer-Verlag, Berlin 1998, ISBN 0-387-98313-9, p. 584–585.</ref> En la plej altaj lokoj, pli ol 500 m super marnivelo, troviĝas nubarbaroj, kie [[melastomoj]] estas dominantaj. [[Pteridofitoj]] (''Pteridophyta'') estas oftaj, aparte en ombraj kaj malsekaj fendoj. El ili ses estas endemioj: ''Cyathea alfonsiana'', ''Cyathea notabilis'', ''Lycopodium brachiatum'', [[Telipteridacoj|telipterido]] (''Thelypteris''), ''Trichipteris nesiotica'' kaj la [[himenofilaco]] ''Trichomanes capillaceum''. La plej disvastiĝinta genro estas la [[nefrolepidoj]] (''Nephrolepis'').<ref>Luis Diego Gomez: ''The Ferns and Fern-Allies of Cocos Island, Costa Rica.'' En: ''American Fern Journal'' 65 (4), 1975, p. 102–104.</ref> === Faŭno === ==== Tera ==== El la 87 birdaj specioj loĝantaj en la insulo, sep estas terbirdoj, el kiuj tri estas endemiaj: la [[kokosinsula kukolo]] (''Coccyzus ferrugineus''), la [[kokosinsula tiraneto]] (''Nesotriccus ridgwayi'') kaj la [[kokosinsula grundotangaro]] (''Pinaroloxias inornata''). Sur la ĉefinsulo kaj la ĉirkaŭaj insuletoj kaj krutaĵoj, abundaj kolonioj de migraj [[marbirdoj]] nestas, interalie [[fregatedoj|fregatoj]] (''Fregatidae''), [[ruĝkrura sulo|ruĝakruraj suloj]] (''Sula sula''), [[bruna sulo|brunaj suloj]] (''Sula leucogaster'') [[Nigrokula blanka ŝterno|nigrokulaj blankaj ŝternoj]] (''Gygis alba'') kaj [[Bruna ŝterno|brunaj ŝternoj]] (''Anous stolidus''). Kokosa Insulo estas indikita kiel [[grava birda areo]] (GBA) de [[Birda Vivo Internacie]].<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/cocos-island-iba-costa-rica|title= Cocos Island|author=<!--Not stated--> |date=2020|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 10-an de decembro, 2020}}</ref> Du specioj de [[lacertulo]]j estas konataj, unu [[anolo]] (''Anolis townsendii'') kaj [[geko]] (''Sphaerodactylus pacificus''); ambaŭ estas endemioj. Neniu [[amfibio]] estas raportita. Mamuloj ne estas [[Indiĝenaj specioj|indiĝenaj]] de la insulo,<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/820 Uneska listo de mondheredaĵoj]</ref> kvankam kvin specioj enloĝas ĝin nuntempe, ĉiuj enportitaj de homoj: porkoj, cervoj, kaproj, katoj, kaj ratoj. La insulo havas pli ol 400 konatajn speciojn de insektoj, el kiuj 65 (16%) estas endemioj. La plej granda diverseco troviĝas en ''[[Lepidoptera]]'' kaj ''[[formikoj|Formicidae]]''. Estas priskribitaj pli ol 50 specioj de aliaj artropodoj ([[araneuloj|araneoj]], [[centpieduloj]], [[milpieduloj]], kaj [[izopodoj]]). ==== Mara ==== La korala rifo, vulkanaj tuneloj, kavernoj, masivoj, kaj pli profundaj akvoj ĉirkaŭ Kokosa Insulo estas la hejmo de pli ol 30 specioj de koraloj, 60 specioj de krustuloj, 600 specioj de moluskoj, kaj pli ol 300 specioj de fiŝoj. Tio inkludas grandajn populaciojn de {{Ill|lingvo=d|trad=Q269781|eo=Flavnaĝila tinuso|teksto=flavnaĝilaj tinusoj}} (''Thunnus albacares''), la rajo ''[[Mobula birostris]]'', [[velfiŝo]]j (''Istiophorus platypterus'') kaj [[ŝarko]]j kiel ''[[Triaenodon obesus]]'' kaj la [[martelŝarko|martelŝarka]] specio ''Sphyrna lewini''. La plej granda el ĉiuj fiŝaj specioj, la [[balenŝarko]] (''Rhincodon typus''), ankaŭ ĉeestas. Ankaŭ troviĝas marmamuloj: [[Ĝiba baleno|ĝibaj balenoj]] (''Megaptera novaeangliae''), [[Granda orcino|orcinoj]] (''Orcinus orca''), {{Ill|lingvo=d|trad=Q459616|eo=globokapulo|teksto=globokapuloj}} (''Globicephala macrorhynchus''), [[tursiopo]]j (''Tursiops truncatus''), kaj [[Kalifornia marleono|marleonoj]] (''Zalophus californianus'').<ref>ANNIE. 2012. [http://www.costarica-scuba.com/orca-whales/ Orca Whales] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201023020237/http://www.costarica-scuba.com/orca-whales/ |date=2020-10-23 }}. Costa Rica Scuba.com. Alirita 25-an de aŭgusto, 2017</ref><ref>Dyer Z.. 2014. [http://www.ticotimes.net/2014/09/10/video-killer-whales-hunt-tiger-shark-near-cocos-island VIDEO: Killer whales hunt tiger shark near Costa Rica's Cocos Island]. ''The Tico Times''. Alirita 25-an de aŭgusto, 2017</ref> La malgrandaj strandoj estas gravaj nestejoj por [[kelonio]]j (''Chelonia mydas''). Aliaj troveblaj martestudoj estas la [[akcipitrobeka martestudo]] (''Eretmochelys imbricata'') kaj la [[oliveca martestudo]] (''Lepidochelys olivacea''). === Minacoj === La neperturbitaj habitatoj de Kokosa Insulo havas kreskantan homan premon. [[Ŝtelĉasado|Kontraŭleĝa ĉasado]] de grandaj marbestoj en la protektitaj akvoj iĝis grava zorgaĵo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.rainforest-alliance.org/neotropics/eco-exchange/2001/may01-2.html|titolo=Eco-Exchange – April–May 2001 – Modern-Day Pirates Plunder Saltwater Booty Near Costa Rica's Fabled Cocos Island]|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714091826/http://www.rainforest-alliance.org/neotropics/eco-exchange/2001/may01-2.html|archive-date=14-an de julio, 2006|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070911044328/http://www.rainforest-alliance.org/neotropics/eco-exchange/2001/may01-2.html|arkivdato=2007-09-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.rainforest-alliance.org/neotropics/eco-exchange/2001/may01-2.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060714091826/http://www.rainforest-alliance.org/neotropics/eco-exchange/2001/may01-2.html |arkivdato=2006-07-14 }}</ref> Kreskanta loka kaj tutmonda postulado de tinusaĵo, [[ŝarknaĝila supo]], kaj aliaj marbestaj produktoj minacas la delikatajn ekosistemojn de la insulo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/10/061012-shark-fin.html|titolo=38 Million Sharks Killed for Fins Annually, Experts Estimate}}</ref> Klopodoj efike gardi la parkon kaj obeigi primediajn leĝojn renkontas financajn kaj burokratojn malhelpojn. Kontraŭleĝaj fiŝkaptintoj, eĉ kiam ili estis arestitaj kun abundaj pruvoj, foje estas reliberigitaj en suspektigaj cirkonstancoj.<ref name="nacion.com">{{Cite web|url=http://www.nacion.com/ln_ee/2008/febrero/14/pais1424902.html|title=Juez puntarenense levanta medidas cautelares a atuneros – EL PAÍS – nacion.com<!-- Bot generated title -->|website=Nacion.com|access-date=5-a de decembro 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080217213434/http://www.nacion.com/ln_ee/2008/febrero/14/pais1424902.html|archive-date=17-an de februaro, 2008|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080217213434/http://www.nacion.com/ln_ee/2008/febrero/14/pais1424902.html|arkivdato=2008-02-17}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080217213434/http://www.nacion.com/ln_ee/2008/febrero/14/pais1424902.html |date=2008-02-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nacion.com/ln_ee/2008/febrero/14/pais1424902.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080217213434/http://www.nacion.com/ln_ee/2008/febrero/14/pais1424902.html |arkivdato=2008-02-17 }}</ref> == Subakva sporto == [[Dosiero:Islote Manuelita en Isla del Coco.JPG|eta|Insuleto Manuelita estas populara ejo por submara turismo.]] [[Dosiero:Coco island cousteau.jpg|eta|Grafitio de [[Jacques-Yves Cousteau]] en Kokosa Insulo. La greklitera skribaĵo aludas al la mito de [[Alkiono]].]] Ĉiujare pli ol mil personoj venas por esplori buntecon de la subakva mondo ĉirkaŭ la insulo, ĉefe de marto ĝis majo. Ili estas plej allogataj de grandaj {{Ill|lingvo=d|trad=Q1809317|eo=pelaga fiŝo|teksto=pelagaj fiŝoj}}, el kiuj diversaj estas spekteblaj en tiu unika renkontejo de profundaj kaj malprofundaj akvoj - [[martelŝarko]]j kaj aliaj grandaj ŝarkoj, ''[[Mobula birostris]]'' kaj pluraj aliaj specioj de [[rajo]]j - kaj de [[kelonio|martestudoj]]. La plej grandaj martelŝarkaroj de la mondo troviĝas apud Kokosa Insulo. Buntaj kaj malpli grandaj specioj ankaŭ abundas ĉe unu el la plej grandaj [[Korala rifo|koralaj rifoj]] en la sudorienta Pacifiko.<ref>Guzmán, H. M. and Cortés, J. (1992). Cocos Island (Pacific of Costa Rica) coral reefs after the 2010-83 El Niño disturbance. ''Revista de Biología Tropical'' 40: 309–324.</ref> Popularaj lokoj por subakviĝo estas, interalie, Bayo Alcyone (martelŝarkoj), Ĝardeno Manuelina (koralĝardeno), kaj Dos Amigos Grande (natura subakva rokarko).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.liveaboard.com/diving/costa-rica/cocos/scuba|titolo=Cocos Island|dato=15-a de novembro 2016}}</ref> La akvo estas eksterordinare travidebla kaj la klimato favoras la sporton (la insulo estas sude de la zono de uraganoj), sed en la akvo estas fluoj, pro kiuj nur spertaj akvalangistoj povas subakviĝi ĉi tie. [[Profesia Asocio de Instruistoj de Subakviĝado|PADI]] kalkulas Kokosan Insulon en la dek plej bonaj [[subakviĝejo]]j de la mondo.<ref>Anna Vander Broek: ''World's 10 best scuba spots.'' En: ''Forbes Traveller.'' Aŭgusto 2007.</ref> La fama oceanografo [[Jacques-Yves Cousteau]] plurfoje vizitis Kokosan Insulon kaj en 1994 li nomis ĝin la "plej bela insulo en la mondo". Tiaj laŭdoj konsciigis pri la urĝeco protekti la insulon kaj la apudan maron kontraŭ neleĝa grandskala fiŝkaptado, ĉasado, kaj aliaj minacoj. Oportune por la subakviĝantoj, ekzistas konstruaĵoj en ambaŭ havenetoj de la insulo. Marturistoj rajtas surteriĝi nur dum malmultaj horoj, en difinitaj lokoj, kaj kontrolate de la parkogardistoj. == Historio == Estas neklare, ĉu Kokosa Insulo estis loĝata antaŭ ol eŭropanoj eksciis pri ĝi. La abundo de kokosoj, kiun la pirato Lionel Wafer priskribis, eble indikas, ke polinezianoj utiligis ĝin almenaŭ kiel dumtempan haltejon. La usona botanikisto [[Elmer Drew Merrill]] opiniis, ke la ĉeesto de kokosarboj indikas setlon de polinezianoj.<ref>Elmer Drew Merrill: ''The Botany of Cook’s Voyages and its unexpected significance in relation to anthropology, biogeography, and history.'' En: ''Chronica Botanica'' 14, Waltham (Mass.) 1954, p. 190 k. s.</ref> Polineziaj maristoj kunportis en siaj vojaĝoj semojn kaj stikaĵojn de uzplantoj kaj plantis ilin en la insuloj, kiujn ili malkovris. Oni ne scias, kiu estis la unua eŭropa eltrovinto de Kokosa Insulo. Jam sur la mondomapo de [[Nicolas Desliens]] en 1566 ĝi aperis kun la nomo „Y. de Coques“ kaj ĝi estis indikita sur aliaj mapoj de la 16-a jarcento, kvankam ĉe malsamaj situoj. La malprecizaj situindikoj rezultigis, ke fiŝkaptistoj, piratoj, kaj komercistoj plurfoje la insulon denove "malkovris." La 25-an de julio la brita komerca ŝipo ''Rattler'', estrata de James Colnett, atingis Kokosan Insulon. Li konsideris ĝin ebla sinprizorga haltejo por balenĉasistoj kaj komercistoj; en Golfeto Chatham li liberigis virporkon, porkinon, virkapron, kaj kaprinon, kaj en Golfeto Wafer li plantis semaron "de ĉiu speco, por la profito kaj komforto de tiuj, kiuj eble estis venontaj post ni."<ref>James Colnett: ''A voyage to the South Atlantic and round Cape Horn into the Pacific Ocean, for the purpose of extending the spermaceti whale fisheries, and other objects of commerce, by ascertaining the ports, bays, harbours, and anchoring births [sic], in certain islands and coasts on those seas at which the ships of the British merchants might be refitted: undertaken and performed by Captain James Colnett, of the Royal Navy, in the ship Rattler (1798).'' W. Bennett, London 1798, p. 66–74.</ref> [[George Vancouver]] vizitis Kokosan Insulon de la 24-a ĝis la 27-a de januaro de 1795 kun la [[HMS Discovery (1789)|HMS ''Discovery'']] kaj la kunira ŝipo [[HMS Chatham (1788)|HMS ''Chatham'']]. En ĝi li vidis junan porkon, supozeble idon de tiuj, kiujn Colnett estis lasinta tie antaŭ du jaroj.<ref>George Vancouver: ''A voyage of discovery to the North Pacific Ocean, and round the world; in which the coast of north-west America has been carefully examined and accurately surveyed. Undertaken by His Majesty's command, principally with a view to ascertain the existence of any navigable communication between the North Pacific and North Atlantic oceans; and performed in the years 1790, 1791, 1792, 1793, 1794, and 1795, in the Discovery sloop of war, and armed tender Chatham, under the command of Captain George Vancouver.'' vol. 3, G.G. and J. Robinson, London 1798, p. 368 k. s.</ref> Colnett kaj Vancouver publikigis siajn raportojn kun respektivaj detalaj mapoj de Kokosa Insulo. En la 19-a jarcento, Kokosa Insulo ofte estis haltejo por balenĉasistoj, kiuj rekompletigis tie siajn akvoprovizojn. En 1863, la german-ĉilia maristo August Grassau Stecker, kapitano de la perua ŝipo ''Adelante'', forlasis sur la insulo 429 polinezianojn kiujn li devis porti de [[Kajao (urbo)|Kajao]] al [[Tahitio]]. Ili estis forkaptitaj por sklavigo, sed resendataj post kiam Peruo kaj Ĉilio malpermesis sklavigi ilin, kaj dum la vojaĝo kelkaj malsaniĝis de variolo; oni ne scias, ĉu la kapitano timis infektiĝon, aŭ nur pretekstis tion por ne kompletigi la longan navigon. La plejparto mortis pro la malsano antaŭ ol la ankoraŭ vivantajn savis la perua milita ŝipo ''Tumbes'' post paro da monatoj.<ref>Henry Evans Maude: ''Slavers in Paradise.'' University of the South Pacific Press, Suva (Fiĝio) 1986, p. 161–162.</ref><ref>James B. Richardson: ''The Peruvian Barque “Adelante” and the Kanaka Labour Recruitment.'' En: ''Journal of Pacific History'' 11, 1977, p. 212–214.</ref> Kostariko alprenis Kokosan Insulon en 1869 dum la prezidanteco de Jesús Jiménez Zamora. [[Dosiero:Imperieuse as commissioned.jpg|eta|HMS ''Imperieuse'' (1883), ŝipo, kiun oni uzis por trezorserĉa ekspedicio]] En la 19-a jarcento kaj eĉ pli en la unua duono de la 20-a, multegaj trezorserĉantoj faris sensukcesajn ekspediciojn al Kokosa Insulo, esperante trovi la valoraĵojn, kiujn laŭ onidiroj la fruaj pirataj vizitintoj enterigis en ĝi.<ref name="Lauxmann">Peter Disch-Lauxmann: ''Die authentische Geschichte von Stevensons Schatzinsel. Rasch und Röhrig.'' Hamburg/ Zürich 1985, ISBN 3-89136-038-X.</ref> En 1897 la kostarika registaro nomumis la germanan aventuriston kaj trezorserĉanton [[August Gissler]] la unua koloniestro de Kokosa Insulo, kaj permesis, ke li starigu kolonion en ĝi, kiu ne daŭris longe. La kostarika registaro provis reguligi trezorserĉadon kaj, en la mezo de la 20-a jarcento, proponis, ke grupoj kunhavu akompanon de kostarikaj policanoj (kies restadon pagis la serĉantoj); laŭ la kostarika leĝo, duono de la trovotaj trezoroj apartenas al la ŝtato<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://archives.kgsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=488&Itemid=2 |titolo=Сокровища острова Кокос |alirdato=2008-10-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201202033245/http://archives.kgsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=488&Itemid=2 |arkivdato=2020-12-02 }}</ref>. Nuntempe, permeso por fosado estas strikte rifuzata. La solaj homoj loĝantaj sur la insulo estas parkaj gardistoj, kiuj kontrolas, interalie, ke neniu kontraŭleĝa trezorserĉado okazu, kaj ke la subakviĝistaj turistoj ne kaŭzu bedaŭrindaĵojn. La insulo estis aligita al la kantono [[Puntarenas (kantono)|Puntarenas]] kiel ĝia dekunua [[Distriktoj de Kostariko|distrikto]] la 12-an de majo de 1970.<ref name="dta2017">{{Citaĵo el libro|url=https://www.imprentanacional.go.cr/editorialdigital/libros/historiaygeografia/division_17.pdf|titolo=División Territorial Administrativa de la República de Costa Rica|dato=8-a de marto 2017|eldoninto=Editorial Digital de la Imprenta Nacional|ISBN=978-9977-58-477-5|lingvo=es}}</ref> Oni starigis balotejon por la parkogardistoj unuafoje por la [[Kostarika ĝenerala balotado de 2006]]. Ili tamen ne estas permanentaj loĝantoj de la distrikto, do la popolnombrado kalkulas ĝin neloĝata.<ref name="censo2011">{{cite web |language=es |title=Censo. 2011. Población total por zona y sexo, según provincia, cantón y distrito |url=https://www.inec.cr/censos/censos-2011 |website=Instituto Nacional de Estadística y Censos |access-date=26-an de septembro, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928013144/https://www.inec.cr/censos/censos-2011 |archivedate=2020-09-28 }}</ref> == En fikcio == [[Dosiero:Treasure-island-map.jpg|eta|Mapo de la Stevenson-a trezorinsulo]] Iuj supozas, ke la skota verkisto [[Robert Louis Stevenson]] inspiriĝis de Kokosa Insulo por sia romano ''[[Trezorinsulo]]'', publikigita en 1881.<ref>Simon Garfield: ''Karten – Ein Buch über Entdecker, geniale Kartografen und Berge, die es nie gab.'' Theiss, Stuttgart 2017, ISBN 978-3-8062-3441-1, p. 263 k.s.</ref> Ankaŭ estas proponite, ke Kokosa Insulo estis la inspiro por la fikcia insulo Isla Nublar, loko de {{Ill|lingvo=d|trad=Q167726|eo=Ĵurasia Parko}} en la samnoma romano de la usona verkisto [[Michael Crichton]] kaj ĝia filma adaptaĵo.<ref name="matin1">"COSTA RICA : L'ÎLE AU TRÉSOR VA ENFIN LIVRER SES SECRETS", PAR RENAUD MALIK, en ''Le Matin (Suisse)'' de la 10-a de aŭgusto 2012 [https://www.lematin.ch/monde/ile-tresor-enfin-livrer-secrets/story/14127601] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180617015523/https://www.lematin.ch/monde/ile-tresor-enfin-livrer-secrets/story/14127601|date=2018-06-17}}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commons=Isla del Coco}} == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://www.worldwildlife.org/ecoregions/nt0116 Ekoregiono NT0116 : Kokos-insulaj humidaj arbaroj (WWF)] {{Portalo|Geografio}} {{Neotropisaj tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj}} {{Neotropisaj ekoregionoj laŭ ekoprovinco}} [[Kategorio:Puntarenas]] [[Kategorio:Insuloj en la Pacifiko]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Kostariko]] [[Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj]] [[Kategorio:Neotropisaj ekoregionoj]] ghkim587x1xx59tk5bxyte064c18e8s Malliberejo de Guantanamo 0 248212 9419507 9077008 2026-07-03T11:56:05Z Sj1mor 12103 9419507 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=usona armea bazo |lando = Kubo |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = CU-14 |mapo lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 10 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} [[Dosiero:Camp x-ray detainees.jpg|dekstra|eta|251px|Arestitoj en Guantanamo, Januaro 2002]] En la armea bazo de [[Usono]] en [[Guantanamo]] ([[Kubo]]) ekzistas [[malliberejo]] akuzita esti tre eksterleĝa de multaj organizoj kaj instancoj por [[homaj rajtoj]] kaj el Usono kaj internaciaj. == Militbazo == En la [[Golfo de Guantanamo]], 15&nbsp;km for de la urbo [[Guantanamo]], ekzistas militbazo de la [[Usono|usona]] armeo. Ĝi estis muntita en [[1898]], post la fino de la milito de sendependiĝo de Kubo, dum kiu la usona registaro invadis la insulon pretekstante helpon al la sendependistoj. La bazon oficiale cedis la unua prezidento de Kubo (kaj usona civitano) [[Tomás Estrada Palma]], surbaze de la [[Amendo Platt]], artikolo en la kuba konstitucio kiu permesis la intervenon de la usona registaro en kubaj decidoj. Poste oni decidis la pagon de luo pro la uzo de la bazo. La nuna kuba registaro de [[Fidel Castro]] ne akceptas la oficialan validecon de la traktato kaj plurfoje rifuzis la enspezon de la luo pro tiu uzo. == Malliberejo == Post la teroristaj atakoj de [[Alkaido]] en Usono la {{N|11-a de septembro}} [[2001]] kaj la milito en [[Afganistano]], la usona registaro organizis tiun malliberejon en la militbazo por enprizonigi diversajn honojn suspektatajn pro [[terorismo]]. Fakte nur du monatojn post la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001]] kontraŭ la [[Mondkomerca Centro]] ({{lang-en|World Trade Center}} {{IFA|ˈwɝld ˈtɹeɪd ˈsɛntər}}) kaj 53 jarojn post la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]], la usona prezidento [[George W. Bush]] aprobis la areston dum senlima tempo de fremduloj sen eblo helpiĝi ĉe juraj tribunaloj. La leĝa situacio estas kontestata eĉ ene de Usono, pro la konsidero de [[eksterteritorieco]] kiun oni donas al la prizonuloj, kio malhelpas la aplikon de la rajtoj agnoskataj de la usona leĝaro. Ankaŭ ekzistas akuzoj de [[torturo]]. == Kronologio == Ekde januaro de [[2002]] ĝis junio de [[2008]] almenaŭ 800 suspektataj teroristoj suferis tiun enprizonigon. Inter decembro [[2002]] kaj aprilo [[2003]] la tiama ŝtata sekretario usona [[Donald Rumsfeld]] aprobis novajn teknikojn de enketado, nome torturo, uzado de hundoj, devigo resti kaŭre aŭ stare, sendorme aŭ sub frenezigaj bruoj. Post internaciaj protestoj, en junio [[2006]] okazis malsatstriko inter la arestitoj kaj almenaŭ 3 el ili sinmortigis. De tiam la kondiĉoj de enprizonigo akriĝis: la ĉeloj estas elŝtalaj, sen natura lumo, sen freŝa aero, kie la arestitoj estas enfermitaj ĝis 22 sinsekvaj horoj. Ili ne rajtas kontakti samfamilianojn. Jam en [[2004]] la Supra Tribunalo de Usono asertis, ke la usonaj tribunaloj estis super la jura situacio de la malliberejo guantanama, sed malprecizeco de la aserto permesis la pludaŭron de la arestejo, surbaze, ke ĝi estas ekster la teritorio de Usono. En 2006 la sama tribunalo asertis, ke tiu arestejo estas kontraŭ la Kodo de Usona Militjuro kaj kontraŭ la konvencioj de Ĝenevo. Tamen la usonaj prezidento kaj parlamento daŭre subtenis la arestejon. En oktobro de [[2006]] Bush proklamis leĝon por pluhavi la arestejon for de la jura usona sistemo kaj de la internaciaj traktatoj; tiu leĝo malpermesas la arestitojn elturniĝi al juraj tribunaloj. Junie de 2008 ankoraŭ restas tie ĉirkaŭ 270 arestitoj<ref>El País, 13a de junio 2008, "El Supremo acelera el fin de Guantánamo"</ref>. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Malliberejo de Guantanamo| ]] [[Kategorio:Politiko de Usono]] [[Kategorio:Malliberejoj|Guantanamo]] [[Kategorio:Provinco Guantanamo]] [[Kategorio:Homaj rajtoj en Usono]] [[Kategorio:Militkrimoj]] 9g4b781k831sswc2yeymckyd6yadevf Taverno 0 251499 9419013 9073483 2026-07-02T18:27:20Z Sj1mor 12103 9419013 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cheret, Jules - Taverne Olympia (pl 217).jpg|eta|maldekstra|200ra|Afiŝo pri franca luksa taverno el la 19-a jarcento.]]{{Informkesto organizaĵo}} '''Taverno''' (de la [[latina lingvo|latina]] ''taberna'') estas [[drinkejo]] aŭ popola [[restoracio]]<ref>''Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2005'', p. 1137. ''PIV 1977'' tamen priskribas tavernon ankoraŭ kiel "Pli-malpli luksa drinkejo, kie oni povas ankaŭ manĝi".</ref>. La signifo de la termino tamen multe diferencas de regiono al regiono. Ofte temas pri simpla populara esprimo; ofte la vorto estas leĝe priskribita kaj difinas kiajn trinkaĵojn kaj/aŭ manĝaĵojn oni povas akiri tie, aŭ kiu rajtas viziti ĝin. Ekzemple en [[Kebekio]] ĝis 1988 taverno estis drinkejo rezervita por viroj<ref>Radio-Canada.ca. ''[http://www.radio-canada.ca/regions/Quebec/nouvelles/200304/06/002-josdion.shtml La plus vieille taverne de Québec passe le cap des 70 ans]''. {{dato|6|aprilo|2003}}.</ref>. En [[Flandrio]] taverno estas luksa trinkejo, kie eblas ankaŭ manĝi. En iuj regionoj taverno estas esprimo por mizera drinkejo, mizera restoracio, kie plejparte kunvenas [[fiŝkaptado|fiŝkaptistoj]] aŭ [[velado|velistoj]]. La atmosfero kaj menuo de de tiaj tavernoj estas celitaj por fiŝkaptistoj kaj velistoj, ne por turistoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Portalo Nutrado kaj gastronomio}} {{Projektoj|ReVo=tavern}} [[Kategorio:Gastronomio]] [[Kategorio:Trinkejoj]] [[Kategorio:Manĝejoj]] 47c6k0kzxuk04owv0jm73wb8jasycju Karlskoga 0 257160 9419080 8264137 2026-07-02T19:12:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419080 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |ŝtato = [[Svedio]] |provinco = [[Örebro län]] |departemento = [[Värmland]] |titolo de departemento = Historia provinco |komunumo = [[Karlskoga (komunumo)|Karlskoga]] |regiono-ISO = SE-T |situo sur mapo2 = Svedio |urborajto = 1940 |tel = (+46) 586 }} '''Karlskoga''' estas urbo en la [[Svedio|sveda]] provinco [[Örebro län]] kaj la historia provinco [[Värmland]]. La urbo estas la centro de [[Karlskoga (komunumo)|samnoma komunumo]] kaj laŭ la areo estas la dua plej granda urbo de la historia provinco [[Värmland]]: Tion tamen ne kaŭzas aparte multaj loĝantoj, sed domoj konstruitaj aparte dise. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj. == Ekonomio == La plej granda ekonomia branĉo ekde la fondiĝo de la loĝloko estas la produktado de armiloj. Elektinte la lokon de la armiloproduktejoj oni atentis preni lokon aparte for de la marbordoj kaj protektite de vastaj arbaroj, por ke eventualaj malamikaj armeoj havu laŭeble multe da problemoj per aviadiloj kaj bomboj trafi ĝin. Meze de la 20-a jarcento la loĝloko ricevis urbajn rajtojn. La fino de la [[Malvarma Milito]] dum la jaroj [[1989]] ĝis [[1991]] kaj la sekva malpligraviĝo de la armiloprodukta industrio kaŭzis, ke la enloĝantaro malkreskis de proksimume 40.000 dum la jaro 1970 ĝis malpli ol 30.000 nun. == Alfred Nobel == [[Dosiero:Karlskoga-church-2008.jpg|250px|eta|{{centre|la preĝejo de Karlskoga}}]] La plej fama posedinto de la armila fabriko "Bofors" de Karlskoga de la jaro 1894 ĝis sia morto dum 1896 estis [[Alfred Nobel]], kiu tiam vivis en la vilao "Björkborn" en la urbo. Kvankam li mortis en sia vilao en [[Sanremo]], [[Italio]] kaj krome ankaŭ havis domon en [[Parizo]], [[Francio]], lia ĉefa loĝloko konsideriĝis la vilao en Karlskoga. Tial oni ĉi-tie leĝe registris lian faman [[testamento]]n, kiun li skribis en Parizo dum 1895 kaj kiu poste ebligis la kreon de la [[Nobel-premio]]. == Rilato al Esperanto == Inter 14.6.1947-1.7.1947 Karlskoga Esperanto-Societo "La Aglo" okazigis aranĝon "Verdaj Semajnoj en Karlskoga" kun rondvojaĝoj kaj festo de Sankta Johano. Eble ĝuste por spiti al la urba renomo esti centro de armiloj, [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]] dum somero [[1991]] organizis sian [[47-a IJK|47-an]] [[Internacia Junulara Kongreso|Internacian Junularan Kongreson]] en la urbo. == Partneraj urboj == Pri la partneraj urboj de Karlskoga vidu la paĝon pri la [[Karlskoga (komunumo)|samnoma komunumo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Karlskoga|Karlskoga}} * [http://www.karlskoga.se/ oficiala retejo de la komunumo kaj urbo <small>(en la sveda)</small>] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210226070759/http://www.karlskoga.se/ |date=2021-02-26 }} == Fontoj == * En la postlasaĵo de la ĉeĥa esperantisto [[Zdeněk Hršel]] estis trovitaj dokumentoj pri lia partopreno en "Verdaj Semajnoj de Karlskoga" (invitletero, vizo, programo) [[Kategorio:Urboj de Svedio]] [[Kategorio:Vermlando]] i96zjr6kaxqvipwyenuse8e844hjsmv Kategorio:KDE 14 258074 9418948 6894418 2026-07-02T17:00:16Z Too Classy for This World 222556 9418948 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio|KDE}}[[Dosiero:KDE logo (2).svg|dekstra|100px|Logo de KDE]]<br /><br /> {{PliPri}} {{-}} [[Kategorio:Grafikaj uzulinterfacoj]] [[Kategorio:X Window System]] [[Kategorio:Libera programaro]] [[Kategorio:Programaro de Unikso-similaj sistemoj]] it3g5582maadc9bruxacv7aj6zhpscb Katrin Heß 0 259339 9419256 8868703 2026-07-03T01:59:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:1LIVE Krone 2015-3106.jpg|eta|Katrin Heß]] '''Katrin HEß''' (naskiĝis la [[26-a de junio]] [[1985]]) estas [[Germanio|germana]] [[aktoro|aktorino]]. Post sia trejnado ŝi ekaktoris en [[Kolonjo]]. Jam konata por la publiko ŝi iĝis Cathrina post la ludado de la rolo de Judith Hajedörp en la ĉiutaga germana televidiserio ''Malpermesita amo''. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.neanderstraße.de/HessKatrin/seite1.html Katrin Heß’ Agenturprofil] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080913185336/http://www.neanderstrasse.de/HessKatrin/seite1.html |date=2008-09-13 }} * [https://web.archive.org/web/20110927000000/http://www.daserste.de/verboteneliebe/darsteller_dyn~darsteller,757~cm.asp Katrin Heß en ''Verbotene Liebe''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hess, Katrin}} [[Kategorio:Germanaj aktoroj]] 1ffzpb56sgwvon2xy95bc0d2dudg9rk Kipao 0 264582 9419343 8824264 2026-07-03T07:08:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419343 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kippa_judentum.JPG|eta|{{centre|vertoĉapo}}]] '''Kipao''', kutime nomita '''vertoĉapo''' en esperanto (vidu PIV), ({{lang-he|כִּפָּה}}, ''Kipa'' aŭ ''Kipah'', plurale ''Kipot'', {{lang-yi|יאַרמלקע}}, jarmulke aŭ {{lang|yi|קאפל}}, Kapel) estas tradicia [[ĉapo]], kiun viraj [[judismo|judoj]] kutimas porti aparte dum la plenumo de religiaj [[rito]]j. [[Dosiero:YarmulkeAndMenorah.jpg|eta|maldekstra|{{centre|vertoĉapo kaj la tradicia juda sepbraka kandelingo "Menora"}}]] Temas pri malgranda cirkla peco de [[ŝtofo]] aŭ foje [[ledo]], kiu povas esti riĉe ornamita kaj kovras la malantaŭan parton de la kapo. Ofte kipaoj estas fiksitaj al la hararo per metala fiksigilo. Portado de la kipao estas kutima dum ĉiu speco de preĝoj, sed ankaŭ krome dum ĉiaspecaj vizitoj de judaj religiaj lokoj kiel [[sinagogo]]j aŭ [[juda tombejo|judaj tombejoj]]. Multaj [[ortodoksa judismo|ortodoksaj judoj]] ankaŭ portas kipaon dum la ĉiutaga vivo, tamen ne dum dormado. == Vidu ankaŭ == * [[Juda ĉapelo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.liberale-juden.de/cms/index.php?id=69 paĝoj de asocio de liberalaj judoj pri kipaoj (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080606075418/http://www.liberale-juden.de/cms/index.php?id=69 |date=2008-06-06 }} * [http://www.kippa.de german- kaj anglalingva retejo (kaj retvendejo) aparte pri kipaoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100823083345/http://www.kippa.de/ |date=2010-08-23 }} [[Kategorio:Judismo]] [[Kategorio:Kapvestoj]] [[Kategorio:Vesteroj]] iwhljezlngjysd9s3w6xh6orqfe1ktf Karakula ŝafo 0 266880 9418932 8263491 2026-07-02T16:42:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418932 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Karakul_sheep_in_Akron_Zoo.jpg|eta|Karakulo]] La '''karakulo''' estas [[stepo|stepa]] raso de [[ŝafo]], origine hejma en [[Uzbekio]] - ĝia nomo aludas al la uzbekia urbo [[Karakulo]]. [[Rusio]], [[Afganio]] kaj [[Namibio]] estas ĉefaj landoj bredantaj tiun ŝafrason<ref name="OKState"> {{Citaĵo el la reto|url=http://www.ansi.okstate.edu/breeds/sheep/karakul/|titolo=Karakul|alirdato=2009-04-17|verko=Breeds of Livestock|eldoninto=[[Oklahoma Ŝtata Universitato]], Dept. of Animal Science}}</ref>. [[Dosiero:102 0198 Karakul3.jpg|eta|220x220px|Nigra karakulŝafido el Namibio]] Uzataj estas ĉefe la [[viando]], la [[felo]], precipe de junjaj ŝafidoj, la [[lano]] kaj, de la [[araboj]] kaj judoj, la graso de la vosto. La gusto de la viando estas priskribata kiel ĉasbestaĵsimila kaj tre grasmalriĉa. [[Dosiero:Karakul_black.jpg|eta|Karakulido nigra]][[Dosiero:Karakul_white.jpg|eta|Karakulido blanka]] == Literaturo == * "Breitschwanz-Karakul. Legende und Wirklichkeit", Matter/Schöps/Franke, 1973, 72 paĝoj {{ref-de}} * "Jury Fränkel's Rauchwarenhandbuch", Christian Franke/Johanna Kroll, Rifra-Verlag Murrhardt, 1988 {{ref-de}} * "Karakul Atlas", Dr. Ing. Agr. Eduard Pfeifer, Verlag Cape Times LTD, erschienen 1953, Kapstadt. Ein Handbuch für Pelz- und Schafhändler/-züchter. Jeweils Fotos das lebende Lamm, das abgezogene Fell und das zugerichtete (=gegerbte) Fell für alle Arten der Lockenbildung. {{ref-de}} * "300 Jahre Familie Thorer", 1912; "325 Jahre Familie Thorer", 1937; "350 Jahre Thorer", 1962, ĉiu Leipzig, propra eldonejo {{ref-de}} * "Grundlagen der Karakul-Pelzschafzucht", G. Fröhlich (Hsgr.), Paul Parey Berlin, 1938 {{ref-de}} * "Die Karakulzucht Südwestafrikas und ihre Herdbuchorganisation" aus "Das Pelzgewerbe", Hermelin-Verlag Dr.Paul Schöps, 1967 n-ro. 3, de d-ro. Otfried Villinger, Windhoek. {{ref-de}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20130128080840/http://www.agra.com.na/home.htm Karakulfarmisto en Namibio] {{Ĝermo|uzbekio}} [[Kategorio:Uzbekio]] [[Kategorio:Ŝafoj]] [[Kategorio:Regiono Buĥaro]] 3iy94m25e34f66aeqrdixlyjlvjx70s Stigmato 0 274197 9418858 9028363 2026-07-02T13:56:21Z LilyKitty 25129 de supernaturo kaj miraklo 9418858 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Carbonero VA.jpg|eta|dekstra|250ra|Stigmatoj de [[Kristo]].]] '''Stigmato''' - neforigebla marko lasita de vundo, ofte sanganta, sur haŭto de manoj kaj piedoj kaj flanko, (el la greka ''stigma'' = marko), reeĥanta la vundojn kiuj, laŭ la evangeliaj rakontoj, oni kaŭzis en [[Jesuo Kristo]] dum lia pasiono. Rimarkebla indiko pri stigmatoj elstaras en la Evangelio de [[Johano]] (Joh 20,24) kiam li diras al [[Tomaso]], kiu jam rifuzis kredi ke li resurektis kaj aperis al la apostoloj: ''Metu tie ĉi vian fingron kaj rigardu miajn manojn, etendu vian manon, kaj ĝin metu en mian flankon''. Ankaŭ [[apokrifaj evangelioj]] foje aludas al tiuj signoj kiel en la evangelio de Petro. Se en la kristana kulturo, skriba kaj liturgia, tre frue aperis la reeĥo al la stigmatoj, pentre ili signaliĝas ne antaŭ la 6-a jarcento kiel en la baziliko de Sankta Sabina en Romo, kie la tri kondamnitoj estas prezentataj kun la najloj stigmatizantaj la manojn, ne pendantaj tamen, sed kun la piedoj terapogitaj. La sama vorto estis uzata de [[Paŭlo el Tarso]] en Gal 6,17: ''Mi portas la stigmatojn (greke ''stigmata'') de Sinjoro Jesuo en mia korpo'', eble laŭ metafora senco indikante la suferojn de la persekutoj kaj la ricevitajn batojn kiuj eble lasis signojn en lia korpo. Sed la vorto havus nur filologian altiron se la historio kaj kronikoj ne konus personojn vunditajn samloke kaj sammaniere kvazaŭ identiĝantaj al la modelo: stigmatizitaj, do, sen konstateblaj fizikaj kaŭzoj. Kaj la fenomeno konstatas jam tra ok jarcentoj, de kiam unue en [[Francisko el Asizo]] (1224) ties kunfratoj rimarkis la karakterizajn signojn. == Esplorado == '''Ĉu naturaj signoj aŭ supernaturaj?''' La eksplikoj de la fenomeno generis, eĉ inter la kristanoj, akrajn debatojn inter tiuj kiuj vidas konatajn aŭ nekonatajn patologiojn kaj tiuj kiuj emas vidi supernaturaĵojn, do inter superstiĉo kaj adorado. La katolika eklezio mem, same kiel en la kazo de la [[Torina Mortotuko]], neniam klare difinis la naturon de la stigmatizado, sin limigante esplori, eĉ science, unuope sur uloj ĝin portantaj. Eĉ la kanonizado de la stigmatizito ne estas klara kaj eksplicita deklaro pri la supernatura origino de la fenomeno: kanonizado estas prefere deklaro pri manko de subjektiva malhonesteco. Kazoj de evidentigitaj mistifikoj ĉi tie ne interesas. Laŭ komuna eklezia doktrino, sciencisto (katolika aŭ nekatolika) povas konstati kaj trovi naturajn eksplikojn pri la fenomeno: ekzemple, la forta religia enmergiĝo en la medito pri la pasiono de Jesuo (kio tamen, ne ĉiam okazas) povus favori somatizojn de la imagitaj vundoj; povas ankaŭ konstati nenion patologian en psikismo sana kaj realista kaj ekvilibra; sed eĉ en tiu kazo scienco kaj sciencisto ne rajtas kredi konstati supernaturajn eventojn ĉar tiuj ĉi estas koneblaj per aliaj principoj kaj sci-fontoj. '''La kazoj plej rimarkindaj inter plurcentoj da tiaj'''. Hodiaŭ tiaj korpaj surfacaĵoj estas ekzamenataj, eĉ de kompetentuloj flanke de la [[Romkatolika Eklezio]], kaj por certiĝi pri la religia sinteno kaj por provi malkovri eventualajn psikajn meĥanismojn kiuj povus generi la fenomenon. La Katolika Eklezio estas aparte interesita ĉar la stigmata fenomeno kreiĝas, laŭ komuna opinio, nur inter ĝiaj fideluloj. '''Patro Pio''' La Katolika Eklezio ĵus sanktodeklaris Patron Pion el Pieltrelcina, do ekskludante en li subjektivan trompon kaj inklinigante konsideri [[supernaturo|supernaturajn]] liajn stigmatojn, kiuj daŭris en lia korpo laŭ plurdekoj da jaroj. Sed ne ĉiuj konsentis antaŭe kaj poste kun tiu pozicio. Fakte, se citi ekzemplon, itala historiverkisto Sergio Luzzatto en ĵusa libra publikaĵo (Padre Pio. Miracoli e politica nell'Italia del Novecento (2007) kredis trovi, rilate la stigmatojn de Patro Pio, atestojn pri akiro kaj uzado de acido el familio de fenoloj, kiun li interpretis kiel ilo por “helpi” kaj pli daŭrigi la efikon “vundan” de la stigmataj signoj. Sed al tiu suspekto de S. Luzzatto oni kontraŭrimarkigis ke vere Patro Pio laŭkelke da tempo uzis tian acidon sed kiel kuracilan helpon avantaĝe de siaj novicoj, pri kies edukiĝo li estis ŝarĝita laŭ kelkaj jaroj (Tiun uzon li lernis kiel adepto al sanitara servo dum la unua monda milito); sed la homo estis, pro suspekto kaj pro la tro evidenta ekstraordinareco de la fenomeno, kontrolita kaj pedante observita kaj longatempe senigita de ĉio... sed la stigmatoj restis en siaj lokoj ĉiam laŭ plurjadekoj. La historiisto memorigas ankaŭ la takson, pri tiu stigmatizito, de fransciskano Aŭgusteno ''Gemelli'', jam kreinto de la Katolika Universitato de Milano, kaj multe estimata ĉe la supera ekleziaj aŭtoritatoj pro lia profesio kiel psikologo kaj eseoj pri la mistikaj fenomenoj. A. Gemelli estis invitita de tiuj aŭtoritatuloj kontakte esplori pri la fenomenoj en Patro Pio, kaj fine tiel taksis la homon “psikopata, memdanĝera kaj trompema". Pri la tuta afero, tamen, oni notas ke A. Gemelli alproksimiĝis, jes, al Patro Pio printempe 1923, sed tiu ĉi, obeante al la ordonoj de siaj superuloj absolute malpermesantaj ke li montru al iu ajn la stigmatajn signojn, rifuzis kaj pretendis ke A. Gemelli alpaŝu laŭ ĥierarkia vojo kiun Gemelli ne observis pro manko de enŝarĝanta skribo. Do, Gemelli neniel ekzamenis kaj ne plu renkontis Patron Pion, kaj formulis juĝon tro rapide kaj fontigis konvinkon, ke la rifuzo de la fratulo estis pruvo de lia trompemo. Vidu Controstoria di padre Pio (M. Guarino - 2002). Lia “ekzameno”, sena je valoro el si mem, estis krome senigita je tio pro aliaj ekzamenoj fare de aliaj diagnostikuloj kaj super ĉio de la longa kaj detalega kanona proceso. '''Alia fama stigmatito estas Tereza Neumann''', germana kamparanino normale religiema, kiu jam dudeksesjariĝanta vidis aperi en siaj manoj la signojn de la pasiono de Jesuo. Ek de 1926 ĉiun ĵaŭdon ĝis la dekkvina de la sekva vendredo, tiu juna kamparanino konstatis melfermiĝon de tiuj misteraj vundoj kiuj poste tute fermiĝis, kaj tio daŭris ĝis la tago de ŝia morto. La afero impresis multe, precipe pro la nekredebla kvanto da sango elfluanta el la vundoj. Evento eĉ pli impresa estis tiu de la sinnutrado ĉar dum 36 jaroj ŝi sin vivtenis, krom per la eŭkaristia korpo, nur per iom da vino kaj pano, kvankam la pena kampara laboro kaj doma kaj eksterdoma mastrumado. Tereza estis kontrolita kaj observita kaj ekzamenita milmaniere, aparte de religiaj aŭtoritatuloj, kaj oni konstatis nur ŝian simplan devotecon kaj nefieron pro ŝiaj stigmatoj. == Stigmatoj kaj la Katolika Eklezio == Kia la juĝo de la [[Katolika Eklezio]] pri tiuj vundoj sur la korpo? La stigmatoj kaj aliaj similaj vundoj en la korpo de reliegiema homo, se ekskludi trompon kaj ĉiuspecajn misinformojn, povas esti efekto natura kaj efekto supranara. El si mem, ili ne povas esti signo de sankteco kiu dedukteblas el alio. Nur kunlige kun aliaj kriterioj, la stigmatoj povas esti juĝataj supernature originitaj. Vidu “Rossana Brichetti Messori, Il Timone, n. 121, pag. 56, Marto 2013." == Kelkaj konataj stigmatitoj == * [[Sankta Francisko el Asizo]] * [[Katarina de Sieno]] * [[Sankta Margareta de Hungario]] * [[Tereza el Avilo]] * [[Johano de la Kruco]] * [[Gema Galgani]] * [[Faustyna Kowalska]] * [[Pio el Pietrelcina]] * [[Sankta Paŭlo]] (konsiderata) == Vidu ankaŭ == * [[Miraklo]] * [[Socia stigmato]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=stigmat}} * [http://www.newadvent.org/cathen/14294b.htm Rekonitaj stigmatitoj] [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Katolikismo]] 38uvbjs35vvsglz76basmmac7ap0n1x Kapitolo de Havano 0 276092 9418918 9045936 2026-07-02T16:15:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418918 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = CU-03 |tersituo = Centra Havano/Malnova Havano |zomo = 13 }} [[Dosiero:Salón de Pasos Perdidos, El Capitolio, Havana.jpg|eta|150px|Salono de la Perditaj Paŝoj]] La '''Havana Kapitolo''' en la hispana lingvo '''{{lang|es|Capitolio Nacional de La Habana}}''' estas elstara konstruaĵo konstruata en [[1929]] de la arkitekto [[Eugenio Raynieri Piedra]] destinita al la gastigado de la sidejo de la du Ĉambroj de la [[Kongreso]] aŭ leĝdona organismo de la [[Kubo|Kuba]] [[Respubliko]]. Situanta en la centro de la [[ĉefurbo]] de la lando, [[Havano]], inter la stratoj Prado, Dragones, Industria kaj San José, ĝi markas la kilometran komencon de la stratoj de la lando kaj post la triumfo de la [[kastrisma revolucio]], kiam la Kongreso estis disigita, ĝi fariĝis la sidejo de la Ministerio kiu okupiĝas pri Kongresejoj kaj Ekspoziciejoj. Malferma al la publiko, ĝi estas unu el la turismaj lokoj plej vizitataj de la urbo. La Kapitolo estas la dua plej alta pinto en Havano post la monumento al [[José Martí]] kiu troviĝas en la [[Placo de la Revolucio]]. == Legendo == Oni diras ke en la ''Salono de la Perditaj Paŝoj'' estas fantomo — la spirito de Clemente Vázquez Bello kiu pereis pro atenco kontraŭ lia regado fare de la [[Gerardo Machado|kontraŭ-machada]] opozicio en septembro [[1932]]. Laŭ la legendo tiu fantomo promenas ĉiunokte. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{es}} [http://www.capitolio.cu/ capitolio.cu La Havana Kapitolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070608161145/http://www.capitolio.cu/ |date=2007-06-08 }} * [http://www.juanperez.com/capitolio.html Capitolio de La Habana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070603233612/http://www.juanperez.com/capitolio.html |date=2007-06-03 }} * [http://www.nnc.cubaweb.cu/historia/historia26.htm El Capitolio: Un emporio en La Habana ''de Pedro Quiroga''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070509033014/http://www.nnc.cubaweb.cu/historia/historia26.htm |date=2007-05-09 }} * [http://www.dtcuba.com/ShowReport.aspx?c=51 El Capitolio: Símbolo de la arquitectura en La Habana (artikolo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180323163135/http://www.dtcuba.com/ShowReport.aspx?c=51 |date=2018-03-23 }} == Bildoj == <gallery> Image:Cupola Capitolio.jpg|Interne de la kupolo Image:Jupiter Capitolio.jpg|La giganta ''Statuo de la Respubliko'' Image:Diamond Capitolio.jpg|repliko de la diamanto kiu markas la kilometron 0 ekde la Kapitolo image:El Capitolio.jpg|Kapitolio </gallery> {{DEFAŬLTORDIGO:Kapitolio, Havana}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Havano]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1929]] jfk2l680rg8i8rm8f80lpngv00p1qro Esploro pri Aragona Filologio 0 276878 9419139 9346050 2026-07-02T20:44:44Z Too Classy for This World 222556 9419139 wikitext text/x-wiki {{Informkesto akademio | emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |bildo={{#property:P18}} |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--jen koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=ES |zomo= |fondodato= |urbo= |nombro de studentoj={{unuo|}} |nombro de kunlaborantoj={{unuo|}} |el tio profesoroj= }} La '''Esploro pri Aragona Filologio''' (EFA, aragone ''Estudio de Filolochía Aragonesa''), kiu funkciis dum la unuaj 19 jaroj post sia starigo sub la registrita varmarko ''Academia de l'Aragonés'' (ACAR, aragone ''Akademio de la Aragona''), estas kultura [[asocio]] kreata la [[15-a de julio]] [[2006]] dum la ''II Congreso de l'Aragonés'' (dua [[kongreso]] de la aragona) kun la celo funkcii kiel la lingva aŭtoritato de la aragona [[lingvo]]. Nuntempe ĝi ne estas oficiale agnoskata de la registaro de [[Aragono]] ([[Hispanio]]). Kelkaj el la laboraĵoj de la akademio konsistas el la formulado de ortografiaj, gramatikaj kaj fonetikaj leĝoj por normigi ĉiujn variantojn de la aragona, intencante normigi la lingvon, sed defendante samptempe la [[dialekto]]jn de la lingvo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.academiadelaragones.org/ Oficiala Hejmpaĝo de la Akademio de la Aragona Lingvo] [[Kategorio:Lingvoj de Hispanio]] [[Kategorio:Akademioj]] hnzwgilgp31a38h5ffc1x1flwaq5f3g Bakaĵo 0 281425 9419007 9121110 2026-07-02T18:25:28Z Sj1mor 12103 9419007 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Koekjestrommel open.jpg|eta|<center>[[biskvito]]j]] [[Dosiero:Coconut tart 1119164325.jpg|eta|<center>[[kokoso|kokosaj]] [[torto|tortetoj]]]] '''Bakaĵo''' en la ĉiutaga lingvaĵo estas [[manĝaĵo]]j el [[faruno|faruna]] [[pasto]], kiuj aŭ estas bakitaj sur metala tabulo, krado respektive en specifa formo en [[forno]] aŭ estas frititaj en varmega [[graso]]. Principe diferencatas dolĉaj kaj salaj bakaĵoj: Dolĉaj bakaĵoj kiel ekzemple [[biskvito]]j (respektive ''keksoj''), [[kuko]]j aŭ [[torto]]j. La kuirado de dolĉaj bakaĵoj aŭ dolĉaĵoj estas tipaj en diversaj regionoj kiel montro de la popola kuirarto. En [[Hispanio]], ĉefe en la sudo, oni heredis receptojn kaj stilmanieron kuiri dolĉaĵojn el la [[araboj]], kiuj uzis abunde [[mielo]]n kaj [[migdalo]]jn kiel ingrediencojn por ties dolĉaĵoj. Inter la nedolĉaj bakaĵoj estas ekzemple [[pano]]j, [[bulko]]j aŭ [[breco]]j, sed ankaŭ iuj nedolĉaj specoj de kukoj kiel la francaj ''quiches'', pasta bazo kaj supro el ekzemple pecoj de cepo, de lardo respektive ŝinko kaj [[acidkremo]], aŭ iuj specoj de la britaj ''pies'', kukoj el sala pasto farĉitaj per diversaj specoj de viandoj kaj/aŭ legomoj aŭ la hispanaj ''empanadas'' plej tipe el [[Galegio]], kiuj enhavas fiŝpecojn (ĉefe [[moruo]]), legomojn ktp. [[Pico]]j estas speciala variaĵo de pasta bazo kun supro el tomata pasto, fromaĝo kaj viandaĵoj, legomoj kaj/aŭ herboj, veninta el la itala kuirarto. Tre similas la pastaĵoj "Lahmacun" el la turka kuirarto aŭ "Okonomijaki" el la japana kuirarto. Nomeblus multaj pliaj ekzemploj de dolĉaj kaj nedolĉaj bakaĵoj el pliaj kulturoj. == Bakaĵoj == {{Projektoj}} * [[Foliigita pasto]] * [[Foliopasto]] * [[Foliopasto (fermentŝvelita)]] * [[Murbo]] * [[Strudelo]] == Citaĵoj el la [[Proverbaro Esperanta]] == Citaĵoj el la [[Proverbaro Esperanta]] pri la temo de bakaĵoj estas {{Citaĵo|Pli bone pano sen butero, ol dolĉa kuko sen libero. }} {{Citaĵo|Vivi inter forno hejtita kaj tablo kovrita, kiel kuko en butero. }} {{Citaĵo|Vivi kiel kuko en butero.}} == Vidu ankaŭ == * [[Panbakejo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Pastries|ReVo=bak.0ajxo}} * [http://www.angelfire.com/la2/gelupoj/kvafjordtorto.html esperantlingva recepto por "kvafjordtorto" - kukaĵo de la komunumo Kvæfjord en norda Norvegio] * [http://www.freeweb.hu/eventoj/steb/vortaroj/bakado/art/vortaro.html vortaro esperanta (kun aldonaj germanaj ekvivalentoj) pri kukobakado]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://eo.wikibooks.org/wiki/Kuirlibro:Receptoj#kukoj receptoj pri kukoj el kuirlibro de la vikipedia projekto "vikilibroj"] [[Kategorio:Bakaĵoj| ]] eyz05qo8r5ygnebjgnr0baw1dyrczg3 Katedralo de Dia Savinto 0 289130 9419248 9170653 2026-07-03T00:48:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419248 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Katedralo de Dia Savinto | larĝo de informkesto = | dosiero = Ostrava, katedrála Božského Spasitele.JPG | grandeco de dosiero = 300px | priskribo de dosiero = Frunto de la katedralo | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Moravia eklezia provinco|moravia]] | diocezo = [[Diocezo ostrava-opava|Ostrava-Opava]] | unio = | dekanujo = [[Dekanujo Ostrava|Ostrava]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = [[Romkatolika paroĥo Ostrava-Moravia Ostrava|Ostrava&nbsp;–&nbsp;Moravia Ostrava]] | ensemblo = | ŝtato = {{Flago|Ĉeĥio|nomo=jes}} | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Ostrava]], [[Moravia Ostrava]] | latitudo = 49/50/9/N | longitudo = 18/17/21/E | regiono-ISO = CZ-MO | zomo = 16 | ŝanĝebla mapo = Centra Ostrava/Ostrava | konsekro = [[16-an de julio]] [[1897]] | konsekrinto = [[Theodor Kohn]] | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = [[novrenesanco]] | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = 4 000 homoj | konstruado = [[1883]]-[[1888]] | longo = 68 m | larĝo = | alto = 67 m (turoj) | lokigo de altaro = | materialo = | adreso = | ttt = | commons = Category:Katedrála Božského Spasitele }} {{Galerio |larĝo =300px |titolo =Bildoj de Katedralo de Dia Savinto |pozicio =right |fono =#FF7F50 |bordero =#00008B |Dosiero:Ostrava, Bazilika Božského spasitele - zadní pohled na hlavní loď.JPG|Vido al la malantaŭa navo de la katedralo |Dosiero:Ostrava, Bazilika Božského spasitele - věže.JPG|Vido al turoj |Dosiero:Stavební plán baziliky Božského Spasitele.jpg|Konstruplanoj de la baziliko de Dia Savinto |Dosiero:Katedrála Božského Spasitele.jpg|Vido al la katedralo kaj ties ĉirkaŭaĵo |Dosiero:Katedrala Bozskeho Spasitele.JPG|La interno de katedralo }} '''[[Katedralo]] de Dia Savinto''' (antaŭe '''Baziliko de Dia Savinto''') estas ĉefa [[preĝejo]] de [[Ostrava-opava diocezo]]. Ĝi troviĝas en [[Moravia Ostrava]] meze de [[Placo de Msgre. Šrámek]] kaj ĝi estas la dua plej granda preĝejo en Moravio, tuj post [[Baziliko de Ĉieliro de Sankta Maria kaj sanktaj Cirilo kaj Metodo|velehrada baziliko]]. Konstruita ĝi estis en la jaroj [[1883]]-[[1888]] en [[novrenesanco|novrenesanca]] stilo laŭ planoj de [[Gustav Meretta]], la konstruadon direktis ostrava arkitekto [[Clemens Hladisch]] kaj la internan ornamaĵon proponis [[Max von Ferstel]]. Solenan [[konsekro]]n faris olomouca ĉefepiskopo [[Theodor Kohn]] la [[16-an de julio]] [[1897]]. La katedrala preĝejo ĝi estas de establo de la [[Ostrava-opava diocezo]], kiu okazis la [[30-an de majo]] [[1996]]. == La konstruaĵo == La konstruaĵo de katedralo estas [[navo|trinava]] kun finita duonronda [[absido]]. La ĉefa navo estas 14 metrojn larĝa kaj 22 metrojn alta, la flankaj navoj estas 7 metrojn larĝaj kaj 10 metrojn altaj. La suma longeco de konstruaĵo estas 68 metrojn. Super la katedralo elstaras du simetriaj fruntaj turoj altaj 67 metrojn. La interno estas por 4000 homoj, tial la katedralo estas la dua plej granda sakrala konstruaĵo en Moravio (tuj post la baziliko en [[Velehrad]]). En alteco de la flankaj navoj troviĝas triparta [[kornico]], kiun portas dek du libere starantaj kolonoj de iona stilo el sabloŝtono. Volbo de la ĉefa navo estas dividita de [[pilastro]]j en korinta stilo. == Historio == La [[23-an de majo]] [[1871]] la urba konsilantaro decidis pri intenco de la konstruado de la nova paroĥa preĝejo, kiu anstataŭigus jam ne taŭgantan [[preĝejo de sankta Venceslao (Ostrava)|preĝejon de sankta Venceslao]]. Tiu parte ne prenis senĉese plinombriĝantan nombron de kredantoj kaj parte ĝi ne taŭgis al oficejaj postuloj por publikaj konstruaĵoj. Post kontraŭincendia kontrolo la [[2-an de januaro]] [[1882]] elvokis la distrikta hetmanujo en [[Místek]] la reprezentantojn de urbo, por ke ili komencu la konstruadon de la nova preĝejo. La reprezentantaro poste dum sia kunsido la [[5-an de oktobro]] [[1882]] elparolis konsenton kun la konstruado de la nova paroĥa preĝejo. La solenan ekfoson de la fundamentoj faris urbestro [[Anton Lux]] kaj paroĥestro Josef Spurný la [[4-an de oktobro]] [[1883]], en la tago de [[nomtago]] de imperiestro. Alteco de [[kredito]], kiuj pezigis la municipan kason, gvidis al kritiko de laboro de Lux. Kiam en oktobro de 1885 estis pritraktita nova pruntepreno por la konstruado, la reprezentantoj de urbo stariĝis kontraŭ la urbestro kaj la postulon por la kredito ili rifuzis. Krom tio ili realigis kontrolon de la kontoj de konstruado. Sed tio ne estis akceptita kaj Lux en sia oficejo pludaŭris ĝis ordinara baloto en julio de 1888. Sed eĉ poste li estis aktiva membro de la preĝeja konkurenca komitato. La preĝejaj konkurencaj komitatoj estis en Moravio establitaj laŭ landaj leĝoj el la jaro 1864 kaj 1874. Temis pri inspektistaj kaj plenum-organoj, kiuj ofte estis mendintoj de projektoj kaj meblaroj de novaj preĝejoj, per kio ili signife intervenadis en ilian finan aspekton. Ili estis validigataj precipe tie, kie en paroĥa asocio estis pli da municipoj. La preĝejo de Dia Savinto tiel devis servi tuj al kvar municipoj, kiuj devis partopreni per proporcia sumo en ties konstruado. Sed tiuj ĉi municipoj klopodis pri propra paroĥa administrado kaj la preĝejo, tial la kontribuoj por la konstruado de la moraviasilezia preĝejo estis ofte kaŭzo de disputo. Plua fluo de financoj estis pli paradoksa. Dum la olomouca ĉefepiskopujo, kiu transprenis patronecon super la preĝejo kaj devis tiel laŭ patrona rajto pagi trionon de kostoj de la konstruado, ĝi pagis nur netutaj 33 mil florenojn, altaj sumoj donis donace judaj entreprenistoj, kiel estis sinjoro Rothschild kaj fratoj Gutmanidoj. La konstruado sume kostis 368 mil florenojn, el tio 33 mil florenoj kostis la internaj reguligoj kaj la meblaro. === Ĉefa altaro === Aŭtoro de la origina ĉefa altaro estis konata viena arkitekto Max von Ferstel. Von Ferstel klopodis harmoniigi la altaron kun la resto de konstruaĵo, tial li proponis novrenesancan arkitekturon kun kvar kolonoj. La kolonoj, ĉe la pinto dekorumitaj per blazonoj de [[Aŭstrio]], [[Moravio]], [[Moravia Ostrava]] kaj [[ĉefepiskopujo de Olomouc]], portis [[plurangulo|poligonan]] [[tamburo]]n kun kapoj de evangelistoj. La tamburon finis reĝa pomo, simbolo de la regado de Kristo super la homaro. Post la dua mondmilito estis decidite pri ŝanĝoj de la interno de preĝejo, kiujn faris praga arkitekto J. Čermák. La origina altaro estis anstataŭigita de nova [[alo|ala]]. Tiu staris sur masivaj marmoraj kruroj. [[Altara tablo]] estis farita el ununura peco de marmoro; kubo de ŝtono devis esti alveturigita eĉ el [[Rumanio]], ĉar la ĉeĥaj ŝtonminejoj ne donis ŝtonojn de tia grandeco. Meze staris [[tabernaklo]] kun [[baldakeno]] farita el kupra orizita lado por altara kruco. Al la publiko la nova interno estis prezentita unuafoje dum noktomeza meso la [[24-an de decembro]] [[1954]]. En la [[1970-aj jaroj|70-aj jaroj]] okazis blankigo de muroj, pro kio pereis la originaj pentraĵoj. Super la altaro estis lokigita plasta skribaĵo ''Kristo venkas, reĝas, regas''. En la [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj]] la dumtempa ofera tablo estis anstataŭigita de marmora. Ties konsekron faris la [[23-an de septembro]] [[1989]] olomouca ĉefepiskopo [[František Vaňák]]. En 1999 estis lokigita sur la ĉefa altaro [[relikvujo]] kun korprestaĵoj de [[Hedvika Silezia|sankta Hedviko Silezia]] kaj nova orizita altara kruco servanta samtempe kiel procesa. === Orgenoj === En la katedralo estas instalitaj duspecaj [[orgeno]]j. La malgrandan konstruis fratoj Riegridoj en la [[1930-aj jaroj|30-aj jaroj]] kaj ĝi servas ĝis hodiaŭ. La grandan konstruis Jan Tuček en la jaroj [[1938]]-[[1939]]. Komplika pneŭmatika [[traktilaro]] estis tre difektema kaj spite al oftaj riparoj la instrumento servis ĉiam nur kelke da jaroj kaj poste ĝi devis esti malfunkciigita. En [[junio de 1995]] venis okazo aĉeti grandan fajfilan orgenon el [[Germanio]] konstruita en 1959 de germana firmao Fúhrer. Tiu havis sume 42 sonantajn registrojn (el tio 10 registrojn langajn), tri [[klavaro (muziko)|klavarojn]] kaj ventkestan mekanikan traktilaron. El la valoro de la orgeno 250&nbsp;000&nbsp;[[Germana marko|markojn]] la episkopujo devis pagi nur dekonon. [[Krnov]]a orgenisto [[Václav Smolka]] en [[septembro de 1998]] konstruis el ĝi novan orgenon. La origina prezo de la projekto estis taksita al 1&nbsp;350&nbsp;000&nbsp;[[kronoj ĉeĥaj|Kĉ]], la fina sumo faris 2&nbsp;240&nbsp;000&nbsp;Kĉ. Pluaj 560&nbsp;000&nbsp;Kĉ kostis la ceteraj enspezoj, kiel importo de la orgeno, reguligoj de [[ĥoro|ĥorejo]] ktp. == Referencoj == {{Portalo Ostrava}} {{Projektoj}} * Katedralo de Dia Savinto, ISBN 80-86157-08-3 * [http://www.hrady.cz/index.php?OID=3239 Konciza artikolo en www.hrady.cz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927000216/http://www.hrady.cz/index.php?OID=3239 |date=2007-09-27 }} * [http://www.volny.cz/l.seibert/katedrala.htm Orgeno en katedralo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090803090513/http://www.volny.cz/l.seibert/katedrala.htm |date=2009-08-03 }} == Eksteraj ligiloj == * [http://ostravablog.cz/foto/monumentalni-katedrala-bozskeho-spasitele/ Monumenta katedralo de Dia Savinto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081227081715/http://ostravablog.cz/foto/monumentalni-katedrala-bozskeho-spasitele/ |date=2008-12-27 }} <!-- [[Kategorio:Kirkoj de Ostrava-opava diocezo|Dia Savinto]]--> [[Kategorio:Moravia Ostrava]] [[Kategorio:Preĝejoj en Ostrava|Dia Savinto]] [[Kategorio:Novrenesancaj preĝejoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en distrikto Ostrava-urbo]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1880-1889]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1889]] [[Kategorio:Romkatolikaj katedraloj en Ĉeĥio]] 2o9ki8fpazy688s2luo4d99kl1r0xry FC Baník Ostrava 0 290943 9419419 9153229 2026-07-03T10:12:00Z Sj1mor 12103 9419419 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = FC Baník Ostrava | dosiero = [[Dosiero:Baník Ostrava.jpg|140px]] | plena nomo = FC Baník Ostrava | kromnomo = Baníček | fondita = [[1922]] | stadiono = [[Bazaly]]<br /> [[Ostrava]] | kapacito = 17&nbsp;372 | prezidanto = Petr Šafarčík | trejnisto = Radomír Korytář | manaĝero = | sezono = 2022/23 | pozicio = 11-a loko | ligo = 1-a ligo de la [[Ĉeĥia Futbala Asocio]] | antaŭa sezono = | ttt = www.fcb.cz | modelo de maldekstra brako1=_nike 2010 blue|modelo de korpo1=_nike 2010 blue|modelo de dekstra brako1=_nike 2010 blue| maldekstra brako1=FFFFFF|korpo1=FFFFFF|dekstra brako1=FFFFFF|ŝorto1=FFFFFF|ŝtrumpoj1=FFFFFF| modelo de maldekstra brako2=_nike 2010 white|modelo de korpo2=_nike 2010 round collar white|modelo de dekstra brako2=_nike 2010 white| maldekstra brako2=155A9B|korpo2=155A9B|dekstra brako2=155A9B|ŝorto2=155A9B|ŝtrumpoj2=155A9B| }} [[Dosiero:Ostrava, FC Baník 1.jpg|dekstra|eta|250px|Stadiono de FC Baník Ostrava.]] [[Dosiero:Ostrava, FC Baník 2.jpg|dekstra|eta|250px|Stadiono de FC Baník Ostrava.]] '''FC Baník Ostrava''' (mallongigite '''FCB''') estas [[ostrava]] [[futbalo|futbala]] klubo, kies plej bona vira teamo ludas en la unua futbala ligo de la [[Ĉeĥia Futbala Asocio]]. == Historio == Baník estiĝis en la jaro [[1922]] kaj en la komencoj ĝi havis eĉ ne sian propran ludejon. Ekde la jaro 1935 la futbalistoj ludis en Stará střelnice (''Malnova pafekzercejo'') kaj en la jaro [[1959]] la klubo transloĝiĝis en sian nuna stadionon - en [[Bazaly]]. Urbo Ostrava planas, ke la klubo estus transloĝiĝonta post konstruo de nova urba futbala stadiono ĝis [[Svinov (Ostrava)|Svinov]]. En la postmilita periodo la klubo sole dufoje descendis ĝis la 2-a ligo. Post [[Slavia Praha]] Baník Ostrava estas do la dua unualiga teamo, kiu en la plej supera konkurso persistis plej longe sen interrompo. La plej grandaj sukcesoj de la klubo estas kunigitaj kun nomo de trejnisto [[Evžen Hadamczik]], kiu agadis en Baník ekde la jaro 1978. Dum kvin jaroj sur la pozicio de trejnisto li akiris kun Baník Ostrava sume dufoje majstran titolon, trifoje li konkeris duan pozicion, dufoje li gajnis Ĉeĥan pokalon kaj unufoje Ĉeĥoslovakan pokalon. Pluan alte sukcesan periodon signifis sezono 2003/04, kiam Baník post 23 jaroj denove akiris majstran titolon kaj ĝi estis en finalo de ČMFS. En la jaro 2005 la klubo gajnis tiun ĉi pokalon. En pluaj sezonoj Baník tro ne sukcesis. == Interesaĵoj == Bierfarejo [[Ostravar]] kunlaborante kun FC Baník ostrava kreis futbalan bieron de la fanoj de Baník. La fanoj elektis nomon de la biero Bazal, malsukcesaj variantoj estis Baníček, Baník aŭ Fajne.<ref>[http://zpravy.idnes.cz/zpr_archiv.asp?c=A090126_224307_zajimavosti_lf Biero Bazal ornamas vizaĝojn de fanoj de Baník]</ref> FCB havas unujn el la plej radikalajn fanojn en Ĉeĥio,<ref>[http://www.radio.cz/cz/clanek/78339 Pli severaj punoj por perfortemulaj sportaj fanoj]</ref> la t.n. Chachary. (legu ''Ĥaĥaroj'' - [[ostrava dialekto]]) La ostravaj urbodomanoj volas konstrui novan futbalan stadionon por 30&nbsp;000&nbsp;spektantoj en [[Svinov (Ostrava)|Svinov]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://fotbalzive.ct24.cz/article.asp?id=8244 |titolo=Stadiono de Baník situos en Ostrava-Svinov |alirdato=2009-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090327035224/http://fotbalzive.ct24.cz/article.asp?id=8244 |arkivdato=2009-03-27 }}</ref> Ekde la [[1-a de julio]] [[2009]] la futbalistojn de Baník post ses jaroj denove vestigas firmao [[Nike]].<ref>[http://moravskoslezsky.denik.cz/fotbal_region/20090526_fotbal_banik_dresy_nike.html Baník ludos denove en trikotoj Nike]</ref> Lerta halfo [[Rudolf Otepka]], kiu ne plu volis agadi en Baník, interkonsentis en partoprenado en [[SK Sigma Olomouc]].<ref>[http://fotbal.idnes.cz/olomouci-se-upsal-otepka-i-brazilec-caihame-fkj-/fotbal.asp?c=A090630_211104_fotbal_par Al Olomouc subskribis sin Otepka kaj brazilano Caihame]</ref> Baník akiris la polan golulon [[Dawid Pietrzkiewicz|Pietrzkiewicz]]-on.<ref>[http://www.sportovninoviny.cz/zpravy/fotbaliste-ostravy-zacali-pripravu-i-s-bolfem/383291 Futbalistoj de Ostrava komencis preparon eĉ kun Bolf]</ref> == Historiaj nomoj == * [[1922]] — '''SK Slezská Ostrava''' (Sportovní klub Slezská Ostrava) (''Sporta klubo Silezia Ostrava'') * [[1945]] — '''SK Ostrava''' (Sportovní klub Ostrava) (''Sporta klubo Ostrava'') * [[1948]] — '''Sokol Trojice Ostrava''' * [[1951]] — '''Sokol OKD Ostrava''' (Sokol Ostravsko-karvinské doly Ostrava) (''Sokol Ostrava-karvina minejoj Ostrava'') * [[1952]] — '''DSO Baník Ostrava''' (Dobrovolná sportovní organizace Baník Ostrava) (''Propravola sporta organizo Baník Ostrava'') * [[1961]] — '''TJ Baník Ostrava''' (Tělovýchovná jednota Baník Ostrava) (''Gimnastika unuo Baník Ostrava'') * [[1970]] — '''TJ Baník Ostrava OKD''' (Tělovýchovná jednota Baník Ostrava Ostravsko-karvinské doly) (''Gimnastika unuo Baník Ostrava Ostrava-karvinaj minejoj'') * [[1990]] — '''FC Baník Ostrava''' (Football Club Baník Ostrava, a.s.) * [[1994]] — '''FC Baník Ostrava Tango''' (Football Club Baník Ostrava Tango, a.s.) * [[1995]] — '''FC Baník Ostrava''' (Football Club Baník Ostrava, a.s.) == Famaj ludantoj == * [[Tomáš Řepka]] * [[Milan Baroš]] * [[Marek Heinz]] * [[Marek Jankulovski]] * [[Jan Laštůvka]] * [[René Bolf]] * [[Libor Sionko]] * [[Tomáš Galásek]] * [[Radoslav Látal]] * [[Václav Svěrkoš]] * [[Pavel Srníček]] * [[Karel Brückner]] * [[Luděk Mikloško]] * [[Zdeněk Pospěch]] * [[Radek Slončík]] * [[Michal Papadopulos]] * [[Marek Čech]] * [[Peter Drozd]] * [[Martin Lukeš]] * [[Maroš Klimpl]] * [[Martin Raška]] * [[Lukáš Magera]] * [[Rudolf Otepka]] == Legendoj de la klubo == * [[Václav Daněk]] * [[Evžen Hadamczik]] * [[Viliam Hýravý]] * [[Jiří Křižák]] * [[Karel Kula]] * [[Verner Lička]] * [[Pavol Michalík]] * [[Luděk Mikloško]] * [[Tomáš Pospíchal]] * [[Libor Radimec]] * [[František Schmucker]] * [[František Valošek]] * [[Rostislav Vojáček]] * [[Miroslav Wiecek]] * [[Petr Samec]] * [[Pavel Srníček]] * [[Zdeněk Rygel]] * [[Zdeněk Šreiner]] == Referencoj kaj notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Ostrava}} * [http://www.fcb.cz/ Oficialaj paĝoj de la klubo] * [http://www.banicek.cz/ Paĝoj de fanoj de la klubo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216081958/http://www.banicek.cz/ |date=2022-02-16 }} * [http://www.chachari.cz/ CHACHARI, oficiala tt-ejo de ULTRAS Baník Ostrava] {{Projektoj}} [[Kategorio:Futbalaj kluboj en Moraviasilezia regiono]] [[Kategorio:Sporto en Ostrava]] pqsb1omfdk81bidsyiqf3drydqnn5lh Kantoturdo 0 292509 9418911 9257386 2026-07-02T15:33:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418911 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kantoturdo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = 2018.03.20.-03-Mannheim-Vogelstang--Singdrossel.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Kantoturdo en Germanio |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Turdidae]] - [[turdedoj]] |genro = ''[[Turdus]]'' - [[turdo]] |specio = '''''T. philomelos''''' - '''kanta turdo''' |statuso = LC |dunomo = ''Turdus philomelos'' |dunomo aŭtoritato = [[Christian Ludwig Brehm|Brehm, CL]], 1831 |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = 4 subspecioj, vidu tekston. |sinonimo = ''Turdus musicus'' |mapo de vivoteritorioj = TurdusPhilomelosIUCN.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} {{Priskribo|#0F0|Reproduktiĝanta}} {{Priskribo|#007FFF|Vintranta}} {{Priskribo|#FF0|Enkondukita}}</div> }} La '''kantoturdo'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#kantoturdo_kd ''kantoturdo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> aŭ '''kanta turdo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> ({{lang-la|[[Turdus philomelos]]}}) estas birdospecio el la familio de [[turdedoj]] kiu reproduktiĝas en multe da [[Eŭrazio]]. Ĝi havas brunajn suprajn partojn kaj nigropunktitajn kremkolorajn subajn partojn kaj havas tri agnoskitajn subspeciojn. Ties distinga kanto, kiu ripetas muzikajn frazojn, estis multe citata en literaturo. Temas pri te konata specio, tiele kiam oni diras simple "[[turdo]]" en Eŭropo oni volas aludi tiun precizan specion. La kantoturdo reproduktiĝas en arbaroj, ĝardenoj kaj parkoj, kaj estas parte [[birdomigrado|migranta]] ĉar multaj birdoj vintras en suda [[Eŭropo]], [[Nordafriko]] kaj [[Mezoriento]]; ĝi estis enmetita ankaŭ en [[Nov-Zelando]] kaj [[Aŭstralio]]. Kvankam ĝi ne estas minacata tutmonde, okazis gravaj malpliiĝoj en partoj de Eŭropo, eble pro ŝanĝoj en farmopraktiko. La kantoturdo konstruas kotokovritan tasforman neston en arbusto aŭ arbo, kie la ino demetas 4 aŭ 5 malhelpunktitajn bluajn ovojn. Ili estas [[ĉiomanĝanta]]j kaj havas kutimon uzi preferatan ŝtonon kiel [[amboso]] por frakasi helikojn. Kiel aliaj kantobirdoj ([[paserina]]j), ĝi estas atakata de eksteraj kaj internaj [[parazito]]j kaj estas predata de katoj kaj [[rabobirdo]]j. == Taksonomio == === Nomo === La kantoturdo estis priskribita de la [[Germanio|germana]] [[ornitologio|ornitologo]] [[Christian Ludwig Brehm]] en [[1831]], kaj ankoraŭ portas sian originan [[scienca nomo|sciencan nomon]], ''Turdus philomelos''.<ref name= Brehm >{{Citaĵo el libro|titolo=Handbuch der Naturgeschichte aller Vogel Deutschlands|familia nomo=Brehm|persona nomo=Christian|jaro=1831|paĝo=382}}</ref> La genra nomo, ''Turdus'', estas la [[latina]] vorto por ''turdo'', kaj la specifa adjekto aludas rolulon de [[Greka mitologio]], [[Filomela (princino de Ateno)|Filomela]], al kiu oni fortranĉis ŝian langon, sed ŝi estis transformita en kantobirdo. Ŝia nomo devenas el [[Antikva greka]] ''philo-'' (''ema''), kaj ''melos'' (''kanto'').<ref name = BTO>{{Citaĵo el la reto|url=http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob12000.htm|titolo=Song Thrush ''Turdus philomelos'' [CL Brehm, 1831 ]|alirdato=2008-01-25|verko=BTO Birdfacts|eldoninto=''British Trust for Ornithology''}}</ref> === Klasado === Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025, konsultita la 24-an de dec. 2025]</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Turdidae]] - [[turdedoj]] ***''[[Turdus]]'' <small>Linnaeus, C, 1758</small> - [[turdo]] ****''[[Turdus philomelos]]'' <small>Brehm, CL, 1831</small> - kanta turdo *****''Turdus philomelos hebridensis'' <small>Clarke, WE, 1913</small> *****''Turdus philomelos clarkei'' <small>Hartert, EJO, 1909</small> *****''Turdus philomelos philomelos'' <small>Brehm, CL, 1831</small> *****''Turdus philomelos nataliae'' <small>Buturlin, SA, 1929</small> {{Genealogia arbo2/fino}} Ĵusa molekula studo indikis ke la plej proksimaj parencoj de la kantoturdo estas la plumarsimilaj [[Viskoturdo]] (''T. viscivorus'') kaj la [[Ĉina turdo]] (''T. mupinensis''); tiuj tri specioj estus fruaj posteuloj de la stirpo de la turdoj de la genro ''Turdus'' antaŭ kiam ili diversiĝis kaj disvastiĝis tutmonde kaj pro tio ili estas malpli rilataj al la aliaj eŭropaj turdospecioj kiaj la [[Merlo]] (''T. merula'').<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Molecular systematics of a speciose, cosmopolitan songbird genus: Defining the limits of, and relationships among, the ''Turdus'' thrushes|aŭtoro=Voelker G, Rohwer S, Bowie RCK, Outlaw DC|jaro=2007|gazeto=Molecular Phylogenetics and Evolution|volumo=42|COI=10.1016/j.ympev.2006.07.016|paĝoj=422–34}}</ref> [[Dosiero:Turdus philomelos0.jpg|eta|maldekstra|Subspecio ''T. p. clarkei'' en [[Anglio]]]] La kantoturdo havas kvar '''subspeciojn''', el kiuj la nomiga subspecio, ''T. p. philomelos'', kovras plimulton de la teritorio de la specio. ''T. p. hebridensis'', priskribita de [[Britio|brita]] ornitologo [[William Eagle Clarke]] en [[1913]], estas ĉefe [[loĝantaj birdoj|loĝanta]] (nemigranta) formo kiu troviĝas en [[Foraj Hebridoj]] kaj la [[Insulo Skye]] en [[Skotio]]. Ĝi estas la plej malhela subspecio, kun malhelbruna dorso, grizeca pugo, sablokoloraj subaj partoj kaj griznuancaj flankoj.<ref name= Clement/> ''T. p. clarkei'', priskribita de la germana [[zoologio|zoologo]] [[Ernst Hartert]] en [[1909]], kaj nomita laŭ Eagle Clarke, reproduktiĝas en la resto de [[Britio]] kaj [[Irlando]] kaj en kontinenta [[Eŭropo]] en [[Francio]], [[Belgio]], [[Nederlando]] kaj eble iom pli orienten. Tiu havas brunajn suprajn partojn kiuj estas pli "varmaj" tone ol tiuj de la nomiga formo, olivnuancan pugon kaj tre flavajn subajn partojn. Ĝi estas parte migranto ĉar kelkaj birdoj vintras en suda Francio kaj [[Iberio]]. Tiu formo [[Hibrido|interreproduktiĝas]] kun la nomiga subspecio en centra Eŭropo, kaj kun ''T. p. hebridensis'' en la [[Ĉeaj Hebridoj]] kaj okcidenta [[Skotio]], kaj en tiuj areoj la birdoj montras intermezajn karakterojn.<ref name= Clement>{{Citaĵo el libro|titolo=Thrushes (Helm Identification Guides)|familia nomo=Clement|persona nomo=Peter|kunaŭtoroj=Hathway, Ren; Wilczur, Jan|jaro=2000|eldoninto=Christopher Helm Publishers Ltd|ISBN=0713639407|paĝo=392–395}}</ref> La kvara subspecio, ''T. p. nataliae'' de [[Siberio]], proponita de la [[Rusio|rusiano]] [[Sergei Aleksandroviĉ Buturlin|Sergei Buturlin]] en [[1929]], estis laste agnoskita.<ref name= Clement/> == Aspekto == [[Dosiero:Song Thrush (Turdus philomelos) singing in tree.jpg|eta|Kantanta en arbo]] La kantoturdo (reprezentata de la nomiga subspecio ''T. p. philomelos'') estas 20 al 23.5 [[cm]] longa kaj pezas 50–107 [[g]]. Ambaŭ seksoj estas similaj, kun tre bruna dorso kaj klare nigropunktitaj kremkoloraj aŭ flavasablokoloraj subaj partoj, kiuj iĝas pli palaj ventre. La antaŭaj subflugiloj estas flavecaj, ankaŭ la beko estas flaveca kaj la gamboj estas rozkoloraj. La supraj partoj de tiu specio iĝas pli freŝaj tone el okcidento orienten tra la reprodukta teritorio el [[Svedio]] al Siberio. Junuloj similas al plenkreskuloj, sed havas sablokolorajn aŭ oranĝecajn striojn dorse kaj en flugilkovriloj.<ref name= Clement/> [[Dosiero:Song Thrush (Turdus philomelos) in flight.jpg|maldekstra|eta|Dumfluge]] La plej simila eŭropa turdospecio estas la ne tiom rilata [[Ruĝaksela turdo]] (''T. iliacus''), sed tiu birdo havas tre markatan blankan superokulan strion, krom ne tiom markatan subvizaĝan strion kaj montras dumfluge tre ruĝoranĝan antaŭan subflugilon kaj ne nur flavecan. La ja rilata [[Viskoturdo]] (''T. viscivorus'') estas multe pli granda kaj havas blankajn vostangulojn, pli rondajn punktojn en subaj partoj kaj pli helan vizaĝon kaj la ankaŭ rilata [[Ĉina turdo]] (''T. mupinensis''), kvankam multe pli simila en plumaro, havas nigrajn vizaĝomarkojn kaj ne koincidas en teritorio.<ref name= Clement/> {{Aŭskultu|dosiero=Turdus philomelos 816.ogg|titolo=Kanto }} La kantoturdo havas mallongan, akran ''cip'' alvokon, anstataŭata dummigrado de altatona ''siip'', simila al la alvoko de la Ruĝaksela turdo sed pli mallonga. La alarmalvoko estas ''ĉuuk-ĉuuk'' kiu iĝas pli mallonga kaj strida dum pliiĝanta danĝero. La kanto de la masklo, farata el arboj, tegmentopintoj aŭ aliaj altaj ripozejoj, estas laŭta klara aro de muzikaj frazoj, ripetitaj 2 al 4 fojojn, ''filip filip filip kodidio kodidio kitkikit tittit tittit tereret tereret tereret'', kaj interrompita de ĉirpantaj notoj kaj imitado. Ĝi estas farata ĉede el februaro al junio ĉe la forhebrida raso, sed el novembro al julio de la aliaj pli disvastigataj subspecioj.<ref name= Clement/> Laŭ ties pezo, tiu specio havas unu el la plej laŭtaj birdalvokoj.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://jeb.biologists.org/cgi/reprint/78/1/163.pdf|titolo=Power capabilities of the avian sound-producing system.|aŭtoro=Brackenbury, J. H.|jaro=1979|gazeto=J. Exp. Biology.|volumo=78|aranĝo=PDF|paĝoj=163–166}}</ref> Individua masklo povas havi repertorion de pli da 100 frazoj,<ref>{{Cite journal|title=Relations between Song Repertoire Size and the Volume of Brain Nuclei Related to Song: Comparative Evolutionary Analyses amongst Oscine Birds.|first=Timothy J.|last=Devoogd|coauthors=John R. Krebs, Susan D. Healy, Andy Purvis|journal=Proceedings: Biological Sciences|volume=254|year=1993|pages=75–82|doi=10.1098/rspb.1993.0129|unused_data=|issue1340}}</ref> el kiuj multaj estas kopiitaj el siaj gepatroj kaj najbaraj birdoj. Imitado povas inkludi homajn aferojn kiajn telefonojn,<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Buzby phenomenon: Thrushes and telephones.|familia nomo=Slater|persona nomo=Peter J. B.|jaro=1983|gazeto=Animal Behavior|volumo=31|COI=10.1016/S0003-3472(83)80204-8|paĝoj=308–309}}</ref> kaj la kantoturdo povas ripeti ankaŭ la alvokojn de kaptivaj birdoj, inklude ekzotajn kiajn la [[Blankavizaĝa fajfanaso]].<ref name= Clement/> == Distribuado kaj vivejo == [[Dosiero:Tphilomelos.gif|240ra|eta|maldekstra|Reprodukta teritorio – flava<br />Vintrejoj – blua<br />La tutan jaron – verda]] [[Dosiero:Song Thrush-Mindaugas Urbonas-2c.jpg|eta|Nomiga subspecio en [[Litovio]]]] La kantoturdo reproduktiĝas en plej parto de Eŭropo (kvankam ne en plej granda parto de [[Iberio]], malsupra [[Italio]] aŭ suda [[Grekio]]), kaj en [[Ukrainio]] kaj [[Rusio]] preskaŭ ĝis la [[Lago Bajkal]]. Ili atingas ĝis 75<sup>o</sup>N en Norvegio, sed nur ĝis ĉirkaŭ 60<sup>o</sup>N en Siberio. Birdoj el [[Skandinavio]], [[Orienta Eŭropo]] kaj Rusio vintras ĉe la [[Mediteraneo]], Nordafriko kaj [[Mezoriento]], sed nur kelkaj birdoj de la pli milda okcidento de la reprodukta teritorio lasas siajn reproduktajn areojn.<ref name = Clement/> [[Dosiero:Thrushgould.jpg|El la verko de [[John Gould]] ''Birds of Great Britain''|eta|altdekstre|maldekstra]] Birdoj de la nomiga subspecio estis enmetita en Nov-Zelando kaj Aŭstralio de [[Alklimatiga societo|alklimatigaj societoj]] inter 1860 kaj 1880, ŝajne pro sentimentalaj kialoj.<ref name =ENZ >{{Citaĵo el la reto|url=http://www.teara.govt.nz/1966/B/Birds/en|titolo='BIRDS', from ''An Encyclopaedia of New Zealand'', edited by A. H. McLintock, originally published in 1966.|alirdato=2008-03-13|verko=Te Ara - The Encyclopedia of New Zealand, updated 18-Sep-2007|eldoninto=Ministry for Culture and Heritage / Te Manatū Taonga|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080907230418/http://www.teara.govt.nz/1966/B/Birds/en|arkivdato=2008-09-07}}</ref> En Nov-Zelando, kie ili estis enmetitaj en ambaŭ insuloj, la kantoturdo rapide setlis kaj disvastiĝis al najbaraj insuloj kiaj [[Kermadekoj]], [[Ĉathamoj]] kaj [[Aŭklandoj]].<ref name="NZ">{{Citaĵo el libro|titolo=The Field Guide to the Birds of New Zealand|familia nomo=Heather, B.|kunaŭtoroj=Robertson, H.|jaro=1996|loko=Auckland|eldoninto=Viking|ISBN=0 670 89370 6|paĝo=384-385}}</ref> Kvankam ĝi estas komuna kaj disvastigata en Nov-Zelando, en Aŭstralio nur malgranda populacio survivas ĉe [[Melburno]].<ref name = Oz>{{cite web |title= Song thrush (''Turdus philomelos'') |work= Birds |url= http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/songthrush.htm |publisher= Department of Agriculture, Western Australia |accessdate= 2008-01-25 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2009-08-20 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20080901132259/http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/songthrush.htm |arkivdato= 2008-09-01 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080901132259/http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/songthrush.htm |archivedate= 2008-09-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/songthrush.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080901132259/http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/songthrush.htm |arkivdato=2008-09-01 }}</ref> En Nov-Zelando, ŝajne estas iom damaĝa efiko sur kelkaj senvertebruloj pro predado de enmetitaj birdospecioj,<ref name =snail >{{cite web |title=The State of Our Invertebrate Animals |work=State of New Zealand's Environment 1997, Chapter 9 |url=http://www.mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/html/chapter9.7.2.html |publisher=Ministry for the Environment, New Zealand |accessdate=2008-03-13 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070622153035/http://www.mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/html/chapter9.7.2.html |arkivdato=2007-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080617225326/http://www.mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/html/chapter9.7.2.html |archivedate=2008-06-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/html/chapter9.7.2.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080617225326/http://www.mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/html/chapter9.7.2.html |arkivdato=2008-06-17 }}</ref> kaj la kantoturdo damaĝas ankaŭ komercajn fruktokultivojn en tiu lando.<ref name = DAFWA>{{cite web |title=Song thrush (''Turdus philomelos'') |work= |url=http://www.agric.wa.gov.au/content/PW/VP/BIRD/songthrush.htm |publisher=Department of Agriculture and Food Western Australia |accessdate=2008-03-13 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080901132259/http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/songthrush.htm |arkivdato=2008-09-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080901132259/http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/songthrush.htm |archivedate=2008-09-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/songthrush.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080901132259/http://www.agric.wa.gov.au/content/pw/vp/bird/songthrush.htm |arkivdato=2008-09-01 }}</ref> Kiel enmetita specio, ĝi ne havas leĝan protekton en Nov-Zelando, kaj povas esti mortigata ĉie ajn.<ref name =MENZ >{{cite web |title= The State of Our Indigenous Birds |work= The State of Our Biodiversity - The State of New Zealand’s Environment |url= http://www.mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/chap9-2-2.pdf |format= PDF |publisher= Ministry for the Environment, New Zealand |accessdate= 2008-03-13 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2009-08-20 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20130213133749/http://www.mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/chap9-2-2.pdf |arkivdato= 2013-02-13 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20150124211015/http://mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/chap9-2-2.pdf |archivedate= 2015-01-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/chap9-2-2.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-04-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150124211015/http://mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/chap9-2-2.pdf |arkivdato=2015-01-24 }}</ref> Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] birdo tipe nestumas en arbaroj kun bona subkreskaĵoj kaj proksimaj pli malfermaj areoj, kaj en okcidenta Eŭropo uzas ankaŭ ĝardenojn kaj parkojn. Ili reproduktiĝas ĝis la arbolimo, atingante la 2,200 m en [[Svisio]]. La insula subspecio ''T. p. hebridensis'' reproduktiĝas en pli malferma terenaro, inklude [[makiso]], kaj oriente de la eŭrazia teritorio de la kantoturdo, la nomiga subspecio estas limigita al la bordo de la densaj arbaroj de koniferoj.<ref name = Clement/> Ĉe intensivaj farmareoj kie agrikulturaj praktikoj ŝajne kultivigis netaŭgan teron, ĝardenoj povas esti grava reprodukta habitato. En angla studo, nur 3.5 % de teritorioj troviĝis en farmareoj, dum ĝardenoj estis 71.5 % de teritorioj, spite la fakton, ke tia habitato faras nur 2 % de la totala areo. La restaj nestoj estis ĉe arbaroj ( 1% de la totala areo).<ref name= Mason>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Habitats of the Song Thrush ''Turdus philomelos'' in a largely arable landscape|familia nomo=Mason|persona nomo=Christopher F.|jaro=1998|gazeto=Journal of Zoology|volumo=244|COI=10.1111/j.1469-7998.1998.tb00010.x|paĝoj=89–93}}</ref> La vintra habitato estas simila al uzata por reproduktado, escepte altaj teroj kaj aliaj eksponitaj lokoj;<ref name = BWP/> tamen la insula subspecio ''T. p. hebridensis'' oftas la marbordon vintre.<ref name = Clement/> == Kutimaro == [[Dosiero:Song Thrush cracking a snail shell.ogg|eta|Rompante konkoŝelon de heliko]] La kantoturdo ne estas kutime gregema, kvankam kelkaj birdoj povas ripozi kune vintre aŭ esti izole asociaj en taŭgaj manĝohabitatoj, eble kun aliaj turdoj kiaj la Merlo, [[Griza turdo]], Ruĝaksela turdo kaj la [[Nigragorĝa turdo]].<ref name = Clement/> Malkiel la pli nomademaj Griza turdo kaj Ruĝaksela turdo, la kantoturdo tendencas reveni regule al samaj vintrejoj.<ref name = BWP/> Temas pri [[monogamio|monogama]] teritoria specio, kaj en areoj kie ili estas tute migrantaj, masklo resetligas sian reproduktan teritorion kaj ekkantas ekde sia reveno. En pli moderklimataj areoj kie kelkaj birdoj ĉeestas la tutan jaron, la loĝantaj maskloj restas en sia reprodukta teritorio, kantante fojfoje, sed la ino povas starigi separatan individuan vintran teritorion ĝis kiam paroformado komencos en frua printempo.<ref name = BWP/> Dum migrado, la kantoturdo veturas ĉefe nokte per forta kaj rekta flugmaniero. Ili flugas laŭ izolaj aroj kiu trapasas maron plie kiel larĝa birdaro ol kiel koncentrita je mallongaj trapasoj (kiel okazas ĉe migrado de grandaj ŝvebaj birdoj), kaj alvokas ofte por pluhavi kontakton.<ref name = Clement/> Migrado povas komenci tiom frue kiom je frua aŭgusto en plej orientaj kaj nordaj partoj de la teritorio, sed plimulto de birdoj, kun pli mallongaj distancoj kovrotaj, iras suden el septembro al meza decembro. Tamen, malfavora vetero povas devigi pliajn movojn. Revena migrado varias inter meza februaro ĉe Mediteraneo al majo en norda Svedio kaj centra Siberio.<ref name = Clement/> Oni informis pri vagantoj en [[Gronlando]], diversaj atlantikaj insuloj kaj Okcidenta Afriko.<ref name = Clement/> === Reproduktado kaj survivado === [[Dosiero:Three Song Thrush (Turdus philomelos) eggs.jpg|maldekstra|eta|Ovoj]] La kantoturdino konstruas tasforman neston kovritan el koto kaj seka herbo en arbusto, arbo aŭ grimpoplanto, aŭ, ĉe la hebridaj subspecioj, surgrunde. Ŝi demetas 4 aŭ 5 brilbluajn ovojn kiuj estas iom punktitaj je nigra aŭ purpura;<ref name = Clement/> ili estas kutime 2.7 al 2.0&nbsp;cm kaj pezas 6.0 g, el kio 6 % estas konkoŝelo.<ref name = BTO/> La ino kovas la ovojn sola dum 10–17 tagoj, kaj post eloviĝo pasas simila tempo antaŭ [[elnestiĝo]]. Estas normalaj 2 au 3 ovodemetadoj jare, kvankam norde de la teritorio oni faras ununuran.<ref name = Clement/> Mezaveraĝe, 54.6 % de britiaj junuloj survivas la unuan jaron, kaj plenkreskuloj survivas jare je 62.2 %. La tipa vivespero estas 3 jaroj, sed la maksimuma sciita aĝo estis 10 jaroj kaj 8 monatoj.<ref name = BTO/> [[Dosiero:Song Thrush (Turdus philomelos) with chicks in nest.jpg|eta|Patro kun idaro ĉe nesto]] La kantoturdo estas foje gastiganto de [[nestoparazito|parazitaj]] [[kukolo]], kiaj la [[Komuna kukolo]], sed tio raras ĉar la turdo rekonas la nekamuflajn kukolovojn.<ref name = BB95 >{{Citaĵo el gazeto|titolo=Cuckoo tricks with eggs and chicks|familia nomo=Davies|persona nomo=N. B.|jaro=2002|monato=marto|gazeto=British Birds|volumo=95|numero=3|paĝoj=101–115}}</ref> Tamen, la kantoturdo ne montras la samam agresemon al plenkreskulaj kukoloj kiel la [[Merlo]].<ref name= Grim>{{Cite journal|last=Grim |first= Tomáŝ |coauthors= Honza, Marcel |month= |year=2001 |title= [http://www.zoologie.upol.cz/osoby/Grim/Grim_&_Honza_Biologia_2001.pdf Differences in behaviour of closely related thrushes (''Turdus philomelos'' and ''T. merula'') to experimental parasitism by the common cuckoo ''Cuculus canorus''] |format = PDF |journal= Biologia, Bratislava |volume=56 |issue=5 |pages= 549–556}}</ref> La enmetitaj birdoj en Nov-Zelando, kie ne estas kukoloj, pluhavis dum la pasintaj 130 jaroj la kapablon rekoni kaj forĵeti la nekamuflajn ovojn.<ref name = JAB>{{cite journal |last= Hale |first= Katrina |coauthors= Briskie, James V.|month=March |year=2007 |title=[http://www.blackwell-synergy.com/doi/abs/10.1111/j.0908-8857.2007.03734.x Response of introduced European birds in New Zealand to experimental brood parasitism] |journal= Journal of Avian Biology |volume=38 |issue= 2|pages=198–204 | doi =10.1111/j.0908-8857.2007.03734.x }}</ref> Plenkreskaj birdoj povas esti mortigataj de [[kato]]j, [[noktuo]]j kaj [[nizo]]j, kaj ovoj kaj idoj rabas la [[Eŭropa pigo]], la [[Eŭrazia garolo]] kaj, kie estas, la [[Griza sciuro]].<ref name = Brown >{{cite web |last= Brown |first= Roy |title= A Review of the impact of Mammalian Predators on Farm Songbird Population Dynamics |url= http://www.songbird-survival.org.uk/media/songbird-review-7-06.pdf |publisher= Songbird Survival |format= PDF |accessdate= 2008-01-27 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2009-08-20 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20070702155628/http://www.songbird-survival.org.uk/media/songbird-review-7-06.pdf |arkivdato= 2007-07-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.songbird-survival.org.uk/media/songbird-review-7-06.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070702155628/http://www.songbird-survival.org.uk/media/songbird-review-7-06.pdf |arkivdato=2007-07-02 }}</ref><ref name = RSPB>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdguide/name/s/songthrush/threats.asp|titolo=Song thrush|alirdato=2008-01-27|verko=Birds and wildlife|eldoninto=RSPB}}</ref><ref name =NatEng/> Kiel ĉe aliaj paserinaj birdoj, parazitoj estas komunaj, kaj inkludas endoparazitojn, kiaj [[nematodo]]j ''Splendidofilaria (Avifilaria) mavis'' kies specifa nomo ''mavis'' devenas el tiu turdo.<ref name= nematode>{{Cite journal|last= Martil |first= S. Cano |coauthors= Caballero, E.J. López; del Valle Portilla, María T |month= |year=2000 |title= [http://revistas.mes.edu.cu:9900/eduniv/03-Revistas-Cientificas/Biologia/2000/1/11000101.pdf Estudio con microscopia electrónica de barrido de adultos de ''Splendidofilaria (Avifilaria) Mavis'' (Leiper, 1909) Anderson, 1961.] |format = PDF |journal= Revista biologia |volume= 14|issue= 1 }}</ref> Rusia studo pri sangoparazitoj montris, ke ĉiuj Grizaj turdoj, Ruĝakselaj turdoj kaj kantoturdoj portis hematozoojn, ĉefe ''Haemoproteus'' kaj ''[[Trypanosoma]]''.<ref name=Markovets >{{cite journal |url= http://images.katalogas.lt/maleidykla/Eko54/Eko_008_012N.pdf |format= PDF |last= Palinauskas |first= Vaidas |coauthors= Markovets, Mikhail Yu; Kosarev, Vladislav V; Efremov, Vladislav D; Sokolov Leonid V; Valkiûnas, Gediminas |month= |year= 2005 |title= Occurrence of avian haematozoa in Ekaterinburg and Irkutsk districts of Russia |journal= Ekologija |volume= 4 |issue= |pages= 8–12 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2009-08-20 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20090326090558/http://images.katalogas.lt/maleidykla/Eko54/Eko_008_012N.pdf |arkivdato= 2009-03-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://images.katalogas.lt/maleidykla/Eko54/Eko_008_012N.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090326090558/http://images.katalogas.lt/maleidykla/Eko54/Eko_008_012N.pdf |arkivdato=2009-03-26 }}</ref> Ankaŭ [[iksodo]]j estas komunaj, kaj povas porti patogenojn, inklude de iksodoj portatan [[encefalito]]n en arbaraj areoj de centra kaj orienta Eŭropo kaj Rusio,<ref name = Pentagon>Fedorov, Yu. V. (1968) [http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=AD672664&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf "Further observations on the significance of wild birds as hosts of ''Ixodes'' ticks in the Tomsk focus of tick-borne encephalitis"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090225124752/http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=AD672664&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |date=2009-02-25 }} ''Pentagon Reports'' Number: 0916176 (PDF)</ref> kaj la pli disvastigatajn [[bakterio]]jn de ''[[Borrelia]]'' .<ref name= Kipp>{{Cite journal|last= Kipp|first= Susanne |coauthors= Goedecke, Andreas; Dorn, Wolfram; Wilske, Bettina; VolkeFingerle |month= May |year= 2006|title=Role of birds in Thuringia, Germany, in the natural cycle of ''Borrelia burgdorferi'' sensu lato, the Lyme disease spirochaete |journal= International Journal of Medical Microbiology|volume= 296|issue= |pages= 125–128 |doi=10.1016/j.ijmm.2006.01.001 }}</ref> Kelkaj specioj de ''Borrelia'' kaŭzas [[malsano de Lyme|malsanon de Lyme]], kaj grundomanĝantaj birdoj kiaj la kantoturdo povas iĝi rezerviloj por tiu malsano.<ref name= EID >{{Cite journal|last= Comstedt |first= Pär |coauthors= Bergström, Sven: Olsen, Björn; Garpmo, Ulf; Marjavaara, Lisette; Mejlon, Hans; Barbour, Alan G. and Bunikis, Jonas |month= July |year=2006 |title= Migratory Passerine Birds as Reservoirs of Lyme Borreliosis in Europe |journal= [http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol12no07/pdfs/vol12no07.pdf Emerging Infectious Diseases] | format= PDF |volume= 12|issue= 7|pages= 1087–1094 }}</ref> === Manĝado === [[Dosiero:Song Thrush (Turdus philomelos) with worms in beak on grass.jpg|maldekstra|eta|Turdo kun beko plena de tervermoj.]] La kantoturdo estas [[ĉiomanĝanta]], kaj nutras sin el ampleksa gamo de [[senvertebrulo]]j, ĉefe [[tervermo]]j kaj [[heliko]]j, fruktoj kaj [[bero]]j. Kiel ĝia parenco, la Merlo, la kantoturdo trovas animalajn predojn per vidado, havas ĉasteknikon de kuro kaj halto sur malferma grundo, kaj traserĉas sekan foliaron por serĉi eventualajn manĝaĵojn.<ref name = Clement/> Helikoj estas ĉefe gravaj kiam sekeco aŭ akra vetero malfaciligas trovi manĝaĵon. Turdoj ofte uzas preferatan ŝtonon kiel "amboso" sur kiu rompi la helikon antaŭ elpreni la mildan korpon kaj ĉiam forigas ĉion surgrunden antaŭ konsumado.<ref name = BWP/> Junuloj dekomence elprenas aĵojn kaj klopodas ludi kun ili ĝis kiam ili lernas uzi ambosojn kiel iloj por rompi helikojn.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Development of snail-smashing by song thrushes|familia nomo=Henty|persona nomo=C. J.|jaro=1986|gazeto=British Birds|volumo=79|paĝoj=277–281}}</ref> Idoj estas ĉefe manĝigataj el animala materialo kiaj vermoj, [[limako]]j, helikoj kaj larvoj de [[insekto]]j.<ref name = Clement/> La [[Arbarheliko]] (''Cepaea nemoralis'') estas regule manĝata de la kantoturdo, kaj oni sugestis, ke ties [[Polimorfismo (biologio)|polimorfa]] ŝelbildo estas evolua respondo por malpliigi predadon;<ref name= Goodhart >{{Citaĵo el gazeto|titolo=Thrush Predation on the Snail Cepaea hortensis|familia nomo=Goodhart|persona nomo=C. B.|jaro=1958|monato=majo|gazeto=The Journal of Animal Ecology|volumo=27|numero=1|COI=10.2307/2173|paĝoj=47–57}}</ref> tamen, la Kantoturdoj ne estas la ununura selekta faktoro implicita.<ref>{{Cite journal|last=Owen|first=Denis F.|coauthors=Sven-Axel Bengtson|year=1972|title=Polymorphism in the Land Snail ''Cepaea Hortensis'' in Iceland.|journal=Oikos|volume=23|issue=2|pages=218–225|doi=10.2307/3543409}}</ref> == Statuso == [[Dosiero:Philomelos81 24.jpg|eta|El la verko de [[Johann Friedrich Naumann|Naumann]] ''Naturgeschichte der Vögel Mitteleuropas'']] La Kantoturdo havas etendan teritorion, ĉirkaŭkalkulita je 10 milionoj da km kaj grandan populacion, kun ĉirkaŭkalkulitaj 40 al 71 milionoj da individuoj nur en Eŭropo.<ref name="iucn">"iucn"</ref> En okcidenta [[Palearkto]] estas pruvoj de populacimalpliiĝo, sed je nivelo sube de la sojlo postulata de la tutmonda konservozorgo kaj la [[IUCN Ruĝa Listo]] kategoriigas tiun specion kiel "[[Malplej Zorgiga]]".<ref name="iucn"/> En Britio kaj Nederlando, estis pli da 50 % de malpliiĝo en populacio kaj tiele la Kantoturdo estas inkludita en [[regiona Ruĝa Listo]].<ref name=BWP>{{Citaĵo el libro|titolo=The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes)|familia nomo=Snow|persona nomo=David|kunaŭtoroj=Perrins, Christopher M (editors)|jaro=1998|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-854099-X}} 1225–1228</ref><ref name =BTO2 >{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bto.org/birdtrends2007/wcrsonth.htm|titolo=Song Thrush ''Turdus philomelos''|alirdato=2008-01-27|verko=Breeding Birds in the Wider Countryside|eldoninto=''British Trust for Ornithology''/''Joint Nature Conservation Committee''}}</ref> Malpliigo estas plej granda en farmoj (73 % ekde mezaj 1970-aj jaroj) kaj oni supozas ke temas pri ŝanĝoj en agrikultura praktikaro en ĵusaj jardekoj.<ref name="Cocker">Cocker</ref> La precizaj kialoj de la malpliiĝo ne estas konataj sed povas rilati al perdo de heĝoj, movo al semosezono en aŭtuno anstataŭ printempe, kaj eble la pliiĝanta uzado de pesticidoj. Tiuj ŝanĝoj povis malpliigi la disponeblon de manĝo kaj nestolokoj.<ref name = ukbap>{{cite web |title= Song Thrush (''Turdus philomelos'') |work= Species Action Plan |url= http://www.ukbap.org.uk/UKPlans.aspx?ID=621 |publisher= UK Biodiversity Action Plan |accessdate= 2008-03-11 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2009-08-20 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20040726080846/http://www.ukbap.org.uk/UKPlans.aspx?ID=621#2 |arkivdato= 2004-07-26 }}</ref> En ĝardenoj, la uzado de venenoj por forigi limakojn kaj helikojn povas esti minaco<ref name =NatEng>{{cite web |title= Song thrush - ''Turdus philomelos'' |work= Gardening with Wildlife in Mind |url= http://www.plantpress.com/wildlife/o31-songthrush.php |publisher= Natural England |accessdate= 2008-01-28 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2009-08-20 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20090324170643/http://www.plantpress.com/wildlife/o31-songthrush.php |arkivdato= 2009-03-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.plantpress.com/wildlife/o31-songthrush.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090324170643/http://www.plantpress.com/wildlife/o31-songthrush.php |arkivdato=2009-03-24 }}</ref> kaj en urbaj areoj, kelkaj turdoj estas [[ŝosemortinto|mortigitaj]] kiam tiuj uzas la malmolan surfacon de ŝoseoj por rompi helikojn.<ref>{{Cite journal|last=Erritzoe|first=J.|coauthors=Mazgajski T. D., Rejt L.|year=2003|title=Bird casualties on European roads — a review.|journal=Acta Ornithol.|volume=38|pages=77–93|url=http://www.birdresearch.dk/unilang/articles/traffic.pdf|format=PDF}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170809030952/http://www.birdresearch.dk/unilang/articles/traffic.pdf |date=2017-08-09 }}</ref> == Ĉe kulturo == La karaktera kanto de la Kantoturdo, kun melodiaj frazoj ripetitaj dufoje aŭ plie, estis priskribita de la brita poeto de la [[19a jarcento]] [[Robert Browning]] en sia poemo ''Home Thoughts, from Abroad''<!--: <blockquote> That's the wise thrush; he sings each song twice over,<br /> Lest you should think he never could recapture<br /> The first fine careless rapture!<ref name = Browning>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.englishverse.com/poems/home_thoughts_from_abroad|titolo=Home Thoughts, from Abroad|alirdato=2008-01-26|eldoninto=Englishverse.com}}</ref> </blockquote>-->. La kanto inspiris ankaŭ la britan verkiston de la 19a jarcento [[Thomas Hardy]], kiu parolis en ''Darkling Thrush'' de la kanto de la birdo<!-- bird's "full-hearted song evensong/Of joy illimited",<ref name = stallings>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.alsopreview.com/aside/aethrush.html|titolo=The Darkling Thrush: A Centennial Appreciation|alirdato=2008-03-11|aŭtoro=Stallings, A. E.}}</ref>--> kaj la brita poeto de la [[20a jarcento]] [[Ted Hughes]] en ''Thrushes'' (Turdoj) koncentriĝis en ties ĉaslerteco<!--: "Nothing but bounce and/stab/and a ravening second".<ref name = thrushes>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.poemhunter.com/poem/thrushes/|titolo=Thrushes|alirdato=2008-03-11|verko=Poems by Ted Hughes|eldoninto=Poemhunter}}</ref>--> , dum la kimra poeto de la 19a jarcento [[Edward Thomas (poeto)|Edward Thomas]] verkis 15 poemojn pri merloj aŭ turdoj, inklude ''The Thrush'': [[Dosiero:Song Thrush93.ogv|eta|300ra|Dunfermline, Scotland]] En ''The Tables Turned'', la [[Romantikismo|romantika]] poeto [[William Wordsworth]] referencas la Kantoturdon<!--, writing <blockquote> Hark, how blithe the throstle sings<br /> And he is no mean preacher<br /> Come forth into the light of things<br /> Let Nature be your teacher<ref name = Wordsworth>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bartleby.com/145/ww134.html|titolo=The Tables Turned|alirdato=2008-01-29|verko=William Wordsworth: Complete Poetical Works|eldoninto=bartleby.com}}</ref> </blockquote>-->. === Kiel manĝo === Oni kaptis turdojn por manĝo delonge, almenaŭ de antaŭ 12,000 jaroj<ref>{{Cite journal|last=Bocheñski|first=Z.|coauthors=Tomek T.|year=2004|title=Bird remains from a rock-shelter in Krucza Skala (Central Poland).|journal=Acta zoologica cracoviensia|volume=47|issue=1-2|pages=27–47|url=http://www.isez.pan.krakow.pl/journals/azc_v/pdf/47(1-2)/04.pdf|format=PDF|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-08-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200727201441/http://www.isez.pan.krakow.pl/journals/azc_v/pdf/47(1-2)/04.pdf|arkivdato=2020-07-27}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.isez.pan.krakow.pl/journals/azc_v/pdf/47(1-2)/04.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-08-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200727201441/http://www.isez.pan.krakow.pl/journals/azc_v/pdf/47(1-2)/04.pdf |arkivdato=2020-07-27 }}</ref> kaj frua referenco troviĝas en ''[[Odiseado]]''.<!--: "Then, as doves or thrushes beating their spread wings against some snare rigged up in thickets—flying in for a cozy nest but a grisly bed receives them."<ref name=Homer >{{Citaĵo el libro|titolo=The Odyssey|familia nomo=Homer|kunaŭtoroj=Fagles, Robert (translator)|jaro=1997|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Penguin Books|ISBN=0140268863|paĝo=453}}</ref>--> Nuntempa ĉasado ĉe la Mediteraneo ne estas ŝajne tro efika por la malpliiĝo de la specio en tiu parto de sia teritorio.<ref name="Cocker"/> En Hispanio tiu specio estas kutime ĉasata dum migrado tra la lando, ofte uzante [[birdogluo]]n kio estas malpermesata de la Eŭropa Unio, sed ankoraŭ tolerata kaj permesata en la [[Valencia Regiono]].<ref name="case c79">{{Citaĵo el la reto|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:62003J0079:EN:HTML|titolo=Failure of a Member State to fulfil obligations – Directive 79/409/EEC – Conservation of wild birds – Hunting using limed twigs - Summary of the Judgment|aŭtoro=''Commission of the European Communities''|dato=9a de Decembro 2004}}</ref> En 2003 kaj 2004 la [[Eŭropa Unio|EU]] klopodis, sed malsukcesis, halti tiun praktikon en la Valencia regiono.<ref name="parany1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lasprovincias.es/valencia/prensa/20061214/cvalenciana/entramado-para-cazar-tordos_20061214.html|titolo=Un entramado para cazar tordos|aŭtoro=''Las Provincias''|dato=14a de Decembro 2006}}</ref><ref name="parany2">{{cite web |url= http://www.lukor.com/not-neg/sectores/0412/09121501.htm |title= El Tribunal de la UE condena a España por permitir la caza con 'parany' en la Comunidad Valenciana |author= [[Europa Press]] |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2009-08-21 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20080614164958/http://www.lukor.com/not-neg/sectores/0412/09121501.htm |arkivdato= 2008-06-14 }}</ref> === Kiel maskoto === Almenaŭ ĝis la 19a jarcento la Kantoturdo estis kaptivigita kiel kaĝobirdo pro ĝia melodia voĉo.<ref name= Dyson>{{Citaĵo el libro|titolo=Bird-Keeping - A Practical Guide for the Management of Singing and Cage Birds|familia nomo=Dyson|persona nomo=C. E.|jaro=1889|eldoninto=Frederick Warne and co|paĝoj=51}}</ref> Estas malmulta pruvo, ke ties ĉasado por [[birdobredado]] havas signifan efikon negativan sur la naturaj populacioj.<ref name= Clement/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Birdoj}} * [http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdguide/name/s/songthrush/ RSPB speciloko] * [https://web.archive.org/web/20090925035649/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/258.shtml BBC speciloko] * [http://www.birdsofbritain.co.uk/bird-guide/song-thrush.asp Birdoj de Britio, speciloko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070421164156/http://www.birdsofbritain.co.uk/bird-guide/song-thrush.asp |date=2007-04-21 }} * [http://www.garden-birds.co.uk/birds/songthrush.htm Garden Birds, speciloko] * [http://www.bbc.co.uk/nature/programmes/radio/dawn_chorus/video/songthrush_song.ram Kanto] * [http://ibc.lynxeds.com/species/song-thrush-turdus-philomelos Filmetoj de Kantoturdo] ĉe Interreta Birdokolekto * [http://www.ibercajalav.net/img/346_SongThrushTphilomelos.pdf Diferencoj laŭ aĝo kaj sekso (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131112123923/http://www.ibercajalav.net/img/346_SongThrushTphilomelos.pdf |date=2013-11-12 }} {{Birdoj}} [[Kategorio:Turdedoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] 5226nsfgaa3mi9yc1xuyfi831163zna Hungara Nacia Muzeo 0 293222 9419287 9397014 2026-07-03T04:50:30Z Crosstor 3176 /* Elektitaj muzeaj laboristoj */ 9419287 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=HU-BU |Mapo en angulo=Budapeŝto | situo sur mapo =Centra Budapeŝto |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro=László L. Simon (direktoro) |vizitantoj= }} La '''Hungara Nacia Muzeo''' estas la plej grava hungara [[muzeo]] en centro de [[Budapeŝto]], kiu kolektadas historiajn objektojn de la hungareco. [[Dosiero:Palotanegyedcivertanlegi1.jpg|eta|maldekstre|Aerfoto pri la Hungara Nacia Muzeo]] == Historio == La klasikisma konstruaĵo konstruiĝis en [[1837]] (fare de [[Mihály Pollack]]) tiam ekster de urbomuroj de [[Pest (urbo)]], sed mem la muzeo fondiĝis en [[1802]], tiam la 3-a en [[Eŭropo]]. La unua loko estis en iama [[abatejo]], poste en [[universitato]] ĝis pretiĝo de la impona konstruaĵo. Komence de la [[revolucio]] en [[1848]] antaŭ la muzeo granda amaso kunvenis, kie oni deklaris [[poemo]]n de [[Petőfi]] kaj la postulatojn. Poste la muzeo ankaŭ estis parlamentejo. Apartenaĵo de la muzeo estas la [[ĝardeno]], finfarita en [[1879]]. Inter la [[arbo]]j multe da [[skulptaĵo]]j troviĝas, inter ili [[János Arany]] kaj [[Giuseppe Garibaldi]]. En [[1919]] dum la rumana okupado la [[rumanoj]] volis forrabi la kolektaĵon, sed angla [[generalo]] persone kontraŭstaris. En [[1956]] pro la bataloj la muzeo grave vundiĝis, multe da objektoj neniiĝis. En [[1968]] junulo verŝis sin per [[benzino]] kaj brulmortis por protesti kontraŭ okupado de [[Ĉeĥoslovakio]]. == Konstruaĵo == La konstruaĵo estas tipa [[klasikismo]]. La muzeo formas kvarangulon, interne estas 2 internaj [[korto]]j. La konstruaĵo havas [[etaĝo]]n kaj [[kelo]]jn. == Elektitaj muzeaj laboristoj == * [[Pál Agócsy]], [[malakologio|malakologo]] * [[Imre Bánkúti]], [[historiisto]] * [[László Barkóczi]], [[muzeologo]] * [[Éva Bónis]], muzeologo * [[István Boros (biologo)]], muzeestro * [[Ilona Csepreghyné Meznerics]], paleontologo * [[Jenő Csuday]], premonstrato * [[István Dienes]], [[arkeologo]] * [[Gizella Erdélyi]], muzeologo * [[István Éri]], arkeologo * [[György Gábry]], muzikologo * [[Sándor Gallus]], arkeologo * [[Ödön Gohl]], numismatikisto * [[József Höllrigl]], muzeologo * [[Kálmán Isoz]], sekretario * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[Elemér Jónás]], numismatikisto * [[Attila Kiss (arkeologo)]] * [[József Korek]], vicmuzeestro * [[Ida Kutzián]], arkeologo * [[Lajos Márton (arkeologo)]] * [[Gyula Mészáros (turkologo)]] * [[Hiador Sztripszky]], etnografo * [[Károly Vigh]], historiisto == Fontoj == * [https://www.muemlekem.hu/muemlek/show/945 hungare kun fotoj] <gallery mode=packed> Festetics, Gschwindt and Odescalchi Mansions, Sandor Kisfaludy monument and Pulszky-Rómer-Hampel stele, 2016 Budapest.jpg|Angulo de la ĝardeno Hall under the dome of the National Museum-2.jpg|Halo Hungarian National Museum DSCF8119-83.JPG|Ŝtuparejo </gallery> {{projektoj}} {{Direktoroj de Hungara Nacia Muzeo}} [[Kategorio:Muzeoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Naciaj muzeoj]] agz2y0rggptu8jphb4xot41j4nj9s5f Kasiodoro 0 300835 9419136 9329207 2026-07-02T20:25:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419136 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dato de naskiĝo =[[486]] |dato de morto =[[583]] }} '''Kasiodoro''', latine ''Cassiodorus'' (''Flavius Magnus Aurelius Cassiodorus Senator''), estas erudiciulo de la [[6-a jarcento]] ([[Squillace]] de [[Kalabrio]], ĉirkaŭ 486 – [[Vivarium]] de Kalabrio, ĉirkaŭ 583) kiu eniris historion kaj enciklopediojn pro tri elstaraj kapabloj kiuj igis lin estimata majstro por la historiistoj kaj kulturistoj laŭ diversaj epokoj ĝis la onia. Li, fakte, estis fondinto de la fama [[monaĥejo]] de [[Vivarium]] kaj fekunda [[verkisto]] kaj eminenta [[politikisto]] en gravaj historiaj momentoj. Kasiodoro, ''Magnus Aŭrelius Senator'' kiel li sin subskribis en verkaj prefacoj, eble de ĉiam katoliko malgraŭ en ariana medio kiel eble dedukteblas el la fakto ke li praktikadis la [[lectio divina]]/n [http://fr.wikipedia.org/wiki/Lectio_divina] por pli bone akiri la saĝecon necesan en politika regado kaj el sia korespondado kun du papoj ([[Johano la 2-a]] kaj [[Agapeto la 1-a]] kun kiuj li projektis krei en [[Romo]] altlernejojn de teologio), juĝata de kelkaj kiel konvertiĝinto, de post sia pli klara adhero al tiu kredo retiriĝis (540) en Vivariumon, kie li kreis monaĥejon dediĉitan al [[sankta Marteno]], por kiu li diktis la ''Institutiones'' (normoj, regularo): temis pri aparta kvazaŭurbo kie religiuloj, liberigitaj el la materiaj zorgoj por sin vivteni, sed konsekritaj al liturgiaj oficoj, povu plentempe okupiĝi pri ''artes liberales'' ([[liberalaj artoj]]) kaj precipe pri kopiado kaj korektado de libroj: Vivarium fariĝis gravega centro por la transdono de nombraj tekstoj kaj kristanaj kaj paganaj. Ĝia ''scriptorium'' (skribejo kun konservejoj de valorigeblaj libroj) agados kiel modelo por diversaj eŭropaj monaĥejoj. Famis la Vivariuma biblioteko kiun Kasiodoro riĉigis per verkoj akiritaj precipe el Oriento kiun li vizitis pro politikaj kialoj. Ĉi tie li subskribis diversajn verkojn. == Kelkaj verkoj de Kasiodoro == En la retiro de Vivarium li verkis: # ''Constitutiones'' # ''Exposition epistolae ad Romanos'' (kompilita eble en [[Konstantinopolo]] kien li estis devigita iri post la reaneksigo de Italio al orienta Romia Imperio militoperace de generalo [[Belisario]] (540) # ''Liber memorialis aŭ liber titolorum'' # ''Compleksiones apostolorum'' # ''Exposition psalmorum.'' Komento gramatika, literatura, asketa kaj teologia pri la psalmoj. Komencita en 538, en [[Raveno]]. # ''Orthographia'', (redaktita je la aĝo de 93 jaroj). Eltiraĵoj el prilingvaj verkoj de Cormuto, Veljo Longus, Curtius Valerianus, Papirianus, Adamantius Martyrius, Eutyches, Caesellius ... # ''Laudes.'' Panegiroj honore al gotaj reĝoj kaj princoj ekde 506. # ''Chronica''. Listo de konsuloj, destinitaj al Eŭtario, bofilo de Teodoriko, destinita posteulo kiu tamen mortis en 519. # ''Historia Gothorum.'' Dekdu libroj de verko perdita resumita de ''Giordane'' en ''De origine actibusque Getarum''. # ''Variae.'' Kolekto de 468 leteroj oficialaj skribitaj dum liaj altaj oficoj de regado sub la diversaj gotaj reĝoj. # ''Ordo generis Cassiodororum'' # ''Liber de anima''. Traktado verkita en 538 en kiu kritikistoj trovas markojn de la supozita konvertiĝo de Kasiodoro. # ''Codex de grammatica''. # ''Historia ecclesiastica aŭ Historia tripartita'' # ''Antiquitatum Iudaicarum libri XXII.'' Tradukaĵo de verkoj de [[Jozefo Flavio]]. # ''Adumbrationes in Epistulas canonicas.'' Tradukaĵo de Hypotyposes de Klemento el Aleksandrio. # ''Commenta Librorum Regum''. # ''Psalterium archetypum''. # ''Codex grandior.'' Eltiraĵoj de Bibliaj libroj destinitaj al la publika legado. # ''De institutione divinarum litterarum.'' Kvar libroj traktantaj pri [[liberalaj artoj]] (aritmetiko, astronomio, geometrio, muziko). Fama estis ankaŭ la kasiodora transskribo de la [[Vulgato]] laŭ supozigitaj Sanktahieronimaj tekstoj, sur kiu paŭsiĝis la ''Codex Amiatinus'' [http://it.wikipedia.org/wiki/Codex_Amiatinus] == Kasiodoro politikisto kaj diplomato == Li naskiĝis en familio kutimiĝinta okupi elstarajn oficojn en la publika administracio: fakte, lia avo oficiris en la armeo de la imperiestro [[Valentiniano la 3-a]] kaj kontribuis por forpuŝi la [[Vandaloj]]n kiam tiuj ĉi el Nordafriko klopodis invadi Kalabrion kaj Sicilion (ĉirkaŭ 450). Krome, lia patro servis kiel ''corrector Lucaniae et Bruttiorum'' ŝarĝite de la gota reĝo Teodoriko, invitita descendi al Italio por venkobati [[Odoakro]]n malobeante la imperiajn direktivojn; en 503 al li estis aljuĝita la ''praefectura praetoriana''. Kasiodoro, krome, nombras inter la parencaro de [[Simako]] kaj estis senatano kaj konsulo kaj eĉ mem ĉiam uzis en siaj subskriboj la titolon de senatano (''Casiodorus senator''). Jen la publikaj politikaj kaj diplomatiaj kaj administraj funkcioj plenumitaj de Kasiodoro: ''Consiliarius praefecti'' (503-506). Konsilisto de sia patro jam elstara ministro de [[Teodoriko]] ''Quaestor sacri palatii'' (506-511). Praktike kanceliero de la reĝolando. ''Consul ordinarius'' (514) : Ordinara konsulo ''Magister officiorum'' (523-527). Taskita vigli kaj superregi ĉiuafere. Tio okazas ĝuste kiam la filozofo [[Boecio]] perdis la konfidon de la reĝo Teodoriko kaj estis akuzita pri perfido kaj magio kaj mortkondamnita de la Roma Senato kaj ekzekutita en [[Pavio]] (523-524). Oni ne scias kiel Kasiodoro reagis antaŭ la bedaŭrinda evento ĉu konsente ĉu oportunisme aŭ ĉu dubante. En 527 oni lin trovas en Brucio kaj Lukanio kiel guberniestro de tiuj regionoj. ''Præfectus praetorio'' (533-538). Tio okazas en konfuzaj momentoj: morto de Teodoriko, de [[Atalariko]], mortigo de Amalasunta, alveno de la orienta imperia armeo kies generalo Belisario okupas Romon kaj Ravenon kaj praktike metas finon al regado de [[Gotoj]] en Italio kun la deŝarĝiĝo de Vitigo (540). Kasiodoro, politike aginte kiam la romia okcidenta imperio ŝajnis ''esti kaj neesti'', estas devigita iri al Konstantinopolo, el kie revenos praktike deŝarĝita de ĉio, krom de la titolo de ''Patricius'' (Patricio), kaj retiriĝas en Vivariumon por aktivigi (aŭ pliaktivigi) sian eksterordinaran porkulturan agadon. Notindas ke en ĉiuj supraj politikaj kaj administraj ŝarĝoj Kasiodoro havis, laŭ siaj deklaroj, la celon igi akcepteblaj kaj fruktodonaj la rilatojn kaj kunvivadon en la sama teritorio de la du kulturoj tiu latina kaj tiu ĝermandevena en la kadro de la romia imperio. == Vidu ankaŭ == * [[Liberalaj artoj]] * [[Ostrogotoj]] * [[Bede (historiisto)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cassiodoro.it/]{{it}} ( {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090822142100/http://www.cassiodoro.it/ |date=2009-08-22 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Patroj de la Eklezio]] [[Kategorio:Bizancaj verkistoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] lh70srxdq3ios8po8jx1npaowwn2xvu Kampa fervojo 0 300885 9418788 9262834 2026-07-02T12:42:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418788 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:SchBB01wiki.jpg|eta|Vaporlokomotivo ''Emma'' ŝhinznaĥa "arbolerneja" fervojo (600mm) [[Svisujo]] en aŭtuno)2008]] '''Kampa fervojo''' estas simpla, malgranda [[fervojo]] por [[transporto]]j en la [[agrikulturo]], [[arbaro]] kaj [[minekspluato]]. == Kampa fervojo en evoluaj landoj == === Avantaĝoj === La kampa fervojo povas transporti homojn kaj pakaĵojn en evoluaj landoj. Hodiaŭ la registaroj ne povas konstrui fervojojn. La kostoj de normala fervojo en CAP relvojo 1067mm kaj de relvojo 1000mm kaj de normala relvojo 1435 mm estas enormaj. Oni devas nove pensi. Oni volos konstrui normalan fervojon sed oni unue reale nur konstruos tre bonan kvalitan trakon por kampa fervojo de 600mm. Sed oni pensas pli grande rekonstrui poste. En gravaj regionoj oni konstruos fervojon en 750mm relvojo; la fervojo de relvojo 750mm estos preskaŭ normala fervojo. En 750mm relvojo, oni povas transporti normalajn vagonojn de 1435mm relvojo kun speciala porta vagono 750mm relvojo. La radiuso de trako devas esti per la pli granda relvojo. La pontoj kaj la trako estas ankoraŭ simplaj, sed oni devos pli malfrue rekonstrui la pontojn. La materialoj de fervojoj de 600mm kaj 750mm oni poste usos por nova linioj en interno de la lando. Eble oni usos la 600mm-n kaj 750mm-n fervojojn dum dek anoj, kaj oni konstruos la suplementajn novajn liniojn en lando interna, kaj oni ankaŭ rekonstruos la "maljunan" linion de 600mm en 1000mm relvojo. Ĝi estas la metodo de malriĉa homo. La riĉa homo konstruas direkte la grandan relvojon de 1435mm, sed eble nur 10 kilometrojn anstataŭ 500 kilometrojn. Oni devos povi dispartigi la materialojn kaj la pontojn kaj ankaŭ la staciodometojn por malfrua uso en interna lando per novaj linioj. La kampa fervojo havas multaj sistemojn de [[ponto]]j, de [[relomaterialo]]j de dometoj per uso en diversa ejoj. === Malavantaĝoj === La kampa fervojo estas sistemo, ne estas [[ĥaoso]]. La [[registaro]] povas konstrui simple [[strato]]jn. La registaro donas la [[monujo]]n al [[entreprenisto]], li konstruos la straton. La strato estas nova, baldaŭ malnova. La entreprenisto eble atendos la novan monujon pri riparado, eble li povos ripari, ebli li ne povos. La strato sistemo estas simpla por malriĉa landoj, oni veturos ankaŭ en malbonaj stratoj. La [[strata sistemo]] estas ĥaosa. Ĉiuj veturos ankaŭ supra tre malbonaj danĝeraj stratoj. La registarojn ofte ne povas ripari la stratojn. La kampa fervojo sistemo donos laboron per la homoj en interna lando. La [[fervojopolicisto]]j, [[fervojisto]]j, [[metiejisto]]j, ([[metiejoisto]]j) trovos [[laboro]]n kaj [[rento]]jn por familiojn. === Kostoj de kampa fervojo === La [[kosto]]j estas gravaj. La bankoj povos helpi, eble en [[CEDEAO]] la banko (www.bidc-ebid.org/) EBID /BIDC populare "'''La fundo'''", vidu en eksteraj ligiloj. == Reloj == La minimala '''[[relvojo]] de [[600mm]]''' estas por kampa fervojo simpla, la larĝeco de [[vagono]]j estas ĉirkaŭ 1,9m. La vagono estas eble ĉirkaŭ 8-10t (2-aksoj), aŭ 16-20 t (4-aksoj). Eble la granda [[stacio]] povas tage ricevi 1500 t-n. La '''relvojo de [[750 mm]]''' estas por granda kampa fervojo, la larĝeco de vagonoi estas ĉirkaŭ 2,2m. La vagono estas eble ĉirkaŭ 8-24t (2-aksoj), aŭ 16-48 t (4-aksoj)pesa. Vidu la belan novan 750mm relvojan trajnon en [[Peloponezo]], en [[Grekio]] de [[Stadler Rail]] en eksteraj ligiloj. La '''relvojo de [[1000mm]]''' '''ankaŭ [[1067mm]]''' estas por bona [[fervojo]], la larĝeco de vagonoi estas ĉirkaŭ 2,4 m. La vagono estas eble ĉirkaŭ 8-24t (2-aksoj), aŭ 16-48 t (4-aksoj)pesa, ankaŭ 100t : vidu en eksteraj ligiloj: www.csrgc.com.cn/ens/cpyfw/hch/2008-06-16/661.shtml (vagono 1000mm). La '''relvojo de [[1435 mm]]''' estas por normala fervojo, la larĝeco de vagonoi estas ĉirkaŭ 2850-3150 mm. La vagono estas eble ĉirkaŭ 16-24 -45 t (2-aksoj), aŭ 32-90 t (4-aksoj)pesa. La pezo de relo estas eble ĉirkaŭ inter 6-8-12-36-70 kg/m. La kostoj por reloj estas diversaj. Ankaŭ kun relvojo de 750mm la fervojo povas esti bonakvalita kun modernaj [[treno]]j. '''En [[Afriko]] la 1065-1067mm [[CAP-ŝpuro|CAP relvojo]] estas grava'''. Eble oni povos konstrui la 600mm-an relvojon kaj poste la 1067mm-an relvojon. '''La 1067mm-an relvojo estas tre bona [[sistemo]] por ĉiuj modernaj pezaj trenoj''' vidu en eksteraj ligiloj pri vagono 1000mm: www.csrgc.com.cn/ens/cpyfw/hch/2008-06-16/661.shtml (vagono 1000mm), kaj ankaŭ per modernaj komfortaj personaj trenoj vidu en eksteraj ligiloj pri vagono 1000mm: www.stadlerrail.com/media/uploads/factsheets/RZW_RhB_2.Serie_Nachbau_0106_d.pdf. (vagono 1000mm). == Lokomotivoj == === Vaporlokomotivoj === La '''[[vaporlokomotivo]]j''' havas eble ĉirkaŭ peson de 5 t/[[akso]] pri 600mm relvojo, eble veturos kun [[rapideco]] de 45 km/h pri "rapida" persona trajno, 20-25 km/h-an pri '''peza''' pakaĵo [[trajno]]. La nova vaporlokomotivo (vidu www.dlm-ag.ch/attachments/Typenblatt_141_1D1_fr.pdf [[vaporlokomotivo]]jn): La 750mm-a vaporlokomotivo kun rapido da 60km/h kaj la 1000mm-aj [[vaporlokomotivo]]j kun rapido da 70km/h pezas circaŭ 5 t-12,5 t-n per akso; la 1435mm-a vaporlokomotivo pezas ĉirkaŭ 10-22,5 t-n/akso kaj kun rapido da ĉirkaŭ 40-100 km/h. Vidu ankaŭ la grandan SAR Klason NG G16 en Vikimedia komunejo. * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:SAR_Class_NG_G16 Vikimedia komunejo SAR Class NG G 16] === Speciala motora lokomotivo === La usona ''getransportation'' (fonetike "'''ĝe-e-transporteiŝen'''") - (angle: ''[[getransportation]]'') konstruos (www.getransportation.com/rail/rail-products/locomotives/overview.html) modernajn specialajn motorajn lokomotivojn] laŭ bezono: pezo, aksapezo, rapideco ĉirkaŭ 20-120km/h. [[Motora lokomotivo]] estas ofte Diesel-lokomotivo, vidu (www.csrgc.com.cn/ens/cpyfw/jch/2008-06-17/699.shtml) ĉinian 1000mm-n Dizela lokomotivon, sed ankaŭ kun aliaj motoroj. Vidu [[Dizela lokomotivo]]n. == Trajnoj == Tre belaj modernaj trajnoj de fervojofabriko [[Stadler Rail|Stadler]], [[Svisujo]] povas usi la relvojon 750mm: * La '''"variofervojo"''' (www.stadlerrail.com/de/fahrzeuge/variobahn/ trenoj: "variofervojo") kaj * la '''"Tango" - trenoj''' (www.stadlerrail.com/de/fahrzeuge/tango/ "trenoj: Tango"). == Fervojoj kun 600mm kaj 610mm relvojoj == Oni trovas du ekzemplojn. De 1925 ĝis ĉirkaŭ 1935 estas ĉirkaŭ 35 km longa 600-mm relvoja fervojo inter [[Esra]] (pri [[Hedschasfervojo]]) kaj [[as-Suwaida]]. Vidu germanan Vikipedion" pri "fervojo trafiko en [[Sirio]]" (sekcio 600-mm-fervojo): ''[[Schienenverkehr in Syrien]]'' ''(Abschnitt 600-mm-Bahn)''). Ankaŭ la [[Avontur fervojo]] kun 610mm relvojo estas longa. == Vidu ankaŭ == * [[Fervojmuzeo Bochum-Dahlhausen]] En Fervojmuzeo Bochum-Dahlhausen ankaŭ funkcikapabla 600mm kampa fervojo ekzistas. * Avontur fervojo 610mm [[Avontuur Railway]] (germana, angla vikipedio)estas tre longa fervojo. * La [[Lokomotivo NG 15]] en germana vikipedio estas forta kaj granda. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.schbb.ch/ ŝhinznaĥa "arbolerneja" fervojo (600mm) Svisujo] * [http://www.dlm-ag.ch/de/lokomotiven/41-projekte-schmalspur nova malgranda vaporlokomotivoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110830024443/http://www.dlm-ag.ch/de/lokomotiven/41-projekte-schmalspur |date=2011-08-30 }} * [http://www.dlm-ag.ch/attachments/Typenblatt_131_1C1_fr.pdf 750mm, 1000, 1067mm vaporlokomotivoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160315105719/http://www.dlm-ag.ch/attachments/Typenblatt_131_1C1_fr.pdf |date=2016-03-15 }} * [http://www.dlm-ag.ch/attachments/Typenblatt_141_1D1_fr.pdf 750, 760, 900, 1000, 1067 mm vaporlokomotivoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160315113643/http://www.dlm-ag.ch/attachments/Typenblatt_141_1D1_fr.pdf |date=2016-03-15 }} * [http://www.getransportation.com/ modernaj specialaj motoraj lokomotivoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200507155203/https://www.getransportation.com/ |date=2020-05-07 }} * [http://www.getransportation.com/ hibrida lokomotivo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200507155203/https://www.getransportation.com/ |date=2020-05-07 }} * [http://www.csrgc.com.cn/ens/cpyfw/jch/2008-06-17/699.shtml ĉinia Dizela-lokomotivo 1000mm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090305140133/http://www.csrgc.com.cn/ens/cpyfw/jch/2008-06-17/699.shtml |date=2009-03-05 }} * [http://www.amigome.com dispartigaj staciodometoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210118234030/http://amigome.com/ |date=2021-01-18 }} * [http://www.stadlerrail.com/media/uploads/factsheets/ZB_OSE_ZR_e_neu.pdf 750mm relvoja trajno [[Peloponezo]], [[Grekio]]] * [http://www.stadlerrail.com/de/fahrzeuge/variobahn/ Stadler trajnoj: "variofervojo" (1000mm) aŭ speciala relvojo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110206053414/http://www.stadlerrail.com/media/uploads/factsheets/ZB_OSE_ZR_e_neu.pdf |date=2011-02-06 }}[[Stadler Rail]] * [http://www.stadlerrail.com/de/fahrzeuge/tango/ Stadler trajnoj: Tango (1000mm) aŭ speciala relvojo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091226111443/http://www.stadlerrail.com/de/fahrzeuge/tango/ |date=2009-12-26 }}[[Stadler Rail]] * [http://www.stadlerrail.com/de/fahrzeuge/dieselloks/ Stadler modernaj Dizelaj -lokomotivoj][[Stadler Rail]] * [http://www.stadlerrail.com/de/fahrzeuge/flirt/ 1435mm Stadler, [[Svisujo]], trajnoj "Flirt"][[Stadler Rail]] * [http://www.crec.cn/en%5Chome%5Cindex.aspx ĉinia fervojo grupo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100111064640/http://www.crec.cn/en%5Chome%5Cindex.aspx |date=2010-01-11 }} * [http://www.csrgc.com.cn/ens/cpyfw/hch/index.shtml ĉiniaj lokomotivoj,trajnoj, vagonoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090807102748/http://www.csrgc.com.cn/ens/cpyfw/hch/index.shtml |date=2009-08-07 }} * [http://www.bidc-ebid.org/ EBID /BIDC populare "'''La fundo'''" en franca, angla, portugala lingvo] ----------- * [http://www.csrgc.com.cn/ens/cpyfw/hch/2008-06-16/661.shtml vagono 1000mm por fervoja vartrafiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716061052/http://www.csrgc.com.cn/ens/cpyfw/hch/2008-06-16/661.shtml |date=2011-07-16 }} * [http://www.stadlerrail.com/media/uploads/factsheets/RZW_RhB_2.Serie_Nachbau_0106_d.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100805205617/http://www.stadlerrail.com/media/uploads/factsheets/RZW_RhB_2.Serie_Nachbau_0106_d.pdf |date=2010-08-05 }} * [http://www.dlm-ag.ch/attachments/Typenblatt_141_1D1_fr.pdf vaporlokomotivoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160315113643/http://www.dlm-ag.ch/attachments/Typenblatt_141_1D1_fr.pdf |date=2016-03-15 }} [[DLM]] [[Svisujo]] La novaj vaporlokomotivoj: la 750mm / 60km/h kaj la 1000mm / 70 km/h; la 1435mm-a lokomotivo 40-100 km/h. * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:SAR_Class_NG_G16 Vaporlokomotivo SAR_Klaso NG G16] --------------- * [http://www.getransportation.com/rail/rail-products/locomotives/overview.html angle: ''getransportation''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130103055436/http://www.getransportation.com/rail/rail-products/locomotives/overview.html |date=2013-01-03 }}- (fonetike "'''ĝe-e-transporteiŝen'''") - konstruos modernajn specialajn motorajn lokomotivojn laŭ bezono: pezo, aksapezo, rapideco ĉirkaŭ 20-120km/h en [[Usono]]. * [http://www.csrgc.com.cn/ens/cpyfw/jch/2008-06-17/699.shtml ĉinia 1000mm dizela lokomotivo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090305140133/http://www.csrgc.com.cn/ens/cpyfw/jch/2008-06-17/699.shtml |date=2009-03-05 }}, sed ankaŭ kun aliaj motoroj. ------------------------------------ * [http://www.stadlerrail.com/de/fahrzeuge/variobahn/ La "variofervojo" de [[Stadler Rail|Stadler]], [[Svisujo]]] * [http://www.stadlerrail.com/de/fahrzeuge/tango/ La "Tango" - trajnoj de Stadler] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100201003403/http://www.stadlerrail.com/de/fahrzeuge/variobahn/ |date=2010-02-01 }}, [[Svisujo]]], [[Stadler Rail]]. ------------- * [http://digilander.libero.it/maurobottegal/ kampofervojoj 600-1000mm] (en itala kaj angla lingvo) [[Kategorio:Fervojo]] [[Kategorio:Industrio]] h9y4xd1hhmt8yehtzy7bpfw5bh91sze Antaŭmanĝo 0 303048 9418901 9238199 2026-07-02T15:03:08Z Aidas 3488 9418901 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pikilia.JPG|eta|Greka antaŭmanĝaĵo]] '''Antaŭmanĝo''' (franca, ''aperitivo''; foje oni uzas la francan esprimon ''hors d'œuvre;'' aŭ la italan esprimon ''antipasto'') estas unua parto de plurplada manĝo, antaŭ la ĉefplado, kaj '''antaŭmanĝaĵa''' plado servata tiuokaze. Ĝia funkcio estas veki la apetiton kaj prokrasti la malsaton. Ĝia konsisto multe diversas en diversaj landoj; ĝi povas esti malvarma, varma aŭ kombino de la du. [[Apetitigaĵo]]j ofte estas servataj kiel manĝo, ekzemple en [[Drinkejo|drinkejoj]] kaj [[Koktelo|koktelaj festoj]] por akompani la [[Likvoro|likvoron]]. En la klasika Okcidenta kuirarto, antaŭmanĝo ofte konsistas el [[salato]], [[sala torto]], kovrita rostita [[pano]] aŭ frititaj [[legomo]]j. La [[supo]]n, kiun oni ofte ankaŭ manĝas antaŭ la ĉefplado, oni tradicie konsideras apartan pladon, kvankam oni povas kalkuli ankaŭ ĝin kiel antaŭmanĝon; tio okazas ekzemple ofte en [[Portugalio]]. Nuntempe oni surtabligas en restoracioj pastaĵojn por ŝmiri ilin surpane. En [[Hispanio]] la tradicio de antaŭmanĝo konsistis el [[olivo]]j aŭ [[fromaĝo]]; nun en trinkejoj la oferto de antaŭmanĝoj estas ege varia kaj la [[hispana]] vorto ''tapas'' iĝis internacia. En [[restoracio]]j antaŭmanĝoj helpas al la gastoj trapasi la atendotempon al la [[Plado|ĉefplado]]. == Rusaj antaŭmanĝaĵoj == En [[Rusia Federacio]] oni ofte manĝas antaŭmanĝon al la [[tagmanĝo]], kiun oni nomas ''zakuska'' (foje esperantigita kiel slanga rusismo '''zakusko'''.{{mankas fonto}}) Ĝi povas ekzemple esti: * [[Kaviaro]] de [[melongeno]] * [[Ŝinko]] kun [[Pizo (planto)|pizoj]] * Vinagrosaŭco: [[salato]] de [[legomo]]j kun [[beto]]j, [[karoto]]j kaj [[kondimento]]j * Salato de [[brasiko]] * Salato de [[kukumo]]j kaj [[tomato]]j * [[Oliv-oleo|Oliv-olea]] salato: miksaĵo de legomoj kun [[majonezo]] kaj viand-pecetoj * [[Marinado|Marinita]] [[haringo]] * Galantino de [[bovo|bovaĵo]] == Vidu ankaŭ == * Ĉefa [[plado]] * [[Postmanĝo]] {{Projektoj|ReVo=mangx.antaux0ajxo|ReVo titolo=Antaŭmanĝaĵo}} [[Kategorio:Antaŭmanĝoj| ]] 733bd996fuzrosslkuyroe4jry8mc4o 9418902 9418901 2026-07-02T15:05:46Z Aidas 3488 9418902 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pikilia.JPG|eta|Greka antaŭmanĝaĵo]] '''Antaŭmanĝo''' (franca, ''aperitivo''; foje oni uzas la francan esprimon ''hors d'œuvre;'' aŭ la italan esprimon ''antipasto'') estas unua parto de plurplada manĝo, antaŭ la ĉefplado, kaj '''antaŭmanĝaĵa''' plado servata tiuokaze. Ĝia funkcio estas veki la apetiton kaj prokrasti la malsaton. Ĝia konsisto multe diversas en diversaj landoj; ĝi povas esti malvarma, varma aŭ kombino de la du. [[Apetitigaĵo]]j ofte estas servataj kiel manĝo, ekzemple en [[Drinkejo|drinkejoj]] kaj [[Koktelo|koktelaj festoj]] por akompani la [[Likvoro|likvoron]]. En la klasika Okcidenta kuirarto, antaŭmanĝo ofte konsistas el [[salato]], [[sala torto]], kovrita rostita [[pano]] aŭ frititaj [[legomo]]j. La [[supo]]n, kiun oni ofte ankaŭ manĝas antaŭ la ĉefplado, oni tradicie konsideras apartan pladon, kvankam oni povas kalkuli ankaŭ ĝin kiel antaŭmanĝon; tio okazas ekzemple ofte en [[Portugalio]]. Nuntempe oni surtabligas en restoracioj pastaĵojn por ŝmiri ilin surpane. En [[Hispanio]] la tradicio de antaŭmanĝo konsistis el [[olivo]]j aŭ [[fromaĝo]]; nun en trinkejoj la oferto de antaŭmanĝoj estas ege varia kaj la [[hispana]] vorto ''tapas'' iĝis internacia. En [[restoracio]]j antaŭmanĝoj helpas al la gastoj trapasi la atendotempon al la [[Plado|ĉefplado]]. == Rusaj antaŭmanĝaĵoj == En [[Rusia Federacio]] oni ofte manĝas antaŭmanĝon al la [[tagmanĝo]], kiun oni nomas ''zakuska'' (foje esperantigita kiel slanga rusismo '''zakusko'''{{mankas fonto}}). Ĝi povas ekzemple esti: * [[Kaviaro]] de [[melongeno]] * [[Ŝinko]] kun [[Pizo (planto)|pizoj]] * Vinagrosaŭco: [[salato]] de [[legomo]]j kun [[beto]]j, [[karoto]]j kaj [[kondimento]]j * Salato de [[brasiko]] * Salato de [[kukumo]]j kaj [[tomato]]j * [[Oliv-oleo|Oliv-olea]] salato: miksaĵo de legomoj kun [[majonezo]] kaj viand-pecetoj * [[Marinado|Marinita]] [[haringo]] * Galantino de [[bovo|bovaĵo]] == Vidu ankaŭ == * Ĉefa [[plado]] * [[Postmanĝo]] {{Projektoj|ReVo=mangx.antaux0ajxo|ReVo titolo=Antaŭmanĝaĵo}} [[Kategorio:Antaŭmanĝoj| ]] mbfv6qzjtynrsupswvcv4l8g46265xl 9418904 9418902 2026-07-02T15:07:11Z Aidas 3488 /* Rusaj antaŭmanĝaĵoj */ 9418904 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pikilia.JPG|eta|Greka antaŭmanĝaĵo]] '''Antaŭmanĝo''' (franca, ''aperitivo''; foje oni uzas la francan esprimon ''hors d'œuvre;'' aŭ la italan esprimon ''antipasto'') estas unua parto de plurplada manĝo, antaŭ la ĉefplado, kaj '''antaŭmanĝaĵa''' plado servata tiuokaze. Ĝia funkcio estas veki la apetiton kaj prokrasti la malsaton. Ĝia konsisto multe diversas en diversaj landoj; ĝi povas esti malvarma, varma aŭ kombino de la du. [[Apetitigaĵo]]j ofte estas servataj kiel manĝo, ekzemple en [[Drinkejo|drinkejoj]] kaj [[Koktelo|koktelaj festoj]] por akompani la [[Likvoro|likvoron]]. En la klasika Okcidenta kuirarto, antaŭmanĝo ofte konsistas el [[salato]], [[sala torto]], kovrita rostita [[pano]] aŭ frititaj [[legomo]]j. La [[supo]]n, kiun oni ofte ankaŭ manĝas antaŭ la ĉefplado, oni tradicie konsideras apartan pladon, kvankam oni povas kalkuli ankaŭ ĝin kiel antaŭmanĝon; tio okazas ekzemple ofte en [[Portugalio]]. Nuntempe oni surtabligas en restoracioj pastaĵojn por ŝmiri ilin surpane. En [[Hispanio]] la tradicio de antaŭmanĝo konsistis el [[olivo]]j aŭ [[fromaĝo]]; nun en trinkejoj la oferto de antaŭmanĝoj estas ege varia kaj la [[hispana]] vorto ''tapas'' iĝis internacia. En [[restoracio]]j antaŭmanĝoj helpas al la gastoj trapasi la atendotempon al la [[Plado|ĉefplado]]. == Rusaj antaŭmanĝaĵoj == En [[Rusia Federacio]] oni ofte manĝas antaŭmanĝon al la [[tagmanĝo]], kiun oni nomas ''zakuska'' (foje esperantigita kiel slanga rusismo '''zakusko'''{{mankas fonto}}). Ĝi povas ekzemple esti: * [[Kaviaro]] de [[melongeno]] * [[Ŝinko]] kun [[Pizo (planto)|pizoj]] * Vinagrosaŭco: [[salato]] de [[legomo]]j kun [[beto]]j, [[karoto]]j kaj [[kondimento]]j * Salato de [[brasiko]] * Salato de [[kukumo]]j kaj [[tomato]]j * [[Oliv-oleo|Oliv-olea]] salato: miksaĵo de legomoj kun [[majonezo]] kaj viand-pecetoj * [[Marinado|Marinita]] [[haringo]] * [[Galantino]] de [[bovo|bovaĵo]] == Vidu ankaŭ == * Ĉefa [[plado]] * [[Postmanĝo]] {{Projektoj|ReVo=mangx.antaux0ajxo|ReVo titolo=Antaŭmanĝaĵo}} [[Kategorio:Antaŭmanĝoj| ]] dwsm0rzfc78uch2kyx5sw2zfb0f5n2v 9418922 9418904 2026-07-02T16:26:11Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9418922 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pikilia.JPG|eta|Greka antaŭmanĝaĵo]] '''Antaŭmanĝo''' (franca, ''aperitivo''; foje oni uzas la francan esprimon ''hors d'œuvre;'' aŭ la italan esprimon ''antipasto'') estas unua parto de plurplada manĝo, antaŭ la ĉefplado, kaj '''antaŭmanĝaĵa''' plado servata tiuokaze. Ĝia funkcio estas veki la apetiton kaj prokrasti la malsaton. Ĝia konsisto multe diversas en diversaj landoj; ĝi povas esti malvarma, varma aŭ kombino de la du. [[Apetitigaĵo]]j ofte estas servataj kiel manĝo, ekzemple en [[Drinkejo|drinkejoj]] kaj [[Koktelo|koktelaj festoj]] por akompani la [[Likvoro|likvoron]]. En la klasika Okcidenta kuirarto, antaŭmanĝo ofte konsistas el [[salato]], [[sala torto]], kovrita rostita [[pano]] aŭ frititaj [[legomo]]j. La [[supo]]n, kiun oni ofte ankaŭ manĝas antaŭ la ĉefplado, oni tradicie konsideras apartan pladon, kvankam oni povas kalkuli ankaŭ ĝin kiel antaŭmanĝon; tio okazas ekzemple ofte en [[Portugalio]]. Nuntempe oni surtabligas en restoracioj pastaĵojn por ŝmiri ilin surpane. En [[Hispanio]] la tradicio de antaŭmanĝo konsistis el [[olivo]]j aŭ [[fromaĝo]]; nun en trinkejoj la oferto de antaŭmanĝoj estas ege varia kaj la [[hispana]] vorto ''tapas'' iĝis internacia. En [[restoracio]]j antaŭmanĝoj helpas al la gastoj trapasi la atendotempon al la [[Plado|ĉefplado]]. == Rusaj antaŭmanĝaĵoj == En [[Rusia Federacio]] oni ofte manĝas antaŭmanĝon al la [[tagmanĝo]], kiun oni nomas ''zakuska'' (foje esperantigita kiel slanga rusismo '''zakusko'''{{mankas fonto}}). Ĝi povas ekzemple esti: * [[Kaviaro]] de [[melongeno]] * [[Ŝinko]] kun [[Pizo (planto)|pizoj]] * Vinagrosaŭco: [[salato]] de [[legomo]]j kun [[beto]]j, [[karoto]]j kaj [[kondimento]]j * Salato de [[brasiko]] * Salato de [[kukumo]]j kaj [[tomato]]j * [[Oliv-oleo|Oliv-olea]] salato: miksaĵo de legomoj kun [[majonezo]] kaj viand-pecetoj * [[Marinado|Marinita]] [[haringo]] * [[Galantino]] de [[bovo|bovaĵo]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=mangx.antaux0ajxo|ReVo titolo=Antaŭmanĝaĵo}} * Ĉefa [[plado]] * [[Postmanĝo]] [[Kategorio:Antaŭmanĝoj| ]] h5vxv6filemsghy767y6umsck7mmd4r 9418990 9418922 2026-07-02T18:18:37Z Sj1mor 12103 9418990 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Pikilia.JPG|eta|Greka antaŭmanĝaĵo]] '''Antaŭmanĝo''' (franca, ''aperitivo''; foje oni uzas la francan esprimon ''hors d'œuvre;'' aŭ la italan esprimon ''antipasto'') estas unua parto de plurplada manĝo, antaŭ la ĉefplado, kaj '''antaŭmanĝaĵa''' plado servata tiuokaze. Ĝia funkcio estas veki la apetiton kaj prokrasti la malsaton. Ĝia konsisto multe diversas en diversaj landoj; ĝi povas esti malvarma, varma aŭ kombino de la du. [[Apetitigaĵo]]j ofte estas servataj kiel manĝo, ekzemple en [[Drinkejo|drinkejoj]] kaj [[Koktelo|koktelaj festoj]] por akompani la [[Likvoro|likvoron]]. En la klasika Okcidenta kuirarto, antaŭmanĝo ofte konsistas el [[salato]], [[sala torto]], kovrita rostita [[pano]] aŭ frititaj [[legomo]]j. La [[supo]]n, kiun oni ofte ankaŭ manĝas antaŭ la ĉefplado, oni tradicie konsideras apartan pladon, kvankam oni povas kalkuli ankaŭ ĝin kiel antaŭmanĝon; tio okazas ekzemple ofte en [[Portugalio]]. Nuntempe oni surtabligas en restoracioj pastaĵojn por ŝmiri ilin surpane. En [[Hispanio]] la tradicio de antaŭmanĝo konsistis el [[olivo]]j aŭ [[fromaĝo]]; nun en trinkejoj la oferto de antaŭmanĝoj estas ege varia kaj la [[hispana]] vorto ''tapas'' iĝis internacia. En [[restoracio]]j antaŭmanĝoj helpas al la gastoj trapasi la atendotempon al la [[Plado|ĉefplado]]. == Rusaj antaŭmanĝaĵoj == En [[Rusia Federacio]] oni ofte manĝas antaŭmanĝon al la [[tagmanĝo]], kiun oni nomas ''zakuska'' (foje esperantigita kiel slanga rusismo '''zakusko'''{{mankas fonto}}). Ĝi povas ekzemple esti: * [[Kaviaro]] de [[melongeno]] * [[Ŝinko]] kun [[Pizo (planto)|pizoj]] * Vinagrosaŭco: [[salato]] de [[legomo]]j kun [[beto]]j, [[karoto]]j kaj [[kondimento]]j * Salato de [[brasiko]] * Salato de [[kukumo]]j kaj [[tomato]]j * [[Oliv-oleo|Oliv-olea]] salato: miksaĵo de legomoj kun [[majonezo]] kaj viand-pecetoj * [[Marinado|Marinita]] [[haringo]] * [[Galantino]] de [[bovo|bovaĵo]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=mangx.antaux0ajxo|ReVo titolo=Antaŭmanĝaĵo}} * Ĉefa [[plado]] * [[Postmanĝo]] [[Kategorio:Antaŭmanĝoj| ]] 3m4qgvqiws7zv1rwr4n3skcqxs8s592 Diskuto:Antaŭmanĝo 1 303176 9418919 9134265 2026-07-02T16:15:24Z Aidas 3488 9418919 wikitext text/x-wiki En rusa lingvo vorto закуска (zakusko) havas du sencojn: 1) antaŭmanĝo por aktivigi apetiton; 2) manĝeto uzata por postmanĝi drinkaĵon. Ekzistas ankoraŭ kelkaj sencoj, sed ili estas ne ligitaj kun manĝo. Se vi demandus rusparolantojn (rusojn, ukrainanojn, belorusojn, ĉebaltianojn mezazianojn ktp) oni nepra respondus, ke zakusko estas postdrinka manĝeto. Pri antaŭmanĝo rememoras nur kuiristoj. [[Vikipediisto:P.Fiŝo|P.Fiŝo]] 10:14, 23. Nov 2009 (UTC) :Vi pravas pri la du sencoj. Mia rusa edzino responde al mia demando pri la signifo de "zakuska" unue pensis pri la postdrinkaj manĝaĵetoj, sed nia ruslingva kuirlibro same kiel la ruslingva Vikipedio uzas la vorton en la senco de antaŭmanĝo. :La informo pri la antaŭmanĝa senco de la vorto jam troviĝas en ĉi tiu artikolo. Informon pri la postdrink-maĝaĵeta senco oni povus mencii en la artikolo [[intermanĝeto]] (oni eble eĉ povus krei apartan artikolon [[postdrinka manĝaĵeto]], en kiu eble ankaŭ indus mencii la hispanajn "tapas", sed mi ne certas ĉu vere indas havi tian artikolon; mi ne sukcesis trovi alilingvan Vikipedion kun tia artikolo). :Ĉiuokaze, la antaŭa artikolo [[zakusko]], el kiu mi faris plusendilon, enhavis ankŭ informon pri dolĉaj manĝaĵoj, dum la rusa vorto nek en sia neformala nek en sia pli formala senco povas signifi dolĉajn manĝaĵojn. Verŝajne tiun artikolon influis la signifo de rilataj vortoj en okcidentslavaj lingvoj. Ĉiuokaze, ne indas en la Esperanta Vikipedio havi artikolon kiu miksas ĉiujn signifojn kiun tiu slava radiko povas havi en la diversaj slavaj lingvoj; pli bone estas mencii tiujn apartajn aferojn en apartaj artikoloj. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:54, 23. Nov 2009 (UTC) ::Markos, se vi loĝus iom pli apude, do mi nutrus vin ber bongustega zakusko en la dua senco :) [[Vikipediisto:P.Fiŝo|P.Fiŝo]] 14:44, 24. Nov 2009 (UTC) :::Mi antaŭe pensis, ke la rusa vorto ĉiam estis en pluralo (zakuski = zakuskoj) - ĉu prave? --[[Vikipediisto:Dominik|Dominik]] 05:57, 25. Nov 2009 (UTC) ::::O! '''Zakuskoj''' - havas (plej ofte) certan sencon: antaŭmanĝo, manĝeto por kreskigi apetiton, kaj iam postdrinka manĝeto. '''Zakuska''' - nur postdrinka manĝeto! Tane mia vidpunkto estas vidpunkto de rusparolanta ekssovetiano. Mia opinio rilatas nur al rusparolantoj.[[Vikipediisto:P.Fiŝo|P.Fiŝo]] 08:13, 23. Dec 2009 (UTC) Pardonu se mi iom "laŭte miris" ĵus en la teksto pri la esperanta vortoj zakusko kaj zakuskoj, kiujn mi neniam aŭdis aŭ legis en Esperanto - temas pri laŭdiraj Esperantaj vortoj, ni ne parolas pri Закуска aŭ Закуски. Mi same mirus se en la sama teksto mi legus pri tapo kaj tapoj (eĉ se mi povus diveni ke povus temi pri nur duonserioza aludo al la hispana vorto tapas), pri sneko kaj snekoj (kvankam oni eble ankoraŭ povus diveni ke temu pri nederlandaj, germanaj aŭ anglaj snacks), sed plej laste kiam mi el mia landa kuirarto kontribuus fromaĝo- aŭ ŝinko-kubojn, kiuj nepre ne estus tapoj, snekoj, zakuskoj, ordevroj aŭ forŝpajzenoj, sed uĵkando kaj uĵkanĝoj, ĉar en la litova tiaj manĝetoj estas singulare užkandis kaj plurale užkandžiai - plej laste tiam la invento de esperantaj vortoj igas bizara, ĉu ne? Kaj nepre oni ankaŭ devus havi esperantajn vortojn por grenlandaj kaj feroaj, estonaj, karelaj, ĉukĉaj, udmurtaj kaj ĉeĉenaj, kroataj, slovenaj, bosnaj kaj hercegovinaj, ruandaj kaj burundaj, laosaj, mjanmaaj kaj kmeraj, majaaj kaj aztekaj viando-kubetoj... Baza regulo estas ke en enciklopedio oni ne simple artikole kaj eĉ ne diskutpaĝe inventas tutfreŝajn vortojn, sed nomas nur tiujn, kiuj vere amplekse uzatas ekster vikipedio, kaj kiam iu ajn havas plej etan dubon pri vorto aŭ aserto, oni alportas almenaŭ du konkroleblajn ekstervikipediajn referencojn, kiuj subtenas la aserton, ĉi tie pri ampleksa uzado en la literatura kaj amaskomunikila lingvouzo. Mi vere ne volas defendi minoritatajn rajtojn por tiuj loke aŭ subgrupe uzataj slangaĵoj kiel tapoj, snekoj, zakuskoj, ordevroj, forŝpajzenoj kaj uĵkanĝoj, mi volas pridubi tiajn plurajn vortojn por sama manĝeto, kiuj ĉiuj ne estas en iuj grandkvante presitaj vortaroj de Esperanto. En e-lingvaj tekstoj pri regiona kuirarto oni povas havi nomojn de iuj manĝaĵoj en la regionaj lingvoj, se utile ankaŭ en latinliterigo, sed se ne estas kvazaŭasertoj pri laŭdiraj Esperanto-vortoj, sed simplaj vortoj el aliaj lingvoj, tiam la ludo tuj estas malpli amuza, ĉu ne? Do, mi spontanee post la al mi nekutima laŭdira e-lingva vorto "zakusko" metis ŝablonon {{ŝ|mankas fonto}}, kaj petas pardonon se tio ĝenetas la stultumadon. Sed fakte Vikipedio entute ne estas por bizaraj kaj tre amuzaj falsinformoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:15, 2 jul. 2026 (UTC) <hr> Laŭ la difino "Antaŭmanĝo estas plado servata antaŭ la ĉefplado ĉe plurplada manĝo" la titolo de la artikolo fakte devus esti "antaŭmanĝaĵo" - manĝo estas la ago manĝi (matenmanĝo, tagmanĝo, vespermanĝo, antaŭmanĝo, postmanĝo, intermanĝeto...), manĝaĵo estas la nutraĵo manĝata tiuokaze. Mi iom adaptos la unuan frazon... [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:07, 27. Mar 2010 (UTC) == hors-d'œuvre (Q96749544) == Kiel tiu malsamas? ĉu tiu estas specife por la franca kuirarto? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:17, 2 jul. 2025 (UTC) hd513w571i903zi90d2dbrq9glet346 Endoplasma retikulo 0 304133 9419385 9247445 2026-07-03T09:31:44Z Félix H 120463 "raspa endoplasma retikulo" anstataŭ "ruĝa endoplasma retikulo" 9419385 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Clara cell lung - TEM.jpg|eta|dekstra|250px|[[Elektrona mikroskopo|Elektron-mikroskopa]] fotografio de mamula, pulma [[histo]], kie videblas la [[ĉelkerno]], [[mitokondrio]]j kaj endoplasma retikulo.]] La '''endoplasma retikulo''' (aŭ '''enplasma retaro''') estas [[organeto]] de [[eŭkariotoj|eŭkariotaj ĉeloj]], kiu konsistas el interkonektita retaro farita de [[tubeto]]j, [[veziketo]]j kaj cisternoj. La membranoj de la endoplasma retikulo estis malkovritaj de la biologiistoj [[Albert Claude]] (kiu ricevis [[1974|en 1974]] la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel-premion pri medicino]]) kaj [[Keith R. Porter]]. == Strukturo == [[Dosiero:Nucleus_ER_golgi.jpg|eta|300px| Skema prezento de [[ĉelkerno]], [[endoplasma retikulo]] kaj '''golĝa aparato''':<br /> 1- ĉelkerno.<br /> 2- [[kernporo]].<br /> 3- raspa endoplasma retikulo.<br /> 4- glata endoplasma retikulo.<br /> 5- [[ribosomo]] sur raspa endoplasma retikulo.<br /> 6- transportontaj proteinoj.<br /> 7- transport-[[veziketo]]j.<br /> 8- golĝa aparato.<br /> 9- ''cis''-flanko de la golĝa aparato.<br /> 10- ''trans''-flanko de golĝa aparato.<br /> 11- cisternoj de golĝa aparato.]] La endoplasma retikulo estas ĉefe farita el retaro de cisternoj (sak-formaj strukturoj) kunigitaj de [[ĉelskeleto]]. Kiel multaj aliaj ĉelmembranoj, ĝia membrano estas farita de duobla [[fosfolipido|fosfolipida]] lameno, kiu apartigas la lumenon (aŭ ''cisterna spaco''), kiu estas ene, de la [[ĉelsolo]], kiu estas ekstere. Distingeblas du partoj de la endoplasma retikulo: * '''raspa endoplasma retikulo''', kies supraĵo entenas multajn [[ribosomo]]jn (tial ĝia ''raspa'' aspekto). Tiu ĉi parto de la endoplasma retikulo estas tre grava por tiuj proteinoj, kiuj estos poste ligitaj al membrano aŭ sekreciataj. La fiksaj (neliberaj) ribosomoj enigas la ĵus kreitan proteinon en la endoplasman retikulon, tiel ke ĝi estu poste sendita al ĝia fina loko per ĝia [[sekrecia vojo]]. * '''glata endoplasma retikulo''', kiu fariĝas de reto el tubetoj kaj veziketoj. Ĝi ne aspektas ruĝa, pro tio, ke ĝi ne enhavas robosomojn. Ĝi havas plurajn funkciojn pri metabolismo (kiel ekzemple, sintezo de [[lipido]]j kaj [[steroido]]j, aŭ regulado de la [[kalcio]]-koncentriĝo). En la ĉeloj de glata kaj stria muskolo troveblas ''sarkoplasma retikulo'' ([[greka lingvo|grekdevena]] vorto, el σάρξ = ''karno''<ref>[http://www.myetymology.com/english/sarcoplasm.html Etimologio de la angla vorto ''sarcoplasm'' ĉe myetymology.com]</ref>), kiu estas speciala klaso de glata endoplasma retikulo. Ĝi diferencas de la glata endoplasma retikulo, pro tio, ke ĝi ĉefe akumulas kaj pumpas kalciajn jonojn (do, ĝi ne nur sintezas metabol-molekulojn). Tiu ĉi tasko estas tre grava por muskol-stimulado. == Funkcioj == La endoplasma retikulo utilas por pluraj funkcioj, kiel ekzemple: * daŭrigo de protein-sintezo, * protein-faldado, * protein-transportado, * glukosilacio (aldono de [[karbohidrato]] al lipido aŭ proteino), * sintezo de metabolismaj molekuloj, == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Organetoj]] juj2ufkg7vje3yxapytik2kpk9tu81q Kokopelli (asocio) 0 307758 9419494 9322866 2026-07-03T11:38:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419494 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=franca ekologia asocio|dio|Kokopelli}} <!-- {{Infobox Association |couleur boîte = 5b9178 |association_nom = Kokopelli |association_logo = [[Dosiero:Logo association kokopelli.jpg|centre|100px]] |association_type = [[Association loi de 1901]] |date_de_fondation = |structure = |fondateur = |siege = [[Alès]] |origine = |personnage_clef = |president = Dominique Guillet |Secretaire_general = |vice-president = |secretaire = |tresorier = |champs_daction = [[Monde (univers)|Monde]] entier |Affiliation_europeenne = |Affiliation_internationale = |but = Préservation des semences |methode = |financement = |endowment = |nombre_volontaire = |nombre_employes = 14 + 5 ou 6 [[saisonnier]]s en [[hiver]]<ref>« [http://www.kokopelli.asso.fr/qui-sommes-ns/index.html Notre équipe d'Alès] », sur la retejo de Kokopelli.</ref> |nombre_membre = |representativite = |proprietaire = |association_slogan = Libération des semences et de l'humus |site = [http://www.kokopelli.asso.fr kokopelli.asso.fr] |dissolution = |notes = |date de mise à jour = }} --> {{Informkesto organizaĵo}} '''Kokopelli''' estas [[Francio|franca]] [[asocio]], kiu proponas [[semo]]jn devenantajn de [[ekologio|ekologia]] kaj [[biodinamiko|biodinamika]] agrikulturo. Ĝi estis kreita en 1999<ref>[http://www.journal-officiel.gouv.fr/association/index.php?ACTION=Rechercher&HI_PAGE=1&HI_COMPTEUR=0&original_method=get&WHAT=Association+Kokopelli+pour+la+lib%E9ration+de+la+semence+et+de+l%27humus&JTH_ID=&JAN_BD_CP=&JRE_ID=&JAN_LIEU_DECL=&JTY_ID=&JTY_WALDEC=&JPA_D_D=&JPA_D_F=&rechercher.x=0&rechercher.y=0&rechercher=Rechercher Association Kokopelli pour la libération de la semence et de l'humus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303195735/http://www.journal-officiel.gouv.fr/association/index.php?ACTION=Rechercher&HI_PAGE=1&HI_COMPTEUR=0&original_method=get&WHAT=Association+Kokopelli+pour+la+lib%E9ration+de+la+semence+et+de+l%27humus&JTH_ID=&JAN_BD_CP=&JRE_ID=&JAN_LIEU_DECL=&JTY_ID=&JTY_WALDEC=&JPA_D_D=&JPA_D_F=&rechercher.x=0&rechercher.y=0&rechercher=Rechercher |date=2016-03-03 }}, ''[[Journal officiel Associations]]'' n-ro 22 de la 29-a de majo 1999, anonco n-ro 38 (deklaro al la [[Liste des préfets de l'Ardèche|prefektejo de Ardèche]] la 28-an de Aprilo 1999).</ref>. Ĝi proponas nun (nombroj de 2007) 550 variojn de [[tomato]]j, 300 variojn de [[pimento]]j, 130 variojn de [[laktuko]]j, 150 variojn de [[kukurbo]]j, 50 variojn de [[melongeno]]j, ktp. Sekve de novaj leĝaj dispozicioj, ĝi postvenis post "Terre de Semences", kiu aktivis ekde 1994 por konservi la seman kaj legoman [[biodiverseco]]n. Kokopelli estas ano de "Réseau Semences paysannes" (Reto de kamparaj semoj), konsistanta el kamparaj naciaj organizoj kaj de ekologia agrikulturo, el fakaj organizoj, el kamparanoj, el semaj aŭ arbidejaj, el disvolvigaj asocioj kaj el asocioj por la konservado de la biodiverseco. == Priskribo == Situanta en [[Alès]], en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Gard]], tiu asocio kiu havas {{formatnum:5000}} anojn (nombroj de 2007) proponas al amatoraj aŭ profesiaj ĝardenistoj pli ol {{formatnum:2000}} variojn de semoj de [[legomplanto]]j por kultivado kaj antaŭŝirmado kontraŭ la malapero (semoj de multaj malnovaj varioj). La asocio batalas kaj agas tre konkrete por : * kontribui al la vivteno de la tera [[biodiverseco]], * havebligi al eŭropaj ĝardenistoj malnovajn variojn de plantoj kaj aparte de legomplantoj, fariĝintaj maloftaj, * redoni tradiciajn semojn al [[kamparano]]j de la [[Tria mondo]] ([[Barato]], ktp.), * favori la naskiĝon de kamparanaj retoj por savi la kultivadon de malnovaj varioj kaj de tradiciaj semoj en la Tria mondo, * starigi centrojn de genetikaj riĉofontoj en la Tria mondo, * pluteni la ekziston de ne-GMO-aj (Genetike Modifitaj Organismoj) semoj kaj de kamparana agrikulturo. La asocio, estrata de [[Jean-Marc Guillet]], [[Dominique Guillet]] kaj [[Raoul Jacquin]], estas notinde subtenata de [[Pierre Rabhi]] (vic-prezidanto de la asocio), [[Jean-Pierre Berlan]] (ekonomikisto kaj iama esplor-direktoro [[Institut national de la recherche agronomique|INRA]]), [[Jean-Louis Gueydon de Dives]] ([[Fondation pour une Terre humaine]]), [[Maurice Chaudière]] kaj [[Isabelle Susini]] ([[Fondation Patagonia]])<ref>« [http://www.kokopelli.asso.fr/qui-sommes-ns/soutien.html Soutien de personnalités] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100526191106/http://www.kokopelli.asso.fr/qui-sommes-ns/soutien.html |date=2010-05-26 }} », sur la retejo de asocio Kokopelli.</ref>. == Justico == En 2003 kaj 2004 la [[Direction générale de la concurrence, de la consommation et de la répression des fraudes|fraŭdpuna servo]] protokolis pri fraŭda vendo de varioj ne registritaj en la oficiala katalogo kaj pri manko de vari-noma markado<ref>La dekreto de la 16-a de Novembro 1932 (Oficiala Gazeto de la 19-a de Novembro 1932, p. 12006-12067) kreis « katalogon de la specioj kaj varioj de kultivataj plantoj kaj registron pri plantoj elektitaj por vasta kultivado ». Tiu dekreto, por la unua fojo, mencias la protektadon de la akiroj. Ĝi tekstas : « Art.12- la mencio “specio aŭ vario” enskribita en la registro de la elektitaj plantoj estas la ekskluziva posedaĵo de la kreinto de tiu novaĵo. Li ne povos citi ĝin nur post la definitiva enskribo. La komerco de la semoj, tuberoj, bulboj aŭ stikaĵoj necesigas la permeson de la kreinto. »<br /> La Dekreto 81-605 de la 18-a de Majo 1981 (OG de la 20-a de Majo 1981) klarigas ke : « La ministro pri agrikulturo vivtenas katalogon enhavantan la limigitan liston de la varioj aŭ variaj tipoj, kies semoj kaj plantoj povas esti "surmerkadigataj" sur la nacia teritorio. La enskribo sur la katalogo estas kondiĉata je tri kondiĉoj: la vario devas esti distingebla, stabila kaj sufiĉe komprenebla por homo. » Tiu dekreto estis « farita por la apliko de la leĝo de la 1-a de Aŭgusto 1905 pri la fraŭdoj kaj falsigoj rilataj al produktoj kaj servoj pri la komerco de semoj kaj plantidoj ».</ref>. La asocio Kokopelli estis procesita por tiuj faktoj, la [[Groupement national interprofessionnel des semences et plants]] (GNIS) (eo: Nacia interprofesia arigo de la semoj kaj plantidoj) kaj la ''Fédération nationale des professionnels de semences potagères et florales'' (FNPSP) (eo: Nacia federacio de la profesiistoj de floraj kaj legomaj semoj) agis kiel civila partio. Aliflanke, la 9-an de Decembro 2005, la semproduktisto Baumaŭ procesis kontraŭ la asocio Kokopelli por [[nelaŭleĝa konkurenco]]. === Pozicio de la asocio Kokopelli === La asocio Kokopelli depostulas kaj defendas la rajton de la naskiĝontaj generacioj elekti siajn nutraĵojn, liberigante la semojn. Reage al tiu proceso, Kokopelli, kiu komence ne estis komerca kompanio kaj kiu alvokiĝe celas kun siaj ĝardenistaj kaj instituciaj partneroj al vivteni la [[biodiverseco]]n, kiel rekomendas la internaciaj instancoj, lanĉis publikan peticion, reasertante la ekologian direkton kaj la publikan intereson de sia ago, notinde por ŝirmi la estontecon. La asocio opinias ke ĝi ne estis naskita por fariĝi kutima kliento de la tribunaloj kaj ke ĝia financado kaj ĝiaj fortoj devus esti dediĉitaj al la transigo de reproduktebla genetika riĉaĵo, pli riĉa ol la homaro heredis. Kokopelli opinias ke la semo estas necedebla heredaĵo de la tuta homaro kaj defendas genetike, teknike kaj biologie tiun heredaĵon, fakte farante mision de [[publika servo]], kiu devus, laŭ ĝi, farata de la Ŝtato. Ĝi apogas sin sur la eŭropa direktivo 98/95 rekomendanta la kreadon de listo por la konservado de la semoj en risko de genetika erozio, en kiu la enskribo devas esti libera, senpaga kaj nedeviga, kaj do bedaŭras la neagnoskon de ĝia rolo en la ŝirmado de la sema kaj legoma [[biodiverseco]]. === Proceso === En unua tempo, juĝo de la tribunalo de Alès en la 14-a de Marto 2006, senkulpigis la asocion ; sed la 22-an de Decembro 2006, la apelacia kortumo de Nîmes deklaris la prezidanton de la asocio, Dominique Guillet, kulpa laŭ protokolo de la fraŭdpuna servo, pro komercado de varisemoj ne permesitaj, en transpaŝo de la leĝaro kaj konsekvence kondamnis lin je {{formatnum:3426}} monpunoj po 5 eŭroj por ĉiu. Decidante pri la civilaj interesoj, la kortumo deklaris akceptebla la konsistigon de civila partio de "Groupement national interprofessionnel des semences et plants" (GNIS) kaj de la "Fédération nationale des professionnels de semences potagères et florales" (FNPSP) kaj kondamnis Dominique Guillet pagi 1 simbolan eŭron plendopostulitan de ĉiu el ili pro damaĝoj ripare de la malprofito okazinta al ili pro la komercado de nelaŭleĝaj semoj. En Februaro 2008, ĝi estis kondamnita pagi {{formatnum:12000}} eŭrojn al semprodukta kompanio Baumaŭ et {{formatnum:23000}} eŭrojn al la Ŝtato kaj al la FNPSP<ref>O. Frigout, « [http://www.sciencesetnature.org/article_lecture.php?clef=284&caractere=6097 Kokopelli : David contre Goliath réécrit...] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081111045706/http://www.sciencesetnature.org/article_lecture.php?clef=284&caractere=6097 |date=2008-11-11 }} », sur ''Sciences et Nature'', la 4-an de Februaro 2008.</ref>, <ref>Verdikto de la Kasacia Kortumo de la {{Légifrance|base=INCA|texte=8-a de Januaro 2008|url=http://www.legifrance.gouv.fr/affichJuriJudi.do?oldAction=rechJuriJudi&idTexte=JURITEXT000018073813&fastReqId=1197438040&fastPos=1}}, pri la kondamno por komercado de nepermesitaj semoj.</ref>. La politika movado [[Cap21]] subtenas la asocion Kokopelli<ref>« [http://www.cap21.net/dynamic/compress.php?cp=741 Cap21 subtenas la asocion Kokopelli] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081022162348/http://cap21.net/dynamic/compress.php?cp=741 |date=2008-10-22 }} », gazetarsciigo, en la e-loĝejo de Cap21, 1-a de Februaro 2008.</ref>. Gazetarsciigo estis skribita en la e-loĝejo ''[[Tela Botanica]]'', la 23-an de Januaro 2007, de membro de GNIS por pravigi la ekpersekuton kontraŭ la asocion. Laŭ li, Kokopelli ne konservas la biodiversecon, sed pliĝuste tre kontraŭas<ref>Jean Wohrer, « [http://www.tela-botanica.org/actu/article1400.html Malnovaj legomoj : leĝoj por protekti la konsumanton kaj la biodiversecon] », gazetarsciigo responde al la argumentado de Kokopelli, en ''[[Tela Botanica]]'', la 23-an de Januaro 2007.</ref>. == La Legomĝardeno de la reĝo == La 7-an de Januaro 2009, Dominique Guillet, prezidanto de la asocio Kokopelli, asertas, en la dua paragrafo de artikolo legebla en pluraj retaj kaj blogaj e-loĝejoj, ke la ministrejo de Agrikulturo (Francio) estus, laŭ li, malpermesita al la Legomĝardeno de la Reĝo ([[Kastelo de Versailles]]) mendi semojn al Kokopelli (Tion ili faris de tre multaj jaroj)<ref>Dominique Guillet, « [http://www.haricots.org/actu/070109terrorismealimentaire TGV : Terorismo je granda rapideco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090203223015/http://haricots.org/actu/070109terrorismealimentaire |date=2009-02-03 }} », en la e-loĝejo de belga asocio La komenco de la fazeoloj ASBL, 8-a de Januaro 2009.</ref>. Tiu aserto de la prezidanto de Kokopelli estis forte malkonfirmita, du semajnojn poste, per gazetarsciigo de Antoine Jacobsohn<ref>Antoine Jacobsohn, « [http://www.tela-botanica.org/actu/article2840.html Ne, Kokopelli ne estas malpermesita en la Legomĝardeno de la Reĝo !] », en ''[[Tela Botanica]]'', 22-a de Januaro 2009.</ref>, direktoro de la Legomĝardeno de la Reĝo, kiu indikas ke, se la Legomĝardeno de la Reĝo ĉesis mendi semojn al la asocio Kokopelli {{citation|de tri jaroj}}, li konas neniun malpermeson, kiu estus estinta sendita al la Legomĝardeno de la Reĝo, fare de la ministrejo pri Agrikulturo kaj Fiŝado, pri la semaĉetoj al iuj provizistoj, plie li konas neniun similan malpermeson, kiu povus estinta sendita al la ekologia sekcio kaj al la sekcio pri konstanta instruado de "École nationale supérieure du paysage" (Nacia Supera Lernejo pri pejzaĝo), lernejo, kiu kuratoras la Legomĝardenon de la Reĝo kaj rekte dependas de la ministrejo pri Agrikulturo kaj Fiŝado. Post indiko ke la Legomĝardeno de la Reĝo, per sia aĉetpolitiko, al diversaj {{citation|profesiaj kaj asociaj provizistoj}}, de {{citation|tradiciaj kaj malutimaj legomaj varioj}}, li konkludas, klare poziciante sin ekster la kontraŭaj pozicioj de la gravaj semistoj kia [[Monsanto]] kaj de militaj asocioj kia Kokopelli, opiniante ke : {{citation|ekzistas alternativoj al la paroladoj kaj produktoj de Monsanto... kaj de Kokopelli}}. == Publikaĵoj == * ''Semences de Kokopelli, manuel de production de semences et collection planétaire de variétés potagères'', 9-a eldono: [http://www.kokopelli.asso.fr/ouvrage-semences-de-kokopelli/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100701003908/http://www.kokopelli.asso.fr/ouvrage-semences-de-kokopelli/index.html |date=2010-07-01 }} * Revuo ''Kokopelli, un Joueur de Flûte Enchantée dans le Rêve de Gaïa n°2 automne 2009'' : [http://www.kokopelli.asso.fr/tel/revue2.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100923180937/http://kokopelli.asso.fr/tel/revue2.pdf |date=2010-09-23 }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == === Vidu ankaŭ === * [[kamparana semo]] * [[Biodiverseco]], * [[Daŭriva agrikulturo]] * [[Kontraŭ-GMOa Movado]] === Eksteraj ligiloj === * [http://www.semencespaysannes.org/images/imagesFCK/file/actualites/courrier54anvar.pdf Studo pri la indikiloj de agrikultura biodiverseco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081112104102/http://www.semencespaysannes.org/images/imagesFCK/file/actualites/courrier54anvar.pdf |date=2008-11-12 }} (Courrier de l'Environnement, INRA) {{fr}} {{Metaŝablono en artikolo|Citation}} [[Kategorio:Ekologia agrikulturo]] [[Kategorio:Francaj asocioj]] kaeopvdctv7j7079oxvxlvyxhhmu5f3 Des Knaben Wunderhorn 0 310227 9418796 9241462 2026-07-02T12:48:48Z LilyKitty 25129 de kantoj de Mahler 9418796 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Arnim Brentano Des Knaben Wunderhorn 1806 - 1808.jpg|eta|(Gravurita) titolo de la unua presado de 1806]] '''La magia korno de la knabo''', estas kolekto de [[popolkanto|popolkantaj tekstoj]] en tri volumoj verkita kaj publikigita fare de [[Clemens Brentano]] kaj [[Achim von Arnim]] en [[Heidelberg]] ekde 1805 ĝis 1808. Ĝi enhavas [[amkanto|amajn]], [[militistokanto|militistajn]], [[vojaĝokanto|vojaĝajn]] kaj [[infankanto|infanajn]] kantojn ekde la [[mezepoko]] ĝis en la [[18-a jarcento]]. La titolgravuraĵo de la dua volumo bildigas la [[Oldenburger Wunderhorn]]. == Kulturhistoria fono == La germana intereso pri kolektado de baladoj kaj popolkantoj estas la rezulto de simila intereso en [[Anglio]] kaj [[Skotlando]], kiel ekzemple la kolekto de ''Reliques of Ancient English Poetry'' (Relikvoj de antikva angla poezio, [[1765]]) de la poeto [[Thomas Percy]]. La pli junaj adeptoj de la [[Romantismo]] sin dediĉis, forte emociita de [[Nacio|naciisma sento]], al kolektado kaj studado de la originoj de la ĝermana pasinteco en popolkantoj, fabeloj, mitoj, legendoj, sagaoj ([[nibelunga sagao]]) kaj [[ĝermana poezio]] ([[Edda]]). Ĉio, kio en ilia vido estis netuŝita de la negativaj efikoj de la moderna civilizacio, estis rigardata kiel bona kaj helpoplena por la "saniĝo de la nacio".<ref>Rene Welleck: Geschichte der Literaturkritik 1750-1950, Band I, Das späte 18. Jahrhundert - Das Zeitalter der Romantik, de Gruyter, 1978, paĝo 526</ref> [[Johann Wolfgang von Goethe]] deklaris ke la loko de tiu ĉi verkaĵo estas en ĉiu hejmo. La magia korno estas objekto simila al la [[Korno de abundeco]] (Latine, Kornukopio). == En kulturo == Multaj kantoj de la kolekto kiel ekzemple ''Es ist ein Schnitter, heißt der Tod'' (Estas rikoltisto, kiu nomiĝas morto) estis komponitaj fare de bonkonataj komponistoj, inkluzive de [[Felix Mendelssohn Bartholdy|Felix Mendelssohn]], [[Robert Schumann]], [[Carl Loewe]], [[Johannes Brahms]], [[Carl Maria von Weber|Weber]], kaj poste de [[Alexander von Zemlinsky|Zemlinsky]], [[Erich Zeisl|Zeisl]], [[Arnold Schönberg|Schönberg]] kaj [[Anton Webern|Webern]]. Sed la plej konataj melodioj estas de [[Gustav Mahler]], kiu atestis ke tiu ĉi kolekto estis inter liaj plej karaj kaj kiu traktis pri komponado de kantoj el ĝi dum sia dudekaj jaroj (la tria jardeko de lia vivo). La kantoteksto de kantoj ''[[Des Knaben Wunderhorn (Mahler)|Des Knaben Wuderhorn]]'' kaj de la unua el kvar kantoj, ''[[Lieder eines fahrenden Gesellen]]'', kies komponado li verkis en 1884, estas bazita sur la kanto "Wenn mein Schatz". Kaj al proksimume du dekduoj da melodioj de la jaroj 1887-1901, multaj el kiuj estis integrigitaj kiel ĉapitroj ene de liaj [[2-a simfonio (Mahler)|Dua]], [[3-a simfonio (Mahler)|Tria]] kaj [[4-a simfonio (Mahler)|Kvara]] Simfonioj. == Eldonoj == * Arnim, Achim von; Brentano, Clemens (Hgg.): ''Des Knaben Wunderhorn. Alte deutsche Lieder'', 3 Bde; Tübingen: J. C. B. Mohr, 1926; Nachdruck der Ausgabe: Heidelberg: Mohr und Winter, <sup>2</sup>1819 * Arnim, Achim von; Brentano, Clemens (Hgg.): ''Des Knaben Wunderhorn. Alte deutsche Lieder''; hrsg. von Heinz Rölleke; Frankfurt am Main; Leipzig: Insel-Verlag, 2003; ISBN 3-458-17150-9 * Arnim, Achim von; Brentano, Clemens (Hgg.): ''Des Knaben Wunderhorn. Alte deutsche Lieder''; hrsg. von Karl Bode; Berlin ; Leipzig ; Wien ; Stuttgart : Bong, Bongs Goldene Klassiker-Bibliothek 1916, 2 Bände == Vidu ankaŭ == * [[Des Knaben Wunderhorn (Mahler)]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://gutenberg.spiegel.de/?id=5&xid=3246&kapitel=1#gb_found Des Knaben Wunderhorn] [http://gutenberg.spiegel.de/?id=5&xid=3246&kapitel=1#gb_found Bd 1], [http://gutenberg.spiegel.de/?id=5&xid=3247&kapitel=1#gb_found Bd 2], [http://gutenberg.spiegel.de/?id=5&xid=3248&kapitel=1#gb_found Bd 3], als online-Text bei [http://gutenberg.spiegel.de/ Gutenberg.de] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Clemens Brentano]] [[Kategorio:Achim von Arnim]] [[Kategorio:Literaturo]] [[Kategorio:Literaturo de la romantismo]] [[Kategorio:Literaturo de Germanio]] [[Kategorio:Liriko]] [[Kategorio:Popolaj kantoj]] 0fqum70gzf9paz82m0ocgkwk06d9a18 9418846 9418796 2026-07-02T13:45:13Z Moldur 2507 /* En kulturo */ 9418846 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Arnim Brentano Des Knaben Wunderhorn 1806 - 1808.jpg|eta|(Gravurita) titolo de la unua presado de 1806]] '''La magia korno de la knabo''', estas kolekto de [[popolkanto|popolkantaj tekstoj]] en tri volumoj verkita kaj publikigita fare de [[Clemens Brentano]] kaj [[Achim von Arnim]] en [[Heidelberg]] ekde 1805 ĝis 1808. Ĝi enhavas [[amkanto|amajn]], [[militistokanto|militistajn]], [[vojaĝokanto|vojaĝajn]] kaj [[infankanto|infanajn]] kantojn ekde la [[mezepoko]] ĝis en la [[18-a jarcento]]. La titolgravuraĵo de la dua volumo bildigas la [[Oldenburger Wunderhorn]]. == Kulturhistoria fono == La germana intereso pri kolektado de baladoj kaj popolkantoj estas la rezulto de simila intereso en [[Anglio]] kaj [[Skotlando]], kiel ekzemple la kolekto de ''Reliques of Ancient English Poetry'' (Relikvoj de antikva angla poezio, [[1765]]) de la poeto [[Thomas Percy]]. La pli junaj adeptoj de la [[Romantismo]] sin dediĉis, forte emociita de [[Nacio|naciisma sento]], al kolektado kaj studado de la originoj de la ĝermana pasinteco en popolkantoj, fabeloj, mitoj, legendoj, sagaoj ([[nibelunga sagao]]) kaj [[ĝermana poezio]] ([[Edda]]). Ĉio, kio en ilia vido estis netuŝita de la negativaj efikoj de la moderna civilizacio, estis rigardata kiel bona kaj helpoplena por la "saniĝo de la nacio".<ref>Rene Welleck: Geschichte der Literaturkritik 1750-1950, Band I, Das späte 18. Jahrhundert - Das Zeitalter der Romantik, de Gruyter, 1978, paĝo 526</ref> [[Johann Wolfgang von Goethe]] deklaris ke la loko de tiu ĉi verkaĵo estas en ĉiu hejmo. La magia korno estas objekto simila al la [[Korno de abundeco]] (Latine, Kornukopio). == En kulturo == Multaj kantoj de la kolekto kiel ekzemple ''Es ist ein Schnitter, heißt der Tod'' (Estas rikoltisto, kiu nomiĝas morto) estis komponitaj fare de bonkonataj komponistoj, inkluzive de [[Felix Mendelssohn Bartholdy|Felix Mendelssohn]], [[Robert Schumann]], [[Carl Loewe]], [[Johannes Brahms]], [[Carl Maria von Weber|Weber]], kaj poste de [[Alexander von Zemlinsky|Zemlinsky]], [[Erich Zeisl|Zeisl]], [[Arnold Schönberg|Schönberg]] kaj [[Anton Webern|Webern]]. Sed la plej konataj melodioj estas de [[Gustav Mahler]], kiu atestis ke tiu ĉi kolekto estis inter liaj plej karaj kaj kiu traktis pri komponado de kantoj el ĝi dum sia dudekaj jaroj (la tria jardeko de lia vivo). La kantoteksto de kantoj ''[[Des Knaben Wunderhorn (Mahler)|Des Knaben Wunderhorn]]'' kaj de la unua el kvar kantoj, ''[[Lieder eines fahrenden Gesellen]]'', kies komponado li verkis en 1884, estas bazita sur la kanto "Wenn mein Schatz". Kaj al proksimume du dekduoj da melodioj de la jaroj 1887-1901, multaj el kiuj estis integrigitaj kiel ĉapitroj ene de liaj [[2-a simfonio (Mahler)|Dua]], [[3-a simfonio (Mahler)|Tria]] kaj [[4-a simfonio (Mahler)|Kvara]] Simfonioj. == Eldonoj == * Arnim, Achim von; Brentano, Clemens (Hgg.): ''Des Knaben Wunderhorn. Alte deutsche Lieder'', 3 Bde; Tübingen: J. C. B. Mohr, 1926; Nachdruck der Ausgabe: Heidelberg: Mohr und Winter, <sup>2</sup>1819 * Arnim, Achim von; Brentano, Clemens (Hgg.): ''Des Knaben Wunderhorn. Alte deutsche Lieder''; hrsg. von Heinz Rölleke; Frankfurt am Main; Leipzig: Insel-Verlag, 2003; ISBN 3-458-17150-9 * Arnim, Achim von; Brentano, Clemens (Hgg.): ''Des Knaben Wunderhorn. Alte deutsche Lieder''; hrsg. von Karl Bode; Berlin ; Leipzig ; Wien ; Stuttgart : Bong, Bongs Goldene Klassiker-Bibliothek 1916, 2 Bände == Vidu ankaŭ == * [[Des Knaben Wunderhorn (Mahler)]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://gutenberg.spiegel.de/?id=5&xid=3246&kapitel=1#gb_found Des Knaben Wunderhorn] [http://gutenberg.spiegel.de/?id=5&xid=3246&kapitel=1#gb_found Bd 1], [http://gutenberg.spiegel.de/?id=5&xid=3247&kapitel=1#gb_found Bd 2], [http://gutenberg.spiegel.de/?id=5&xid=3248&kapitel=1#gb_found Bd 3], als online-Text bei [http://gutenberg.spiegel.de/ Gutenberg.de] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Clemens Brentano]] [[Kategorio:Achim von Arnim]] [[Kategorio:Literaturo]] [[Kategorio:Literaturo de la romantismo]] [[Kategorio:Literaturo de Germanio]] [[Kategorio:Liriko]] [[Kategorio:Popolaj kantoj]] li2dyn05h7vgzxz62l66xinkk7rfiul Kojnvosta tetrako 0 310824 9419490 9417257 2026-07-03T11:24:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419490 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero = Wedge-tailed Jery imported from iNaturalist photo 2955094 on 22 April 2022.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Kojnvosta tetrako |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Cistikoledoj]] ''Cisticolidae'' |genro = ''[[Hartertula]]'' |specio = '''''H. flavoviridis''''' |statuso = NT |dunomo = ''Hartertula flavoviridis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Ernst Hartert|E. J. O Hartet]], [[1924]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} '''Kojnvosta tetrako'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> aŭ '''Hartertulo''' ('''''Hartertula flavoviridis''''') estas malgranda [[birdo]] [[endemismo|endemia]] de orienta [[Madagaskaro]]. Tiu specio iĝis kaŭzo de [[taksonomio|taksonomia]] konfuzo, ĉar ĝi estis origine lokata kun la birdoj de la genro ''[[Neomixis]]'' ([[Cistikoledoj]]) antaŭ esti lokata en sia propra monotipa [[genro]] '''''Hartertula''''', sed ankoraŭ konsiderata proksima al ''Neomixis''. Ĵusaj studoj indikas, ke ĝi estas parto de endemia radiado de Madagaskaro nuntempe konata kiel [[Madagaskaraj silvioj]]<ref name=cibois2001>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro = Cibois, Alice; Slikas, Beth; Schulenberg, Thomas S. & Pasquet, Eric |jaro = 2001 |titolo = An endemic radiation of Malagasy songbirds is revealed by mitochondrial DNA sequence data |gazeto = Evolution |volumo = 55 |numero = 6 |paĝoj = 1198-1206 |doi = 10.1554/0014-3820(2001)055[1198:AEROMS]2.0.CO;2 |url = http://www.molecularevolution.org/resources/references/files/cibois_et_al_2001.pdf}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.molecularevolution.org/resources/references/files/cibois_et_al_2001.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-02-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060521183015/http://www.molecularevolution.org/resources/references/files/cibois_et_al_2001.pdf |arkivdato=2006-05-21 }}</ref> La Hartertulo estas malgranda, svelta birdo 12–13&nbsp;cm longa kaj peza ĉirkaŭ 10 g. La [[plumaro]] estas '''brilflava sube kaj olivecverdeca en krono, flugiloj kaj dorso'''; el tiu mikso de flava kaj verda koloroj devenas la specifa nomo en la [[latina]] [[scienca nomo]] kie ''flavoviridis'' signifas preskaŭ kiel en Esperanto “flavaverda”. La okulo havas blankecan okulringon kaj estas trapasata per pala superokula strio. Ne estas [[seksa dimorfismo]] en la plumaro de plenkreskuloj, kaj ankaŭ junuloj havas similan plumaron. La [[birdokanto|alvoko]] ripete produktita dum manĝado, estas nazeca ''cii ziiziiziiziiziizii''. Hartertuloj loĝas en densaj areoj de [[pluvarbaro]]j oriente de Madagaskaro. Ili komune troviĝas en mezaltaj pluvarbaroj inter 500–1400 m, kaj estas pli raraj je pli malaltaj altitudoj kaj tute forestas super 2300 m. En pluvarbaroj ili manĝas en malalta subkreskaĵaro, kaptante insektojn el subaj partoj de folioj kaj branĉoj, ofte pendantaj kapalteren por fari tion. Ili estas ankaŭ lertaj eltirantoj de insektoj el folioj kaj araneretoj ĉe la branĉopintoj. Ili manĝas en malgrandaj grupoj kaj ankaŭ kuniĝas al miksitaj kunmanĝantaroj. Ili nestumas en malgrandaj elherbaj nestoj bulformaj penditaj 1–2 m supergrunde. Oni scias malmulte pri ties reprodukta kutimaro, sed oni scias ke la ino demetas 2 ovojn. La Hartertulo estas kutime listata kiel '''Preskaŭ Minacata''' fare de la [[IUCN]] kaj [[BirdLife International]]. Tiu specio estas limigita en mezaltitudaj pluvarbaroj, sed tiu estas nuntempe la malplej minacata arbarhabitato en Madagaskaro. Estas iom da danĝero de [[habitatoperdo]], kaj tiu specio ne estas komuna ie ajn en sia teritorio. == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * *'''Ryan''', Peter (2006). Family Cisticolidae (Cisticolas and allies). pp.&nbsp;378–492 in del Hoyo J., Elliott A. & Christie D.A. (2006) ''Handbook of the Birds of the World. Volume 11. Old World Flycatchers to Old World Warblers'' Lynx Edicions, Barcelona ISBN 978-84-96553-06-4 *'''BirdLife International''' (2007) [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=7905&m=0 Species factsheet: ''Neomixis flavoviridis''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090105023124/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=7905&m=0 |date=2009-01-05 }} Konsultita el http://www.birdlife.org on 10/7/2007 {{birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Cistikoledoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 27fbcn3fesbh1yfb3zj5y9ydv3xddkl Ŝablono:Mallongigo/dokumentado 10 324513 9419166 8066454 2026-07-02T21:39:34Z Spenĉjo 183177 9419166 wikitext text/x-wiki {{Ŝablona navigado}} Ĉi tiu ŝablono estas uzata en Vikipediaj paĝoj de helpo kaj komunumo por vidigi la facilan kaj mallongan alnomon de la paĝo. Ekzemple, [[VP:D]] alidirektas al [[Vikipedio:Diskutejo]]. Por pliaj informoj bonvolu legi [[Vikipedio:Mallongigo]]. : '''''Ne konfuzu:''' Por doni musuman klarigon al mallongigoj en la teksto de artikoloj, vidu [[:Ŝablono:diskreta mallongigo]].'' == Sintakso == <pre>{{Mallongigo|Mallongigo1|Mallongigo2|Mallongigo3|...|Mallongigo10}}</pre> La ŝablono akceptas ĝis 10 parametroj. Estas kutimo ke mallongigo komenciĝu per ''VP:'' (se ĝi ligas al la Vikipedia nomspaco) kaj sekvu io bone memorebla, ĉiuj literoj estu majusklaj. Alternative vi povas skribi <pre> {{[[ŝablono:MLL|MLL]]|<parametro>}} </pre> uzante la alidirektilon de la ŝablono. == Ekzemploj == <pre>{{Mallongigo|VP:D}}</pre> <pre>{{Mallongigo|VP:A|VP:ADM|VP:ADMIN}}</pre> <includeonly> <!-- BONVOLU ALDONI KATEGORIOJN SUBE -- INTERVIKIAJ LIGILOJ APARTENAS SOLE AL WIKIDATA --> [[Kategorio:Vikipedio:Ŝablonoj]] [[Kategorio:Ekskludi de printado]] </includeonly> 96qddjvbls0jgufuou221ph90euva7r Ganaa nacia teamo de futbalo 0 326667 9419173 7794818 2026-07-02T21:51:17Z ThomasPusch 1869 9419173 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Ganao. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Ganaa nacia teamo de futbalo | bildo = Ghana Football Association logo.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Ghana Football Association'' <br /> Ganaa Futbal-Asocio | konfederacio = CAF | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Ora Bordo}} 1 - 0 <br /> {{Kolonia Niĝerio}} <br /> ''1950'' | plej granda gajno = {{Kenjo}} 0 - 13 <br /> {{Ganao}} <br /> ''1965'' | plej granda perdo = {{Bulgario}} 10 - 0 <br /> {{Ganao}} <br /> ''1968'' | aperoj = 2 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]) | plej bona rezulto = dua rondo <br /> [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 17 (unuafoje en [[1963]]) | plej bona rezulto-t = unua pozicio <br />[[1963]], [[1965]], [[1978]] kaj [[1982]] }} La '''[[Ganao|ganaa]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1950]], kvankam ĝis la sendependiĝo de la lando el kolonia regado de Britio la teamo ludis sub la nomo "Ora Bordo" aŭ [[angla]]lingve "Gold Coast". La unua internacia matĉo estis kontraŭ kolonia [[Niĝerio]] en tiu jaro. Dufoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje por la [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]. Duafoje la teamo aktuale partoprenas en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sud-Afriko]]. En la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] la teamo ĝis la jaro [[2010]] partoprenis 17-foje, unuafoje ne [[1963]], kaj gajnis la pokalon en [[1963]], [[1965]], [[1978]] kaj [[1982]]. Krome granda sukceso estis la akiro de futbalteama bronza medalo en la [[Somera Olimpiko 1992]] en [[Barcelono]]. {{Ganaa nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Ganaa nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Ganao|Futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] r3p42lm1fw5m15jglwbpubmmz109ugp 9419193 9419173 2026-07-02T22:32:53Z ThomasPusch 1869 9419193 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Ganao. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Ganaa nacia teamo de futbalo | bildo = Ghana Football Association logo.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Ghana Football Association'' <br /> Ganaa Futbal-Asocio | konfederacio = CAF | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Ora Bordo}} 1 - 0 <br /> {{Kolonia Niĝerio}} <br /> ''1950'' | plej granda gajno = {{Kenjo}} 0 - 13 <br /> {{Ganao}} <br /> ''1965'' | plej granda perdo = {{Bulgario}} 10 - 0 <br /> {{Ganao}} <br /> ''1968'' | aperoj = 2 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]) | plej bona rezulto = dua rondo <br /> [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 17 (unuafoje en [[1963]]) | plej bona rezulto-t = unua pozicio <br />[[1963]], [[1965]], [[1978]] kaj [[1982]] }} La '''[[Ganao|ganaa]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1950]], kvankam ĝis la sendependiĝo de la lando el kolonia regado de Britio la teamo ludis sub la nomo "Ora Bordo" aŭ [[angla]]lingve "Gold Coast". Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ kolonia [[Niĝerio]] en tiu jaro. Dufoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje por la [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]. Duafoje la teamo aktuale partoprenas en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sud-Afriko]]. En la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] la teamo ĝis la jaro [[2010]] partoprenis 17-foje, unuafoje ne [[1963]], kaj gajnis la pokalon en [[1963]], [[1965]], [[1978]] kaj [[1982]]. Krome granda sukceso estis la akiro de futbalteama bronza medalo en la [[Somera Olimpiko 1992]] en [[Barcelono]]. {{Ganaa nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Ganaa nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Ganao|Futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] 6ozeg8rt3ptno6676zpldfrv6ark1gf 9419203 9419193 2026-07-02T22:41:11Z ThomasPusch 1869 9419203 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Ganao. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Ganaa nacia teamo de futbalo | bildo = Ghana Football Association logo.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Ghana Football Association'' <br /> Ganaa Futbal-Asocio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Ora Bordo}} 1 - 0 <br /> {{Kolonia Niĝerio}} <br /> ''1950'' | plej granda gajno = {{Kenjo}} 0 - 13 <br /> {{Ganao}} <br /> ''1965'' | plej granda perdo = {{Bulgario}} 10 - 0 <br /> {{Ganao}} <br /> ''1968'' | aperoj = 2 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]) | plej bona rezulto = dua rondo <br /> [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 17 (unuafoje en [[1963]]) | plej bona rezulto-t = unua pozicio <br />[[1963]], [[1965]], [[1978]] kaj [[1982]] }} La '''[[Ganao|ganaa]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1950]], kvankam ĝis la sendependiĝo de la lando el kolonia regado de Britio la teamo ludis sub la nomo "Ora Bordo" aŭ [[angla]]lingve "Gold Coast". Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ kolonia [[Niĝerio]] en tiu jaro. Dufoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje por la [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]. Duafoje la teamo aktuale partoprenas en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sud-Afriko]]. En la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] la teamo ĝis la jaro [[2010]] partoprenis 17-foje, unuafoje ne [[1963]], kaj gajnis la pokalon en [[1963]], [[1965]], [[1978]] kaj [[1982]]. Krome granda sukceso estis la akiro de futbalteama bronza medalo en la [[Somera Olimpiko 1992]] en [[Barcelono]]. {{Ganaa nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Ganaa nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Ganao|Futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] a6npdvzn3h4ytaoume5y8039q74u15l 9419207 9419203 2026-07-02T22:44:18Z ThomasPusch 1869 9419207 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Ganao. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Ganaa nacia teamo de futbalo | bildo = Ghana Football Association logo.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Ghana Football Association'' <br /> Ganaa Futbal-Asocio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Ora Bordo}} 1 - 0 <br /> {{Kolonia Niĝerio}} <br /> ''1950'' | plej granda gajno = {{Kenjo}} 0 - 13 <br /> {{Ganao}} <br /> ''1965'' | plej granda perdo = {{Bulgario}} 10 - 0 <br /> {{Ganao}} <br /> ''1968'' | aperoj = 2 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]) | plej bona rezulto = dua rondo <br /> [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 17 (unuafoje en [[1963]]) | plej bona rezulto-t = unua pozicio <br />[[1963]], [[1965]], [[1978]] kaj [[1982]] }} [[dosiero:Carlos Queiroz England v Ghana 23 June 2026-092 (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|[[Carlos Queiroz]] en aprilo 2026 iĝis la ganaa nacia trejnisto}}]] La '''[[Ganao|ganaa]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1950]], kvankam ĝis la sendependiĝo de la lando el kolonia regado de Britio la teamo ludis sub la nomo "Ora Bordo" aŭ [[angla]]lingve "Gold Coast". Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ kolonia [[Niĝerio]] en tiu jaro. Dufoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje por la [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]. Duafoje la teamo aktuale partoprenas en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sud-Afriko]]. En la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] la teamo ĝis la jaro [[2010]] partoprenis 17-foje, unuafoje ne [[1963]], kaj gajnis la pokalon en [[1963]], [[1965]], [[1978]] kaj [[1982]]. Krome granda sukceso estis la akiro de futbalteama bronza medalo en la [[Somera Olimpiko 1992]] en [[Barcelono]]. {{Ganaa nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Ganaa nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Ganao|Futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] 8ajuytt5de1zgulajbukqivxhm2f4nu 9419221 9419207 2026-07-02T23:03:06Z ThomasPusch 1869 9419221 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Ganao. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Ganaa nacia teamo de futbalo | bildo = Ghana Football Association logo.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Ghana Football Association'' <br /> Ganaa Futbal-Asocio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Ora Bordo}} 1 - 0 <br /> {{Kolonia Niĝerio}} <br /> ''1950'' | plej granda gajno = {{Kenjo}} 0 - 13 <br /> {{Ganao}} <br /> ''1965'' | plej granda perdo = {{Bulgario}} 10 - 0 <br /> {{Ganao}} <br /> ''1968'' | aperoj = 2 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]) | plej bona rezulto = dua rondo <br /> [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 17 (unuafoje en [[1963]]) | plej bona rezulto-t = unua pozicio <br />[[1963]], [[1965]], [[1978]] kaj [[1982]] }} [[dosiero:Carlos Queiroz England v Ghana 23 June 2026-092 (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|[[Carlos Queiroz]] en aprilo 2026 iĝis la ganaa nacia trejnisto}}]] La '''[[Ganao|ganaa]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1950]], kvankam ĝis la sendependiĝo de la lando el kolonia regado de Britio la teamo ludis sub la nomo "Ora Bordo" aŭ [[angla]]lingve "Gold Coast". Ĝi agas sub la organizado de la ''Ganaa Futbal-Asocio'' ({{l-en|Ghana Football Association}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ kolonia [[Niĝerio]] en tiu jaro. Dufoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje por la [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]. Duafoje la teamo aktuale partoprenas en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sud-Afriko]]. En la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] la teamo ĝis la jaro [[2010]] partoprenis 17-foje, unuafoje ne [[1963]], kaj gajnis la pokalon en [[1963]], [[1965]], [[1978]] kaj [[1982]]. Krome granda sukceso estis la akiro de futbalteama bronza medalo en la [[Somera Olimpiko 1992]] en [[Barcelono]]. {{Ganaa nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Ganaa nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Ganao|Futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] cfmtn88ynfjog0l4f2bdpnpsboum1w6 9419223 9419221 2026-07-02T23:05:20Z ThomasPusch 1869 + retejo 9419223 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Ganao. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Ganaa nacia teamo de futbalo | bildo = Ghana Football Association logo.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Ghana Football Association'' <br /> Ganaa Futbal-Asocio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Ora Bordo}} 1 - 0 <br /> {{Kolonia Niĝerio}} <br /> ''1950'' | plej granda gajno = {{Kenjo}} 0 - 13 <br /> {{Ganao}} <br /> ''1965'' | plej granda perdo = {{Bulgario}} 10 - 0 <br /> {{Ganao}} <br /> ''1968'' | aperoj = 2 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]) | plej bona rezulto = dua rondo <br /> [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 17 (unuafoje en [[1963]]) | plej bona rezulto-t = unua pozicio <br />[[1963]], [[1965]], [[1978]] kaj [[1982]] }} [[dosiero:Carlos Queiroz England v Ghana 23 June 2026-092 (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|[[Carlos Queiroz]] en aprilo 2026 iĝis la ganaa nacia trejnisto}}]] La '''[[Ganao|ganaa]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1950]], kvankam ĝis la sendependiĝo de la lando el kolonia regado de Britio la teamo ludis sub la nomo "Ora Bordo" aŭ [[angla]]lingve "Gold Coast". Ĝi agas sub la organizado de la ''Ganaa Futbal-Asocio'' ({{l-en|Ghana Football Association}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ kolonia [[Niĝerio]] en tiu jaro. Dufoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje por la [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]]. Duafoje la teamo aktuale partoprenas en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sud-Afriko]]. En la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] la teamo ĝis la jaro [[2010]] partoprenis 17-foje, unuafoje ne [[1963]], kaj gajnis la pokalon en [[1963]], [[1965]], [[1978]] kaj [[1982]]. Krome granda sukceso estis la akiro de futbalteama bronza medalo en la [[Somera Olimpiko 1992]] en [[Barcelono]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{en}}) {{Ganaa nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Ganaa nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Ganao|Futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] ptyaz1lfk2vy8325cvrlfdhhcsxw6op Kameruna nacia teamo de futbalo 0 326786 9419204 9238167 2026-07-02T22:41:21Z ThomasPusch 1869 9419204 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Kameruno. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Kameruna nacia teamo de futbalo | bildo = flago-de-Kameruno.svg <!-- KamerunaNaciaTeamo.svg --> | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Fédération Camerounaise de Football''<br /> Kameruna Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Kameruno}} 9 - 2 <br /> {{Ĝibutio}} <br /> ''1960'' | plej granda gajno = {{Kameruno}} 9 - 2 <br /> {{Ĝibutio}} <br /> ''1960'' | plej granda perdo = {{Norvegio}} 6 - 1 <br /> {{ Kameruno}} <br /> ''1990'' <br /> {{Rusio}} 6 - 1 <br /> {{Kameruno}} <br /> ''1994'' | aperoj = 5 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1982|1982]]) | plej bona rezulto = Kvaron-finalo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1990|1990]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 (unuafoje en [[1970]]) | plej bona rezulto-t = venko <br /> [[1984]], [[1988]], [[2000]], [[2002]] kaj [[2017]] }} [[dosiero:Cameroon-Chilie (12).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la teamo en 2017}}]] [[dosiero:Lions indomptables du Cameroun.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la teamo en 2022}}]] [[dosiero:Supporteurs Cameroun (13).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|entuziasmaj subtenantoj en 2022}}]] La '''[[Kameruno|Kameruna]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1960]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Kameruna Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Camerounaise de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Ĝibutio]] en tiu jaro, kaj restis la plej granda malvenko en la historio de la teamo. Enlande la teamo ricevis la kromnomon ''Les Lions Indomptables'' - "la [[leono]]j ne[[dresado|dreseblaj]]". Kvinfoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1982|1982]]. La teamo ankaŭ partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sud-Afriko]]. Aparte de tio, la teamo jam 16-foje partoprenis en la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj kvarfoje venkis ĝin. == Vidu ankaŭ == * [[kameruna virina nacia teamo de futbalo]] <br/> [[dosiero:Cameroon celebrating winning 2017 Africa Cup of Nations (cropped).jpg|eta|centra|360ra|{{centre|la kameruna teamo jubilas post atingo de la ĉampioneco de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2017}}]] {{Kameruna nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Kameruno}} [[Kategorio:Kameruna nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Kameruno|Futbalo]] [[Kategorio:Futbalo en Kameruno]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] fqjv9iomjxq8o70v1lkp58ksxf4im01 9419224 9419204 2026-07-02T23:06:33Z ThomasPusch 1869 9419224 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Kameruno. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Kameruna nacia teamo de futbalo | bildo = flago-de-Kameruno.svg <!-- KamerunaNaciaTeamo.svg --> | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Fédération Camerounaise de Football''<br /> Kameruna Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Kameruno}} 9 - 2 <br /> {{Ĝibutio}} <br /> ''1960'' | plej granda gajno = {{Kameruno}} 9 - 2 <br /> {{Ĝibutio}} <br /> ''1960'' | plej granda perdo = {{Norvegio}} 6 - 1 <br /> {{ Kameruno}} <br /> ''1990'' <br /> {{Rusio}} 6 - 1 <br /> {{Kameruno}} <br /> ''1994'' | aperoj = 5 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1982|1982]]) | plej bona rezulto = Kvaron-finalo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1990|1990]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 (unuafoje en [[1970]]) | plej bona rezulto-t = venko <br /> [[1984]], [[1988]], [[2000]], [[2002]] kaj [[2017]] }} [[dosiero:Cameroon-Chilie (12).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la teamo en 2017}}]] [[dosiero:Lions indomptables du Cameroun.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la teamo en 2022}}]] [[dosiero:Supporteurs Cameroun (13).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|entuziasmaj subtenantoj en 2022}}]] La '''[[Kameruno|Kameruna]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1960]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Kameruna Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Camerounaise de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Ĝibutio]] en tiu jaro, kaj restis la plej granda malvenko en la historio de la teamo. Enlande la teamo ricevis la kromnomon ''Les Lions Indomptables'' - "la [[leono]]j ne[[dresado|dreseblaj]]". Kvinfoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1982|1982]]. La teamo ankaŭ partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sud-Afriko]]. Aparte de tio, la teamo jam 16-foje partoprenis en la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj kvarfoje venkis ĝin. == Vidu ankaŭ == * [[kameruna virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:Cameroon celebrating winning 2017 Africa Cup of Nations (cropped).jpg|eta|centra|360ra|{{centre|la kameruna teamo jubilas post atingo de la ĉampioneco de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2017}}]] {{Kameruna nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Ĝermo|Kameruno}} [[Kategorio:Kameruna nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Kameruno|Futbalo]] [[Kategorio:Futbalo en Kameruno]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] 70iif8wuls1ax7osgkk3mmlzuq525gx Niĝeria nacia teamo de futbalo 0 326840 9419181 9247192 2026-07-02T22:16:36Z ThomasPusch 1869 9419181 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Niĝerio. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Niĝeria nacia teamo de futbalo | bildo = Argentina-Nigeria (8).jpg | bilda grandeco = 290 | bilda teksto = la teamo en novembro 2017 | asocio = ''Nigeria Football Federation'' <br /> ''Niĝeria Futbala Federacio'' | konfederacio = CAF | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Niĝerio}} 2 - 0 <br /> {{Sieraleono}} <br /> ''1949'' | plej granda gajno = {{Niĝerio}} 10 - 1<br /> {{Dahomeo}} (nun [[Benino]])<br /> ''1959'' | plej granda perdo = {{Ora Bordo}} 7 - 0 <br /> {{Niĝerio}} <br /> ''1955'' | aperoj = 4 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]) | plej bona rezulto = okonfinalo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 (unuafoje en [[1963]]) | plej bona rezulto-t = venko <br /> [[1980]] kaj [[1994]] }} La '''[[Niĝerio|Niĝeria]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1949]]. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Sieraleono]] en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la kromnomon ''Super Eagles'' - "superaj agloj". Sesfoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]. La teamo ankaŭ aktuale partoprenas en la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en [[Rusio]]. Deksepfoje ĝi partoprenis en la turniro pri la [[Afrika Pokalo de Nacioj]], unuafoje en [[1963]], kaj trifoje venke atingis la pokalon, en [[1980]], [[1994]], kaj [[2013]]. Krome la teamo gajnis la oran medalon pri vira futbalo en la [[Somera Olimpiko 1996]] en [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Usono]], kaj la arĝentan medalon en la [[Somera Olimpiko 2008]] en [[Pekino]], [[Ĉinio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Niĝeria virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://thenff.com}} de la Niĝeria Futbala Federacio ({{en}}) {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Niĝerio|Futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] ´ pse27rxmfi37n7azhogom9xesh7gu2h 9419188 9419181 2026-07-02T22:27:27Z ThomasPusch 1869 9419188 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Niĝerio. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Niĝeria nacia teamo de futbalo | bildo = Coat of arms of Nigeria.svg | bilda grandeco = 290 | bilda teksto = la teamo en novembro 2017 | asocio = ''Nigeria Football Federation'' <br /> ''Niĝeria Futbala Federacio'' | konfederacio = CAF | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Niĝerio}} 2 - 0 <br /> {{Sieraleono}} <br /> ''1949'' | plej granda gajno = {{Niĝerio}} 10 - 1<br /> {{Dahomeo}} (nun [[Benino]])<br /> ''1959'' | plej granda perdo = {{Ora Bordo}} 7 - 0 <br /> {{Niĝerio}} <br /> ''1955'' | aperoj = 4 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]) | plej bona rezulto = okonfinalo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 (unuafoje en [[1963]]) | plej bona rezulto-t = venko <br /> [[1980]] kaj [[1994]] }} [[dosiero:Argentina-Nigeria (8).jpg|eta|maldekstre|300ra|{{centre|la teamo en 2018}}]] La '''[[Niĝerio|Niĝeria]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1949]]. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Sieraleono]] en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la kromnomon ''Super Eagles'' - "superaj agloj". Sesfoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]. La teamo ankaŭ aktuale partoprenas en la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en [[Rusio]]. Deksepfoje ĝi partoprenis en la turniro pri la [[Afrika Pokalo de Nacioj]], unuafoje en [[1963]], kaj trifoje venke atingis la pokalon, en [[1980]], [[1994]], kaj [[2013]]. Krome la teamo gajnis la oran medalon pri vira futbalo en la [[Somera Olimpiko 1996]] en [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Usono]], kaj la arĝentan medalon en la [[Somera Olimpiko 2008]] en [[Pekino]], [[Ĉinio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Niĝeria virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://thenff.com}} de la Niĝeria Futbala Federacio ({{en}}) {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Niĝerio|Futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] ´ 97z7vcpg1rlvjp9licejzhazobmj2lf 9419189 9419188 2026-07-02T22:29:53Z ThomasPusch 1869 9419189 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Niĝerio. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Niĝeria nacia teamo de futbalo | bildo = Coat of arms of Nigeria.svg | bilda grandeco = 290 | bilda teksto = la teamo en novembro 2017 | asocio = ''Nigeria Football Federation'' <br /> ''Niĝeria Futbala Federacio'' | konfederacio = CAF | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Niĝerio}} 2 - 0 <br /> {{Sieraleono}} <br /> ''1949'' | plej granda gajno = {{Niĝerio}} 10 - 1<br /> {{Dahomeo}} (nun [[Benino]])<br /> ''1959'' | plej granda perdo = {{Ora Bordo}} 7 - 0 <br /> {{Niĝerio}} <br /> ''1955'' | aperoj = 4 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]) | plej bona rezulto = okonfinalo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 (unuafoje en [[1963]]) | plej bona rezulto-t = venko <br /> [[1980]] kaj [[1994]] }} [[dosiero:Argentina-Nigeria (8).jpg|eta|maldekstre|300ra|{{centre|la teamo en 2018}}]] La '''[[Niĝerio|Niĝeria]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1949]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Sieraleono]] en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la kromnomon ''Super Eagles'' - "superaj agloj". Sesfoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]. La teamo ankaŭ aktuale partoprenas en la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en [[Rusio]]. Deksepfoje ĝi partoprenis en la turniro pri la [[Afrika Pokalo de Nacioj]], unuafoje en [[1963]], kaj trifoje venke atingis la pokalon, en [[1980]], [[1994]], kaj [[2013]]. Krome la teamo gajnis la oran medalon pri vira futbalo en la [[Somera Olimpiko 1996]] en [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Usono]], kaj la arĝentan medalon en la [[Somera Olimpiko 2008]] en [[Pekino]], [[Ĉinio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Niĝeria virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://thenff.com}} de la Niĝeria Futbala Federacio ({{en}}) {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Niĝerio|Futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] ´ 20c3qjvqsll137hel1023ok4eykeaor 9419198 9419189 2026-07-02T22:37:15Z ThomasPusch 1869 9419198 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Niĝerio. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Niĝeria nacia teamo de futbalo | bildo = Coat of arms of Nigeria.svg | bilda grandeco = 290 | bilda teksto = la teamo en novembro 2017 | asocio = ''Nigeria Football Federation'' <br /> ''Niĝeria Futbala Federacio'' | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Niĝerio}} 2 - 0 <br /> {{Sieraleono}} <br /> ''1949'' | plej granda gajno = {{Niĝerio}} 10 - 1<br /> {{Dahomeo}} (nun [[Benino]])<br /> ''1959'' | plej granda perdo = {{Ora Bordo}} 7 - 0 <br /> {{Niĝerio}} <br /> ''1955'' | aperoj = 4 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]) | plej bona rezulto = okonfinalo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 (unuafoje en [[1963]]) | plej bona rezulto-t = venko <br /> [[1980]] kaj [[1994]] }} [[dosiero:Argentina-Nigeria (8).jpg|eta|maldekstre|300ra|{{centre|la teamo en 2018}}]] La '''[[Niĝerio|Niĝeria]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1949]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Sieraleono]] en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la kromnomon ''Super Eagles'' - "superaj agloj". Sesfoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]. La teamo ankaŭ aktuale partoprenas en la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en [[Rusio]]. Deksepfoje ĝi partoprenis en la turniro pri la [[Afrika Pokalo de Nacioj]], unuafoje en [[1963]], kaj trifoje venke atingis la pokalon, en [[1980]], [[1994]], kaj [[2013]]. Krome la teamo gajnis la oran medalon pri vira futbalo en la [[Somera Olimpiko 1996]] en [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Usono]], kaj la arĝentan medalon en la [[Somera Olimpiko 2008]] en [[Pekino]], [[Ĉinio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Niĝeria virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://thenff.com}} de la Niĝeria Futbala Federacio ({{en}}) {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Niĝerio|Futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] ´ pr80k1saosufuam2v95chv657dgl6e1 9419220 9419198 2026-07-02T23:01:35Z ThomasPusch 1869 9419220 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Niĝerio. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Niĝeria nacia teamo de futbalo | bildo = Coat of arms of Nigeria.svg | bilda grandeco = 290 | bilda teksto = la teamo en novembro 2017 | asocio = ''Nigeria Football Federation'' <br /> ''Niĝeria Futbala Federacio'' | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Niĝerio}} 2 - 0 <br /> {{Sieraleono}} <br /> ''1949'' | plej granda gajno = {{Niĝerio}} 10 - 1<br /> {{Dahomeo}} (nun [[Benino]])<br /> ''1959'' | plej granda perdo = {{Ora Bordo}} 7 - 0 <br /> {{Niĝerio}} <br /> ''1955'' | aperoj = 4 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]) | plej bona rezulto = okonfinalo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 (unuafoje en [[1963]]) | plej bona rezulto-t = venko <br /> [[1980]] kaj [[1994]] }} [[dosiero:Argentina-Nigeria (8).jpg|eta|maldekstre|300ra|{{centre|la teamo en 2018}}]] La '''[[Niĝerio|Niĝeria]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1949]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Niĝeria Futbala Federacio'' ({{l-en|Nigeria Football Federation}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Sieraleono]] en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la kromnomon ''Super Eagles'' - "superaj agloj". Sesfoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]. La teamo ankaŭ aktuale partoprenas en la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en [[Rusio]]. Deksepfoje ĝi partoprenis en la turniro pri la [[Afrika Pokalo de Nacioj]], unuafoje en [[1963]], kaj trifoje venke atingis la pokalon, en [[1980]], [[1994]], kaj [[2013]]. Krome la teamo gajnis la oran medalon pri vira futbalo en la [[Somera Olimpiko 1996]] en [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Usono]], kaj la arĝentan medalon en la [[Somera Olimpiko 2008]] en [[Pekino]], [[Ĉinio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Niĝeria virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://thenff.com}} de la Niĝeria Futbala Federacio ({{en}}) {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Niĝerio|Futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] ´ 6erdll68lgvww471vkyrh5fpn9aulxb Sudafrika nacia teamo de futbalo 0 327344 9419191 9237809 2026-07-02T22:30:57Z ThomasPusch 1869 9419191 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Sud-Afriko. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj. La vira teamo ofte nomatas ''Bafana Bafana'', sed sendepende ankaŭ ekzistas samnoma [https://web.archive.org/web/20060108160133/http://www.globidar.org:80/esperanto/bafana.htm evoluhelpa projekto pri bredado de tirbestoj en Togolando].}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Sudafrika nacia teamo de futbalo | bildo = Flago-de-Sudafriko.svg <!--emblemo --> <!-- Sud-AfrikaNaciaTeamo.svg ?? ne ekzistas, ĉu iam estis? --> | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''South African Football Association'' <br /> Sudafrika Futbal-Asocio | konfederacio = CAF | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{ArgentinoFB}} 0 - 1 <br /> [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1906'' | plej granda gajno = {{AŭstralioFB}} - <br /> [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1955'' | plej granda perdo = {{AŭstralioFB}} 5 - 1 <br /> [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1947'' | aperoj = 3 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]) | plej bona rezulto = unua rondo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]], [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2010|2010]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 7 (unuafoje en [[1996]]) | plej bona rezulto-t = ĉampiono <br /> [[1996]] }} La '''[[Sudafriko|sudafrika]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1906]], kvankam la unua futbalista asocio de la lando - laŭ la politiko de [[apartismo]] nur por eŭropanoj - jam naskiĝis en [[1892]] kaj poste sekvis pliaj asocioj por [[hindo]]j (1903), [[bantuo]]j (1933) kaj alietnanoj (1936). Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Argentino]] en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la [[zulua]]n kromnomon ''Bafana Bafana'' - "la knaboj". Trifoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]. La teamo ankaŭ partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sudafriko]]. Ĉiujn tri fojojn ĝi tamen ne progresis preter la unua rondo, kvankam multaj futbalemuloj bonvenigintus plian sukceson por la teamo ĝuste en la mondpokala turniro gastigate de la sudafrikanoj. Plej granda sukceso de la teamo ĝis la jaro [[2010]] estis la ĉampioneco en la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] de [[1996]]. {{-l}} == Vidu ankaŭ == * [[Sudafrika virina nacia teamo de futbalo]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Sudafrika nacia teamo de futbalo|Virina]] [[Kategorio:Futbalo en Sudafriko]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] jlpj2dl7bevta0f730dv5pvg16sd63r 9419199 9419191 2026-07-02T22:37:31Z ThomasPusch 1869 9419199 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Sud-Afriko. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj. La vira teamo ofte nomatas ''Bafana Bafana'', sed sendepende ankaŭ ekzistas samnoma [https://web.archive.org/web/20060108160133/http://www.globidar.org:80/esperanto/bafana.htm evoluhelpa projekto pri bredado de tirbestoj en Togolando].}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Sudafrika nacia teamo de futbalo | bildo = Flago-de-Sudafriko.svg <!--emblemo --> <!-- Sud-AfrikaNaciaTeamo.svg ?? ne ekzistas, ĉu iam estis? --> | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''South African Football Association'' <br /> Sudafrika Futbal-Asocio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{ArgentinoFB}} 0 - 1 <br /> [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1906'' | plej granda gajno = {{AŭstralioFB}} - <br /> [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1955'' | plej granda perdo = {{AŭstralioFB}} 5 - 1 <br /> [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1947'' | aperoj = 3 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]) | plej bona rezulto = unua rondo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]], [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2010|2010]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 7 (unuafoje en [[1996]]) | plej bona rezulto-t = ĉampiono <br /> [[1996]] }} La '''[[Sudafriko|sudafrika]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1906]], kvankam la unua futbalista asocio de la lando - laŭ la politiko de [[apartismo]] nur por eŭropanoj - jam naskiĝis en [[1892]] kaj poste sekvis pliaj asocioj por [[hindo]]j (1903), [[bantuo]]j (1933) kaj alietnanoj (1936). Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Argentino]] en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la [[zulua]]n kromnomon ''Bafana Bafana'' - "la knaboj". Trifoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]. La teamo ankaŭ partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sudafriko]]. Ĉiujn tri fojojn ĝi tamen ne progresis preter la unua rondo, kvankam multaj futbalemuloj bonvenigintus plian sukceson por la teamo ĝuste en la mondpokala turniro gastigate de la sudafrikanoj. Plej granda sukceso de la teamo ĝis la jaro [[2010]] estis la ĉampioneco en la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] de [[1996]]. {{-l}} == Vidu ankaŭ == * [[Sudafrika virina nacia teamo de futbalo]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Sudafrika nacia teamo de futbalo|Virina]] [[Kategorio:Futbalo en Sudafriko]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] 4ipzk68zc6c45t7gwd5fuv600twj72a 9419201 9419199 2026-07-02T22:38:32Z ThomasPusch 1869 9419201 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Sud-Afriko. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj. La vira teamo ofte nomatas ''Bafana Bafana'', sed sendepende ankaŭ ekzistas samnoma [https://web.archive.org/web/20060108160133/http://www.globidar.org:80/esperanto/bafana.htm evoluhelpa projekto pri bredado de tirbestoj en Togolando].}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Sudafrika nacia teamo de futbalo | bildo = Flago-de-Sudafriko.svg <!--emblemo --> <!-- Sud-AfrikaNaciaTeamo.svg ?? ne ekzistas, ĉu iam estis? --> | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''South African Football Association'' <br /> Sudafrika Futbal-Asocio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{ArgentinoFB}} 0 - 1 <br /> [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1906'' | plej granda gajno = {{AŭstralioFB}} - <br /> [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1955'' | plej granda perdo = {{AŭstralioFB}} 5 - 1 <br /> [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1947'' | aperoj = 3 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]) | plej bona rezulto = unua rondo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]], [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2010|2010]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 7 (unuafoje en [[1996]]) | plej bona rezulto-t = ĉampiono <br /> [[1996]] }} La '''[[Sudafriko|sudafrika]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1906]], kvankam la unua futbalista asocio de la lando - laŭ la politiko de [[apartismo]] nur por eŭropanoj - jam naskiĝis en [[1892]] kaj poste sekvis pliaj asocioj por [[hindo]]j (1903), [[bantuo]]j (1933) kaj alietnanoj (1936). Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}<!-- en julio 2026 ankoraŭ mankas ĉia informo , kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}-->. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Argentino]] en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la [[zulua]]n kromnomon ''Bafana Bafana'' - "la knaboj". Trifoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]. La teamo ankaŭ partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sudafriko]]. Ĉiujn tri fojojn ĝi tamen ne progresis preter la unua rondo, kvankam multaj futbalemuloj bonvenigintus plian sukceson por la teamo ĝuste en la mondpokala turniro gastigate de la sudafrikanoj. Plej granda sukceso de la teamo ĝis la jaro [[2010]] estis la ĉampioneco en la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] de [[1996]]. {{-l}} == Vidu ankaŭ == * [[Sudafrika virina nacia teamo de futbalo]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Sudafrika nacia teamo de futbalo|Virina]] [[Kategorio:Futbalo en Sudafriko]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] 9t9857sun2xkz0zpzyvvu6xkg6b19m0 9419219 9419201 2026-07-02T23:00:40Z ThomasPusch 1869 9419219 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Sud-Afriko. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj. La vira teamo ofte nomatas ''Bafana Bafana'', sed sendepende ankaŭ ekzistas samnoma [https://web.archive.org/web/20060108160133/http://www.globidar.org:80/esperanto/bafana.htm evoluhelpa projekto pri bredado de tirbestoj en Togolando].}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Sudafrika nacia teamo de futbalo | bildo = Flago-de-Sudafriko.svg <!--emblemo --> <!-- Sud-AfrikaNaciaTeamo.svg ?? ne ekzistas, ĉu iam estis? --> | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''South African Football Association'' <br /> Sudafrika Futbal-Asocio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{ArgentinoFB}} 0 - 1 <br /> [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1906'' | plej granda gajno = {{AŭstralioFB}} - <br /> [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1955'' | plej granda perdo = {{AŭstralioFB}} 5 - 1 <br /> [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1947'' | aperoj = 3 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]) | plej bona rezulto = unua rondo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]], [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2010|2010]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 7 (unuafoje en [[1996]]) | plej bona rezulto-t = ĉampiono <br /> [[1996]] }} La '''[[Sudafriko|sudafrika]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1906]], kvankam la unua futbalista asocio de la lando - laŭ la politiko de [[apartismo]] nur por eŭropanoj - jam naskiĝis en [[1892]] kaj poste sekvis pliaj asocioj por [[hindo]]j (1903), [[bantuo]]j (1933) kaj alietnanoj (1936). Ĝi agas sub la organizado de la ''Sudafrika Futbal-Asocio'' ({{l-en|South African Football Association}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}<!-- en julio 2026 ankoraŭ mankas ĉia informo pri teama kapitano: , kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}-->. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Argentino]] en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la [[zulua]]n kromnomon ''Bafana Bafana'' - "la knaboj". Trifoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]. La teamo ankaŭ partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sudafriko]]. Ĉiujn tri fojojn ĝi tamen ne progresis preter la unua rondo, kvankam multaj futbalemuloj bonvenigintus plian sukceson por la teamo ĝuste en la mondpokala turniro gastigate de la sudafrikanoj. Plej granda sukceso de la teamo ĝis la jaro [[2010]] estis la ĉampioneco en la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] de [[1996]]. {{-l}} == Vidu ankaŭ == * [[Sudafrika virina nacia teamo de futbalo]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Sudafrika nacia teamo de futbalo|Virina]] [[Kategorio:Futbalo en Sudafriko]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] fqc77aq988u6ncoun7rwu7b0b8fpxxu 9419222 9419219 2026-07-02T23:04:05Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9419222 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Sud-Afriko. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj. La vira teamo ofte nomatas ''Bafana Bafana'', sed sendepende ankaŭ ekzistas samnoma [https://web.archive.org/web/20060108160133/http://www.globidar.org:80/esperanto/bafana.htm evoluhelpa projekto pri bredado de tirbestoj en Togolando].}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Sudafrika nacia teamo de futbalo | bildo = Flago-de-Sudafriko.svg <!--emblemo --> <!-- Sud-AfrikaNaciaTeamo.svg ?? ne ekzistas, ĉu iam estis? --> | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''South African Football Association'' <br /> Sudafrika Futbal-Asocio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{ArgentinoFB}} 0 - 1 <br /> [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1906'' | plej granda gajno = {{AŭstralioFB}} - <br /> [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1955'' | plej granda perdo = {{AŭstralioFB}} 5 - 1 <br /> [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1947'' | aperoj = 3 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]) | plej bona rezulto = unua rondo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]], [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2010|2010]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 7 (unuafoje en [[1996]]) | plej bona rezulto-t = ĉampiono <br /> [[1996]] }} La '''[[Sudafriko|sudafrika]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1906]], kvankam la unua futbalista asocio de la lando - laŭ la politiko de [[apartismo]] nur por eŭropanoj - jam naskiĝis en [[1892]] kaj poste sekvis pliaj asocioj por [[hindo]]j (1903), [[bantuo]]j (1933) kaj alietnanoj (1936). Ĝi agas sub la organizado de la ''Sudafrika Futbal-Asocio'' ({{l-en|South African Football Association}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}<!-- en julio 2026 ankoraŭ mankas ĉia informo pri teama kapitano: , kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}-->. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Argentino]] en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la [[zulua]]n kromnomon ''Bafana Bafana'' - "la knaboj". Trifoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]. La teamo ankaŭ partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sudafriko]]. Ĉiujn tri fojojn ĝi tamen ne progresis preter la unua rondo, kvankam multaj futbalemuloj bonvenigintus plian sukceson por la teamo ĝuste en la mondpokala turniro gastigate de la sudafrikanoj. Plej granda sukceso de la teamo ĝis la jaro [[2010]] estis la ĉampioneco en la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] de [[1996]]. {{-l}} == Vidu ankaŭ == * [[Sudafrika virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Sudafrika nacia teamo de futbalo|Virina]] [[Kategorio:Futbalo en Sudafriko]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] tumk43kufj082p9g9zarw5jsdab8hoi 9419227 9419222 2026-07-02T23:08:48Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9419227 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Sud-Afriko. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj. La vira teamo ofte nomatas ''Bafana Bafana'', sed sendepende ankaŭ ekzistas samnoma [https://web.archive.org/web/20060108160133/http://www.globidar.org:80/esperanto/bafana.htm evoluhelpa projekto pri bredado de tirbestoj en Togolando].}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Sudafrika nacia teamo de futbalo | bildo = Flago-de-Sudafriko.svg <!--emblemo --> <!-- Sud-AfrikaNaciaTeamo.svg ?? ne ekzistas, ĉu iam estis? --> | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''South African Football Association'' <br /> Sudafrika Futbal-Asocio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{ArgentinoFB}} 0 - 1 <br /> [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1906'' | plej granda gajno = {{AŭstralioFB}} - <br /> [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1955'' | plej granda perdo = {{AŭstralioFB}} 5 - 1 <br /> [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20ra]] [[Sud-Afriko]] <br /> ''1947'' | aperoj = 3 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]) | plej bona rezulto = unua rondo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]], [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2010|2010]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 7 (unuafoje en [[1996]]) | plej bona rezulto-t = ĉampiono <br /> [[1996]] }} La '''[[Sudafriko|sudafrika]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1906]], kvankam la unua futbalista asocio de la lando - laŭ la politiko de [[apartismo]] nur por eŭropanoj - jam naskiĝis en [[1892]] kaj poste sekvis pliaj asocioj por [[hindo]]j (1903), [[bantuo]]j (1933) kaj alietnanoj (1936). Ĝi agas sub la organizado de la ''Sudafrika Futbal-Asocio'' ({{l-en|South African Football Association}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}<!-- en julio 2026 ankoraŭ mankas ĉia informo pri teama kapitano: , kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}-->. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Argentino]] en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la [[zulua]]n kromnomon ''Bafana Bafana'' - "la knaboj". Trifoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]. La teamo ankaŭ partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sudafriko]]. Ĉiujn tri fojojn ĝi tamen ne progresis preter la unua rondo, kvankam multaj futbalemuloj bonvenigintus plian sukceson por la teamo ĝuste en la mondpokala turniro gastigate de la sudafrikanoj. Plej granda sukceso de la teamo ĝis la jaro [[2010]] estis la ĉampioneco en la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] de [[1996]]. {{-l}} == Vidu ankaŭ == * [[Sudafrika virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{en}}) {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Sudafrika nacia teamo de futbalo|Virina]] [[Kategorio:Futbalo en Sudafriko]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] 4ys35mhgmh62dyhlob0972a6l9w7wo4 Kokosa triĥogloso 0 337063 9419498 9201416 2026-07-03T11:42:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419498 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = Kokosa triĥogloso |dosiero = Rainbow lorikeet.jpg |priskribo de dosiero = ''Trichoglossus haematodus'', fronta vidaĵo |dosiero2=Rainbow Lorikeet Trichoglossus haematodus Perched 1900px.jpg |dosiero larĝo = 250px |dosiero2 larĝo = 250px |priskribo de dosiero2 = ''Trichoglossus haematodus'', flanka vidaĵo |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Papagoformaj]] ''Psittaciformes'' |familio = [[Papagedoj]] ''Psittacidae'' |subfamilio = [[Lorienoj]] ''Loriinae'' |genro = ''[[Trichoglossus]]'' |dunomo = ''Trichoglossus haematodus'' |dunomo aŭtoritato = [[Carl von Linné|L.]], [[1771]] | statuso = LC | statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso ref =<ref name="iucn status 25 September 2021">{{cite iucn |author1=BirdLife International |date=2018 |title=''Trichoglossus haematodus'' |volume=2018 |page=e.T22725310A132177469 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22725310A132177469.en |access-date=25a de Septembro 2021}}</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Kokosa triĥogloso''' (''Trichoglossus haematodus'') estas tre bela multkolora [[birdo]] el [[genro (biologio)|genro]] [[triĥoglosoj]] de [[Familio (biologio)|familio]] [[papagedoj]]. ''Trichoglossus haematodus'' apartenas al ŝatataj birdoj de multaj [[Birdobredado|birdobredistoj]], kvankam ili ne "parolas" multe, ili kapablas lerni nur kelkajn vortojn. Estas pli ol 30 subspecioj. Ili povas vivi pli ol 20 jarojn<ref>[http://lori.webnode.cz/lori-mnohobarvy/]</ref>. ==Taksonomio== En 1758, la angla natursciencisto [[George Edwards|George Edwards]] priskribis tiun specion kiel ruĝbrusta papago en sia verko ''Gleanings of Natural History''. Li estis akirinta remburitan specimenon el ĉinaĵ-vendejo en Londono, kiu estis devena el [[Orientaj Hindioj]].<ref>"It is a parrakeet, equal to any I have seen for beauty; and I believe hath never been described or figured until now."{{cite book |last1=Edwards |first1=George |title=Gleanings of Natural History | volume=1 |date=1758 |publisher=Printed for author at the Royal College of Physicians |location=London |pages=45–46 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/50230003}}</ref> En 1760 la franca zoologo [[Mathurin Jacques Brisson]] inkludis priskribon de la kokos-lorio en sia ''Ornithologie'' baze sur specimeno kolektita en la insulo [[Ambon]] en Indonezio. Li uzis la franclingvan nomon ''La perruche variée d'Amboine'' kaj la Latinan nomon ''Psittaca amboinensis varia''.<ref name=brisson>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés | volume=4 | language=French, Latin | place=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche | pages=364–66 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/36195483 }} Du steloj (**) starte de la fako indikas, ke Brisson bazis sian priskribon sur ekzamenado de specimeno.</ref> Kvankam Brisson stampis Latinajn nomojn, tiuj ne kongruas kun la [[dunoma nomenklaturo|dunoma sistemo]] kaj ne estas agnoskitaj de la [[Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo]].<ref name=allen>{{cite journal |last=Allen | first=J.A. | author-link=Joel Asaph Allen | year=1910 | title=Collation of Brisson's genera of birds with those of Linnaeus |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=28 | pages=317–35 | hdl=2246/678 }}</ref> Rekonante, ke ambaŭ antaŭaj aŭtoroj jam verkis pri la sama specio, [[Carl Linnaeus]] formale priskribis la kokos-lorion en 1771 kiel ''Psittacus haematod.(us)''.<ref>{{cite book |last1=Linnaeus |first1=Carl |title=Mantissa Plantarum |date=1771 |publisher=Laurentii Salvii |location=Stockholm |page=524 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/42945632}}</ref> Li mallongigis la nomon por eviti misliterumon sur la venonta linio. La mallongigita formo estis sekvita dum multaj jaroj. La [[specia epiteto]] devenas el la [[Antikva greka|greka]] ''haimatōdēs'' por "sangoruĝa".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn= 978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n184 184] }}</ref><!--Supports the use of haematod and the Greek word--> De tie devenas traduko de ĝia [[dunoma nomo]] kiel "sanga harlango".<ref name=fraser13>{{cite book |last1=Gray |first1=Jeannie |last2=Fraser|first2=Ian|title=Australian Bird Names: A Complete Guide|page=133|year=2013|publisher=Csiro Publishing |location=Collingwood, Victoria | isbn=978-0-643-10471-6 }}</ref> Dum multaj jaroj, la specio estis vaste difinita kun 20 aŭ 22 agnoskitaj subspecioj, kaj oni konis ĝin kiel ĉielarka lorio.<ref name=braun2017/> [[Ĉielarka triĥogloso|Tiu nomo]] estis reaplikita al orient-aŭstraliaj populacioj, nun klasigita kiel aparta specio ''[[Ĉielarka triĥogloso|Trichoglossus moluccanus]]''.<ref name="ioclist"/> Agnoskitaj kiel apartaj specioj estas nun la [[Sunsubira triĥogloso]] (''T. forsteni''), la [[Folia triĥogloso]] (''T. weberi''), la [[Kalendula triĥogloso]] (''T. capistratus''), la [[Ruĝkoluma triĥogloso]] (''T. rubritorquis''), kaj la [[Biaka triĥogloso]] (''T. rosenbergii'').<ref name=braun2017/> Oni agnoskas nun ses subspeciojn, nome la jenaj:<ref name="ioclist"/> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Subspecio !! Distribuado |- |[[File:RainbowLorikeetOregonZoo.jpg|180px]]||''T. h. haematodus'' || nomiga subspecio, en sudaj Molukoj, insuloj de Okcidenta Papuo, kaj en okcidentaj kaj nordaj marbordoj de Nov-Gvineo. |- | ||''T. h. massena'' || en orienta Nov-Gvineo, Karkar, Bismarkoj, Salomonoj kaj Vanuatuo |- | ||''T. h. nesophilus'' || en insuloj Ninigo kaj Hermit (Admiralty) |- | ||''T. h. flavicans'' || Nova Hanovero kaj Admiralty |- |[[File:Trichoglossus haematodus deplanchii - Karlsruhe Zoo 01.jpg|180px]]||''T. h. deplanchii'', konata ankaŭ kiel Lorio de Deplanche || en Nov-Kaledonio kaj Loyauté-insuloj |- |[[File:Trichoglossus haematodus caeruleiceps.jpg|180px]]||''T. h. nigrogularis'' || Kai kaj Aru-insloj, kaj suda Nov-Gvineo. Tio inkludas la iaman subspecion ''caeruliceps'' kaj similas al la ĉielarka lorio (''T. moluccanus'').<ref name="ioclist"/> Molekula analizo uzante mitokondrian citokromon ''b'' konfirmas, ke tiu subspecio estas pli proksime rilata al la laste menciita taksono.<ref name=braun2017>{{cite journal |last1=Braun |first1=Michael P. |first2=Matthias |last2=Reinschmidt |first3=Thomas |last3=Datzmann|first4=David |last4=Waugh|first5=Rafael |last5=Zamora|first6=Annett |last6=Häbich|first7=Luís |last7=Neves|first8=Helga |last8=Gerlach|first9=Thomas |last9=Arndt|first10= Claudia |last10=Mettke-Hofmann|first11=Hedwig |last11=Sauer-Gürth|first12=Michael |last12=Wink|title=Influences of oceanic islands and the Pleistocene on the biogeography and evolution of two groups of Australasian parrots (Aves: Psittaciformes: ''Eclectus roratus'', ''Trichoglossus haematodus'' complex). Rapid evolution and implications for taxonomy and conservation |journal=European Journal of Ecology |date=2017 |volume=3 |issue=2 |pages=47–66 |doi=10.1515/eje-2017-0014|doi-access=free }}</ref> |- |} "Coconut lorikeet" estis akceptita kiel oficiala ordinara nomo por la specio fare de la [[Internacia Ornitologia Unuiĝo]] (IOU).<ref name="ioclist">{{cite web | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Parrots, cockatoos | work=World Bird List Version 9.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=19a de Februaro 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[Dosiero:Trichoglossus haematodus -Jurong Bird Park, Singapore -Dec2009.jpg|eta|maldekstre|200ra|En [[Juronga Birdoparko]], Singapuro.]] La Kokosa triĥogloso estas 25–30 cm longaj kaj pezas ĉirkaŭ 109–137 g. La beko estas oranĝruĝa, kaj la kapo malhelblua paliĝante al bruna ĉe la kolo. Ĝi havas flavan malantaŭan kolumon kaj verdajn suprajn partojn. La brusto estas ruĝa kun blunigra strieco, kaj la ventro estas verda kun flava skvameco. La vosto estas verda supre kaj striece verda kaj flava sube. La irisoj de la masklo estas brilruĝaj, dum ĉe la ino ili estas oranĝruĝaj.<ref name="hbw">{{cite web | last1=Collar | first1=N. |last2=Christie | first2=D. |last3=Kirwan | first3=G. M. |editor1-last=del Hoyo |editor1-first=Josep |editor2-last=Elliott |editor2-first=Andrew |editor3-last=Sargatal |editor3-first=Jordi |editor4-last=Christie |editor4-first=David A |editor5-last=de Juana |editor5-first=Eduardo |year=2019 |title= Coconut Lorikeet (''Trichoglossus haematodus'') |work=Handbook of the Birds of the World Alive |url=https://www.hbw.com/species/coconut-lorikeet-trichoglossus-haematodus |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |access-date=21a de Februaro 2019 |url-access=subscription }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== ''Trichoglossus haematodus'' troviĝas en orienta [[Indonezio]], en insuloj [[Buru]], [[Seram]], [[Misool]], [[Waigeo]], Numfoor, [[Japen]] kaj la [[Aru-insuloj]], en Indonezio kaj [[Papuo-Nov-Gvineo]] en [[Nov-Gvineo]], en [[Bismarkoj]], [[Salomonoj]], [[Vanuatuo]] kaj [[Nov-Kaledonio]].<ref>{{cite web|url=http://maps.iucnredlist.org/map.html?id=22725310|title=Trichoglossus haematodus range map|publisher=International Union for Conservation of Nature and Natural Resources|access-date=2015-01-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150104195913/http://maps.iucnredlist.org/map.html?id=22725310|archivedate=2015-01-04}}</ref> La specio okupas vastan gamon da malaltebenaĵaj kaj arbarkovritaj montetaj vivejoj, inkluzive de manglejoj, [[pluvarbaro]]j, ''nypa''-arbaroj, [[marĉo]]j, [[savano]]j kaj arbaroj. Ĝi ankaŭ okupas hom-modifitajn areojn, inkluzive de kokos-[[plantejo]]j, ĝardenoj, agrikultura tero kaj ĝenitaj arbaroj. Ĝi troviĝas de marnivelo ĝis 2 440 m; ĉi tiu supra altitudo varias laŭ loko.<ref name="hbw" /> ==Biologio== [[File:Trichoglossus haematodus MHNT.ZOO.2010.11.148.6.jpg|thumb| ''Trichoglossus haematodus'' - [[MHNT]]]] Tiuj lorioj havas sur la pinto de sia specialigita lango malgrandan broson, kiu fakte estas la plilongigitaj papiloj de la lango. Per la helpo de la lango, ili kapablas nutri sin per nektaro kaj poleno el floroj.<ref name = ananda>Ananda Porto, Terra da Gente [https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/terra-da-gente/especiais/noticia/periquito-arco-iris-tem-lingua-adaptada-para-se-alimentar-de-nectar.ghtml Periquito-arco-íris tem língua adaptada para se alimentar de nectar] </ref> Ili ĉefe manĝas nektaron kaj polenon, sed ili ankaŭ manĝas aliajn partojn de la floroj, same kiel semojn, fruktojn, berojn, insektojn kaj larvojn. Ili kutime faras grandegan bruon dum flugo, elsendante laŭtegajn kriojn (ekz. "paŭ-paŭ-paŭ"), je regulaj intervaloj.<ref name="hbw" /> Kokosaj lorioj estas monogamaj birdoj, elektante nur unu partneron por sia tuta vivo. Ili estas tagemaj birdoj vivantaj en tre grandaj grupoj. Vespere, ili kuniĝas kun siaj samspecianoj en dormarbo. Ĉi tiuj birdoj povas reproduktiĝi dum plejparto de la jaro, depende de la regiono. Kutime ili reproduktiĝas printempe, de julio ĝis decembro. Ili kutime kreskigas unu idaron jare, foje du. Nestoj kutime troviĝas en truoj en putriĝanta ligno, kiel ekzemple truoj de eŭkaliptoj,<ref name=ananda/> je alto de 25 metroj super la tero. Inoj demetas du senbrile blankajn, rondajn ovojn kaj kovas ilin dum 23–25 tagoj. Gepatroj nutras la kokidojn dum 7–8 semajnoj,<ref name=ananda/> post kio ili forlasas la neston kaj post pliaj 2–3 semajnoj ili fariĝas tute sendependaj.<ref>Gordon Beruldsen, Australian Birds, their Nests and Eggs, Kenmore Hills, G. Beruldsen, 2003, 424 p. ({{ISBN|0-646-42798-9}}), p. 245</ref> ==Bildaro== <gallery widths="240" heights="180"> File: Trichoglossus haematodus -Oregon Zoo, Portland, USA-8a.jpg|''Trichoglossus haematodus haematodus'' File: Trichoglossus haematodus nigrogularis.jpg|''T. h. nigrogularis'' File: Trichoglossus haematodus - Coconut lorikeet .webm|''T. haematodus'', filmeto </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo Birdoj}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papagoformaj]] [[Kategorio:Papagedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Birdoj de Melanezio]] 60u12vq9vie5of6d8hybecovq1uf9sz Sankthelena pundo 0 340005 9418899 8442353 2026-07-02T15:00:31Z Pettend 214084 Aldonis fontojn, bildon kaj du paragrafonj 9418899 wikitext text/x-wiki {{Informkesto valuto |Valuto = Senthelena pundo |Ŝtato = [[Sankta Heleno, Ascension kaj Tristan da Cunha]] |Subdivido = 100 pencoj |ISO-kodo = [[SHP]] |Mallongigo = £ |Kurzo = 1 [[brita pundo]] = 1 SHP <br /> 1 [[usona dolaro]] = 0,619603 SHP <br /> 1 [[eŭro]] = 0,870137 SHP |Kurza dato = la 3-an de novembro 2010 |Bildo =Saint Helena halfpenny, 1821.jpg |Bildo-grandeco= |Bildo-priskribo= }} La '''senthelena pundo''' estas la [[leĝa valuto]] de [[Sankta Heleno]] kaj [[Ascension]] insuloj en la suda [[Atlantika Oceano]], kiuj partoj de [[britaj transmaraj teritorioj|brita transmara teritorio]] [[Sankta Heleno, Ascension kaj Tristan da Cunha]]. Ĝi estas ligita al la [[Brita pundo|brita pundo]], kaj tial ambaŭ valutoj estas ofte akceptitaj kaj cirkulitaj ene de Sankta Heleno. Unu pundo estas dividita je ''[[penco]]j''. La internacia valuta kodo laŭ la normo [[ISO 4217]] estas [[SHP]]. [[Tristan da Cunha (insularo)|Tristan da Cunha]], la tria parto de la [[Sankta Heleno, Ascension kaj Tristan da Cunha|teritorio]], oficiale adoptis la britan pundon. Tamen, memormoneroj estas foje faritaj por la insulo.<ref>[http://www.tristandc.com/coins.php Tristan da Cunha] Coins</ref> ==Historio== Komence, punda monero cirkulis sur Sankta Heleno, en unuoj de funto dividita en 20 [[ŝilingo]]jn, ĉiu el 12 [[penco]]j. Antaŭ februaro 1961, la [[sudafrika pundo]], kiu tiam estis egalvalora al [[sterlingo]], ankaŭ estis akceptita sur la insulo, sed tio ĉesis kun la enkonduko de la nova decimala [[sudafrika rando]], kie unu rand estas valora je nur 10 ŝilingoj. Ĝis 1976, Sankta Heleno uzis sterlingan valuton, sed en februaro de tiu jaro, la Registaro de Sankta Heleno establis la Valuto-Komisionon kaj komencis eldoni novajn decimalajn monbiletojn je egalvalora sterlingo por uzo sur la insulo.<ref>[https://books.google.com/books?id=Q8RPAQAAMAAJ&q=%22St+Helena%22+%22sterling%22+%221976%22 Official Records of the 34th Session of the General Assembly: Supplement, Issue 23], 1979, paĝo 59</ref> Moneroj destinitaj por cirkulado sur Sankta Heleno kaj Ascension estis enkondukitaj en 1984. La uzo de tiuj moneroj kaj biletoj estis inkluzivita la insulon Ascension, kaj poste ankaŭ Tristan da Cunha-on. ==Moneroj== En 1984, cirkulantaj moneroj unue estis enkondukitaj en la nomoj de Sankta Helena kaj Ascension, en nominalaj valoroj de 1, 2, 5, 10 kaj 50 pencoj kaj 1£. La monerserio estis desegnita de gravuristo kaj monerdezajnisto Michael Hibbit.<ref>[https://en.numista.com/catalogue/artist.php?id=748]</ref> Ĉiuj moneroj havas la saman grandecon kaj konsiston kiel la respondaj britaj moneroj kaj havas la saman valoron. Ĉiu monero prezentas flaŭron kaj faŭnon unikajn de la insuloj. La moneroj kaj biletoj de Sankta Helena kaj Ascension ankaŭ estas uzataj sur la insulo Tristan Da Cunha, kune kun britaj moneroj kaj biletoj. Tristan da Cunha ne estas inkludita en la serio laŭnome ĉar la insularo origine ne estis politike integrita en la kolonion Sankta Helena kaj Ascension dum la oficiala eldono de la valuto. Pli postaj eldonoj ankoraŭ ne inkluzivis la nomon de Tristan da Cunha kiel integrita teritorio. Tristan da Cunha ankoraŭ konsideras la britan pundon kiel sian oficialan valuton. Ne-cirkulantaj memormoneroj kaj neoficialaj moneroj estas eldonitaj aparte sub la nomo de Tristan da Cunha kaj la neloĝata [[Insulo Gough]], sed ne estas agnoskitaj leĝa pagilo. Ĉiuj cirkulantaj moneroj havas portreton de la kapo de reĝino [[Elizabeto la 2-a]] sur la [[Averso kaj reverso|aversa]] flanko, kun la surskribo: "Reĝino Elizabeto la 2-a", "Sankta Helena • Ascension" kaj la jaro.<ref>{{Cite web|url=https://sthelenaisland.info/coins-and-notes/|title=Coins and Notes|access-date=2026-07-02|language=en}}</ref> {|class="wikitable" style="font-size: 100%" |- !Valoro!!Reverso |- |1p||[[Tinuso]] |- |2p||[[Azeno]] kun brulligno |- |5p||[[Jonathan (tera testudo)|Jonathan]]{{Noto|text=Jonathan estas Sejŝelda Giganta Tera Testudo (''Aldabrachelys gigantea hololissa''). Lia aĝo estas taksita je 193 jaroj en 2026, igante lin la plej maljuna konata vivanta terbesto kaj ankaŭ la plej maljuna konfirmita testudo en registrita historio. Jonathan loĝas sur la tereno de la Plantation House, Sankta Heleno.<ref name="SaintHelena">{{cite web |title=Jonathan the tortoise |url=http://sainthelenaisland.info/jonathan.htm |access-date=18 July 2019 |website=Saint Helena Island Info |archive-date=8 Julio 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708174357/http://sainthelenaisland.info/jonathan.htm |url-status=live }}</ref>}} |- |10p||[[Delfeno]] |- |20p||''[[Melhania ebenus]]''{{Noto|text=Sankta Helena ebono estas specio de [[florplanto]] [[endemia]] de la insulo Sankta Heleno en la suda Atlantiko.}} |- |50p||[[Granda verda martestudo]] |- |£1||[[Fulga ŝterno]] |- |£2||Blazono de Sankta Heleno |} ==Monbiletoj<ref>[http://banknote.ws/COLLECTION/countries/AFR/SHL/SHL.htm]BANK NOTE MUSEUM</ref>== ===Eldono de 1998 kaj 2004=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%" |- !colspan=2|Bildo !! rowspan="2"|Valoro !! rowspan="2"|Dimensio !! rowspan="2"|Dominanta koloro !!colspan="2"| Priskribo !! rowspan="2"|Eldondato |- !Averso !! Reverso!! Averso !! Reverso |- |||<br />|| £5 || rowspan="3"|135 x 70 mm || Blua || rowspan="3"|[[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] || rowspan="3"|Blazono de Sankta Heleno || 1998 |- |<br />|||| £10 || Ruĝa || 2004 & 2012 |- ||||| £20 || Bruna || 2004 & 2012 |} ===Eldono de 2026=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%" |- !colspan=2|Bildo !! rowspan="2"|Valoro !! rowspan="2"|Dimensio !! rowspan="2"|Dominanta koloro !!colspan="2"| Priskribo |- !Averso !! Reverso!! Averso !! Reverso |- |||<br />|| £5 || rowspan="3"|135 x 70 mm || Blua || rowspan="3"|[[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] || rowspan="3"|''Melhania ebenus'' kaj Jonathan la tera testudo |- |<br />|||| £10 || Ruĝa |- ||||| £20 || Bruna |} ==Uzado en financaj transakcioj== La sola banko sur Sankta Heleno kaj Ascension estas la Banko de Sankta Heleno. Ĉiuj kontoj en ĉi tiu banko uzas pundojn kiel valuton, kiuj povas esti konsiderataj kiel sankthelenaj pundoj, ĉar SHP-monbiletoj estas donataj ĉe monretiro. Ĉiuj internaciaj transakcioj devas esti faritaj en [[brita pundo]], [[eŭro]], [[sudafrika rando]] aŭ [[usona dolaro]].<ref>{{Cite web |url=http://www.sainthelenabank.com/InternationalPayments.html |title=International Payments |access-date=2018-08-17 |archive-date=2018-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180901204251/http://www.sainthelenabank.com/InternationalPayments.html |url-status=dead }}</ref> [[kreditkarto|Kreditkarta]] uzo fare de vizitantoj sur la insulo havos sterlingojn kiel valuton. Tio signifas, ke SHP ne ekzistas kiel transakcia valuto ekster la insuloj. == Vidu ankaŭ == * [[Sankta Heleno, Ascension kaj Tristan da Cunha]] * [[Sankta Heleno]] * [[Britaj transmaraj teritorioj]] * [[Brita pundo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sainthelena.gov.sh retejo de la registaro de Sankta Heleno] ==Notoj== {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- br clear=left> [[Dosiero:x.jpg|eta|maldekstra|240ra|<center>monbileto de ... pundoj el 19-]] --> {{Ĝermo|Sankta Heleno}} {{Valutoj de Afriko}} [[Kategorio:Monunuoj]] [[Kategorio:Ekonomio de Sankta Heleno]] j4d0mugwhc3jbpw1vl8h5mnfvd1do19 Kanamara Matsuri 0 340658 9418843 9027454 2026-07-02T13:41:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418843 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=JP|situo sur mapo=Kaŭasako}} [[Dosiero:Kanamara Matsuri 2007 (phallus festival)-crop.jpg|eta|dekstra|225px|Homoj dum la festivalo portantaj grandan penison.]] La {{nihongo|'''Kanamara Matsuri'''|かなまら祭り|"Festivalo de la Ŝtala Peniso"}} aŭ [[Kanamara Macuri]] estas ĉiujara [[ŝintoo|ŝintoa]] fekunda festivalo okazanta en [[Kaŭasaki (urbo)|Kaŭasaki]], [[Japanio]] dum printempo en la ''Kanayama'' templo (金山神社). La ekzakta tago varias: la ĉefa festivalfarado okazas la unuan aprilan dimanĉon. La [[peniso]] iĝas la ĉefa eventa temo kaj estas reprezentita ĉie ajn — en desegnoj, dolĉaĵoj, tajlitaj legomoj, dekorado kaj en la festivala parado. La Kanamara Festivalo okazas ĉirkaŭ loka penis-kultanta [[templo]] iam populara inter [[prostituo|prostituitinoj]] kiuj preĝis pro protektado kontraŭ [[venereaj malsanoj]]. Laŭ la onidiro, ankaŭ ekzistas dia protektado por negoca prospero, klana prospero, facila naskado, edziĝado kaj geedza harmonio. Ankaŭ ekzistas legendo pri akradenta dajmono kiu kaŝis en la [[vagino]] de juna virino kaj [[kastrado|kastris]] du junajn virojn dum siaj edziĝnoktoj. Tial, la juna virino serĉis helpon el forĝisto, kiu kreis [[ŝtalo|ŝtalan]] penison por rompi la dentojn de la dajmono. Nuntempe, la festivalo iĝis iom turisma atrakcio kaj estas uzita por gajni monon por [[HIV]]-esplorado. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://tomuraya.co.jp/wakamiya-10.htm La retpaĝaro de la festivalo (japane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090330211859/http://tomuraya.co.jp/wakamiya-10.htm |date=2009-03-30 }} * [http://jpatokal.iki.fi/photo/travel/Japan/21/Kanamara-sama.JPG Bildo de la adorita objekto] * [http://tokyodv.com/videolog/t-o-k-y-o-d-v-v-i-d-e-o-n-u-g-g-e-t-s/japan-fertility-festival/ Filmeto de la Kanamara Matsuri]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121101082858/http://tokyodv.com/videolog/t-o-k-y-o-d-v-v-i-d-e-o-n-u-g-g-e-t-s/japan-fertility-festival/ |date=2012-11-01 }} [[Kategorio:Festivaloj en Japanio]] [[Kategorio:Ŝintoismo]] [[Kategorio:Sekso]] [[Kategorio:Peniso]]<!-- [[Kategorio:Seksaj festivaloj]]--> ib52as3e1pq7rdvlgda13zkz8yaqkxx Kanaria pino 0 342228 9418852 9115213 2026-07-02T13:48:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418852 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kanaria pino |koloro = lightgreen |dosiero = Caldera de Taburiente La Palma.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Caldera de Taburiente (La Palma) |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Pinofitoj]] ''Pinophyta'' |klaso = [[Pinopsidoj]] ''Pinopsida'' |ordo = [[Pinaloj]] ''Pinales'' |familio = [[Pinacoj]] ''Pinaceae'' |genro = [[Pino]] ''Pinus'' |subgenro = ''Pinus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 |dunomo = Pinus canariensis |dunomo aŭtoritato = [[Christen Smith (botanist)|C.Sm.]] |vikispecio = Pinus canariensis |komunejo = Pinus canariensis |mapo de vivoteritorioj =CL-24b Pinus canariensis range map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''kanaria pino''' (''Pinus canariensis'') estas [[specio]] el la [[Genro (biologio)|genro]] pino, [[Familio (biologio)|familio]] de pinacoj, hejma kaj [[Endemio|endemia]] en la eksteraj [[Kanarioj]] ([[Gran Canaria]], [[Tenerifo]], [[El Hierro]] kaj [[La Palma]]) en la [[Atlantika Oceano]]. Estas [[Subtropiko|subtropika]] pino kaj ne toleras malaltajn temperaturoj aŭ fortan [[frosto]]n, postvivante ĝis ĉirkaŭ −6 to {{GdC|−10}}. Ene de sia natura [[arealo]], ĝi vegetas sub ekstreme varieblaj reĝimoj, ekde malpli ol 300&nbsp;mm ĝis pluraj miloj, plejofte kaŭze de diferencoj pri nebulo-kaptado de la pinglaro. Sub varmaj cirkonstancoj, ĝi estas unu el la plej sekec-toleremaj pinoj, postvivante eĉ kun [[precipitaĵo|jara pluvokvanto]] de malpli ol 200&nbsp;mm. == Disvastiĝo == La natura [[arealo]] estas iome reduktita kaŭze de trohakado tiel ke nur la [[insulo]]j de Tenerifo, La Palma kaj Gran Canaria ankoraŭ havas vastajn [[arbaro]]jn. Ĝi estas la plej granda [[arbo]] en Kanarioj. == Priskribo == Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] specio estas granda [[ĉiamverda]] arbo, vegetante ĝis alteco de 30–45 m kaj trunka diametro de 1,5 m, escepte ĝis alteco de 60 m kaj diametro de 2,5 m. La verdaj ĝis flav-verdaj [[folio]]j estas pinglecaj, en faskoj po tri, 15–30&nbsp;cm longaj, kun delikate dentigitaj randoj kaj ofte pendantaj. Karakterizaĵo de la specio estas la ĉeesto de glaŭkaj (blu-verdaj) [[ŝoso]]j el dormantaj [[burĝono]]j de la pli malalta trunko, sed en la natura arealo tiu nur okazas kiel konsekvenco de [[fajro]] aŭ alia [[difekto]]. Fakte, tiu pino estas unu el la plej fajro-rezistemaj [[konifero]]j en la mondo. La [[strobilo]]j estas 10–23&nbsp;cm longaj, brilante kaŝtan-brunaj, multfoje restante fermitaj dum pluraj jaroj ( malfruaj strobiloj ). Ĝiaj plej proksimaj parencoj estas la [[Roksburg-pino]] (''Pinus roxburgii'') el [[Himalajo]], la mediteraneaj pinoj : la [[pinio]] (''Pinus pinea''), la [[halepa pino]] (''Pinus halepensis''), la [[pinastro]] (''Pinus pinaster'') kaj la [[malgrandazia pino]] (''Pinus brutia'') el la orienta [[Mediteranea regiono]]. == Kultivado kaj uzado == La ekstreme longaj [[pinglo]]j liveras signifan kontribuon al akvoprovizado de la insuloj, kaptante grandajn kvantojn de kondensaĵo el la humida [[aero]] de la Atlantika Oceano kun la superreganta okcidenta vento. La kondensaĵo tiam gutas sur la grundon kaj estas rapide sorbita de tiu ĉi, eventuale perkolante suben en la subgrundaj akvokorpoj. La [[Aromo|aroma]] [[ligno]], speciale la [[durameno]], estas unu el la plej taŭgaj pinolignoj - malmola, forta kaj daŭrebla. Sub pli varmaj klimatoj, kanaria pino estas populara [[Ornama planto|ornama arbo]] por privataj [[ĝardeno]]j, publikaj [[pejzaĝo]]j, kaj kiel stratoarboj en [[Kalifornio]]. En [[Sud-Afriko]] kaj [[Aŭstralio]], ĝi estas estinta kvazaŭhejma specio en la pejzaĝo. <gallery> Dosiero:CanaryIslandPine02MelbourneBotanicGardens.jpg|[[Trunko]] kaj arbokrono Dosiero:Pinus canariensis.jpg|Matura malfermita [[Femalo|femala]] [[strobilo]] Dosiero:pincan21a.jpg|[[Lignoteksturo]] Dosiero:Pinus canariensis PICT3077.jpg|[[Fajro]]-rezista trunko Dosiero:Pinus canariensis PICT3076.jpg|Suda Tenerifo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{en}} {{IUCN2006|assessors=Farjon|year=2003|id=39603|title=Pinus canariensis|downloaded=12 May 2006}} La datumbaza eniro inkluzivas eksplikon de la kialo de la malplia prizorgemo por la specio. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Biologio}} * {{es}} [http://www.um.es/eubacteria/pinus_canariensis.jpg University of Murcia: Tenerife Island, Canarias, Spain: ''Pinus canariensis''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303205640/http://www.um.es/eubacteria/pinus_canariensis.jpg |date=2016-03-03 }} * {{es}} [http://www.gobiernodecanarias.org/cmayot/medioambiente/index.html Oficiala vivmedia ligilo de la Kanaria Registaro] [[Kategorio:Pinacoj]] [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Endemiismoj]] hf4rymgb0ufhwdjw6scruj2mfpdr7gk Kanaria arbuto 0 343084 9418849 8261983 2026-07-02T13:46:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418849 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kanaria arbuto |koloro = lightgreen |statuso = VU |statusa sistemo = IUCN2.3 |dosiero = Arbutus canariensis.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Kanaria arbuto |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = Erikaloj ''Ericales'' |familio = [[Erikacoj]] ''Ericaceae'' |genro = [[Arbuto (genro)|Arbuto]] ''Arbutus'' |dunomo = Arbutus canariensis |dunomo aŭtoritato = Veillard ex Duhamel |vikispecio = Arbutus canariensis |komunejo = Arbutus canariensis |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''kanaria arbuto''' (''Arbutus canariensis'') estas [[Palearktiso|palearktisa]] [[specio]] de [[arbedo]] aŭ [[arbo]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[erikacoj]]. Ĝi estas [[Endemio|endemia]] en [[Kanarioj]] ([[Hispanujo]]). La [[planto]] estas [[Laŭrisilvo|laŭrisilva]] elemento de la [[ekoregiono]] [[kanariaj sekaj duonarbaroj kaj arbaroj]]. Kanaria arbuto estas minacata pro [[habitatodetruo]]. == Sinonimoj == * ''Arbutus callicarpa'' <small>[[Brouss.]] ex [[Buch]]</small> * ''Arbutus procera'' <small>[[Ait.]]<ref>{{es}} [http://www.anthos.es/v22/index.php?set_locale=es 26 de noviembre de 2009 Real Jardín Botánico; Proyecto Anthos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190911230043/http://www.anthos.es/index.php |date=2019-09-11 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Botaniko}} {{Projektoj}} * {{en}} Bañares, A. ''et al.'' 1998. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/30322/all ''Arbutus canariensis'']. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Red List of Threatened Species. ] Downloaded on 20 August 2007. * {{en}} [http://www.floradecanarias.com/arbutus_canariensis.html Flaŭro de Kanarioj : Kanaria arbuto.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100426143751/http://www.floradecanarias.com/arbutus_canariensis.html |date=2010-04-26 }} [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Arbedoj]] [[Kategorio:Erikacoj]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Endemiismoj]] [[Kategorio:Endanĝeritaj specioj]] h1k4tiy3ahu6zc2ki2z56eaco0neo0q Grandaj urboj de Azio 0 354522 9418909 9418105 2026-07-02T15:25:40Z Crosstor 3176 /* Ĉinio (Popola Respubliko) */ 9418909 wikitext text/x-wiki Tiu ĉi artikolo estas aparta parto de [[grandurbo]], kie pri ĝeneralaĵoj kaj pri la aliaj [[kontinento]]j estas informoj. ''Memoru, ke grandaj urboj konsistas el [[milionurbo]]j, [[metropolo]]j (inter 1 miliono kaj 500mil) kaj grandurboj (inter 500mil kaj 100mil)!'' [[Dosiero:Panoramic View of East Kabul City.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Kabulo]] [[Dosiero:Dhaka skyline1.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Dako]] [[Dosiero:Chowringheeskyline2.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Kolkato]] [[Dosiero:Jakarta Skyline Part 2.jpg|eta|400ra|Nubskrapuloj en Ĝakarto]] [[Dosiero:Singapore port panorama.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Singapuro]] == Grandaj urboj de [[Azio]] laŭ landoj == Notoj: * Vi trovas informojn pri [[Azia Rusio|Azia parto de Rusio]] [[grandurbo|ĉi tie]]!. * Tie vi trovas Kaŭkazajn landojn, [[Turkio]]n kaj [[Kipro]], spite tion, ke ili ofte estas menciitaj Eŭropaj landoj. * [[Brunejo]], [[Butano]], [[Orienta Timoro]], [[Aŝmora kaj Kartia Insuloj]], [[Kokosinsuloj]] kaj [[Kristnaskinsulo]] ne havas grandajn urbojn. === [[Afganio]] === En Afganio estas la ĉefurbo [[Kabulo]] la unusola milionurbo. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Kandaharo]], [[Mazar-e Ŝarif]], [[Herat]], [[Ĝalalabad]] kaj [[Kunduz]]. === [[Armenio]] === [[Dosiero:Yerevan Mount Ararat.jpg|eta|300ra|Erevano kaj Ararat]] En Armenio estas unusola milionurbo (kaj samtempe ankaŭ metropolo): [[Erevano]]. Estas 2 grandurboj: [[Gjumri]] kaj [[Vanadzor]]. === [[Azerio]] === En Azerio estas unusola milionurbo (kaj samtempe ankaŭ metropolo): [[Bakuo]]. Estas 2 grandurboj: [[Ganĝa]] kaj [[Sumgait]]. === [[Bangladeŝo]] === En Bangladeŝo estas 4 milionurboj: [[Dako]], [[Ĉitagongo]], [[Narajanganĝ]] kaj [[Gazipur]]. Metropoloj estas [[Kulno]] kaj [[Raĝŝaho]]. Grandurboj estas [[Silheto]], [[Tongi]], [[Rangpur]], [[Majmansing]], [[Ĝesor]], [[Koks Bazar]], [[Komilla]], [[Dinaĝpur]], [[Navabganĝ]], [[Bogra]], [[Brahmanbaria]], [[Tangail]], [[Siraĝganĝ]], [[Naogaon]], [[Feni Sadar]], [[Pabna]] kaj [[Ĉandpur]]. === Barato === [[Dosiero:India map mod.png|eta|250ra|Mapo de Barato]] [[Dosiero:Skyline at Rajiv Chowk.JPG|eta|{{centre|Delhio}}]] [[Dosiero:Mumbai 03-2016 10 skyline of Lotus Colony.jpg|eta|{{centre|Mumbajo}}]] [[Dosiero:Chowringheeskyline2.jpg|eta|{{centre|Kolkato}}]] [[Dosiero:The Legislative House ( Vidhana Soudha) building of Karnataka. 04.jpg|eta|{{centre|Leĝdona konstruaĵo en Bengaluro}}]] [[Barato]] estas la plej popola lando de la mondo. Komence de la historio jam urboj formiĝis. Nuntempe daŭriĝas pligrandiĝo de urboj. Milionurboj estas [[Mumbajo]], [[Delhio]], [[Bengaluro]], [[Hajderabado]], [[Ahmadabado]], [[Ĉenajo]], [[Kolkato]], [[Surat]], [[Puneo]], [[Ĝajpuro]], [[Laknaŭo]], [[Kanpur]], [[Nagpur]], [[Indaur]], [[Thane]], [[Bhopal]], [[Visakhapatnam]], [[Pimpri-Ĉinĉvad]], [[Patnao]], [[Vadodara]], [[Gaziabad]], [[Ludhiana]], [[Agra (Barato)]], [[Nasiko]], [[Ranĉi]], [[Faridabado]], [[Merath]], [[Raĝkot]], [[Kaljan-Dombivali]], [[Vasai-Virar]], [[Varanasio]], [[Srinagar]], [[Aŭrangabado (Maharaŝtro)]], [[Dhanbad]], [[Gurgaono]], [[Amritsar]], [[Novmumbajo]], [[Allahabad]], [[Haora]], [[Gvalior]], [[Ĝabalpur]], [[Koimbatore]], [[Vijajaŭada]], [[Ĝodhpur]], [[Salem (Barato)]], [[Maduraj]], [[Rajpuro]] kaj [[Kota (Raĝastano)]]. Metropoloj estas [[Ĉandigarh]], [[Guvahati]], [[Solapur]], [[Hubli-Dharwad]], [[Majsur]], [[Tiruĉirapali]], [[Barejli]], [[Aligarh]], [[Tiruppur]], [[Moradabad]], [[Ĝalanĝar]], [[Bhubaneŝvar]], [[Varangal]], [[Mira-Bhajandar]], [[Ĝalgaon]], [[Guntur]], [[Thiruvananthapuram]], [[Bhivandi]], [[Saharanpur]], [[Gorakhpur]], [[Bikaner]], [[Amravati]], [[Noida]], [[Ĝamŝedpur]], [[Bhilai]], [[Kataka]], [[Firozabad]], [[Koĉi (Barato)]], [[Nellore]], [[Bhavnagar]], [[Dehradun]], [[Durgapur]], [[Bidhannagar]], [[Asansol]], [[Rourkela]], [[Nanded]], [[Kolhapur]], [[Aĝmer]], [[Akola]], [[Gulbarga]], [[Ĝamnagar]], [[Uĝĝen]], [[Loni]], [[Siliguri]], [[Ĝansi]], [[Dankuni]], [[Ulhasnagar]], [[Ĝamu]], [[Sangli]] kaj [[Mangaloro]]. Grandurboj estas ĝis 200mil: [[Maheŝtala]], [[Erode]], [[Belagavi]], [[Kurnul]], [[Bhivadi]], [[Ambattur]], [[Raĝamahendravaram]], [[Tirunelveli]], [[Malegaon]], [[Gaja (Barato)]], [[Udaipur]], [[Kakinada]], [[Davangere]], [[Kozhikode]], [[Rajpur Sonarpur]], [[Bokaro]], [[Suda Dumdum]], [[Ballari]], [[Patiala]],. [[Velor]], [[Korba]], [[Belagavi]], [[Ahmednagar]], [[Anand]], [[Kolamo]], [[Panihati]], [[Latur]], [[Morbi]], [[Brahmapur]], [[Bhatpara]], [[Dule]], [[Barasat]], [[Muzaffarnagar]], [[Bagalpur]], [[Bhilvara]], [[Tumakuru]], [[Mathura]], [[Ŝivamogga]], [[Vijayapura]], [[Muzaffarpur]], [[Gandhidham]], [[Kamarati]], [[Rohtak]], [[Ĉandrapur]], [[Panvel]], [[Hisar]], [[Ŝahĝahanpur]], [[Balli]], [[Nov-Delhio]], [[Trissur]], [[Singrauli]], [[Nizamabad]], [[Panipat]], [[Parbani]], [[Kulti]], [[Bilaspur]], [[Nallasopara]], [[Parbani]], [[Karur]], [[Bordoman]], [[Rampur (Utar-Pradeŝo)]], [[Darbhanga]], [[Ajzolo]], [[Etavah]], [[Noihati]], [[Raĝamahendravaram]], [[Devas]], [[Satna]], [[Kurnul]], [[Mau]], [[Icalkaranĝi]], [[Ĝalna]], [[Sonipat]], [[Durg]], [[Hapur]], [[Tirupati]], [[Oĵukaraj]], [[Gandhinagaro]], [[Batinda]], [[Borahonogur]], [[Rourkela]], [[Avadi]], [[Kadapa (urbo)]], [[Ĝunagad]], [[Malda]], [[Navsari]], [[Sagar]], [[Karimnagar]], [[Serampore]], [[Bharatpur (Barato)]], [[Anantapuramu]], [[Vizianagaram]], [[Bihar Ŝarif]], [[Khammam]], [[Faruĥabad]], [[Sri Ganganagar]], [[Ratlam]], [[Ramagundam]], [[Nangloj Ĝat]], [[Norda Dumdum]], [[Rajĉur]], [[Holdia]], [[Serilingampalli]], [[Arrah]], [[Uluberia]], [[Dhanbad]], [[Bidar]], [[Hosapete]], [[Imfalo]], [[Pali (Raĝastano)]], [[Sikandrabad]], [[Mirzapur]], [[Karnal]], [[Puduĉeri]], [[Purnia]], [[Loni]], [[Jamunanagar]], [[Rourkela]], [[Mango (Barato)]], [[Bulandŝahr]], [[Gurgaon]], [[Tanĝavur]], [[Kannur]], [[Mehsana]], [[Munger]], [[Thoothukudi]], [[Navghar-Manikpur]], [[Sultan Pur Majra]], [[Nagerkoil]], [[Agartala]], [[Ĉapra]], [[Bhalswa Jahangir Pur]], [[Sikar]], [[Baruĉ]], [[Buĝ]], [[Vapi]], [[Kanĉipuram]], [[Panĉkula]], [[Biŭani]], [[Kriŝnaraĝapura]], [[Ambernat]], [[Begusaraj]], [[Nadiad]], [[Valsad]], [[Katihar]], [[Ŝimla]], [[Sambal]], [[Burhanpur]], [[Mahadevapura]], [[Sirsa]], [[Surendranagar-Dudreĝ]], [[Ambikapur]], [[Eluru]], [[Dindigul]], [[Mahbubnagar]], [[Rajbareli]], [[Katni]], [[Baharampuro]], [[Borahonogur]], [[Kirari Suleman Nagar]], [[Sikundarabad]], [[Ongole]], [[Ĝunagad]], [[Ĉandanagar]], [[Ĉapra]], [[Morena]], [[Ĥargopur]] kaj [[Kandva]]. [[Ambala]], [[Ranipet]], [[Sivakasi]], [[Reva]], [[Tonk (Raĝastano)]], [[Dholpur]], [[Deogar]]. Aliaj urbegoj ĝis cent mil laŭ alfabeta ordo: [[Abohar]], [[Adilabad]], [[Adoni (Barato)]], [[Alapula]], [[Amaravatio]], [[Amreli]], [[Amroha]], [[Ankleŝvar]], [[Arrah]], [[Aŭrangabad (Biharo)]], [[Azamgarh]], [[Badajun]], [[Badlapur]], [[Bagaha]], [[Bagalkot]], [[Bahrajĉ]], [[Balasore]], [[Ballia]], [[Balurghat]], [[Banda]], [[Bangaon]], [[Bankura]], [[Bansvara]], [[Barabanki]], [[Barakpur]], [[Baran (Barato)]], [[Baraut]], [[Barmer]], [[Barnala]], [[Barŝi]], [[Basirhat]], [[Basti]], [[Beavar]], [[Bettiah]], [[Betul]], [[Bhadrak]], [[Bhadravati (Karnatako)]], [[Bhind]], [[Biŭani]], [[Bongaigan]], [[Botad]], [[Bulandŝahr]], [[Bundi]], [[Busaval]], [[Ĉatarpur]], [[Ĉikkamagaluru]], [[Ĉilakaluripet]], [[Ĉindvara]], [[Ĉirmiri]], [[Ĉitorgar]], [[Ĉitradurga]], [[Ĉittur]], [[Ĉuru (Raĝastano)]], [[Dahod]], [[Damoh]], [[Dehri]], [[Dharmavaram (Sri Sathya Sai)]], [[Deoria]], [[Dibrugar]], [[Dimapur]], [[Dindori]], [[Disa]], [[Etah]], [[Fatehpur]], [[Gangavati]], [[Gadag-Betigeri]], [[Gangapur (Savai Madhopur)]], [[Ghazipur]], [[Giridih]], [[Godhra]], [[Gondal]], [[Gondija]], [[Gudivada]], [[Guna]], [[Guntakal]], [[Gurdaspur]], [[Ĝagdalpur]], [[Ĝalpajguri]], [[Ĝasdan]], [[Ĝaŭnpur]], [[Ĝehanabad]], [[Ĝetpur]], [[Ĝind]], [[Ĝorhat]], [[Ĝunĝunu]], [[Habra]], [[Hanumangarh]], [[Hardoj]], [[Hassan (Barato)]], [[Hathras]], [[Hazaribag]], [[Hindaun]], [[Hindupur]], [[Hingangat]], [[Hosur]], [[Hugli-Ĉuĉura]], [[Ĥambat]], [[Ĥeda (urbo)]], [[Ĥorda]], [[Itarsi]], [[Jagtial]], [[Kalol]], [[Karaikudi]], [[Kaddalor]], [[Kadiri]], [[Kajthal]], [[Kaljani]], [[Kargone]], [[Kapurthala]], [[Kasganĝ]], [[Kiŝangarh]], [[Khurĝa]], [[Kiŝanganĝ]], [[Kolar]], [[Kriŝnanagar (Okcidenta Bengalio)]], [[Kurukŝetr]], [[Lakhimpur]], [[Lakhisaraj]], [[Lalitpur (Barato)]], [[Mahuva]], [[Madanapalle]], [[Maksi]], [[Mandsaur]], [[Mandya]], [[Mangalagiri]], [[Medininagar]], [[Midnapore]], [[Mirialguda]], [[Modinagar]], [[Modomgram]], [[Motihari]], [[Mugalsarai]], [[Nabadvip]], [[Nagaŭr]], [[Nagoan]], [[Nalgonda]], [[Nandurbar]], [[Narasaraopet]], [[Narmadapuram]], [[Narnaul]], [[Navada]], [[Neyveli]], [[Nimaĉ]], [[Oraj]], [[Osmanabad]], [[Palakad]], [[Palval]], [[Patan (Guĝarato)]], [[Pathankot]], [[Pilibhit]], [[Pithampur]], [[Pollaĉi]], [[Proddatur]], [[Pudukkottai]], [[Purulia]], [[Raĝapalajam]], [[Rajganĝ]], [[Rajgarh]], [[Rajnandgaon]], [[Ranibennur]], [[Robertsonpet]], [[Saharsa]], [[Sahibzada Ajit Singh Nagar]], [[Sambalpur]], [[Sasaram]], [[Satara]], [[Savai Madhopur]], [[Seoni]], [[Serampore]], [[Siddipet]], [[Silĉar]], [[Sitamarhi]], [[Sitapur]], [[Sivan]], [[Sri Muktsar Sahib]], [[Srikakulam]], [[Sultanpur]], [[Surjapet]], [[Ŝamli]], [[Manĉerial]], [[Ŝantipur (Okcidenta Bengalio)]], [[Ŝikohabad]], [[Ŝilongo]], [[Ŝivpuri]], [[Tadepalligudem]], [[Tadipatri]], [[Tenali]], [[Tezpur]], [[Tinsukia]], [[Udgir]], [[Udupi]], [[Unnao]], [[Utturpara Kotrong]], [[Veraval]], [[Vidiŝa]] kaj aldoniĝas laŭ duba informo [[Komarapalayam]]. === [[Barejno]] === En Barejno la ĉefurbo [[Manamo]] estas la plej granda urbo, kiel grandurbo. === [[Birmo]] (Mjanmao) === En Mjanmao estas 2 milionurboj: [[Ranguno]] (iama ĉefurbo) kaj [[Mandalay]]. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Nepjido]] (aktuala ĉefurbo), [[Taunĝi]], [[Bago]], [[Molamjajn]], [[Mjiĉina]], [[Moniva]], [[Laŝio]], [[Patejn]], [[Pjin U Lin]], [[Pji]], [[Kalej]], [[Mjejk]], [[Mjavadi]], [[Mejktila]], [[Taungu]], [[Sitŭe]], [[Davej]]. === [[Ĉina Popola Respubliko|Ĉinio (Popola Respubliko)]] === [[Dosiero:Pudong Skyline, Shanghai, PRC.jpg|eta|Panoramo de Ŝanhajo]] [[Dosiero:Beijing cbd.jpg|eta|Komerca centro de Pekino]] Ĉinio diferencas de la aliaj landoj. Unue estas deklaritaj urboj, fakte municipoj, kiuj estas en aliaj landoj kvazaŭ departementoj ene kun pluraj urboj, urbetoj, vilaĝoj. Aliparte en la liston enŝoviĝis ankaŭ tiuj komunumoj, kiuj ne atingas la urbegan nivelon, sed ili estas laŭ rangoj egalvaloraj kun la urbegoj. En tiu lando jam dum la historiaj tempoj grandaj urboj formiĝis. Nuntempe Ĉinio havis eksplodecan urban kresko, ĉar kiuj loĝis en kamparaj lokoj, venis al la urboj por laborpostenoj. La rezulto estas granda nombro de la urboj kun grandegaj loĝantaroj. Ĉefe en la 20-a jarcento oni kreis nivelojn. En nivelo povas esti multaj urboj kaj vilaĝoj, eĉ industriaj zonoj aŭ aliaj areoj. * En la unua nivelo estas 4 [[Administra divido de Ĉinio|provincnivelaj]] [[milionurbo]]j: [[Ŝanhajo]], [[Pekino]], [[Tjanĝino]], [[Ĉongĉingo]]. * En la dua nivelo estas 15 subprovincnivelaj milionurboj (laŭ loĝantarnombro): [[Ĉengduo]], [[Kantono (Ĉinio)]], [[Ŝenĝeno]], [[Ĝengĝoŭo]], [[Vuhano]], [[Ŝjiano]], [[Hangĝoŭo]], [[Ĉingdaŭo]], [[Harbino]], [[Ningbo]], [[Nankino]], [[Ĝinano]], [[Ŝenjango]], [[Ĉangĉuno]], [[Dalian]], [[Sjamen]]. * En la tria nivelo estas prefektujnivelaj urbegoj (laŭ loĝantarnombro) milionurboj: [[Suĝou]], [[Baodin]], [[Ŝiĝjaĝvango]], [[Linji]], [[Donguan]], [[Ĉangŝao]], [[Nanjan]], [[Venĝou]], [[Foŝan]], [[Handan]], [[Vejfang]], [[Hefejo]], [[Ŝuĝoŭo]], [[Ĝoukou]], [[Ganĝou]], [[Hece]], [[Ĉjuanĝoŭ]], [[Naningo]], [[Kunmingo]], [[Ĝjining]], [[Fuĝoŭo]], [[Fujan]], [[Ŝancjo]], [[Nantong]], [[Tangŝan]], [[Vuŝi]], [[Canĝou]], [[Ŝjiintaj]], [[Jantaj]], [[Lŭojan]], [[Ĉinhua]], [[Ĝumadian]], [[Ĝanczjan]], [[Bicje]], [[Janĉengo]], [[Hengjang]], [[Tajĝou (Ĝjangsuo)]], [[Czunji]], [[Ŝaojan]], [[Ŝanĵao]], [[Nanĉano]], [[Ŝjinŝjan]], [[Ŝjinjango]], [[Maoming]], [[Hujĝou]], [[Gŭijango]], [[Liaoĉeng]], [[Huangan]], [[Julin (Gvanŝio)]], [[Ĉuĉin]], [[Deĝoŭ]], [[Nanĉon]], [[Ĉejan]], [[Ŝantou]], [[Anjan]], [[Tajan]], [[Langfang]], [[Kaŝing]], [[Daĝou]], [[Suĝou (Anhujo)]], [[Tajuano]], [[Jonĝou]], [[Ĉande]], [[Ĉangĝoŭo]], [[Ŝaosing]], [[Ksiangjang]], [[Ĉinĝou]], [[Ĝaotong]], [[Ĝanĝou]], [[Juejang]], [[Jiĉun (Ĝjangŝjio)]], [[Boĝou]], [[Pindinŝan]], [[Suĉjan]], [[Ŝjanjango]], [[Gujlin]], [[Mjanjan]], [[Kajfen]], [[Ĝjanmen]], [[Junĉen]], [[Cibo]], [[Vejnan]], [[Ĉenĝou]], [[Jiŭjiang]], [[Lienjunan]], [[Jibin]], [[Hŭajhŭa]], [[Janĉĵou]], [[Huajan]], [[Tajĝou (Ĝeĝjango)]], [[Ĝian (Ĝjangŝjio)]], [[Ĝonŝan]], [[Luan]], [[Suĉang]], [[Lanĝoŭo]], [[Gujgan]], [[Sjaogan]], [[Luĝoŭ]], [[Hengŝui]], [[Anĉin]], [[Ljuĝou]], [[Ĝanjakou]], [[Ĝaoĉin]], [[Ĉiĉihar]], [[Urumĉio]], [[Ĉifen]], [[Ĉuĝou]], [[Linfen]], [[Cinjuan (Gŭangdongo)]], [[Binĝou]], [[Ĝuĝou]], [[Mejĝou]], [[Ĉaoĝuan]], [[Jijang]], [[Loudi]], [[Pujang]], [[Jiĉang]], [[Sujhua]], [[Vuĥu]], [[Julin (Ŝenŝjio)]], [[Ĝilino]], [[Fuĝou]], [[Bajse]], [[Cjaoĉo]], [[Dejang]], [[Hoĥoto]], [[Heĉi]], [[Lulian]], [[Cinĝun]], [[Huĝou]], [[Ĉengde]], [[Anŝan]], [[Baoji]], [[Cinĝou]], [[Tunĵen]], [[Bengbu]], [[Gŭan En]], [[Hanĵong]], [[Putjen]], [[Ĉĵencjan]], [[Ŝijan]], [[Ĉanĝi]], [[Leŝan]], [[Ninte]], [[Nejĝjan]], [[Cinhuandao]], [[Datong]], [[Hŭajnan]], [[Ljupanŝuj]], [[Tianŝui]], [[Ĵiĝao]], [[Mejŝan]], [[Vejhaj]], [[Hajkoŭo]], [[Tunljao]], [[Ĉaojan]], [[Jinĉŭano]], [[Ŝaoguan]], [[Hejuan]], [[Vuĝou]], [[Sujnin]], [[Daĉin]], [[Ŝanvej]], [[Sjantan]], [[Longjen]], [[Baĝun]], [[Baŭtoŭo]], [[Ĝjinĝou]], [[Ŝjinĝou]], [[Ŝjienin]], [[Janĉian]], [[Ĉinmen]], [[Ĉaoĝou]], [[Dinsi]], [[Liŝuj]], [[Sjuanĉen]], [[Ankang]], [[Zigong]], [[Sanmin]], [[Anŝun]], [[Huangŝi]], [[Ŝjinino]], [[Ĝuhaj]], [[Huludao]], [[Baoŝan]], [[Lonan (Gansuo)]], [[Puer]], [[Telin]], [[Junfu]], [[Loha]], [[Inkou]], [[Ĉijan]], [[Gvanjuen]], [[Mudancjan]], [[Janan]], [[Cjuĝou]], [[Lincan]], [[Sunjuan]], [[Juŝji]], [[Hulunbuir]], [[Ĉinĉen]], [[Dunjin]], [[Dandong]], [[Cinjan]], [[Maanŝan]], [[Gjamusi]], [[Ordos (urbo)]], [[Ĉunzo]], [[Lajbin]], [[Sujĝou]], [[Ŝanlo]], [[Sanmensja]], [[Heĝou]], [[Huajbej]], [[Fuŝuno]], [[Beihai]], [[Pinlian]], [[Siping]], [[Tonghua]], [[Pinsjan (Ĝjangŝjio)]], [[Ulanĉab]], [[Fusin]], [[Ĉindeĝen]], [[Ljaojan]], [[Sjuĉĵou]], [[Hopi]], [[Bajĉen]], [[Bajanur]], [[Ĝaĉaĉi]], [[Bajin]], [[Ĉiŝji]], [[Uvej (Gansuo)]], [[Ja'an]], [[Panĝjin]], [[Uĝun]], [[Hajdun]], [[Ĉiĝou]], [[Huangŝan (urbo)]], [[Bensi]], [[Jancjuan]], [[Tongling]], [[Heihe]], [[Lijiang]], [[Panĝihua]], [[Ŝuanjaŝan]], [[Ŝjinju]], [[Ĝoŭŝan]], [[Jintan (Ĝjangŝjio)]], [[Gujan]], [[Ĝanje]], [[Eĝou]], [[Ĝunvej]], [[Cjuĉuan]], [[Fanĉengan]], [[Sanja]] ** metropoloj: [[Liaojuan]], [[Danĝou]], [[Hegang]], [[Jiĉun (Hejlongĝjango)]], [[Lasao]], [[Ŝigace]], [[Ĉamdo]], [[Ŝicujŝan]], [[Tunĉuan (Ŝenŝjio)]], [[Turfan]], [[Citajhe]], [[Hami]], [[Uhaj]], [[Nagĉu]] ** urbegoj: [[Karamaj]], [[Ĉinĉan]], [[Ŝanan]], [[Jajugan]], [[Njinĉi]] ** sola urbeto: [[Sanŝa]] ** prefektujnivelaj aŭtonomioj: [[Gannan]], [[Hajŝji]], [[Daŝjinganlin]], [[Enŝi Tucja kaj Miao]]. ** subprefektujnivelaj urboj: [[Tianmen]], [[Ŝjantao]], [[Gaoĝou]], [[Lufen]], [[Lodin]], [[Punin]], [[Kaŝgar]], [[Aral (Ĉinio)]], * En la kvara nivelo estas distriktonivelaj metropoloj, urbegoj aŭ urboj (laŭ abozo): [[Bole (Ŝinĝango)]], [[Cjujfu]], [[Ĉijuan]], [[Dongtaj]], [[Enŝi]], [[Fukan]], [[Gaoĝou]], [[Golmud]], [[Ĝian' (Ĝilinio)]], [[Hotan]], [[Hunĉun]], [[Jinin (Ŝinĝango)]], [[Jujao]], [[Juŝu]], [[Ĵongĉeng]], [[Kokdala]], [[Korla]], [[Ljangĝou]], [[Lonan (Ĝjangŝjio)]], [[Manĝur]], [[Taĉeng]], [[Taojuan (Ĉande)]] * Sennivelaj milionurboj estas [[Kovlun]], [[Centralo (Honkongo)]]. * Sennivelaj metropoloj estas [[Ŝa Tin]], * Sennivelaj urbegoj estas [[Juen Long]], * Sennivelaj distriktoj estas [[Ĝangdian]], * Aliaj [[Binhai]], [[Ŝihezi]], [[Tseung Kvan O]], [[Huaijin]], [[Ŝaŝi]], [[Ŝeung Ŝui]], [[Tuen Mun]], [[Makao]], [[Sai Kung]], [[Luanĉeng]], === [[Filipinoj]] === En Filipinoj estas 4 milionurboj: [[Kezonurbo]], [[Manilo]] (ĉefurbo), [[Kalukano]] kaj [[Davao (urbo)]]. [[Dosiero:Katipunan Avenue.jpg|eta|Avenuo en Kezonurbo]] [[Dosiero:Roxas Boulevard skyline with Navy (Manila; 01-01-2020).jpg|eta|Manilo]] [[Dosiero:Ph general map.svg|eta|350ra|Mapo pri Filipinoj]] Metropoloj estas [[Cebuurbo]], [[Zamboanga]], [[Antipolo]], [[Pasig]], [[Taguig]], [[Valenzuela (Filipinoj)]], [[Dasmariñas]], [[Cagayan de Oro]], [[Paranjako]], [[Las Piñas]], [[General Santos]], [[Makatio]], [[Bacolod]], [[Muntinlupo]], [[Bakoro]] kaj [[San Jose del Monte]]. Grandurboj estas (laŭ Filipina klasifiko (vidu:[[Listo_de_urboj_de_la_Filipinoj]]) * unuaklasaj [[Marikina]], [[Iloilo (urbo)]], [[Pasay]], [[Calamba]], [[Angeles]], [[Lapu-Lapu]], [[Imuso]] * duaklasaj [[Mandaluyong]], [[Rodriguez (urbego)]], [[Malabon]], [[Mandaue]], [[Santa Rosa (Laguna)]], [[Baguio]], [[Iligan]], [[Tarlakurbo]], [[Butuan]], [[Biñan]], [[Lipa (Filipinoj)]], [[Batangas]], [[San Pedro (Filipinoj)]], [[Cainta]] * triaklasaj [[Taytay (Rizalo)]], [[San Fernando (Filipinoj)]], [[Cabanatuan]], [[Kotabato (urbo)]], [[Navotas]], [[Binangonan]], [[San Pablo (Filipinoj)]], [[Lucena (Filipinoj)]], [[San Mateo (Rizalo)]], [[Olongapo]], [[Malolos]], [[Tagum]], [[Santa Maria (Bulakano)]], [[General Trias]], [[Tacloban]], [[Puerto Princesa]], [[Cabuyao]] * kvaraklasaj [[Mabalacat]], [[Silang]], [[Meycauayan]], [[Legazpi (Albajo)]], [[Talisay (Cebu)]], [[Ormoc]], [[Maravi]], [[Tanza]], [[Kabankalan]], [[Calbayog]], [[Valencia (Bukidnon)]], [[San Carlos (Pangasinano)]], [[Pagadian]], [[Naga (Sudaj Kamarinoj)]], [[Marilao]], [[Bago (Filipinoj)]], [[Panabo]], [[Toledo (Filipinoj)]], [[Sorsogon (urbo)]], [[Santo Tomas (Batangoj)]], [[Tanauan]], [[Koronadalo]], [[Dagupan]], [[Roxas (Kapiso)]], [[Digos]], [[Malaybalay]], [[Lubao]] * kvinaklasaj [[Meksikurbo (Filipinoj)]], [[Cadiz (Filipinoj)]], [[Sagay]], [[Jolo (urbo)]], [[San Miguel (Bulakano)]], [[Baliuag]], [[General Mariano Alvarez]], [[Concepcion (Tarlako)]], [[Surigao]], [[Polomolok]], [[Ilagan]], [[San Carlos (Okcidenta Negroso)]], [[Tuguegarao]], [[Sariaya]], [[Hagonoy (Bulakano)]], [[Santiago (Isabelo)]], [[San Juan (Manila Metropolo)]], [[Tabaco]], [[Midsayap]], [[Ozamiz]], [[Malasiqui]], [[Pikit]], [[San Jose (Nova Ekijo)]], [[Capas]], [[Mati (urbo)]], [[Urdaneta]], [[Silay]], [[San Jose (Okcidenta Mindoro)]], [[Arayat]], [[Kidapavan]], [[Calapan]], [[Dumaguete]], [[San Fernando (La-Unio)]], [[Cauayan (Isabelo)]], [[Nasugbu]], [[Dipolog]], [[Santo Tomas (Norda Dabao)]], [[Gingoog]], [[Daraga]], [[Bayavan]], [[Danao (urbo)]], [[Malita]], [[Candelaria (Kezono)]], [[Bocaue]], [[Norzagaray]], [[Talavera (Filipinoj)]], [[Kaviturbo]], [[Guagua]], [[Floridablanca (Filipinoj)]], [[Bayambang]], [[Porac]], [[Mariveles]], [[Glan (urbo)]], [[Baybay]], [[Laoag]], [[Himamaylan]], [[Santa Cruz (Laguno)]], [[Minglanilla (Filipinoj)]], [[Ligao]], [[Carcar]], [[Trece Martires]], [[La Trinidad (Filipinoj)]], [[Tabuk (Filipinoj)]], [[Lingayen]], [[Mangaldan]], [[Dinalupihan]], [[Calumpit]], [[Plaridel]], [[San Ildefonso (Filipinoj)]], [[Gapan]], [[Guimba]], [[Apalit]], [[Candaba]], [[Magalang]], [[Subic]], [[Rosario (Batangoj)]], [[San Juan (Batangoj)]], [[Naic]], [[Rosario (Kavito)]], [[Los Baños (Laguno)]], [[Angono]], [[Tanay (Filipinoj)]], [[Naujan]], [[Daet]], [[Labo]], [[Libmanan]], [[Bulan (Filipinoj)]], [[Tagbilaran]], [[Consolacion]], [[Liloan (Cebu)]], [[Naga (Cebu)]], [[Catbalogan]], [[Manolo Fortich]], [[Maramag]], [[ Keson (Bukidnon)]], [[Samal (Norda Davao)]], [[Talisay (Okcidenta Negroso)]], [[Cauayan (Okcidenta Negroso)]], [[Malungon]], [[Isabela (Basilano)]], [[Bayugan]] kaj [[Bongao]]. === [[Indonezio]] === En Indonezio 14 milionurboj troviĝas: [[Ĝakarto]] (ĉefurbo), [[Surabajo]], [[Medano]], [[Bandungo]], [[Bekasi]], [[Depok]], [[Tangerang]], [[Semarang]], [[Palembang]], [[Makassar]], [[Suda Tangerang]], [[Bandar Lampung]], [[Batam]] kaj [[Bogor]]. Metropoloj estas [[Pekanbaru]], [[Padango]], [[Malang]], [[Samarinda]], [[Tasikmalaya]], [[Balikpapan]], [[Banjarmasin]], [[Pontianak]], [[Serang]], [[Denpasar]], [[Jambi (urbo)]], [[Surakarta]] kaj [[Cimahi]]. [[Dosiero:Bandung Pasupati Skyline.jpg|eta|300ra|Bandungo kun ponto]] Grandurboj estas [[Manado]], [[Kupango]], [[Cilegon]], [[Mataram]], [[Jayapura]], [[Bengkulu]], [[Yogyakarta]], [[Paluo]], [[Ambon]], [[Sukabumi]], [[Kendari]], [[Cirebon]], [[Dumai]], [[Pekalongan]], [[Palangka Raya]], [[Binjai]], [[Kediri]], [[Sorong]], [[Tegal]], [[Pematangsiantar]], [[Banjarbaru]], [[Banda Aceh]], [[Tarakan]], [[Probolinggo]], [[Singkavang]], [[Lubuklinggau]], [[Tanjung Pinang]], [[Bitung]], [[Padangsidempuan]], [[Pangkal Pinang]], [[Batu]], [[Pasuruan (urbo)]], [[Ternato (urbo)]], [[Banjar (Javo)]], [[Gorontalo]], [[Madiun (urbo)]], [[Prabumulih]], [[Salatiga]], [[Lhokseumave]], [[Langsa]], [[Palopo]], [[Bontang]], [[Tanjungbalai]], [[Tebing Tinggi]], [[Metro (urbo)]], [[Baubau]], [[Bima]], [[Parepare]], [[Blitar (urbo)]], [[Pagar Alam]], [[Pajakumbuh]], [[Gunungsitoli]], [[Mojokerto (urbo)]], [[Kotamobagu]], [[Magelang]], [[Bukittinggi]], [[Tidore]], [[Mamuju]] kaj [[Tomohon]]. [[Dosiero:Baghdad Red zone.jpg|eta|Panoramo en Bagdado]] === [[Irako]] === En Irako jam komence de la [[historio]] formiĝis urboj, ekzemple [[Ninivo]], [[Ur]], [[Nippur]]. En tiu lando estas 3 milonurboj: [[Bagdado]], [[Basra]] kaj [[Mosulo]]. Metropoloj estas [[Arbil]], [[Sulejmanijo]], [[Kirkuk]], [[Naĝaf]]. Grandurboj estas [[Karbalo]], [[Nasirija]], [[Amara (urbo)]], [[Divanija]], [[Kut (Irako)]], [[Hilla]], [[Ramadi]], [[Faluĝa]], [[Tal Afar]], [[Samaro (Irako)]], [[Samava]], [[Bakuba]], [[Dahuk]], [[Kufa]], [[Zubajr]], [[Umm-Kasr]], [[Fao (Irako)]], [[Harta (Irako)]], [[Abu Ĥasib]] kaj [[Zaho]]. === [[Irano]] === [[Dosiero:Bright Sunshine in Tehran, 2011 Spring - panoramio (1).jpg|eta|Panoramo de Teherano]] En Irano estas 8 milionurboj: [[Teherano]] (ĉefurbo), [[Maŝhado]], [[Esfahano]], [[Karaĝo]], [[Ŝirazo]], [[Tabrizo]], [[Ĥomo]] kaj [[Ahvazo]]. Metropoloj estas [[Kermanŝaho]], [[Urmijo]], [[Raŝto]], [[Zahedano]], [[Hamadan (urbo)]], [[Kermano]], [[Jazdo]], [[Ardabilo]], [[Bandar Abaso]] kaj [[Arako (Irano)]]. Grandurboj estas [[Islamŝahr]], [[Kazvino]], [[Zanĝano (urbo)]], [[Khoramabado]], [[Sanandaĝo]], [[Malard]], [[Gods]], [[Kaŝano]], [[Gurgano]], [[Golestan]], [[Sario (urbo)]], [[Ŝahrijar]], [[Dezful]], [[Ĥomejniŝahr]], [[Boruĝerd]], [[Nejŝaburo]], [[Sabzevar]], [[Naĝafabad]], [[Amol]], [[Babol]], [[Varamin]], [[Abadano]], [[Pakdaŝt]], [[Khoj]], [[Saveh]], [[Boĝnurdo]], [[Khaemŝahr]], [[Buŝehro]], [[Kharĉak]], [[Sirĝan]], [[Birĝando]], [[Ilamo]], [[Bukan]], [[Maragha]], [[Malajer]], [[Ŝahrekordo]], [[Mahŝahr]], [[Semnano (urbo)]], [[Rafsanĝan]], [[Mehabad & Piranshahr]], [[Gonbade Kabus]], [[Ŝahinŝahr]], [[Ŝahrud]], [[Sakezo]], [[Marvdaŝt]], [[Zabol]], [[Torbate Hejdarije]], [[Koramŝahr]], [[Andimeŝk]], [[Marand]], [[Ŝahreza]], [[Miandoab]], [[Izeh]], [[Bandar-e Anzali]], [[Ĝahrom]], [[Ĝiroft]], [[Marivan]], [[Kamalŝahr]], [[Jasuĝo]], [[Nazarabad]], [[Behbahan]], [[Bam (Irano)]], [[Fasa]], [[Kuĉano]], [[Masĝed Solejman]], [[Mohamedŝahr]], [[Dorud]], [[Borazĝan]], [[Fardis]], [[Nasimŝahr]], [[Andiŝe]], [[Iranŝahr]], [[Bane]], [[Ĉahbaharo]], [[Robatkarim]], [[Kaŝmaro]], [[Ŝuŝtar]], [[Lahiĝan]], [[Ahar]], [[Rej]] kaj [[Torbate Ĝam]]. (Datenoj el 2016.) === [[Israelo]] (kun disputitaj areoj) === En Israelo estas unusola metropolo: [[Jerusalemo]]. Grandurboj estas [[Tel-Avivo]], [[Haifa]], [[Riŝon-Le-Ciono]], [[Aŝdod]], [[Petaĥ Tikva]], [[Be'er Ŝeba]], [[Netanja]], [[Holon]], [[Bnei Brak]], [[Ramat Gan]], [[Bat Jam]], [[Aŝkelon]] kaj [[Reĥovot]]. En [[Gaza sektoro]] metropolo estas [[Gaza-urbo]]. Grandurboj estas (laŭ aboco) [[Ĝabalija]], [[Ĥan Junis]] kaj [[Rafah]]. En [[Cisjordanio]] grandurboj estas (laŭ aboco) [[Bet-Leĥem]], [[Hebron]], [[Jenin]], [[Nablus]], [[Ramallah]] (kvazaŭ ĉefurbo) kaj [[Tulkarm]]. === [[Japanio]] === [[Dosiero:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg|eta|300ra|Panoramo en Tokio]] [[Dosiero:Yokohama MinatoMirai21.jpg|eta|300ra|Nubskrapuloj en Jokohamo]] [[Dosiero:Osaka umeda08n3200.jpg|eta|300ra|Nubskrapuloj en Osako]] En Japanio la grandaj urboj havas specialajn [[statuso]]jn: [[speciala urbo]] kaj [[kerna urbo]] (aŭ [[Granda Urbo kun Esceptoj|aldifinita urbo]]), akirante kvalifikon per enketo de kabineto. Ĉi tie laŭ la internacia kutimo ankaŭ [[Tokio]] estas urbo, tamen ĝi jam estas la plej granda [[aglomeraĵo]] de la mondo konsistanta el diversaj (sub)urboj. En Japanio 13 milionurboj troviĝas: Tokio, [[Jokohamo]], [[Osako]], [[Nagojo]], [[Sapporo]], [[Kobeo]], [[Kioto]], [[Fukuoka]], [[Kaŭasako (urbo)]], [[Sajtama]], [[Hiroŝimo]], [[Jono (urbo)]], [[Sendajo]] kaj [[Kitakjuŝu]]. Metropoloj estas [[Ĉiba]], [[Sakaj]], [[Ŝizuoka (urbo)]], [[Kumamoto (urbo)]], [[Okajama (urbo)]], [[Hamamacu]], [[Haĉioĝi]], [[Niigata (urbo)]], [[Sagamihara]], [[Kagoŝima]], [[Funabaŝi]], [[Himeĝi]], [[Macujamo]], [[Higaŝi-Osaka]], [[Kaŭguĉi]]. Grandurboj estas [[Macudo]], [[Kuraŝiki]], [[Iĉikaŭa]], [[Niŝinomija]], [[Amagasaki]], [[Oita (urbo)]], [[Fukujama]], [[Ucunomija]], [[Nagasako]], [[Kanazaŭa (urbo)]], [[Jokosuka]], [[Tojama]], [[Takamacu]], [[Gifu]], [[Tojota (urbo)]], [[Maĉida]], [[Hirakata]], [[Fuĝisava]], [[Tojonaka (urbo)]], [[Kaŝiva]], [[Nagano]], [[Vakajamo]], [[Tojohaŝi]], [[Iĉinomija]], [[Nara (urbo)]], [[Mijazaki (urbo)]], [[Okazaki]], [[Asahikaŭa]], [[Iŭaki]], [[Sujta]], [[Takacuki]], [[Takasaki]], [[Korijama]], [[Tokorozava]], [[Kavagoe]], [[Koĉi]], [[Akita]], [[Ocu]], [[Maebaŝi]], [[Koŝigaja]], [[Naha]], [[Aomori (urbo)]], [[Kurume]], [[Jokkaiĉi]], [[Morioka]], [[Kasugai]], [[Hakodate]], [[Akaŝi]], [[Fukuŝima]], [[Ŝimonoseki]], [[Tsu]], [[Nagaoka]], [[Iĉihara]], [[Jao]], [[Fukui (urbo)]], [[Ibaraki (urbo)]], [[Tokuŝima]], [[Kakogava]], [[Mito (Ibaraki)]], [[Hiratsuka]], [[Sasebo]], [[Jamagata]], [[Kure]], [[Fuĉu]], [[Haĉinohe]], [[Nejagaŭa]], [[Kasukabe]], [[Fuĝi (urbo)]], [[Soka]], [[Ĉigasaki]], [[Macumoto (Nagano)]], [[Acugi]], [[Jamato (Kanagavo)]], [[Ageo]], [[Takarazuka]], [[Ĉofu]], [[Ota (Gunma)]], [[Ĝoecu]], [[Numazu]], [[Saga (Saga)]], [[Isesaki]], [[Tottori]], [[Kiŝivada]], [[Cukuba]], [[Kofu]], [[Hitaĉi]], [[Odaŭara]], [[Macue]], [[Suzuka]], [[Itami]], [[Jamaguĉi]], [[Kumagaja]], [[Kuŝiro]], [[Niŝitokio]], [[Uĝi]], [[Hirosaki]], [[Higaŝihiroŝima]], [[Kodajra]], [[Takaoka (urbego)]], [[Ĉofu (urbo)]], [[Jaĉijo]], [[Ube (Jamaguĉi)]], [[Izumi (Osako)]], [[Mitaka]], [[Hino (Tokio)]], [[Imabari]], [[Tomakomai]], [[Taĉikaŭa]], [[Sakura]], [[Kamakura]], [[Mijakonoĝo]], [[Ivata]], [[Obihiro]], [[Anĝo]], [[Macusaka]], [[Hadano]], [[Iŝinomaki]], [[Ueda]], [[Ogaki]], [[Ojama (Toĉigi)]], [[Aŝikaga]], [[Naraŝino]], [[Sajama]], [[Kavaniŝi]], [[Urajasu]], [[Hitaĉinaka]], [[Niiza]], [[Nagarejama]], [[Ŝunan]], [[Noda]], [[Onomiĉi]], [[Ivakuni]], [[Jonago]], [[Iruma]], [[Moriguĉi]], [[Komaki]], [[Fukaja]], [[Izumo (Ŝimane)]], [[Tama (Tokio)]], [[Koga (Ibaraki)]], [[Higaŝimurajama]], [[Kakamigahara]], [[Cuĉiura]], [[Isahaja]], [[Curuoka]], [[Ome (Japanio)]], [[Otaru]], [[Karija]], [[Kuŭana]], [[Osaki (urbo)]], [[Musaŝino (urbo)]], [[Tojokava]], [[Inazava]], [[Jacuŝiro]], [[Ise (urbo)]], [[Izuka]], [[Seto (Ajĉio)]], [[Kadoma]], [[Aizuŭakamacu]], [[Abiko]], [[Karacu]], [[Omuta]], [[Nobeoka]], [[Oŝu]], [[Kitami]], [[Fuĝieda]], [[Misato]], [[Zama]], [[Kirju]], [[Kiriŝima (Kagoŝima)]], [[Macubara]], [[Minoo (urbo)]], [[Beppu (Oitao)]], [[Dajto]] [[Okinava (urbo)]], [[Iĉinoseki]], [[Ebecu]], [[Kaŝihara]], [[Asaka]], [[Niihama]], [[Sano (Toĉigi)]], [[Tondabajaŝi]], [[Ebina]], [[Kisarazu]], [[Fuĝinomija]], [[Kusacu (urbo)]], [[Narita]], [[Jaizu]], [[Konosu]], [[Habikino]], [[Kakegaŭa]], [[Kokubunĝi]], [[Kaŭaĉinagano]], [[Hofu]], [[Higaŝiomi]], [[Toda]], [[Handa]], [[Hacukaiĉi]], [[Higaŝikurume]], [[Nasuŝiobara]], [[Taĝimi]], [[Koganei]], [[Ikoma]], [[Sanda]], [[Uruma]], [[Saijo]], [[Ĉikusej]], [[Miŝima (Ŝizuoka)]], [[Toride]], [[Akiŝima]], [[Marugame]], [[Hikone]], [[Hakusan]], [[Komacu (Iŝikaŭa)]], [[Iida]], [[Kasuga]], [[Urasoe]], [[Hanamaki]], [[Fuĝimi]], [[Ŝibata]], [[Tokai]], [[Niŝio]], [[Kanuma]], [[Kamagaja]], [[Sacumasendai]], [[Fuĝimino]], [[Ikeda (Osaka)]], [[Iga]], [[Sajĝo]], [[Onoĝo]], [[Ĉikuŝino]] kaj [[Isehara]]. Iamaj urbegoj estas (laŭ aboco) [[Amasio]], [[Cujama]], [[Jokote]], [[Kanoja]], [[Mihara]], [[Sakata]], [[Saku]] kaj [[Sanĝo]]. === [[Jemeno]] === En Jemeno estas 2 milionurboj: [[Sana'a]] kaj [[Taiz]]. Metropoloj estas [[Al-Hudaida]] kaj [[Adeno]]. Grandurboj estas [[Ibb]], [[Dhamar]] kaj [[al-Mukalla]]. === [[Jordanio]] === [[Dosiero:Amman downTown.jpg|eta|300ra|Interna urboparto de Amano]] En Jordanio estas unusola milionurbo: la ĉefurbo [[Amano]]. Ne estas metropoloj. Grandurboj estas [[Zarkao (urbo)]], [[Irbid]], [[Rusaifa]], [[Kuvejsima]], [[Vadi as-Sir]] kaj [[Tila al-Ali]]. === [[Kamboĝo]] === En Kamboĝo estas nur la ĉefurbo [[Pnom-Peno]] milionurbo. Metropolo ne estas. Grandurboj estas [[Sianukurbo]], [[Battambang]], [[Siem Reap]], [[Sisophon]] kaj [[Kratie]]. === [[Kartvelio]] === En Kartvelio estas unusola milionurbo: la ĉefurbo [[Tbiliso]]. [[Batumo]] kaj [[Rustavi]] estas grandurboj. === [[Kataro (lando)|Kataro]] === En Kataro la unusola milionurbo estas la ĉefurbo [[Doho]], unusola metropololo estas [[Rajan]], grandurbo ne estas. === [[Kazaĥio]] === En Kazaĥujo estas unusola milionurbo: la iama ĉefurbo [[Almato]]. Metropoloj estas [[Astano]] kaj [[Ŝimkento]]. Grandurboj estas [[Karagando]], [[Aktobe]], [[Taraz]], [[Pavlodar]], [[Oskemen]], [[Semej]], [[Kostanaj]], [[Oral]], [[Petropavlo]], [[Kizilordo]], [[Temirtau]], [[Aktau]], [[Atirau]], [[Turkistan]], [[Kokŝetau]], [[Ekibastuz]], [[Taldikorgano]] kaj [[Rudnij]]. === Kipro === En Kipro estas 2 grandurboj: la ĉefurbo [[Nikozio]], kiu estas politike dividita kaj [[Limassol]]. === [[Kirgizio]] === [[Dosiero:Bischkek.jpg|eta|300ra|Ĉefplaco de Biŝkeko]] En Kirgizujo unusola metropolo estas la ĉefurbo [[Biŝkeko]] kaj unusola grandurbo estas [[Oŝ]]. === [[Kuvajto]] === En Kuvajto la ĉefurbo [[Kuvajturbo]] estas milionurbo, krome 3 grandurboj troviĝas: [[Ĝelib al-Ŝujak]], [[Salmija]] kaj [[Havali]]. === [[Laoso]] === En Laoso la unusola grandurbo estas [[Vjentiano]]. === [[Libano]] === En Libano estas unusola milionurbo: [[Bejruto]]. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Tripolo (Libano)]], [[Cidono]] kaj [[Tiro (urbo)]]. === [[Malajzio]] === [[Dosiero:Old Market Square, Kuala Lumpur.jpg|eta|300ra|Komerca strato en Kuala-Lumpuro]] En Malajzio [[Subang Jaya]] kaj [[Kuala-Lumpuro]] estas milionurboj. Metropoloj estas [[Klang]], [[Johor Bahru]], [[Ipoh]], [[Ampang]], [[Kuching]], [[Petaling Jaya]], [[Bharu]], [[Shah Alam]] kaj [[Kinabalu (urbo)|Kinabalu]]. Grandurboj estas [[Sandakan]], [[Seremban]], [[Kuantan]], [[Kajang]], [[Tawau]], [[Kuala Terengganu]], [[Selayang]], [[Miri]], [[Sungai Petani]], [[Alor Setar]], [[Bukit Mertajam]], [[Taiping]], [[Sibu]], [[Malako]], [[Kulim]], [[Skudai]], [[Kluang]], [[Penang]], [[Batu Pahat]], [[Bintulu]], [[Pasir Gudang]], [[Sungai Ara]], [[Gelugor]], [[Muar (urbo)]], [[Air Itam]], [[Lahad Datu]] kaj [[Butterworth]]. === [[Maldivoj]] === En Maldivoj la ĉefurbo [[Maleo (Maldivoj)]] estas la unusola grandurbo. === Mongolio === [[Dosiero:Bogd Khan Uul Mount view from Ulan Bator, Mongolia.JPG|eta|<center>Urboparto de Ulaanbaataro]] En [[Mongolio]] unusola milionurbo estas: [[Ulaanbaataro]], kiu estas la ĉefurbo. [[Erdenet]] estas urbego. === [[Nepalo]] === En Nepalo estas unusola metropolo: [[Katmanduo]]. Grandurboj estas [[Pokhara]], [[Lalitpur]], [[Biratnagar]], [[Birganj]], [[Dharan]] kaj [[Bharatpur (Nepala urbo)]]. === [[Nord-Koreio]] === En Nord-Koreio estas po unu milionurbo kaj metropolo. Ili estas laŭvice [[Pjongjango]] kaj [[Hamhungo]]. Grandurboj estas [[Horjong]], [[Nampo]], [[Hungnam]], [[Kesongo]], [[Vonsano]], [[Ĉongĵino]], [[Sinviĵuo]], [[Heĝu]], [[Kangje]], [[Kimĉekurbo]], [[Sarivon]], [[Sinpho]], [[Songnim]], [[Pjongsong]], [[Hesano]], [[Keĉhon]] kaj [[Tanĉhon]]. === [[Omano]] === En Omano estas metropolo la ĉefurbo [[Maskato]]. Grandurboj estas [[Sib (urbo)]], [[Salala (Omano)]], [[Matrah]], [[Baŭŝar]], [[Suhar]], [[Suvajk]] kaj [[Ibri]]. === [[Pakistano]] === [[Dosiero:Karachi sky line.jpg|eta|La malnova ĉefurbo Karaĉio en Pakistano]] En Pakistano 10 milionurboj troviĝas: [[Karaĉio]], [[Lahore]], [[Fajsalabado]], [[Ravalpindio]], [[Guĝranvalo]], [[Peŝavaro]], [[Multano]], [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]], [[Islamabado]] kaj [[Kveta]]. La 4 metropoloj estas [[Bahavalpur]], [[Sargodha]], [[Sialkot]] kaj [[Sukur (Pakistano)]]. Grandurboj estas [[Larkana]], [[Ŝejĥupura]], [[Rahim Jar Ĥan]], [[Ĝang]], [[Dera Gazi Ĥano]], [[Guĝrat]], [[Sahival]], [[Vah (urbo)]], [[Mardan]], [[Kasur]], [[Okara]], [[Mingora]], [[Navabŝah]], [[Ĉiniot]], [[Kotri]], [[Kamoke]], [[Hafizabad]], [[Sadikabad (Pakistana Panĝabo)]], [[Mirpur Ĥas]], [[Burevala]], [[Kohat]], [[Ĥaniual]], [[Dera Ismail Ĥan]], [[Turbat]], [[Muzafargaro]], [[Abotabad]], [[Mandi Bahaudin]], [[Ŝikarpur]], [[Ĝakobabad]], [[Ĝelum (urbo)]], [[Ĥanpur]], [[Ĥairpur]], [[Ĥuzdar]], [[Pakpatan]], [[Hub (Pakistano)]], [[Daska]], [[Goĝra]], [[Dadu]], [[Muridke]], [[Bahaŭalnagar]], [[Samundri]], [[Tando Alahjar]], [[Tando Adam]], [[Ĝaranvala]], [[Ĉiŝtian]], [[Atok (Pakistano)]], [[Vehari]], [[Kot Abdul Malik]], [[Ferozevala]], [[Ĉakval]], [[Guĝranvalo]], [[Kamalia]], [[Umerkot]], [[Orienta Ahmedpur]], [[Kot Adu]], [[Vazirabad]], [[Mansehra]], [[Lejah]], [[Svabi]], [[Ĉaman]], [[Taksila]], [[Noŝera]], [[Ĥuŝab]], [[Ŝahdadkot]], [[Mianvali]], [[Kabal (Pakistano)]], [[Lodhran]], [[Hasilpur]], [[Ĉarsada]], [[Bhakar]], [[Badin]], [[Arifvala]], [[Gotki]], [[Sambrial]], [[Ĝatoi]], [[Harunabad]], [[Daharki]], [[Naroval]], [[Tando Muhamad Ĥan]], [[Kamber Ali Ĥan]], [[Mirpur Matelo]], [[Kandĥot]] kaj [[Bhalval]]. === [[Sauda Arabio]] === En Sauda Arabio 6 milionurboj troviĝas: [[Rijado]] (ĉefurbo), [[Ĝido]], [[Mekao]], [[Medino]], [[Hofufo]] kaj [[Taif]]. Metropoloj estas [[Dammam]], [[Burajda]], [[Ĥubar]], [[Tabuk]], [[Katif]], [[Ĥamis Muŝajt]]. Grandurboj estas [[Hail]], [[Hafar-el-Batin]], [[Ĝubajl]], [[Ĥarĝ]], [[Abha]], [[Naĝran]], [[Janbu]], [[Kunfuda]], [[Arar]], [[Unajza]], [[Sakaka]], [[Mubaraz]], [[Ĝajzano]], [[Dahran]], [[Kurejet]], [[Rass]] kaj [[Baha]]. Urbegokandidatoj estas [[Ŝarura]] kaj [[Muzamija]]. === [[Singapuro]] === [[Dosiero:Singapore skyline night 1.jpg|eta|300ra|Vespera panoramo de Singapuro]] Singapuro mem estas [[urboŝtato]], samtempe milionurbo. === [[Sirio]] === En Sirio grandaj urboj formiĝis jam dum la bibliaj tempoj. Nun estas 2 milionurboj: [[Halepo]] kaj la ĉefurbo [[Damasko]]. Unusola metropolo estas [[Hims]]. Grandurboj estas [[Hama]], [[Latakio]], [[Dair az-Zaur]], [[Ar-Raka]], [[El-Bab]], [[Idlib]], [[Duma]], [[Safira]] kaj [[Salamija]]. === [[Srilanko]] === En Srilanko estas unusola metropolo, la ĉefurbo [[Kolombo (urbo)]]. Grandurboj estas [[Dehivala-Maunt Lavinia]], [[Moratuva]], [[Ĝafna]], [[Negombo]], [[Ĉavakaĉeri]], [[Sri Jayawardenapura Kotte]], [[Trinkomali]], [[Kandi (Srilanko)]], [[Kalmunai]] kaj [[Point Pedro]]. === [[Sud-Koreio]] === [[Dosiero:서울 N tower 082.JPG|eta|<center>Seulo]] En Sud-Koreio estas 10 milionurboj en [[2017]]: [[Seulo]] (ĉefurbo), [[Pusano]], [[Inĉon]], [[Teguo]], [[Deĝon]], [[Kŭangĵuo]], [[Suvon]], [[Ulsan]], [[Ĉangvon]] kaj [[Gojang]]. Metropoloj estas [[Jongin]], [[Songnam]], [[Buĉon]], [[Ĉonĝuo]], [[Ansan]], [[Ĝonĝu]], [[Ĉonano]], [[Namjanĝu]], [[Huason]], [[Anjang]], [[Kimhe]] kaj [[Pohan]]. Grandaj urboj estas [[Pjongtek]], [[Ĉeĝu (urbo)]], [[Sihun]], [[Ujĝonbu]], [[Kumi]], [[Paĝu]], [[Gimpo]], [[Ĉinĝu]], [[Kvanmjon]], [[Vonĝu]], [[Asan]], [[Kvanĝu]], [[Iksan]], [[Jansan]], [[Kunsan]], [[Kunpho]], [[Ĉunĉon]], [[Kjonsan]], [[Josu]], [[Sunĉon]], [[Kjonĝu]], [[Koĝe]], [[Mokpo]], [[Kanin]], [[Osan]], [[Ĉunĝu]], [[Iĉono]], [[Janĝu]], [[Seĝon (urbo)]], [[Anson]], [[Kuri]], [[Sosan]], [[Andon]], [[Tanĝin]], [[Poĉon]], [[Uivan]], [[Hanam]], [[Sogvipo]], [[Kvanjan]], [[Kimĉon]], [[Tonjon]], [[Ĉeĉon]], [[Nonsan]], [[Konĝu]], [[Saĉon]], [[Ĉongup]], [[Joĝu]], [[Jonĝu]], [[Mirjan]], [[Naĝu]], [[Porjon]], [[Sanĝu]] kaj [[Jonĉon]]. === [[Taĝikio]] === En Taĝikio estas po unu metropolo kaj grandurbo. Ili estas laŭvice: la ĉefurbo [[Duŝanbeo]] kaj [[Ĥuĝand]]. === [[Tajlando]] === [[Dosiero:Sukhumvit panorama A.JPG|eta|<center>Bankoko]] En Tajlando la ĉefurbo [[Bangkoko]] estas unusola milionurbo. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Nonthaburi]], [[Nakhonratĉasima]], [[Ĉiang Maj]], [[Hatjaj]], [[Udontani]], [[Pak Kret]], [[Ĉaofraja Surasak]], [[Khonken]], [[Ubonratĉathani]], [[Nakhonsithamarat]], [[Nakhonsavan]], [[Nakhonpathom]] kaj [[Pataja]]. === [[Tajvano]] === En Tajvano estas 6 milionurboj: [[Novtajpeo]], [[Tajĉungo]], [[Tajpeo]], [[Taojuano]], [[Tajnano]] kaj [[Kaosjungo]]. Metropoloj mankas. Grandurboj estas [[Hsinĉu]], [[Ĉilun]], [[Ĉjaji]], [[Ĉanghua]], [[Ping Tung (Tajvano)|Ping Tung]], [[Ĵubej]], [[Juanlin]], [[Douliu]], [[Tajtung]], [[Hualjan]], [[Toufen]], kaj [[Nantou]]. === [[Turkio]] === [[Dosiero:Istanbul - Beyoglu amb el Bòsfor al fons.JPG|eta|300ra|Panoramo de Istanbulo]] Laŭ stato en 2015 [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_in_Turkey] en Turkio estas 7 milionurboj: [[Istanbulo]] (parte en Eŭropo), [[Ankaro]], [[İzmir]], [[Bursa]], [[Adana]], [[Gaziantep]] kaj [[Konya]]. Metropoloj estas [[Antalya]], [[Kayseri]], [[Mersin]], [[Eskişehir]], [[Diyarbakır]] kaj [[Samsun]]. Grandurboj estas [[Denizli]], [[Şanlıurfa]], [[Adapazarı]], [[Malatya]], [[Kahramanmaraş]], [[Erzurum]], [[Van]], [[Batman]], [[Elazığ]], [[İzmit]], [[Manisa]], [[Sivas]], [[Gebze]], [[Balıkesir]], [[Tarsus]], [[Kütahya]], [[Trabzon]], [[Çorum]], [[Çorlu]], [[Adıyaman]], [[Osmaniye]], [[Kirikkale]], [[Antakya]], [[Aydın]], [[İskenderun]], [[Uşak]], [[Aksaray]], [[Afyonkarahisar]], [[Isparta]], [[İnegöl]], [[Tekirdağ]], [[Edirne]], [[Darıca]], [[Ordu]], [[Karaman]], [[Gölcük]], [[Siirt]], [[Körfez]], [[Kızıltepe]], [[Düzce]], [[Tokat]], [[Bolu]], [[Derince]], [[Turgutlu]], [[Bandırma]], [[Nazilli]], [[Kırşehir]], [[Niğde]], [[Zonguldak]], [[Ceyhan]], [[Karabük]], [[Siverek]], [[Akhisar]], [[Lüleburgaz]], [[Amasio]], [[Yozgat]], [[Cizre]], [[Ödemiş]], [[Kâhta]], [[Midyat]] kaj [[Ereğli]]. === [[Turkmenio]] === En Turkmenio estas la ĉefurbo [[Aŝgabato]] metropolo. Grandurboj estas [[Türkmenabat]], [[Daşoguz]] kaj [[Mary (Turkmenio)]]. === [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] === En Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj estas unusola milionurbo: [[Dubajurbo]]. 2 metropoloj estas: [[Abu-Dabio]], [[Ŝarĵo]] kaj [[El-Ajn]]. Grandurboj estas [[Aĵmano (urbo)|Aĵmano]] kaj [[Ras-al-Ĥajmo]]. === [[Uzbekio]] === [[Dosiero:Vue de l'Aqua-Park - Tachkent.jpg|eta|300ra|Aerfoto de Taŝkento]] En Uzbekio estas unusola milionurbo: [[Taŝkento]]. Metropolo ne estas. Grandurboj estas [[Namangano]], [[Andiĝono]], [[Samarkando]], [[Nukus]], [[Buĥara]], [[Karŝio]], [[Kokando]], [[Fergano]], [[Margilan]], [[Navojo]], [[Ĝizaĥo]], [[Urgenĉo]], [[Termezo]], [[Ĉirĉik]], [[Angren]], [[Bekabad]], [[Olmalik]] kaj [[Hoĝejli]]. === Vjetnamujo === En [[Vjetnamio]] 2 milionurboj estas: [[Ho-Chi-Minh-urbo]] kaj [[Hanojo]]. Unusola metropolo estas [[Hai Phong]]. Grandurboj estas [[Da Nang]], [[Biên Hòa]], [[Huế]], [[Nha Trang]], [[Cần Thơ]], [[Rạch Giá]], [[Vũng Tàu]], [[Qui Nhơn]], [[Nam Định]], [[Phan Thiết]] kaj [[Long Xuyên]], [[Buôn Ma Thuột]]. [[Kategorio:Urboj de Azio| ]] 110mep4qfxhti35l4j3tbu07t7voyx8 Kataluna modernismo 0 354797 9419242 8477104 2026-07-03T00:11:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419242 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Sagradafamilia-overview.jpg|eta|[[Templo Sankta Familio]] en Barcelono.]] La '''Kataluna modernismo''' aŭ ''modernisme'' en la [[kataluna]] origine estas stilo de [[arkitekturo]] disvolvigata en [[Katalunio]] kaj ĉefe en [[Barcelono]], laŭlonge de ĉirkaŭ 50 jaroj, inter [[1880]] kaj [[1930]]. Kvankam ĝi estas parto de [[modernismo|ĝenerala tendenco]] de la tuta [[Eŭropo]], en Katalunio ĝi akiras propran kaj diferencan karakteraron. La modernismo malakceptas la allogan malmultan stilon de la industria arkitekturo de la unua duono de la [[19a jarcento]], kaj ĝi disvolvas novajn arkitekturajn konceptojn bazitajn sur la Naturo, kiu konsistas en la materialoj de konstruo kiun ili uzas, en la formoj de la konstruaĵoj kaj en la figuroj de ties fasadoj. La arkitektoj kaj ties skulptistoj metas sur la ekstero de la konstruaĵoj birdojn, papiliojn, foliojn kaj florojn kiel ornamaj elementoj, ĉu kiel figuroj ĉu kiel ornamo de la ŝtono aŭ ceramiko. Ili ankaŭ metas figurojn de plej grandeco, fabelaj bestoj aŭ personoj, kaj en la kornicoj elementojn de kolora ceramiko. La fenestroj kaj la balkonoj disponas de kradoj de fero forĝita, kiu estas prilaboritaj arte kaj ili enhavas motivojn inspiritajn en la Naturo. Pli de 100 arkitektoj realigis konstruaĵojn de stilo kataluna modernisma. Ekstaras ĉefe tri: [[Antoni Gaudí]], [[Lluís Domènech i Montaner]] kaj [[Josep Puig i Cadafalch]]. == Monumentoj == [[Dosiero:La Pedrera 003.jpg|eta|250px|Teraso de la Casa Milà.]] * [[Casa Amatller]] * [[Casa Batlló]] * [[Casa Lleó Morera]] * [[Casa Milà]] * [[Palaco Güell]] * ''[[Sagrada Familia]]'' == Pentristoj == * [[Juan Brull]] * [[Ramón Casas]] * [[Santiago Rusiñol]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.artnouveau-net.eu Réseau Art Nouveau Network] * [http://www.achome.co.uk/vienna/index.php?page=home The Vienna Secession Home] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230202024133/http://www.achome.co.uk/vienna/index.php?page=home |date=2023-02-02 }} * [http://www.gaudiallgaudi.com/E0000.htm Gaudí y el Modernismo en Cataluña] * [http://www.gaudiallgaudi.com/E0003.htm Modernismo] * [http://lartnouveau.com/ lartnouveau.com] * [http://www.flandes.net/ideas_para_visitar_flandes/art_nouveau/ Art Nouveau en Bélgica] * [http://bibliotecnica.upc.es/e-portals/apac/ Arxiu de Patrimoni Arquitectònic de Catalunya (EPSEB-UPC)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120717005755/http://bibliotecnica.upc.es/e-portals/apac/ |date=2012-07-17 }} * [http://coupdefouet.eu/ Ruta Europea del Modernismo] * [http://virtualcoloniaguell.com Visita virtual de la cripta de la Colonia Güell] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180318023809/http://virtualcoloniaguell.com/ |date=2018-03-18 }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Moderno]] [[Kategorio:Secesio]] [[Kategorio:Kulturo de Katalunio]] [[Kategorio:Barcelono]] [[Kategorio:Arkitekturaj stiloj]] [[Kategorio:Kataluna modernismo]] okbqesvfx2q6h2y7ijbq3uoafimdo4s Uzanto:EwkaC 2 355031 9419001 8838836 2026-07-02T18:23:40Z EwkaC 47717 9419001 wikitext text/x-wiki Laŭ fako mi estas arkitektino, tamen tuta mia faka sperto estas kunigita kun prizorgado de historiaj konstruaĵoj. Mi ĉefe interesiĝas pri malnovaj lignaj preĝejoj. {{Uzantoskatolo|Pollando}} {{BabelLando| lingvonombro=2| l1=pl-D| l2=eo-3| lando=Pollando| loko=Katowice| lokospeco=u| nomo=EwkaC }} HELPO: * Notoj * Referencoj * Literaturo * Vidu ankaŭ * Eksteraj ligiloj *[[Ŝablono:Tradukitaĵo]] * Kategorio:Ŝablono:Informkesto == Honorigoj == {{Honorigo |bildo= WPWP_logo_1.png |teksto= Gratulon pro la '''1-a loko''' en la kategorio '''Spertulo''' en la konkurso '''[[Projekto:Vikipediaj paĝoj volas fotojn 2021|Vikipediaj paĝoj volas fotojn 2021]]'''! |subskribo= --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:49, 14 sep. 2021 (UTC) }} [[Dosiero:Barnstar 90° Congresso italiano d'esperanto.svg|eta|Itala Kongreso de Esperanto 2024]] 4qk0tomy5q1ggh2re1vgnb9kxwxagp2 Ŝablono:Diskreta mallongigo/dokumentado 10 360955 9419164 5770951 2026-07-02T21:34:39Z Spenĉjo 183177 9419164 wikitext text/x-wiki {{Ŝablona navigado}} Ĉi tiu [[Helpo:Ŝablono|ŝablono]] donas al la donita tekston aspekton de mallongigo, dum ke dua parametro aperas kiel tujhelpila informo. == Uzado == <pre> {{diskreta mallongigo|1=vorto|2=klarigo}} </pre> aŭ <pre> {{dm|1=vorto|2=klarigo}} </pre> == Parametroj == … == Ekzemploj == <pre> * {{diskreta mallongigo|H<sub>2</sub>O|akvo}} </pre> redonas * {{diskreta mallongigo|H<sub>2</sub>O|akvo}} <includeonly> [[Kategorio:Vikipedio:Ŝablonoj]] </includeonly> kx63o4ba9vkcjmfti1fp9z70h3hmz8c Norvega virina nacia teamo de futbalo 0 365449 9418800 9247176 2026-07-02T12:51:38Z ThomasPusch 1869 9418800 wikitext text/x-wiki {{Informkesto virina nacia teamo de futbalo | nomo = Norvegio | bildo = Blason Norvege.svg <!-- kompromiso laŭ libera licenco: la oficiala blazono estas kopirajte protektita --> | bilda grandeco = 140 | bilda teksto = | asocio = Norges Fotballforbund <br /> ''Norvega Futbal-Asocio'' | konfederacio = UEFA | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}})</small> <!-- por vikidatumoj: Gemma Grainger ekde 2024 --> | golreĝino = Marianne Pettersen (66) | stadiono = | kodo = NOR | unua matĉo = {{SvedioVFB}} 2-1 <br /> {{NorvegioVFB}} <br /> ''1978'' | plej granda gajno = {{NorvegioVFB}} 17-0 <br /> {{Slovakio}} <br /> ''1995'' | plej granda perdo = {{ĈinioVFB}} 5-0 <br /> {{NorvegioVFB}} <br /> ''1999'' | aperoj = 6 (unua en 1991) | plej bona rezulto = Ĉampiono <br /> 1995 | turniro = Eŭropa Virina Futbal-Ĉampionado | aperoj-t = 9 (unua en 1984) | plej bona rezulto-t = Ĉampiono <br /> 1987 kaj 1993 }} La '''norvega virina nacia teamo de futbalo''' reprezentas sian landon, [[Norvegio]]n, en internaciaj turniroj de [[virina futbalado]]. La teamo interalie en 1995 gajnis la [[Virina Futbala Mondpokalo|Virinan Futbalan Mondpokalon]], kaj dufoje iĝis Eŭropa Virina Futbal-Ĉampiono - en 1987 kaj 1993. == Vidu ankaŭ == * [[Norvega nacia teamo de futbalo]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Norvega nacia teamo de futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Futbalo en Norvegio]] [[Kategorio:Virinaj futbalteamoj]] hz0z5mh4uldfp5qr33lmb6l6f0fvvc9 9418803 9418800 2026-07-02T12:53:30Z ThomasPusch 1869 Eĉ artikola ĝermo bezonas almenaŭ tri frazojn, prefere iom pli da. Tiu ĉi teksto havis 2 frazojn, tio estis maltro... 9418803 wikitext text/x-wiki {{Informkesto virina nacia teamo de futbalo | nomo = Norvegio | bildo = Blason Norvege.svg <!-- kompromiso laŭ libera licenco: la oficiala blazono estas kopirajte protektita --> | bilda grandeco = 140 | bilda teksto = | asocio = Norges Fotballforbund <br /> ''Norvega Futbal-Asocio'' | konfederacio = UEFA | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}})</small> <!-- por vikidatumoj: Gemma Grainger ekde 2024 --> | golreĝino = Marianne Pettersen (66) | stadiono = | kodo = NOR | unua matĉo = {{SvedioVFB}} 2-1 <br /> {{NorvegioVFB}} <br /> ''1978'' | plej granda gajno = {{NorvegioVFB}} 17-0 <br /> {{Slovakio}} <br /> ''1995'' | plej granda perdo = {{ĈinioVFB}} 5-0 <br /> {{NorvegioVFB}} <br /> ''1999'' | aperoj = 6 (unua en 1991) | plej bona rezulto = Ĉampiono <br /> 1995 | turniro = Eŭropa Virina Futbal-Ĉampionado | aperoj-t = 9 (unua en 1984) | plej bona rezulto-t = Ĉampiono <br /> 1987 kaj 1993 }} La '''norvega virina nacia teamo de futbalo''' reprezentas sian landon, [[Norvegio]]n, en internaciaj turniroj de [[virina futbalado]]. La teamo interalie en 1995 gajnis la [[Virina Futbala Mondpokalo|Virinan Futbalan Mondpokalon]]. Aldone ĝi dufoje iĝis Eŭropa Virina Futbal-Ĉampiono - en 1987 kaj 1993. == Vidu ankaŭ == * [[Norvega nacia teamo de futbalo]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Norvega nacia teamo de futbalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Futbalo en Norvegio]] [[Kategorio:Virinaj futbalteamoj]] s99trmbzcvh592qirn92s7dgxo89mdt Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a 0 365471 9419369 9162998 2026-07-03T08:48:11Z Moldur 2507 9419369 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[File:Econe Seminary.jpg|thumb|left|Unua seminario de la Sacerdota fratio de Sankta Pio la 10-a situanta en [[riddes|Écône (Riddes)]], en Svisujo]] La '''Sacerdota fratio de Sankta Pio la 10-a''' estas internacia katolika organizaĵo de tradiciemuloj. Ĝi fondiĝis en la 1970-a jaro fare de la franca ĉefepiskopo monsinjoro [[Marcel Lefebvre]]. La nomo aludas al la katolika [[papo]] [[Pio la 10-a]], kiu denaske nomiĝis ''Giuseppe Sarto''. Oficiala latina nomo de la organizaĵo estas ''Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X''. En [[Germanlingvio]] zorgas por disponigo de bonaj katolikaj tekstoj la [[eldonejo Sarto]]. Inter 1982 kaj 1994 estis ties ĝenerala vikario la germano [[Franz Schmidberger]], kiun postantis (ĝis 2018) la sviso [[Bernard Fellay]] kaj (de 2018) la italo [[Davide Pagliarani]]. == Vidu ankaŭ == * [[Jean-Jacques Marziac]], predikisto * [[Sacerdota fratio Sankta Petro]] * [[Monaĥejo Reichenstein]] * ''[[The Remnant]]'' (gazeto usona) * [[Sacerdota unio Marcel Lefebvre]], ekstremisma grupo de eksaj fratianoj {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.fsspx.org/fr Retpaĝaro de la fratio multlingve] {{bibliotekoj}} [[kategorio:Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a| ]] iaeibtx2efm5n3szjgp9c78am4y8j8j 9419374 9419369 2026-07-03T09:05:47Z Moldur 2507 9419374 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[File:Econe Seminary.jpg|thumb|left|Unua seminario de la Sacerdota fratio de Sankta Pio la 10-a situanta en [[riddes|Écône (Riddes)]], en Svisujo]] La '''Sacerdota fratio de Sankta Pio la 10-a''' estas internacia katolika organizaĵo de tradiciemuloj. Ĝi fondiĝis en la 1970-a jaro fare de la franca ĉefepiskopo monsinjoro [[Marcel Lefebvre]]. La nomo aludas al la katolika [[papo]] [[Pio la 10-a]], kiu denaske nomiĝis ''Giuseppe Sarto''. Oficiala latina nomo de la organizaĵo estas ''Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X''. En [[Germanlingvio]] zorgas por disponigo de bonaj katolikaj tekstoj la [[eldonejo Sarto]]. Inter 1982 kaj 1994 estis ties ĝenerala vikario la germano [[Franz Schmidberger]], kiun postantis (ĝis 2018) la sviso [[Bernard Fellay]] kaj (de 2018) la italo [[Davide Pagliarani]]. En julio de [[2026]], [[Alfonso de Galarreta]] kaj [[Bernard Fellay]] konsekris en svisia Écône kvar pastrojn al episkopeco. Ili faris tion kontraŭ la eksplicita ordono de papo [[Leono la 14-a]], kaj per tio ili estis aŭtomate [[ekskomuniko|ekskomunikitaj]] el la rom[[katolika eklezio]].<ref> [https://www.sueddeutsche.de/politik/piusbrueder-papst-leo-katholische-kirche-li.3508535 SZ.de]</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2026/07/02/world/europe/vatican-society-st-pius-excommunication.html?campaign_id=346&emc=edit_wor_20260703&instance_id=178171&nl=the-world&regi_id=296996168&segment_id=222467&user_id=ef11a517db28fad463b6f1c5f4050ef7 NY Times]</ref>. Laŭ dekreto de la Vatikano, la tuta "Sacerdota fratio" estas nun [[skismo|skisma]] kaj ĉiuj ĝiaj klerikoj ekskomunikitaj<ref>[www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2026-07/holy-see-decrees-excommunication-lefebrians-consecrations.html Vatican News]</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Jean-Jacques Marziac]], predikisto * [[Sacerdota fratio Sankta Petro]] * [[Monaĥejo Reichenstein]] * ''[[The Remnant]]'' (gazeto usona) * [[Sacerdota unio Marcel Lefebvre]], ekstremisma grupo de eksaj fratianoj {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.fsspx.org/fr Retpaĝaro de la fratio multlingve] {{bibliotekoj}} [[kategorio:Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a| ]] [[Kategorio:Branĉoj de Kristanismo]] [[Kategorio:Kristana heterodokso]] g74zb6603awup8x141s6yzccdwey63r Momotedoj 0 375450 9419491 9418239 2026-07-03T11:30:20Z Kani 670 9419491 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Momotedoj |koloro = pink |dosiero = Blue-crowned Motmot back 2.jpg |priskribo de dosiero = [[Trinidada momoto]], ''Momotus bahamensis'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = '''Momotedoj''' ''Momotidae'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = }} '''Momotedoj''' (''Momotidae'') aŭ '''momotoj''' estas [[birdo]]j el la ordo de [[koracioformaj]], kiuj manĝas [[insekto]]jn kaj havas okulfrape koloran plumaron, nome [[familio (biologio)|familio]] de [[birdoj]], kiu inkludas ankaŭ [[alcionoj]]n, [[abelmanĝulo]]jn kaj [[koracio]]jn. Ĉiuj nunaj [[taksono]]j de momotoj estas limigitaj al arbaroj aŭ ĝangaloj de [[Neotropiko]]j, kaj la plej granda [[Biologia diverseco|specidiverseco]] estas en [[Mezameriko]]. Ili havas kolorplenajn [[plumaro]]jn kaj relative fortikan bekon. Ĉiuj escepte la [[Nana momoto]] (''Hylomanes momotula'') havas relative longajn vostojn kiuj en kelkaj specioj havas distingajn [[Rakedo|rakedecajn]] pintojn. [[Dosiero:Broad-billed_Motmot_2.jpg|alternative=Broad-billed Motmot 2.jpg|eta|Larĝbeka momoto]] [[Dosiero:Momotidae_dist.png|alternative=Momotidae dist.png|eta|Teritorio de Momotedoj]] ==Specioj== * Genro ''[[Hylomanes]]'' ** [[Nana momoto]], ''Hylomanes momotula'' * Genro ''[[Aspatha]]'' ** [[Blugorĝa momoto]], ''Aspatha gularis'' * Genro ''[[Momotus]]'' ** [[Rufkrona momoto]], ''Momotus mexicanus'' ** [[Bluĉapa momoto]], ''Momotus coeruliceps'' ** [[Diadema momoto]] aŭ Momoto de Lesson, ''Momotus lessonii'' ** [[Kariba momoto]], ''Momotus subrufescens'' ** [[Trinidada momoto]], ''Momotus bahamensis'' ** [[Amazonia momoto]], ''Momotus momota'' ** [[Anda momoto]], ''Momotus aequatorialis'' * Genro ''[[Baryphthengus]]'' ** [[Rufa momoto]], ''Baryphthengus martii'' ** [[Rufĉapa momoto]], ''Baryphthengus ruficapillus'' * Genro ''[[Electron]]'' ** [[Kilbeka momoto]], ''Electron carinatum'' ** [[Larĝbeka momoto]], ''Electron platyrhynchum'' * Genro ''[[Eumomota]]'' ** [[Turkisbrova momoto]], ''Eumomota superciliosa'' ==Kutimaro== Momotoj manĝas malgrandajn predojn kiel insektojn kaj lacertojn, kaj ankaŭ prenas fruktojn. En [[Nikaragvo]] kaj [[Kostariko]], oni observis momotojn manĝantajn venenajn [[Dendrobatedoj|sagetranojn]].<ref name=Master> Master, Terry L. (1999). [http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v111n03/p0439-p0440.pdf "Predation by Rufous Motmot on Black-and-Green Poison Dart Frog" (PDF).] ''Wilson Bull''. 111 (3): 439–440.</ref> Kiel plej multaj Koracioformaj birdoj, momotoj nestas en tuneloj en nestobordoj, demetante ĉirkaŭ kvar blankajn ovojn. Kelkaj specioj formas grandajn [[birdokolonio|koloniojn]] de ĝis 40 parigitaj individuoj. Eloviĝo okazas post ĉirkaŭ 20 tagoj, kaj la idoj forlasas la neston post pliaj 30 tagoj. Ambaŭ gepatroj zorgas pri la idoj.<ref name=EoB/> Momotoj ofte movas siajn vostojn tien kaj reen en sku-montrado kiu kutime altiras atenton al alie kaŝita birdo. Esploroj indikas, ke momotoj faras la sku-montradon kiam ili detektas predantojn (bazite sur studoj pri [[Turkisbrova momoto|turkisbrovaj momotoj]]) kaj ke la montrado verŝajne komunikas, ke la momoto konscias pri la predanto kaj pretas eskapi.<ref name=Murphy547> Murphy, Troy G. (2006). [doi.org/10.1093%2Fbeheco%2Farj064 "Predator-elicited visual signal: why the turquoise-browed motmot wag-displays its racketed tail".] ''Behavioral Ecology''. 17 (4): 547–553. doi:10.1093/beheco/arj064.</ref> Ĉi tiu formo de interspecia persekut-malinstiga signalo provizas avantaĝon al kaj la momoto kaj la predanto: la montrado malhelpas la momoton malŝpari tempon kaj energion fuĝante, kaj la predanto evitas multekostan persekutadon kiu verŝajne ne rezultigos kapton. La plej granda koncentriĝo de momotoj troviĝas en [[Honduro]] kaj [[Gvatemalo]], kun entute 7 subspecioj. Ĝi estas ankaŭ la [[nacia birdo]] de [[Nikaragvo]] kaj [[Salvadoro]]. Ekzistas ankaŭ indicoj, ke la vosto de masklo, kiu estas iomete pli granda ol la vosto de ino, funkcias kiel seksa signalo en la Turkisbrova momoto. Ĉe pluraj specioj de momoto, la pikiloj proksime al la finoj de la du plej longaj (centraj) vostoplumoj estas malfortaj kaj defalas pro abrazio kun subtavoloj, aŭ defalas dum purigado, lasante pecon de nuda ŝafto, tiel kreante la rakedformon de la vosto.<ref name=EoB>{{cite book |editor=Forshaw, Joseph|author= Forshaw, Joseph|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|publisher= Merehurst Press|location=London|pages= 143–144|isbn= 978-1-85391-186-6}}</ref> Tamen, oni erare kredis en la pasinteco, ke la momoto formis sian voston per plukado de parto de la plumreto por forlasi la rakedformon. Ĉi tio baziĝis sur malprecizaj raportoj faritaj de Charles William Beebe.<ref name=Beebe> Beebe, W. (1910). "Racket formation in the tail-feathers of the motmots". Zoologica. 1 (5): 140–149.</ref> Poste estis montrite, ke ĉi tiuj pikiloj estas malforte alkroĉitaj kaj defalas pro abrazio kun substratoj kaj dum rutina purigado. Tamen, ekzistas ankaŭ pluraj specioj, kie la vosto estas "normala", nome la [[nana momoto]], la [[blugorĝa momoto]], la [[rufĉapa momoto]], kaj la amazoniaj populacioj de la [[Rufa momoto|ruĝbrunaj]] kaj [[Larĝbeka momoto|larĝbekaj momotoj]]. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150"> Tody Motmot 2495428627.jpg Blue-Crowned Motmot (5295741136).jpg Russet-crowned Mot-mot - Mexico S4E8487.jpg Baryphthengus martii -Panama-8.jpg </gallery> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotidae }} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] o1mbjaamnnt3xhoyeazm1u48ppr0nsf Katedralo Sankta-Cecilia (Albi) 0 376477 9419244 9066329 2026-07-03T00:32:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419244 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Katedralo Sankta-Cecilia}} {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Katedralo Sankta-Cecilia (Albi) | larĝo de informkesto = | dosiero = Albi Sainte-Cécile.JPG | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Katedralo en Albi | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = | diocezo = [[Ĉefdiocezo Albi]] | unio = | dekanujo = | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = {{Flago|Francio|nomo=jes}} | ŝtato subtutaĵo1 nomo = regiono | ŝtato subtutaĵo1 = [[Sudo-Pireneoj]] | ŝtato subtutaĵo2 nomo = [[Francaj departementoj|departmento]] | ŝtato subtutaĵo2 = [[Tarn]] | municipo = [[Albi]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = [[Katedralo]] [[Baziliko]] | uzado = | arkitekto = | stilo = [[Gotika arkitekturo]] | ark tipo = [[Katedralo]] | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = [[1282]] - [[1390]] | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = Briko | adreso = | ttt = | commons = | regiono-ISO = FR | zomo = 17 | mapo = Francio }} '''Katedralo Sankta-Cecilia''' estas fortikigita [[katedralo]] kaj [[Malgranda baziliko|baziliko]] en [[Albi (Francio)|Albi]]. Ĝi estis konstruita el rozkoloraj [[briko]]j (fakte same kiel multaj aliaj gravaj konstruaĵoj de la regiono, kiel en [[Tuluzo]] kaj [[Montauban]], inter 1282 kaj 1390. La ĉefa karaktero de la konstruaĵo estas la kontrasto inter la amaseca ekstera aspekto kiel fortikaĵo kun nur tre mallarĝaj fenestroj kaj la interno bunta, brila kaj plenplena je bildoj, kun blua tegmento ankaŭ plenplena je figuroj. La katedralo estis konstruita en la kunteksto de la luktado de la hierarkio de la [[Katolika Eklezio]] kontraŭ tendencoj konsideritaj herezaj ([[albigensismo]] aŭ [[katarismo]]). La popolo apogis tiujn reformismajn tendencojn, sed la hierarkiuloj subpremis la insurekcion. La nova [[episkopo]] ordonis konstruadon de impona fortikaĵo kiu kontraste impresos la vizitantojn kaj adorantojn per enorma kvanto kaj bunteco de bildoj en ĉiuj surfacoj de la katedralo, nome kolonoj, muroj, tegmentoj ktp. == Fresko de la lasta juĝo == [[Dosiero:Albi cathedral - fresco 2.jpg|eta|maldekstra|Lasta juĝo sur la maldekstra kolono]] La [[fresko]] de la lasta juĝo datiĝas de 1474 ĝis 1484. Ĝi estas inspirita el la lasta juĝo de [[Beaune|Bono]]. Diference de la plej parto de katolikaj [[preĝejo]]j kiuj havas strukturojn kiuj fokusiĝas al la [[ĉefaltaro]], tiu ĉi faras same, sed aparte montras du enormajn freskajn bildarojn sur fortikaj kolonoj ambaŭflanke de la la alirejo al la ĉefaltaro. La du bildarojn (dekstra kaj maldekstra) montras la du apartajn scenojn de bonuloj kaj malbonuloj en la lasta tago de la mondo kiam Dio apartigos la bonulojn al sia dekstro. Simile estas diferencoj inter supra kaj malsupra niveloj: supra por la [[ĉielo]], malsupra por la tero kaj monda vivo. == Bildaro == === Ekstero === <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:(Albi) Door of the Sainte Cécile Cathedral southern exposure.jpg|Ĉefa ornama pordego Dosiero:Ĉefa enirejo.jpg|Ĉefa enirejo kun gotika ornamaĵo kontrasta kun la simplamasaj brikaj muroj Dosiero:(Albi) East views of the Ste Cécile Cathedral - Apse.jpg|Orienta malantaŭa fasado Dosiero:(Albi) Bell tower of the Ste Cécile Cathedral - West exposure.jpg |Amasfortika brika turo Dosiero:Gotikaj elementoj.jpg|Gotikaj elementoj de la ĉefa enirejo Dosiero:Katedralo de Albi.jpg|Katedralo de Albi el la malnova kvartalo Dosiero:Detalo de la ĉefa enirejo.jpg|Detalo de la ĉefa enirejo Dosiero:Katedralo de Albi el la rivero.jpg|Katedralo de Albi el la alia flanko de la rivero </gallery> === Interno === <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:(Albi) Cathédrale Sainte-Cécile - Choir ceiling.jpg|Tegmento de la katedralo plenplena je religiaj bildoj Dosiero:Kapelo interna.jpg|Kapelo interna bunte ornamita Dosiero:(Albi) Pipe organ of Cathédrale Sainte-Cécile.jpg|Orgeno super la ĉefaltaro Dosiero:Volboj de la katedralo.jpg|Volboj de la katedralo Dosiero:Interna detalo.jpg|Interna detalo Dosiero:Ĉefa altaro.jpg|Malkutima enirejo al la ĉefa altaro </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.tourisme-tarn.com/index.php3?langue=fr&id_gmenu=12201&code_menu=decou_albi&id_art=38187#a_38187 Turisma ofico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080923154622/http://www.tourisme-tarn.com/index.php3?PHPSESSID=17d65618cd0453b0470888f3595419ab&langue=fr&id_gmenu=12201&code_menu=decou_albi&id_art=38187#a_38187 |date=2008-09-23 }} * [http://fr.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0004481 Priskribo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200622190228/https://structurae.net/fr/ouvrages/cathedrale-sainte-cecile-d-albi |date=2020-06-22 }} {{fr}} {{de}} {{en}} * [http://www.gillesvidal.com/saintececile.htm Virtuala vizito] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131223161051/http://www.gillesvidal.com/saintececile.htm |date=2013-12-23 }} * [http://www.uquebec.ca/musique/orgues/france/albisc.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071213232054/http://www.uquebec.ca/musique/orgues/france/albisc.html |date=2007-12-13 }} [[orgeno]]] * [http://www.youtube.com/watch?v=vPGDiA3fidA&fmt=18 YouTube [[orgeno]]] [[Kategorio:Tarn]] [[Kategorio:Gotikaj katedraloj en Francio]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1480-1489]] sqidybw0ecijdrwtf96z93qd5ugwq0b Firmaoborso 0 380410 9419010 7305785 2026-07-02T18:26:32Z Sj1mor 12103 9419010 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Three factory owners in Lodz 2.JPG|eta|Tri [[firmao]]estroj en [[Lodzo]].]] '''Firmaoborso''' (ankaŭ: ''entreprenoborso''; angle: ''company transactions'', germane: ''Firmenbörse/Unternehmensbörse'') estas peranta platformo por estradtranspreno en [[entrepreno]]j, aĉeto de entreprenoj aŭ kapitalpartoprenoj. Diference al normalaj [[borso]]j ĉe firmaoborsoj oni ne vendas aŭ aĉetas akciojn, devizojn aŭ certajn varojn sed oni renkontigas homojn, kiuj intencas vendi entreprenojn, kun la eventualaj interesiĝontoj pri aĉeto. ==Fono== Iam por ĉiu [[entreprenisto]] venos la tempo emeritiĝi. En Germanio inter la jaroj 2010-2014 ĉirkaŭ 110.000 familiaj entreprenoj estus koncernataj dungante 1,4 milionoj da laborprenantoj, kiel estimis an la 2010-a jaro la ''Institut für Mittelstandsforschung'' (Instituto por la esploro de la mezaj klasoj) en [[Bonno]]. Sekve ĉiujare ĉirkaŭ 22.000 entreprenoj estus je la dispono al transprenado, cirkonstanco plej ofte kaŭzita per aĝo (86%), sed ankaŭ per morto (10%) aŭ malsano (4%) de la ĝistiama posedinto. Nur relative eta parto de la ejoj transdoniĝus al familianoj, dum ke por alia granda parto minacus fermo pro neekzistanta sekvanto.<ref>Institut für Mittelstandsforschung [http://www.ifm-bonn.org/index.php?id=855] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110824225746/http://www.ifm-bonn.org/index.php?id=855 |date=2011-08-24 }} situacio 2010</ref> Politikistoj intertempe, perceptinte la problemon, faris la transpreniniciativon ''Nexxt initiative Unternehmensnachfolge''.<ref>Praxishandbuch für den Nachfolger im Familienunternehmen: Leitfaden für Unternehmer und Nachfolger. Mit Fallbeispielen und Checklisten von Wolf Kempert; Eldonejo Gabler, 2007</ref> Tial fondiĝis ankaŭ publika firmaoborso.<ref>Unternehmensnachfolge – Die optimale Planung, nexxt-initiative BMWA, 2000</ref> Eksterlande ekzistas similaj iniciativoj, ekzemple en [[Aŭstrio]] la Firmaoborso de la ekonomiaj ĉambroj, se ne paroli pri multaj privataj iniciativoj. ==Celgrupoj== * entreprenofondontoj * entreprenistoj serĉantaj posteulojn * entreprenoj kun pligrandiĝintenco * entreprenkonsilistoj el la profesia sfero ''Mergers & acquisitions / M&A'' (fuzioj kaj transprenoj) ==Kvalitokriterioj== * Ĉu estas garantiita diskreteco? * Ĉu estas la retpaĝarenskriboj aktualaj kaj nemiskompreneblaj? * Ĉu estas klara la funkcio de la datumaro kaj ties umo? * Kiom da ofertoj estas listigitaj? * Ĉu estas pluraj helpad- kaj akompanadservoj fare de la borsohavanto ekstere?<ref>Das Existenzgründungs-Kompendium: Die wichtigsten Regeln auf dem Weg in die Selbständigkeit von Frank C. Maikranz; Eldonejo Springer, 2002</ref> == Superrigardo pri eblaj servoj == # Disvolviĝo de individua serĉostrategio. # Vasta surmerkata reserĉo. # Aktiva alparolo de ĉiuj interesiĝantoj. # Farado de konceptoj, ekspertizoj privaloraj, profiloj. # Prezento de potencialaj partneroj. # Subteno por la unua komenca analizo. # Realigo de financadotestoj. # Kreo de negoca plano. # Helpo dum intertraktadoj. # Helpo dum ektranspreno. == Notoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://www.ifm-bonn.org/assets/documents/IfM-Materialien-198.pdf Entreprentransprenoj en Germanio dum la jaroj 2010-2014, IfM Bonno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110811044212/http://www.ifm-bonn.org/assets/documents/IfM-Materialien-198.pdf |date=2011-08-11 }} {{de}} *[http://www.ifm-bonn.org Instituto por la esploro de la mezaj klasoj, Bonno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928191242/http://www.ifm-bonn.org/ergebnis/sme-2004.pdf |date=2007-09-28 }} {{de}} *[http://www.nachfolgeboerse.at Firmaoborso de la Ĉambroj ekonomiaj aŭstriaj] {{de}} *[http://www.fredelia.com Privata firmaoborso en Berlino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171203125123/http://www.fredelia.com/ |date=2017-12-03 }} {{de}} [[Kategorio:Ekonomio]] [[Kategorio:Ekonomiko]] [[Kategorio:Borsoj]] [[Kategorio:Entreprenoj]] [[Kategorio:Entreprenistoj]] hxrwtxldhaeync5a0je5oacme79ln00 Kritikoj al la Katolika Eklezio 0 382754 9419509 9258969 2026-07-03T11:56:38Z Sj1mor 12103 9419509 wikitext text/x-wiki La '''kritikoj al la [[Katolika Eklezio]]''' koncernas pridoktrinajn rimarkojn kaj riproĉojn rilate la kondutmanieron aŭ aktivecajn aspektojn latine kompendie diritajn ''modus operandi'' (agadmaniero) formulitajn kaj akumulitajn laŭ la jarcentoj. En la pasinto la filozofiaj kaj teologiaj kritikoj superregis (por taŭga priskribo pri ili oni vidu priskribojn de [[Kristanismo|kristanaj eklezioj]]). Sed kun la alfaciĝo de [[klerismo]], la kritikaj atentoj transiĝis precipe sur temojn de la historio, de politiko kaj de la kulturo, krom sur tiuj de la filozofio. == Nuklea aludo al la precipaj kritikoj <ref>Tiu listo kaj ĝia prezentado estas preskaŭ nura ĝermo</ref> == == Kritikoj el la historio == La analizo pri la historio de la Eklezio en [[Eŭropo]] kuntrenis diversajn studulojn akuzi la Eklezion pri tiuj kiujn hodiaŭ estas difinitaj [[krimoj kontraŭ la homaro]] de ĝi plenumitaj, laŭ akuzantoj, laŭlonge de la jarcentoj. La eklezio agnoskas iujn el tiuj agoj kaj preterlasoj, tiel ke en la jaro [[2000]] la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] publike pardonpetis “pro la pekoj de katolikoj laŭlonge de la jarcentoj” <ref>La papo parolis pri katolikoj, ne pri aliaj kristanaj eklezioj, kvankam foje en la parolado aperis la vorto “kristana” kaj same ne parolis pri la katolika eklezio kiel institucio.</ref>. Tra la komuna konsento pri tiu “pardonpeto” aperis kritikoj, kiel la jenaj: la papo pardonpetis al Dio kaj ne al la viktimoj, kaj la papo uzis, priskribante la kulpojn de kristanoj, la limigan adverbon “foje” kontraste kun la “ĉiam” uzita en la aludo pri la kulpoj de aliaj.<ref>Piergiorgio Odifreddi, ''Perché non possiamo essere cristiani (e meno che mai cattolici (Kial ni ne povas nin difini kristanoj – kaj malpli ol neniam katolikoj, 2007)</ref>. Kutime la eklezio ne elmetas “oficialajn poziciojn” koncerne historiajn eventojn; tiu tasko estas plenumita, eventuale kaj subhistoria aspekto, de ĝia intelektula flanko. === Kristanaj persekutoj kontraŭ la paganoj === [http://it.wikipedia.org/wiki/Persecuzioni_ai_danni_dei_pagani_nell'Impero_romano] En la kristanaj eklezioj kutime tio estas agnoskata kaj bedaŭrata; sed intelektula kristana flanko, kiel historiistoj, rimarkigas ke la akuzoj foje estas malavare ampleksigitaj kaj ke, foje, la persekutaj eventoj dependis de la civilaj aŭtoritatoj aŭ de herezaj sektoroj, kio ofte estas uzata kiel senkulpigo de la tuta institucio. [http://it.wikiquote.org/wiki/Michael_Hesemann] === Krucmilitoj === La anonco de “sanktaj militoj” flanke de papoj estis objektoj de multaj kritikoj kaj koncerne la krucmilitojn en la Sankta Lando ([[Palestino]]) kaj koncerne la lukton kontraŭ la herezaj movadoj (kiel la krucmilito kontraŭ [[Albigensismo|albigensoj]] (aŭ [[Katarismo|kataroj]]). La katolika [[Michael Coren]] en sia libro: “Why Catholics Are Right”<ref>http://www.mcclelland.com/catalog/display.pperl?isbn=9780771023217.</ref> asertas, kune kun diversaj historiistoj, ke veras ke la Eklezio ne agis ĉiam prudente, sed ankaŭ precizigas: "la [[Sankta Lando]] estis ĉiam kristana lando, sed, certamomente, en la [[7-a jarcento]], ĝi estis invadita kaj okupita de islamanoj". Ne eblas taksi la krucmilitojn kiel [[Imperiismo|imperiismaj]] aŭ [[Koloniismo|koloniismaj]] militoj ĉar (aldonas aliaj historiistoj), kvankam tro malfrue, ili celis la defendon de la kristanaj popoloj. Tamen aliaj fakuloj vidas klare imperiisman sintenon en la okupo de foraj teroj fare de eŭropaj regnoj aŭ regnanoj. Krome ne forfuĝas ke iuj krucmilitoj fakte estis bataloj kontraŭ agresoj dum la defendo de la kristanaj popoloj fariĝis defendo de la eŭropa civilizo. Tamen oni ne povas negi la devojiĝon de multaj el la krucmilitoj. Tiasence konkludas ankaŭ la historiisto pri [[mezepoko]] [[Paul Crawford]].<ref>[http://www.uccronline.it/2011/06/23/] Nova libro kiu alfrontas kaj refutas modernajn kritikojn kontraŭ la Eklezio. Alia sampensa Michael Hesemann, ''Contro la Chiesa, Miti, leggende e bugie'', San Paolo, 2009. ISBN 978-88-215-6383-6</ref> Tamen kristanaj pensuloj kutime rekonas ke almenaŭ mankis prudento kaj modero. == Indekso de la malpermesitaj libroj == La [[indekso de malpermesitaj libroj]] (latine: Index Librorum Prohibitorum) estis listo de publikaĵoj malpermesitaj de la Katolika Eklezio, establita en [[1558]] de la [[Inkvizicio]] aŭ (Sankta Ofico), iniciate de [[Paŭlo la 4-a]]. La Katolika Eklezio, fakte, atribuis al si la rajton zorgi pri la legaĵoj de la fideluloj por ke ĉi tiuj ne influiĝu per verkoj taksataj danĝeraj por la kredo kaj moralo. Post la eniriĝo de la preso kaj la risko de la kreskanta disvastiĝo de la ideoj de la [[Reformacio]], la problemo fariĝis primara tiom ke ĝis la fino de la [[7-a jarcento]] la ekleziaj kredodefendantoj provis malhelpi per cenzuroj kaj punoj la presadon kaj posedon de libroj entenantaj tezojn kontraŭkatolikajn..<ref>V. Frajese. ''Nascita dell’Indice'' (naskiĝo de la Indekso), [[2006]].</ref> De tiu politiko estis viktimoj verkoj de eminentaj scienculoj kiaj [[Galilejo|Galileo Galilei]].<ref>La aktoj de lia proceso konsulteblas en la retejo [http://asv.vatican.va archivio segreto vaticano]. La Eklezio kun Johano Paŭlo la 2-a agnoskis ankaŭ publike kaj altloke la eraron plenumitan dum la proceso kontraŭ Galilejo kaj lin oficiale rehabilitis en [[1992]] [http://www.fmboschetto.it/didattica/Il_Papa_riabilita_Galilei.PDF]</ref> En la indekso estis inkluzivitaj ankaŭ verkoj de filozofoj kaj religianoj kiel la dominikanoj [[Giordano Bruno]], [[Tommaso Campanella]] kaj [[Erasmo de Roterdamo]]. En tiu Indekso finiĝis ankaŭ [[poeto]]j kiaj [[Giacomo Leopardi]] kaj [[Ludovico Ariosto]], kaj fakuloj pri juro kiel [[Cesare Beccaria]] (nur pro marĝenaj asertoj neprikredaj). Foje temis nur pri suspekto pri herezo, se ne pri erara analizo pri la verko, kiel en la kazo de [[Antonio Rosmini]]. La verkoj plej kontrolitaj estis tiuj de verkistoj kaj pensuloj katolikaj, malpli intense tiuj de ne katolikaj; kaj foje, aparte sojle de la nuntempa epoko, nur tiuj potence influaj en la katolika socio. Tiel ne ĉiam estis indekse cenzuritaj la verkoj de [[Karl Marx]] aŭ [[Mein Kampf]] de [[Hitler]] ĉar jam kondamnitaj de la katolika konscienco. La indekso laŭlonge de kvar jarcentoj estis ĝisdatigita almenaŭ 20 fojojn, la lasta ĝisdatigo okazis en [[1948]], kaj estis aboliciita nur post la [[Dua Vatikana Koncilio]], en [[1966]], iniciate de papo [[Paŭlo la 6-a]]. Ekzistas diversaj publikigaĵoj kun la diversepokaj listoj de libroj malpermesitaj kaj foje la motivigoj de la cenzuro. El tio ĉio la kritikistoj volas dedukti ke la katolika eklezio subpremis, kaj subpremas, la kulturon kaj la liberon de la homa menso. Rilate tiun dedukton la intelektuloj katolikaj, kaj ne nur, obĵetas de kaj la historio kaj la konstanta sinteno montras ke la katolika eklezio “generis” neforgeseblajn gefilojn en ĉiuj artoj kaj ĉiuj sciencoj kaj sociaj perfektiĝoj. Videndas ĉe [[Katolika sociala doktrino|Socialaj enciklikoj]]. Tamen unu afero tute ne malas kun la alia. == [[Inkvizicio]] == Dum mezepoko la Eklezio establis ekleziajn tribunalojn por persekuti [[Herezo|herezulojn]], uzante ankaŭ la ĵus kopiitan, el pasinta antaŭkristana romia imperio kaj poste influe de la eklezio aboliciitan, torturon kaj punante per karcero kaj foje per mortpuno personojn krimigitaj pro herezo aŭ, ekde 1484 ankaŭ, kvankam malpli intense en la latinidaj popoloj, pro sorĉarto. Se interesas precizigaj respondoj pri tio oni vidu jenajn verkojn.<ref>F. Cardini, M. Montesano. ''La lunga storia dell’inquisizione'', [[2005]], Michael Hesemann, ''Contro la Chiesa, Miti, leggende e bugie'', San Paolo, 2009. ISBN 978-88-215-6383-6]</ref> == Antisemitismo == Vidu pli da informo ĉe [[Kontraŭjudismo]], [[Juda problemo]] kaj [[Pio la 12-a kaj holokaŭsto]]. La kristana eklezio, kaj poste aparte tiu katolika, estas akuzita pri alestiĝo de [[Kontraŭjudismo|kontraŭjuda sento]] laŭlonge de jarcentoj montrante [[judoj]]n kiel mortigintoj de Kristo aŭ [[Dimortigo|Dimortigintoj]]; la buleo ''[[Cum nimis absurdum]]'' de papo [[Paŭlo la 4-a]] ([[1555]]), leĝfondis la [[Geto]]n en la urbo Romo por pli efike ilin defendi el atakoj kaj malpermesi al ĉiuj fremdaj eniri noktotempe. En la getoj, kutime hebreoj devis subiĝi al perforta predikado celantaj al iliaj konvertiĝo. Krome ili nepre estis enfermitaj. Aboliciita, pormomente, dum la Unua [[Repubblica Romana (1798-1799)]] de ([[1798]]) kaj dum la Dua [[Repubblica Romana]] ([[1849]]), nome en la periodoj en kiuj la papoj ne povis ekzerci sian povon, la roma geto ĉesis nur kun la aneksigo de Romo al la Regno de Italio. Cetere ĝi estis la lasta restanta en la Okcidenta Eŭropo. Tamen (se plu konsideri la eventojn de Italio), spite de la emancipiĝo permesita de la italia ŝtato, kaj de la sinsekva integriĝo (diversaj elstaraj judoj ne nur en la artoj aŭ sciencoj, sed ankaŭ en politiko, ekde la ministro pri financoj [[Sidney Sonnino]] al urbestro de Romo [[Ernesto Nathan]]), la promulgo de la [[faŝistaj rasaj leĝoj]] de [[1938]] kontraŭis la procezon de la [[unuiĝo de Italio]]. En tiu okazo, ĉiukaze, diversaj gravuloj de la kultura katolika medio ne reagis negative kontraŭ tiaj leĝoj. [[Agostino Gemelli]], ekzemple, (jam socialisto antaŭ sia monaĥiĝo kaj fondinto de la [[Katolika Universitato de la Sankta Koro]] de Milano, epoke de la promulgo de la rasaj leĝoj, prezidento de la [[Papa Akademio de la Sciencoj]]), aperas en la listo de la 360 subskribintoj de la [[Faŝistaj rasaj leĝoj|Manifesto de la rasaj scienculoj]] de [[25]] de julio [[1938]].<ref>F. Cuomo. ''I Dieci''. [[2005]].</ref> Tiel li komentis: “Ni vidas aktualiĝi tiu terura verdikto kiun la dimortiganta popolo alvokis sur sin mem kaj per kiu ĝi vagadas tramonde.<ref>''Focus Storia'' 3/2005, pp. 80 e segg.</ref> Rimarkindas, tamen, ke la antisemita matrico de Gemelli estis strikte religia.<ref>M. Bocci. ''Agostino Gemelli Rettore francescano''. [[2003]].</ref> Fakte, ne alskribiĝas al Gemelli iu ajn kontraŭsemita ago laŭlonge de sia profesia aktivado aŭ ene de la Universitato, en kiu neniam manifestiĝis epizodoj de kontraŭjudismo aŭ kontraŭeco rilate judojn. Malgraŭ la [[kontraŭjudismo]] antaŭenigita de la faŝista [[reĝimo]] kaj radikiĝinta en diversaj niveloj de la itala socio, ankaŭ en la katolika mondo, la [[Apostola Seĝo]] pere de [[Vatikano]] strebis energie forkonfesi tiujn sintenojn rilate la judan popolon. [[Gudrun Sailer]] [http://de.wikipedia.org/wiki/Gudrun_Sailer], germana ĵurnalistino de la [[Radio Vatikana]], en dokumento de [[National Geographic Channel]], ĉerpante el la [[Sekreta vatikana arĥivo]], rakontis la historion de la unua virino dungita en Vatikano, [[Hermine Speier]] [http://expertscolumn.com/content/hermine-speier-1898-1989]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 'judino' kaj [[Laikeco|laikulino]] enirinta la staton de [[Vatikano]] en [[1934]] <ref>[http://www.tvglobo.it/vaticano-segreto-su-national-geographic-channel.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110917061215/http://www.tvglobo.it/vaticano-segreto-su-national-geographic-channel.html |date=2011-09-17 }}.</ref> Kiam aŭtune de [[1943]] la [[Unua Registaro Badoglio]] aboliciis tiujn leĝojn, multaj subskribintoj embarasite reagis kaj Gemelli kune kun [[Pietro Tacchi Venturi]] (same subskribinto de la rasa manifesto) reagis dirante ke se iuj alineoj de tiu leĝo meritas abrogacion, aliaj havis akcepteblan aspektojn. Sed, eĉ liaj amikoj, komentis, ke li subskribis la manifeston celante savi sian kreaĵon nome la katolika universitato jam aprobita kaj pliigita ne sen la konsento de la faŝista reĝimo. Ankaŭ el tiuj pozicioj descendas la akuzo, lanĉita kontraŭ la Katolika Eklezio kaj aparte kontraŭ la papo [[Pio la 12-a]], pri supozita sinteno morbida kaj indulga, aŭ eĉ permesema, dum la furiozado de la [[Holokaŭsto]] pro tio ke li neniam eksplicite malaprobis la persekuton fare de la [[Nazia Germanio]] elpensinto kaj organizanto de la fama ''[[Fina solvo]]'' de la juda problemo.<ref>D. J. Goldhagen. ''Una questione morale'', [[2003]]; S. Zuccotti. ''Proprio sotto le sue finestre'', [[2002]]</ref>. Akuzo ankaŭ pli severaj asertas ke la katolikaj hierarkioj (apogiĝintaj sur longa kontraŭjuda tradicio) provis eviti la kolizion kun la ''Reich'': aparte la germana episkoparo kaj la Apostola Seĝo (kondiĉita de la defendo de la “kristana Eŭropo” kontraŭ [[komunismo]]) kontribuis, ankaŭ se nevole, por plibremsi la reagojn kontraŭ rasismo kontraŭjuda kiu ebligis la [[ŝoaho]]n <ref>[http://temi.repubblica.it/micromega-online/pio-xii-e-lo-sterminio-degli-ebrei/ Giovanni Miccoli, da MicroMega 6/2008]</ref> Tamen la Katolika Eklezio eligis kondamnajn [[Encikliko]]jn kontraŭ ambaŭ plej influaj totalismajn ideologiojn de la [[20-a jarcento]], nome [[naziismo]] de [[Adolf Hitler|Hitler]] kaj [[komunismo]] de [[Lenin]] kaj de [[Stalin]]. Ĉi-rilate [[Philippe Chenaux]], franca prieklezia historiisto specialiĝinta pri la rilatoj inter komunismo kaj katolikismo, publikigis “La lasta herezo. La Katolika Eklezio kaj komunismo en Eŭropo ekde Lenin al Johano Paŭlo la 2-a”<ref>[http://www.lafeltrinelli.it/products/9788843057344/L%27ultima_eresia/Philippe_Chenaŭ.html]</ref>, konsente recenzito de eminentaj judaj intelektuloj kiel [[Paolo Mieli]]. La fakulo raportas kiel papo [[Benedikto la 15-a]] kaj [[Pio la 12-a]] (kaj grandparto de la eklezio) engaĝiĝis por defendi kaj kristanojn kaj judojn el la perfortoj de la [[Totalismo|totalismaj reĝimoj]]; kaj ke ili ne sukcesis sammaniere kaj por la siaj kaj por la judoj.<ref>Benedikto la 15-a, impresita de la feroco soveta kontraŭ kristanaj laikaj kaj pastroj, engaĝiĝis ĉe Lenin provante trovi akordon inter la Apostola Seĝo kaj [[Sovetunio]]: la celo estis malfermi la rusiajn limojn, krome la akordo antaŭvidis [[Humaneca interveno|humanecan intervenon]] zorgatan de la Apostola Seĝo mem. La dialogo fiaskis. En [[1926]] papo [[Pio la 11-a]] ordonis procedi al la religia reorganizo en [[Rusujo]] moviĝanta foje kun la maksimuma sekreteco. Ĉio okazis ankaŭ kun nombraj perdoj. Komunismo provis, krome, penetri katolikismon, aparte en [[Francio]] profitante de invito al la repacigo, kaj sukcesis ĉe kelkaj katolikaj medioj, sed la alertiga konsilio de la [[ĉefdiocezo de Parizo]] denoncis ke “tiuj (komunistaj) pozicioj ne povis esti konsideritaj katolikaj”. Ankaŭ Pio la 11-a montris fortan malkvieton pro tiu malfermo al komunismo konsiderita de li la malbono, la [[Satano|regno de Satano]], kune kun [[Jacques Maritain]], [[François Mauriac]] kaj [[Luigi Sturzo]]. En majo [[1938]] Vatikano oficiale relanĉis normalajn kontaktojn kun la nova totalisma registaro de hispana [[Francisco Franco]] per nomumo de [[apostola nuncio]] en la persono de monsinjoro [[Gaetano Cicognani]]. Sed tuj post la bombado de [[Durango]] kaj [[Guernica]], la Apostola Seĝo protestis pro la suferoj truditaj al la popolo. Vatikano, spite de multaj petoj de la katolikaj medioj, neniam montris aprobon por la frankista milita aktiveco, sed ja tion faris la katolikaj episkopoj hispanaj flanke de Franco.</ref> == Kritikoj pri la “politiko” de Pio la 12-a == Pio la 12-a estis ofte kritikitaj pro la fakto ke dum la dua mondmilito li sindetenis pri publika kondamno de la kontraŭjudaj persekutoj ktp, dum, eble por konservi la neŭtraleco de la Apostola Seĝo, li elektis ĉiam diplomatan lingvaĵon en oficialaj deklaroj. Samtempe, tamen, ne forgesendas la agado de sennombraj pastroj kaj fratuloj kaj fratulinoj kaj laikoj kaj episkopoj – kiuj ne povis tiel senmezure agadi sen aprobaj konsento kaj invito de la sama papo – kiuj savis el la deportado, kaj do de la holokaŭsto, miloj da judoj.<ref>Tio estas dokumentita de miloj da atestaĵoj, eĉ de judoj mem, kaj de la menciitoj en la [[Yad Vashem]] de Jerusalemo.</ref> Ĵuse, la ‘ekumenecaj’ renkontoj kun reprezentantoj de la juda kredo malstreĉis la rilatojn inter la du religioj, kaj papo Johano Paŭlo la 2-a publike rekonis iujn kulpojn de la pasinta Katolika Eklezio kontraŭ tiuj kiuj estas “difinitaj pli aĝaj fratoj”; rilate la epokon de la dua mondmilito oni atendas la kompletan desekretigon de la aktoj entenataj en la [[Sekreta vatikana arĥivo]] (Intertempe estis eldonitaj kelkedek volumojn). Iuj ĵusaj historiaj esploroj tendencas demonstri la senbazecon de la akuzoj lanĉitaj kontraŭ Pio la 12-a: kelkaj neeldonitaj dokumentoj tie kaj tie ĉiam pli surfaciĝas, ekzemple tiu trovita ĉe la arĥivo de jura pontifika instituto [[Socio de la Sankta Koro]]<ref>[http://it.wikipedia.org/wiki/Societ%C3%A0_del_Sacro_Cuore_di_Ges%C3%B9]</ref>. En ĝi, taglibro-registro de plej gravaj eventoj koncernantaj la instituton, estas notite kun dato 16-a de oktobro [[1943]]: “Hodiaŭ la Tre Reverenda Patrino Manuela Vicente estis kunvokita en Vatikano. Ŝi iris kun fratino Platania, ĉe la [[Ŝtatsekretariejo de la Apostola Seĝo|Ŝtatsekretariejon]] kie L. E. Monsinjoro Montini ŝin preĝinvitis, iniciate de la Sankta Patro, loĝigi tri judajn familiojn minacatajn, kiel multajn aliajn, kaptiĝi far la germanoj- Li ankaŭ ofertis aŭtomobilon por ke la “Patrino” povu rapide plenumi laŭinstigite. Ŝi, kun la konsento de la ĝenerala superulino fratino Pirelli, ne trovis tuj kompletan konsenton ĉar jam dekkvin personoj logiĝas en la domo Betania kaj oni nun studas la manieron trovi aliajn rifuĝejojn por plejbone kontentigi la dezirojn de la Sankta Patro kiu sin degnas al ŝi montri tian konfidon”.<ref>Sennombraj similaj okazaĵoj estis raportitaj ĉe la [[Osservatore Romano]] [http://paparatzinger4-blograffaella.blogspot.com/2011/05/la-sollecitudine-di-papa-pacelli.html] kaj reprenitaj fare de multaj presagentejoj. Malmultajn tagojn post la 16-a de oktobro okazis la [[rastado]] de la [[juda geto de Romo]].</ref> Tiuj dokumentoj, registritaj de ĵurnalisto [[Giovanni Preziosi]] pruvas ke Vatikano, same kiel la Aliancanoj, estis informita pri la intenco de la naziaj okupantoj de Romo. Alie “ne kompreneblas la zorgemon per kiu Pio la 12-a, pere de Monsinjoro Montini, estis urĝe petinta la helpon ĉe la Ĝenerala Superulino de la dirita Socio de Sankta Koro por ke la fratulinaro pretigu ĉe ĉiuj siaj filioj azilon kaj protektadon por la judoj persekutataj. Tiutempe, do, la Apostola Seĝo sentis la devon kaj intervenis malfermigante la pordojn de ĉiuj religiaj romaj institutoj por la, tiamaj nesciaj, judoj, evitante tamen ne tro veki la atenton de la okupaciantoj por povi daŭrigi la sekretan gastadon en la diversaj strukturoj de la Urbo kaj de ceteraj zonoj de Italio”.<ref>La 25an de oktobro 1943 Pio la 12-a elirigis vatikanan cirkuleron ordonante gastigi persekutitajn judojn en ĉiuj [[Religia instituto|religiaj institutoj]] kaj eĉ en la [[Katakombo|Katakomboj]]. Por malhelpi nazifaŝistajn traesplorojn la Apostola Seĝo sendis al ĉiuj romaj [[Konvento|konventoj]] afiŝon, subskribitan de la milita reganto de Romo [[Rainer Stahel]] (skribitan itale kaj germane), afiŝendan ĉe la enirejoj. En ĝi estis deklarite ke ”ĉi tiu establo estas propraĵo de la Apostola Seĝo”, kaj do ĝi estis taksenda [[Eksterteritoria Zono]]. La papo prizorgis ankaŭ por ke tiu lia direktivo filtriĝu tra la tuta Italio samcele. En alia noto de la taglibra registro de la domo “Villa Lante”, datita “9a novembro 1943”, oni legas: "Cirkulero, subskribita de la Vicdirektanto, avertas paroĥestrojn, konventojn kaj religiulajn domojn, ke malprobablas ke ili estu imunaj de nazifaŝistaj traesploroj kaj rekvizicioj". Villa Lante ricevis tiun komunikaĵon el la paroĥo kaj multaj rifuĝintoj fuĝe foriĝis, sentante sin ne sufiĉe protektaj. Superulino Boggiano, kutime informita pri tiaĵoj kaj ofte rilatante kun la Vikariato kaj kun la diversaj civilaj aŭtoritatoj, estis konsultita. <!--Mi opinias ke l-->La dokumento sendita de la Vikariato daŭre havas valoron (la ŝajnigo de la [[eksterteritorieco]]) ankaŭ por ke ĝi estas kontraŭfirmita de la milita reganto Stahel, kiu tamen jam forlasis Romon ĉar kunvokita en Germanio”.</ref> Dankeme pro tiu gastigado, la [[2-a de junio|2-an de junio]] [[1944]], okaze de la nomfesto de la papo, ĉiuj rifuĝintoj en la religia domo de Gianikolo (Villa Lante) unuanime decidis kaj sendis bonaŭguran telegramon. Jarojn poste, la ambasadoro de [[Israelio]] ĉe la Apoostola Seĝo, [[Mordechay Lewy]], agnoskis ke la savo de tiom da judoj ne realiĝintus sen la strategio de Vatikano. Li ankaŭ aldonis ke estus eraro pensi ke la helpo al la judoj dum la dua mondmilito alvenis el konventoj kaj religiaj institutoj sen apogo de la supera religia aŭtoritato. Ekde la rastado, en la geto, de la [[16-a de oktobro]] 1943 kaj en la sekvaj tagoj ekstere de la geto, tuj monaĥejoj kaj orfejoj kondukitaj de eklezianoj unuanime malfermis la gastajn pordojn: oni ne havas motivon por pensi ke tio okazis sen kaŝita superregado de Vatikanaj aŭtoritatoj, kiuj kelkmaniere estis informitaj pri tiuj "ensaltoj". La deklaro de la ambasadoro estis informataj de L’Oservatore Romano:<ref>[http://www.osservatoreromano.va/portal/dt?JSPTabContainer.setSelected=JSPTabContainer%2FDetail&last=false=&path=/news/cultura/2011/145q11-Pio-XII-aiut--gli-ebrei-di-Roma.html&title=Pio%20XII%20aiut%C3%B2%20gli%20ebrei%20di%20Roma&locale=it]</ref> Bedaŭrinde, Vatikano, kvankam la diplomata premo, ne sukcesis malhelpi la ekveturon de la trajno, plenplena de judoj, en la direkto de la Germanio, nome al koncentrejoj kiuj poste riveliĝos la suspektataj ekstermaj lageroj.<ref>Post la konkordato de [[1933]], inter la Apostola Seĝo kaj la [[Tria Regno]] morgaŭe de la povo-ascendo de Adolf Hitler, la Katolika Eklezio [[1934]] aligis al la [[Indekso de la malpermesitaj libroj]] (por katolikoj) bazajn tekstojn de la nazia propagando, sekve en oktobro de la sama jaro la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo]] (tiam “Sankta Ofico”) cenzuris [[Rasismo|Rasismon]], naziajn ŝtatajn [[Naciismo|naciismon]] kaj [[Totalismo|totalismon]]. La [[19-a de marto|19-an de marto]] ([[1937]]) estis presrajtigita la encikliko [[Divini Redemptoris]], kiu akuzis komunismon pri intrinseka perversio. Pio la 12-a, ĉe la eksplodo de la [[Dua mondmilito]] akceptis roli kiel peranto inter la germana rezisto kaj la [[Britio (insulo)|Angla imperio]] por komploto celanta detronigi Hitleron. En la somero de [[1941]], kiam Hitler atakis Sovetunion, ne mankis, substrekas Chenaux, "instigoj al la eminenta ĉefo de kristanaro, eĉ flanke de eminentaj katolikaj altranguloj, por ke li substancisme benu la armeojn de Akso kontraŭ la bolŝevisma Rusio." Sed li tion ne faris</ref> == Kritikoj al la katolika moralo == == Moralo de la sekseco == === Naskoregulado kaj lukto kontraŭ [[Aidoso]] === La katolika eklezio deadmonas siajn fidelulojn utiligi nenaturajn metodojn por la naskokontrolo, kiaj la [[Kontraŭkoncipilo]]jn favore de [[perioda seksabstino]] kaj [[monogamia geedziĝo]] <ref>[[Paŭlo la 6-a]]. Encikliko ''[http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/encyclicals/documents/hf_p-vi_enc_25071968_humanae-vitae_it.html Humanae vitae]''. [[25-a de julio]] [[1968]]. Pontifika konsilio por la familio. ''[http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/family/documents/rc_pc_family_doc_20001115_family-human-rights_it.html Famiglia e diritti umani]''. [[15-a de novembro]] [[2000]]</ref> Ĝi multfoje kaj rekte kaj malrekte reĵetis la uzadon de la kontraŭkoncipiloj ĉiaspecaj eĉ kamuflitaj<ref>Pri tiu oni vidu la sennombrajn deklaraciojn de la diversaj pontifikaj akademioj kaj Konsiloj kiaj la [[Papa Akademio de Sociaj Sciencoj]]. Valoru kiel ekzemplo la deklaracio de la prezidento de la menciita Akademio, Vatikana delegito [[Mary Ann Glendon]], leĝodocentino ĉe la universitato de Harvard, [http://www.un.org/womenwatch/daw/beijing/index.html Fourth World Conference on Women] dum la ''UNOa'' konferenco “Pri la virino” de [[Pekino]] ([[1995]]): “La Apostola Seĝo nenimaniere apogas kontraŭkoncipilojn aŭ la uzon de kondomoj, kaj kiel sistemo por la familia planigado kaj en programoj por la prevento de AIDOSO|HIV''.</ref> Nivele de teologio, tiuj asertoj de la katolika morala doktrino trovas fundamenton en la kristanaj antropologio kaj tradicio. Ne ĉiuj kristanaj eklezioj tiupunkte de la kristana moralo konfesas la samajn principojn. Okazas, ekzemple, ke la luterana eklezio akceptas kontraŭkoncipan praktikon. Kelkloke oni riproĉis al la katolika eklezio ke ĝiaj ekonomiaj regantoj reflektus distanciĝi, per forlaso de posedata akciaro de firmao, kvotita en [[borso]], kiu ekproduktis [[Kontraŭkoncipilo|kontraŭkoncipajn pilolojn]]. Sed tio naskiĝis ne el neglekto aŭ memkontraŭdiro sed el la fakto ke akcioj ofte kovras firmaojn kaj plurnaciajn koncernojn kiuj ŝanĝas apartenon aŭ produktaĵon. Multaj vidas tiun konduton kiel ege hipokrita. === Samseksemo === Kiel jam la juda, la katolika eklezio ne taksas laŭmorala la samsekseman praktikon, kvankam ne kondamnante la personojn samsekseme orientitajn nepraktikantajn tiun ilian inklinon. Energie la Eklezio reĵetas la akuzon laŭ kiu la sinteno de kondamno por samseksemo ne fontus el moralaj kriterioj, sed el [[homofobio]] kiu, fakte, estus instigo al la [[diskriminacio]] <ref>Franco Grillini. [http://www.grillini.it/show.php?2528 «Omofobia della Chiesa cattolica ai massimi livelli»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060604221902/http://www.grillini.it/show.php?2528 |date=2006-06-04 }}.</ref> Jam en [[1986]] la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo]], en ”Letero al la episkopoj de la Katolika Eklezio por la pastorala zorgo pri samseksemaj personoj” senhezite sin esprimis tiel: “Firmece malaprobindas ke samseksemaj personoj estis kaj estas objekto de malsimpatiaj esprimoj kaj de perfortaĵoj. Tiaj kondutaj sintenoj meritas la kondamnon far la paŝtistoj de la Eklezio, kie ajn ili okazas. Ili montras mankon de respekto por la aliuloj, difektanta elementajn principojn sur kiuj baziĝas la civila kunvivado. La propra digno de la personoj devas ĉiam esti respektata en la paroloj, en la agoj kaj en leĝaro”.<ref>''Lettera ai vescovi della Chiesa cattolica per la cura pastorale delle persone omosessuali'' (art. 10)</ref> Samenhavaj dokumentoj abundas en la eklezio. Tamen, spite de tio, tie kaj tie ne malplaĉas daŭrigi identigi moralan juĝon kun homofobio. == Moralo pri la homa vivo == === Aborto === La katolika eklezio, sammaniere de la aliaj kristanaj konfesioj, similigas [[aborto]]n al hommortigo kaj samkuntekste mallaŭdas leĝaron kaj sciencajn manipuladojn (kiel la eksperimentojn sur homaj [[embrio]]j) kiuj faktelaŭ la katolika hierarkio promovas kaj disvastigas tian praktikon. Tiu pozicio estas kontraŭata de tiuj kiuj ne identigas aborton kun hommortigo kaj depostulas la elektoliberon de la virino; kaj krome de tiuj kiuj, turniĝante al la sendependo de la Ŝtato el la Eklezio, taksas la agadon de katolikoj kontraŭ la abortajn leĝojn kiel klerikalan entrudiĝon en ŝtatajn aferojn. === Politika naskokontrolo === La katolika eklezio taksas “kontraŭa al la digno de la homa persono” ke ŝtato aŭ ĉiu ajn organizo perleĝe altrudu kaj favoru naskolimigon per aborto, steriligo aŭ nenaturaj kontraŭkoncipaj metodoj; tia opono, subtenata kaj de katolikaj movadoj kaj de Apostola Seĝo en internaciaj organismoj kiel ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]],<ref>[http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/letters/1994/documents/hf_jp-ii_let_19940318_cairo-population-sadik_it.html] Letero de Johano Paŭlo la 2-a al sinjorino [[Nafis Sadik]], ĝenerala sekretariino de internacia konferenco pri popolo kaj evoluiĝo 1994 kaj plenuma direktorino de [[UNFPA]]</ref><ref name="secularism">{{en}} [http://www.secularism.org.uk/32964.html «Catholic Church abuses its position at the UN»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101231152716/http://www.secularism.org.uk/32964.html |date=2010-12-31 }}. National Secular Society, 4a Februaro 2004</ref> Dum diversaj subevoluiĝintaj landoj opinias ke la multo da filoj garantias prestiĝon, riĉecon kaj sekurecon en maljunulaĝo, la subtenantoj de la naskiĝokontrolo opinias ke la ĉeesto de multaj infanoj en malriĉega vivkondiĉo puŝas al la pliiĝo de la [[infanlaboro]] kaj al la ekscesa postulo de nutraj elementoj kun ĝenerala malriĉigo. Rilate tion, la katolika eklezio, tamen, deklaris, pere de la encikliko ''[[Humanae Vitae]]'' de [[Paŭlo la 6-a]], ke la decido generi, ĉe la geedza paro, devas antaŭkonsideri la kondiĉojn fizikajn, ekonomiajn, psikologiajn kaj sociajn. Tio signifas ke se malĉeestas kelkaj el tiuj favoraj kondiĉoj, la paro estas devigata prokrasti novan naskon. Kaj tio okazu en la senkontraŭkoncipa konservo de la geedzaj rilatoj ĉar Dio enskribis en la virina korpo la leĝojn kaj la ritmojn de la [[fekundo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cristomaestro.it/catechesi/matrimonio/paternita.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-04-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081026144139/http://www.cristomaestro.it/catechesi/matrimonio/paternita.html |arkivdato=2008-10-26 }}</ref> === Mortopuno === Kiel jam en la pasinto, la mortopuno ne estas eksplicite ĉiukaze ekskludita ĉe la hodiaŭa katolika doktrino: * Kvankam por neniu krimo jam ekde [[1967]], la mortopuno estis formale forigita el la Artikolo 4 de la Libro IIa de la [[Fundamenta Leĝo (Vatikano)|fundamenta leĝo]] de la [[Vatikanurbo]] (datita la 7an de junio [[1929]]), nur la 12an de februaro [[2001]], iniciate de papo Johano Paŭlo la 2-a, malaperis: la normo, fakte, nerekte referencis al la mortopuno indikante ke “la puno minacata kontraŭ tiu kiu en la teritorio de la Vatikanurbo krimas kontraŭ la vivo, la integriĝo aŭ la persona libero de la Supera Pontifiko” estas tiu indikata en artikolo 1a de la leĝo de la Regno de Italio de 25 de novembro 1926 n. 2008”. Tiu normo, ĝuste, minacas mortopunon por la krimoj tie antaŭviditaj. * La [[Katekismo de la Katolika Eklezio]], de [[1997]], substrekas ke “La tradicia instruo de la Eklezio ne ekskludas, post la plena konstato pri la identigo kaj responso de la akuzito, sinturnon al la mortopuno, se tio estas la la unika vojo praktikebla por la efika defendo kontraŭ maljusta agresanto kontraŭ la vivo de homaj estuloj” <ref>[http://www.vatican.va/archive/catechism_it/p3s2c2a5_it.htm].</ref> * La koncepto estas reprenita el la dokumento de [[2005]] titolita “Kompendio de la [[Katolika sociala doktrino|Sociala Doktrino de la Eklezio]]”, kiu recitas: “Kvankam la tradicia instruo de la Eklezio ne ekskludas [...] la mortopunon «kiam ĉi tiu estas la unika vojo praktikebla por efike defendi de maljusta agresanto la vivon de homaj estuloj», la nesangaj metodoj de subpremo estas prefereblaj ĉar “plibone respondaj al la konkretaj kondiĉoj de la komuna bono kaj pli konformaj al la digno de la homa persono”<ref>[http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/justpeace/documents/rc_pc_justpeace_doc_20060526_compendio-dott-soc_it.html]</ref> * En junio [[2004]] papo Ratzinger sendis, kiel prefekto de la Kongregacio de la doktrino de la Kredo, leteron al la kardinalo [[Theodore Edgar McCarrick]] - ĉefepiskopo de [[Vaŝingtono]] – kaj al la ĉefepiskopo [[Wilton Daniel Gregory]] – prezidento de Episkopara Konferenco de Usono – en kiu estas asertate ke “eblas tamen [...] sin helpi per mortopuno”<ref>{{en}} [http://www.catholicculture.org/culture/library/view.cfm?recnum=6041 Origina teksto de la letero] (vd. paragrafon 3an).</ref>. === Eŭtanazio === La katolika eklezio kontraŭas la [[Eŭtanazio]]n intencitan kaj kiel [[asista sinmortigo|asistan sinmortigon]] kaj kiel vivfinigo en personoj nekonsciaj supozitaj senaj je vivespero. Tiu pozicio devenas el la absoluta valoro de la homa vivo intencita kiel nedisponebla dia kreaĵo. Proponantoj de la asista sinmortigo taksas tiun pozicion de la Eklezio limigo de la homa libero, kiu en ĝia [[memdecido]] rajtus decidi la finiĝon de sia vivo. Tiu kiu defendas la eŭtanazion taksas ke estas kompatago puŝi al rapida morto la senesperan suferanton. == Sacerdotaj oficoj == === Eklezia fraŭleco === Iuj klerikoj de la Katolika Eklezio estas devigataj al [[fraŭleco]]. Tiu regulo valoras por la sacerdotoj de la katolika [[latina Eklezio]], kiu estas la plejgranda parto. En kelkaj de la [[orientaj katolikaj eklezioj]] tiuj, kiuj deziras esti pastroj, povas aliri la [[Geedziĝa sakramento|geedziĝan sakramenton]] antaŭ ol ricevi tiun de pastra [[ordino]], sed ne poste. Ne temas pri simpla eklezia ordono sed ordono akompanata de teologiaj motivigoj. La kritikoj obĵetigas tiel: * La doktrino kaj la praktiko de deviga fraŭleco ne havas eksplicitan biblian bazon; eĉ, male, supraĵvide aperas la malo kiel en 1Tim 4.3: ”admonante ne edziĝi, kaj deteni sin de manĝaĵoj, kiujn Dio kreis por ke ili estu danke ricevitaj de tiuj, kiuj kredas kaj scias la veron”. Notinde, krome, ke multaj se ne preskaŭ ĉiuj apostoloj estis edziĝintaj (vidu 1Kor 9,5). Tiu apostolo, kiu diris tion, Paŭlo, mem elektis ne edziĝi, kaj praktikis faston. Tio, kio inspiras akcepton de senedzineco estas la deziro kaj la sekva eblo sin plej libere dediĉi al servo de Dio inter la fideluloj. * La subpremado de la seksemo konstituus violenton sur la pastroj. Sed la interesitoj observas ke ili antaŭ ol “subpremiĝi” elektas alian amon kiu kompensas la korajn kaj sentajn inklinojn. Aliuloj diras: “Estante, teorie, senigitaj je iu ajn sperto pri seksa interrilato, pri parrilato kaj patreco, la pastroj ne taŭgas kompreni tiujn spertojn en la vivo de la komuna popolo, kaj tio igus la eklezion strukture netaŭga esplori kaj sugesti kontentigajn utilajn kondutnormojn al la fideluloj”. * Laŭdire, la seksa deziro subpremita trovus, foje, “ellason en neakcepteblaj kondutoj inter kiuj ankaŭ [[pedofilio]]”. === Virina sacerdoteco === Lastjarojn, ero da virinaj teologiistoj [http://www.italianieuropei.it/it/italianieuropei-4-2011/item/2094-il-pensiero-femminista-delle-teologhe-italiane.html], argumentantaj pri la neceso enkonduki reformojn en la ekleziajn regadojn, komencis proponi ĉiam pli insiste la postulon de rekonsidero pri la ebleco de virina sacerdoto. Ilia oficiala pozicio estas ke, sen tuŝi la doktrinan aŭtoritaton de la papo, estas ilia devo alertiĝi pri ties eraro kiam estas rifuzata la ordino por virinoj.<ref>[http://www.womenpriests.org/index.asp «The Ordination of Women in the Roman Catholic Church»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071018033528/http://www.womenpriests.org/index.asp |date=2007-10-18 }}, da ''WomenPriests.org''].</ref>. Komuna doktrino de la eklezio estas ke la virinoj ne povas esti sacerdotoj aŭ episkopoj ĉar (A) ĉi tiuj estas konsideritaj posteuloj de la viroj apostoloj kaj (B) en la [[Meso (diservo)|Eŭkaristia Celebrado]] pastroj agas ''in persona Christi'' (en la persono de Kristo), nome kiel se ili estus Kristo mem, kiu enkarniĝinte virforme ne povas esti reprezentata de virino; (C) krome, la plurmila historio de la eklezio neniam vidis ordinitajn virinojn. La malfacilaĵoj trafitaj de la subtenantoj de la “progresivaj” pozicioj devenas el la fakto por la katolika eklezio ke la tradicio ripetiĝanta laŭ la jarcentoj (aŭ la konstanta [[Instruo de la Eklezio]]) havas neeraripovan dogman valoran. En [[1994]], per [[Apostola letero]] ([[Ordinatio sacerdotalis]], Sacerdota ordiniĝo), papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] fermis definitive la eblecon plue pliesplori kaj pridiskuti, en oficialaj katolikaj medioj, la hipotezon de la virina sacerdoteco.<ref>Apostola letero [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/apost_letters/documents/hf_jp-ii_apl_22051994_ordinatio-sacerdotalis_it.html'' Ordinatio Sacerdotalis''], [[Vatikanurbo]], [[12-a de majo]] [[1994]].</ref><ref>Virinoj partoprenantaj kiel "aŭskultantinoj" konsulteblaj en la [[Dua Vatikana Koncilio]] estis entute 23: 12 laikaj kaj 11 fratinoj (religiulinoj).</ref> <!--PICCOLO-->“Malgraŭ ke pri la sacerdota ordiniĝo praktikenda nur sur viroj estas konstanta kaj universala tradicio de la Eklezio kaj estas firme instruata de la Eklezia Instruo en plejĵusaj dokumentoj, tamen en nia epoko diversloke oni ĝin tenas diskutebla aŭ ankaŭ atribuas al tiu eklezia decido neakceptanta sacerdotiĝon de virinoj nuran “disciplinan” valoron. Pro tio, celante liberigi je ĉiu dubo pri problemo je granda graveco, kiu apartenas al la dia konstitucio de la Eklezio mem, puŝite de mia devo firmigi la fratojn (vidu: Lk 22,32) mi deklaras ke la Eklezio nenimaniere havas povon transdoni al virinoj la ordinajn karakterojn kaj ke tia verdikto devas esti konsiderata definitiva ĉe la tuta eklezio”. Du obĵetojn oni kontraŭmetis al tiu papa deklaro: 1) “ĝi ne estas dogma deklaro. Tio fakte ne estas indikata en la apostola letero”. Ĝuste rilate tion sinsekvaj precizigoj konfirmis ja jes la gravecon de la dokumento, sed ne la dogmecon, male apostolaj aŭtoritatoj deklaris ke la papa dokumento ne havas la solenon kaj intencon proklami alian novan dogmon.<ref>F. A. Sullivan. ''Creative Fidelity'', [[2003]], p. 22. Notindas tamen ke aliaj konfesioj de la kristanismo jam enkondukis la virinan sacerdotojn, kiel la Vandana kaj la Anglikana. Sed iuj de tiuj konfesioj ne konfesas virinan sacerdotecon kaj reduktas pastron (aŭ pastoron) nur al “kondukanto de religiaj ceremonioj ktp”.</ref> 2) laŭlonge de naŭ jarcentoj en la eklezio funkciis, kiel administrantoj de sakramentoj, diakoninoj, do virinoj ordinitaj kiel hodiaŭ la diakonoj-pastroj- episkopoj: do la tiu apostola letero de la papo baziĝas sur “firma” punkto nesolida.<ref>Jackie Clackson. [http://www.womenpriests.org/ptradit1.asp «Has the Church ''never'' ordained women?»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070714030913/http://www.womenpriests.org/ptradit1.asp |date=2007-07-14 }}. El ''WomenPriests.org''].</ref> Tamen aliaj historiistoj-teologoj respondis ke la [[Unua koncilio de Niceo]] asertis ke la tiamaj virinoj ne ricevis la ‘[[ordino]]n’ kaj konservis staton de laikeco kaj ne plenumis taskojn rezervitajn al la pastraro, sed nur kelkajn plenumeblajn de ĉiuj kristanoj sendistinge, kiel [[bapto|bapti]]<ref>La bapto en la unuaj jarcentoj okazadis nur per mergiĝo kaj do oportunis ke okaze de virinoj administris nur virinoj. Fakte, kiam oni enkondukis la metodon de la aspergo, ankaŭ tiu virina rolo malaperis.</ref> aŭ porti eŭkaristion al malsanuloj. === Ordino kaj samseksemuloj === En la kristana moralo oni distingas la samsekseman inklinon el la pri ĝi persona konsento kaj praktikado. La simpla inklino estas nek bona nek malbona. En [[2005]], la [[Kongregacio por la Katolika Edukado]] promulgis dekreton “pri la kriterioj por la privokiĝa esploro rilate personojn kun samseksemaj inklinoj en la perspektivoj de sacerdoteco” adresita al episkopoj kaj edukantoj en seminarioj<ref>[http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/ccatheduc/documents/rc_con_ccatheduc_doc_20051104_istruzione_it.html Itallingva teksto]</ref>. Jen elstaraj pasaĵoj: “Ne povas esti akceptitaj por la ordinoj personoj kiuj a) praktikas samseksemon, b) prezentas samseksemajn inklinojn profunde radikiĝintajn, c) subtenas la tezojn de la tieldirita “kulturo Geja”. Kaj tio sendepende de la respekto ŝuldebla al ĉiu persono”. “Kiam, male, temas pri samseksemaj inklinoj kiuj estus nura esprimo de nedaŭra problemo, kiel, ekzemple, tiu de adolesko ankoraŭ ne sufiĉe maturiĝinta, eĉ tiuj devas esti certe superitaj ekde almenaŭ tri jaroj antaŭ ol la aliro al la diakona ordino” === Seksaj misuzoj sur neplenaĝuloj flanke de klerikularo === En [[2002]] gravega skandalo renversis la katolikan eklezion en [[Usono]] kiam allumiĝis iuj seksaj misuzoj plenumitaj sur neplenaĝuloj de iuj pastroj, kiuj jam estis sekrete delokigitaj, sen tamen denunco pri la krimoj kaj, foje, sen sufiĉa singardemo por eviti la refalon kun risko de damaĝo por aliaj neplenkreskuloj. La skandalo enkondukis al demisio la kardinalon [[Bernard Francis Law]], ĉefepiskopo de Boston. La denuncoj sparkis en diversaj lokoj; sed pli ol la denuncoj (kaj la relativa skandalo), la tento estis altiritaj el la fakto ke iuj episkopoj emis kaŝi la krimojn kvankam ilin akre kondamnante. Rilate tion, oni provis kuntreni la nunan papon, Benedikton la 14-an, kiu epoke de iuj tiaspecaj faktoj ankoraŭ kardinalo prefekto de la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo]], limiĝus al delokigo aŭ deoficigo de kulpuloj, neniam tion denuncante al la civila aŭtoritato; eĉ li emanintus informojn por eviti la intervenon de la ŝtataj juĝistaroj. En tiu kampanjo distingiĝis BBC <ref>[http://video.google.com/videoplay?docid=3237027119714361315 BBC: ''Sex Crimes and Vatican''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070515035853/http://video.google.com/videoplay?docid=3237027119714361315 |date=2007-05-15 }} (subtitole en itala), da ''video.google.com''. Rilate tiun kampanjon la ĉefepiskopo de [[Birmingham]], Vincent Nichols, difinis tiun televidan dokumentarion “tute devia”.</ref>. Facilis, kvankam ne multe efike, por la katolikaj aŭtoritatoj pruvi ke la akuzoj kontraŭ la papo estis senfundamentaj, eĉ ke la dokumentoj enkampitaj havis tutaliajn celojn kaj karakteron. Intertempe, bonŝance, la regantoj de la eklezio prenis konsciencon pri<!--, kvankam foje neobjektive gigantigita,(ĉu oni povas gigantigi tiajn kazojn?--> la enormeco de la fenomeno kaj pri la devo ĝin forigi ĉiumaniere, kaj estis promulgitaj pli severaj leĝoj aparte rilate la subtenon de la viktimoj. == Transdoniĝo de pekeco al krimeco == La katolika eklezio estas kritikata ankaŭ pro tio ke ĝi juĝas kaj taksas morale taŭgaj aŭ netaŭgaj la leĝnormojn kaj decidojn de la ŝtatoj laŭ kriterio de la revelaciita moralo, eĉ ĝi provus ĉiu-kaze enirigi en ŝtatajn leĝojn siajn religiajn vidpunkton: ĝia kriterio, kiun ĝi puŝas en la ŝtatajn leĝojn, estus tiu kiu ne distingas la koncepton pri peko el tiu pri ŝtata leĝo kiu emas respekti la diversajn vidpunktojn de la socio. Al tiuj obĵeto kaj akuzo, la intelektularo katolika respondas ke la eklezio proponas kaj urĝas normojn derivitajn, ne de la revelacio, sed de la natura morala leĝo (oni vidu la doktrinojn proponitajn en la [[Katolika sociala doktrino|Socialaj Enciklikoj]]. == Ekonomiaj kaj financaj interesoj de Vatikano == == Referencoj == {{referencoj}} == Bibliografio == * Piero Bellini. ''Respublica sub Deo. Il primato del sacro nell’esperienza giuridica dell’Europa preumanista''. [[Roma]], Bellini, 1ª ed. [[1981]]. ISBN 8800460003 * Karlheinz Deschner, ''Con Dio e con il Führer. La politica dei papi durante il nazionalsocialismo'', [[Pironti]], 1997. ISBN 887937169X * Karlheinz Deschner ''Il gallo cantò ancora'', [[Massari]], 1998. ISBN 884570128X * Congregazione per la dottrina della fede. Documento [http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/cti_documents/rc_con_cfaith_doc_20000307_memory-reconc-itc_it.html «Memoria e riconciliazione - La Chiesa e le colpe del passato»]. [[Vatikanurbo]], [[12-a marto]] [[2000]]. * Karlheinz Deschner ''La croce della Chiesa. Storia del sesso nel Cristianesimo'', Massari, 2000. ISBN 8845701506 * Mario Pincherle, ''Paolo il falso discepolo di Gesù'', Macro edizioni, 2000. ISBN 8875072957 * {{en}} Marcos Arévalo, Victoria Jennings, Irit Sinai. [http://pdf.dec.org/pdf_docs/PNACQ416.pdf «Efficacy of a new method of family planning: the Standard Days Method»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190907012126/http://pdf.dec.org/pdf_docs/PNACQ416.pdf |date=2019-09-07 }}, da ''Contraception'', vol. 65 n. 5, pag. 333-8; Washington, D.C.: Georgetown University, [[12-a de decembro]] [[2001]]. * Karlheinz Deschner ''La Chiesa che mente. I retroscena storici delle falsificazioni ecclesiastiche'', Massari, 2001. ISBN 8845701654 * Karlheinz Deschner ''Anticatechismo. Duecento ragioni contro le Chiese e a favore del mondo'', Massari, 2002. ISBN 8845701719 * Susan Zuccotti ''Proprio sotto le sue finestre. Il Vaticano e l’olocausto in Italia'', Milano, Mondadori [[2002]]. ISBN 8842498106 * Maria Bocci. ''Agostino Gemelli Rettore francescano / chiesa-regime-democrazia''. [[Brescia]], Morcelliana [[2003]]. ISBN 8837219172 * Karlheinz Deschner ''Opus diaboli'', [[LiberLibri]], 2003. ISBN 8885140343 * Daniel Jonah Goldhagen. ''Una questione morale. La chiesa cattolica e l’olocausto''. [[Milano]], Mondadori [[2003]]. ISBN 8804512539 *{{en}} Francis Aloysius Sullivan. ''Creative Fidelity: Weighing and Interpreting Documents of the Magisterium''. [[Eugene]]: Wipf & Stock Publishers [[2003]]. ISBN 1592442080 * Franco Cardini, Marina Montesano. ''La lunga storia dell’inquisizione. Luci e ombre della “leggenda nera”''. [[Roma]], Città Nuova Editrice [[2005]]. ISBN 8831103385 * Franco Cuomo. ''I Dieci. Chi erano gli scienziati italiani che firmarono il manifesto della razza''. Milano, Baldini&Castoldi-Dalai [[2005]]. ISBN 8884908256 * Monografia «Fascismo», ''Focus Storia'', n° 3/2005 (estate). * Vittorio Frajese. ''Nascita dell’Indice. La censura ecclesiastica dal Rinascimento alla Controriforma''. [[Brescia]], Morcelliana [[2006]]. ISBN 883722091X * Piergiorgio Odifreddi. ''Perché non possiamo essere cristiani (e meno che mai cattolici)''. [[Milano]], Longanesi [[2007]]. ISBN 8830424277 * Karlheinz Deschner ''Sopra di noi... niente. Per un cielo senza dèi e per un mondo senza preti'', Ariele, 2008. ISBN 8886480814 * Umberto Folena, ''La vera questua''. Analisi critica di un'inchiesta giornalistica,2008, Avvenire Nuova Editoriale Italiana, Milano, id=ISBN 9771120602306 * Curzio Maltese. ''La questua - Quanto costa la Chiesa agli italiani''. Feltrinelli, 2008. ISBN 880717149X * Karlheinz Deschner ''La politica dei papi nel XX sec. Vol. 1: Da Leone XIII 1878 fino a Pio XI 1939'', Ariele, 2009. ISBN 8886480849 * Karlheinz Deschner ''La politica dei papi nel XX sec. Vol. 2: Da Pio XII 1939 fino a Giovanni Paolo II 1991'', Ariele, 2011. ISBN 8886480857 *Il libro nero dell'inquisizione. La ricostruzione dei grandi processi, Benazzi Natale - D'Amico Matteo, Piemme. == Vidu ankaŭ == * [[Kontraŭpapismo]] * [[kontraŭklerikalismo]] * [[UAAR]] [http://www.uaar.it/] [http://2.andreatornielli.it/?p=164] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150420063337/http://2.andreatornielli.it/?p=164 |date=2015-04-20 }} == Eksteraj ligiloj == === Pordefendaj fontoj === *[http://www.kattoliko.it/leggendanera «Contro la leggenda nera»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060126234646/http://www.kattoliko.it/Leggendanera/ |date=2006-01-26 }}, da ''Kattoliko.it'' *[http://www.paginecattoliche.it/modules.php?name=News&new_topic=3 «Pagine cattoliche: Apologetica»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060509025350/http://www.paginecattoliche.it/modules.php?name=News&new_topic=3 |date=2006-05-09 }}, da ''Paginecattoliche.it'' *[http://www.totustuus.biz/users/altrastoria «Altra Storia»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060526102022/http://www.totustuus.biz/users/altrastoria/ |date=2006-05-26 }}, da ''TotusTuus.it'' *[http://www.avvenireonline.it/shared/laveraquestua/la%20vera%20questua.pdf «La vera questua - Analisi critica di un'inchiesta giornalistica»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081221050836/http://www.avvenireonline.it/shared/laveraquestua/la%20vera%20questua.pdf |date=2008-12-21 }} di [[Umberto Folena]], da ''Avvenire.it'' (v. paĝ. 41) * Natale Benazzi – Matteo D’amino, Il libro nero dell’inquisizione, L ricostruzione dei grandi processi, Iemme, 1999 * Michael Hesemann, Contro la Chiesa, Miti, leggende e bugie, San Paolo, 2009. ISBN 978-88-215-6383-6 === Kontraŭdefendaj fontoj === *[http://www.womenpriests.org/it/default.asp «L'ordinazione delle donne nella Chiesa cattolica»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051109011834/http://www.womenpriests.org/it/default.asp |date=2005-11-09 }}, richiesta di parte cattolica per l’ordinazione di sacerdoti donne, da ''WomenPriests.org'' *{{en}} [http://www.bishop-accountability.org «Bishop Accountability»], sito che documenta il problema degli abusi sessuali nella Chiesa cattolica. * [[Franca Rame]]. [http://www.francarame.it/?q=node/370 «L’acqua battesimale è gratis!»], da ''FrancaRame.it'', [[21-a de majo]] [[2007]] * [[Hans Küng]]. [http://www.corriere.it/Primo_Piano/Documento/2005/03_Marzo/26/index_kung.shtml «Wojtyła, il Papa che ha fallito»], dal ''Corriere della Sera'', [[26-a marto]] [[2005]]. Critica dottrinaria e pastorale proveniente da un noto teologo cattolico. [[Kategorio:Kritiko de la Katolika Eklezio| ]] mvazqrq4dahde40p1l7msfhonqn8uio Tekstoj de malbeno 0 383468 9419027 6703299 2026-07-02T18:34:53Z Sj1mor 12103 9419027 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Aechtungstext2.jpg|eta|Tekstoj de malbeno sur rompitaj vitreroj, ĉe la fino de la ''Mezregno''. Nekonata origino ]] '''Tekstoj de malbeno''' estas difinitaj esprimoj, opiniataj magiaj, adresataj kontraŭ malamikoj aŭ ĝenerale proksimuloj juĝataj danĝeraj. Tiujn tekstojn oni skribis ĝenerale sur vitreroj aŭ [[Ostrakon|argileroj]], kies fragmentojn oni situigis ĉe tombejoj kaj en porritaj lokoj. Ili similas, almenaŭ en la efikoj, la proskribaj listoj. Tiu praktiko floris ĉe diversaj kulturoj; sed la plej konata estas tiu [[Antikva Egiptio|egipta]], kiu plisvarmadis en epokoj de konfliktoj kun la aziaj najbaraj landoj. <ref>Edwards, Gadd, and Hammond (1971), p.508</ref> Tiuj tekstoj foje estis laŭte legataj en [[Ceremonia magio|ceremoniaj magiaj]] kuntekstoj; foje ili similas al preĝoj, en kiu estas malpli evidenta la aŭtomatecon de la malbeno. Ĝuste rilate Egiption esploristoj elfosis, en la [[19-a jarcento]] tri grupojn de malbenaj tekstoj, dateblaj en la epoko de la 12-a dinastio, el kiuj eblas koni historiajn eventojn de la rilatoj de Egiptoj kun Azianoj en la 2-a kaj 19-a, kaj 18-a jarcentoj. La unua publikigaĵo de tiaj tekstoj de malbeno (dirita “tekstoj de Berlino"), gravuritaj sur ceramiko, estis aranĝita de [[Kurt Heinrich Sethe |Kurt Sethe]] en [[1926]]: ili entenas ĉirkaŭ 20 ladnomojn de [[Kanaano]] kaj [[Fenicio]], kaj la nomojn de ĉirkaŭ 30 ĉefoj de tiuj popoloj. En kelkaj el ili oni legas citaĵon, unuafojon eble, de la urbo [[Jerusalemo]]. <ref> David Noel Freedman, Eerdmans Dictionary, [http://books.google.com/books?id=P9sYIRXZZ2MC] </ref> [[Georges Posener]] (dua publikigaĵo, dirita “tekstoj de Bruselo”) aldonis alian similajn tekstojn (1957); trian grupon aperigis [[Yvan Koenig]] en [[1990]] (dirita “Mirgissaj tekstoj”). Spuro de pormalbenaj tekstoj (preĝoj) troviĝas ankaŭ en la [[Biblio]], kvankam nedisemitaj ekstere de la libraj dokumentoj. Vidu la psalmon 136/137, 8-9: "''Ho ruiniĝema filino de Babel!'' Bone estos al tiu, Kiu repagos al vi por la faro, kiun vi faris al ni. Bone estos al tiu, Kiu prenos kaj frakasos viajn infanojn sur la ŝtono". [[Dosiero:Aechtungstext.jpg|eta|Tekstoj de malbeno, Meza Regno, Origine [[Sakkara]]]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Georges Posener, ’’Princes et pays d'Asie et de Nubie. Textes hiératiques sur des figurines d'envoûtement du Moyen Empire’’, Bruxelles, 1940 * Nicolás Grimal, ‘’A history of ancient Egypt’’, [http://books.google.com/books?id=GzTiXt49I0YC], Wiley-Blackwell, isbn=9780631193968 * Thomas L. Thompson, ‘’The historicity of the patriarchal narratives: the quest for the historical Abraham’’, [[url=http://books.google.com/books?id=lwrzapZYqFAC&pg=PA106]], Continuum International Publishing Group, isbn=9781563383892 == Vidu ankaŭ == * [[Antipatrido]] * ''[[Damnatio memoriae]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://repositories.cdlib.org/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=nelc/uee Execration Ritual] <!--Bon PDF, contient un exposé et une bibliographie très correct. A intégrer dans l'article--> * [http://www.ancient-egypt.org/index.html Egyptian Execration Texts] * [http://books.google.com/books?id=AMtoyNxWw0UC&pg=PA144&lpg=PA144 The Land of the Bible], Yohanan Aharoni, Anson F. Rainey [[Kategorio:Egiptio]] [[Kategorio:Religio]] [[Kategorio:Magiaj tekstoj]] qva38tcqujnta6oaxsft06y0em9jr1r Stufaĵo 0 395831 9419006 9106821 2026-07-02T18:25:03Z Sj1mor 12103 9419006 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Beef Stew!.jpg|eta|250ra|Stufaĵo]] '''Stufaĵo''' estas mikspota manĝaĵo longe kuirata por moligi malmolajn ingrediencojn kaj kunmiksi la gustojn. Tradicie stufaĵo konsistas el ledecaj pecoj da [[viando]]/[[fiŝaĵo]] aŭ [[legomo]]j kiuj bezonas longan kuiradon. Nuntempe la longa kuirtempo ofte estas mallongigata per la uzo de [[premkuirilo]]. La gusto de stufaĵo fariĝas pli intensa se la manĝaĵo estas preparita jam unu tagon antaŭ la manĝado. {{Projektoj|ReVo=stuf.0ajxo}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Stufaĵoj| ]] 1d26dc8jnwwhr6p0hh28wepae1dm5mn Kategorioj de la manuskriptoj de la Nova Testamento 0 398776 9419249 9329422 2026-07-03T01:10:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419249 wikitext text/x-wiki La '''kategorioj de la manuskriptoj de la Nova Testamento''' dividas ĉiujn antikvajn greklingvajn manuskriptojn de la [[Nova Testamento]] (papirusojn, [[uncialaj manuskriptoj de la Nova Testamento|uncialajn manuskriptojn]], [[minusklaj manuskriptoj de la Nova Testamento|minusklajn manuskriptojn]], legaĵarojn, pergamenojn), en kvin grupoj, laŭ la rilatoj de ĉiu manuskripto kun la [[teksta tipo]]. Tiu kategoriigo estis enigita en [[1981]] de [[Kurt Aland|Kurt kaj Barbara Aland]] per la verko ''Der Text des Neuen Testaments''. == Kategorioj == '''Kategotio I''':<br /> ĝi grupigas la plej antikvajn kaj sedifektajn manuskriptojn: papirusoj kaj uncialaj manuskriptoj ĝis la [[4-a jarcento]] kaj la manuskriptoj de [[aleksandria teksta tipo]], La manuskriptoj de tiu kategorio elstaras pro la facile solvendaj tekstaj problemoj kaj estas konsiderataj fidela reprodukto de la aŭtografoj. '''Kategorio II''':<br /> temas pri ìmanuskriptoj simila al tiuj de la kategorio I, kiuj plenumas gravan rolon en la rekonstruo de la aŭtografoj; sed kutime entenas eksterajn influoajn, similajn al tiuj inkluzivitaj en [[bizanca teksta tipo]]. La egiptaj manuskriptoj enkadrigas en tiu kategorio. '''Kategorio III''':<br /> tiu kategorio inkluzivas manuskriptojn sufiĉe gravajn por la studo de la historio de la tekstaj tradicioj, sed ne sufiĉe por la rekonstruo de la origina teksto: kutime ili entenas sendependajn lecionojn, prezentas tekstajn familiojn eklektikajn aŭ ĉiukaze miksitaj kun karaktroj apartaj; la [[familio 1]] kaj la [[familio 2]] kaj la [[familio 13]] estas ekzemploj de familioj de manuskriptoj falantaj enen de tiu kategorio. '''Kategorio IV''':<br /> ĝi kuntiras manuskriptojn kiuj imitas aŭ dependas de la [[Manuskripto Beza]] (D) kaj apartenas al la tipo [[okcidenta teksta tipo]]. '''Kategotio V''':<br /> ĝi inkluzivas manuskriptojn de la [[teksta bizanca tipo]] aŭ precipe de bizanca tipo. == Listigo de la grekaj manuskriptoj laŭkategorie kaj laŭjarcente == [[Dosiero:Papyrus 37 - verso.jpg|eta|dekstra|[[Verso (paĝo)|Verso]] du Papiruso 37]] {| class="wikitable" ! !! I !! II !! III !! IV !! V |- ! 150 | [[Papiruso P52|<math>\mathfrak{P}</math><sup>52</sup>]], [[Papiruso 90|<math>\mathfrak{P}</math><sup>90</sup>]], [[Papiruso 104|<math>\mathfrak{P}</math><sup>104</sup>]] || || || || |- ! 200 | [[Papiruso 32|<math>\mathfrak{P}</math><sup>32</sup>]], [[Papiruso 46|<math>\mathfrak{P}</math><sup>46</sup>]], [[Papiruso Magdalen|<math>\mathfrak{P}</math><sup>64/67</sup>]], [[Papiro 66|<math>\mathfrak{P}</math><sup>66</sup>]], [[Papiro 77|<math>\mathfrak{P}</math><sup>77</sup>]], [[Uncialo 0189|0189]] || || || || |- ! 250 | [[Papiruso 1|<math>\mathfrak{P}</math><sup>1</sup>]], [[Papiruso 4|<math>\mathfrak{P}</math><sup>4</sup>]], [[Papiruso 5|<math>\mathfrak{P}</math><sup>5</sup>]], [[Papiruso 9|<math>\mathfrak{P}</math><sup>9</sup>]], [[Papiruso 12|<math>\mathfrak{P}</math><sup>12</sup>]], [[Papiruso 15|<math>\mathfrak{P}</math><sup>15</sup>]], [[Papiruso 20|<math>\mathfrak{P}</math><sup>20</sup>]], [[Papiruso 22|<math>\mathfrak{P}</math><sup>22</sup>]], [[Papiruso 23|<math>\mathfrak{P}</math><sup>23</sup>]], [[Papiruso 27|<math>\mathfrak{P}</math><sup>27</sup>]], [[Papiruso 28|<math>\mathfrak{P}</math><sup>28</sup>]], [[Papiruso 29|<math>\mathfrak{P}</math><sup>29</sup>]], [[Papiruso 30|<math>\mathfrak{P}</math><sup>30</sup>]], [[Papiruso 39|<math>\mathfrak{P}</math><sup>39</sup>]], [[Papiruso 40|<math>\mathfrak{P}</math><sup>40</sup>]], [[Papiruso 45|<math>\mathfrak{P}</math><sup>45</sup>]], [[Papiruso 47|<math>\mathfrak{P}</math><sup>47</sup>]], [[Papiruso 49|<math>\mathfrak{P}</math><sup>49</sup>]], [[Papiruso 53|<math>\mathfrak{P}</math><sup>53</sup>]], [[Papiruso 65|<math>\mathfrak{P}</math><sup>65</sup>]], [[Papiruso 70|<math>\mathfrak{P}</math><sup>70</sup>]], [[Papiruso 75|<math>\mathfrak{P}</math><sup>75</sup>]], [[Papiruso 80|<math>\mathfrak{P}</math><sup>80</sup>]], [[Papiruso 87|<math>\mathfrak{P}</math><sup>87</sup>]], [[Uncialo 0220|0220]]|| || [[Uncialo 0212|0212]] || [[Papiruso 48|<math>\mathfrak{P}</math><sup>48</sup>]], [[Papiruso 69|<math>\mathfrak{P}</math><sup>69</sup>]] || |- ! 300 | [[Papiruso 13|<math>\mathfrak{P}</math><sup>13</sup>]], [[Papiruso 16|<math>\mathfrak{P}</math><sup>16</sup>]], [[Papiruso 18|<math>\mathfrak{P}</math><sup>18</sup>]], [[Papiruso 37|<math>\mathfrak{P}</math><sup>37</sup>]], [[Papiruso 72|<math>\mathfrak{P}</math><sup>72</sup>]], [[Papiruso 78|<math>\mathfrak{P}</math><sup>78</sup>]], [[Uncialo 0162|0162]], [[Papiruso 115|<math>\mathfrak{P}</math><sup>115</sup>]] || || || [[Papiruso 38|<math>\mathfrak{P}</math><sup>38</sup>]], [[Uncialo 0171|0171]] || |- ! 350 | [[Papiruso 10|<math>\mathfrak{P}</math><sup>10</sup>]], [[Papiruso 24|<math>\mathfrak{P}</math><sup>24</sup>]], [[Papiruso 35|<math>\mathfrak{P}</math><sup>35</sup>]], [[Codex Sinaiticus|01]], [[Codex Vaticanus|03]] || [[Papiruso 6|<math>\mathfrak{P}</math><sup>6</sup>]], [[Papiruso 8|<math>\mathfrak{P}</math><sup>8</sup>]], [[Papiruso 17|<math>\mathfrak{P}</math><sup>17</sup>]], [[Papiruso 62|<math>\mathfrak{P}</math><sup>62</sup>]], [[Papiruso 71|<math>\mathfrak{P}</math><sup>71</sup>]], [[Papiruso 81|<math>\mathfrak{P}</math><sup>81</sup>]], [[Papiruso 86|<math>\mathfrak{P}</math><sup>86</sup>]], [[Uncialo 0185|0185]]|| [[Papiruso 88|<math>\mathfrak{P}</math><sup>88</sup>]], [[Uncialo 058|058]]?, [[Uncialo 0169|0169]], [[Uncialo 0188|0188]], [[Uncialo 0206|0206]], [[Uncialo 0207|0207]], [[Uncialo 0221|0221]], [[Uncialo 0228|0228]], [[Uncialo 0231|0231]], [[Uncialo 0242|0242]] || || |- ! 400 | [[Uncialo 057|057]] || [[Papiruso 19|<math>\mathfrak{P}</math><sup>19</sup>]], [[Papiruso 51|<math>\mathfrak{P}</math><sup>51</sup>]], [[Papiruso 57|<math>\mathfrak{P}</math><sup>57</sup>]], [[Papiruso 82|<math>\mathfrak{P}</math><sup>82</sup>]], [[Papiruso 85|<math>\mathfrak{P}</math><sup>85</sup>]], [[Uncialo 0181|0181]], [[Uncialo 0270|0270]] || [[Papiruso 21|<math>\mathfrak{P}</math><sup>21</sup>]], [[Papiruso 50|<math>\mathfrak{P}</math><sup>50</sup>]], [[Uncialo 059|059]], [[Uncialo 0160|0160]], [[Uncialo 0176|0176]], [[Uncialo 0214|0214]], [[Uncialo 0219|0219]] || || |- ! 450 | [[Codex Alexandrinus|02]] (krom evangelioj), [[Uncialo 0254|0254]] || [[Papiruso 14|<math>\mathfrak{P}</math><sup>14</sup>]], [[Codex Ephraemi Rescriptus|04]], [[Codex Freerianus|016]], [[Codex Borgianus|029]], [[Codex Vaticanus 2061|048]], [[Uncialo 077|077]], [[Uncialo 0172|0172]], [[Uncialo 0173|0173]], [[Uncialo 0175|0175]], [[Uncialo 0201|0201]], [[Uncialo 0240|0240]], [[Uncialo 0244|0244]], [[Uncialo 0274|0274]] || [[Codex Alexandrinus|02]] (evangelioj), [[Codex Washingtonianus|032]], [[Uncialo 062|062]], [[Uncialo 068|068]], [[Uncialo 069|069]], [[Uncialo 0163|0163]], [[Uncialo 0165|0165]] (?), [[Uncialo 0166|0166]], [[Uncialo 0182|0182]], [[Uncialo 0216|0216]], [[Uncialo 0217|0217]], [[Uncialo 0218|0218]], [[Uncialo 0226|0226]], [[Uncialo 0227|0227]], [[Uncialo 0236|0236]], [[Uncialo 0252|0252]], [[Uncialo 0261|0261]] || [[Codex Bezae|05]] || [[Codex Guelferbytanus B|026]], [[Uncialo 061|061]] |- ! 500 | || [[Papiruso 56|<math>\mathfrak{P}</math><sup>56</sup>]], [[Uncialo 071|071]], [[Uncialo 076|076]], [[Uncialo 088|088]], [[Uncialo 0232|0232]], [[Uncialo 0247|0247]] || [[Papiruso 54|<math>\mathfrak{P}</math><sup>54</sup>]], [[Papiruso 63|<math>\mathfrak{P}</math><sup>63</sup>]], [[Uncialo 072|072]], [[Uncialo 0170|0170]], [[Uncialo 0186|0186]], [[Uncialo 0213|0213]] || || |- ! 550 | || [[Papiruso 33|<math>\mathfrak{P}</math><sup>33+58</sup>]], [[Kodekso klaromontana|06]], [[Codex Laudianus|08]], [[Uncialo 073|073]], [[Uncialo 081|081]], [[Uncialo 085|085]], [[Uncialo 087|087]], [[Uncialo 089|089]], [[Uncialo 091|091]], [[Uncialo 093|093]] (1-a Petro), [[Uncialo 094|094]], [[Uncialo 0184|0184]], [[Uncialo 0223|0223]], [[Uncialo 0225|0225]], [[Uncialo 0245|0245]] || [[Papiruso 2|<math>\mathfrak{P}</math><sup>2</sup>]], [[Papiruso 36|<math>\mathfrak{P}</math><sup>36</sup>]], [[Papiruso 76|<math>\mathfrak{P}</math><sup>76</sup>]], [[Papiruso 83|<math>\mathfrak{P}</math><sup>83</sup>]], [[Papiruso 84|<math>\mathfrak{P}</math><sup>84</sup>]], [[Kodekso klaromontana|06]], [[Codex Coislinianus|015]], [[Codex Dublinensis|035]], [[Codex Zacynthius|040]], [[Uncialo 060|060]], [[Uncialo 066|066]], [[Uncialo 067|067]], [[Uncialo 070|070]], [[Uncialo 078|078]], [[Uncialo 079|079]], [[Uncialo 082|082]], [[Uncialo 086|086]], [[Uncialo 0143|0143]], [[Uncialo 0147|0147]], [[Uncialo 0159|0159]], [[Uncialo 0187|0187]], [[Uncialo 0198|0198]], [[Uncialo 0208|0208]], [[Uncialo 0222|0222]], [[Uncialo 0237|0237]], [[Uncialo 0241|0241]], [[Uncialo 0251|0251]], [[Uncialo 0260|0260]], [[Uncialo 0266|0266]] || || [[Codex Petropolitanus Purpureus|022]], [[Codex Sinopensis|023]], [[Codex Guelferbytanus A|024]], [[Codex Nitriensis|027]], [[Codex Purpureus Rossanensis|042]], [[Codex Beratinus|043]], [[Uncialo 064|064]], [[Uncialo 065|065]], [[Uncialo 093|093]] (Agoj), [[Uncialo 0246|0246]], [[Uncialo 0253|0253]], [[Uncialo 0265|0265]]? |- ! 600 | [[Papiruso 26|<math>\mathfrak{P}</math><sup>26</sup>]] || [[Papiruso 43|<math>\mathfrak{P}</math><sup>43</sup>]], [[Papiruso 44|<math>\mathfrak{P}</math><sup>44</sup>]], [[Papiruso 55|<math>\mathfrak{P}</math><sup>55</sup>]], [[Uncialo 083|083]] || [[Papiruso 3|<math>\mathfrak{P}</math><sup>3</sup>]], [[Uncialo 0164|0164]], [[Uncialo 0199|0199]] || |- ! 650 | [[Papiruso 74|<math>\mathfrak{P}</math><sup>74</sup>]], [[Uncialo 098|098]] || [[Papiruso 11|<math>\mathfrak{P}</math><sup>11</sup>]], [[Papiro 31|<math>\mathfrak{P}</math><sup>31</sup>]], [[Papiruso 34|<math>\mathfrak{P}</math><sup>34</sup>]], [[Papiruso 79|<math>\mathfrak{P}</math><sup>79</sup>]], [[Uncialo 0102|0102]], [[Uncialo 0108|0108]], [[Uncialo 0111|0111]], [[Uncialo 0204|0204]], [[Uncialo 0275|0275]] || [[Papiruso 59|<math>\mathfrak{P}</math><sup>59</sup>]], [[Papiruso 68|<math>\mathfrak{P}</math><sup>68</sup>]], [[Uncialo 096|096]], [[Uncialo 097|097]], [[Uncialo 099|099]], [[Uncialo 0106|0106]], [[Uncialo 0107|0107]], [[Uncialo 0109|0109]], [[Uncialo 0145|0145]], [[Uncialo 0167|0167]], [[Uncialo 0183|0183]], [[Uncialo 0200|0200]], [[Uncialo 0209|0209]], [[Uncialo 0210|0210]], [[Uncialo 0239|0239]], [[Uncialo 0259|0259]], [[Uncialo 0262|0262]] || || [[Papiruso 73|<math>\mathfrak{P}</math><sup>73</sup>]], [[Uncialo 0103|0103]], [[Uncialo 0104|0104]], [[Uncialo 0211|0211]] |- ! 700 | || [[Papiruso 42|<math>\mathfrak{P}</math><sup>42</sup>]], [[Papiuso 61|<math>\mathfrak{P}</math><sup>61</sup>]], || [[Papiruso 60|<math>\mathfrak{P}</math><sup>60</sup>]] || || |- !750 | || [[Codex Regius|019]], [[Uncialo 0101|0101]], [[Uncialo 0114|0114]], [[Uncialo 0156|0156]], [[Uncialo 0205|0205]], [[Uncialo 0234|0234]] || [[Papiruso 41|<math>\mathfrak{P}</math><sup>41</sup>]], [[Uncialo 095|095]], [[Uncialo 0126|0126]], [[Uncialo 0127|0127]], [[Uncialo 0146|0146]], [[Uncialo 0148|0148]], [[Uncialo 0161|0161]], [[Uncialo 0229|0229]], [[Uncialo 0233|0233]], [[Uncialo 0238|0238]], [[Uncialo 0250|0250]], [[Uncialo 0256|0256]] || || [[Codex Basilensis|07]], [[Uncialo 047|047]], [[Uncialo 054|054]]?, [[Uncialo 0116|0116]], [[Uncialo 0134|0134]] |- !800 | || [[Codex Athous Lavrentis|044]] (katolika epistoloj) || [[Codex Athous Lavrentis|044]] (krom katolikaj epistoloj) || || |- !850 | [[Minusklo 33|33]] (krom evangelioj) || [[Codex Augiensis|010]], [[Codex Koridethi|038]], [[Uncialo 0155|0155]], [[Uncialo 0271|0271]], [[Minusklo 33|33]] (evangelioj), [[Minusklo 892|892]], [[Minusklo 2464|2464]] || [[Codex Boernerianus|012]], [[Codex Porphyrianus|025]] (krom Agoj kaj Apokalipso), [[Codex Sangallensis 48|037]], [[Uncialo 050|050]], [[Uncialo 0122|0122]], [[Uncialo 0128|0128]], [[Uncialo 0130|0130]], [[Uncialo 0131|0131]], [[Uncialo 0132|0132]], [[Uncialo 0150|0150]], [[Uncialo 0269|0269]], [[Minusklo 565|565]] || || [[Codex Boreelianus|09]], [[Codex Seidelianus I|011]], [[Codex Seidelianus II|013]], [[Codex Mutinensis|014]], [[Codex Cyprius|017]], [[Codex Mosquensis I|018]], [[Codex Angelicus|020]], [[Codex Campianus|021]], [[Codex Porphyrianus|025]] (Agoj, Apokalipso), [[Codex Nanianus|030]], [[Codex Mosquensis II|031]], [[Codex Macedoniensis|034]], [[Codex Tischendorfianus III|039]], [[Codex Petropolitanus (Nova Testamento)|041]], [[Codex Athous Dionysius|045]], [[Uncialo 049|049]], [[Uncialo 053|053]]?, [[Uncialo 063|063]], [[Uncialo 0120|0120]], [[Uncialo 0133|0133]], [[Uncialo 0135|0135]], [[Uncialo 0136|0136]]?, [[Uncialo 0151|0151]], [[Uncialo 0197|0197]], [[Uncialo 0248|0248]], [[Uncialo 0255|0255]], [[Uncialo 0257|0257]], [[Uncialo 0272|0272]], [[Uncialo 0273|0273]]?, [[Uspenski vangeli|461]] |- !900 | || 1841 || [[Uncialo 0115|0115]], [[Minusklo 1424|1424]] (Marko) || || [[Minusklo 1424|1424]] (krom Marko), 1841 |- !950 | [[Minusklo 1739|1739]] || [[Uncialo 0177|0177]], [[Uncialo 0243|0243]]?, [[Minusklo 1739|1739]], 1891, 2329 || [[Uncialo 051|051]], [[Uncialo 075|075]], [[Uncialo 0105|0105]], [[Uncialo 0121a|0121a]], [[Uncialo 0121b|0121b]], [[Uncialo 0140|0140]], [[Uncialo 0141|0141]], [[Uncialo 0249|0249]], [[Minusklo 307|307]], 1582, 1836, 1845, 1874, 1875, 1912, 2110, 2193, 2351 || || [[Codex Vaticanus 354|028]], [[Codex Monacensis|033]], [[Codex Tischendorfianus IV|036]], [[Codex Vaticanus 2066|046]], [[Uncialo 052|052]], [[Uncialo 056|056]], [[Uncialo 0142|0142]], 1874, 1891 |- !1050 | 1175, 1243, [[Minusklo 2344|2344]] || [[Minusklo 81|81]], [[Minusklo 323|323]], 945, 1006, 1854, 1962, 2298 || [[Minusklo 28|28]], [[Minuscolo 104|104]], [[Minusklo 181|181]], [[Minusklo 323|323]], [[Minusklo 398|398]], [[Minusklo 424|424]], [[Minusklo 431|431]], [[Minusklo 436|436]], [[Minusklo 451|451]], [[Minusklo 459|459]], 623, [[Minusklo 700|700]], 788, 1243, 1448, 1505, 1838, 1846, 1908, 2138, 2147, 2298, 2344, 2596? || || [[Minusklo 103|103]], [[Minusklo 104|104]], [[Minusklo 181|181]], [[Minusklo 398|398]], [[Minusklo 431|431]], [[Minusklo 451|451]], [[Minusklo 459|459]], 945, 1006, 1448, 1505, 1846, 1854, 2138, 2147, 2298 |- !1100 | || [[Minusklo 256|256]], 1735 || 1735, 1910 || || [[Minusklo 256|256]] |- !1150 | [[Minusklo 1241|1241]] || [[Minusklo 36|36]], 610, 1611, 2050, 2127 || [[Minusklo 1|1]] (evangelioj), [[Minusklo 36|36]], [[Minusklo 88|88]], [[Minusklo 94|94]]?, [[Minusklo 157|157]], [[Minusklo 326|326]], [[Minusklo 330|330]], [[Minusklo 346|346]], [[Minusklo 378|378]], 543, 826, 828, 917, 983, 1071, 1241, 1319, 1359, 1542b, 1611, 1718, 1942, 2030, 2412, 2541, 2744 || || [[Minusklo 1|1]] (krom evangelioj), [[Minusklo 180|180]], [[Minusklo 189|189]], [[Minusklo 330|330]], [[Minusklo 378|378]], 610, 911, 917, 1010, 1241, 1319, 1359, 1542b?, 2127, 2541 |- !1200 | || || 1573 || || 1573 |- !1250 | [[Minusklo 2053|2053]], [[Minusklo 2062|2062]] || [[Minusklo 442|442]], [[Minusklo 579|579]], 1292, 1852 || [[Minusklo 6|6]] (Katolikaj Epistoloj, Paŭlo), [[Minusklo 13|13]], [[Minusklo 94|94]], [[Minusklo 180|180]], [[Minusklo 206|206]], [[Minusklo 218|218]] (Epistoloj), [[Minusklo 263|263]], [[Minusklo 365|365]], [[Minusklo 441|441]], 614, 720, 915, 1398, 1563, 1641, 1852, 2374, 2492, 2516, 2542, 2718? || || [[Minusklo 6|6]] (Evangelio, Agoj), [[Minusklo 94|94]]?, [[Minusklo 180|180]], [[Minusklo 206|206]], [[Minusklo 218|218]] (krom Epistoloj), [[Minuscolo 263|263]], [[Minusklo 365|365]], 597, 720, 1251?, 1292, 1398, 1642, 1852, 2374, 2400, 2492?, 2516 |- !1300 | || || 1342 || || |- !1350 | [[Minusklo 2427|2427]] || 1067, 1409, 1506, 1881 || [[Minusklo 5|5]], [[Minusklo 209|209]], [[Minusklo 254|254]], [[Minusklo 429|429]] (Paŭlo), [[Minusklo 453|453]], 621, 629, 630, 1523, 1534, 1678?, 1842, 1877, 2005, 2197, 2200, 2377 || || [[Minusklo 5|5]]?, [[Minusklo 189|189]], [[Minusklo 209|209]], [[Minusklo 254|254]], [[Minusklo 429|429]] (Paŭlo), 1067, 1409, 1506, 1523, 1524, 1877, 2200 |- !1400 | || || 2495 || || |- !1450 | || [[Minusklo 322|322]] || [[Minusklo 69|69]], [[Minusklo 205|205]], [[Minusklo 322|322]], [[Minusklo 467|467]], 642, 1751, 1844, 1959, 2523, 2652 || || [[Minusklo 69|69]], [[Minusklo 181|181]], [[Minusklo 205|205]], [[Minusklo 429|429]] (Apokapipso), [[Minusklo 467|467]], 642, 886, 2523, 2623, 2652? |- !1500 | || || [[Minusklo 61|61]] (Epistoloj, Apokalipso), 522, 918, 1704, 1884 || || [[Minusklo 61|61]] (Evangelioj, Agoj), 522, 918, 1704 |- !1550- | || || 849, 2544 (Paŭlo) || || 2544 (krom Paŭlo) |} == Kritikoj al tiu ĉi sistemo de kategoriigo == Tiu maniero kategoriigi la manuskriptojn de la Nova Testamento preferas la tekstan aleksandrian tipon, forapartigante la tekstan okcidentan tipon en la Kategorio IV rilate Evangeliojn kaj en la Kategorioj II/III rilate la Paŭlan Epistolojn; iuj fakuloj, tamen, opinias ke almenaŭ kelkaj minusklaj manuskriptoj kaj okcidentaj tekstoj estas pli proksimaj al la originaloj tiom kiom la manuskriptoj de la kategorio I. Iuj manuskriptoj estis klasitaj ne laŭ la reala valoro. Ekzemple, [[Uncialo 055]] estas malpli valora pro tio ke ĝi estas komentario; [[Papiruso 7|<math>\mathfrak{P}</math><sup>7</sup>]], [[Papiruso 89|<math>\mathfrak{P}</math><sup>89</sup>]], [[Papiruso 121|<math>\mathfrak{P}</math><sup>121</sup>]], [[Uncialo 080]], [[Uncialo 0100]], [[Uncialo 0118]], [[Uncialo 0174|0174]], [[Uncialo 0230|0230]], [[Uncialo 0263|0263]], [[Uncialo 0264|0264]], [[Uncialo 0267|0267]], [[Uncialo 0268|0268]] estas tro mallongaj por meriti klasadon; [[Uncialo 0144]] kaj [[Uncialo 0196|0196]] ne estas efike alireblaj; [[Papiruso 25|<math>\mathfrak{P}</math><sup>25</sup>]] male estas forigita pro ĝia [[Diatessaron|diatessarona harmonio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Manuskripto]] * [[Listo de la papirusoj de la Nova Testamento]] * [[Uncialaj manuskriptoj de la Nova Testamento]] * [[Minusklaj manuskriptoj de la Nova Testamento]] * [[Legaĵaroj de la Nova Testamento]] * [[Listo de la variantoj de la Nova Testamento]] == Aliaj projektoj == * [http://epo.wikitrans.net/List_of_New_Testament_papyri] Wiki Trans * [http://it.cathopedia.org/wiki/Categorie_dei_manoscritti_del_Nuovo_Testamento]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Cathopedia == Bibliografio == * [[Kurt Aland|Aland, Kurt]] kaj Aland, Barbara. ''The text of the New Testament: an introduction to the critical editions and to the theory and practice of modern textual criticism''. Seconda edizione rivista. Tradotta da Erroll F Rhodes. Grand Rapids, Michigan: William B Eerdmans Publishing Company, 1995. ISBN 0-8028-4098-1. * [[David Ewert|Ewert, David]]. ''From Ancient Tablets to Modern Translations: A General Introduction to the Bible''. Grand Rapids, Michigan: The Zondervan Corporation, 1983. ISBN 0-310-45730-0 [[Kategorio:Tekstaj tipoj de la Nova Testamento]] [[Kategorio:Nova Testamento]] kf3g54hh8v5nboa0x517guxm22tz1ls Kastelo de Monmouth 0 399863 9419209 9009791 2026-07-02T22:46:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419209 wikitext text/x-wiki {{Informkesto monumento | nomo= Kastelo de Monmouth | originala nomo= Monmouth Castle | bildo= Monmouth Castle - geograph.org.uk - 1373622.jpg | latitudo = 51.8125 | longitudo = -2.7167 | regiono-ISO= GB | situo sur mapo = Monmouth (Kimrio) | zomo = 17 | lando= Britio | regiono= [[Kimrio]] | komunumo= [[Monmouth (Kimrio)|Monmouth]] | tipo= Kastelo | stilo= | dato de konstruo= Ekde [[1067]] | alteco= | arkitekto= | klaso= Grado I | situo sur mapo2 = Kimrio }} La '''Kastelo de Monmouth''' ({{lang-en|Monmouth Castle}}) estas [[kastelo]] en la urbo de [[Monmouth (Kimrio)|Monmouth]], ĉefurbo de [[Monmouthshire]], sud-orienta [[Kimrio]]. Ĝi estas konstruaĵo listigita Grado I.<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Monmouth Castle, Monmouth|url=http://www.britishlistedbuildings.co.uk/wa-2216-monmouth-castle-monmouth|publisher=British Listed Buildings}}</ref> La Kastelo de Monmouth situas proksime al la centro de Monmouth sur monteto superrigardanta la [[Rivero Monnow|Riveron Monnow]], malantaŭ butikoj kaj la ĉefaj skvaro kaj stratoj. Iam grava landlima kastelo, kaj naskiĝloko de [[Henriko la 5-a (Anglio)|Henriko la 5-a]], ĝi staris ĝis la [[Angla enlanda milito]] kiam ĝi estis difektita kaj ŝanĝiĝis trifoje de posedantoj antaŭ ol esti detruita por malebligi ke ĝi estu denove fortikigita. Post parta disfalo en 1647, la loko estis reuzita kaj superkonstruita de [[Granda Kasteldomo]], kiu fariĝis la stabejo kaj regimenta muzeo de la "Royal Monmouthshire Royal Engineers". == Galerio == <gallery> Image:Monmouth Castle.jpg|Ruinoj de la Granda Turo Image:Window detail, Great Tower, Monmouth Castle - geograph.org.uk - 867912.jpg|Mezepoka fenestro en la ruinoj de la Granda Turo Image:Reserve Services Memorial Garden - geograph.org.uk - 1373851.jpg|Memoriga Ĝardeno de Rezervaj Servoj Image:Great Castle House, Monmouth, 1959 - geograph.org.uk - 64748.jpg|[[Granda Kasteldomo]] (en 1959) </gallery> {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://cadw.wales.gov.uk/daysout/monmouthcastle/?lang=en Kastelo de Monmouth ĉe Cadw] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120608052148/http://cadw.wales.gov.uk/daysout/monmouthcastle/?lang=en |date=2012-06-08 }} * [http://www.castlewales.com/monmouth.html Monmouth Kastelo de Monmouth ĉe castlewales.com] * [http://www.monmouthcastlemuseum.org.uk/ Retejo de muzeo de Kastelo de Monmouth] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204074210/http://www.monmouthcastlemuseum.org.uk/ |date=2012-02-04 }} {{-}} {{Konstruaĵoj en Monmouth}} [[Kategorio:Monmouthshire]] [[Kategorio:Kasteloj en Kimrio]] [[Kategorio:MonmouthpediA]] ij69okulziuvleq6qjmtszp45ofx5p0 Sarah Vaughan 0 400598 9419412 9370681 2026-07-03T10:09:15Z Sj1mor 12103 9419412 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = Sarah Vaughan |dosiero = Sarah Vaughan - William P. Gottlieb - No. 1.jpg |priskribo de dosiero = Sarah Vaughan proks. aŭguston de 1946.<br /> Foto de [[William P. Gottlieb]]. |grandeco de dosiero = |larĝa dosiero = |fono = soloa kantisto |naskonomo = |alie nomata = |kromnomo = |naskiĝo = [[27-an de marto]] [[1924]]<br />[[Newark (Nov-Ĵerzejo)|Newark]], [[Nov-Ĵerzejo]] |morto = [[3-an de aprilo]] [[1990]]<br />[[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]] |deveno = |instrumento = voĉo |tipo de voĉo = |ĝenro = [[ĵazo]], [[malpasia ĵazo]], [[bibopo]], [[popmuziko]] |profesio = kantistino |aktivaj jaroj = 1942–1989 |eldoninto = |parencaj temoj = |ttt = |nuntempaj membroj = |antaŭaj membroj = |signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes |dosiero= }} }} '''Sarah Lois VAUGHAN''' (naskiĝis la [[27-an de marto]] [[1924]] en [[Newark (Nov-Ĵerzejo)|Newark]], [[Nov-Ĵerzejo]]; mortis la [[3-an de aprilo]] [[1990]] en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]) estis [[usono|usona]] [[ĵaz]]-[[kantistino]] kaj [[pianistino]]. Ŝi estas rigardata krom [[Billie Holiday]] kaj [[Ella Fitzgerald]] kiel unu el la plej elstaraj kantistoj de ĵazo.<ref group="Cook/Morton">p. 1492 Ĵazrecenzistoj Richard Cook kaj Brian Morton juĝis: „Neniam tiel populara kiel Billie Holiday aŭ Ella Fitzgerald, kaj – kelkaj dirus – pli bona ol ĉiu el la du.“</ref> == Vivo == [[Dosiero:Newark-broad-street.jpg|eta|dekstre|220ra|Urbocentro de Newark (Broad Street)]] === Infaneco kaj juneco === La patro de Sarah Vaughan, Asbury „Jake“ Vaughan, estis ĉarpentisto kaj amatora gitaristo. Ŝia patrino Ada estis lavistino kaj kantis en la preĝeja ĥoro. Jake kaj Ada Vaughan estis transloĝigintaj dum la Unua Mondmilito ekde [[Virginio]] al [[Newark (Nov-Ĵerzejo)|Newark]]. Sarah estis ilia ununura ido. La Voganoj loĝis en la Strato Brunswick, kie Sarah pasigis sian fruan infanecon. Jake Vaughan estis profunde religia, kaj la familio aktivis en la Baptisma Eklezio Nova Monto Ciono, kiu troviĝis en la Thomas-Strato n-ro 186. Sarah sekvis jam en la aĝo de sep jaroj pianolecionojn, kantis en la preĝeja ĥoro kaj ludis laŭokaze dum la ekzercadoj pianon aŭ orgenon.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1218">p. 1218</ref> Vaughan malvolvis junaĝe preferon de populara muziko sur sondiskoj kaj je la radio. Dum la 1930-aj jaroj Newark tenis viglan koncertvivon, kaj Vaughan vidis regule lokajn kaj vojaĝajn bandojn, kiuj prezentis en la urbo. Kvankam estis kontraŭleĝe pro ŝia aĝo, ŝi komencis prezenti en la noktoklubejoj de Newark kiel pianisto kaj foje ankaŭ kiel kantisto, ekzemple en ''Piccadilly Club'' kaj ĉe la flughaveno de Newark ĉe la [[United Service Organizations|USO]]. [[Dosiero:Apollo Theater Harlem NYC 2005.jpg|eta|maldekstre|170ra|Teatrejo Apollo en Harlemo]] Vaughan lernis en Newark komence ĉe la Orientflanka Gimnazio, pli malfrue ĉe la Arta Gimnazio je Newark, kiu malfermiĝis en 1931 kiel unua arta gimnazio en Usono.<ref group="Newark Schools" name="keineSeite">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nps.k12.nj.us/arts/a_brief_history.htm |titolo=A Brief History |alirdato=2012-04-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090509075633/http://www.nps.k12.nj.us/arts/a_brief_history.htm |arkivdato=2009-05-09 }}</ref> Ŝiaj noktaj prezentadoj tamen rezultigis ŝian eksigon el la gimnazio. Tiutempe Sarah Vaughan kaj ŝiaj amikoj vizitis Novjorkon, por aŭskulti tie la bandegojn en [[Harlemo (Novjorko)|Harlemo]], kiuj muzikis en [[Savoy Ballroom]] kaj ''[[Apollo Theater]]''. Biografistino [[Leslie Gourse]] rakontas la komplikan historion de ŝia malkovro: Vaughan ĉiam iris al Novjorko kun sia amikino Doris Robinson. Iam en aŭtuno de 1942, kiam Sarah ĵus aĝis 18 jarojn, ŝi proponis al sia amikino partopreni je nokta amatora konkurso en ''Apollo''; ŝi mem akompanis ĉe piano Dorison, kiu je tio akiris rangon du de la konkurso. Pli malfrue Sarah decidiĝis mem surscenejiĝi, tiam kiel kantisto; Vaughan kantis la normkanton „''[[Body and Soul]]''“ kaj gajnis. La premio estis, laŭ kion Vaughan poste rakontis al [[Marian McPartland]], 10 dolaroj kaj la konsento por unusemajna dungiteco en ''Apollo''. Printempon de 1943 Sarah Vaughan finfine prezentis unuan fojon en ''Apollo'', kie ŝi anstataŭis [[Ella Fitzgerald|Elan Ficĝeraldon]]. Dum ĉi tiu semajno en la aŭskultantaro sidis ankaŭ kantisto [[Billy Eckstine]], kiu je tiu tempo estis ĉe [[Earl Hines]]; li atentiĝis pri la talento kaj rekomendis ŝin al Hines. Ĉi tiu pli malfrue gloris sin, ke li estas malkovrinta ŝin kaj proponis al ŝi la postenon de pianisto en sia bando. La 4-an de aprilo 1943 finfine li anstataŭis sian bandan kantistinon per Sarah Vaughan. {{-}} === Kun Earl Hines kaj Billy Eckstine: 1943 - 1944 === Sarah Vaughan koncertvojaĝis post ŝia kontrakto kun ''Apollo'' fine de 1943 kaj komence de 1944 kun la [[bandego]] de [[Earl Hines]]. Vaughan tenis la postenon de pianisto, sed post kiam Cliff Smalls eniris la bandon kiel trombonisto kaj pianisto, Vaughan estis la kantistino de Hines-Bando. Tiu ĉi nuntempe validas kiel iaspeca „inspirejo“ de [[bibopo]], ĉar en ĝi muzikis tiam renomaj muzikistoj de bibopo kiel ekzemple trumpetisto [[Dizzy Gillespie]] kaj saksofonisto [[Charlie Parker]] same kiel trombonisto [[Bennie Green]].<ref group="Polillo">S. 345</ref> Gillespie verkis ankaŭ muzikaranĝojn por la bando; ĝenerala striko ([[sonregistrada bojkoto]]) malebligis tamen, ke ekestus sondiskoj de ĉi tiu ensemblo. Fine de 1943 Eckstine forlasis la bandon de Hines kaj fondis sian propran bandegon kun Gillespie, kiu ankaŭ forlasis Hines, por fariĝi muzika direktisto de la nova bando. Charlie Parker ankaŭ aliĝis, kaj la bando de Eckstine estis dum la venontaj jaroj kolektujo de junaj ĵaztalentoj: [[Miles Davis]], [[Kenny Dorham]], [[Art Blakey]], [[Lucky Thompson]], [[Gene Ammons]] kaj [[Dexter Gordon]] muzikis en ĝi. Vaughan aliĝis en 1944 al la novfondita bando de Eckstine; Tio donis al ŝi la eblecon pluevoluigi sian stilon. Kun la bando de Eckstine do ekestis unuaj surdiskigo; dum registrado la 5-an de decembro 1944 ekestis la kanto „''I’ll Wait and Pray''“ por [[diskeldonejo]] ''Deluxe''. Tiu ĉi disko atentigis pri ŝi ankaŭ recenziston kaj produktiston [[Leonard Feather]], kiu ŝin demandis, ĉu ŝi volas verki kun li kvar sondiskofacojn je propra nomo, kiuj poste aperis ĉe diskeldonejo [[Continental Records|Continental]]. Je tio ŝin akompanis sepopo kun i. a. Dizzy Gillespie kaj [[Georgie Auld]]. Onidire la tiama bandopianisto [[John Malachi]] donis al ŝi la ŝercnomon „Sassy“. Fine de 1944 Vaughan oficiale forlasis la bandon de Eckstine, por komenci solokarieron, restis tamen kiel antaue en ligo kun li kaj verkis pli malfrue sondiskojn kun li. === Ŝia frua solokariero: 1945 - 1948 === [[Dosiero:Sarah Vaughan, Cafe Society 1946 (Gottlieb 08831).jpg|eta|dekstre|240ra|Sarah Vaughan, [[Cafe Society]], proks. septembron de 1946. Foto de William P. Gottlieb]] Sarah Vaughan komencis sian solokarieron kiel liberprofesia kantisto en 1945 en la novjorkaj [[ĵazklubejoj de la 52-a Strato]] kiel ekzemple en ''Three Deuces'', en ''Famous Door'', en ''Downbeat'' kaj en ''Onyx Club''. Vaughan prezentis ankaŭ en ''Braddock Grill'', malproksime de Teatro Apollo en Harlemo. La 11-an de majo 1945 Vaughan surdiskigis „''Lover Man''“ por la malgranda diskeldonejo ''Guild'', akompanate de kvinopo kun Gillespie kaj Parker, krome kunverkis pianisto [[Al Haig]], kontrabasisto [[Curly Russell]] kaj frapinstrumentisto [[Sid Catlett]]. Mallonge post tio ŝi denove enstudiiĝis kun Gillespie/Parker kaj surbendigis tri kromajn titolojn.<ref group="Polillo">s. 506</ref> Post mallonga gastmuzikado en la bando de [[John Kirby]] kaj sonregistrado kun violonisto [[Stuff Smith]], je kiu en oktobro ekestis la kanto „''Time and Again''“, diskeldonejo ''[[Musicraft Records|Musicraft]]'' proponis al ŝi sondisko-kontrakton. Antaŭ ol ĉi tiu kontrakto ekfunkciis en 1946, ŝi surdiskigis por la eldonejoj ''Crown'' kaj ''Gotham'' kaj koncertis regule en ĵazklubejo [[Cafe Society]] en la urbocentro, en klubejo ĉe Sheridan Square, en kiu ne ekzistis rasaj limigoj. [[Dosiero:Sarahvaughanicoverthewaterfront.jpg|eta|maldekstre|180ra|[[Ŝelakdisko]] de eldonejo Musicraft:<br /> „I Cover the Waterfront“]] Dum sia dungiteco en ''Cafe Society'' Vaughan konatiĝis kun trumpetisto George Treadwell. Ĉi tiu finfine fariĝis la organizanto de Vaughan, ŝia muzika direktisto je multaj sonregistradoj kaj prizorganto de ŝia ekstera prezentado inkluzive ŝian vestaron, ŝian hararanĝon kaj ankaŭ la reguligon de ŝia dentaro. Publiko kaj recenzo egale laŭdis ŝiajn titolojn en 1946 registritajn por ''Musicraft''; tiuj ĉi estis „''If You Could See Me Now''“ (kiun estis verkinta kaj aranĝinta [[Tadd Dameron]]), „''Don’t Blame Me''“, „''I’ve Got a Crush on You''“, „''Everything I Have is Yours''“ kaj denove „''Body and Soul''“. Vaughan kaj Treadwell geedziĝis finfine la 16-an de septembro 1946. La komerca sukceso Vaughan ĉe ''Musicraft'' kontinuis en 1947 kaj 1948; ŝia interpretaĵo de „''Tenderly''“ fariĝis fine de 1947 neatendita furoraĵo (rango 27). Eĉ pli sukcesis la kanto „''It’s Magic''“ de [[Jule Styne]] el la filmo ''Romance on the High Seas'' kun [[Doris Day]], registrita la 27-an de decembro 1947; ĝi sukcesegis komence de 1948 en la furorkanta ranglisto de popularmuziko. Alia furorkanto tiutempa estis „''Nature Boy''“ (ekestinta la 8-an de aprilo 1948). La kanto „''Nature Boy''“, unuafoje registrita de [[Nat King Cole]], validis kiel unua stilmiksita titolo, kiun nigrula muzikisto surdiskigis kaj kiu sukcesis je blankula publiko. Mallonge post kiam ankaŭ Ella Fitzgerald sukcesis per la kanto, ĝin surdiskigis [[Frank Sinatra]] por ''[[Capitol Records|Capitol]]'', Sarah Vaughan same kiel [[Dick Haymes]] por [[Decca Records|Decca]]. === La jaroj ĉe Columbia: 1948 - 1953 === Post la dem bankroto de la firmao ''Musicraft'' ŝi ricevis la eblecon kontrakti kun la granda diskeldonejo ''[[Columbia Records]]''; someron de 1949 ŝi lanĉis per „''Black Coffee''“ ranglistan furoraĵon. Dum ŝiaj jaroj ĉe ''Columbia'' ĝis 1953 Vaughan surdiskigis multajn komercemajn popularmuzikajn baladojn kiel ekz. „''That Lucky Old Sun''“, „''Make Believe (You Are Glad When You’re Sorry)''“, „''I’m Crazy to Love You''“, „''Our Very Own''“, „''I Love the Guy''“, „''Thinking of You''“ (kun pianisto [[Bud Powell]]), „''I Cried for You''“, „''These Things I Offer You''“, „''Vanity''“, „''I Ran All the Way Home''“, „''Saint or Sinner''“, „''My Tormented Heart''“, „''Time''“ kaj multajn aliajn. Je la ĵazrecenzistoj ŝi tamen akiris egan akcepton: ekzemple en 1947 ŝi gajnis la novstelulan premion de la revuo ''[[Esquire]]'', krome tiun kiel plej bona kantisto de la revuo ''[[Down Beat]]'' regule revenante ekde 1947 ĝis 1952; ankaŭ de la revuo ''Metronome'' ekde 1948 ĝis 1953. Kelkaj recenzistoj tamen ne ŝatis ŝian kantostilon kaj nomis ĝin „trostiligita“. Tamen la baza interkonsento ĝenerala de la jazrecenzo estis plejparte pozitiva. Ŝia sukceso je recenzo kaj publiko estis kaŭzo de multaj malicaj rimarkoj de ŝia „konkurantino“ [[Billie Holiday]], kiu tiutempe devis timi pri sia renomo kiel „plej bona ĵazkantisto“. Ligita kun ĉi tiu sukceso estis la ebleco de multaj prezentadoj kaj sonregistradoj. Someron 1949 Vaughan unuafoje koncertis kun simfoniorkestro; estis beneficevento por la [[Filadelfia Orkestro]] sub la devizo „100 viroj kaj unu knabino“. Tiutempe entuziasmuloj ŝin ankaŭ nomis „la diulino“, kromnomo, kiu akompanis ŝin tra ŝia plua kariero. En 1951 ŝi entreprenis sian unuan koncertvojaĝon tra Eŭropo. [[Dosiero:Miles Davis by Palumbo.jpg|eta|170ra|Miles Davis meze de la 1950-aj jaroj]] La sukcesopremo kaj personaj konfliktoj kaŭzis streĉojn inter Treadwell kaj Sarah Vaughan. Treadwell dungis vojaĝorganizanton, kiu prizorgis la koncertvojaĝojn de la kantistino, kaj malfermis organizejon en [[Manhatano]], por labori kun aliaj muzikistoj krom Sarah Vaughan. La rilato de Vaughan al diskeldonejo ''Columbia'' fariĝis malgraŭ ŝia sukceso pli kaj pli malkontentiga por la kantistino, ĉar ŝi laŭ sia opinio ricevis tro multan komerceman kantmaterialon. Escepto restis la sonregistrado el 1950, je kiu muzikistoj kiel [[Miles Davis]], [[Tony Scott]], [[Benny Green]] kaj [[Budd Johnson]] akompanis ŝin. La sonregistraĵoj kiel „[[East of the Sun (and West of the Moon)]]“ aŭ „''Ain’t Misbehavin’''“ apartenas al la plej bonaj el ŝia kariero,<ref group="Kunzler" name="Kunzler1219">p. 1219</ref> restis tamen maltipaj esceptoj de ŝia epoko ĉe ''Columbia''. === La jaroj ĉe Mercury: 1954 - 1959 === En la jaro 1953 Treadwell negocis pri sondisko-kontrakto ĉe [[Mercury Records]]. Ŝi publikigu ekde tiam komercajn kantojn por la ĉefeldonejo ''Mercury'' kaj pli ĵazajn kantojn per ties subeldonejo EmArcy. Vaughan kunlaboris de tiam kun [[muzikproduktisto]] [[Bob Shad]]; ilia kunlaboro estis kaj finance kaj arte sukcesa. La unua registrado ĉe ''Mercury'' okazis februaron de 1954, ŝia lasta en 1959. Post mallonga kunlaboro kun [[Roulette Records]] (de 1960 ĝis 1963) ŝi revenis en 1964 al ''Mercury'', kie ŝi restis ĝis 1967. [[Dosiero:Countbasie.jpg|eta|maldekstra|Count Basie (maldekstre) en 1975 dum koncerto en [[Kolonjo]]]] Someron de 1954 ŝi koncertis je la [[Newport Jazz Festival]]. La granda sukceso de Vaughan ĉe ''Mercury'' komencis per la furoraĵo „''Make Yourself Comfortable''“, kiun ŝi surbendigis aŭtunon de 1954; aliaj sukcesoj estis „''How Important Can It Be''“ (kun [[Count Basie]]), „''Whatever Lola Wants''“, „''The Banana Boat Song''“, „''You Ought to Have A Wife''“ kaj „''[[Misty]]''“ de [[Erroll Garner]]. Aŭtunon de 1954 ŝi koncertis en [[Carnegie Hall]] kun la [[Count Basie Orchestra]]; kunestis je tio ankaŭ [[Billie Holiday]], [[Charlie Parker]], [[Lester Young]] kaj [[Modern Jazz Quartet]].<ref group="Polillo">p. 498</ref> Multaj ĵazrecenzistoj rigardas kiel supron de ŝia arta kariero ŝian albumon ''Sarah Vaughan (with Clifford Brown)'', kiu ekestis decembron de 1954. Ĝi enhavas la titolon „''Lullaby of Birdland''“ kun unu el ŝiaj maloftaj [[skatkantado]]j.<ref group="Cook/Morton">p. 1492 Cook kaj Morton donis al la albumo en sia ''Penguin Guide to Jazz'' la plej altan noton krom aldona „krono“.</ref> Post tio ŝi denove entreprenis sukcesan koncertaron en Eŭropo kaj vojaĝis poste tra Usono per koncertprogramo kun [[Count Basie]], [[George Shearing]], [[Erroll Garner]] kaj [[Jimmy Rushing]]. En 1955 ŝi koncertis dum la ''Novjorka Ĵazfestivalo'' sur [[Randalls Island]]. En la dua duono de la 1950-aj jaroj Sarah Vaughan surdiskigis je akompano de multaj renomaj ĵazmuzikistoj, ekzemple en 1957 kun Billy Eckstine denove aron da duopaĵoj, inter ili la furorkanton „''Passing Strangers''“. Ŝi koncertvojaĝis kun triopo, en kiu muzikis krom pianisto [[Jimmy Jones]] ankaŭ [[Roy Haynes]] kaj [[Jimmy Cobb]],<ref group="Carr/Fairweather/Priestley">S. 661</ref> poste en triopo kun [[Ronnell Bright]].<ref>Laŭ Bright ŝi ŝatis kaŝi la ŝuojn de siaj kunmuzikistoj antaŭ la prezentadoj, tiel ke ili foje ankaŭ devis prezenti pied-enŝtrumpe. Komp. [http://www.jazzwax.com/2008/04/index.html intervjuo de Bright kun Marc Myers (2008)]</ref> Kiel unu el ŝiaj sukcesaj ekzemploj de ŝiaj koncertoj validas la koncertregistraĵo ''At Mr. Kelly’s'' el 1957 kun [[Richard Davis]] kaj Roy Haynes.<ref group="Cook/Morton">p. 1493</ref> Ŝia komerca sukceso atingis sian supron en 1959 per la kanto „''Broken Hearted Melody''“, kiu rikoltigis pli ol milionon da dolaroj kaj por kiu ŝi ricevis sian unuan [[ora disko|oran diskon]].<ref>Komp. [http://www.allaboutjazz.com/php/musician.php?id=11033 Biografio ĉe allaboutjazz.com]</ref> Ĝi do apartenis ekde tiam al ŝia ĉiama ero de ŝia repertuaro. La komercajn sonregistraĵon de Vaughan surbendigis diversaj [[muzikaranĝisto]]j kaj orkestrestroj, ekzemple Hugo Peretti kaj Hal Mooney. Kvankam la negocaj rilatoj inter Vaughan kaj Treadwell dum la 1950-aj jaroj estis sukcesaj, la kantistino eksedziniĝis de li en 1958 kaj finis tiam ankaŭ la negocan kunlaboron. === La 1960-aj jaroj === Post separo de Treadwell en la vivon de Sarah Vaughan eniĝis Clyde „C.B.“ Atkins, kiun ŝi ekkonis en Ĉikago kaj kiun ŝi edzigis la 4-an de septembro 1959.<ref group="Bloom">Laŭ Bloom Atkins estis iama usonpiedpilko-ludisto de en tio nekonata pasinteco.</ref> Kvankam Atkins disponis pri neniaj spertoj pri artistodirektado aŭ muziknegoco, Vaughan volis fondi kun li same personan kaj negocan rilaton kiel antaŭe kun Treadwell. Ŝi faris lin sia organizanto; Vaughan kaj Atkins transloĝiĝis al [[Englewood Cliffs]] en [[Nov-Ĵerzejo]]. Kiam en 1959 finiĝis ŝia kontrakto kun ''Mercury Records'', ŝi subskribis je ''Roulette'', eta diskeldonejo de [[Morris Levy]], unu el la propruloj de la novjorka ĵazklubejo [[Birdland]], en kiu ŝi ofte koncertis. En la katalogo de Roulette ankaŭ troviĝis diskoj de Count Basie, [[Joe Williams]], [[Dinah Washington]], [[Dave Lambert|Lambert, Hendricks and Ross]] samkiel de [[Maynard Ferguson]]. [[Dosiero:Lalo schifrin.jpg|eta|dekstre|150ra|Lalo Schifrin en 2006]] Vaughan komencis surdiskigi por ''Roulette'' aprilon de 1960; ekestis aro da albumoj, kiujn aranĝis resp. surbendigis [[Billy May]], [[Jimmy Jones]], [[Joe Reisman]], [[Quincy Jones]], [[Benny Carter]], [[Lalo Schifrin]] kaj [[Gerald Wilson]] kaj kiuj validas kiel nur ĵazinfluitaj, finfine komercemaj sonregistraĵoj.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1219" /> En 1960 ŝi lanĉis popularmuzikan furoraĵojn per „''Serenata''“ ĉe ''Roulette'', krome per la titoloj „''Eternally''“ kaj „''You’re My Baby''“ ankoraŭ surbendigitaj je ''Mercury''. Kun malgranda ensemblo (kantado, gitaro, kontrabso) ŝi verkis kelkajn albumojn kun [[ĵaza normkanto|ĵazaj normkantoj]], ekz. ''After Hours'' (1961) kun gitaristo [[Mundell Lowe]] kaj kontrabasisto [[George Duvivier]]. Cook kaj Morton rigardas la registraĵojn kiel la plej bonajn el la 1960-aj jaroj; Brian Priestley distingas la ''definitivajn'' interpretaĵoj de Vaughan pri „''[[My Favorite Things]]''“ kaj „''[[In a Sentimental Mood]]''“. Ĉar Sarah Vaughan ne povis naski gefilojn, la geedzoj adoptis en 1961 filinon, Debra Lois. La rilato kun Atkins estis problema kaj finiĝis novembron de 1963 per eksgeedziĝo. Kun la helpo de amikoj kiel klubejo-posedantoj John „Preacher“ Wells kaj Clyde „Pumpkin“ Golden la pli juna ŝi sukcesis venki sian postgeedzecajn financproblemojn. Wells kaj Golden registris, ke Atkins friponis al ŝi monhavaĵon 150.000 dolaroj per hazardludoj kaj mondonacoj. Vaughan ricevis la zorgorajton por la adoptita infano; Golden fariĝis ekde tiam ŝia organizanto kaj vivkunulo por la resto de la jardeko. Dum la tempo de sia dua eksgeedziĝo ŝi ankaŭ separiĝis de ''Roulette Records'', ĉar la firmao al ŝi ne pagis sufiĉe da honorarion por ŝiaj sukcesaj diskoj. Post fino de la kontrakto en 1963 Vaughan reiris al ''Mercury Records''. Someron de 1963 Vaughan restadis en [[Danujo]], por verki kun muzikproduktisto [[Quincy Jones]] koncertregistraĵojn kun ŝia triopo. Tiuj ĉi aperis sub la titolo ''Sassy Swings the Tivoli'' kaj estas elstara specimeno de ŝiaj tiuperiodaj koncertoj. En la postsekva jaro ŝi prezentis en la Blanka Domo antaŭ [[Lyndon B. Johnson|prezidanto Johnson]].<ref group="Kunzler" name="Kunzler1219" /> Per la ŝanĝiĝo de la publika gusto meze de la 1960-aj jaroj ankaŭ Sarah Vaughan devis – kiel multaj aliaj ĵazmuzikistoj - kun malpliiĝaj aŭskultanto-nombroj je siaj koncertoj, kaj aldoniĝis malbona muzikmaterialo. La kvalito de ŝiaj sondiskoj variis; ŝi provis perlabori per populara kaj distra muziko. Dum ĉi tiu tempo ankaŭ ŝia voĉo malheliĝis. Post fino de la kontrakto kun ''Mercury'' en 1967 ŝi ne plu havis sondisko-kontrakton por la resto de la jardeko, koncertis tamen je eŭropaj kaj usonaj ĵazfestivaloj. En 1969 Vaughan finis siajn negocajn rilatojn kun Golden kaj ekloĝis ĉe la okcidenta marbordo, proksime de Benedict Canyon ĉe [[Los Angeles]], poste en [[Hidden Hills]]. === Re-surscenejiĝo en la 1970-aj jaroj === Post prezentado en la kazino en [[Las-Vegaso]] ŝi konatiĝis kun Marshall Fisher; ĉi tiu okupis nun la jam konatan duoblan rolon kiel vivkunulo kaj organizanto de Vaughan. Fisher ja ankaŭ ne havis spertojn en la distra industrio, estis tamen treega entuziasmulo de ŝi kaj antaŭenigis ekde tiam ŝian re-surscenejiĝon. En la 1970-aj jaroj Vaughan daŭrigis sian sonregistran agadon. En 1971 Bob Shad, kiu estis kunlaborinta kun ŝi ĉe ''Mercury Records'', demandis ŝin, ĉu ŝi volas verki muzikalbumon por lia novfondita eldonejo ''Mainstream Records''. La kunverkinto de Basie [[Ernie Wilkins]] aranĝis kaj direktis la registradon de la albumo ''A Time In My Life'' novembron de 1971. Aprilon de 1972 Vaughan verkis albumon kun baladoj, kiujn komponis kaj aranĝis [[Michel Legrand]], direktanto de la sonregistradoj. En Tokio ekestis septembron de 1973 kun ŝia triopo la albumo ''Live in Japan'', kiu estis nomumita por [[Grammy]].<ref group="Kunzler" name="Kunzler1219" /> Je siaj registradoj kun Legrand ŝi ankaŭ surbendigis la kanton „''Send In The Clowns''“, kiun [[Stephen Sondheim]] estis komponinta por la [[Broadway (teatro)|brodveja]] [[muzikalo]] ''A Little Night Music''. La kanto farigis post tio ŝia rekonilo kaj anstataŭis la ĝisnunan titolon „''Tenderly''“, kiu restis ligita kun ŝi ekde la komenco de ŝia solokariero. La kunlaboro de Vaughan kun ''Mainstream'' finiĝis 1974 per disputo. Denove Vaughan estis dum tri jaroj sen sondisko-kontrakto. Decembron de 1974 Vaughan kantis je privata koncerto por la usona prezidanto [[Gerald Ford]] kaj lia franca kolego [[Valéry Giscard d’Estaing]] je ilia pinta renkontiĝo sur [[Martiniko]]. [[Dosiero:Optreden Sarah Vaughan, 1978 - 03.jpg|eta|Sarah Vaughan, 1978]] Ankaŭ en la jaro 1974 ŝi kunmuzikis koncerton kun muziko de [[George Gershwin]], kiun direktis dirigento [[Michael Tilson Thomas]] kun la [[Los-Anĝelesa Filharmonia Orkestro]] en [[Hollywood Bowl]]. La aranĝoj devenis de [[Marty Paich]], en la akompanbando ankaŭ kunmuzikis [[Dave Grusin]], [[Ray Brown]] kaj [[Shelly Manne]]. Post la sukceso de la koncerto Thomas kaj Vaughan ripetis la prezentadon en 1975 kaj 1976 kun diversaj simfoniaj orkestroj. [[Dosiero:Oscar Peterson.jpg|eta|maldekstre|Oscar Peterson (1977)]] En 1977 Vaughan finis siajn negocan kaj personan rilatojn kun Marshall Fisher. Vaughan komcenis rilaton kun Waymond Reed, trumpetisto, kiu ludis en la bandego de Count Basie. Reed nun ludis en ŝia triopo kaj estis ŝia muzika direktisto; en 1978 ili geedziĝis. En 1977 ŝin akompanis film- kaj televidproduktisto Tom Guy dum ŝia koncertvojaĝo, intervjuis multajn artistojn pri la kantistino kaj kolektis koncertregistraĵojn kaj scenojn malantaŭ la kulisoj. Rezulto estis la dokumenta filmo ''Listen To The Sun'', kiu estis unuafoje prezentata la 21-an de septembro 1978 en la Nov-Ĵerzeja Publika Televido, tamen neniam povis esti disluita. En 1977 ŝi subskribis ĉe [[Norman Granz]], kiu ankaŭ estis organizanto de [[Ella Fitzgerald]], sondisko-kontrakton je ties diskeldonejo [[Pablo Records]]. Vaughan antaŭe estis verkinta post trijara paŭzo albumon kun kantoj de la Beatles (1977) laŭ popularmuzikaj aranĝaĵoj por [[Atlantic Records|Atlantic]]. Je ŝia kontrakto kun ''Pablo'' ekestis gravaj albumoj de ŝia malfrua verkaro, ekz. ''Love Brazil'', kiun ŝi verkis kun brazilaj muzikistoj en [[Rio de Janeiro]] aŭtunon de 1977, kaj kiu estis nomumita por [[Grammy]]. Krome ekestis ''How Long Has This Been Going On?'' (1978) kun kvaropo el [[Oscar Peterson]], [[Joe Pass]], Ray Brown kaj [[Louis Bellson]]; du albumoj pri ''Duke Ellington Songbook'' (1979); ''Send in the Clowns'' (1981) kun la orkestro de Count Basie Orchestra, kun aranĝoj ĉefe de [[Sammy Nestico]]; finfine la albumo ''Crazy and Mixed Up'' (1982), denove kun kvaropa akompanado de [[Roland Hanna|Sir Roland Hanna]], Joe Pass, [[Andy Simpkins]] kaj [[Harold Jones]]. En 1981 Vaughan kaj Waymond Reed disiris. === Ŝia malfrua kariero === Sarah Vaughan restis aktiva ankaŭ en la 1980-aj jaroj; multaj honoradoj elstarigis ŝian kontribuon al la usona muziko kaj ŝian staton kiel unu el la plej gravaj ĵazkantistoj. Ekzemple someron de 1980 ŝi ricevis plakedon en la 52-a Strato ĉe la fasado de la CBS-domo, kiu memorigas pri ŝi kaj la intertempe malaperintaj ĵazklubejoj, en kiuj ŝi ofte prezentis. En 1980 ŝi refoje koncertis kun la simfonia Gershwin-programo, akompanate de la ''Nov-Ĵerzeja Simfonio'', en 1981 ŝi gajnis la premion [[premio Emmy|Emmy]] laŭ la kategorio „Individual Achievement - Special Class“. Kun Michael Tilson Thomas ŝi surbendigis modifitan version de la Gershwin-programo, kune kun la Los-Anĝelesa Filharmonia Orkestro, kio aperis sur la albumo ''Gershwin Live!'', per kiu Vaughan gajnis la premion Grammy kiel plej bona virina „ĵaza kantprezentado“. En 1985 ŝi ricevis stelon sur la [[trotuaro de famo en Holivudo]]. En 1988 ŝi estis akceptata en la [[American Jazz Hall of Fame|Usonan Ĵazhalon de Famo]]. En 1989 ŝi ricevis la [[NEA Jazz Masters Fellowship]]. Post finiĝo de sia kontrakto kun diskeldonejo ''Pablo'' en 1982 Sarah Vaughan verkis ankoraŭ nur malmultajn studioregistraĵojn. Si gastmuzikis je la albumo ''2:00 AM Paradise Cafe'' de [[Barry Manilow]], en 1984 ŝi kunmuzikis la projekton ''The Planet is Alive, Let It Live'', simfonia peco de Tito Fontana kaj Sante Palumbo, baziĝanta sur italaj tradukaĵoj de poemoj de Karol Wojtyla, la onta papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]. En 1986 Sarah Vaughan kantis du kantojn, „''Happy Talk''“ kaj „''Bali Ha’i''“ en la rolo de ''Bloody Mary'' je studioproduktaĵo de la brodveja muzikalo ''[[South Pacific]]'' kun opersteluloj kiel [[Kiri Te Kanawa]] kaj [[Jose Carreras]]. [[Dosiero:EllaFitzgeraldvv.jpg|eta|170ra|Ella Fitzgerald en 1940]] La lasta propra albumo de Vaughan estis ''Brazilian Romance'', produktita kaj komponita de [[Sérgio Mendes]] kaj ekestinta komence de 1987 en Novjorko kaj Detrojto. En 1988 Vaughan kantis por albumo de kristnaskokantojn kun [[Mormona]] Tabernakla Ĥoro, akompanate de la [[Utaho|Utaha]] Simfonia Orkestro. En 1989 ŝi mallonge prezentis gaste sur la albumo ''Back on the Block'' de [[Quincy Jones]], kiam ŝi [[skatkantado|skatkantis]] duope kun [[Ella Fitzgerald]]. Tiu ĉi estis ŝia lasta studioregistraĵo kaj ankaŭ ŝia ununura kun Fitzgerald dumpase de sia kariero, kiu komencis 46 jarojn antaŭe, kiam ŝi prezentis por Ella Fitzgerald en Teatro Apollo. === La fino === Dum la paso de la jaro 1989 plimalboniĝis la sanstato de Sarah Vaughan, kvankam ŝi plue koncertis. Vaughan malaranĝis plurajn gastkoncertojn en Eŭropo, planitajn por 1989. Malgraŭ sia [[artrito]] en la mano ŝi plenumis ankoraŭ aron da koncertoj en [[Japanujo]]. Dum sia gastludo en la novjorka ĵazklubjo ''Blue Note'' ŝi ricevis la diagnozon [[pulma kancero]] (ŝi fumis po du pakaĵetojn da cigaredoj ĉiutage); Tiuj ĉi estis ŝiaj lastaj publikaj prezentadoj. Vaughan revenis en sian domon en Kalifornio, komencis [[kemiterapio]]n kaj pasigis la lastajn monatojn alterne en la malsanulejo kaj hejme. Kim ŝia fino estis antaŭvidebla, Vaughan volis resti hejme, kie ŝi mortis vesperon de la 3-a de april 1990, rigardante teldevidfilmon kune kun sia filino. La kadavro de Vaughan estis prezentata en la ''First Mount Zion Baptist Church'' je Newark; post la ceremonio funebra ĉaro trenita de ĉevaloj transportis la ĉerkon al la Tombejo Glendale en [[Bloomfield (New Jersey)]].<ref group="findagrave" name="keineSeite"/> == Ŝiaj stilo kaj influo == Kvankam Sarah Vaughan kutime estas rigardata kiel ĵazkantisto, ŝi ĉiam evitis klasifiki sin mem kiel tia. Fakte ŝia ĵaza kaj ŝia pli komerca popularmuzika verkaroj tute ne malsamas. Ŝi mem do ne volis difini sin kiel ĵazkantisto: :„Mi ne scias, kial la homoj nomas min ĵazkantisto, sed mi supozas, ke ili ligas min kun ĵazo, ĉar mi en la pasinteco maturiĝis per ĝi. Mi ne volas malestimi ĵazon, sed mi ne estas ĵazkantisto. [[Betty Carter]] estas ĵazkantisto, ĉar ŝi ĉiam faras ĝin. Mi ankaŭ estis nomata bluskantisto. Mi alprenis ĉiujn specojn de muziko, sed (por ili) mi estas aŭ ĵazkantisto aŭ bluskantisto. Mi ne povas kanti la [[Bluso|bluson]] – la bluson striktasence - sed mi povas enigi bluson en ĉion, kion mi kantas. Mi povus kanti ’Send In the Clowns’ (Sendu la klaŭnojn enen) kaj enigi blusecan parton aŭ en ĉiun alian kanton. Estas ĉiu speco de muziko, kiun mi ŝatas, kiun mi volas muzike fari, kaj mi ŝatas ĉiun specon de muziko.“ [[Leonard Feather]] priskribis ŝiajn kapablojn: „Antaŭ nelonge mi aŭdis klasikmuzikan, popularmuzikan kaj ĵazmuzikan kantistinojn. Sopranon, kontraldon kaj [[koloraturo|koloraturkantistinon]]. Kantistinon kun la spontaneco de Ella Fitzgerald, kun la animo de [[Aretha Franklin]], la varmo de [[Peggy Lee]] kaj la senmakula [[frazigo]] de [[Carmen McRae]]. Ili ĉiuj estis en la sama spektaklo kaj ĉiuj estis Sarah Vaughan“.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1218" /> Kunzler vidas ŝiajn radikojn dum la ekesto de bibopo, kiam ŝi kun siaj kolegoj Gillespie kaj Parker kune plenumis la harmoniajn kaj melodiajn kaj ĉefe ritmajn novigojn de la bibopaj instrumentistoj. Por li ŝi kiel originala talentulo samrangas kun [[Bessie Smith]], [[Billie Holiday]] kaj Ella Fitzgerald. Pli junaj koleginoj kiel [[Dee Dee Bridgewater]] aŭ [[Flora Purim]] nomas Vogenon kaj ŝian instrumentan komprenon kiel „modela, precipe ŝian ritman fleksiĝemon kaj la rafinitecon. (…)“<ref group="Kunzler" name="Kunzler1217">S. 1217</ref>. Kunzler aldonas: „Je perfekta entonigo ankaŭ en vastintervale strukturitaj improvizlinioj kaj je spirraba fleksiĝemo ĉi tiu voĉo etendiĝis trans tri oktoj dekde la alda ĝis en la plej altan sopranan registron.“<ref group="Kunzler" name="Kunzler1217" /> Ŝia distingilo estis la [[glitsono]], kiu kondukas en la plej malaltajn voĉregistrojn. Vaughan rigardis sian voĉon ĉiam pli kiel melodiinstrumenton ol kiel ilo por drameca interpretado de kantotekstoj. Jam dum sia infanaĝo ŝi estis influata kaj de la populara muziko de tiu tempo kaj ankaŭ – pro la fundamente religiema patro – per la [[gospelo]]tradicioj, kiujn ŝi travivis en la baptista paroko, en kiu ŝi alkreskis. Alia frua influo, kiu evoluis en multaj registradoj de duopaĵoj, estis tiu de ŝia frua amiko kaj protektanto [[Billy Eckstine]]. == Diskoj == * 1953: The Divine Sarah Vaughan - The Columbia Years 1949 -1953 (Columbia) * 1954: Swingin’ Easy (EmArcy) * 1954: Sarah Vaughan with Clifford Brown (EmArcy/Verve) * 1954: The Gershwin Songbook (Mercury) * 1955: In the Land of Hi-Fi (EmArcy) * 1957: At Mister Kelly’s [koncerte] (EmArcy) * 1958: No Count Sarah (EmArcy) * 1963: Sarah Sings Soulfully (Roulette) * 1963: Sassy Swings the Tivoli [koncerte] (EmArcy) * 1978: How Long Has This Been Going On? (Pablo) * 1979: The Duke Ellington Songbook, Vol. 1-2 (Pablo) * 1982: Crazy and Mixed Up (Pablo) == Referencoj == * [[Richard Cook]]/Brian Morton: ''[[The Penguin Guide to Jazz]] On CD''. sesa eldono, Penguin, Londono 2002, ISBN 0-14-051521-6 <references group="Cook/Morton" /> * [[Joachim Ernst Berendt]] kaj Günther Huesmann: ''Das Jazzbuch''. Fischer TB, Frankfurto ĉe Majno 1994 <references group="Berendt/Huesmann" /> * Martin Kunzler: ''Jazzlexikon''. Rowohlt, Reinbek 1988 <references group="Kunzler" /> * The Newark Public Schools Website: <references group="Newark Schools" /> * [[Arrigo Polillo]]: ''Jazz''. Piper, Munkeno 1981. <references group="Polillo" /> * Ken Bloom: ''The American Songbook - The Singers, the Songwriters, and the Songs - 100 Years of American Popular Music - The Stories of the Creators and Performers''. Black Dog & Leventhal, New York City 2005 <references group="Bloom" /> * J. Haskins: ''Ella Fitzgerald''. Heyne, München 1994 <references group="Haskins" /> * Donald Clarke: ''Billie Holiday – Wishing on the Moon''. Eine Biographie, Piper Verlag 1995, ISBN 3-492-03756-9 <references group="Clark" /> * [[Ian Carr]], Digby Fairweather kaj [[Brian Priestley]]: ''Rough Guide Jazz''. 2-a eldono, Metzler, Stutgarto 2004, ISBN 978-3-476-01892-2 <references group="Carr/Fairweather/Priestley" /> * www.findagrave.com: <references group="findagrave" /> * [[Down Beat]], 1982 <references group="Down Beat" /> * aliaj {{Referencoj}} == Literaturo == * Leslie Gourse: „Sassy – The Life of Sarah Vaughan“, Scribners 1992, Da Capo Press 1994, ISBN 0-306-80578-2 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Muziko}} * [http://www.soulwalking.co.uk/Sarah%20Vaughn.html Mallonga resumo de ŝia kariero] * [https://web.archive.org/web/20031209111712/http://www.bbc.co.uk/music/profiles/vaughansarah.shtml Portreto de Sarah Vaughan] de [[BBC]] * [http://parsec-santa.com/celebrity/celeb_pages/SarahVaughan.html Personal recollections of Sarah Vaughan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120329151003/http://parsec-santa.com/celebrity/celeb_pages/SarahVaughan.html |date=2012-03-29 }} * [http://www.bookrags.com/biography-sarah-lois-vaughan/index.html Sarah Vaughan ĉe bookrags.com] * [http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/vaughan_s.html Portreto de Sarah Vaughan ĉe pbs.org] * [http://www.pbs.org/jazz/biography/artist_id_vaughan_sarah.htm Portreto de Sarah Vaughan ĉe PBS Ken Burns Jazz Series] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111009002558/http://www.pbs.org/jazz/biography/artist_id_vaughan_sarah.htm |date=2011-10-09 }} * [http://www.vervemusicgroup.com/artist.aspx?ob=per&src=prd&aid=2864 Portreto de Vaughan ĉe vervemusicgroup.com] * [http://www.archive.org/details/rhythm_blues_review prezentado de Sarah Vaughan per „Perdido“ ĉe ''Rhythm and Blues Revue'' 1955] {{Leginda|2013|04|25}} {{ADLM|2022|02}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vaughan, Sarah}} [[Kategorio:Usonaj ĵazkantistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazpianistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] 5y9m69u54jol1104xux7vrz5s8rzw8e Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1980 0 402782 9419063 9273352 2026-07-02T18:57:06Z Vale93b 83609 9419063 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbala turniro | nomo = Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1980 | aliaj_nomoj = UEFA EURO 1980 | dosiero = UEFA_Euro_1980_official_logo.png | grandeco = 150px | titolo = Emblemo de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1980 | loko = {{Italio}} | datoj = [[12-a de junio|12-a]] ĝis [[22-a de junio]] [[1980]] | nombro de teamoj = 8 | ejoj = 4 | urboj = 4 | ĉampiono = {{GermanioFB}} (2-a ĉampioneco) | dua = {{BelgioFB}} | ludoj = 14 | goloj = 27 | spektantoj = 350655 | golreĝo = {{flago|DEU}} ''Klaus Allofs''<br /> (3 goloj) | ludisto = }} La fina parto de la '''6-a [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado]]''' (oficiala nomo "[[UEFA]] EURO" 1980) okazis inter la [[11-a de junio|11-a]] kaj la [[22-a de junio]] [[1980]] en kvar urboj de [[Italio]]. La konkurso havis du fazojn: unue la teamoj de 8 landoj konkursis en 2 grupoj de po kvar teamo. Poste en la '''"finala fazo"''' la du duapoziciaj teamoj de sia grupo konkuris pri la turnira tria pozicio, kaj la du unuapoziciaj teamoj de sia grupo komparis siajn fortojn en la '''finalo''', kiu okazis je la [[22-a de junio]] [[1980]] en [[Romo]]. Por la 14 matĉoj en sume 4 stadionoj estis venditaj entute pli ol tricent kvindek mil da enirbiletoj. La kvar urboj kaj stadionoj, kiuj gastigis la matĉojn, estis * [[Romo]]: la olimpia stadiono ''(Stadio Olimpico)'' - tie okazis kaj la unua turnira matĉo kaj la lasta, la finalo * [[Milano]]: [[stadiono Giuseppe-Meazza]] * [[Napolo]]: stadiono ''San Paolo'' * [[Torino]]: la komunuma stadiono ''(Stadio Comunale)'' {{Commonscat}} {{ĝermo|futbalo}} {{Eŭropa Futbal-Ĉampionado}} [[Kategorio:Eŭropa Futbal-Ĉampionado]] [[Kategorio:Futbalo en Eŭropo]] [[Kategorio:Futbalo en Italio]] [[Kategorio:Futbalo en 1980]] [[Kategorio:1980 en Eŭropo]] qo396kxancddri1lzuhwp470z0reywg Kafoceremonio 0 422172 9419022 8583285 2026-07-02T18:32:09Z Sj1mor 12103 9419022 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Kafoceremonio''' ({{lang|am|ቡና ማፍላት}}) estas proceso de pretigado kaj konsumado de [[kafo]], transformiĝinta al [[rito]]. Ĝi estas aparte disvastiĝinta en la kulturo de [[Etiopio]] kaj [[Eritreo]]. En tiuj landoj antaŭ kaj dum de iu ajn festo — ĉu ŝtata, religia aŭ familia — oni okazigas la kafan ceremonion. En ĉambro oni sternas surplanke freŝajn herbojn. Ordinare por tio estas uzataj «citrona» freŝodoranta herbo aŭ [[ĝardenkreso]]. Sur ilin oni disŝutas petalojn de [[rozo]]j, florojn de meskal-[[kamomilo]]j kaj ornamas per grandaj [[gladiolus]]oj. Sur la herbon oni starigas nur certajn aĵojn: malvastgorĝan kruĉon el la nigra argilo, du [[braĝujo]]jn (por akvoboligado kaj por [[incenso]]j, el kiuj ĉefaj estas [[olibano]] kaj [[santalo]]), [[pleto]]n por rosti kafajn grajnojn, [[pistujo]]n kaj [[pistilo]]n por dispolvigi grajnojn. Dum festenaj ceremonioj la etiopoj nepre surhavas porokazan tradician veston: blankan robon kun delikata kolora brodaĵo (ĉiam ĉeestas ornama kruco) kaj mantelon kun brodita bordero. == Ĝenerala priskribo == [[Dosiero:Ethiopian Coffee Ceremony 002.jpg|eta|maldekstra|Fritado de kafograjnoj|300x300ra]][[Dosiero:Ethiopian coffee ceremony - Addis Ababa.jpg|eta|Virino en tradicia robo dum la kafoceremonio|280x280ra]] La verdaj kafograjnoj dum longa tempo estas akurate fritataj, ensorbante aromojn de la «citrona» herbo, olibano kaj santalo. Poste same akurate la grajnoj estas pistataj en pistujo. Dum ekbolas la akvo, oni elverŝas sur dispolvigitaj grajnoj akvon, kiu denove ekbolas. Oni aldonas iom da malvarma akvo, kio donas plian aromon al la kafo. Poste oni enverŝas la kafon en tasetojn sen teniloj. Iam ili estis produktataj el kornoj kaj uzataj nur por kafo. En tiu tempo por transdoni tian taseton al honora gasto oni uzis specialan longtenilan konuson, plektitan el herboj. Oni ne donas al la kafo iujn ajn [[dolĉaĵo]]jn, nur frititajn grajnojn de [[tritiko]], [[spelto]] aŭ [[maizo]]. Ordinare kafon preparas junaj virinoj. Iam tion faris nur [[virgulino]]j, ĉar la rito estis forte ligita al la kulto de [[fekundeco]]. Ĉe la [[oromoj]] kaj la [[garioj]] kafograjnoj estas simbolo de riĉo, rikolto, bruta fekundeco, sano kaj abundo je infanoj. == Ĉe la oromoj == [[Dosiero:Ethiopian Coffee Ceremony 009.jpg|eta|Argila kruĉo sur fajrujo]] La kafograjnoj okupas centran lokon en la rito ''buna kala'' («oferita kafo»). Tiucele oni fritas ilin ĝis kiam ili iĝis ĉerizkoloraj, poste miksas kun [[butero]] (simbolo de bovino kaj virina fekundeco) kaj zorgeme maĉas tiun miksaĵon. La grajnoj, aparte unuaj tri, estas zorgeme selektataj, dum selektanto ripetas: «Ho, Vaka, forĵetu de ni ĉiujn fiagojn, terurajn malsanojn, nigrajn denuncojn! Ho, Vaka, faru tiel, ke ĉiam multobliĝu homoj, generu brutoj, kresku rikolto». Poste oni starigas sur fajrujon specialan poton ''vaĉiti'', kiu enhavas buteron kaj [[spico]]jn. Antaŭe ĝi devas esti zorgeme brilpurigita per folioj de plantoj, dediĉitaj al Vaka, supera dio de la oromoj. En fandigitan buteron oni ĵetas kafograjnojn kaj akurate kirlas ĉion per mallonga bastoneto. Dume oni preĝas: «Ho, Vaka, faru tiel, ke kresku ĉiuj niaj semitaĵoj, garu ilin je pereo, sendu al ni pluvon, sed ne ŝtormon». Fakte temas pri rita imitado de [[koito]], en kiu poto kun butero signifas [[vagino]]n kaj bastoneto rolas kiel [[peniso]]. Dum depreni la poton de sur fajrujo oni diras: «Ho mia kafo, montru, mi deprenas vin de sur fajrujo, do forpelu de mi ĉion malbonan». Kiam la grajnoj krevas oni diras: «Ĝi diris «psst», mia kafo, ĝi malfermis la buŝon, do estu for de mi ĉiuj malbonaj langoj». Oni invitas al ceremonio najbarojn kaj regalas ilin. Regalado okazas tiel: mastro per ambaŭ manoj transdonas taseton kun ''buna kala'' kaj regalato diras: «Kuma horra» («Multobliĝu milope brutaro») aŭ «Kuma bobaza» («Multobliĝu milope greso en paŝtejoj»). Nun la oromoj rememoras, ke iliaj prauloj stokis ''buna kala'' en speciala ligna poto kune kun aliaj ritaj aĵoj en dekstra malantaŭa parto de domo. Dum [[geedziĝo]] patrino donis al fianĉino parton de ''buna kala'', poste edzino regalis per ĝi sian patrinon. Samloke oni stokis potojn kun [[biero]]: grandan («patrino») kaj malgrandan (''infano''), el kiuj pli granda staris pli alte. La oromoj opinias, ke la ceremonio ''buna kala'' ekzistis ĉiam kaj nome ĝi gardas la popolon. La kafo naskiĝas kaj mortas dum tiu ceremonio kaj feliĉigas per tio la popolon. Interalie oni okazigis ''buna kala'' por [[Ekzorcismo|forpelado de demonoj]], por lukti kontraŭ fiaj [[demono]]j [[Zar-kulto|zar]] kaj ''buda'', en kiuj kredas preskaŭ ĉiuj etiopoj, inkluzive de [[Islamo|islamanoj]] kaj [[Monofizitismo|monofizitoj]]. == Ĉe la garioj == [[Dosiero:Coffee ceremony.jpg|eta|Enverŝado de kafo: Virino tenante jabna-n (tradicia kaldrono) kaj verŝante la trinkaĵon en panĝel-ojn (kaftasetojn).]] Por tiu etno ''buna kala'' estas simbolo de la genta unueco kaj solidareco, do ĝi estas uzata pli vaste ol ĉe la oromoj. Ekde ''buna kala'' komenciĝas intertraktado pri kvereloj kaj konfliktoj. ''Buna kala'' estas simbolo de gastigemo dum renkontiĝo de komercistoj. Ĝi okazas ankaŭ dum [[epidemio]]j, [[sekego]]j, morto de brutaro, antaŭ foriro por longa vojaĝo aŭ militiro. Dum pridiskutado de la [[geedza kontrakto]] svatoj alportas la kafograjnojn, parton de kiuj patrino de fianĉino fritas por la gastoj. Fakte ''buna kala'' estas parto de ĉiuj ritoj de tiel nomata vivociklo. Por ''buna kala'' estas uzataj specialaj aĵoj: argila poto, lignaj tasetoj por frititaj kafograjnoj, kulero por kirlado, pistujo kaj pistilo — tute ĉizornamitaj (se lignaj) aŭ kun enpremita ornamaĵo (se argilaj). Ili estas stokataj en aparta domoparto, kie troviĝas ĉiuj sanktaĵoj. == Vidu ankaŭ == * [[Japana teceremonio]] == Literaturo == {{Citgazeto | URL = | Titolo = Чашка кофе | Aŭtoro = | Familinomo = Львова | Nomo = Э. | Aŭtoroligo = | Kunaŭtoroj = | Gazeto = Азия и Африка сегодня | Volumo = | Numero = 6 | Paĝoj = 77-78 | COI = | Dato = | Jaro = 1993 | Monato = | Alirdato = | Alirjaro = | Citiloj = | Krispa = | Aranĝo = | Bibliotekakodo = | ID = | Lingvo = la rusa | Citaĵo = }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kafo]] [[Kategorio:Kulturo de Etiopio]] [[Kategorio:Kulturo de Eritreo]] rbyhz7aos6rsxh0qn5sd66kvk4tngen Klara el Asizo 0 422297 9419361 9212107 2026-07-03T08:13:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419361 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Francisko de Asizo|Bernardo di Quintavalle|Pietro Cattani|Egidio de Asizo|Frato Leono|Johano de Parmo|Elias de Kortono|Giovanni Parenti}} {{Informkesto sanktulo}} '''Klara el Asizo''', aŭ ''Sankta Klara'' aŭ sekulare ''Klara Scifi'', ([[Asizo]], [[16-a de julio]] [[1194]] – Asizo, [[11-a de aŭgusto]] [[1253]], estis religiulino itala, kunlaborantino de [[Sankta Francisko el Asizo]] kaj fondintino de la monaĥinoj [[Klaraninoj]]; ŝi estis proklamita sankta de papo [[Aleksandro la 4-a]] ([[1255]]). kaj dekretita patronino de la [[televido]] kaj [[Telekomunikado]]. == Biografio == Naskiĝinte el Favarone di Offreduccio kaj el [[Ortolana]], apartenante do al alta socia klaso, Klara el Asizo montras grandan animaforton rilate la radikalajn elektojn kiuj sin decidigas foreviti geedziĝon antaŭdeciditan de la familio, por sekvi sian deziron dediĉi tutan sian vivon al Dio. La nokton de [[28-a de marto]] [[1211]] (temas pri vespero de la [[Palmofesto]]: aĝante dekokjare, laŭ la atestaĵoj de la [[Kanonizo|kanoniza]] procezo, Klara fuĝas, el flanka pordo, el la patra domo, situinta najbare de la katedralo de [[Asizo]] (Centra Italio). Tuj ŝi atingas [[Sankta Francisko el Asizo|Franciskon el Asizo]] kaj la unuajn [[Minoraj Fratoj|Minorajn Fratojn]] apud la preĝejeto [[Baziliko Sankta Maria de la Anĝeloj|Sankta Maria de la Anĝeloj]], jam tiam kromnomata ''Porciùnkola'' dependanta de la benediktana [[monaĥejo]] de la najbara monto Subasio. Por signifi ŝian novan pentofaran kondiĉon, Francisko fortondas ŝiajn harojn, al ŝi donacas malglatan tunikon kaj ŝin asociigas al la benediktanaj monaĥinoj de [[Bastia Umbra]], 4 kilometrojn distance, poste ŝin gastigas ĉe la pli sekura monaĥinejo montdeklive de Subasio, kie, protektita kontraŭ la kolero de la parencaro, ŝi estas baldaŭ atingita de la fratino Agnesa, kiu havis la saman sorton. == En Sankta Damiano == Fine, Klara ekloĝis en [[Sankta Damiano (preĝejo)|Sankta Damiano]] (kiu iam estis restaŭrita ĝuste de Francisko), sub la jurisdikcio de la Asiza episkopo Gvido. Ĉi tie Klara estis atingita de la tria fratino Beatrica kaj de sia patrino Ortolana, krom de multaj junulinoj kaj virinoj, kaj baldaŭ ili estis kvindeko. Ĉi tie Klara pasigis kvardek jarojn kies dudeknaŭ vizititajn de malsano. Fascinite de la predikado kaj ekzemplo de Francisko, Klara volis krei familion de klostroloĝantinoj tute malriĉaj, tute dediĉintaj al la ''preĝo'' por si kaj por la aliaj. Popole nomataj ''Damianinoj'' kaj de Francisko ''Malriĉaj Damoj'', ili estos por ĉiam konataj per [[Klaraninoj]]: al ili asociiĝis multego da virinoj, kies diversaj estas honorataj per la titolo de Sanktulinoj kiel Sankta Katarina el [[Bononjo]] kaj Sankta Agnesa el [[Prago]]. == La ''Privilegio de la malriĉeco'' == Ŝi ricevis de Francisko la unuan regulon funditan sur la malriĉeco. La karismo de la virino manifestiĝas ene de la monaĥinejo en la ''[[kontemplo]]'' kaj ''[[Preĝo]]'' sekvante parte la modelon benediktanan, el kiu ŝi distanciĝas per la firma kaj kuraĝa malriĉeco. Tiu centra temo de ŝia mistika sperto, la ''(imitado de Kristo)'', de kiu Klara ne volas esti dispensita eĉ ne de la papo (la kardinlo Ungolino, espiskopo de [[Ostia]] kaj protektanto de la Klaranina Ordeno, ŝin provizis per nova regulo kiu mildigis la malriĉecon, sed ŝi ne akceptis tiun malpliiĝon: tiel ke kardinalo Ugolino, elektita papo ([[Gregorio la 9-a]]) al ŝi allasis la “privilegion de la malriĉecon” (Privilegiun pautertatis), poste konfirmitan per solena buleo de [[Inocento la 4-a]] [[1253]] (prezentita al Klara malmultajn tagojn antaŭ ŝia morto). Nur per la rezigno al ĉiuj bonaĵoj Klara sin sentis libera en la trairo de sia religia vojaĝo. Estas tiu la temo precipa sur kiuj koncerniĝas ĉiuj ŝiaj skriboj, el kiuj elmerĝas virino decida kaj fidoplena (kvar leteroj al Agnesa el [[Bohemio]], filino de reĝo [[Přemysl Otakar la 2-a]] kaj de damo ''Regola'', kaj kromaj verkaĵoj, kies tamen ne certas la aŭtentikeco). “Legendo”, florinta postmorte, registrita de [[Tomaso el Celano]] rakontas pri ŝia vivo, ritmata de la silento, preĝo, konstanta praktikado de la “altega malriĉeco”. Ŝi pasigis duonon de sia vivo preskaŭ ĉiam litkuŝite ĉar malsana, partoprenante, tamen, ofte en la diaj preĝoficoj. Portante kun si la [[Eŭkaristio]]n en la [[monstranco]], ŝi estus savinta, laŭ buŝa tradicio, la monaĥinejon kontraŭ la [[Saracenoj]] en [[1240]]. Ŝi mortis en Sankta Damiano la 11-an de aŭgusto de [[1253]], aĝante sesdek jarojn. Nur du jarojn poste, papo [[Aleksandro la 4-a]] ŝin proklamis Sankta. La Eklezio ŝin liturgie festas la 11-an de aŭgusto. == Legendo kaj historio == * Klara estas protektantino de la [[telekomunikado]]: kristnaske, en la meso servita de Francisko, ŝi ne povis partopreni ĉar malsana en lito. Dezirante partopreni ĉiukaze, laŭ rakontoj de kronikistoj trutempaj, ĉe la momento de la [[komunio]] ŝi mirakle povis komuniiĝi per la hostio konsekrita por la celebranto; * Saracenoj, je la servo de [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] atakis la pordojn de Asizo kaj komencis sieĝi la establaĵon de Sankta Damiano. Klara, tiam, estus ekspoziciinta el fenestro montrancon kun eŭkaristio el kiu emanus bildigantan lumon, kiu timigis Saracenojn kiuj preferis forfuĝi el la loko kaj el Asizo. * [[Gregorio la 8-a]] vizitis ŝin kaj petis ke ŝi benu la manĝotan panon: ŝi obeis kaj tuj la pano fariĝintus krucsignita supre. == Klaraninoj == Multaj kongregacioj de Klaraninoj naskiĝis laŭlonge de la jarcentoj fondintaj sanktaj virinoj. Nune troviĝas: * [[Klaraninoj]], kiuj sekvas la regulon de Sankta Klara; * [[Klaraninoj Urbanaj]], kiuj sekvas mildigitan regulon permesitan de [[Urbano la 4-a]]; * [[Klaraninoj Koletaj]], naskiĝintaj el la reformo enkondukita de Sankta Koleta (Francio); * [[Klaraninoj Kapucenaj]], inspiriĝintaj al la kapucena reformo; * Klaraninoj Misiistinoj de la Sankta Sakramento; * Fratinoj Misiistinoj de la Senmakula Koncipiĝo de la Patrino de Dio; * Fratinoj Klaraninaj de Sankta Filipa Mareri; * Kongregacio de Franciskaninoj aŭ Klaraninoj Franciskanaj Malabaresaj; * Kaj aliaj == Bibliografio == Itallingve: * Maurizio Erasmi, ''Chiara d'Assisi: la fecondità storica di un carisma'', Messaggero, 2008. ISBN 9788825019704 * Chiara Frugoni, ''Una solitudine abitata: Chiara d'Assisi'',Laterza, 2006. * Chiara Frugoni, ''Storia di Chiara e Francesco'', Einaudi, 2011. ISBN 9788806205133 == Vidu ankaŭ == * [[Asizo]] * [[Katolika Eklezio]] * [[Gregorio la 9-a]] * [[Inocento la 4-a]] * [[Sankta Francisko el Asizo]] * [[Tomaso el Celano]] * [[Insulo Sankta Klara]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{it}} [http://www.maranatha.it/Franchiara/Chiara04Text.htm Scritti di santa Chiara] (Verkoj de Sankta Klara) * {{en}} [http://www.franciscanfriarstor.com/archive/stfrancis/St_Clare_of_Assisi/stf_st_clare_of_assisi_writings.htm Writings of St. Clare of Assisi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150809025701/http://www.franciscanfriarstor.com/archive/stfrancis/St_Clare_of_Assisi/stf_st_clare_of_assisi_writings.htm |date=2015-08-09 }} (Verkoj de Sankta Klara) * {{it}} [http://www.enrosadira.it/santi/c/chiara.htm Vita di Santa Chiara] (Vivo de Sankta Klara) * {{it}} [http://www.terrainvisibile.it/assisi/doc/ita/vitach.htm Vita di santa Chiara] (Vivo de Sankta Klara) * {{it}} [http://www.santiebeati.it/dettaglio/24000 Santi e Beati - Santa Chiara] (Vivo de Sankta Klara) * {{it}} [http://www.paxetbonum.net/biographies/legend_clare_ita.html Leggenda di santa Chiara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070818000826/http://www.paxetbonum.net/biographies/legend_clare_ita.html |date=2007-08-18 }} (Legendo pri Sankta Klara) * {{en}} [http://www.christianiconography.info/goldenLegend/clare.htm Life of the Holy Virgin St.Clare] (Vivo de Sankta Klara aldonita de Caxton al lia traduko de ''Legenda Aurea'') * {{it}} [http://www.sanfrancescoassisi.org/index.php?dir=assisi&subdir=monumenti&lang=ita&url=sdamiano.htm La chiesa di San Damiano] (Preĝejo de Sankta Damiano) * {{de}} {{en}} {{es}} {{fr}} {{it}} {{pt}} [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/speeches/2003/august/documents/hf_jp-ii_spe_20030811_santa-chiara_it.html Mesaĝo de Papo Johano Paŭlo la 2-a okaze de la 750-a datreveno de la morto de Sankta Klara] * {{de}} [http://www.klarabaum-bautzen.de.vu Klarabaum, Bautzen/Germanio]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140812205523/http://www.klarabaum-bautzen.de.vu/ |date=2014-08-12 }} * {{en}} [http://www.christianiconography.info/clare.html Saint Clare, Virgin (Died 1253): The Iconography] (Pentraĵoj pri Sankta Klara) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Klara el Asizo}} [[Kategorio:Sanktuloj]] [[Kategorio:Asizo]] amfa1y9tzezbbpa58uuant7t6nkqqsx Kaŭko (rivero) 0 426879 9419269 9141173 2026-07-03T03:17:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419269 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero |nomo = Kaŭko |foto = Río Cauca.JPG |foto-priskribo = Kaŭko en [[Antjokio]] |situo = [[Kolombio]] |longeco = 965 |fonto = 20 km sude de la vulkano [[Puracé]] |fonto-alteco = 3125 |fonto-latitudo = 2/7/24/N |fonto-longitudo = 76/26/4/W |regiono-ISO por fonto=CO-CAU |enfluejo = [[Magdaleno (rivero)|Magdaleno]] |enfluejo-alteco = 15 |enfluejo-latitudo = 8/53/33/N |enfluejo-longitudo = 74/28/4/W |regiono-ISO por enfluejo=CO-BOL |meznombra-trafluo = 2347 |akvokolekta areo = 63300 |altecodiferenco = |urboj survojaj = |dekstraj alfluoj = |maldekstraj alfluoj = |rimarkoj = |foto1 = Cauca localizacion.png |foto1-priskribo = Situo de Kaŭko |foto2 = Rio Cauca-Cauca 300dpi.png |foto2-priskribo = Kaŭko en departemento Kaŭko |foto3 = |foto3-priskribo = }} '''Kaŭko''' aŭ '''Rivero Kaŭka''' (hispane: '''Río Cauca''') estas rivero en [[Kolombio]] kiu troviĝas inter Okcidenta Kordilero kaj Centra Kordilero. Ekde sia supra riverparto en sudokcidenta Kolumbio apud la urbo de Popayán, ĝi enfluas [[Magdaleno (rivero)|Magdalenon]] apud Magangué en [[Bolivaro (Kolombio)|Bolivaro]], kaj la kunigitaj riveroj elfluas en [[Kariba Maro|Kariban Maron]]. Kaŭko longas 965 kilometrojn ĝis la kunigo kun Magdaleno, por totala longo de 1350 kilometroj ekde la [[fonto]]j al elfluejo en la maron. La rivero estas mastrumita de la ''Corporación Regional del Cauca'' kaj de la ''Corporación Autonoma Regional del Valle del Cauca'', kaj estas navigebla tra 640 da kilometroj super la kunigo kun Magdaleno. == Mediaj temoj == La 18-an de novembro 2007, la kolombia gazeto ''[[El Tiempo (Kolombio)|El Tiempo]]'' raportis ke la rivero ricevis [[averaĝo]]n de 500 [[tuno]]j da resta [[rubo]] tage. [[Poluo]] de la [[grandurbo]] de Popayán, sep orminejoj kiuj ankaŭ aldonas industriajn malpurigaĵojn kiel ekzemple [[hidrargo]], proksimume 8 sablomuelejoj, kaj plie kelkaj minoj de [[karbo]] kaj [[baŭksito]]. [[Kaliurbo]], la plej granda grandurbo sur la rivero, dependas de la rivero je 76 pocentoj. Aldone ties [[alfluanto]]j kolektas poluitajn akvojn de aliaj gravaj grandurboj kaj deponas proksimume 330 tunojn da rubo en la riveron. Antaŭ ol atingi la urbon de Yumbo la rivero ne entenas neniun ajn [[oksigeno]]n. La [[Natura Rezervejo Laguna de Sonso]] situas en la [[Departemento Valo de Kaŭko]] de [[Kolombio]]. Ĝi enhavas la lastajn etendajn restaĵojn de origina natura malsekejo restanta en la Rivervalo de Kaŭko en okcidenta Kolombio, kaj estis deklarita natura rezervejo en Oktobro 1978. Ĝi enhavas serion de marĉoj kaj lagetoj oriente de la bordo de la rivero Kaŭko, inter la municipoj [[Buga (Kaŭko)|Buga]], [[Jotoko]] kaj [[Guacarí]]. Ĝi havas areon de 2 045 ha, kuŝe je altitudo de 935 m. La malsekejoj suferas pro la enmetita [[akvohiacinto]]. == Socia purigo == En lia libro "End of Millennium" <ref>{{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=End of Millennium|aŭtoro=Manuel Castells|jaro=2000|eldoninto=Blackwell Publishing|paĝoj=204}}</ref>, Manuel Castells deklaris ke la ([[Mafio|mafia]]) Kaliurba [[Kartelo]] partoprenis en socia purigo de centoj al miloj da ''desechables'' (elpelitoj). La elĵetitoj inkludis [[prostituitino]]jn, stratinfanojn, ordinarajn [[ŝtelisto]]jn, [[samseksemulo]]jn kaj la [[senhejmulo]]jn. Kune kun kelkaj el la lokuloj, la Kaliurba Kartelo formis memnomitajn ''grupos de limpieza social'' (sociaj purigogrupoj) kiuj murdis la elpelitojn, ofte forirante ilin kun signoj ''Cali limpia, Cali linda'' (pura Kaliurbo, bela Kaliurbo). La korpoj de tiuj murditaj estis ofte ĵetitaj en Kaŭkon, kiu poste iĝis konata kiel la Rivero de la Morto. La municipo de Marsella en [[Risaraldo]] poste iĝis bankrota pro la kostoj de reakirado de [[kadavro]]j kaj farado de [[nekropsio]]j <ref>{{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=Dangerous Decisions: Problem Solving in Tomorrow's World|aŭtoro=Enid Mumford|jaro=1999|eldoninto=Springer|paĝoj=81, 83, 84, 85}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kaŭko-valaj sekaj arbaroj]] * [[Cordillera Central (Kolombio)]] == Eksteraj ligiloj == * {{es}} [http://www.crc.gov.co/ Corporación Regional del Cauca] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201101090234/http://www.crc.gov.co/ |date=2020-11-01 }} * {{es}} [http://www.cvc.gov.co/ Corporación Autonoma Regional del Valle del Cauca] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210314193155/http://www.cvc.gov.co/ |date=2021-03-14 }} {{Koord|8|54|N|74|28|W|display=title}} {{Projektoj}} {{Portalo Geografio}} [[Kategorio:Riveroj en Kolombio]] m5cz80tpx31zm091t542jtoyjafl1kl Karismo (kristanismo) 0 428841 9418981 9032587 2026-07-02T17:48:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418981 wikitext text/x-wiki '''Karismo''' (el la greka χάρισμα, "charisma") devenas el la greka substantivo χάρις, "káris" («[[graco]]»). Malofta vorto en la profana [[Greka lingvo|klasika greko]], kie signifas “donacon”, ĝi maloftas ankaŭ en la la greko de la [[Nova Testamento]]; fakte ĝi troviĝas nur en la [[Epistolo|epistoloj de Paŭlo]] kaj en la [[1-a epistolo de Petro]] 4,1), sed grande gravas pro ĝia signifo kaj pro ĝia influo en la kristana teologio kie estis objekto kaj kaŭzo de sennombraj debatoj,<ref>Problemo diskutita estis: Ĉu la dotita per dia karismo ĉu kaj kion devas obei al la Eklezio?</ref> == Signifoj de [[karismo]] en la Epistoloj de [[Sankta Paŭlo]] == En iuj pasaĵoj “karismo” indikas [[Savo (Biblio)|savon]] de Dio manifestitan en [[Jesuo Kristo]], dono <ref>Ĉu prefereblas ''dono'' aŭ ''donaco?'' En tradukitaj eroj de la [[kateĥismo]] de la Katolika Eklezio estas preferata “dono” kvankam la esperanta Biblio uzas “donaco” (vidu ekzemple: ''160. Kio kaŝiĝas sub la nomo “karismoj”? (799-801) La karismoj estas specialaj donoj de la Sankta Spirito elverŝitaj al apartuloj por la bono de homoj, por la bezonoj de la mondo kaj precipe por la edifo de la Eklezio, al kies Instrutasko estas komisiita prudenta juĝo pri ili.</ref> de la [[Senmorteco|Eterna vivo]] <ref>Kutime en kristana kaj biblia lingvaĵoj ''eterna vivo'' signifas ''vivo kun Dio''</ref>, (Rm 5,15). En tiu kazo la esprimo aludas la senpagan, nekondiĉitan karakterizon de la dia [[Revelacio]] kiu estas antaŭkondiĉo de la dono de la dia savo: Dio estas kiu donas laŭ sia mizerikordo. Ankaŭ alia pasaĵo de la sama epistolo, 1, 29, kies estas menciata la donoj de Dio, referencantaj aparte al la [[historio de Israelo]], havas similan signifon. Karakteriza estas tamen la uzo de la termino en [[1-a epistolo al la Korintanoj|1Kor]] (1Kor 12,4. 30.31) kaj en [[Epistolo al la Romanoj|Rm 12,6]] En tiuj kazoj la karismo ne estas la “senpaga savo en la eterna vivo”, sed la dono de vivo elspezita servante al la fratoj. Tielsence esprimiĝas ankaŭ la 1-a de Petro (4,10): “Laŭmezure, kiel ĉiu ricevis ''donacon,'' tiel ĝin administrante inter vi, kiel bonaj administrantoj de la diversaspeca graco de Dio“ Greklingve: “ἕκαστος καθὼς ἔλαβε ''χάρισμα,'' εἰς ἑαυτοὺς αὐτὸ διακονοῦντες ὡς καλοὶ οἰκονόμοι ποικίλης χάριτος Θεοῦ”). La donaco de la savo ne fariĝas en la [[kredo]] posedaĵo de unuopa kredanto, individua trezoro, sed fonto de donacoj. La kredanto ricevis la karismon de la graco por fariĝi mem kapabla donaci. Kiuj estas tiuj donoj kaj tiuj servoj kiujn la kreanto estas alvokata donaci al la fratoj? Neniam tio estas precize kaj kategorie establite en la [[Nova Testamento]], Paŭlo liveras ekzemplojn, citas kazojn en la 1Kor 12 kaj en Rm 12: apostolado, sanigoj, profetioj, [[glosolalio]] kaj la kredo mem por indiki vastan sortimenton de servoj. La vastan komunuzan signifon oni renkontas komparante inter si la epistolon al la korintanoj (7.7) kun la [[1-a epistolo al Timoteo]] (4.14); en la unua kazo “karismo” indikas la familian kondiĉon en kiu la kredanto troviĝas (geedziĝo aŭ [[fraŭleco]]) en la dua la specifan misiistan vokiĝon de Timoteo. La kunteksto en kiu Paŭlo alfrontas tiun problemon estas kunteksto [[polemiko|polemika]]: korintanoj estas certaj ke mem akiras la savon nur per tio ke la vivanta Sinjoro ĉeestas dum la [[kulto]] pere de lia Spirito. kaj ke tio transdonas al la kredantoj apartajn donojn. Ili ŝatas, tamen, ankaŭ manifestaciojn pli esceptajn kaj atentokaptajn ol la kulto, kiel la [[glosolalio]]n, ĉar ĝuste tio ŝajnas evidentigi la potencon de la Spirito. La karismo estas interpretata ĉe korintanoj kiel dono videbla kaj eksterordinara. Paŭlo celas korekti tiun opinion pruvante ke la donoj de la Spirito, nome la karismoj de la Sinjoro estas plurspecaj, komplementaj, sammaniere necesaj. La sama Spirito kiu sin manifestas en la [[Ekstazo|ekstazaj]] fenomenoj sin manifestas ankaŭ en la karismo de la [[apostola agado]] kaj en tiu de la karitataj aktivecoj; la Sinjoro kiu parolas en la kulto aŭ en la [[Eŭkaristio|vespermanĝo]] estas la sama Sinjoro kiu alvokis al senedzineco la [[apostolo]]n kaj komunikas sian volon en tiu etika sinteno. Ĉiu karismo estas valida esprimo de la potenco de Kristo, sed neniu karismo povas opiniigi ke mem estas la sola instrumento de la Spirito aŭ instrumento privilegiitaj. La argumento de Paŭlo fondiĝas sur la ekzemplo de la [[homa korpo]], en la de kazoj de la epistolo al la Romanoj kaj al Korintanoj, sed per du starigoj iomete malsamaj. En “al la Romanoj” la apostolo remenorigas ke en la homa korpo estas bezonataj multaj membroj por ke ĝi plenumu sian funkcion, ke la efiko de [[organismo]] estas rezultigita per la konkordo de ĝiaj partoj (12,12-31): ''vi do estas la korpo de Kristo (27)'' signifas ke oni estas en la kredo organika unueco de servoj. En la parolado kun la Romanoj elmerĝas penso multe pli alta kaj ampleksa. La vivo kaj la potenco de Kristo manifestiĝas al la mondo en la realo de konkorda komunumo kunigita per la ligo de la ''[[agapo]]''. Ili manifestiĝas, tamen, plenefike nur en la unueco kaj totaleco de la karismoj agantaj en tiu komunumo. ''Vi estas la korpo de Kristo'' referencas al la korintana komunumo sed ne per sumo de la kredantoj, spite de ilia kuniĝo en la nomo de Kristo, sed ĉar sumo de donoj, de karismoj, de la vokiĝoj de tiu komunumo. La Eklezio ne estas korpo de Kristo en si mem kaj por si mem: ĝi estas tia nur per sia kapablo korordigi siajn vokiĝojn kaj siajn karismojn por la servo al la Sinjoro. == Klasifikado de la karismoj == La [[teologio]] engaĝiĝis malkovri, priskribi kaj sistemigi la karismojn menciitajn en la Skriboj. Jen listo: # Karismoj ligita al aloreĝado: ## paroli anĝellingve (glosolalio); ## paroli nekonatajn homajn lingvojn de la parolanto mem ([[fremdglosolalio]]); ## kanti anĝellingve; ## [[preĝado]]; ## [[larmo]]j. # Karismoj ligitaj al proklamado de la Vorto: ## admono; ## invito al la konvertiĝo; ## instruado; ## [[kredo]]; ## [[profetio]]; ## interpreto; ## trovi la taŭgan biblian eron; ## vizioj; ## [[sonĝo]]j. # Karismaj ligitaj al la praktikado de la karitato: ## [[kompato]]; ## [[akcepto]]; ## [[porpeto]]; ## [[sanigo]]. # Karismoj ligita al spirita gvidado: ## sciovorto; ## [[saĝo]]vorto; ## [[komprenkapablo pri la spiritoj]]. == Bibliografio == * [[Leonardo Boff]], ''Chiesa: carisma e potere'', Collezione ''Ricerche teologiche'', Roma, Borla, 1983 * Gotthold Hasenhuttl, ''Carisma, principio fondamentale per l'ordinamento della Chiesa'', Bologna, EDB, 1973. * Francis MacNutt, ''Il carisma delle guarigioni'', Bari, Edizioni paoline, 1978 * Mario Midali e altri, ''Il carisma della vita religiosa dono dello Spirito alla Chiesa per il mondo'', Milano, Ancora, 1981. * Arturo Cattaneo, ''La Varietà dei carismi nella Chiesa una e cattolica'', 2007, SBN/EAN 9788821559303 == Eksteraj ligiloj == * [http://it.cathopedia.org/wiki/Carisma Itallingve en Cathopedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121117051846/http://it.cathopedia.org/wiki/Carisma |date=2012-11-17 }} * [http://www.rinnovamentocarismatico.org/rinnovamento%20new/morning_swim/carismi.html Rinnovamento carismatico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130130115634/http://www.rinnovamentocarismatico.org/rinnovamento%20new/morning_swim/carismi.html |date=2013-01-30 }} == Notoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Biblia ekzegezo]] [[Kategorio:Teologio]] 4pwp8zkoma14g4rg3dn3glssw3d073x Katedralo Sankta Isaako de Sankt Peterburgo 0 428911 9419245 8985560 2026-07-03T00:33:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419245 wikitext text/x-wiki {{Informkesto religia konstruaĵo |nomo de konstruaĵo=Katedralo Sankta Isaako<br /><small>{{fremdlingve|ru|Исаа́киевский собо́р}}</small> |dosiero=Исаакий_ночью.jpg |grandeco de dosiero=300px |priskribo= |loko=[[Sankt Peterburgo]] |regiono-ISO=RU-SPE |tipo de mapo=Sankt-Peterburgo |religia aliĝo=[[Rusa Ortodoksa Eklezio]] |distrikto= |jaro de konsekro=[[1858]] |statuso=[[katedralo]] |gvidanto= |ttt= |arkitekto=[[Auguste de Montferrand]]<br /> |arkitektura tipo=[[preĝejo]] |arkitektura stilo=[[Novklasikismo]] |direkto de fasado=[[oriento]] |jaro de komenco=[[1818]] |jaro de kompletigo=[[1858]] |konstrukosto=23,000,000 [[rublo]]j (kiam? ĉu la konstrujaro 1858?) |kapacito=12,000 + |materialoj={{#invoke:Wikidades|claim|property=P186}} |kesteroj= {{!-}} {{!}} Poŝtkodo {{!!}} {{#invoke:Wikidades|claim|property=P281}} }}'''Katedralo Sankta Isaako''' de [[Sankt Peterburgo]], [[Rusio]] ({{lang-ru|Исаа́киевский собо́р - собор преподобного Исаакия Далматского}}) estas unu el plej ampleksaj preĝejoj en [[Eŭropo]] konstruita en [[1818]] - [[1858]] jaroj laŭ projekto kaj gvidado de granda francdevena arkitekto [[Auguste de Montferrand]]. En ĝi samtempe povas preĝi 12 000 ortodoksaj kristanoj. == Historio == [[Dosiero:Исаакиевский собор 024.jpg|eta|maldekstra|'''Auguste de Montferrand''' - kreinto de la katedralo]] La unuan templon dediĉitan al sanktulo Isaako de [[Dalmatio]] (monako predikinta en la [[4-a jarcento]]) establis caro [[Petro la Granda]] en [[1707]], ĉar li naskiĝis la [[30-an de majo]] [[1672]], kiam oni celebris datrevenon de lia patrono. Pro malfavoraj kondiĉoj de marĉa grundo kaj permanenta humideco en aperanta [[Sankt Peterburgo]] - nova ĉefurbo de [[Rusio]], ĝi kaj ankoraŭ du temploj ruiniĝis kaj komence de la [[19-a jarcento]] eknecesis konstrui pli grandan kaj komfortan preĝejon. == Konstruado == [[Dosiero:Cath Isaac IMG 7668.JPG|eta|maldekstra|interno kaj la ikonostazo]] Konkurson gajnis projekto far [[Auguste de Montferrand]], kiun invitis imperiestro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la Unua]]. Konstruado daŭris kvardek unu jarojn sub gvido de la arkitekto Montferrand, kiun efektivigis multenombra servutularo. Rezulte aperis grandioza konstruaĵo, kies plej alta pinto atingis 101,5 metrojn kaj ena areo egalis 4 000 m<sup>2</sup>. Ekstera diametro de ĝia orita kupolo egalas 25,6 metrojn (oni aplikis 100 kilogramojn da pura oro por kovri la kupolon, kiu ĝis nun dominas super la urbo kaj estas unu el ĝiaj vidindaĵoj). Portikojn de la katedralo konsistigas 72 granitaj kolonoj, kies pezo egalas de 64 ĝis 114 tunojn. Unue en la monda konstrua praktiko tiaj grandaj kolonoj oni levis sur la kvardekmetran altecon. Senkompareble belega estas interno de la preĝejo, kiun oni ornamis per raraj, diverskoloraj mineraloj ([[marmoro]], [[malakito]], [[lazurito]] k.a.), freskoj kaj vitraĵoj. Por konservi la eksterajn metalajn skulptaĵojn oni uzis galvanoplastikon - novan teknologian procedon, kiun inventis en [[1838]] rusa scientisto [[Boris Jacobi]]. La [[30-an de majo]] [[1858]] en la preĝejo okazis inaŭguro kaj tiam ĝi estis konsekrita kiel katedralo de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]]. == Granda patriota milito == Dum la [[Granda patriota milito]] (1941 - 1945), kiam okazis [[sieĝo de Leningrado]], brilantan kupolon de la katedralo oni farbis por malpliigi riskon de bombado. Rezulte ĝi ne estis grave difektita, kvankam ĝis nun videblas multaj breĉoj. Ĝia hipogeo tiam estis deponejo por plej valoraj trezoroj, kiujn oni sukcesis evakui el eksaj caraj rezidejoj ([[Puŝkin (urbo)|Puŝkin]], [[Gatĉina]], [[Pavlovsk (Sankt-Peterburgo)|Pavlovsk]] k.a.) dum retreto. == Soveta ateisma epoko == Dum la soveta ateisma epoko en la katedralo oni establis kontraŭreligian muzeon, kies ĉefa rimarkindaĵo estis [[pendolo de Foucault]] demonstrinta diurnan rotacion de la Tero. Ĝi funkciadis ekde [[1931]] ĝis [[1986]]. == Nuna stato == Nuntempe la konstruaĵon oni uzas kiel la ŝtata institucio, en kiu permanente plu funkcias muzeo. En [[1988]] en ĝi denove okazis [[liturgio]] post longa interrompo kaj en certaj tagoj kristanoj rajtas preĝi tie. Danke al modernaj teknikiloj vizitantoj, inkluzive invalidojn, povas leviĝi je 43 m podio, de kie videblas belega panoramo de la urbo. == Onidiroj == * Oni diris, ke post inaŭguro de la katedralo, ĝia kreinto [[Auguste de Montferrand]] baldaŭ mortos. Fakte ĉi-tio okazis. * Oni diris, ke post tuta forigo de lasta [[skafaldo]] staranta ĉe la katedralo ĉesos [[Romanovoj (dinastio)|cara dinastio Romanov]]. Fakte ĉi-tio okazis. La lastan skafaldon oni forigis decembre de [[1916]] kaj februare de [[1917]] imperiestro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la Dua]] abdikis de la rusa trono. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://isaac.spb.ru/info] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120201152424/http://www.isaac.spb.ru/info |date=2012-02-01 }} {{ru}}. {{en}}, {{de}}, {{fr}} * [https://web.archive.org/web/20120325201614/http://petersburg-history.narod.ru/p1074.htm] {{ru}} * [http://maps.yandex.ru/?ll=30.306160,59.933961&spn=0.045834,0.004307&z=15&l=map,stv,sta&ol=stv&oll=30.30616,59.933961&oid=&ost=dir:414.9898283419801,9.087075226585664~spn:89.99999999999999,37.75271191354703&hint=yaru] virtuala ekskurso {{Vidindaĵoj en Sankt-Peterburgo}} [[Kategorio:Rusa Ortodoksa Eklezio]] [[Kategorio:Katedraloj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1850-1859]] [[Kategorio:Aperis en 1858]] ewue8kmp7sf2krqk0gql9i2rs4pchyv Nestotruo 0 430749 9419487 9312397 2026-07-03T11:11:55Z Kani 670 9419487 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pocket gopher in burrow bw.png|eta|Ilustraĵo]] [[Dosiero:Chipmunk-burrow (exits).jpg|eta|dekstra|[[Tamiaso]] eliranta el sia Nestotruo.]] [[Dosiero:ThalassinoidesIsrael.JPG|eta|Krustulaj nestotruoj en kalkoŝtono el [[Ĵurasio]], suda [[Israelo]].]] [[Dosiero:C0136-bird-burrrows.jpg|eta|Birdaj nestotruoj ĉe la bordo de la rivero [[Volgo]] ĉe [[Kstovo]], Rusio.]] '''Nestotruo''' estas truo aŭ tunelo elfosita en grundo fare de [[animalo]] por krei spacon taŭgan por loĝado, portempa rifuĝo, aŭ kiel produkto de [[movkapablo]]. Nestotruoj havigas formon de ŝirmo kontraŭ [[predado]] kaj ekspono al naturelementoj, kaj tiele la nestotrua vivmaniero estas tre kutima inter animaloj. Nestotruoj estas ankaŭ komune konservataj en [[fosilio]]j kiel tipo de [[spurfosilio]]. == Ekzemploj == Ekzemploj de nestotruaj animaloj estas nombraj [[mamuloj]], [[amfibio]]j, [[fiŝoj]] ([[pulmofiŝoj]]<ref>{{Cite journal|last=Dubiel|first=Russel|coauthors=Blodgett, Robert H; Bown, Thomas M|title=Lungfish Burrows in the Upper Triassic Chinle and Dolores Formations , Colorado Plateau|journal=Journal of Sedimentary Petrology|year=1987|month=May|volume=57|pages=512–521}}</ref>), [[reptilio]]j, kaj [[birdoj]] (inklude malgrandajn [[dinosaŭro]]jn<ref name=VMK07>{{cite journal |last=Varricchio |first=David J. |coauthors=Martin, Anthony J.; kaj Katsura, Yoshihiro |year=2007 |title=First trace and body fossil evidence of a burrowing, denning dinosaur |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=274 |pages=1361–1368 |doi=10.1098/rspb.2006.0443 |url=http://journals.royalsociety.org/content/uj1k12wh01587821/fulltext.pdf |accessdate=2007-03-22 |pmid=17374596 |issue=1616 |pmc=2176205 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200324180410/http://journals.royalsociety.org/content/uj1k12wh01587821/fulltext.pdf |date=2020-03-24 }}</ref>), same kiel nombrajn [[senvertebrulo]]jn kiaj [[insekto]]j, [[araneo]]j, [[eĥino]]j, [[krustulo]]j, [[pekteno]]j kaj [[vermo]]j. Ampleksa vario de animaloj konstruas aŭ uzas nestotruojn laŭ multaj diferencaj tipoj de subgrundo. Eble [[mamuloj]] estas plej bone konata pro nestotrui, ĉefe [[Insektomanĝuloj]] kiaj la vorema [[talpo]], kaj [[rodulo]]j kiaj la fekundegaj [[marmoto]]j inter kiuj la [[arbara marmoto]]. La [[kuniklo]], nome membro de la ordo [[Leporuloj]], estas tre bone konata nestotruanto. Estas ĉirkaŭkalkuloj ke ununura marmota nestotruo okupas tutan kuban metron, forigante 320&nbsp;kg el restaĵoj. Eĉ [[Karnomanĝuloj]] kiaj la [[surikato]], kaj [[Marsupiulo]]j, estas nestotruantoj. La plej granda nestotruanta animalo estas probable la [[blanka urso]] kiam ĝi faras sian [[patrintruo]]n en neĝo aŭ tero. Nestotruoj de birdoj estas kutime farataj en molaj grundoj; kelkaj pingvenoj kaj aliaj [[pelaga]]j marbirdoj elstaras pro ties nestotruoj. La [[Magelana pingveno]] estas ekzemplo de tia nestokonstruanto, kiu faras nestotruojn laŭlonge de marbordaj regionoj de [[Patagonio]] de [[Ĉilio]] kaj [[Argentino]].<ref>C. Michael Hogan, (2008) [http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=232 ''Magellanic penguin'', Globaltwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120607230613/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=232 |date=2012-06-07 }}</ref> Aliaj nestotruantaj birdoj estas [[pufinoj]], [[alcionoj]], kaj [[abelmanĝuloj]]. Nestotruoj povas esti konstruataj en ampleksa vario de subgrundoj. Kangura muso konstruas nestotruojn en fajna sablo. [[Skabio|Skabiaj]] iksodoj konstruas siajn nestotruojn en la haŭto de infestita animalo aŭ homo. [[Termito]]j konstruas nestotruojn en ligno. Kelkaj eĥinoj kaj pektenoj povas fari nestotruojn en roko. Nestotruoj povas ankaŭ gami laŭ komplekseco el simpla tubo kelkajn centimetrojn longa al kompleksa reto de interkonektaj tuneloj kaj ĉambroj centojn aŭ milojn de metroj de totala longo, kiaj tiuj de la tre disvolvigitaj nestotruoj de [[kuniklo]]j. == Vidu ankaŭ == * Laŭ la kuniklotruo ([[d:Q112610206]]) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Etologio]] [[de:Behausung#Tierische Behausungen]] lznne1mt44n3thsm7qn9ovg6vwsn5ti Kamerlingo 0 430953 9418774 9105271 2026-07-02T12:20:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418774 wikitext text/x-wiki '''Kamerlingo''' estas titolo tre utiligita en ordosistemo de la [[Katolika Eklezio]] por indiki iujn eminentajn figurojn de la [[Kleriko|klerikaro]]. [[Dosiero:Template-Cardinal Camerlengo.svg|eta|dekstra|La blazono de la kardinalo Kamerlingo.]] Kutime kiam oni parolas pri "kamerlingo" oni aludas al [[kardinalo]] kamerlingo de la Sankta Roma Eklezio, kies precipa tasko estas preezidi dum la periodo de la [[Vaka Seĝo]] la finon de de papado kaj la konkludo de [[Konklavo]] en kiu oni elektas la posteulon. La termono kamerlingo devenas el la [[mezepoka latino|mezepoka latina]] ''camarlingus'', kiu siavice elradikiĝas el la [[Frankoj|flanka]] ''kamerling'', kiu signifas "ŝarĝita ĉe la ĉambro de la suvereno". La figuro de kamerlingo naskiĝis en [[12-a jarcento]], li estis dirita ''camerarius'', kaj estis responsulo pri la financoj de la Kurio kaj pri materiaj bonaĵoj de la [[Apostola Seĝo]], nome pri ''camera thesauraria'' (la ĉambro de la trezoro). La kamerlingo estis ĉiam alta prelato kaj, ekde [[15-a jarcento]], tiun ŝarĝon elfaras kardinalo. == Kamerlingo de Sankta Roma Eklezia == [[Dosiero:Cardinal Camerlengo certifying a papal death.JPG|eta|dekstra|Ilustraĵo reprezentanta kardinalon kamerlingon certiĝantan pri la morto de papo ([[1903]]).]] La kardinalo kamerlingo de la Sankta Roma Eklezio plenumas precipe du taskojn: unualoke, kiam la papo forestas, li administras la materiajn havaĵojn. Okaze de la morto (aŭ kaze de rezigno), kiel specifa funkcio, rege prezidas male la periodon de la tiel dirita [[Vaka Seĝo]]. === Morto de la papo kaj konklavo === Okaze de la morto de papo, lia unua tasko konsistas en la konstato ke la papo estis vere mortinta, lin vokante trifojojn laŭ [[Bapto|bapta]] nomo. Se el tiu ne venas respondo, li anoncas la morton per la formulo ''Vere Papa mortuus est'' (Vere la papo mortis). Eble tiu certiga formulo estis uzita lastfojojn de kardinalo Pecci (estonta papo [[Leono la 13-a]]) sur la kadavro de [[Pio la 9-a]] forpasinta en [[1878]]. Laŭlonge de jarcentoj la protokolo estis antaŭvidinta krome ke la kamerlingo frapetu la frunton de la papo per arĝenta marteleto sur kiu estis stampita la papa blazono: tiu gesto nun estas anstataŭata per la simpla etendado de vualo sur la vizaĝo de la forpasinto. Sinsekve la kamerlingo formovas la [[Ringo de la Fiŝkaptisto|Ringon de la Fiŝkaptisto]] el la ringofingro de la dekstra mano de la forpasinta papo kaj ordonas ke la papa sigelilo kovranta la ringon estu rompita (aŭ "nuligita," kiel oni diras, pli sobre, ekde [[Johano Paŭlo la 2-a]]). Li, fine, metas la sigelilojn sur la studejo kaj litĉambro kaj komunikas la forpason al la [[kardinalo]]-[[vikario]] de la [[diocezo de Romo]]<ref>Temas pri la kardinalo ŝargita vikarie regi la diocezon anstataŭe de la papo, kaj kiu daŭrigas ofici spite de la morto de la papo.</ref> al kiu estos tasko "tion komuniki al la popolo". Estos, male, tasko de la [[kardinalo dekano]] de la Sankta [[Kardinala Kolegio]], informite de la kamerlingo pri la forpaso de la papo, tion komuniki al la kardinaloj kaj ilin kunvokis en Romo por la elekto de la nova posteulo de Petro. Estos ĉiam lia tasko informi pri la forpaso la [[Diplomataro]]n akredititan ĉe la Apostola Seĝo kaj Ŝtatestrojn de la mondo En tiu momento komenciĝas la periodo de la [[Vaka Seĝo]]: ekas la pretigado por la funebroj kaj la naŭ sinsekvaj propreĝaj tagoj; sinsekve oni ekirigas la laborojn por la [[konklavo]], kie oni voĉdonos por la nova papo. Kamerlingo aŭ ties delegito havas rajton-devon peti al ĉiuj administraj instancoj de la Apostola Seĝo informojn pri la havaĵa kaj ekonomia situacio kaj pri la eksterordinaraj aferoj pritraktataj, kun specifa rajto havigi al si la monon bezonatan por la funkciado de la pretigoj kaj efektiviĝo de la konklavo, kaj li ĝuas ankaŭ de la rajto emisii monon por la ena uzo de la apostola sidejo<ref>Interesas precipe [[Kolektado|filatelistojn]] la poŝtmarka emisiado kun informado pri tiu periodo kaj kun la surskribaĵo "Vaka Seĝo" kaj, latinligve la emisia jaro kaj la stampa apartaĵo.</ref> Dum la periodo de la Vaka Seĝo, al la kamerlingo estas konfidita la kondukado de la ĉiutagaj aferoj de la Eklezio kun la asistado de tri kardinaloj: tiuj tri estas lotataj ĉiutritage, unu por unuopa ordo (diakona, pastra kaj episkopa) inter la kardinaloj jam atingintaj Romon. Tiuj tri kune kun la kamerlingo formas la "Malgrandan Kongregacion". Sed la aferoj plej gravaj estas pritraktataj en la asembleo de la kardinaloj, dirita "Ĝenerala Kongregacio" === Listo de iuj kamerlingoj de la Sankta Roma Eklezio antaŭ [[1432]] === * Boso Breakspear ([[1158]] - [[1159]]) * Melior le Maitre] ([[1184]] - [[1189]]) * [[Honorio la 3-a|Cencio Savelli]] (ekde [[1189]], en [[1216]] elektita papo [[Honorio la 3-a]]) * [[Aleksandro la 4-a|Rinaldo de la Grafo de Segni]] ([[1227]] - [[1254]], poste elektita papo [[Aleksandro la 4-a]]) * Bertrand Des Bordes ([[1311]]) * Arnaud de Falguières ([[1312]] ĉirkaŭ) * Arnaud d'Aux ([[1313]]- [[1320]]) * Pierre d'Estaing, [[Benediktanoj|benediktano]] ([[1370]] - [[1377]]) * Guillaume d'Aigrefeuille il Giovane ([[1377]] - [[1383]]) * Marino del Giudice ([[1383]] - [[1385]]) * Marino Bulcani ([[1385]] - [[1394]]) * Stefano Palosio ([[1394]]-[[1396]]) * [[Inocento la 7-a|Cosmato Gentile de' Migliorati]] ([[1396]]-[[1404]], poste elektita papo [[Inocento la 7-a]]). * Antonio Correr (ekde [[1412]]) * Pietro di Foix (pseŭdokardinalo), [[franciskanoj|franciskano]] (ekde [[oktobro]] [[1414]])<ref>Nomumita de [[kontraŭpapo Johano la 23-a]].</ref> * Francesco Lando ([[1419]] - [[1427]]) * ''beatulo'' Niccolò Albergati, [[kartuziano]] ([[1431]] - [[1432]]) === Listo de la kamerlingoj de Sankta Roma Eklezio ekde 1432 ĝis hodiaŭ === Ekde tiu momento la ofico estis plenumata nur de kardinaloj. * Francesco Condulmer (1432-1439) * Ludovico Mezzarota Scarampi (1440-1465) * Latino di Carlo Orsini (1471-1477) * Guillaume d'Estouteville (1477-1483) * Raffaele Sansoni Galeotti Riario (1483-1521) * Innocenzo Cybo (1521) * Francesco Armellini Pantalassi de' Medici (1521-1528) * Agostino Spinola (1528-1537) * Guido Ascanio Sforza di Santa Fiora (1537-1564) * Vitellozzo Vitelli (1564-1568) * Michele Bonelli (1568-1570) * Luigi Cornaro (1570-1584) * Filippo Guastavillani (1584-1587) * Enrico Caetani (1587-1599) * Pietro Aldobrandini (1599-1621) * Ludovico Ludovisi (1621-1623) * Ippolito Aldobrandini (1623-1638) * Antonio Barberini (1638-1671) * Paluzzo Paluzzi Altieri Degli Albertoni (1671-1698) * Giambattista Spinola ''il Giovane'' (1698-1719) * Annibale Albani (1719-1747) * Silvio Valenti Gonzaga (1747-1756) * Girolamo Colonna di Sciarra (1756-1763) * Carlo Rezzonico (1763-1799) * Romoaldo Braschi-Onesti (1800-1801) * Giuseppe Maria Doria Pamphilj, pro-kamerlingo (1801-1814) * Bartolomeo Pacca (1814-1824) * Pietro Francesco Galleffi (1824-1837) * Giacomo Giustiniani (1837-1843) * Tommaso Riario Sforza (1843-1857) * Lodovico Altieri (1857-1867) * Filippo de Angelis (1867-1877) * [[Leono la 13-a|Gioacchino Vincenzo Raffaele Luigi Pecci]] (1877-1878, pli poste papo [[Leono la 13-a]]) * Camillo Di Pietro (1878-1884) * Domenico Consolini (1884) * Luigi Oreglia di Santo Stefano (1885-1913) * Francesco Salesio Della Volpe (1914-1916) * Pietro Gasparri (1916-1934) * [[Eugenio Pacelli]] (1935-1939) * Lorenzo Lauri (1939-1941) * Benedetto Aloisi Masella (1958-1970)<ref>Post la morto de Lorenzo Lauri, papo [[Pio la 12-a]] nomumis neniun kamerlingon ĝis sia morto en 1958). Tuj post lia morto la kardinala kolegio nomumis kardinalon Aloisi Masella.</ref> * Jean-Marie Villot (1970-1979) * Paolo Bertoli (1979-1985) * Sebastiano Baggio (1985-1993) * Eduardo Martínez Somalo (1993-2007) * Tarcisio Bertone (2007–2014) * Jean-Louis Tauran (2014–2018) * Kevin Farrell (2019-nun) == Kamerlingo de la Kardinala Kolegio == Ankaŭ aliaj funkciuloj de la Eklezio titoliĝas “kamerlingo” (kiu signifas "trezoristo"), sed ili plenumas malsamajan taskojn. Kamerlingo de la [[Kardinala Kolegio]] respondecas pri la administrado de la financoj de la Kardinala Kolegio kaj intervenas aparte okaze de funebroj de kardinaloj forpasintaj. Ekde [[1995]] la [[Pontifika Jarlibro]] ne plu raportas pri tiu ŝarĝo. == Kamerlingo de Kunfrataro == Tiu titolo de kamerlingo estas uzata ankaŭ por kristanaj kunfrataroj, en kiuj li praktikas diversajn taskojn kune kun tiu, origine precipa, de kontrolisto de la financoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Roma kurio]] * [[Kardinalo]] * [[Kardinalo dekano]] * [[Kardinala Kolegio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=kamerl}} * [https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm teksto ''The Cardinals of the Holy Roman Church'' el la retejo ''fiu.edu'', arkivigita en oktobro 2011] ({{en}}) * [http://it.cathopedia.org/wiki/Camerlingo En ''cathopedia'', reta katolika enciklopedio]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{it}}) [[Kategorio:Roma kurio]] [[Kategorio:Kardinaloj]] n02fvbn1zpmy6d0x1zbehj5cmdw0shu Kial la koko transiris la straton 0 431259 9419304 8832535 2026-07-03T05:44:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419304 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Why did the chicken cross the road?.JPG|eta|Kial la koko transiris la straton?]] '''''Kial la koko transiris la straton?''''' estas fama ŝerca demando, origine el la [[angla lingvo]]. La baza respondo estas ''por atingi la alian flankon''. Per sia simpleco ĝi estas specimeno de [[kontraŭhumuro]] – [[humuro|humura]] [[parodio]] de aliaj multe pli kompleksaj [[demando]]j – ĉar la aŭskultanto surpriziĝas kiam la ŝajne interesa demando ricevas banalan respondon. Unuafoje ĝi aperis en la jaro 1847 en novjorka monatgazeto [[The Knickerbocker]]<ref>''The Knickerbocker, or The New York Monthly'', March 1847, p. 283.</ref> kaj ĝi jam estis populara en 1892, kiam variaĵo de ĝi aperis en alia monatgazeto [[Potter's American Monthly]].<ref>''Potter's American Monthly'' (1892), p. 319.</ref> == Ŝercaj respondoj == La demando ''Kial la koko transiris la straton?'' fariĝis tipa ĝenerala demando, al kiu ĉiu scias doni respondon. La leganto amuziĝas je la varieco de eblaj respondoj kaj oni listigas tiajn respondojn (plejparte artefaritajn) kune kun nomoj de famaj personoj aŭ organizoj por tiel aludi konatajn stereotipojn pri iliaj vidpunktoj. En [[Esperanto]] aperis listo de tiaj ŝercaj demandoj en [[Litova Stelo]] 2004:2, sed jam pli frue aperigis tian liston ankaŭ la revuo [[Eventoj]] 1996-12, kiu al ĝenerale famaj homoj aldonis ankaŭ fikciajn respondojn de konataj [[esperantisto]]j (tiujn demandojn kompilis [[Aŝis Bhattachareya]], [[Ziko van Dijk|Ziko M. Sikosek]], [[Ulrich Matthias]] k.a.). Laste en 2013 la reta bulteno [[Libera Folio]] republikigis [[blogo|blogaĵon]] de [[Ĵeromo Vaŝe]] kun respondoj kiuj parodias specifaĵojn de konataj [[Esperanto-asocio|institucioj]] de la [[Esperanto-movado]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberafolio.org/2013/koko-transiris-straton-sed-kial |titolo=Koko transiris straton. Sed kial? |alirdato=2013-03-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130330030636/http://www.liberafolio.org/2013/koko-transiris-straton-sed-kial |arkivdato=2013-03-30 }}</ref> Kelkaj ekzemplaj respondoj (en vortumo laŭ la supre listigitaj fontoj): * '''[[Albert Einstein]]:''' Ĉu la koko transiris la straton aŭ ĉu la strato transiris la kokon, tio dependas de via [[fizika relativeco|observa referencpunkto]]. * '''[[Charles Darwin]]:''' Dum [[evoluismo|evolucia]] [[natura selektado]] postvivis nur tiuj [[kokido]]j, kiuj havis [[genetiko|genetikan]] emon transiri al alia vojoflanko. * '''[[Ludoviko Zamenhof]]:''' Por ke koko transiru straton ne sufiĉas nomi ĝin tiel. ''(aludo al frapfrazo sur kovrilo de la [[Unua Libro]])'' * '''[[Universala Esperanto-Asocio]]:''' Ni fondis [[komisiono]]n pri kokaj aferoj, kiu preparas trijaran [[agadplano|agad-planon]], en kiu, ni jam povas diri, la eblaj decidoj por faciligo de transiro de stratoj, kaj aparte la transiroj de stratoj fare de kokoj, estos konsiderataj. Ni ĝojas, ke vi interesiĝas pri la temo, kiu gravas en nia labor[[strategio]]. * '''[[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]]:''' Aliĝu kaj kunagu por pli bona mondo per la projekto kok'telo, kiu favoras la stratotransirojn de kokoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-115.htm Kial la koko transiris la straton?] ([[Eventoj]] 1996-12, malsupre de la paĝo) * [https://web.archive.org/web/20070218212147/http://www.aliaflanko.de/artikloj/text/kokido.php Kial kokido transiras vojon?] ([[Litova Stelo]] 2004:2) * [http://www.liberafolio.org/2013/koko-transiris-straton-sed-kial Koko transiris straton. Sed kial?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130330030636/http://www.liberafolio.org/2013/koko-transiris-straton-sed-kial |date=2013-03-30 }} ([[Libera Folio]] 2013-03-06, republikigo de [http://interparoloj.blogspot.se/2013/02/kial-la-koko-transiris-la-straton.html blogaĵo] de [[Ĵeromo Vaŝe]] 2013-02-27) * [http://www.whydidthechickencrosstheroad.com/ Why did the Chicken Cross the Road?]{{404|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (retpaĝaro pri la temo, [[angla lingvo|angle]]) [[Kategorio:Humuro]] [[Kategorio:Hejmaj birdoj]] [[Kategorio:Fikciaj birdoj]] t5w000uk6n0p6bl289h8fdsbhwad9j1 Kazimierz Kleina 0 435196 9419262 9303547 2026-07-03T02:43:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419262 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |politikisto = Kazimierz Kleina |dato de naskiĝo = la 21-an de februaro [[1958]] |loko de naskiĝo = Sierakowice |dosiero = Kazimierz Kleina Kancelaria Senatu 2023.jpg|150px |ofico = [[Senato|Senatano]] el Balot-regiono n-ro 62 de [[Senato|Pola Senato]] |partio = [[Civitana Platformo]] |de = la 8-a de novembro [[2011]] |ĝis = |alma_mater = Gdanska Universitato |quote = Kazimierz Kleina }} '''Kazimierz Mariusz Kleina''' (naskiĝis la {{daton|21|februaro|1958}} en Sierakowice, en [[Pomerio]]) estas [[Pollando|pola]] entreprenisto kaj politikisto, municipano kaj membro de la [[Pola Sejmo]] en la 4-a, 5-a, 7-a, 8-a, 9-a kaj 10-a oficperiodoj. Li estis ano de la pola [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton]] (PGAE) dum la jaroj 2012-2015. De la jaro 2017 li estas ano de la [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto]] (PGLE)<ref>[https://www.salon24.pl/u/fromage/510877,parlamentarny-zespol-wspierania-jezyka-esperanto informo en la retejo ''salon24.pl''] ({{pl}})</ref> Li ankaŭ kandidatis al [[Pola Senato]] dum la balotoj 2019 en [[Pomerio]] kaj sukcese akiris la mandaton. Krom la polan, li flue parolas la [[kaŝuba]]n.<ref name=rzepa>Piotr Kobalczyk, "[http://www.rp.pl/artykul/17,333745_Kaszebsczi_jest_trendy.html Kaszebsczi jest trendy]" ("la kaŝuba estas moda"), ''[[Rzeczpospolita (gazeto)|Rzeczpospolita]]'', 14-07-2009</ref> == Biografio == [[Dosiero:Kazimierz Kleina Kancelaria Senatu 2015.jpg|eta|maldekstra|150ra|{{centre|K. Kleina en 2015}}]] Post la fino de liceo je la nomo de [[Stefan Żeromski]] (legu: Ĵeromski) en [[Lębork]] (legu: Lenbork) li finis la [[Gdanska Universitato|Gdanskan Universitaton]], la Fakultaton de la Ekonomiko de la Transporto kaj la Fakultaton pri Humanistiko. Dum la jaroj [[1984]] – [[1990]] li laboris kiel instruisto en la mezlernejoj en [[Żukowo]] apud [[Gdansko]]. En la jaro [[1990]] estis elektita kiel Urbestro de [[Łeba]] (legu: Ŭeba). De la jaro [[1991]] li estis prezidanto de la Kaŝub-Pomeria Asocio. Dum la jaroj [[1993]] – [[1996]] li estis [[Vojevodo]] de la [[Vojevodio]] en [[Słupsk]]. De la jaro [[1997]] ĝis [[2001]] li estis senatano de la 4-a oficperiodo kaj estis prezidanto de la Komisiono pri Nacia Ekonomio en [[Senato|Pola Senato]]. Li estis elektita al Senato de la balot-agado "[[Solidareco]]". De la jaro [[2002]] ĝis [[2005]] li estis ano de [[Pomerio|Pomeria Parlamento]] / nomata [[Sejmo|Sejmeto]]. Li estis ano de la Konservativ-Popola Unio, kaj poste ano de la [[Civitana Platformo]]. Dum la parlamentanaj balotoj en la jaro [[2005]] estis elektita por la [[Sejmo]] de la 5-a oficperiodo ([[2005]] - [[2007]]), de la partio [[Civitana Platformo]]. La 15-an de februaro [[2006]] la unuan fojon en [[Sejmo|pola parlamento]] li parolis en la [[Kaŝubio|kaŝuba lingvo]]. [[Dosiero:Jadwiga Rotnicka Kazimierz Kleina Jan Maria Jackowski 82 posiedzenie Senatu.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|K. Kleina kun Jadwiga Rotnicka kaj [[Jan Maria Jackowski]] dum la 82a kunsido de [[Senato|Pola Senato]] (2015)}}]] [[Dosiero:47 posiedzenie Senatu VIII kadencji.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Kazimierz Kleina parolanta dum la 47-a kunsido de la [[Pola Senato]]}}]] Dum la parlamentanaj balotoj en la jaro [[2007]] li estis elektita kiel senatano ricevinte 220.390 da balotvoĉoj (la dua loko en la [[Gdansko|gdanska balot-regiono]] [[2007]] - [[2011]]). Dum la sekvontaj balotoj en la jaro [[2011]] same sukcese eniris [[Senato]]n ricevinte 89.389 da balotvoĉoj en la unumandata balotregiono. Li denove en la jaro 2015 estis kandidato de [[Civitana Platformo]] en la parlamentaj balotoj por Pola [[Senato]] en la balot-regiono n-ro 62, t.e. en la distriktoj: [[Lębork]], [[Slupsko]], [[Wejherowo]] kaj urbo [[Slupsko]] kiu estas mem distrikto - kaj li estis elektita kiel senatano en la unumandata balot-regiono <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://parlament2015.pkw.gov.pl/349_Wyniki_Sejm|titolo=Serwis PKW – Parlamentaj Balotoj 2015|alirdato=2015-10-27}}</ref>. == Esperanto == Li estis la ano de pola [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton]] (PGAE). La 24-an de aprilo 2017 li partoprenis en la ĉefa E-konferenco en Urbodomo de [[Słupsk]] okaze de la Zamenhofa jaro 2017. Post la konferenco li kun la esperantisto [[Eduardo Kozyra]] metis florojn ĉe la Zamenhof-monumento kaj ili ambaŭ malkovris dulingvan memortabulon "GRAB - ZAMENHOFA - KARPENO"- la novan [[ZEO]]n en Słupsk kun la ĉeesto de kelkdeko da partoprenantoj de la konferenco kaj multaj ĵurnalistoj. La 21-an de novembro 2017 en la vestiblo de sanatorio "Perła" en la kuracloko [[Ustka]] okazis loka vernisaĝo de la Senata ekspozicio "130 Jaroj de la Lingvo Esperanto" sub la patroneco de senatano Kazimierz Kleina. == Distingoj == Kiel senatano li estis distingita fare de Prezidento de Latvio [[Andris Bērziņš (1944)|Andris Bērziņš]] per la Ordeno de Tri Steloj de 3a grado pro la laboro por ambaŭflanka (duflanka) parlamenta kunlaboro. La solenaĵo okazis la 4-an de majo 2015 en [[Rigo]]. „Estas por mi honoro kaj granda distingo ricevi tiel altrangan ordenon. La solenaĵo estis majesta kaj kortuŝa. La rilatoj inter Pollando kaj Latvio estas modelaj. Mi opinias, ke la distingo pruvas, ke la agado de nia parlamenta grupo kaj mia propra laboro helpas al la bonaj kontaktoj" – diris la senatano. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * [http://ww2.senat.pl/k7/senat/senator/kleina.htm Biogram na stronie Senatu (VII kadencja)] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kazimierzkleina.pl Kazimierz Kleina – strona prywatna] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130604122518/http://kazimierzkleina.pl/ |date=2013-06-04 }} * [https://www.facebook.com/senatorkleina/ persona paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' {{Vivtempo|Kleina, Kazimierz}} [[Kategorio:Polaj politikistoj]] [[Kategorio:Kaŝuboj]] [[Kategorio:Polaj senatanoj]] f748sx1fswsy2qx02a2uu7tobxfz81k John Cale 0 440214 9419317 8255424 2026-07-03T06:10:45Z HCTFBlogger 253652 /* Studiaj albumoj */ 9419317 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = John Cale |dosiero = John Cale 1.jpg |priskribo de dosiero = John Cale ludanta en Toronto (1977) |grandeco de dosiero = |larĝa dosiero = |fono = soloa kantisto |naskonomo = John Davies Cale |alie nomata = |kromnomo = |naskiĝo = {{naskiĝdato kaj aĝo|1942|3|9}} |morto = |deveno = [[Carmarthenshire]] {{Unuiĝinta Reĝlando}} |instrumento = [[aldviolono]], [[violono]], [[voĉo]], [[gitaro]], [[basgitaro]], [[orgeno]], [[piano]], [[klaviceno]], [[muzikila klavaro]], [[buŝharmoniko]], [[violonĉelo]], [[kontrabaso]], [[saksofono]], [[melotrono]], [[celesto]] |tipo de voĉo = |ĝenro = |profesio = |aktivaj jaroj = [[1960]]-nun |eldoninto = |parencaj temoj = |ttt = |signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''John CALE''', [[Ordeno de Brita imperio|OBE]] (naskiĝis {{naskiĝdato|1942|3|9}}) estas [[Kimrio|kimra]] [[muzikisto]], [[komponisto]], plurinstrumentisto kaj produktoro. Li estas tre konata kiel fondinto de la mita novjorka bando [[The Velvet Underground]] en la dua duono de la 1960-aj jaroj, kiun li pli poste forlasis pro malkonsento kun [[Lou Reed]]. == Diskaro == === The Velvet Underground === * 1967: ''The Velvet Underground and Nico'' * 1968: ''White Light/White Heat'' === Soloe === ==== Studiaj albumoj ==== * 1970: ''Vintage Violence'' * 1972: ''The Academy in Peril'' * 1973: ''Paris 1919'' * 1974: ''Fear'' * 1975: ''Slow Dazzle'' * 1975: ''Helen of Troy'' * 1981: ''Honi Soit'' * 1982: ''Music For A New Society'' * 1983: ''Caribbean Sunset'' * 1985: ''Artificial Intelligence'' * 1989: ''Words for the Dying'' * 1990: ''Songs for Drella'' (kun [[Lou Reed]]) * 1996: ''Walking on Locusts'' * 1998: ''Nico: Dance Music'' * 2003: ''HoboSapiens'' * 2005: ''BlackAcetate'' * 2012: ''Shifty Adventures in Nookie Wood'' * 2016: ''M:FANS'' * 2023: ''Mercy'' * 2024: ''POPtical Illusion'' * 2025: ''MiXology (volume 1)'' ==== Vivaj albumoj ==== * 1979: ''Sabotage/Live'' * 1984: ''John Cale Comes Alive'' * 1991: ''Even Cowgirls Get the Blues'' * 1992: ''Fragments of a Rainy Season'' * 2007: ''Circus Live'' * 2010: ''John Cale & Band Live'' ==== Kompilaĵoj ==== * 1977: ''Guts'' * 1994: ''Seducing Down the Door'' * 1996: ''The Island Years'' * 1999: ''Close Watch: An Introduction to John Cale'' * 2007: ''Gold'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Muziko}} * [http://john-cale.com/ Oficiala retejo de John Cale] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cale, John}} [[Kategorio:Britaj kantistoj]] r064bufbgu9rvsclurro970fdxcwlaz Kastelo Lieser 0 464186 9419159 8929168 2026-07-02T21:29:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419159 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Schloss Lieser.jpg|eta|upright=1.4|suda fasado de la kastelo]] '''kastelo Lieser''' estas en stilo de [[novhistorismo]] konstruita [[kastelo]] en la samnoma vinvilaĝo [[Lieser (komunumo)|Lieser]] ĉe [[Mozelo]] proksime de [[Bernkastel-Kues]]. Je la alia riverbordo troviĝas [[Mülheim an der Mosel|Mülheim]]. La vilaĝo Lieser estas en la [[distrikto Bernkastel-Wittlich]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. == Historio == [[Dosiero:SchlossLieserSky.jpg|eta| kastelo Lieser, fronto]] == Priskribo == [[Dosiero:Treppenhaus_Haupteingang_Schloss_Lieser.JPG|eta|hochkant|centra ŝtupara domo]] [[Dosiero:Esszimmer Schloss Lieser.JPG|eta|manĝejo]] === Unua Etaĝo === === Dua Etaĝo === === Planadoj === == Vinbieno Kastelo Lieser == == Literaturo == * Michael Losse: ''Familienwohnhaus Puricelli – Das Schloss Lieser an der Mosel.'' In: ''Burgen und Schlösser'', Jahrgang 34, Nr. 2, 1993, p. 99–106 ([http://www.baufachinformation.de/denkmalpflege.jsp?md=1999067108409 Auszug]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120212095935/http://www.baufachinformation.de/denkmalpflege.jsp?md=1999067108409 |date=2012-02-12 }}). * Michael Losse: ''Lieser an der Mosel.'' Rheinischer Verein für Denkmalpflege und Landschaftsschutz, Köln 1993, * Franz Schmitt: ''Chronik Weindorf Lieser.'' Paulinus Druckerei, Trier 1988, p. 456–490. * Heinrich Theodor Schmitt: ''Familienhaus des Herrn Eduard Puricelli zu Lieser a. d. Mosel.'' In: ''Deutsche Bauzeitung''. Jahrgang 23, Nr. 36, 1889, p. 209–210 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.schloss-lieser.eu {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201218045221/http://www.schloss-lieser.eu/ |date=2020-12-18 }} * [http://www.roscheiderhof.de/kulturdb/client/einObjekt.php?id=216 Schloss Lieser in der Datenbank der Kulturgüter in der Region Trier] * [http://www.youtube.com/watch?v=A3lWqa7VIWE Landesschau SWR3, 10. Mai 2009] == Referencoj == <references> </references> {{Koordinato|NS=49.9173532614|EW=7.0194651749|type=landmark|dim=100|region=DE-RP}} [[Kategorio:Kasteloj ĉe la Mozelo]] [[Kategorio:Kasteloj en Rejnlando-Palatinato]] m0x1654qmv6cifms0uwxqm3q88t8kvm Knajsno 0 464469 9419443 9251498 2026-07-03T10:22:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419443 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |sen banderolo=jes |regiono-ISO=ZA}} [[Dosiero:WC048 locator.svg|eta|220px|Situo de Knajsno ene de Okcidenta Kablando.]] [[Dosiero:Knysna Waterfront.jpg|eta|220px|Knajsno vidata ekde la [[kajo]]j en Knajsno-Laguno.]] '''Knajsno''' aŭ '''Knysna''' (['|n|aɪ|z|n|ə]; verŝajne el [[Kojoj|koja]] vorto signifanta "[[filiko]]j" <ref>{{en}} Volume 6 ''Standard Encyclopaedia of Southern Africa'' (''Nasionale Opvoedkundige Uitgewery'' 1972)</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Suid-Afrikaanse berg- en riviername|familia nomo=du Plessis|persona nomo=E.J.|jaro=1973|eldoninto=Tafelberg-uitgewers, Cape Town|ISBN=0-624-00273-X|paĝo=250}}</ref>) estas [[urbo]] kun 51 078 da enloĝantoj en [[Okcidenta Kablando]] de [[Sud-Afriko]] kaj estas parto de la Ĝardena Vojo. Ĝi troviĝas ĉe 34° sude de la [[ekvatoro]], kaj 72 da kilometroj oriente de la urbo [[George (Sud-Afriko)|George]] je la N2-[[aŭtovojo]], kaj 25 da kilometroj okcidente de Plettenberg-Golfo je la sama vojo. == Historio == Malmulto estas sciata pri la indiĝenaj enloĝantoj de Knajsno, la [[kojoj]]. La areo oriente de la nuntempa urbo George estis disigata per alta montaro kaj profundaj [[kanjono]]j, farinte ĝin esence nealirebla por eŭropaj vojaĝintoj. === Eŭropa setlejo === Tamen, la unuaj eŭropanoj alvenis en la areo en 1760, kaj la bieno "Melkhoutkraal" (laŭlitera traduko de la [[afrikansa]] : "lakto-ligno-ĉevalejo") estis establata sur la orienta marbordo de Knajsno-Laguno. Stephanus Terblans, la unua eŭropa terkultivisto se temas pri ekloĝi en la areo, ricevis pruntpermesilon por kultivadi ĉi tie. Post transloĝiĝo al Knajsno, George Rex, brite naskita [[Entrepreno|entreprenisto]] konsiderata kiel la fondinton de la urbo, aĉetis Melkhoutkraal kaj la bienon de Eastford en 1804. Li donis 80 [[akreo]]jn de Eastford al la Kolonia Registaro, post kiu la Reĝa Mararmeo agnoskis la urbecon de Melville. La posedaĵoj de Rex estis vendataj post kiam li mortis en 1839. [[Dosiero:Knysna from Heads 01 (3542896379).jpg|eta|220px|maldekstra|alt=alt text|Knajsno-Laguno, estuaro.]] En aprilo 1817, la transport[[Brigo (velŝipo)|brigo]] "Emu", apartenanta al la [[Kaburbo|Kaburba]] [[Ŝipfarejo]], estis la unua eŭropa ŝipo se temas pri eniri Knajsna-Lagunon. Ŝi frapis rokon, nuntempe konatan kiel Emu-Rokon, kaj estis truigata <ref name=AJMM/>. Ĝia ŝipanaro kondukis "Emu"-on marborden por malhelpi ĝian fundeniĝadon. En malfrua aprilo la ŝipo "HMS Podargus" alvenis por asistado <ref>Horsburgh (1826), Vol. 1, p.196.</ref>. Post esplorado de la areo, "HMS Podargus" velis sekure en Knajsna-Lagunon kaj regajnis la ŝarĝon de "Emu" <ref name=AJMM>''Asiatic Journal and Monthly Miscellany'', (1818), Vol. 6, p.317.</ref>. La sekvanta grava setlanto en Knajsno estis kapitano Thomas Henry Duthie, kiu geedziĝis kun Karolino, la filino de George Rex, kaj aĉetis parton de la bieno de lia bopatro, "Uitzicht", kiun li renomis "Belvidere". La konstruado de malgranda [[Normandoj|normand]]-stila [[preĝejo]] estis komisiita fare de Duthie sur lia posedaĵo, kaj estis konsekrata en 1855. La setleja enloĝantaro malrapide kreskis, kaj angloj kiaj ekzemple Henry Barrington kaj [[Leŭtenanto|Lt.]] [[Kolonelo|Col.]] John Sutherland, kiu establis la setlejon de Newhaven sur parto de aĉetita tereno, ekloĝis en la areo. Tiutempe, Knajsno estis militiste depende de Plettenberg-Golfo kaj juĝiste de George. En 1858, Knajsno iĝis aparta Juĝista Divisio, novaj butikoj kaj loĝejinstalaĵoj estis malfermataj, kaj Knajsno iĝis la nova komerca centro de la regiono. Je sia vojo al [[Novzelando]], la Thesen-familio kiu vojaĝis ekde [[Norvegujo]] tiom ŝatis la [[Vilaĝo|vilaĝeton]] Knajsno ke ĝi decidis resti, kunportante sian scion pri komerco kaj [[velado]]. Baldaŭ, konstruligno estis eksportata ĝis Kabo-Kolonio ekde la vastaj areoj de [[arbaro]] ĉirkaŭanta Knajsnon; kaj vaporsegejo kaj malgranda [[ŝipkonstruejo]] estis establataj. Poste, tiuj estis translokigataj al Ĉeval-Insulo (''Paarden Island''), poste konata kiel Insulo de Thesen. === Milvuda orimpetego === [[Dosiero:Millwood House.jpg|eta|220px|alt=alt text|Muzeo "Milvuda Domo".]] En 1878, gravega eltrovaĵo estis farita en la areo. Ora bulo estis trovita en Karatara-Rivero, proksime de ''Ruigtevlei''. Baldaŭ riĉaĵoĉasistoj el ĉiuj partoj de la mondo alvenis ĉe Milvudo (''Millwood'') en serĉo de oro, kaj Milvudo kreskis en movoplenan urbon. Milvudo estis deklarata orkampon, la unuan en Sud-Afriko. Tamen, baldaŭ ne sufiĉe da oro estis reakirata por subteni kreskantan urbon, kaj la minindustrio en la areo kolapsis. Kelkaj [[Minado|ministoj]] translokiĝis al Knajsno, kunportante siajn malgrandajn hejmojn. Unu el la domoj, konata kiel "Milvuda Domo" (''Millwood House''), nun funkcias kiel [[muzeo]]n. === Unuiĝo kaj lignoindustrio === Ĉirkaŭ 1880 pli ol 1 000 da personoj estis enloĝantaj en Knajsno <ref>{{en}} [http://go2knysna.co.za/the-history-of-knysna-1770-1899/ Knajsna Historio 1770-1899.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131109164718/http://go2knysna.co.za/the-history-of-knysna-1770-1899/ |date=2013-11-09 }}</ref>. En 1882, la setlejoj Newhaven, Melville kaj la "tero-kojno" inter la du vilaĝoj estis unuigataj por konstitui la komunumon Knajsno (''The Knysna''), ricevante ĝian nomon de Knajsno-Rivero. La knajsna lignoindustrio kulminis kiam George Parkes alvenis de [[Britujo]] kaj vidis la ŝancon uzi la [[durligno]]jn de la [[Knajsnaj-amatolaj montarbaroj|knajsnaj arbaroj]] por eksporti aliloken en la lando, kaj eĉ eksterlanden. Li establis la Knajsnan Arbaran [[Kompanio]]n, poste renomita al ''Geo. Parkes and Sons Ltd.'', kiu daŭre komercas nuntempe. == Geografio == [[Dosiero:KnysnaWC-Panorama.jpg|maldekstre|600px|eta|Panoramo de Knajsno vidata ekde ''Pezula Estate'']] La urbo estas primare konstruita sur la norda marbordo de granda varmakva [[estuaro]], konata kiel Knajsno-Laguno, kiu estas provizata fare de Knajsno-Rivero. La estuaro malfermiĝas al la oceano post pasado inter du grandaj [[terkapo]]j. Tiuj estas populare konataj kiel "La Kapoj" (''The Heads''), kaj fariĝis fifamaj pro la perdo de boatoj kaj fiŝkaptistoj pasantaj tra iliaj perfidaj kaj kapricaj akvoj. Apud ili troviĝas geologiaj formacioj, loke konataj kiel ''La Mapaj Ŝtonoj'' ("The Map Stones"). Norde de Knajsno la [[Afromontano|afromontana]] aŭ [[mezvarma pluvarbaro]] kovras la montetojn tra 20 da kilometroj ĝis ĝia transiro al [[finboso]] en Montaro Utenikva. === Klimato === Knajsno havas [[Mediteranea klimato|mediteranean klimaton]]. La someroj estas varmaj kaj la vintroj mildaj ĝis malvarmetaj. Dum la somero, la meza maksimumtemperaturo atingas proksimume 25&nbsp;{{GdC|}} kaj malofte estas super 30&nbsp;{{GdC|}}. La meza maksimumtemperaturo dum la vintromonatoj varias en la areo de 16&nbsp;{{GdC|}} ĝis 17&nbsp;{{GdC|}}. Knajsno havas unu el la plej riĉaj pluvokvantoprocentoj en Sud-Afriko kun la plej malseka tempo de la jaro inter oktobro kaj decembro. Knajsno restas verda en iu ajn sezono, kaj sia mezvarma klimato igas ĝin turisman celon en ĉiuj sezonoj <ref>{{en}} [http://www.knysnaestateagency.co.za/knysnafacts/index.html Faktoj pri Knajsno (''Knysna Estate Agency'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304035444/http://www.knysnaestateagency.co.za/knysnafacts/index.html |date=2016-03-04 }}</ref>. === Naturo === * [[Knysna turako]] == Referencoj == {{Portalo|Afriko}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Geografio}} * {{en}} [http://www.knysnamunicipality.co.za/ Knysna Municipality] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170731110200/http://www.knysnamunicipality.co.za/ |date=2017-07-31 }} * {{en}} [http://visitknysna.co.za/ Knysna Tourism Bureau] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201109125123/http://visitknysna.co.za/ |date=2020-11-09 }} * {{en}} [http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf Dataro pri la fondo de urboj en Sud-Afriko.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |date=2019-07-13 }} {{Koord|34|02|08|S|23|02|56|E|region:ZA}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Sud-Afriko]] 8hjzt6ob0kfq6cphhofyst8rd9rqclx Kesselburg (Palatinato) 0 464849 9419293 8772956 2026-07-03T05:19:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419293 wikitext text/x-wiki [[Dosiero: Kesselburg.jpg|eta|<center>La burgloko]] La '''Kesselburg''' estas ne plu ekzistanta [[montburgo]] sur la monto „Kesselberg“ supre de la komunumo [[Jakobsweiler]] en la [[distrikto Donnersberg]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. == Historio == En historiaj dokumentoj de la jaro [[1144]] menciiĝas nobela dinastio, tiam vivanta en la burgo, kiu donacis la kapitalon necesan por starigo de la monaĥejo [[Otterberg]]. En la jaro [[1357]] historia dokumento certigas ke la tiutempaj anoj de la nobela dinastio, tiam nomataj ''Junker von Kezzelberg'' posedas la najbaran loĝlokon [[Weitersweiler]]. Jam en [[1542]] la burgo en tiutempa dokumento nomatas "ruino". Ĝis la jaro 1920 ekzistis profunda puto kun diametro de du metroj. La lastaj murorestaĵoj estis forigitaj en 1930. == Literaturo == * Ortsgemeinde Jakobsweiler und Staatliches Amt für Vor- und Frühgeschichte der Pfalz: ''Festschrift: 800 Jahre Jakobsweiler 1194-1994'', la 1-an de septembro 1994 == Eksteraj ligiloj == * [http://alleburgen.de/dispF.php?i=0&t=rp&id=684 Kesselburg ĉe alleburgen.de]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{de}} {{Ĝermo|historio}} [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Distrikto Donnersberg]] 8pxz1hjxr3qdfcfkohs4fzaivbkv7n0 Magia cirklo 0 465265 9419030 9256043 2026-07-02T18:35:54Z Sj1mor 12103 9419030 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:John William Waterhouse - Magic Circle.JPG|eta|300px|dekstra|Pentraĵo de [[John William Waterhouse]] (1886) kiu reprezentas la traceadon de la cirklo.]] La '''magia cirklo''' (aŭ magia rondo) estas [[rito]] origine antikva kiu spertas malkovron kaj revalorigon en moderna [[novpaganismo|novpagana]] spirita movado. Oni materie ĝin surtere desegnas per [[gipso]] aŭ [[salo]] dum la fervoruloj mense koncentriĝas por krei la samon ene de si mem kiel partopreniĝo en la ceremonio. Troviĝas pri ĝi spuroj ekde la epoko de [[Babilono|babilonanoj]] kaj pli ofte epoko de la de ceremoniaj magiistoj de [[Mezepoko]] kaj [[Renesanco]], same kiel en diversaj triboj de la indianoj de [[Ameriko]], kun motivadoj kaj praktikoj malsamaj. La komuna celo: krei per la energio de la menso limigitan spacon kiu aludas al la mondo de la [[supernaturo]] el tiu [[materio|materia]], por plifaciligi la koncentradon, la sanktecon de la rito kaj la komunikadon kun la diaĵo. Tiu estas la celo kiu karakterizas religion [[Viko|vikan]], en de kiu la alestiĝo de tiu cirklo nepras por ke la operatoro efike realigu la riton. == Signifoj, simboloj, celoj == La magia cirklo ĉerpas sian magian simbolan esencon el la [[arketipo]] de la Cirklo, simbolo de pleneco sed ankaŭ de kontinueco kaj cikleco. La formo mem de la cirklo volas simboli harmonion, kompletigecon kaj perfektecon, nome konscistato konstruita en [[simbolo]], kiun ankaŭ ĵusaj studoj de psikanalisto [[Carl Gustav Jung]] reprezentus la arketipon de la psika individuigo (nome la sukceso de ĝia objektiveco)<ref> Georg Gerster, ''La terre de l'Homme: vues aériennes''; Urich et Fribourg-en Brisgau: Atlantis, 1975. - 320 p. : 200 fot. color e b. e n. ; 31&nbsp;cm.. - (Orbis Terrarum; [10]) ISBN 3-7611-0477-4</ref>. La formo de la cirklo estas, ankaŭ por tiuj scienculoj, simbolo de harmonio, kompleteco kaj perfekteco. Por magia cirklo oni intencas la spacon en kiu plenumiĝas magia ago, esotera aŭ nure spirita. En la rita kunteksto, la cirklo esprimas la volon de la praktikanto rekrei ĉirkaŭ si spacon en kiu alestigi praajn energiojn, ligitajn al la universo kaj al la energiaj dinamikoj, pere de kiuj la operatoro atingas la energion sufiĉan al la plenumiĝo de la rito. <ref>Fonto: Francesco Faraoni, Il neopaganesimo il risveglio degli dèi; Aradia Edizioni ISBN 978-88-901500-3-6 </ref> Iuj esploristoj opinias ke la uzo de la cirklo ŝuldiĝas al ĝia aparta formo: ĝi povas esti konsiderata senkomenca kaj senfina, do reprezentanta la senfinon, la universon kaj cirklon de la vivo kiu sin renovigas senĉese. La cirklo reprezentus la eksteran formon de la magia sfero, ene de kiu oni estus sekura kontraŭ ĉiu ekstera kontraŭaganto. Laŭ la sorĉisteca tradicio la universo, kaj la kosma energio, kiu ĝin animas, dividiĝas en kvin malsamaj formoj: * Tero * Aero * Fajro * Akvo * Spirito Kaj estas tiuj elementoj kiuj kutime estas ŝarĝitaj zorgi pri la [[sfero]]. La traceado de la cirklo devenas certe el la [[ceremonia magio]], kie estis utiligita la traceado de cirklo kiel formo de protekto, por teni foren la negativajn kaj damaĝajn energiojn. Al tiu protektadocelo, en la viko aldoniĝas aliaj celoj: krei lokon de kontakto inter la du mondoj, tiu homa materia kaj tiu dia; krome konservi la kolektitajn energiojn kaj pli sanktiĝintajn dum la rito. == Ritaro == Vikanoj, kaj ĝenerale novpaganoj, estas tre ligitaj al la naturo kaj al la fluo de la tempo. Tial, ili aplikas la naturan evoluon ankaŭ al la ritoj. Rilate la cirklon ili trairas tri precizajn fazojn: * La cirklo estas desegnata kaj sigilita * rita ago ene de ĝi * rompo de la cirklo aŭ ignoro pri ĝi. === Traceado === La praktikantoj opinias ke antaŭ krei la cirklon necesas purigi fizike kaj psike la areon elektitan. La psika purigo dependas de la morala perfekteco de de la praktikantoj. <br /> La plej efika cirklo havas diametron de tri metroj, kaj devas esti desegnita horsence. Karakterizoj aktualigitaj estas klarvoĉe priskribitaj. Ĉe la fino estas dankataj la estaĵoj kiuj, kaŝite inspiris onin. <br /> == Sinteno de kristanismo antaŭ la praktiko de la magia citklo == Ĝenerale la kristanaj eklezioj juĝas tiun praktikon [[superstiĉo]]. Sendepende de ĝia efiko, kio laŭ ili estas tute senrezulta, ofendo al Dio estas la nura provo Lin kondiĉi kaj lin obeigi al la “magie cirklokultantoj”. Se kompari tiun praktikon kun la kristanaj [[sakramento]]j, tiuj lastaj havas efikon laŭ tiuj kristanaj eklezioj, se tiuj subjektivaj kaj objektivaj kondiĉoj estas realigitaj, nur pro tio ke Jesuo mem ilin instituis kaj, ĉiukaze, ilin respektas la liberan volon. ([[Katekismo de la Katolika Eklezio]] [http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/kompendio.htm] ) == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Talismano]] * [[Viko]] * [[Superstiĉo]] == Bibliografio == * Buckland, Raymond (2002). ''Buckland's Complete Book of Witchcraft'', Second edition, Revised & Expanded, Llewellyn Publications. ISBN 0-87542-050-8. * Cunningham, Scott (2001). ''Wicca: A Guide for the Solitary Practitioner'', 29th edition, Llewellyn Publications. ISBN 0-87542-118-0. * Jung, C. G. (1968). ''Psicologia ed alchimia'', Collected Works, Volume 12, Princeton, N.J.: Princeton University Press. ISBN 0-691-01831-6. {{Referencoj|1}} * Francesco Faraoni, ''Il neopaganesimo il risveglio degli dèi'', Aradia Edizioni, ISBN 978-88-901500-3-6 {{Projektoj}} [[Kategorio:Antropologio de religio]] [[Kategorio:Novpaganismo]] [[Kategorio:Viko]] 4q8bz44yniefqb9uwnyj01vuy1qu4zz Ceremonia magio 0 465876 9419025 8213714 2026-07-02T18:33:00Z Sj1mor 12103 9419025 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} Per la termino '''ceremonia magio''' (foje indikata ankaŭ per “Alta Magio aŭ Salomona Magio"),<ref>Owen Davies (2003), ''Cunning-Folk: Popular Magic in English History''. London: Hambledon Continuum. Page ix.</ref> oni intencas tiun branĉon de la [[magio]] karakterizita per vario da longaj, ellaboritaj kaj kompleksaj ritoj, akompanataj de miriado da akcesoraĵoj kaj [[ceremonio]]j ĝuste. Ĝi povas esti konsiderita ekspansio de la ''rita magio'' kaj fakte ofte ĝi ludas kiel sinonimo de tiu. Ĝi fariĝis popola inter 1800 kaj 1900 per publikigo de [[Golden Dawn|Hermetika Ordeno de la Ora Tagiĝo]] kaj praktikita en la rondoj de hermetika kabalo sub ĥanoĥa magio kaj grupoj kies magio apogiĝas al [[grimorio|grimŭaroj]]. La observo de la tuta ceremoniaro estas garantio de la sukceso, ankaŭ kiam la operatoro intencas elvoki spiritojn aŭ mortintojn. Malfacilas, tamen, aranĝi difinon akcepteblan ĉe ĉiuj grupoj kaj skoloj. Tiu magio baziĝas sur alvokoj kaj elvokoj, preĝo kaj riproĉoj, kun la celo obteni materiajn kaj spiritajn avantaĝojn per la preciza eldiro de formuloj magiaj, konvenciaj aŭ ne, kiuj havas la povon altiri aŭ ordoni al la spiritoj; foje oni uzas ritajn objektojn, ŝtonojn kaj aliaĵojn, kune kun simboloj kaj sigeliloj. Foje ankaŭ tiu magio finiĝas en [[nigra magio]] kaj [[nekromancio]]. == Historio == La origino de la ceremonia magio perdiĝas en la noktoj de la tempoj, ĉar ĝi estis praktikita en la plej antikvaj civilizoj kaj, kvankam sendokumente, al Reĝo Salomono, sed koncerne la [[okcidento]]n ĝi certege malkovriĝis en la malalta [[mezepoko]] kaj precipe dum la [[renesanco]]. Multaj antikvaj tiutemaj [[grimorio|grimŭaroj]] kiel la [[Picatrix]], retrovitaj dateblas, laŭ esploristoj, al la [[13-a jarcento|13-a kaj 14-a jarcentoj]]. Epoke de renesanco [[Marsilio Ficino]], per sia traduko el la [[greka lingvo]] de multaj [[hermetikismo|hermetikaj]] tekstoj, donis novan impulson al tiu branĉo de magio, kiu estis vaste kulturita ĉe la [[Mediĉoj|mediĉa]] kortego kaj havis elstarajn kultistojn inter kiuj elstaras [[Johano Piko de la Mirandolo]]. Germana [[Agrippa von Nettesheim]], fama renesanca magiistoj kaj lia teksto “''De occulta philosophia''” (Pri la okulta filozofio) estas konsiderata bazo de ĉiuj estontaj disvolviĝoj de la ceremonia magio. <ref>Charles G. Nauert, Jr., ''Magic and Skepticism in Agrippa's Thought,'' Journal of the History of Ideas (1957), p. 176</ref>. Alia famega elstarulo, ĉiam dummezepoke, sed en Anglio, estis [[John Dee]] kies studoj enkondukis al la elstariĝo de la [[Ĥanoĥo|ĥanoĥa]] magio, kiu povas taksiĝi subprodukto de la ceremonia magio. Post periodo de kadukiĝo en la [[17-a jarcento|17-a kaj 18-a jarcentoj]] la ceremonia magio reprenis floradon en la [[19-a jarcento|19-a]] ekde la publikigo de “''The Magus''” de [[Francis Barrett]] komence de [[1800]]; duone de la sama jarcento la plej elstara gravulo estis sendube la franca [[Eliphas Lévi]], kies publikiĝo de “''[[Dogme et Rituel de la Haute Magie|Dogme et rituel de la Haute Magie]]''” en [[1855]] fariĝis la precipa referenca punkto por la sinsekvaj studoj, ne nur en Francio. Sed estis denove Anglio la donanto de impulso al tiu tipo de magio.<ref>Ithell Colquhoun (1975) ''The Sword of Wisdom''. Novjorko: G.P. Putnam's Sons.</ref><ref>Julia Phillips (1991) [http://www.geraldgardner.com/History_of_Wicca_Revised.pdf ''History of Wicca in England: 1939 - present day'']. prelego en la Vika Konferenco en Kanbero, 1991.</ref> La lasta fama elstarulo de tiu magia branĉo estas taksata [[Aleister Crowley]], kiu resumis kaj reellaboris la tutan antaŭan materialon kaj kies verko [[Thelema]] povas esti konsiderata la lasta skolo de ceremonia magio. Malgranda ero de la ceremonia ritaro estis heredita de la religieca [[Viko]] fondita de [[Gerald Gardner]] en la 40-aj jaroj de la pasinta jarcento, ĉerpanta precipe el antaŭaj [[esoterismo|esoteraj]] fontoj. == Juĝo ĉe la kristanaj eklezioj == Ankaŭ tiu magio, kvankam malpli trapenetrita de sintenoj kaj principoj el si mem neniigantaj fakte la dian transcendecon ĉar pretendanta obeigi Dion (Li aŭ liaj spiritaj kreituloj), tie kaj tie albordiĝis al ĉiuj tipoj de komunikado kun la spiritoj, inkluzive de [[nekromancio]] kaj [[sorĉarto]], foje trovis severajn juĝojn ĉe moralistoj kaj ekleziuloj <ref>Charles G. Nauert, Jr., Magic and Skepticism in Agrippa's Thought, Journal of the History of Ideas (1957), p. 176.</ref>. Krome la komparo kun la kristanaj sakramentoj en kiuj estas uzataj la vorto kaj ofte materio, ne validas ĉar ilin formis kaj komunikis [[Kristo]] mem kaj la praktikanto obeas al la ordonoj de Kristo. == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == *[[Nigra magio]] *[[Blanka magio]] *[[Ĥanoĥa magio]] *[[Aŭgurarto]] *[[Magia cirklo]] == Bibliografio == * Paul Chacornac, ''Eliphas Levi'', Paris, 1926 * Charles McIntosh, ''Eliphas Levi and the Frenc occult revival'', London, 1972 * Alain Mercier, ''Eliphas Levi'', Paris, 1974 * Claude Buissett, ''Eliphas Levi: sa vie, son oeuvre, ses pensées'', Paris, 1984 * [[Giordano Berti]], ''Alphonse Louis Constant (1810-1875)'', in ''Il Tarocco esoterico in Francia'', Faenza, 1987 *Barrett, Francis. ''The Magus'' *[[Manly Palmer Hall |Hall, Manly P.]] ''The Secret Teachings of All Ages'' *[[Samuel Liddell MacGregor Mathers|Mathers, S.L. MacGregor]] and Aleister Crowley. ''The Lesser Key of Solomon'' *Waite, A. E. ''The Book of Ceremonial Magic'' == Eksteraj ligiloj == * [http://www.thelemicstudies.com Journal of Thelemic Studies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200116114126/http://www.thelemicstudies.com/ |date=2020-01-16 }} * [http://www.digital-brilliance.com/contributed/Karr/Solomon/index.php] La salomona magio, laŭ Don Karr. * [http://it.answers.yahoo.com/question/index?qid=20110302095945AAapATW] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140111161139/http://it.answers.yahoo.com/question/index?qid=20110302095945AAapATW |date=2014-01-11 }} [[Kategorio:Magio]] [[Kategorio:Okultismo]] 6ipy4g534pjb884jqivbciaqhp231zx Kastelo Schönbornslust 0 466090 9419174 9050567 2026-07-02T21:53:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419174 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=DE-RP|tersituo=Koblenco|zomo=15}} La '''kastelo Schönbornslust''' estas ne plu ekzistanta [[kastelo]] apud [[Koblenz-Kesselheim|Kesselheim]], hodiaŭa urboparto de [[Koblenco]] en la germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. Princelektisto [[Franz Georg von Schönborn]] konstruigis ĝin kiel [[ĉaskastelo]] en la jaroj 1748 ĝis 1752 laŭ la planoj de [[Balthasar Neumann]] kunlabore kun [[Johannes Seiz]]. La [[baroko|baroka]] somerrezidejo de la princelektistoj estis la plej lasta kastelo de Neumann. La kastelo esti unuala kun 21 aksoj kaj kun [[fazanejo]]. == Literaturo == * Hartmut G. Urban: ''Schloss Schönbornslust - Bemerkungen zu einem ehemaligen kurfürstlichen Sommerschloss bei Koblenz''. In: Burgen und Schlösser 41 (2000), S. 58–65. * ''Maria Trost. Firmenstandort mit Geschichte.'' Herausgeber: Björnsen Beratende Ingenieure GmbH, Koblenz. Recherche, Redaktionelle Bearbeitung, Bildbearbeitung und Gestaltung: Sabine Treptow. Koblenz: Björnsen Beratende Ingenieure 2011. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.koblenz-kesselheim.de/die-geschichte/das-schlos-schonbornslust/ Das Schloß Schönbornslust] in: ''Festschrift 1000 Jahre Kesselheim.'' 1966 * [http://alleburgen.de/select_b.php?id=768&fid=752&lid=769 Schloss Schönbornlust auf alleburgen.de]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kulturmonumento en Koblenco]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Koblenco]] a5ybtuyhezqbx95qbnqcgozxi8owxfi Kastelo Quirnbach 0 466566 9419169 8265441 2026-07-02T21:46:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419169 wikitext text/x-wiki La '''kastelo Quirnbach''' estas ne plu ekzistanta [[kastelo]], kiu ekzistis en la palatinata komunumo [[Quirnbach (Palatinato)|Quirnbach]] en la [[distrikto Kusel]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. Ĝi estis menciita en 1789. La posedantoj estis la ''Nobeloj de Quirnbach''. == Eksteraj ligiloj == * [http://alleburgen.de/dispF.php?i=21&t=rp&id=788 Informo pri la kastelo ĉe alleburgen.de]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{de}} <!--koordinatoj ne estas konataj! {{Koordinato|type=landmark|region=DE-RP}} --> [[Kategorio:Kasteloj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Distrikto Kusel]] [[Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Kusel]] 21l6t5sb6lici7m3o24zhwe21rhmqmd Kastelo Waldthausen 0 468551 9419178 8265483 2026-07-02T22:04:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419178 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Budenheim Schloss Waldthausen 20100729.jpg|eta|upright=2.0|kastelo Waldthausen vidata de la ĝardena flanko]] '''kastelo Waldthausen''' estas reprezentativa [[vilao]] en la arbaro [[Lennebergwald]] inter [[Majenco]] kaj [[Budenheim]] en la [[distrikto Mainz-Bingen]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. La vilao kaj kelkaj apudaj konstruaĵoj estis konstruitaj inter 1908 kaj 1910 laŭ mendo de [[barono]] [[Martin Wilhelm von Waldthausen]] (1875–1928). La arĥitekto estis [[Hans Bühling]]. Arkitekture la kastelvilao estis en la stilo de la [[ŝtaŭfoj|ŝtaŭfa]] [[palaco]] kaj ĝi havas markantan [[burgfrido|burgfridecan]] [[turo]]n. == Historio == [[Dosiero:Zamek Cesarski w Poznaniu całość.jpg|eta|rezideja kastelo Posen]] === Konstrutempo === [[Dosiero:Schloss_Waldthausen.jpg|eta|maldekstre |kastelo Waldthausen de la strata flanko]]<!-- [[Dosiero:Schloss_Waldthausen_Familienwappen.jpg|eta|blazono de la familio Waldthausen ĉe la fasado]]--> === Tempo post la unua mondmilito === === Tempo post la dua mondmilito === Sur la areo ankaŭ estas domo de la [[Internacia Polica Asocio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sv-rlp.de/sparkassenakademie/sparkassenakademie_aktuell.html Schloss Waldthausen auf der Internetpräsenz des Sparkassenverbandes Rheinland-Pfalz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140202095325/http://www.sv-rlp.de/sparkassenakademie/sparkassenakademie_aktuell.html |date=2014-02-02 }} * [http://www.sv-rlp.de/sparkassenakademie/geschichte_schloss_waldthausen.html Der Sparkassenverband zur Geschichte von Schloss Waldthausen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110305184452/http://www.sv-rlp.de/sparkassenakademie/geschichte_schloss_waldthausen.html |date=2011-03-05 }} * [http://www.regionalgeschichte.net/index.php?id=2385 Schloss Waldthausen, regionalgeschichte.net] * [http://www.rheingau-genealogie.de/lenne.htm Weitere Website zur Geschichte von Schloss Waldthausen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150508194353/http://www.rheingau-genealogie.de/lenne.htm |date=2015-05-08 }} {{Koordinato|NS=50.008600|EW=8.173700|type=landmark|region=DE-RP}} [[Kategorio:Kasteloj en Rejnlando-Palatinato]] 3bzaakwbvnmizdniar3329k5pnyqlzo Franca Okcidenta Afriko 0 471470 9419303 9127396 2026-07-03T05:43:51Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9419303 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato |mapo=french west africa.png |mapo noto =Franca Okcidenta Afriko (verde, dum aliaj francaj kolonioj estas markitaj malhele) }} '''Franca Okcidenta Afriko''' ({{lang-fr|Afrique occidentale française}}, ''AOF'') estis [[federacio]] de ok [[Franca kolonia imperio|francaj koloniaj]] teritorioj en [[Afriko]]: nome [[Maŭritanio]], [[Senegalo]], [[Franca Sudano]] (nuna [[Malio]]), [[Franca Gvineo]], [[Eburbordo]], [[Franca Supra Volto|Supra Volto]] (nuna [[Burkino]]), [[Franca Dahomejo]] (nuna [[Benino]]) kaj [[Niĝero]]. La ĉefurbo de la federacio estis [[Dakaro]]. Tiu federacio ekzistis el 1895 ĝis 1960. == Historio == Ĝis post la [[Dua Mondmilito]] preskaŭ ĉiuj afrikanoj loĝantaj en la kolonioj de Francio ne estis civitanoj de Francio. Anstataŭe, ili estis "Francaj Subjektoj", kun manko de juraj rajtoj, de posedaj rajtoj, rajtoj al veturado, malkontento, aŭ voĉdonado. La escepto estis la ''Kvar Komunumoj'' de Senegalo: tiuj areoj estis urboj de la malgranda Senegala Kolonio en 1848 kiam, ĉe la nuligo de sklaveco fare de la [[Dua Respubliko de Francio]], ĉiuj loĝantoj de Francio ricevis egalecajn politikajn rajtojn. Ĉiu ajn kiu povas provi, ke ĝi naskiĝis en tiuj urboj estis laŭleĝe franca. Ili povus voĉdoni ĉe parlamenta elektado, kiu estis antaŭe dominata de blankuloj kaj de mestizoj loĝantoj en Senegalo. La [[Reĝlando Dahomejo]] estis afrika reĝlando lokita en la sud-okcidento de la nuna Benino inter la 17-a jarcento kaj la fino de la 19-a jarcento. Francio partoprenis en la [[Disdivido de Afriko]] en la 1880-aj kaj 1890-aj jaroj, ili konkeris grandajn internajn areojn, kaj dekomence ili refis ilin ĉu kiel parto de la senegala kolonio, aŭ kiel sendependaj entoj. Tiuj konkeris areojn kiuj estis kutime regataj de francarmeaj oficiroj. Fine de la 1890-aj jaroj, la franca registaro ekestris la teritorian etendon fare de siaj oficiroj, kaj transdonis ĉiun teritorion okcidente de [[Gabono]] al ununura guberniestro baze en Senegalo, kun rekta informo al la Ministro de Transmaraj Aferoj. La unua ĝenerala guberniestro de Senegalo estis nomita en 1895, kaj en 1904, la teritorioj sub lia estrado formale iĝis la Franca Okcidenta Afriko (AOF). Gabono iĝis poste la sidejo de sia propra federacion Franca Ekvatora Afriko (AEF), kies okcidenta limo estis ĉe la moderna limo inter Niĝero kaj Ĉado. Post la Falo de Francio, dum la [[Dua Mondmilito]], la francaj kolonioj restis ĉe la registaro de Vichy. Okazis du bataloj por revenigi la koloniojn al la flanko de la Libera Francio. Finfine liberfrancaj fortoj prenis kontrolon de Gabono kaj la Franca Ekvatora Afriko, dum la Franca Okcidenta Afriko restis sub kontrolo de Vichy ĝis la invado fare de aliancanoj en Nordafriko (Operacio Torĉo) en novembro 1942. Post la [[Dua Mondmilito]], la franca registaro ekis procezon por etendi limigitajn politikajn rajtojn en siaj kolonioj. En 1945 la Provizora Franca Registaro rezervis dek sidlokojn por la Franca Okcidenta Afriko en la nova Konstitufara Asembleo alvokita al verkado de nova [[Franca konstitucio]]. Tiuj elektoj alportis novan generacion de franc-edukitaj afrikanoj. La [[21an de oktobro]] [[1945]] estis elektitaj ses afrikanoj nome [[Lamine Gueye]], el Senegalo/Maŭritanio [[Leopold Sedar Senghor]], el Eburbordo/Supra Volto [[Félix Houphouët-Boigny]], Dahomejo/Togo [[Sourou Migan Apithy]], Sudano-Niĝero [[Fily Dabo Sissoko]], kaj Gvineo [[Yacine Diallo]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The End of Empire in French West Africa: France's Successful Decolonization|familia nomo=Chafer|persona nomo=Tony|jaro=2002|eldoninto=Berg|ISBN=1-85973-557-6|paĝoj=62–63}}</ref> Ekde 1946, tio precizigis en balotadoj por lokaj reprezentantoj, dekomence kun nur limigita konsulta povaro, sed ili jam povis aprobi lokajn buĝetojn. Ekde Junio de 1956 funkciis [[universala voĉdonrajto]] ĉe ĉiuj elektoj en ĉiuj francaj afrikaj kolonioj, unuafoje por la municipa balotado fine de 1956. La Konstitucio de la [[Kvina Respubliko de Francio]] de 1958 denove ŝanĝis la strukturon de kolonioj el la Franca Unio al la [[Franca Komunumo]]. Ĉiu teritorio iĝus "Protektorato" kun konsulta asembleo nome Nacia Asembleo. La franca registaro nomumis afrikanojn por la postenojn de guberniestroj kun rango de ŝtatestroj. Laŭjure, la federacio ĉesis ekziston post Septembro de 1958 kiam [[referendumo]] aprovis la kreon de la [[Franca Komunumo]]. Ĉiuj kolonioj escepte [[Gvineo]] voĉdonis resti en la nova strukturo. Gvineanoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.asnom.org/en/151_aof.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120210005131/http://www.asnom.org/en/151_aof.html |arkivdato=2012-02-10 }}</ref> voĉdonis klare por sendependeco. En 1960, nova revizio de la franca konstitucio, permesis al la membroj de la Franca Komunumo unuflanke ŝanĝi siajn proprajn konstituciojn. Senegalo kaj la iama Franca Sudano iĝis la Malia Federacio (1960–61), dum Eburbordo, Niĝero, Supra Volto kaj Dahomejo sekve formis la mallongvivan enton Unio Sahel-Benino. Poste aliaj tujaj ŝanĝoj okazis ĝis la nuna ŝtataro. == Vidu ankaŭ == * [[Franca Ekvatora Afriko]] * [[Franca Kameruno]] * [[Francia Kongo|Franca Kongo]] * [[Franca Senegalo]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Robert Aldrich (1996). ''Greater France: a History of French Overseas Expansion''. Palgrave Macmillan ISBN 0-312-16000-3. * Alice L. Conklin (1998). ''A Mission to Civilize: the Republican Idea of Empire in France and West Africa 1895–1930''. Stanford: Stanford University Press ISBN 978-0-8047-2999-4. * Patrick Manning (1998). ''Francophone Sub-Saharan Africa, 1880–1995''. Cambridge University Press ISBN 0-521-64255-8. * Jean Suret-Canale (1971). ''Afrique Noire: l'Ère Coloniale''. Paris: Éditions Sociales; Eng. translation, ''French Colonialism in Tropical Africa, 1900–1945''. New York, 1971. * Crawford Young (1994). ''The African Colonial State in Comparative Perspective''. Yale University Press ISBN 0-300-06879-4. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sandafayre.com/atlas/fwaia.htm Map of the progression of French expansion in West Africa in the period 1885–1920] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101111025814/http://www.sandafayre.com/atlas/fwaia.htm |date=2010-11-11 }}. Related maps of French West African expansion are at [http://www.sandafayre.com/atlas/fwaf.htm sandafayre.com, Sandafayre Stamp Atlas: French West Africa. Datita 2000, konsultita Januaro 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190626071914/https://www.sandafayre.com/atlas/fwaf.htm |date=2019-06-26 }}. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Franca Okcidenta Afriko|Franca Okcidenta Afriko]] [[Kategorio:Koloniismo]] [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Eksaj kolonioj de Francio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1895]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1958]] b768wgpbu2udmcgb677flc6cmy2x8po Franca Sudano 0 471511 9419308 8181681 2026-07-03T05:46:54Z ThomasPusch 1869 /* Artikoloj */ 9419308 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} '''Franca Sudano''' ({{lang-fr|Soudan Français}}, {{lang-ar|السودان الفرنسي}}) estis [[Franca kolonia imperio|franca kolonia teritorio]] en la federacio de [[Franca Okcidenta Afriko]] el ĉirkaŭ 1880 ĝis 1960, kiam ĝi iĝis la sendependa ŝtato [[Malio]]. Tiu kolonio estis formale nomita Franca Sudano el 1890 ĝis 1899 kaj poste denove el 1920 ĝis 1958, kaj havis varion de diferencaj nomoj laŭlonge de ties ekzistado. La kolonio estis dekomence establita kiel militista projekto kondukita de francaj trupoj, sed meze de la 1890-aj jaroj ĝi venis laŭ civila administrado. Nombraj administraj reorganizadoj komence de la 1900-aj jaroj alportis pliiĝantan francan administradon pri temoj kiaj agrikulturo, religio, kaj sklaveco. Post la Dua Mondmilito, la Rassemblement Démocratique Africain (RDA) sub estrado de [[Modibo Keïta]] iĝis la plej grava politika forto lukte por sendependo. Malio dekomence pluhavis bonajn konektojn kun Francio kaj aliĝis al Malia Federacio, nome mallongdaŭra federacio kun [[Franca Senegalo|Senegalo]] en 1959, sed ligoj inter ambaŭ landoj tuj malfortiĝis. En 1960, la kolonio de Franca Sudano formale iĝis la nova ŝtato [[Respubliko Malio]] kaj ekdistanciĝis plie kaj el Senegalo kaj el Francio. == Bibliografio == === Libroj === * Anda, Michael O. (2000). International Relations in Contemporary Africa. University Press of America. ISBN 978-0-7618-1585-3. * Becker, Laurence C. (1994). "An Early Experiment in the Reorganisation of Agricultural Production in the French Soudan (Mali), 1920–40". Africa 64 (3). pp. 373–390. * de Bruijn, Mirjam; Pelckmans, Lotte (2005). "Facing Dilemmas: Former Fulbe Slaves in Modern Mali". Canadian Journal of African Studies / Revue Canadienne des Études Africaines 39 (1): 69–95.- * Imperato, Pascal James; Imperato, Gavin H. (2008). Historical Dictionary of Mali. Maryland: Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-8108-5603-5. * Klein, Martin A. (1998). Slavery and Colonial Rule in French West Africa. London: Cambridge University Press. * Klein, Martin A. (2005). "Concept of Honour and the Persistence of Servility in the Western Soudan". Cahiers d'Études Africaines 45 (179/180): 831–851. * Chafer, Tony (2002). The End of Empire in French West Africa: France's Successful Decolonization?. Berg. ISBN 978-1-85973-557-2. * Lea, David; Rowe, Annamarie (2001). A Political Chronology of Africa. Taylor & Francis. pp. 277–. ISBN 978-1-85743-116-2. Konsultita la 26an de Junio 2013. * Mann, Gregory (2003). "Fetishizing Religion: Allah Koura and French 'Islamic Policy' in Late Colonial French Soudan (Mali)". The Journal of African History 44 (2): 163–282. * Mann, Gregory (2006). Native Sons: West African Veterans and France in the Twentieth Century. Duke University Press. ISBN 978-0-8223-3768-3. * Mauxion, Aurelien (2012). "Moving to Stay: Iklan Spatial Strategies Towards Socioeconomic Emancipation in Northern Mali, 1898–1960". The Journal of African History 53 (2): 195–213. * O'Brien, Donal Cruise (1967). "Towards an 'Islamic Policy' in French West Africa, 1854–1914". The Journal of African History 8 (2): 303–316. * Joseph Roger de Benoist, ''Église et pouvoir colonial au Soudan français: les relations entre les administrateurs et les missionnaires catholiques dans la Boucle du Niger, de 1885 à 1945''. 539 p. Karthala, 1987 ISBN 978-2-86537-169-3 * Seddon, David (2000). "Unfinished business: Slavery in Saharan Africa". Slavery & Abolition 20 (2): 208–236. * Georges Spitz, ''Le Soudan français'', Éditions maritimes et coloniales, 1955, 111 p. * Thompson, Virginia Mclean; Adloff, Richard (1958). French West Africa. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-4256-6. Konsultita la 24an de Junio 2013. === Artikoloj === * "France in Cotton Project: Plan Immense African Irrigation Scheme to Produce Own Supply". New York Times. 22a Majo 1921. p. 4. * Durdin, Tillman (11 April 1957). "French Yielding in West Africa: Elections under New System Provide Greater Control by Negro Inhabitants". New York Times. p. 3. * "Links Kept in French Sudan Vote". Washington Post. 25a Novembro 1958. p. A5. * Cutler, B.J. (18 January 1959). "4 French West Africa States Form a Nation: will Keep Ties with Paris, but can Secede Freely Under Constitution". New York Herald Tribune. p. 1. * Teltsch, Kathleen (5a Aprilo 1959). "Africans Speed Pace of Drive for Freedom: Unrest and Violence are Growing as Movement Gains Momentum". p. E4. * Howe, Russell (26a Aprilo 1959). "2-Party System Fails in Africa". Washington Post. p. E5. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Franca Ekvatora Afriko]] * [[Franca Kameruno]] * [[Francia Kongo|Franca Kongo]] * [[Franca Sudano]] * [[Franca Togolando]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Malio]] [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Koloniismo]] [[Kategorio:Okcidenta Afriko]] a1qddw2xceyfe95j1z2xkh5a99qugma 9419309 9419308 2026-07-03T05:47:11Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9419309 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} '''Franca Sudano''' ({{lang-fr|Soudan Français}}, {{lang-ar|السودان الفرنسي}}) estis [[Franca kolonia imperio|franca kolonia teritorio]] en la federacio de [[Franca Okcidenta Afriko]] el ĉirkaŭ 1880 ĝis 1960, kiam ĝi iĝis la sendependa ŝtato [[Malio]]. Tiu kolonio estis formale nomita Franca Sudano el 1890 ĝis 1899 kaj poste denove el 1920 ĝis 1958, kaj havis varion de diferencaj nomoj laŭlonge de ties ekzistado. La kolonio estis dekomence establita kiel militista projekto kondukita de francaj trupoj, sed meze de la 1890-aj jaroj ĝi venis laŭ civila administrado. Nombraj administraj reorganizadoj komence de la 1900-aj jaroj alportis pliiĝantan francan administradon pri temoj kiaj agrikulturo, religio, kaj sklaveco. Post la Dua Mondmilito, la Rassemblement Démocratique Africain (RDA) sub estrado de [[Modibo Keïta]] iĝis la plej grava politika forto lukte por sendependo. Malio dekomence pluhavis bonajn konektojn kun Francio kaj aliĝis al Malia Federacio, nome mallongdaŭra federacio kun [[Franca Senegalo|Senegalo]] en 1959, sed ligoj inter ambaŭ landoj tuj malfortiĝis. En 1960, la kolonio de Franca Sudano formale iĝis la nova ŝtato [[Respubliko Malio]] kaj ekdistanciĝis plie kaj el Senegalo kaj el Francio. == Bibliografio == === Libroj === * Anda, Michael O. (2000). International Relations in Contemporary Africa. University Press of America. ISBN 978-0-7618-1585-3. * Becker, Laurence C. (1994). "An Early Experiment in the Reorganisation of Agricultural Production in the French Soudan (Mali), 1920–40". Africa 64 (3). pp. 373–390. * de Bruijn, Mirjam; Pelckmans, Lotte (2005). "Facing Dilemmas: Former Fulbe Slaves in Modern Mali". Canadian Journal of African Studies / Revue Canadienne des Études Africaines 39 (1): 69–95.- * Imperato, Pascal James; Imperato, Gavin H. (2008). Historical Dictionary of Mali. Maryland: Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-8108-5603-5. * Klein, Martin A. (1998). Slavery and Colonial Rule in French West Africa. London: Cambridge University Press. * Klein, Martin A. (2005). "Concept of Honour and the Persistence of Servility in the Western Soudan". Cahiers d'Études Africaines 45 (179/180): 831–851. * Chafer, Tony (2002). The End of Empire in French West Africa: France's Successful Decolonization?. Berg. ISBN 978-1-85973-557-2. * Lea, David; Rowe, Annamarie (2001). A Political Chronology of Africa. Taylor & Francis. pp. 277–. ISBN 978-1-85743-116-2. Konsultita la 26an de Junio 2013. * Mann, Gregory (2003). "Fetishizing Religion: Allah Koura and French 'Islamic Policy' in Late Colonial French Soudan (Mali)". The Journal of African History 44 (2): 163–282. * Mann, Gregory (2006). Native Sons: West African Veterans and France in the Twentieth Century. Duke University Press. ISBN 978-0-8223-3768-3. * Mauxion, Aurelien (2012). "Moving to Stay: Iklan Spatial Strategies Towards Socioeconomic Emancipation in Northern Mali, 1898–1960". The Journal of African History 53 (2): 195–213. * O'Brien, Donal Cruise (1967). "Towards an 'Islamic Policy' in French West Africa, 1854–1914". The Journal of African History 8 (2): 303–316. * Joseph Roger de Benoist, ''Église et pouvoir colonial au Soudan français: les relations entre les administrateurs et les missionnaires catholiques dans la Boucle du Niger, de 1885 à 1945''. 539 p. Karthala, 1987 ISBN 978-2-86537-169-3 * Seddon, David (2000). "Unfinished business: Slavery in Saharan Africa". Slavery & Abolition 20 (2): 208–236. * Georges Spitz, ''Le Soudan français'', Éditions maritimes et coloniales, 1955, 111 p. * Thompson, Virginia Mclean; Adloff, Richard (1958). French West Africa. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-4256-6. Konsultita la 24an de Junio 2013. === Artikoloj === * "France in Cotton Project: Plan Immense African Irrigation Scheme to Produce Own Supply". New York Times. 22a Majo 1921. p. 4. * Durdin, Tillman (11 April 1957). "French Yielding in West Africa: Elections under New System Provide Greater Control by Negro Inhabitants". New York Times. p. 3. * "Links Kept in French Sudan Vote". Washington Post. 25a Novembro 1958. p. A5. * Cutler, B.J. (18 January 1959). "4 French West Africa States Form a Nation: will Keep Ties with Paris, but can Secede Freely Under Constitution". New York Herald Tribune. p. 1. * Teltsch, Kathleen (5a Aprilo 1959). "Africans Speed Pace of Drive for Freedom: Unrest and Violence are Growing as Movement Gains Momentum". p. E4. * Howe, Russell (26a Aprilo 1959). "2-Party System Fails in Africa". Washington Post. p. E5. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Franca Ekvatora Afriko]] * [[Franca Kameruno]] * [[Francia Kongo|Franca Kongo]] * [[Franca Senegalo]] * [[Franca Togolando]] <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Malio]] [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Koloniismo]] [[Kategorio:Okcidenta Afriko]] 4khdsan930x6s00g3a5cvcwww7c6wps Konkero de la Dezerto 0 475765 9419440 7394651 2026-07-03T10:20:36Z Sj1mor 12103 9419440 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Mauricio rugendas - el malon.jpg|maldekstra|250px|eta|''El malón'', [[1845]], olepentraĵo de Mauricio Rugendas.]] [[Dosiero:General Julio A. Roca.jpg|dekstra|250px|eta|La generalo [[Julio Argentino Roca]] fine de la [[1870-aj jaroj]].]] La '''Konkero de la Dezerto''' estis milita kampanjo okazinta inter [[1878]] kaj [[1885]] fare de la registaro de [[Argentino]] kontraŭ la popoloj de [[indianoj]], ĉefe de las etnoj de [[mapuĉoj]] kaj [[tehuelĉoj]], kiu atingis la celon plenumi la faktan kontrolon super la teritorioj de la regionoj [[Pampo]] kaj [[Patagonio]] kiujn Argentino konsideris parton de sia teritorio, ĉar estis teorie inkluditaj ene de la limoj de la [[Vicreĝlando Rivero Plata]], apartenanta al la [[Hispanio|hispana monarkio]], sed ĝis tiam sub fakta kontrolo de diversaj nacioj de [[Indianoj]]. En historia senco pli amplekse, la termino inkludas ankaŭ la kampanjojn antaŭajn al tiu nomita ''Konkero de la Dezerto'', tio estas, la aro de militaj ekspedicioj faritaj de la hispanoj kaj de la naciaj kaj provincaj argentinaj registaroj kiuj sukcedis, kontraŭ la indianoj, antaŭ la granda kampanjo de [[1879]]. La komenca celo estis finigi la konstantajn atakojn fare de indianoj al bienoj kaj vilaĝoj sed, ĉefe samtempe aligi al la produktivaj planoj la konkeritajn teritoriojn, disdonante ilin al la membroj de la [[Sociedad Rural Argentina|Rura Societo]], elstaraj financistoj de tiuj ekspedicioj.<ref>[[Osvaldo Bayer|Bayer, Osvaldo]]: [http://www.pagina12.com.ar/diario/contratapa/13-44426-2004-12-04.html «Pulgas y garrapatas»], ''Página/12'', 4a de decembro de 2004. Konsultita la [[4an de decembro]] de 2013.</ref><ref>[http://www.pagina12.com.ar/diario/contratapa/13-178950-2011-10-15.html «Ahora atacan los Grondona»], ''Página/12'', [[15a de oktobro]] de 2011. Konsultita la [[4an de decembro]] de 2013.</ref> Ne surprizu ke, en epoko kiam ankoraŭ ekzistis [[sklaveco]] en [[Sudameriko]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Leis/1851-1900/L3353.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-03-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140517185316/http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/leis/1851-1900/L3353.htm |arkivdato=2014-05-17 }}</ref> kaj kie eraraj reinterpretoj de la teorioj de [[Charles Darwin|Darwin]] ebligis la enmodigon de ia [[socia darvinismo]],<ref>Tilman, Rick (2001): [http://www.americanphilosophy.net/darwinsimpact_intro.htm «Darwin’s impact: social evolution in America, 1880-1920»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101108064709/http://www.americanphilosophy.net/darwinsimpact_intro.htm |date=2010-11-08 }}</ref> la [[Indianoj|indianoj]] estis traktitaj kiel malsupraj estaĵoj, sen la samaj rajtoj kiel la [[kriolo]]j aŭ la [[blankulo|eŭropanoj]], kiel okazis en preskaŭ ĉiu angulo de la tiama mondo ĉe aliaj originaj popoloj.<ref>[http://www.journals.uchicago.edu/doi/pdf/10.1086/522350 «From terror to genocide: Britain’s tasmanian penal colony and Australia’s history wars»]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ĉe la retejo ''Journals'', de la Universitato de Ĉikago.</ref><ref>Thornton, ''American Indian Holocaust'', págs.&nbsp;48-49.</ref> == La kampanjo de Roca == == La kampanjo de Neŭkeno kaj Río Negro == == La kampanjo de Andoj == == Vidu ankaŭ == * [[El gaucho Martín Fierro]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.elhistoriador.com.ar/biografias/a/avellaneda.php?PHPSESS=efa74ed5090dfb636dcb615c021d14da "Nicolás Avellaneda", biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312074314/http://www.elhistoriador.com.ar/biografias/a/avellaneda.php?PHPSESS=efa74ed5090dfb636dcb615c021d14da |date=2007-03-12 }} de Felipe Pigna * [http://www.cema.edu.ar/ceieg/arg-rree/6/6-118.htm "Consecuencias económicas de la Conquista del Desierto"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070104101400/http://www.cema.edu.ar/ceieg/arg-rree/6/6-118.htm |date=2007-01-04 }} - Universitato CEMA * [http://www.cema.edu.ar/ceieg/arg-rree/6/6-083.htm "Ocupación efectiva de la Región Patagónica por el gobierno argentino"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061116200235/http://www.cema.edu.ar/ceieg/arg-rree/6/6-083.htm |date=2006-11-16 }} - Universitato CEMA * [http://www.oni.escuelas.edu.ar/2002/buenos_aires/ultimo-malon/campania.htm "Campaña del Desierto" Olimpíadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060627135240/http://www.oni.escuelas.edu.ar/2002/buenos_aires/ultimo-malon/campania.htm |date=2006-06-27 }} * [http://elortiba.org/guedes.html "La Guerra del Desierto", diferencaj rigardoj de Juan José Cresto, Osvaldo Bayer et al. - ElOrtiba.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060623104900/http://elortiba.org/guedes.html |date=2006-06-23 }} * [http://www.rionegro.com.ar/diario/debates/2006/06/18/1227.php Intervjuo al Diana Lenton kaj Walter Del Río] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070505005054/http://www.rionegro.com.ar/diario/debates/2006/06/18/1227.php |date=2007-05-05 }} * [http://argentina.indymedia.org/news/2004/11/239340.php "Roca y el mito del genocidio" de Juan José Cresto] * [http://www.awka-liwen.org Filmo de Osvaldo Bayer pri kritika historio al la "Campaña al Desierto"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170917085042/http://www.awka-liwen.org/ |date=2017-09-17 }} * [http://www.varelaenred.com.ar/pincen.htm Historio de la kaciko Pincen. Indio Bravo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150502061228/http://www.varelaenred.com.ar/pincen.htm |date=2015-05-02 }} [[Kategorio:Historio de Argentino]] [[Kategorio:Genocidoj]] kzqobsd654890zyr6qcvf16biobu5r5 Panbakejo 0 476494 9419008 8403613 2026-07-02T18:26:04Z Sj1mor 12103 9419008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bake on mahne yehuda.JPG|eta|dekstra|Panbakejo]] [[Dosiero:City bakeries bridgeton 1936.jpg|eta|dekstra|Panbakeja montrofenestro kun montritaj panoj kaj kukoj, 1936]] '''Panbakejo''', '''Panfarejo''' (aŭ '''Panvendejo''' kaze ke tie oni nur vendas) estas [[Negoco|negocejo]] kiu produktas aŭ vendas [[faruno|farunbazajn]] manĝojn [[Bakado|bakitajn]] en [[forno]]j kiaj [[pano]], [[kuko]]j, [[torto]]j, kaj ĉiaj [[bakaĵo]]j.<ref name = "Theory">{{citation |title=Theory of Bakery and Confectionary |author=Yogambal Ashokkumar |isbn=978-81-203-3954-5 |year=2009}}</ref> Kelkaj [[Podetala komerco|komercaj]] bakejoj estas ankaŭ [[kafejo]]j, kiuj proponas [[kafo]]n aŭ [[teo]]n al klientoj kiuj deziras tie konsumi la [[bakaĵo]]jn. La ĉefa produktanto de pano kaj aliaj bakaĵoj estas la [[bakisto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Pano]] * [[Bakaĵo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.textart.ru/advertising/slogans/bakery.html Kolekto de bakomotoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bakaĵoj]] bkace6qxquao93hwqa9e73u26dettox Kamparanaj protestoj en Argentino (2008) 0 477582 9418802 9283788 2026-07-02T12:53:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418802 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Road blockade by agricultural producers in Argentina.jpg|eta|250px|Interrompo de libera uzado de ŝoseoj fare de ruraj produktantoj ĉe la Nacia Ŝoseo 9, ĉe Oliva, [[provinco Kordobo (Argentino)|provinco Kordobo]] (apud [[Villa María (Kordobo)|Villa María]]).]] [[Dosiero:MarchaApoyoCristina-1abr08(9).JPG|eta|250px|Marŝo al [[Placo Majo]] de apogo al la registaro kontraŭ la dungista rura lokaŭto, je la [[1a de aprilo]] de [[2008]]]] La '''rura [[lokaŭto]] kaj blokado de ŝoseoj en Argentino de 2008''' estis etenda [[konflikto]] pre kiu la kvar organizoj kiuj kunigas la sektoron de [[entreprenisto]]j de la produktado [[agrikulturo|agrikultur]]-[[brutobredado|brutobreda]] en [[Argentino]] protestis kontraŭ la decido de la registaro por plialtigi la elprenon al la eksportado de [[sojo]] kaj [[sunfloro]] kaj por establi nefiksan sistemon por tiuj (rezolucio 125/08). La entreprenista agado etendiĝis dum 129 tagoj, el la [[11-a de marto]] de [[2008]] ĝia la [[18-a de julio]] samjare, kaj finis per la nuligo de la Rezolucio 125/08 de la Ministerio de Ekonomio kaj Produktado parte de la prezidentino [[Cristina Fernández de Kirchner]]. Dum tiu tempo la ruraj entreprenistaj asocioj deklaris serion de decidojn cele al interrompo de kelkaj ekonomiaj agadoj de siaj asociigitoj, same kiel de la interurba [[transporto]] kaj de la rura [[eksportado]], realigante [[lokaŭto|partajn lokaŭtojn]] (''lock out''), blokadon de ŝoseoj kaj havenoj kaj aliajn [[rekta agado|praktikojn de rekta agado]].<ref name="bbc1"> http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/latin_america/newsid_7303000/7303470.stm Argentina: campo desafía a Cristina, alirita la 26an de marto 2008, Seitz, Max, BBC mundo. hispana.</ref> Poste, al la konflikto sumiĝis lokaŭto de la transportaj entreprenistoj per blokado de ŝoseoj, kiu akriĝis la situacion kaj la varliveradon de la urboj. La procezo politikiĝis rapide kaj la oficialismo kaj proksimaj sektoroj, kiaj la Federacio ''Trabajo y Vivienda'' (Laboro kaj Loĝado) de la [[Central de los Trabajadores Argentinos]] (CTA), estrita de [[Luis D'Elía]], kaj la Asocio [[Patrinoj de Placo Majo]], akuzis la rurajn entreprenistojn, la eks-prezidenton [[Eduardo Duhalde]] kaj la grupo de [[amaskomunikilo]]j [[Grupo Clarín|Clarín]] je serĉado de la malstabiligo de la registaro cele provoki la falon de la prezidentino [[Cristina Fernández de Kirchner]]. <ref name="delia acusa a duhalde de querer organizar un golpe de estado">http://www.infobae.com/contenidos/386360-100798-0-D039El%C3%ADa-acusa-Duhalde-querer-organizar-un-golpe-Estado {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080804132105/http://www.infobae.com/contenidos/386360-100798-0-D039El%C3%ADa-acusa-Duhalde-querer-organizar-un-golpe-Estado |date=2008-08-04 }} D'Elía acusa a Duhalde de querer organizar un "golpe de Estado" , 16a de junio 2008, alirita la 30-a de junio 2008, [[Diario InfoBAE]]</ref> <ref name="Míndez">Míndez, Leonardo (2008). [http://www.clarin.com/diario/2008/05/28/elpais/p-00615.htm ''Debutó el PJ de Kirchner: acusó al campo de antidemocrático y golpista''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081014233733/http://www.clarin.com/diario/2008/05/28/elpais/p-00615.htm |date=2008-10-14 }}, Clarín, [[28a de majo]] de 2008.</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20080804104112/http://www.madres.org/asp/contenido.asp?clave=3032 ''Las Madres de Plaza de Mayo denunciaron penalmente a los dirigentes ruralistas''], Madres de Plaza de mayo de 2008</ref> Tiuj akuzoj estis malakceptitaj de unu el la estroj de la rurista lokaŭto, nome Alfredo de Angeli, de la ''Federación Agraria Argentina'', kiu certigis, ke la perfortaj praktikoj estis pacaj kaj ke ili ne serĉis malstabiligi la registaron, asertante ankaŭ, ke «la registaro klopodas puĉon ĉar ĝi ne scias kiel ripari la landon».<ref>http://www.impulsobaires.com.ar/nota.php?id=51237 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101192039/http://www.impulsobaires.com.ar/nota.php?id=51237 |date=2013-11-01 }} "No estamos detrás de un golpe de Estado" dijo De Angeli y llamó "ñoquis del Gobierno" a los legisladores, 14a de junio 2008, ImpulsoBaires.com.ar</ref><ref> http://www.asteriscos.tv/noticia-14030.html De Angeli: "Acá no estamos para dar un golpe de Estado", 14a de junio 2008, asteriscos.tv</ref><ref>http://www.losandes.com.ar/notas/2008/6/17/politica-364672.asp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080804063024/http://www.losandes.com.ar/notas/2008/6/17/politica-364672.asp |date=2008-08-04 }} De Angeli pidió seguir con una protesta pacífica, 16a de junio 2008, asteriscos.tv</ref><ref name=autogenerated4>[http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1029903&pid=4737503&toi=6256 ''El campo acusó al kirchnerismo de intentar alterar el orden''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080802080931/http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1029903&pid=4737503&toi=6256 |date=2008-08-02 }}, La Nación, 13a de julio de 2008.</ref> Dum la [[Unión Cívica Radical]] neis javi malstabiligajn celojn,<ref>http://www.abchoy.com.ar/leernoticias.asp?id=41184 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160309113957/http://www.abchoy.com.ar/leernoticias.asp?id=41184 |date=2016-03-09 }} Antes que a un acto, el gobierno debe llamar al diálogo, 16 ade junio 2008, ABCHoy Portal Digital de noticias</ref> Elisa Carrió, estrino de la Coalición Cívica, akuzis la [[4an de julio]] de 2008 la vicprezidenton [[Julio Cobos]], pri fakto formi parton de puĉa konspiro kontraŭ la prezidentino Fernández, kun la eksprezidento [[Eduardo Duhalde]].<ref name=ref_duplicada_1>http://www.criticadigital.com.ar/index.php?secc=nota&nid=6879&pagina=4|urltrad= {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923211216/http://www.criticadigital.com.ar/index.php?secc=nota&nid=6879&pagina=4%7Curltrad= |date=2015-09-23 }} Más críticas al vice. Ahora, a Cobos le pega hasta Carrió, alirita la [[25an de majo]] de 2009, [[4a de julio]] de 2008, Crítica Digital.</ref> La konflikto havis unuan eksplodon la [[25-a de marto]], kiam la ruraj organizoj decidis etendigi la praktikon por sendeterminita daŭro ĝis la registaro «retiru la plialtigon de la elprenoj»,<ref>Daniel Juri, Continuará el paro hasta que anulen la suba de retenciones http://www.lanacion.com.ar/archivo/Nota.asp?nota_id=998441{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} La Nación, [[25a de marto]] 2008, alirita la 31-05-2008</ref> kaj la prezidentino [[Cristina Fernández]] respondu la decidon asertante ke ŝi ne negocos dum la lokaŭto pludaŭru.<ref>Daniel Juri, Un conflicto que llegó a su límite y ya acorrala a los mandatarios provinciales http://www.clarin.com/diario/2008/03/25/elpais/p-00401.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140409064448/http://edant.clarin.com/diario/2008/03/25/elpais/p-00401.htm |date=2014-04-09 }} Clarín, 25a de marto de 2008, alirita la 27-03-2008.</ref> La lokaŭto tuŝis la enlandan kaj internacian komercon, ĉefe de nutraĵoj kaj brulaĵoj, kaj la liveradon al la urboj. Dum la daŭro de la lokaŭto okazis amasmanifestacioj kaj deklaroj fare de diversaj sektoroj, kaj favoraj kaj kontraŭaj, same kiel kelkaj perfortaj agadoj fare de simpatiantoj de ambaŭ flankoj. La registaro kaj la kvar organizoj de ruraj entreprenistoj kunsidis fojojn por dialogi, sen alveno al interkonsento. Dum la daŭro de la konflikto la registaro anoncis reformojn al la pridispututa sistemo du fojojn, nome la [[31a de marto]] kaj la [[29a de majo]], en la unua per decido por repagoj kaj subcencioj al malgrandaj produktistoj kaj en la dua por plimalgrandigi la marĝenajn elprenojn kiuj rilatis al futuraj kontraktoj. La entreprenistaj entoj konsideris, ke ambaŭ reformoj estas nesufiĉaj aŭ maltaŭgaj.<ref>http://criticadigital.com/impresa/index.php?secc=nota&nid=1983 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100313060703/http://criticadigital.com/impresa/index.php?secc=nota |date=2010-03-13 }} Diálogo de sordos, alirita la 1a de aprilo 2008, Diego Genoud, Diario ''Crítica''.</ref> Dum la konflikto registriĝis ankaŭ la rezigno de la ministro pri ekonomio nome Martín Lousteau, aŭtoro de la decidoj pridisputitaj fare de la ruristoj.<ref>[http://www2.lavoz.com.ar/nota.asp?nota_id=183933 ''Martín Lousteau renunció al Ministerio de Economía''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141021151807/http://archivo.lavoz.com.ar/nota.asp?nota_id=183933 |date=2014-10-21 }}, La Voz, 25a de aprilo de 2008]</ref> La [[17-a de junio]] la prezidentino Fernández, sendis al la Kongreso (parlamento) projekton de leĝo pri la elprenoj al la eksportado de greno kaj pri la kompensoj al malgrandaj produktistoj, cele la finigon de la konflikto fare de la [[Kongreso de la Nacio Argentina|leĝofara povo]]. Frumatene de la [[17-a de julio]], la [[Argentina Senato]], per egal-rezultita voĉdonado kiu devis esti rompita fare de la Vicprezidento de Argentino, malakceptis tiele la projekton de leĝo sendita de la prezidentino, kiu siavece estis antaŭe aprobita post modifoj fare de la [[Deputitaro de Argentino|Deputitaro]]. La [[18-a de julio]] la Prezidentino ordonis nuligi la Rezolucion 125/08, post kio unu de la ruristestroj komunikis la finigon de la konflikto.<ref>[http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1031390&pid=4762206&toi=6255 ''Cristina dejará sin efecto la polémica resolución 125''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120309023717/http://www.lanacion.com.ar/1031390-derogaron-la-polemica-resolucion-125 |date=2012-03-09 }}, La Nación, 18a de julio de 2008.</ref><ref name=autogenerated3>[http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1031446&pid=4762206&toi=6256 ''Satisfacción con matices en el campo''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140409194534/http://www.lanacion.com.ar/1031446-satisfaccion-con-matices-en-el-campo |date=2014-04-09 }}, La Nación, 18a de julio de 2008.</ref> La [[3-a de oktobro]] de 2008 la entreprenistaj asocioj kunvokis novan lokaŭton por ses tagoj kun partaj interrompoj de ŝoseoj kaze de neceso, tiam por reklami la kompletan nuligon de la elprenoj al la eksportado.<ref name="CL 5OCT08">[http://www.clarin.com/diario/2008/10/05/elpais/p-01774701.htm "El paro del campo, sin cortes y sólo un puñado de productores en la ruta"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081208165631/http://www.clarin.com/diario/2008/10/05/elpais/p-01774701.htm |date=2008-12-08 }}, ''Clarín'', [[5a de oktobro]] [[2008]].</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Artikoloj de ekonomikistoj favoraj al la decido de la registaro ** [http://www.pagina12.com.ar/diario/economia/2-101915-2008-04-05.html ''Crisis y oportunidad''], Documento de los economistas del Plan Fénix, Página/12, 5a de aprilo de 2004 ** [http://www.pagina12.com.ar/diario/economia/2-107330-2008-07-06.html ''Entrevista al economista Jorge Schvarzer sobre el conflicto rural''], Página/12, 6a de julio de 2008. ** [http://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/cash/17-3550-2008-07-19.html ¨Ponencia del economista Jorge Gaggero en la Cámara de Diputados¨], Página/12, julio de 2008. ** [http://www.clarin.com/diario/2005/02/22/opinion/o-02701.htm ''Artículo del economista Aldo Ferrer sobre las retenciones''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091205215440/http://www.clarin.com/diario/2005/02/22/opinion/o-02701.htm |date=2009-12-05 }}, Clarín, 22a de februaro de 2005. ** [http://www.tesis11.org.ar/index/larevista/14-t11-88m.pdf ''Entrevista a Horacio Giberti'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, de Isaac Grover, revuo Tesis 11, junio-julio de 2008. * Artikoloj de ekonomikistoj favoraj al la ruristoj ** [http://www.agencianova.com/nota.asp?n=2008_6_6&id=51582&id_tiponota=4 ''Conferencia del economista Alfonso Prat Gay sobre el conflicto rural''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120119145436/http://www.agencianova.com/nota.asp?n=2008_6_6&id=51582&id_tiponota=4 |date=2012-01-19 }}, Agencia Nova, 6a de junio de 2008. ** [http://www.diariodecuyo.com.ar/home/new_noticia.php?noticia_id=289515 ''Entrevista al economista Miguel Angel Broda sobre el conflicto rural''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140413141025/http://www.diariodecuyo.com.ar/home/new_noticia.php?noticia_id=289515 |date=2014-04-13 }}, Diario de Cuyo, 28a de junio de 2008. ** [http://www.periodismodeverdad.com.ar/noticia.asp?id=9495 ''Artículo del economista Manuel Solanet sobre el conflicto rural''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210226173550/http://www.periodismodeverdad.com.ar/noticia.asp?id=9495 |date=2021-02-26 }}, Periodismo de Verdad, 1a de julio de 2008. * Artículos de economistas con posiciones intermedias ** [http://www.ieeba.com.ar/colaboraciones2/Retenciones.pdf ''Artículo del economista Marcelo Ramón Lascano sobre el conflicto rural''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130515111945/http://www.ieeba.com.ar/colaboraciones2/Retenciones.pdf |date=2013-05-15 }}, Instituto de Estudios Estratégicos de Buenos Aires, 2008. * [http://www.lanacion.com.ar/anexos/informe/57/38057.pdf Versión taquigráfica de los discursos de los senadores durante la sesión del 16 de julio que rechazó el proyecto de retenciones]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * IprNoticias, Vuelve la protesta del campo en Argentina * [http://especiales.perfil.com/campo/ ESPECIALES de Perfil.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080905202702/http://especiales.perfil.com/campo/ |date=2008-09-05 }} [[Kategorio:2008 en Argentino]] [[Kategorio:Ribeloj en la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Entreprenistoj]] [[Kategorio:Agrikulturo]] [[Kategorio:Konfliktoj en 2008]] [[Kategorio:Politikaj skandaloj en Argentino]] [[Kategorio:Ekonomio de Argentino]] npcsf2i5h51v8urzfpcc7wl8294g1l9 Askanier 0 480083 9419474 7841366 2026-07-03T10:49:23Z Tirolischleioans 254019 9419474 wikitext text/x-wiki {{Informkesto dinastio | devena nomo = | dosiero de blazono = Blason Principauté d'Anhalt (XIIIe siècle).svg | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = grafo de [[Ballenstedt]] | dosiero = Blason Comtes de Ballenstedt.svg | periodo = }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = grafo/princo/duko de [[Duklando Anhalto|Anhalto]] | dosiero = Wappen Anhalt.svg | periodo = ĉ. [[12-a jarcento]] – [[1918]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = duko de [[Duklando Saksio|Saksio]] | dosiero = Adalbert I Ballenstedt.png | periodo = 1180 – 1422 }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = margrafo de [[margraflando Brandenburgio|Brandenburgio]] | dosiero = Wappen Mark Brandenburg.png | periodo = 1157 – 1320 }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = duko de [[Saksio-Lauenburg]] | dosiero = COA family de Sachsen-Lauenburg.svg | periodo = 1296 – 1689 }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = duko de [[Saksio-Wittenberg]] | dosiero = DE-ST 15-0-82-340 Brehna COA.svg | periodo = 1296 – 1422 }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = princo-elektisto de [[Elekto-Saksio|Saksio]] | dosiero = Blason Jean-Georges IV de Saxe.svg | periodo = [[1356]] – [[1422]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = princo de [[Lüneburg]] | dosiero = | periodo = }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = carino de [[Rusia Imperio|Rusio]] | dosiero = Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg | nomo = [[Katarina la 2-a (Rusio)|Katarina la 2-a]] | periodo = [[1762]] – [[1796]] }} }} La '''''Askanier''''' ([[germane]]; ebla esperantigo "Askanoj") estas malnova germana [[dinastio]], kiu havis gravan influon en pluraj historiaj germanaj teritorioj, hodiaŭ situantaj en la [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]] [[Malsupra Saksio]], [[Saksio]], [[Brandenburgio]] kaj [[Saksio-Anhalto]]. En la [[moderna epoko]] ĝi regis nur en [[Anhalto]], tial ĝi ankaŭ nomiĝas '''Anhalta dinastio''' (germane ''Haus Anhalt''). [[Dosiero:Coat of Arms of the Duchy of Anhalt.svg|eta|maldekstra|Blazono de la [[Anhalto|anhalta]] branĉo de la ''Askanier'']] Genealogion de ili elfaris [[Ernst Brotuff]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Askanier| ]] [[Kategorio:Dinastioj]] [[Kategorio:Anhalto]] [[Kategorio:Historio de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Dukoj de Saksio|*]] [[Kategorio:Dukoj de Saksio-Lauenburg|*]] [[Kategorio:Margrafoj de Brandenburgio|*]] gbhf71mj8vzmex8fxwdahz7dma4gdz7 9419478 9419474 2026-07-03T10:50:53Z Tirolischleioans 254019 9419478 wikitext text/x-wiki {{Informkesto dinastio | devena nomo = | dosiero de blazono = Blason Principauté d'Anhalt (XIIIe siècle).svg | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = grafo de [[Ballenstedt]] | dosiero = Blason Comtes de Ballenstedt.svg | periodo = }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = grafo/princo/duko de [[Duklando Anhalto|Anhalto]] | dosiero = Wappen Anhalt.svg | periodo = ĉ. [[12-a jarcento]] – [[1918]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = duko de [[Duklando Saksio|Saksio]] | dosiero = Adalbert I Ballenstedt.png | periodo = 1180 – 1422 }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = margrafo de [[margraflando Brandenburgio|Brandenburgio]] | dosiero = Wappen Mark Brandenburg.png | periodo = 1157 – 1320 }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = duko de [[Saksio-Lauenburg]] | dosiero = COA family de Sachsen-Lauenburg.svg | periodo = 1296 – 1689 }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = duko de [[Saksio-Wittenberg]] | dosiero = DE-ST 15-0-82-340 Brehna COA.svg | periodo = 1296 – 1422 }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = princo-elektisto de [[Elekto-Saksio|Saksio]] | dosiero = Blason Jean-Georges IV de Saxe.svg | periodo = [[1356]] – [[1422]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = princo de [[Lüneburg]] | dosiero = | periodo = }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = carino de [[Rusia Imperio|Rusio]] | dosiero = Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg | nomo = [[Katarina la 2-a (Rusio)|Katarina la 2-a]] | periodo = [[1762]] – [[1796]] }} }} La '''''Askanier''''' ([[germane]]; ebla esperantigo "Askanoj") estas malnova germana [[dinastio]], kiu havis gravan influon en pluraj historiaj germanaj teritorioj, hodiaŭ situantaj en la [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]] [[Malsupra Saksio]], [[Saksio]], [[Brandenburgio]] kaj [[Saksio-Anhalto]]. En la [[moderna epoko]] ĝi regis nur en [[Anhalto]], tial ĝi ankaŭ nomiĝas '''Anhalta dinastio''' (germane ''Haus Anhalt''). [[Dosiero:Coat of Arms of the Duchy of Anhalt.svg|eta|maldekstra|Blazono de la [[Anhalto|anhalta]] branĉo de la ''Askanier'']] Genealogion de ili elfaris [[Ernst Brotuff]] en 1556. {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Askanier| ]] [[Kategorio:Dinastioj]] [[Kategorio:Anhalto]] [[Kategorio:Historio de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Dukoj de Saksio|*]] [[Kategorio:Dukoj de Saksio-Lauenburg|*]] [[Kategorio:Margrafoj de Brandenburgio|*]] 3g5jztd05q8yytopgmkql433gjp5717 Kirketo Virgulino de la Doloroj 0 480159 9419353 9305119 2026-07-03T07:26:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419353 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=ES-AN|tersituo=Centra Arundo/Arundo|zomo=13}} La '''Kirketo Virgulino de la Doloroj''' aŭ '''Kapelo Virgulino de la Doloroj''' aŭ en hispana '''Templete de la Virgen de los Dolores''' de [[Arundo]] ([[provinco Malago]], [[Hispanio]]), estas konstruaĵo fakte nek kirko nek preĝejo sed surstrata kapeleto, el la periodo de [[Fernando la 6-a]], el [[1734]]. Ĝi troviĝas en la kvartalo ''Mercadillo'' aŭ ''Bazareto'', aligita al la domoj de la samnoma strato. La kapelo posedas rektangulan formon, kun vegetala ornamaĵo, kiu volvas pentraĵojn de la evangeliistoj. Ĉe balkoneto estas altaro el ligno kun la figuro de la Virgulino de la Doloroj. Ĉe la flankoj estas la blazonoj de la [[Katolikaj Gereĝoj]] kaj de la reĝo [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]]. Rimarkindas du pilierojn el jonika stilo kun kvar strangaj homformaj figuroj kiuj ŝajnas eliri el semujoj kaj estas ligitaj ĉe la koloj per ŝnuregoj. Du el ili estas kvazaŭ simboloj de falintaj anĝeloj, dum la aliaj du estas klare personaj figuroj. Tiuj figuroj apartenas klare al spirito manierisma de la [[18a jarcento]]. Laŭ legendo la ''Templete'' stariĝis ĉe la loko kie la mortokondamnitoj laste preĝis antaŭ esti ekzekutitaj ĉe proksima placo en la 17a al 18a jarcentoj. Tiu fakto kaj tiu ke la figuroj estas ligitaj ĉe la kolo per ŝnuroj, atribuas al tiu konstruo la nomon de ''El Templete de los Ahorcados'' (la kapeleto de la pendigitoj). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://wikanda.malagapedia.es/wiki/Templete_de_la_Virgen_de_los_Dolores_(Ronda){{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.ronda.ws/monumentos/templete_virgen_dolores.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090704112841/http://www.ronda.ws/monumentos/templete_virgen_dolores.htm |date=2009-07-04 }} * http://www.turismoderonda.es/catalogo/esp/dolores.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100618115529/http://turismoderonda.es/catalogo/esp/dolores.htm |date=2010-06-18 }} [[Kategorio:Arundo]] 7mhs3aogkhqvumjo7s7t5z9wegrmj8c Memphis Depay 0 485306 9418930 8798360 2026-07-02T16:39:14Z ThomasPusch 1869 9418930 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Memphis Depay''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1994|02|13}} en [[Moordrecht]], parto de la nuna komunumo [[Zuidplas]], [[Suda Holando]], do nun {{aĝo|1994|02|13}}-aĝa) estas [[Nederlando|nederlanda]] [[futbalisto]]. Li ekde la jaro [[2012]] estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]] kaj en la teamo partoprenis la matĉojn pri la [[Futbala Mondpokalo 2014]] en [[Brazilo]], en kiu la nederlanda teamo sukcesis atingi la trian pozicion. Same li ankaŭ kunkonkuris en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021]], la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kaj la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] (en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016]] kaj la [[Futbala Mondpokalo 2018]] la nederlanda teamo ne kvalifikiĝis). Ekster naciaj matĉoj, li ekde la jaro [[2011]] estas profesia futbalisto en la futbalklubo de la urbo [[PSV Eindhoven]], en kies futbala akademio li trejniĝis ekde la 12-a vivjaro. Ekde la jaro 2008 li sinsekve ankaŭ estis membro de la naciaj teamoj de junuloj sub 15, 16, 17, 19 kaj 21 jaroj. En matĉoj de la vira nacia teamo li en 2014 rekoneblas per la ĉemiza numero "21" - ekde tiam li ekde 2021 ĝis minimume 2026 partoprenas per la ĉemiza numero "10". [[Dosiero:Memphis Depay 2012.jpg|eta|240ra|maldekstra|{{centre|la futbalisto en [[2012]]}}]] {{Projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2014}} {{Nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|nederlanda futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Depay}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] 4qmsgfubm19o3i5vmaj6etxmsfwmccx 9418935 9418930 2026-07-02T16:48:23Z ThomasPusch 1869 9418935 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Memphis Depay''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1994|02|13}} en [[Moordrecht]], parto de la nuna komunumo [[Zuidplas]], [[Suda Holando]], do nun {{aĝo|1994|02|13}}-aĝa) estas [[Nederlando|nederlanda]] [[futbalisto]]. Li ekde la jaro [[2012]] estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]] kaj en la teamo partoprenis la matĉojn pri la [[Futbala Mondpokalo 2014]] en [[Brazilo]], en kiu la nederlanda teamo sukcesis atingi la trian pozicion. Same li ankaŭ kunkonkuris en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021]], la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kaj la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] (en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016]] kaj la [[Futbala Mondpokalo 2018]] la nederlanda teamo ne kvalifikiĝis). Ekster naciaj matĉoj, li ekde la jaro [[2011]] ĝis 2015 estis profesia futbalisto en la futbalklubo de la urbo [[PSV Eindhoven]], en kies futbala akademio li trejniĝis ekde la 12-a vivjaro. Sekvis du jaroj en la angla klubo [[Manchster United]], inter 2015 kaj 2017, kaj kvar jaroj en la franca klubo [[Olympique Lyonnais]], de 2017 ĝis 2021. Ekde la jaro 2008 li sinsekve ankaŭ estis membro de la naciaj teamoj de junuloj sub 15, 16, 17, 19 kaj 21 jaroj. En matĉoj de la vira nacia teamo li en 2014 rekoneblas per la ĉemiza numero "21" - ekde tiam li ekde 2021 ĝis minimume 2026 partoprenas per la ĉemiza numero "10". [[Dosiero:Memphis Depay 2012.jpg|eta|240ra|maldekstra|{{centre|la futbalisto en [[2012]]}}]] {{Projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2014}} {{Nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|nederlanda futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Depay}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] dlad30phy5et10a630xygb82gy9rno5 9418939 9418935 2026-07-02T16:54:13Z ThomasPusch 1869 9418939 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = [[Moordrecht]], parto de la nuna komunumo [[Zuidplas]], [[Suda Holando]] }} '''Memphis Depay''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1994|02|13}} en [[Moordrecht]], parto de la nuna komunumo [[Zuidplas]], [[Suda Holando]], do nun {{aĝo|1994|02|13}}-aĝa) estas [[Nederlando|nederlanda]] [[futbalisto]]. Li ekde la jaro [[2012]] estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]] kaj en la teamo partoprenis la matĉojn pri la [[Futbala Mondpokalo 2014]] en [[Brazilo]], en kiu la nederlanda teamo sukcesis atingi la trian pozicion. Same li ankaŭ kunkonkuris en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021]], la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kaj la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] (en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016]] kaj la [[Futbala Mondpokalo 2018]] la nederlanda teamo ne kvalifikiĝis). Ekster naciaj matĉoj, li ekde la jaro [[2011]] ĝis 2015 estis profesia futbalisto en la futbalklubo de la urbo [[PSV Eindhoven]], en kies futbala akademio li trejniĝis ekde la 12-a vivjaro. Sekvis du jaroj en la angla klubo [[Manchester United]], inter 2015 kaj 2017, kaj kvar jaroj en la franca klubo [[Olympique Lyonnais]], de 2017 ĝis 2021. Post du jaroj en la klubo [[FC Barcelona]] laj unu en la klubo [[Atlético Madrid]], li ekde somero 2024 konkuras en la unua teamo de la brazila klubo [[Corinthians]]. Ekde la jaro 2008 li sinsekve ankaŭ estis membro de la naciaj teamoj de junuloj sub 15, 16, 17, 19 kaj 21 jaroj. En matĉoj de la vira nacia teamo li en 2014 rekoneblas per la ĉemiza numero "21" - ekde tiam li ekde 2021 ĝis minimume 2026 partoprenas per la ĉemiza numero "10". Flanke ankoraŭ menciiĝu ke li ankaŭ aktivas kiel [[repisto]]. [[Dosiero:Memphis Depay 2012.jpg|eta|240ra|maldekstra|{{centre|la futbalisto en [[2012]]}}]] {{Projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2014}} {{Nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|nederlanda futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Depay}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] nxn19xa1oxyoqaty2jwzrufmtrbauk5 Neymar 0 486718 9418872 9412829 2026-07-02T14:04:18Z ThomasPusch 1869 9418872 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Neymar da Silva Santos Júnior''' (prononco {{IFA|nejˈmaʁ dɐ ˈsiwvɐ ˈsɐ̃tus ˈʒũɲoʁ}}), kutime nomata nur '''Neymar''', estas [[Brazilo|brazila]] [[futbalisto]]. Li naskiĝis {{naskiĝtago|1992|2|5}} en ''[[Mogi das Cruzes]]'', subŝtato [[San-Paŭlio]], do nun estas {{aĝo|1992|2|5}}-jara. [[Dosiero:Neymar.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>en gazetara konferenco de 2010]] Ekde la jaro [[2009]] li profesie ludas futbalon en la unua vira teamo de la klubo [[FC Barcelona]] - antaŭe li profesiis de 2009 ĝis 2013 en la klubo ''[[Santos FC]]'', kie li de 2003 ĝis 2009 ankaŭ estis junula futbalanto. Krome Neymar ekde la jaro 2010 estas membro de la [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de ĝi li interalie kunkonkuris pri la [[Futbala Mondpokalo 2014]] en [[Brazilo]] kaj pri la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en [[Rusio]], pri la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj pri la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]]. Matĉe li en la nacia teamo rekoneblas per la numero "10". {{Komunejokat|Neymar|pri li}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2014}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|brazila futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fred}} <!-- laŭ praktiko de inter alie la angla vikipedio la nomo "Neymar" konsideriĝas "artista nomo", do alfabeta ordigo laŭ "N" --> [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] mbj3yurmwp2bmkiuv4mwikgup604c5c Smithson Tennant 0 493531 9419307 9332685 2026-07-03T05:46:47Z Wheatley2 216749 9419307 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Smithson Tennant<br />(1761-1815) |dosiero =Smithson Tennant.jpg |priskribo =Malkovrinto de la kemiaj elementoj [[Osmio]] kaj [[Iridio]] |dato de naskiĝo =[[30-a de novembro]] [[1761]] |loko de naskiĝo =[[Selby]], [[North Yorkshire|Norda Jorkŝiro]], {{ENG}} |dato de morto =[[22-a de februaro]] [[1815]] |loko de morto =[[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo sur Maro]], {{FRA}} | alma_mater = [[Universitato de Kembriĝo]] }} '''Smithson Tennant (1761-1815)''' (n. en [[Selby]], [[North Yorkshire|Norda Jorkŝiro]], {{ENG}}, en la [[30-a de novembro]] [[1761]] - m. en [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo sur Maro]], {{FRA}}, en la [[22-a de februaro]] [[1815]]) estis angla kemiisto kaj malkovrinto de la kemiaj elementoj [[Osmio]] kaj [[Iridio]]. Li ankaŭ kontribuis por elmontri la identecon inter la [[diamanto]] kaj la [[lignokarbo]]. La [[mineralo]] [[tenantito]]<ref>[[:en:Tennantite | Tennantito]]: kies kemia formulo estas Cu<sub>6</sub>[Cu<sub>4</sub>(Fe,Zn)<sub>2</sub>]As<sub>4</sub>S<sub>13</sub></ref> ricevis tiun nomon liaomaĝe. == Biografio == Li principe vizitadis la {{N|gramatika lernejo}} en Beverley, la plej antikva publika lernejo en [[Anglio]], fondita ĉirkaŭ la jaro 700 p.K. Li komencis siajn studojn pri Medicino en la [[Universitato de Edinburgo]], en 1781, kie li konis [[Joseph Black]]<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Joseph_Black Personensuche]</ref>, sed, en la venonta jaro, li translokiĝis al la [[Universitato de Kembriĝo]], kie li sin dediĉis al botaniko kaj kemio. Inter 1784 kaj 1786, li vojaĝis al [[Danio]], [[Svedio]], [[Francio]] kaj [[Nederlando]], kaj dum tiuj studpromenoj li konatiĝis kun [[Carl Wilhelm Scheele]], [[Johan Gottlieb Gahn]], [[Claude Louis Berthollet]] kaj eble [[Antoine Lavoisier]]. Ĉi-renkontiĝoj kun la sciencistaro donis al li ideon tre malsimilan for de la tradiciaj konceptoj de la [[flogistono]]. En 1786, li reiris al Kembriĝo, kie li doktoriĝis pri Medicino, tamen, li neniam oficis kiel kuracisto kaj ĉiam sin dediĉis al kemio. En 1788, li ricevis sian diplomon kiel Bakalaŭro pri Fiziko. Post la morto de sia patrino, li heredis kelkajn proprietaĵon ĉirkaŭ Selby kaj akiris aliajn apud Cheddar<ref>La angla urbo Cheddar lokiĝas en la graflando Somerset.</ref>, kie li elvolvis kelkajn agrikulturajn eksperimentojn. En 1791, li informis la Reĝan Societon de Londono lia interesega malkovro pri ia maniero ekstrakti karbonon de la karbonata acido. En 1796, li sendis dokumento al la sama Reĝa Societo informante siajn malkovrojn ''Pri la Naturo de la Diamanto''. En tiu raporto, li rakontis kelkajn siajn eksperimentoj, malkovrante ke la diamanto ne produktis pli da [[karbonata acido]] ol la sama kvanto da lignokarbo. En unu el liaj eksperimentoj rilate al la kruda [[plateno]], li malkovris ian karakterizan nigran pulvoron, enhavantan du novaj metaloj, kiujn li nomis [[Iridio]] kaj [[Osmio]]. Dank'al al tiu malkovro, li ricevis la [[Medalo Copley|medalon Copley]], en 1804. La dokumento kie li rakontas la malkovron titoliĝas "Pri du metaloj trovitaj en iu Nigra Pulvoro"<ref>Two metals found in the Black Powder.</ref>, restanta post la platensolvaĵo<ref>On two metals found in the Black Powder remaining after the solution of Platina.</ref>. En 1813, li nomumiĝis profesoro pri kemio, en [[Kembriĝo]]. En aŭtuno 1815, Tennant ree vizitis Francion, kaj, post pasi la vintron en [[Parizo]], li alvenis al [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo sur Maro]], en la [[20-a de februaro]], intencante enŝipiĝi al Anglio, akompanata de la Barono Bulow. Kvankam la vetero ne estis favora, ili promenrajdis kune, en la 22-a, por viziti la kolumnojn de [[Napoleono Bonaparte]], kaj revenante, ili prenis flankan vojon por ekzameni etan fortreson. Bedaŭrinde, la [[Levoponto|levponto]], sur kiu ili devus trapasi, ne estis sekura, kaj rompiĝis, kaj la du vojaĝantoj falis el siaj ĉevaloj en la fosaĵon. La falo lasis lin senparola kaj li mortis post kelkajn horojn. == Elektita verkaro == * Collection of Articles on Metals, [[1795]] * On the Action of Nitre Upon Gold and Platina. By Smithson Tennant, Esq. F.R.S. From the Philosophical Transactions, [[1797]] * On the Composition of Emery ..., [[1802]] * On Two Metals Found in the Black Powder Remaining After the Solution of Platina, [[1804]] * On Different Sorts of Lime - [[1810]] * Notice Respecting Native Boracic Acid, [[1811]] * On the Means of Producing a Double Distillation by the Same Heat, - [[1914]] == Literaturo == * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Smithson_Tennant Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-nr93-12837/ WorldCat Identities] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1357173/platinum-group#ref623611 Encyclopaedia Britannica] * [http://www.ypsyork.org/resources/yorkshire-scientists-and-innovators/smithson-tennant/ Yorkshire Philosophycal Society] * [http://www.monopetro.com/en/smithson-tennant Monopetro] * [http://books.google.com.br/books?id=fNJQok6N9_MC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=Smithson+Tennant&source=bl&ots=V9aQ0jW_s9&sig=4DCtsiwQM1I4n0XdzJQIw-4Q6Yg&hl=pt-BR&sa=X&ei=uBb9U6mgLeLTiwKn3YCoBA&ved=0CCkQ6AEwAjgU#v=onepage&q=Smithson%20Tennant&f=false The Diamond Makers], Robert M. Hazen * [http://books.google.com.br/books?id=gaJ_HMH4JlcC&pg=PT130&lpg=PT130&dq=Smithson+Tennant&source=bl&ots=afy6jmw53O&sig=iM-eCMaj7Lw5eqLZgFuvGL0Djlg&hl=pt-BR&sa=X&ei=uBb9U6mgLeLTiwKn3YCoBA&ved=0CDYQ6AEwBDgU#v=onepage&q=Smithson%20Tennant&f=false The Lost World of James Smithson: Science, Revolution and the Birth of the ...], Heather Ewing * [https://www.youtube.com/watch?v=fe6SjQRzxZQ Youtube] * [http://books.google.com.br/books?id=M_ZFAQAAIAAJ&pg=PA231&lpg=PA231&dq=Smithson+Tennant&source=bl&ots=XVhBWaCAMC&sig=iH9T-17svBSOJDiGY2AuQBGLrJA&hl=pt-BR&sa=X&ei=Nh79U5WxKIjNiwKHqYDgBA&ved=0CBwQ6AEwADge#v=onepage&q=Smithson%20Tennant&f=false The Georgian Era: Voyagers and travellers. Philosophers and men of science ...], Clarke == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Iridio]] * [[Osmio]] * [[Kemio]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Perioda tabelo]] * [[Joseph Banks]] (1743-1820) * [[Antoine François de Fourcroy]] (1755-1809)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Antoine_Fran%C3%A7ois_de_Fourcroy Personensuche]</ref> * [[Louis-Nicolas Vauquelin]] (1763-1829)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Louis-Nicolas_Vauquelin Personensuche]</ref> * [[Charles Hatchett]] (1765-1847) * [[William Hyde Wollaston]] (1766-1828)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/William_Hyde_Wollaston Personensuche]</ref> * [[Hyppolyte-Victor Collet-Descotils]] (1773-1815)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Hyppolyte-Victor_Collet-Descotils Personensuche]</ref> * [[Carl Gustaf Mosander]] (1797-1858) * [[Paul Émile Lecoq de Boisbaudran|Lecoq de Boisbaudran]] (1838-1912) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglaj kemiistoj]] [[Kategorio:Anglaj mineralogoj]] {{Ĝermo|Biografio|Kemiisto|Mineralogo|Anglaj kemiisto}} {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{Vivtempo|Tennant, Smithson}} 0mfkk0x2n93fjld2n2glzbvrpxy43xb 9419336 9419307 2026-07-03T06:43:37Z Wheatley2 216749 Nuligis version 9419307 de [[Uzanto:Wheatley2|Wheatley2]] ([[Speciala:Contributions/Wheatley2|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Wheatley2|diskutpaĝo]]) 9419336 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Smithson Tennant<br />(1761-1815) |dosiero = |priskribo =Malkovrinto de la kemiaj elementoj [[Osmio]] kaj [[Iridio]] |dato de naskiĝo =[[30-a de novembro]] [[1761]] |loko de naskiĝo =[[Selby]], [[North Yorkshire|Norda Jorkŝiro]], {{ENG}} |dato de morto =[[22-a de februaro]] [[1815]] |loko de morto =[[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo sur Maro]], {{FRA}} | alma_mater = [[Universitato de Kembriĝo]] }} '''Smithson Tennant (1761-1815)''' (n. en [[Selby]], [[North Yorkshire|Norda Jorkŝiro]], {{ENG}}, en la [[30-a de novembro]] [[1761]] - m. en [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo sur Maro]], {{FRA}}, en la [[22-a de februaro]] [[1815]]) estis angla kemiisto kaj malkovrinto de la kemiaj elementoj [[Osmio]] kaj [[Iridio]]. Li ankaŭ kontribuis por elmontri la identecon inter la [[diamanto]] kaj la [[lignokarbo]]. La [[mineralo]] [[tenantito]]<ref>[[:en:Tennantite | Tennantito]]: kies kemia formulo estas Cu<sub>6</sub>[Cu<sub>4</sub>(Fe,Zn)<sub>2</sub>]As<sub>4</sub>S<sub>13</sub></ref> ricevis tiun nomon liaomaĝe. == Biografio == Li principe vizitadis la {{N|gramatika lernejo}} en Beverley, la plej antikva publika lernejo en [[Anglio]], fondita ĉirkaŭ la jaro 700 p.K. Li komencis siajn studojn pri Medicino en la [[Universitato de Edinburgo]], en 1781, kie li konis [[Joseph Black]]<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Joseph_Black Personensuche]</ref>, sed, en la venonta jaro, li translokiĝis al la [[Universitato de Kembriĝo]], kie li sin dediĉis al botaniko kaj kemio. Inter 1784 kaj 1786, li vojaĝis al [[Danio]], [[Svedio]], [[Francio]] kaj [[Nederlando]], kaj dum tiuj studpromenoj li konatiĝis kun [[Carl Wilhelm Scheele]], [[Johan Gottlieb Gahn]], [[Claude Louis Berthollet]] kaj eble [[Antoine Lavoisier]]. Ĉi-renkontiĝoj kun la sciencistaro donis al li ideon tre malsimilan for de la tradiciaj konceptoj de la [[flogistono]]. En 1786, li reiris al Kembriĝo, kie li doktoriĝis pri Medicino, tamen, li neniam oficis kiel kuracisto kaj ĉiam sin dediĉis al kemio. En 1788, li ricevis sian diplomon kiel Bakalaŭro pri Fiziko. Post la morto de sia patrino, li heredis kelkajn proprietaĵon ĉirkaŭ Selby kaj akiris aliajn apud Cheddar<ref>La angla urbo Cheddar lokiĝas en la graflando Somerset.</ref>, kie li elvolvis kelkajn agrikulturajn eksperimentojn. En 1791, li informis la Reĝan Societon de Londono lia interesega malkovro pri ia maniero ekstrakti karbonon de la karbonata acido. En 1796, li sendis dokumento al la sama Reĝa Societo informante siajn malkovrojn ''Pri la Naturo de la Diamanto''. En tiu raporto, li rakontis kelkajn siajn eksperimentoj, malkovrante ke la diamanto ne produktis pli da [[karbonata acido]] ol la sama kvanto da lignokarbo. En unu el liaj eksperimentoj rilate al la kruda [[plateno]], li malkovris ian karakterizan nigran pulvoron, enhavantan du novaj metaloj, kiujn li nomis [[Iridio]] kaj [[Osmio]]. Dank'al al tiu malkovro, li ricevis la [[Medalo Copley|medalon Copley]], en 1804. La dokumento kie li rakontas la malkovron titoliĝas "Pri du metaloj trovitaj en iu Nigra Pulvoro"<ref>Two metals found in the Black Powder.</ref>, restanta post la platensolvaĵo<ref>On two metals found in the Black Powder remaining after the solution of Platina.</ref>. En 1813, li nomumiĝis profesoro pri kemio, en [[Kembriĝo]]. En aŭtuno 1815, Tennant ree vizitis Francion, kaj, post pasi la vintron en [[Parizo]], li alvenis al [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo sur Maro]], en la [[20-a de februaro]], intencante enŝipiĝi al Anglio, akompanata de la Barono Bulow. Kvankam la vetero ne estis favora, ili promenrajdis kune, en la 22-a, por viziti la kolumnojn de [[Napoleono Bonaparte]], kaj revenante, ili prenis flankan vojon por ekzameni etan fortreson. Bedaŭrinde, la [[Levoponto|levponto]], sur kiu ili devus trapasi, ne estis sekura, kaj rompiĝis, kaj la du vojaĝantoj falis el siaj ĉevaloj en la fosaĵon. La falo lasis lin senparola kaj li mortis post kelkajn horojn. == Elektita verkaro == * Collection of Articles on Metals, [[1795]] * On the Action of Nitre Upon Gold and Platina. By Smithson Tennant, Esq. F.R.S. From the Philosophical Transactions, [[1797]] * On the Composition of Emery ..., [[1802]] * On Two Metals Found in the Black Powder Remaining After the Solution of Platina, [[1804]] * On Different Sorts of Lime - [[1810]] * Notice Respecting Native Boracic Acid, [[1811]] * On the Means of Producing a Double Distillation by the Same Heat, - [[1914]] == Literaturo == * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Smithson_Tennant Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-nr93-12837/ WorldCat Identities] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1357173/platinum-group#ref623611 Encyclopaedia Britannica] * [http://www.ypsyork.org/resources/yorkshire-scientists-and-innovators/smithson-tennant/ Yorkshire Philosophycal Society] * [http://www.monopetro.com/en/smithson-tennant Monopetro] * [http://books.google.com.br/books?id=fNJQok6N9_MC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=Smithson+Tennant&source=bl&ots=V9aQ0jW_s9&sig=4DCtsiwQM1I4n0XdzJQIw-4Q6Yg&hl=pt-BR&sa=X&ei=uBb9U6mgLeLTiwKn3YCoBA&ved=0CCkQ6AEwAjgU#v=onepage&q=Smithson%20Tennant&f=false The Diamond Makers], Robert M. Hazen * [http://books.google.com.br/books?id=gaJ_HMH4JlcC&pg=PT130&lpg=PT130&dq=Smithson+Tennant&source=bl&ots=afy6jmw53O&sig=iM-eCMaj7Lw5eqLZgFuvGL0Djlg&hl=pt-BR&sa=X&ei=uBb9U6mgLeLTiwKn3YCoBA&ved=0CDYQ6AEwBDgU#v=onepage&q=Smithson%20Tennant&f=false The Lost World of James Smithson: Science, Revolution and the Birth of the ...], Heather Ewing * [https://www.youtube.com/watch?v=fe6SjQRzxZQ Youtube] * [http://books.google.com.br/books?id=M_ZFAQAAIAAJ&pg=PA231&lpg=PA231&dq=Smithson+Tennant&source=bl&ots=XVhBWaCAMC&sig=iH9T-17svBSOJDiGY2AuQBGLrJA&hl=pt-BR&sa=X&ei=Nh79U5WxKIjNiwKHqYDgBA&ved=0CBwQ6AEwADge#v=onepage&q=Smithson%20Tennant&f=false The Georgian Era: Voyagers and travellers. Philosophers and men of science ...], Clarke == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Iridio]] * [[Osmio]] * [[Kemio]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Perioda tabelo]] * [[Joseph Banks]] (1743-1820) * [[Antoine François de Fourcroy]] (1755-1809)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Antoine_Fran%C3%A7ois_de_Fourcroy Personensuche]</ref> * [[Louis-Nicolas Vauquelin]] (1763-1829)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Louis-Nicolas_Vauquelin Personensuche]</ref> * [[Charles Hatchett]] (1765-1847) * [[William Hyde Wollaston]] (1766-1828)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/William_Hyde_Wollaston Personensuche]</ref> * [[Hyppolyte-Victor Collet-Descotils]] (1773-1815)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Hyppolyte-Victor_Collet-Descotils Personensuche]</ref> * [[Carl Gustaf Mosander]] (1797-1858) * [[Paul Émile Lecoq de Boisbaudran|Lecoq de Boisbaudran]] (1838-1912) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglaj kemiistoj]] [[Kategorio:Anglaj mineralogoj]] {{Ĝermo|Biografio|Kemiisto|Mineralogo|Anglaj kemiisto}} {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{Vivtempo|Tennant, Smithson}} firncy91tjdzsmo99azqkackfglvg3f Klaŭdo Klaŭdiano 0 494307 9419364 9258437 2026-07-03T08:37:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419364 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Κλαύδιος Κλαυδιανός<br>(370-404)</b></font></big></big></span> |dosiero =Claudius Claudianus.png | grandeco de dosiero = 300|priskribo ="Komentoj pri la Rapto de [[Prozerpino|Prozerpina]]", verko publikigita de [[:it:Niccolò Biffi|Niccolò Biffi]] en [[1684]]. |dato de naskiĝo =[[370]] |loko de naskiĝo =[[Aleksandrio]], [[Egiptujo]] |dato de morto =[[404]] |loko de morto =[[Romo]], [[Romia Imperio]] }} <big>'''Klaŭdo Klaŭdiano'''</big> aŭ <big>'''Claudius Claudianus'''</big> estis latina poeto asociita kun la kortego de la romia [[Flavio Honorio|imperiestro Honorio]] ĉe [[Milano|Mediolanum]], kaj precipe kun la generalo [[Stiliko]] (359-408). Lia verko, skribita preskaŭ tute en heksametroj aŭ elegiaj paretoj, apartenas al tri ĉefaj kategorioj: poemoj por Honorio, poemoj por Stiliko, kaj mitologia epopeo. ==Vivo== Klaŭdiano naskiĝis en [[Aleksandrio]]. Li alvenis en Romon en 394 kaj elstariĝis kiel kortega poeto per [[elogio]] de siaj du junaj patronoj, [[:en:Anicius Probinus|Probino]] (374-397) kaj [[:en:Anicius Hermogenianus Olybrius|Olibrio]] (375-410), konsuloj de 395. Li verkis kelkajn [[panegiro]]jn pri la konsuleco de siaj patronoj, laŭdpoemojn por la agoj de la generalo [[Stiliko]], kaj insultojn direktitajn al la rivaloj de [[Stiliko]] en la orienta kortego de [[Flavio Arkadio|Arkadio]]. Malmulto estas konata pri lia persona vivo, sed ŝajne li estis konvinkita pagano: [[Aŭgusteno de Hipono|Aŭgusteno]] nomas lin "fremda al la nomo de Kristo" (Civitas Dei, V, 26), kaj [[Paŭlo Orosio]] priskribas lin kiel "obstinan paganon" (paganus pervicacissimus) en sia verko [https://books.google.com.br/books?id=J_MfXpe89AEC&printsec=frontcover&source=gbs_atb&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Adversus paganos historiarum libri septem"]. Li estis bone rekompencita pro sia politika engaĝiĝo, ricevante la rangon de [[:en:Vir illustris|vir illustris]]. La Romia Senato honoris lin per statuo en la Romia Forumo en 400. La edzino de Stiliko, [https://www.geni.com/people/Serena/6000000007664209344 Serena] (360-408), havigis por li riĉan edzinon. Studemuloj supozas, ke Klaŭdiano mortis en 404, ĉar neniu el liaj poemoj registras la atingojn de Stiliko post tiu jaro. Liaj verkoj ne donas raporton pri la rabado de Romo, dum la skribaĵoj de [[:en:Olympiodorus of Thebes|Olimpiodoro de Tebo]] (380-425) estis redaktitaj kaj konataj nur en kelkaj fragmentoj, kiuj komenciĝas kun la morto de Stiliko. [[Dosiero:Claudius Claudianus o.png|eta|maldekstre|300px|<center>"Ĉiuj verkoj, korektitaj kaj restaŭritaj laŭ la fideleco de la antikvaj manuskriptoj", verko eldonita en [[1760]], fare de [[:en:Nicolaas Heinsius the Younger|Nicolaas Heinsius la Juna]] kaj [[:en:Pieter Burman the Elder|Pieter Burman la Maljuna]].</center>]] ==Kiel poeto== Kvankam denaska parolanto pri la greka, Klaŭdiano estis unu el la plej bonaj latinaj poeziaj stilistoj ekde malfrua antikveco. Li kutime ne estas rangigita inter la plej altaj latinaj poetoj, sed lia verkado estas eleganta, li bone rakontas historion, kaj liaj polemikaj pasaĵoj foje atingas nekompareblan nivelon de amuza kaŭstikeco. La literaturo de lia tempo ĝenerale karakteriziĝas per kvalito, kiun modernaj kritikistoj trovas burleska, el kiu la verko de Klaŭdiano ne estas libera, kaj iuj trovas lin malvarma kaj sensenta. La poezio de Klaŭdiano estas valora historia fonto, kvankam distordita de la konvencioj de panegiro. La historiaj aŭ politikaj poemoj ligitaj al Stiliko havas manuskriptan tradicion apartan de la resto de lia verko, indiko, ke ili verŝajne estis publikigitaj kiel sendependa kolekto, eble ekde Stiliko mem post la morto de Klaŭdiano. Lia plej grava nepolitika verko estas nefinita epopeo, "De raptu Proserpinae" ("La Forkapto de Prozerpina"). Oni kredas, ke la tri ekzistantaj libroj estis verkitaj en 395 kaj 397. En la 20-a kaj frua 21-a jarcentoj, Klaŭdiano ne estis inter la plej popularaj latinaj poetoj de antikveco, sed la [[epopeo]] "De raptu" influis pentradon kaj poezion dum jarcentoj. [[Dosiero:Rembrandt - The Rape of Proserpine - Google Art Project.jpg|eta|maldekstre|300px|<center>La forrabo de Prozerpina (1631), far [[Rembrandt]], influita de la verko "De raptu Proserpiane", far Klaŭdiano.</center>]] [[Dosiero:Wedekind Dichtungen des Claudius Claudianus.pdf|eta|dekstre|300px|<center>Poemoj de Klaŭdo Klaŭdiano, verkita en la germanan de [[Georg von Wedekind]] (1761-1831).</center>]] ==Verkaro== * [https://ecommons.luc.edu/facultybooks/225/ In Eutropium] ("Kontraŭ [[Eutropius (historiisto)|Eŭtropio]]") [[387]] * [https://books.google.com.br/books?id=3FGyWOtQRZ4C&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Panegyricus dictus Probino et Olybrio consulibus], verkita en [[394]] * [https://www.abebooks.com/Klaŭdiano-Rufinum-Exegetical-Commentary-appendix-containing/22357104578/bd In Rufinum] ("Kontraŭ Rufino") [[396]] * [https://researchportal.amu.edu.pl/info/phd/UAMa974b3e9cbc2492da34c24eddd2a460c/ Panegyricus de Tertio Consulatu Honorii Augusti] * [https://data.mmfc.be/authority/a-301-1365 De bello Pollentino sive Gothico] * [https://divusangelus.it/Klaŭdianous/stilicho1.htm De consvlatv stilichonis]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[400]]<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/A_History_of_Roman_Literature/vjk4rkpr-SAC?hl=en&gbpv=1&dq=De+consulatu+Stilichonis&pg=PA1340&printsec=frontcover A History of Roman Literature]</ref> * [https://www.google.com.br/books/edition/Claudianus_de_raptu_Proserpinae/pD5cEL1CRoEC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22&printsec=frontcover Claudianus de raptu Proserpinae], [[1502]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Opera/js1DHj1hwagC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22&printsec=frontcover Opera], [[1510]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Cl_Clavdianvs/wspWAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22&printsec=frontcover Cl. Clavdianvs], [[1585]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Klaŭdiano_translated_out_of_Latine_into_E/HzpoAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22&printsec=frontcover Klaŭdiano tradukita el la latina en anglan versojn], [[:en:Leonard Digges (writer)|Leonard Digges]], [[1628]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Le_Rauissement_de_Proserpine_Traduction/cim3I_RPsJkC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22&printsec=frontcover Le Rauissement de Proserpine], [[1651]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Dissertatio_academica_ad_Paneg_Klaŭdianoi/VqddAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22&printsec=frontcover Dissertatio academica ad Paneg. Klaŭdianoi], [[1705]] * [https://www.google.com.br/books/edition/De_quarto_consulatu_Honorii_Aug_Panegyri/MwRJAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22+Panegyricus+de+Quarto+Consulatu+Honorii+Augusti&printsec=frontcover Panegyricus de Quarto Consulatu Honorii Augusti], [[1706]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Cl_Klaŭdianous_ex_optimorum_codicum_fide/IP1WAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22&printsec=frontcover Cl. Klaŭdianous ex optimorum codicum fide], [[1722]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Klaŭdiano_s_Rufinus_or_the_Court_Favourit/SDlWAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22&printsec=frontcover The court favourite's overthrow"], [[1730]] * [https://www.google.com.br/books/edition/The_Ph%C5%93nix_of_Klaŭdiano_Translated_Into/V7JJXC6RZDQC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22&printsec=frontcover La fenikso de Klaŭdiano], [[1731]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Continet_Cl_Klaŭdianoi_panegyrim_in_consu/deHUbvONq5gC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22+In+Eutropium&printsec=frontcover Omnium veterum Poetarum Latinorum], [[1736]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Klaŭdiano_the_Poet_His_Elegant_History_of/CK9fAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22&printsec=frontcover Klaŭdiano the Poet, His Elegant History of Rufinus], [[1741]] * [https://books.google.com.br/books/about/Klaŭdianoi_Panegyricus_de_consulata_Manli.html?id=Ur0BjwEACAAJ&redir_esc=you Panegyricus de Consulatu Flavii Manlii Theodori], [[1975]] * [https://books.google.com.br/books/about/Claudius_Claudianus_Epithalamium_de_nupt.html?id=ykcR0QEACAAJ&redir_esc=y Epithalamium de Nuptiis Honorii Augusti], [[1975]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Claudii_Claudianii_De_bello_Gildonico/z9QUAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Claudius+Claudianus%22+De+bello&printsec=frontcover De Bello Gothico)], [[1978]] * [https://books.google.com.br/books/about/Panegyricus_de_Sexto_Consulatu_Honorii_A.html?id=Xn9fAAAAMAAJ&redir_esc=y Panegyricus de Sexto Consulatu Honorii Augusti], [[1996]] == Literaturo == * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Claudian Personensuche] * [http://viaf.org/viaf/246763674/ Virtual International Authority File] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n80-98606/ WorldCat Identities] * [http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=XX4852615 Biblioteca Nacional de España] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190627095940/http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=XX4852615 |date=2019-06-27 }} * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb13091718p&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * Theodor Birt: Auctores antiquissimi 10: Claudii Claudiani Carmina. Berlin 1892 (Monumenta Germaniae Historica) == Vidu ankaŭ == * [[Amiano Marĉelino]] (330-397) * [[Rufino|Rufinus]] (335-395)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Rufinus_(ostr%C3%B6mischer_Feldherr) Personensuche]</ref> * [[Stiliko]] (359-408) * [[Alariko la 1-a]] (370-412) * [[Flavio Honorio|Honorio]] (384-423) * [[Thomas Dempster]] (1579-1625)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Thomas_Dempster Personensuche]</ref> * [[Caspar von Barth]] (1587-1658)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Caspar_von_Barth Personensuche]</ref> * [[Theodor Birt]] (1852-1933)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Theodor_Birt Personensuche]</ref> * [[Hermann Sudermann]] (1857-1928)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Hermann_Sudermann Personensuche]</ref> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Ĝermo|Biografio|Poeto|Italio}} {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Claudianus, Claudius}} [[Kategorio:Claudia gento]] [[Kategorio:Romiaj poetoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] qoo2s0zc5fzzk97k81cvlnjj5m1hyj9 Katedralo de Beauvais 0 494385 9419247 9105396 2026-07-03T00:45:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419247 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|katedralo |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=FR-60 |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapligilo = jes |zomo=13 }} [[Dosiero:Picardie Beauvais2 tango7174.jpg|eta|rekta=0.9|Rigardo en la internon de la ĥorejo]] La '''katedralo de Beauvais''' ({{Lang-fr|Cathédrale Saint-Pierre de Beauvais}}) je la urbo [[Beauvais]] estas unu el la plej elstaraj [[gotika arĥitekturo|gotikaj]] [[preĝejo]]j de [[Francujo]]. Per alteco da 48,50 metroj en la suda transversa navo ĝi estas la plej alta [[volbo|katedrala volbo]] tutmonde. En flanka kapelo troviĝas [[astronomia horloĝo]] el la jaro 1866. La [[protektita monumento]] estis klasifikata en la jaro 1840 kiel [[historia monumento]]. == Ĝeneralaĵoj == [[Dosiero:Plan.cathedrale.Beauvais.png|eta|rekta|Planado de la katedralo kun ses ĥorejaj pilastroj]] [[Dosiero:Cathédrale Saint-Pierre.png|eta|rekta|Fakta konsisto: dek du ĥorejaj pilastroj]] En la 13-a jarcento aparte en Francujo la stilo de la [[gotika arĥitekturo]] evoluis al plejalta perfekteco. Rapid-sinsekve ekestis pli kaj pli subtilaj kiel ankaŭ pli kaj pli suprenstrebantaj konstruaĵoj kiel la [[katedralo]]j de [[katedralo de Amiens|Amiens]], [[katedralo de Chartres|Chartres]] kaj de [[katedralo de Reims|Reims]]. La preĝejo de Amiens atingis meznavan altecon de 42,30 metroj, antaŭe neniam atingitan. == Antaŭhistorio == La malnova katedralo estis simpla konstruaĵo el la tempo proksimume la jaron 1000, de kiu ekzistas ankoraŭ nun la okcidenta parto, la tiel nomata ''Notre-Dame de la Basse-Œuvre''. La episkopo de Beauvais, Milon de Nanteuil, planis ekde 1225 novkonstruaĵon. Dum la sekvantaj 20 jaroj oni ellaboris pli kaj pli artifikajn planojn, surpaŝantajn nekonatan terenon arĥitekturan. La katedralo de Beauvais fariĝu la plej alta kaj granda preĝejo de la kristana mondo, tamen la politika realeco malebligis konsekvencan ekkonstruon. Komence la konstruon direktis la ambicia episkopo, kiu ankaŭ transprenis grandparton de la konstru-elspezojn. Li estis samtempe episkopo kaj grafo kaj per tio reganto super la urbo, eniĝis tamen en konflikton kun la burĝoj. En 1232 la reĝo agis energie, fortirante de la episkopo la enspezojn; la konstruo provizore ĉesis. En 1247 oni rekomencis la konstruon nur, post kiam la financado de la unua konstrufazo estis pli malpli certa. == Konstruaj fazoj == En la komenco oni starigis la [[ĥorejo]]n kun ĝia [[ĥorĉirkaŭirejo]] kaj ties sep kapeloj, finkonstruante ĝin per alten elstara volbo. Senkompare je tio ne nur estis la alteco de la konstruaĵo sed ankaŭ la preskaŭ plena dissolvo de la murfacoj je samtempa pligrandigo de la interpilastra distanco. En 1275 oni finis la unuan konstruan fazon, sed jam en 1284 okazis katastrofo, kiam la konstruplano montriĝis kiel tro aŭdaca, kaj parto de la volbo falegis. === Kunfalego kaj novkonstruo === [[Dosiero:20121007_Beauvais_CathedralStPierre_DSC00756_PtrQs_a.jpg|eta|290px|Volbo de la ĥorejo: interpilastroj konsekvencas sesripajn volbojn]] La konstruaĵo tute ne estis komplete kunfalinta, sed la rekonstruo estis daŭronta jardekojn, pli longe ol la origine unua konstruo de la ĥorejo. Krom tio la konstruestroj decidis, ne plu sekvi la originan koncepton, sed plibonigi la [[statiko]]n kaj je kostoj de la konstrua travidebleco enmeti inter la ĝistiamaj pilastroj po interpilastron, tiel ke la unuopaj [[volbo]]partoj fariĝos pli malgrandaj. Finfine la ĥorejo atingis sian spirraban altecon de 46,77 metroj neniam plu superotan ĝis nun. 12 pilastroj, 6 po ĉiu flanko, tenas la ĉefan volbon, kiu sin aldone apogas kontraŭ la du antaŭaj pilastroj de la [[navokruciĝo]]. Ses pilastroj starantajn en duonrondo portas la volbon de la [[absido]], kiun formas sep flankoj de imagita dekdu-[[plurlatero|latero]]. En la flanknavoj de la ĥorejo troviĝas ambaŭflanke kvar kromaj pilastroj, kiuj transformas ĉi tiun parton en kelkloke kvinnavan konstruaĵon. [[Dosiero:Beauv kated od VJV DSCN4393.JPG|eta|rekta=1.2|La katedralo ekde sudoriento]] [[Dosiero:Cathédrale Saint-Pierre de Beauvais1.JPG|eta|rekta=1.2|La katedralo ekde sudokcidento kun la restaĵoj de la malnova karolida laŭlonga navo]] === Denova kunfalego === Intertempe estis eksplodinta la [[Centjara Milito]] inter [[Anglujo]] kaj [[Francujo]], tiel ke la konstrulaboroj ekde 1347 plene ĉesis. Nur la 20-an de aprilo 1500 oni daŭrigis la konstruadon kaj starigis la [[navo|transversan navon]] kun abunde ornamitaj fasadoj (ĝis 1548), kies suda duono eĉ superis tiun de la ĥorejo per volboalteco da 48,50 metroj. La [[navokruciĝo]] portis turon, kiu ankaŭ antaŭenpenetru en novan dimension.<ref>Laŭ Stephen Murray: ''Beauvais Cathedral. Architecture of Transcendence.'' p. 144-149. Princeton, NJ 1989.</ref> En 1534 la episkopo donacis monon por konstruo de navkruĉigoturo. En 1543 ĉarpentristoj kaj ŝtontajlistoj prezentis alternativajn modelojn por realigo en ligno aŭ ŝtono. En 1563 oni komencis realigi la ŝtonan turon laŭ modelo aŭ plano sendita el Parizo. Respondeca arĥitekto estis Jean Vast. En 1565 la katedrala [[kapitulo]] aprobis la modelon por la ligna turotegmento. En 1565 aŭ 1566 oni metis la feran krucon sur la turpinton. En 1569 ĉi tiu parto de la katedralo estis finkonstruita kaj estis per turalteco de 153 metroj dum preskaŭ la plej alta kristanlanda konstruaĵo tiutempa. Kvankam la turo staris nur mallongan tempon, ni estas informitaj pri ĝia aspekto per samtempula desegno<ref>Ilustraĵo laŭ gravurajaj reproduktaĵoj: Stephen Murray: ''Beauvais Cathedral. Architecture of Transcendence.'' Princeton, NJ 1989. Fig. 29. Alia bildigo de la turo: V. Leblond: ''La Cathédrale de Beauvais'', Parizo 1926, p. 29</ref> kaj priskribo. Laŭ tio la turo altiĝis laŭ nuntempaj mezuroj 153 metrojn sur la ternivelo (laŭ alia kalkulo 142 metrojn).<ref>La mezuroj rezultas el la sumo de la unuope translasitaj etaĝomezuroj. Ekzistis tri ŝtonaj etaĝoj plus la ligna turtegmento. Stephen Murray: ''Beauvais Cathedral. Architecture of Transcendence.'' Princeton, NJ 1989, sumigas: 82 + 63 + 55 + 96 futoj = 291 futoj, super la murkrono de la fenestrozono, rezultigas 438 futojn super la ternivelo. (Transkalkulo per la Pied de Roi de 32,6 centimetroj = 142 metroj). V. Leblond: ''La Cathédrale de Beauvais'', Parizo 1926, p. 29, sumigas: 48 + 68 + 50 + 96 (= 262 Fuß), Leblond tamen poste diras 257 futojn "super la tegmento", kies altecon li indikas per 204 futoj / 68 metroj kaj rezultigas plenan altecon da 461 futoj = "153 metroj".</ref> Sed jen ankaŭ la statiko estis nestabila, kaj jam dum la konstruado oni diskutis pri aldonaj apogiloj por la turo. Ĝis finfinancado pasis pluaj kvar jaroj, ĝis kiam finfine la 17-an de aprilo 1573 povis ekiĝi la sekuriglaboroj, sed jam malmultajn tagojn poste, la 30-an de aprilo 1573, la festotago [[Ĉieliro]], okazis mallonge post la forlasado de la preĝejo fare de la procesio la dua katastrofo de Beauvais. La apogopilastroj de la navokruciĝa turo ne povis elteni la premon kaj diskrevis, la turo enfalegis, kaŭzante tiel kromajn difektegojn je ĥorejo kaj transversa navo. Dum la sekvaj kvin jaroj oni forigis la ruinaĵojn same kiel la difektojn ĉe ĥorejo kaj transversa navo. Oni riparis la navkruĉigan volbon, fermante ĝin per tegmento, kaj fermis la katedralon orienten per provizora muro. Per tio la financaj rimedoj por la konstruo de la laŭlonga navo estis elĉerpitaj, kaj la katedralo restis ne-finkonstruata. === Ĉeso de la konstrulaboroj === Per la katastrofo la disponeblaj monrimedoj devis estis uzataj por la riparo. Pro tio plukonstruo ne plu eblis. Krom tio en Francujo furiozis [[francaj religiaj militoj|la milito kontraŭ la Hugenotoj]], grandaj partoj de Eŭropo estis en tumulto pro la religia disputo pri la [[reformacio]]. La [[Gotika arĥitekturo|gotikon]], jam delonge malmoderniĝintan, flankenŝovis la [[renesanco]], tiel ke oni por ĉiam ĉesis la finkonstruadon de la preĝejo kaj neniam komencis la starigon de la [[laŭlonga navaro]]. Sur ties loko ankoraŭ staras la navo de la [[antaŭromaniko|karolida]] antaŭa konstruaĵo. == Priskribo == La katedralo ne havas turon, longas 72,5 metrojn, el kiuj 47 metroj okupas la ĥorejo, la transversa navo longas 58,6 metrojn. La konstruaĵo altas 67,2 metrojn, la riĉe ornamita suda fasado 64,4 metrojn. Ĉirkaŭ la ĥorejo estas – krom la kutimaj apogiloj – ankaŭ tre subtilaj liberstaraj apogopilastroj, kiuj ekde la mezepoko estas interligitaj per feraj stangoj. La kvinnava ĥorejo havas [[triforio]]n, ekstreme altajn fenestrojn kaj ringon el sep kapeloj. En kelkaj kapeloj ekzistas mezepokaj [[vitralo]]j. Ĉe la suda vando de la ĥorejo estas mezepoka horloĝo el la 14-a aŭ 15-a jarcento kaj apud ĝi pompa astronmia horloĝo el la jaro 1866. La statiko de la katedralo estas minacata pro la foresto de laŭlonga navo, kaj en la interno ekzistas nun pluraj apogiloj el ligno kaj ŝtalo, kaj oni defunde riparas la konstruaĵon. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Beauvais 1.JPG|Ĥorejo kun apogaj pilastroj, vidate de oriente Dosiero:20121007_CathedraleSaintPierreDeBeauvais_HautsDeFrance_DSC00652_PtrQs.jpg|Portalo suda Dosiero:Picardie Beauvais3 tango7174.jpg|Mezepoka horloĝo Dosiero:Picardie Beauvais4 tango7174.jpg|Astronomia horloĝo el 1866 </gallery> == Literaturo == * Philippe Bonnet-Laborderie, Florent Meunier: ''La Cathédrale de Beauvais''. G.E.M.O.B. (Groupe d'étude des monuments et oeuvres d'art), Beauvais 2006, ISBN 2-00-197006-4 * Jean-François Delassus: ''Les Mystères des Cathédrales''. Metro Goldwyn Mayer (DVD), 2001; * Judith Förstel, Aline Magnien: ''La cathédrale Saint-Pierre de Beauvais, Oise''. AGIR-Pic., Amiens 1997. 32 p. (Itinéraires du patrimoine), ISBN 2-906340-23-5. * Stephen Murray: ''Beauvais cathedral : architecture of transcendence.'' Princeton University Press, Princeton 1989. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Cathédrale Saint-Pierre de Beauvais|Kathedrale von Beauvais}} * [http://architecture.relig.free.fr/bvs.htm Katedralo Sankta Petro en Beauvais kun projektaj kaj rekonstruaj skizoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111004125342/http://architecture.relig.free.fr/bvs.htm |date=2011-10-04 }} <!-- {{Koordinato|NS=49.4326 |EW=2.0814 |type=landmark |region=FR}} --> {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Beauvais, Katedralo}} [[Kategorio:Episkopoj de Beauvais|*]] [[Kategorio:Beauvais|Katedralo]] [[Kategorio:Karolida arkitekturo|Beauvais]] [[Kategorio:Romkatolikaj katedraloj en Francio|Beauvais]] [[Kategorio:Gotikaj katedraloj en Francio|Beauvais]] [[Kategorio:Historiaj monumentoj en Francio|Beauvais]] [[Kategorio:Astronomiaj horloĝoj en Francio|Beauvais]] pmm3a6i9qn7v1d096g1d6ycun3gt2f1 Listo de famuloj naskiĝintaj en Pécs 0 499090 9419286 9406257 2026-07-03T04:48:54Z Crosstor 3176 /* E */ 9419286 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Pécs]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[Pál Angyal]], [[juristo]] * [[János Ángyán (kemiisto)]] * [[Gyula Antal]], [[advokato]] * [[Miklós Orbán Arató]], cisterciano * [[Pál Arató]], [[bibliografo]] (pli precize en Mecsekszabolcs) * [[Tamás Asszonyi]], [[skulptisto]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Babai]], jezuito * [[Bálint Bachmann]], [[arkitekto]] * [[Gábor Bachman]], arkitekto * [[Balázs Bágyi]], drumisto * [[András Bálint (aktoro)]] * [[Valér Ferdinánd Ballay]], monaĥo * [[József Balogh (klarnetisto)]] * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Károly Barakonyi]], inĝeniero * [[Huba Bartos]], ĉinologo * [[Farkas Beke]], instruisto * [[Endre Beleznay]], komikisto * [[László Bernát Bérczi]], instruisto * [[Árpád Besenczi]], aktoro * [[Gizella Blätterbauer]], operkantisto * [[Gyula Bocz]], skulptisto * [[Pál Bodó]], [[ĵurnalisto]] * [[Richárd Bodor]], naĝisto * [[Ferenc Böhm]], [[inĝeniero]] * [[Antal Bókay]], instruisto * [[Péter Bokor (dramaturgo)]] * [[András Bokrétás]], [[pulmonologo]] * [[Pál Bornemisza (episkopo)]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]] * [[Dénes Bözsöny]], hidrologo * [[Ferenc Bőzsöny]], anoncisto * [[Dezső Buday (instruisto)]] * [[Kálmán Buday]], [[kuracisto]] * [[László Buday (statistikisto)]] * [[Attila Budavári]], orgenkonstruisto * [[Csaba Burján]], rapidsketisto {{Div col end}} == C == * [[Jenő Csapó]], aktoro * [[Győző Csorba]], [[poeto]] * [[László Czindery]], oficisto == D == * [[Pál Dárdai]], [[futbalisto]] * [[Miklós Dezső]], [[pentristo]] * [[Győző Dischka]], inĝeniero * [[Péter Dobrovits]], pentristo * [[László Drégely]], dekoraciisto * [[Jenő Dulánszky (pli juna)]], arkitekto == E == * [[Klára Egervári]], aktoro (pli precize en Vasas naskiĝis) * [[József Engel (negocisto)]] * [[József Eötvös (gitaristo)]] * [[István Éri]], arkeologo * [[Dezső Ernster]], operkantisto == F == * [[Lajos Fáncsy]], aktoro * [[Sándor Faragó (arbarinĝeniero)]] * [[Lipót Fejér]], [[matematikisto]] * [[Tamás Fejér]], reĝisoro * [[Béla Fekete Nagy]], maŝininĝeniero (pli precize en Mecsekszabolcs (nun jam urboparto de Pécs)) * [[Tivadar Fekete]], ĵurnalisto * [[Attila Felinger]], kemiisto * [[Attila Ferenczfy-Kovács]], dekoraciisto * [[Leó Festetics]], komponisto * [[Béla Flerkó]], kuracisto * [[Alfréd Forbát]], arkitekto * [[Ferenc Forgó]], matematikisto * [[Zsolt Frei]], fizikisto * [[György Fürtös]], ceramikisto * [[Miklós Füzes]], [[arkivisto]] == G == {{Div col|cols = 2}} * [[Jenő Gábor]], pentristo * [[László Gábor (sociologo)]] * [[Asztrik László Gábriel]], [[pastro]] * [[Gábor Gadó]], gitaristo * [[András Garay]], [[biologo]] * [[Péter Gáspár (inĝeniero)]] * [[István Gellér B.]], skulptisto * [[Zoltán Gera (futbalisto)]] * [[Ödön Gerő]], ĵurnalisto * [[Pál Gerzson]], pentristo (pli precize en Hird (nun jam urboparto de Pécs)) * [[Tamás Getto]], arkitekto * [[Ákos Görgényi]], radiologo * [[Péter Gothár]], [[reĝisoro]] * [[Attila Götz]], muzikalkantisto * [[József Gráf]], [[agronomo]] (pli precize en Mecsekszabolcs (nun jam urboparto de Pécs)) * [[Petra Grisnik]], aktoro * [[Lajos Gruber]], astronomo * [[István Gulyás (tenisisto)]] * [[András Guttman]], kemiisto * [[Tihamér Gyarmathy]], pentristo * [[János Gyenis (ekonomikisto)]] * [[Imre Gyöngyössy]], reĝisoro {{Div col end}} == H == * [[Zsigmond Habuda]], oficiro * [[Erzsébet Hanák-Ruttkay]], arkeologo * [[Ferenc Hanuy]], [[kanoniko]] * [[Magdolna Hargittai]], [[kemiisto]] * [[Károly Harmos]], pentristo (pli precize en tiam apuda vilaĝo Somogy) * [[Zsuzsanna Helyes]], farmaciisto * [[Gyula Herczeg]], lingvisto * [[Judit Hoffmann]], naĝisto * [[Katinka Hosszú]], naĝisto * [[Ilona Hubay]], bibliografo * [[Felicie Hüni-Mihacsek]], operkantisto * [[Péter Hűvösvölgyi]], komponisto == J == * [[Zsuzsanna Jakabos]], naĝisto * [[Jenő Jandó]], [[pianisto]] * [[György Járányi]], agronomo * [[László Jéki]], fizikisto * [[Kázmér Jobst]], kuracisto * [[Béla Johan]], kuracisto * [[Hugó Johan]], vitralisto * [[Árpád Juhász]], geologo * [[Károly Jurcsik]], arkitekto * [[Pál Justus]], [[poeto]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Kádár (ekonomikisto)]] * [[Mariska Káldi]], operkantisto * [[Erzsébet Kálmán]], radiologo * [[Iván Kamarás]], aktoro * [[Kálmán Katona]], ministro * [[Attila Katus]], aerobikisto * [[László Kecskés]], juristo * [[Miklós Kellermayer]], biofizikisto * [[Ferenc Keresztes-Fischer]], [[ministro]] * [[Erika Kertész]], kantisto * [[Ágnes Kertészfi]], vitroartisto * [[Ilona Keserü]], pentristo * [[Iván Kétyi]], bakteriologo * [[Gyula Kiss (haŭtkuracisto)]] * [[Péter Pál Kiss]], kajakisto * [[Viktor Knoch]], rapid-sketisto * [[János Kollár (fizikisto)]] * [[Miklós Koltay]], kuracisto * [[Zsófia Konkoly]], naĝisto * [[Krizosztom Imre Körösztös]], monaĥo * [[László Koszorús]], politikisto * [[Béla Kovács (ministro)]] (pli precize en Patacs, nun jam urboparto de Pécs) * [[L. Gábor Kovács]], kuracisto * [[Ilona Pálné Kovács]], [[politologo]] * [[Zsuzsa Kovács]], aktoro * [[Ernő Kurnik]], [[agronomo]] (pli precize en Mecsekszabolcs (jam urboparto de Pécs) naskiĝis) * [[Csaba Kutnyánszky]], korusestro {{Div col end}} == L == * [[László Lajos]], ginekologo * [[Tamás Lajos (kameraisto)]] * [[Ferenc Lantos]], pentristo * [[Dezső Lauber]], arkitekto * [[László Lauber]], arkitekto * [[Ferenc Laubhaimer]], pastro * [[László Lénárd]], kuracisto * [[András Ligeti]], [[violonisto]] * [[Zsolt Lipics]], aktoro * [[András Lovasi]], [[gitaristo]] == M == * [[György Mailáth (1854–1924)]], ĉambelano * [[József Mailáth]], [[sociologo]] * [[Éva Maros]], harpisto * [[Miklós Maros]], komponisto * [[Ágnes Marsai]], skulptisto * [[László Mattyasovszky-Zsolnay]], pentristo * [[Lúcia Megyesi Schwartz]], operkantisto * [[Attila Mesterházy]], politikisto * [[Tivadar Millner]], kemiisto * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Vilmos Misángyi]], inĝeniero * [[Farkas Molnár]], arkitekto * [[Márk Molnár]], kuracisto == N == * [[Csaba Nagy (politikisto)]] * [[Henrik Nánási]], dirigento * [[Balázs Nemes]], politikisto * [[Endre Németh]], inĝeniero * [[Marika Németh]], [[primadono]] * [[Károly Nendtvich]], kemiisto * [[Máté Novkov]], aktoro == O == * [[Gyula Obersovszky]], ĵurnalisto * [[Pál Ömböli]], aktoro * [[Annamanna Orsós]], pentristo * [[Kelemen Óváry]], juristo == P == * [[Péter P. Müller]], teatrohistoriisto * [[Sándor Palcsó]], operkantisto * [[József Palotás (skulptisto)]] * [[Alice Pártos]], balneologo * [[Vidor János Pataki]], pastro * [[Gergely Pattantyús]], [[vitralisto]] * [[Blanka Péchy]], [[aktorino]] * [[Simon Péchi]], kanceliero * [[Dezső Pécsi-Pilch]], pentristo * [[Antal Peitler]], episkopo * [[József Petrétei]], juristo, ministro * [[Éva Petrőczi]], poeto * [[Jenő Pilch]], [[historiisto]] * [[József Pilinczes]], aktoro * [[György Pogány]], operkantisto * [[Ferenc Potzner]], arkitekto * [[Zsolt Pozsgai]], dramisto == R == * [[Béla Radó]], [[teatrestro]] * [[János Ranolder]], episkopo * [[Nándor Ratkóczy]], radiologo * [[Dóra Reglődi]], [[anatomo]] * [[Zoltán Rihmer]], psikiatro * [[Vilmos Rőder]], ministro == S == * [[Ráfael Schaurek]], juristo * [[János Schuster]], kuracisto * [[Vilmos Sillay]], inĝeniero (pli precize en Mecsekszabolcs (jam urboparto de Pécs) naskiĝis) * [[Tamás Soltra E.]], skulptisto * '''[[László Sólyom]],''' ŝtatprezidanto * [[Tamás Sors]], naĝisto * [[Andrea Spolarics]], aktoro * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Béla Stenczer]], aktoro * [[Péter Streicher]], dancisto * [[László Gyula Szabó]], farmaciisto * [[Pál Zoltán Szabó]], geografo * [[Vince Szekeres]], bestokuracisto * [[Emil Szakváry]], ministro * [[Kinga Székely]], speleologo * [[Lajos Széll Horváth]], aktoro * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Imre Balázs Szily]], arkitekto * [[Ottó Szőnyi]], pastro * [[János Sztipanovits]], inĝeniero * [[Róbert Šwierkiewicz]], pentristo == T == * [[Eszter Takáts]], gitaristo * [[Eszter Tari]], pentristo * [[Béla Tarr]], reĝisoro * [[Olga Tass]], gimnastikisto * [[Sándor Teleki (vitisto)]] * [[Tamás Tényi]], psikiatro * [[Gábor Tigyi]], [[biokemiisto]] * [[Attila Tököli]], futbalisto * [[Nándor Tomanek]], [[aktoro]] * [[Aladár Tóth (kuracisto)]] * [[Farkas Tóth]], instruisto * [[Zsigmond Tóth]], kuracisto * [[Gábor Tüskés]], etnografo == U == * [[László Upor]], dramaturgo * [[Tibor Urbán]], aktoro == V == * [[Csaba Varga (juristo)]] * [[Géza Vásárhelyi]], poeto * [[Ferenc Vasváry]], juristo * [[Mátyás Vertler]], piaristo * [[Pál Veszely]], aktoro * [[Aladár Vidacs]], geologo * [[Szláven Vidákovics]], aktoro * [[Antal Visegrády]], profesoro * [[Aladár Visnya]], instruisto * [[Sándor Virágh]], kalvinana pastro * [[Antal Vizaknai]], [[statistikisto]] (en Ürög-Rácváros (jam urboparto de Pécs) naskiĝis) * [[Sándor Vutkovich (juristo)]] == W == * [[Károly Walek]], inĝeniero * [[Kristóf Weber]], komponisto == Z == * [[József Zalavári]], fasonisto * [[Vilmos Zoltán]], ĵurnalisto * [[Gábor Zsámbéki]], reĝisoro * [[Sándor Zsoldos]], ministro * '''[[Vilmos Zsolnay]],''' produktanto de artaj [[porcelano]]j == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Pécs]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Pécs]] [[Kategorio:Pécs| ]] hf2rpffiympjydvre5zpl38cmeunz7l Peristilo 0 500950 9418892 9080905 2026-07-02T14:28:47Z Sj1mor 12103 9418892 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Vettii2.jpg|300px|eta|dekstra|260px|Interna peristilo de la vilao Vettii, [[Pompejo]], Italio.]] [[Dosiero:Grand Trianon Péristyle.JPG|eta|260px|Ekstera peristilo de la [[Grand Trianon]].]] '''Peristilo''' (de la [[antikva greka|greka]] περίστυλον ''peristulon'') estas galerio de kolonoj kiuj faras la eksteran aŭ internan ĉirkaŭon de konstruaĵo, ene de sia ĉirkaŭa muro. La termino [[periptero]] estas preferinda por la ekstera kolonaro. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''peristilo''' estas ''Kolonaro kiu ĉirkaŭas, interne aŭ ekstere, iajn konstruaĵojn.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 163.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la greka ''peristilos'', el ''peri + stilos'' (ĉirkaŭ kolono) kaj de tie la latina ''peristilos''.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Historio == La [[Antikva Grekio|grekoj]] konstruis peristilojn ĉirkaŭ siajn [[templo]]jn. La [[Antikva Romo|romanoj]] reprenis tiun tipon de [[arkitekturo]] por siaj religiaj konstruaĵoj kaj por la oficialaj sidejoj, kaj poste ankaŭ por la loĝejoj de tipo ''domus''. La itala arkitekto de la 16a jarcento nome [[Andrea Palladio]] estis la unua post la antikva periodo kiu utiligis peristilojn por marki la enirejon de loĝejoj. Li estis kritikata por esti kontribuanta al instalo de konfuzo inter la religia kaj la civila arkitekturoj. Tiu konstruelemento estis foje reprenita de ties sekvantoj (vidu artikolon [[Paladianismo]]). Tiu konstruelemento estis poste reprenita de la arkitektoj [[Novklasika arkitekturo|novklasikaj]] de la 19a jarcento por oficialaj konstruaĵoj: ekzemple la [[Palaco Brongniart]] en [[Francio]]. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=perist}} [[Kategorio:Konstruado]] [[Kategorio:Arkitekturo]] [[Kategorio:Novklasika arkitekturo]] [[Kategorio:Klasika arkitekturo]] [[Kategorio:Konstruelementoj]] [[Kategorio:Kolonoj]] 4x6exxwloe47g0i15uyxj5i73f08r0t Unupotaĵo 0 510175 9418999 8735301 2026-07-02T18:22:59Z Sj1mor 12103 9418999 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Lamb-stew.jpg|eta|lenta unupotaĵo kun ŝafaĵo]] '''Unupotaĵo''' estas ĝenerale satiga [[supo]] de ofte kamparana origino, kiu servas kiel kompleta manĝaĵo. Tipaj ingrediencoj estas [[guŝo|fruktoj de fabacoj]] kiel [[pizo]]j, [[fazeolo]] aŭ [[lento]], legomo kiel [[legombrasiko]], [[napo]]j, [[karoto]]j aŭ [[terpomo]]j, sed ankaŭ cerealaĵo kiel [[hordeo]], [[pano]] aŭ [[nudelo]]j, en akvo aŭ [[buljono]] kuirita. Aldoniĝas ekzemple [[poreo]], [[tubercelerio]] kaj [[cepo]]j, [[viando]], [[kolbaso]] aŭ [[lardo]] (ofte [[peklado|peklita]] aŭ [[fumo|fumaĵita]]). La diversaj inkrediencoj havas diverslongajn kuirtempojn kiujn oni devas atenti. La manĝaĵoj, kiuj estas kuiritaj en unu poto, estas tre malnovaj kaj tutmonde disvastigitaj. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 133-295, Worms, WHW-Eintopfessen.jpg|eta|publika manĝado de unupotaĵo favore al [[Winterhilfswerk]] en Germanujo, 1938]] == Kulturhistorio == La kuna kuirado de la diversaj ingrediencoj kaj la kombinaĵo de viando kaj legomoj en unu poto verŝajne estas la plej malnova kuirtekniko de la homaro. Ĝi aĝas jam jarmilojn. Tiu kuirtekniko estas konata en ĉiuj kulturoj. Ekzemploj por historiaj unupotaĵoj estas la [[Kaĉo (manĝaĵo)|cereala kaĉo]] ĉe la romiaj [[gladiatoro]]j, kiu enhavas krom cerealan kaĉon ankaŭ fabojn, miksaĵon el cerealoj, legomojn kaj viandon ĉe la [[Ĝermanoj]] kaj la ĉe la nordamerikaj praloĝantoj.<ref name="töpfe">Gert von Paczensky/Anna Dünnebier, Volle Töpfe, leere Töpfe. Die Kulturgeschichte des Essens und Trinkens, München 1994, S. 35 ff.</ref> Speciala poto por kuiri sen kaserolo sur malferma fajro, iu trikrura poto, estas konata en diversaj kulturoj. Konataj estas tiuj potoj en Arabio, en la Romia Imperio ĉe la antikvaj grekoj, en la [[Balkana duoninsulo]], tie nomata (''saĉ'') aŭ en Nordafriko ([[tajine]]).<ref name="töpfe"/><ref>Vgl. Tanja Busse: ''Die Ernährungsdiktatur. Warum wir nicht länger essen dürfen, was uns die Industrie auftischt.'' Blessing, München 2010, ISBN 978-3-89667-420-3 ([http://books.google.de/books?id=_GekYy4qj9sC&printsec=frontcover&dq=Die+Ern%C3%A4hrungsdiktatur&hl=de&sa=X&ei=b6nIT_bmBcHWsga_vt27Dg&ved=0CEUQ6AEwAA#v=onepage&q=Eintopf&f=false eingeschränkte Vorschau] in der ''Google Buchsuche'').</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == {{Projektoj}} * ''Herings Lexikon der Küche''. Fachbuchverlag Pfannenberg, Haan-Gruiten, 23a eldono 2001, ISBN 3-8057-0470-4 * Konrad Köstlin: ''Der Eintopf der Deutschen. Das Zusammengekochte als Kult-Essen'', in: Utz Jeggle (Hrsg.): Tübinger Beiträge zur Volkskultur. (Untersuchungen des Ludwig-Uhland-Instituts der Universität Tübingen; Bd. 69). Tübinger Vereinigung für Volkskunde, Tübingen 1986, ISBN 3-925340-51-3, S. 220-241 [[Kategorio:Supoj]] [[Kategorio:Germana kuirarto]] jnq12yxg7ytc40pn05q951hvr1nocei Katedralo Sankta Paŭlo (Liège) 0 512724 9419246 9008321 2026-07-03T00:37:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419246 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|katedralo |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=BE |mapo lokumilo = Centra Lieĝo |mapo1 lokumilo = Lieĝo (urbo) |mapligilo = jes |zomo=13 }} [[Dosiero:Liège - Cathédrale Saint-Paul.JPG|eta|La katedralo de la valonia urbo Lieĝo.]] La '''Katedralo de Lieĝo''' (alia nomo: ''Katedralo Sankta Paŭlo'', franca: ''Cathédrale Saint-Paul de Liège'') troviĝas en la urbokerno de [[Lieĝo (urbo)|Lieĝo]] kaj estas la sidejo de la [[episkopo de Lieĝo]]. ==La nuna katedralo== [[Dosiero:Cathédrale Saint-Paul de Liège - innerview 1.jpg|eta|Interno, vido al la ĥorejo.]] Dum la [[Franca Revolucio]] la praa katedralo de Lieĝo, la kirko Sankta Lamberto, estis detruita intence, de 1794 pluen. Post kiam la revolucia fervoro vaporiĝis nova katedralo estis bezonata. La praa kolegiata preĝejo de Sankta Paŭlo estis opiniita taŭga por la celo kaj levita en rango, antaŭ 1812. ==Historio== La nuna katedralo de Lieĝo estis originale unu inter la sep kolegiataj preĝejoj de la grandurbo. Ĝi estis fondita en la 10-a jarcento, rekonstruita inter la 13-a kaj 15-a jarcentoj, kaj reestigita en la mezo de la 19-a jarcento. En 1812, pro peto de [[Napoleono Bonaparte]], la turo kun siaj ogivaj fenestroj, estis plialtigita per unu etaĝo kaj la belfrido instalitis. ==Konstruaĵo== La absido konstruita en la 14-a jarcento en la ekfloreginta gotika stilo, estas kvinangula. La altarejo, la transepto, la ĉefnavo kaj la flanknavoj originas de la 13-a jarcento kaj havas ĉiujn karakterizaĵojn de gotika arkitekturo de tiu periodo. Pli posta gotika arkitekturo okazas ĉe la fenestroj de la transepto kaj de la navo, la flankkapeloj kaj la turo. La supra galerio inverse estas moderna, same kiel la etaĝo kun la ogivaj fenestroj kaj la spajro de la belfrido. La [[lintelo]] de la portalo portas surskribon kiu troviĝis iam sur la oficiala urbosigelo, nome: ''Sancta Legia Ecclesiae Romanae Filia / Sankta Lieĝo, filino de la romana eklezio". == Trezorejo == [[Dosiero:Reliquary of Saint Lambertus.jpg|eta|Relikvujo de Sankta Lamberto, majstroverko el la trezorejo]] En la jaro 1992-a malfermitis trezorejo kun savitaj objektoj de la detruita Lamberto-katedralo. Ĝi gastigas sur 3 etaĝoj plurajn elstarajn objektojn, i.a. la plej grandan malfrugotikan [[relikvujo|bustorelikvujon]] de la episkopo Lamberto. (alteco= 159&nbsp;cm, larĝeco=107&nbsp;cm). Krome videblas multaj liturgiaj iloj kaj vestaĵoj. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Cathédrale Saint-Paul, Liège}} * [http://www.cathedraledeliege.be/ Hejmpaĝo de la preĝejo] * [http://architecture.relig.free.fr/liege.htm Eta priskribo kun planoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110614174929/http://architecture.relig.free.fr/liege.htm |date=2011-06-14 }} *[http://www.orgelsite.nl/kerken35/luik.htm Informoj pri la orgeno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120418195637/http://www.orgelsite.nl/kerken35/luik.htm |date=2012-04-18 }} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Lieĝo]] [[Kategorio:Episkopoj de Lieĝo|*]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Paŭlo|Liege]] [[Kategorio:Katedraloj en Belgio|Liege]] 87648fbefxgp1kjj7dr1866ky8tjxpd Karl Philipp zu Schwarzenberg 0 512959 9419023 8849862 2026-07-02T18:32:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:CarlPhilippFuerstZuSchwarzenberg.jpg|eta|Karl Philipp Fürst zu Schwarzenberg]] [[Dosiero:Schwarzenberg monument Vienna June 2006 471.jpg|eta|Monumento de la [[Surĉevala statuo|rajdanta]] feldmarŝalo sur la Schwarzenberg-placo en Vieno.]] '''Karl Philipp zu Schwarzenberg''' (naskiĝis la [[18-an de aprilo]] [[1771]] en [[Vieno]], mortis la [[15-an de oktobro]] [[1820]] en [[Lepsiko]]) estis [[habsburga monarkio|aŭstra]] [[feldmarŝalo]]. == Vivo == Schwarzenberg membriĝis al la imperia kavalerio en 1788, batalis en 1789 sub Lacy kaj [[Ernst Gideon von Laudon]] kontraŭ la Turkoj, karakterizis sin per sia braveco, kaj iĝis majoro en 1792. En la franca kampanjo de 1793, li deĵoris en la avangardo de la armeo ordonita fare de princo [[Frederiko Joŝija (Saksio-Koburgo-Saalfeld)]] kaj en [[Le Cateau-Cambrésis]] en 1794 lia impeto ĉe la estro de la regimento, forte subtenita fare de dek du britaj eskadroj, rompis tutajn trupojn de la francoj, mortigis kaj pafvunditajn 3,000 virojn. Li tuj estis ornamita kun la Kruco de la Armea ordeno de Maria Tereza. Post partoprenado en la bataloj de [[Amberg]] kaj Würzburg en 1796 li estis promociita al la rango de ĝenerala-maĵoro, kaj en 1799 li estis promociita al feldmarŝalo-leŭtenanto. Ĉe la Batalo de Hohenlinden li gvidis dividadon en la dekstra flanko, kaj preskaŭ estis la nura aŭstra generalo kiu eliris el tiu fiasko kun honoro. Dum la retiriĝo, lia decidemo kaj kuraĝo savis la dekstran flankon de la aŭstra armeo de detruo, kaj al li poste estis konfidita fare de Arkiduko Karlo de Aŭstrio la ordonrajto pri la ariergardo. En 1804, princo Karl Philipp estis kreita Fürst zu Schwarzenberg en titolo identa al, sed aparta de, tiu de lia frato, Jozefo, Fürst von Schwarzenberg. En la milito de 1805 li aranĝis ordonrajton pri regimento sub Mack, kaj kiam Ulm estis ĉirkaŭita de Napoleono en oktobro li estis unu el la kuraĝa grupo de kavalerianoj, sub la Arkiduko Ferdinando de Aŭstrio-Este, kiuj tranĉiĝis tra la malamikaj linioj. En la sama jaro, li ricevis la Krucon de la komandanto de la Ordeno de [[Maria Tereza de Aŭstrio|Maria Tereza]] kaj en 1809 al li estis aljuĝita la premio [[Ordeno de la Ora Ŝaffelo]]. Kiam en 1808, en vido de nova milito kun Francio, Aŭstrio decidis sendi specialan senditon al Rusio, Schwarzenberg estis komisiita. Li revenis, aliflanke, en tempo por partopreni en la Batalo de Wagram, gvidante kavaleritrupon de la rezervistoj kaj estis baldaŭ poste antaŭenigita range. Post la paco de Vieno, li estis sendita al Parizo por negoci la geedziĝon inter Napoleono kaj la Arkidukino [[Marie-Louise de Aŭstrio]]. La princo donis balon en honoro de la novedzino la [[1an de julio]] [[1810]], kiu finiĝis en la morto de multaj el la gastoj, inkluzive de sia propra bofratino, en fajro. [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] tenis Schwarzenberg en granda altestimo, kaj estis laŭ sia peto ke la princo prenis ordonrajton pri la aŭstraj helptrupoj en la rusa kampanjo de 1812. Schwarzenberg akiris kelkajn negravajn sukcesojn per lertaj manovroj sen granda batalado. Poste li restis dum kelkaj monatoj neaktiva ĉe Pultusk. En 1813, kiam Aŭstrio, post multaj hezitoj, prenis la flankon de la aliancanoj kontraŭ Napoleono, Schwarzenberg, ĵus promociita al feldmarŝaleco, estis nomumita ĉefkomandanto de la aliancita Granda armeo de Bohemujo. Sub lia komando, la Aliancita armeo estis venkita fare de Napoleono ĉe la Batalo de Dresdeno en la 26-27a aŭgusto kaj movigita reen en Bohemujon. Tamen, lia armeo venkis francajn trupojn ĉe la Dua batalo de Kulm. Revenante al la batalo, li gvidis la Aliancitan armeon norden denove kaj havis gravan rolon en la decida malvenko de Napoleono ĉe [[Batalo de Leipzig]] en la 16-18a oktobro. Dum la invado de Francio en 1814, li batis francan trupon ĉe la Batalo de Bar-sur-Aube je la fino de februaro. Li forpuŝis atakon de Napoleono en la Batalo de Arcis-sur-Aube en la 20-21a marto kaj venkis la lastan barieron antaŭ Parizo gajninte la Batalon de Fère-Champenoise la 25-an de marto. Lia konkero de la franca ĉefurbo la 31an de marto post la Batalo de Parizo rezultigis la demisiigon de Napoleono. == Graveco == Estas multaj kiuj akuzas Schwarzenberg je timemo kaj tro-singardo, kaj liaj operacioj fakte aperas ne malofte en tiu koloro komparite ekzemple al tiuj de lia ĉefsubulo, la vigla Blücher. Sed kritikistoj ofte forgesas ke Schwarzenberg estis aŭstra generalo unue: lia armeo estis preskaŭ la tuta forto kiun Aŭstrio povis meti en la kampon en Mezeŭropon, kaj estis tial grandegaj la riskoj. La motivoj por lia ŝajna timemo devus esti serĉitaj en la politikaj arkivoj de Vieno en la lernolibroj de strategia teorio. En iu kazo liaj venkoj estis ne malmultaj kaj laŭ la volo de la viena kortego. Kiam li perdis sian fratinon Karolino, al kiu li estis profunde ligita, li malsaniĝis. Tiu sortobato malfunkciigis lin en 1817, kaj en 1820, dum revizitado de Leipzig, kie li gvidis batalon sep jarojn antaŭ ol, li suferspertis duan apopleksion. Unu el liaj praidoj estas la ĉeĥa politikisto [[Karel Schwarzenberg]]. == Literaturo == * Karl Fürst zu Schwarzenberg: ''Geschichte des reichsständischen Hauses Schwarzenberg.'' Degener, Neustadt an der Aisch 1963, (''Bibliothek familiengeschichtlicher Arbeiten'' 30), (''Veröffentlichungen der Gesellschaft für Fränkische Geschichte'' 9, 16). * Karl Schwarzenberg: ''Feldmarschall Fürst Schwarzenberg. Der Sieger von Leipzig.'' Herold, Wien u. a. 1964. == Vidu ankaŭ == * [[Adamo de Ŝvarcenbergo]], alia parenco == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118763032}} * [http://www.kuk-wehrmacht.de/biograph/b0002schwarzenberg.html Biografio] * [http://www.napoleon-online.de/AU_Generale/html/schwarzenberg.html Biografio ] * [http://www.bmlv.gv.at/truppendienst/ausgaben/artikel.php?id=1620 Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140812224602/http://www.bmlv.gv.at/truppendienst/ausgaben/artikel.php?id=1620 |date=2014-08-12 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schwarzenberg, Karl Philipp Zu}} [[Kategorio:Aŭstraj generaloj]] [[Kategorio:Schwarzenberg|Karl Philipp]] p376ueu6dry8w48m0xipuw3u8gt6755 Landesschule Pforta 0 514479 9419417 9417977 2026-07-03T10:11:07Z Tirolischleioans 254019 /* Instruintoj */ 9419417 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Logo pforta.svg |moto = |lando = Germanio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE-ST |situo sur mapo2=Germanio |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} '''Pforta''' (aliaj nomoj poste: ''Schulpforta'', ''Schulpforte'') estas iama [[cistercianoj|cisterciana]] monaĥejo (1137-1540), situanta en [[Bad Kösen]], Germanujo. Ĝi nun estas famekonata publika loĝlernejo, nomita ''Landesschule Pforta'' (latine: ''Schola Portensis''). Ĝi estas koinstrua kaj ĉ. 50 instruistoj zorgas pri proksimume 300 gimnazianoj. == Historio == === Monaĥejo === La abatejo estis komence situanta en [[Schmölln]]. En 1127, grafo Bruno de Pleissengau fondis [[benediktanoj|benediktanan]] monaĥejon tie kaj dotis ĝin kun 1100 feloj da tero. Sed tio ne estanta sukcesa kaj la 23-an de aprilo 1132, episkopo Udo la 1-a de Naumburg, parenco de Bruno, anstataŭigis la benediktanojn per cistercianoj el [[Walkenried]]. La situacio ĉi tie en Schmölln ne estis laŭ la deziroj kaj en 1137 Udo translokigis la monaĥejon al Pforta kun donaco de kvindek feloj de plugtereno, multo da arboj du bienoj apartenantaj al la diocezo. La patronino de la abatejo estis la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino]]. La unua abato estis Adalberto, de 1132 ĝis 1152. Sub la tria abato, Adetold, du filiaj domoj estis fonditaj, en la Markio de Meißen kaj en Silezio, kaj en 1163, la monaĥejoj de [[Nossen|Altzella (Nossen)]] kaj [[Wołów|Lubiąż (Wołów)]] ankaŭ estis establitaj. Dum tiu periodo la nombro de la monaĥoj estis ne tute 80. En 1205, Pforta sendis monaĥojn al Livonio fondontajn tie la monaĥejon de Dünamünde. La abatejo famiĝis por sia elstara sistemo de administrado, kaj post la unuaj 140 jaroj de sia ekzisto ĝiaj havaĵoj pliiĝis dekoble. Ĉe la fino de la 13-a jarcento kaj la komenco de la 14-a, post periodo de tumulto, la monaĥejo denove prosperis. La lasta kvarono de la 14-a jc aliflanke iĝis laŭpaŝa malkresko de prospero, kaj ankaŭ la monaĥa disciplino lamis. Kam abato Johano la 4-a estis elektita en 1515, ekzistis 42 monaĥoj kaj 7 laikmonaĥoj kiuj poste protestis kontraŭ la abato; inspektado de la duka moŝto Georgo de [[Saksio]] raportis ke moraleco tute ĉesis en la monaĥejo. La lasta abato, Peter Schederich, estis elektita en 1533. Kiam la katolika duko Georgo estis sukcedita fare de sia protestanta frato Henriko, la monaĥejo estis subpremita la 9-an de novembro 1540. === Loĝlernejo === En 1543, la filo de Henriko, duko [[Morico (Saksio)]] malfermis nacian lernejon en la abatejo, asignante por ĝia uzo la enspezojn de la pereinta monaĥejo de Memleben. Komence la nombro da akademiuloj estis 100; en 1563 oni povis bonvenigi 50 pluajn. La unua rektoro estis Johann Gigas, fama kiel lirikisto. Sub [[Justin Bertuch]] la lernejo ekhavis la zeniton de prospero. Ĝi suferis multe dum la [[Tridekjara milito]] kaj en 1643 surloke estis ne pli ol 11 lernantoj! Post 1815 Pforta apartenis al [[Prusio]]. De 1935 ĝis 1945 Schulpforta estis akademio surbaze de koncepto de gimnazitipo ''Oberschule''. Kaj la ŝtato kaj la studentaj gepatroj kontribuis al la kostoj de instruado. La nomo de la [[nacisocialismo|nacisocialisma]] elita lernejo estis ''Naumburg/Saale Nationalpolitische Erziehungsanstalt'' (NAPOLA); la lernantoj povis trapasi la normalan abiturientan ekzamenon. La lernejo iĝis koeduka por lernantoj kaj lernantinoj nur en 1949. Hodiaŭ la lernejo estas sub la egido de [[Saksio-Anhalto]] sed paralele ankaŭ daŭre apogita de memstara Schulpforta-fondaĵo. De la knaboj lernintaj ricevis sian nomon la tuj sude situanta holmo [[Knabenberg]]. == Famaj uloj rialtaj al la lernejo == En la 17-a jarcento inspektistis surloke [[Hans von Werthern]]. La lernejo ĝis hodiaŭ ege fieras pri multaj talentaj lernigintoj ''(magistri Portenses)'' kaj lernintoj ''(alumni Portenses)''. === Instruintoj === * [[August Koberstein]], germanisto * [[Christian Muff]], filologo * [[Cyriacus Lindemann]], teologo * [[Franz Kern]], filologo * [[Friedrich Gottlieb Barth]], filologo * [[Heinrich Stengel]], filologo * [[Johann Joachim Gottlob Am Ende]], teologo * [[Karl Ernst Abicht]], filologo * [[Karl Ludwig Peter]], filologo * [[Max Heinze]], filozofo * [[Seth Kallwitz]], kantoro kaj matematikisto *[[Walther Kranz]], filologo *[[Wolfgang Hädecke]], germanisto === Lernintoj === {{div col|2}} * [[Adalbert Merx]], orientalisto * [[August Bielenstein]], lingvisto, teologo kaj lingvisto * [[August Ferdinand Möbius]], astronomo * [[August Ferdinand Naeke]], filologo * [[Christoph Wilhelm Mitscherlich]], filologo * [[Christoph Sonntag]], teologo * [[Ernst Theodor Echtermeyer]], verkisto * [[Friedrich Gottlieb Klopstock]], verkisto * [[Friedrich Köster]], teologo * [[Friedrich Wilhelm Döring]], filologo kaj pedagogo * [[Friedrich Wilhelm Nietzsche]], filozofo * [[Fritz Hofmann]], ĥemiisto * [[Heinrich Hoffmann (verkisto)|Heinrich Hoffmann]], psikiatro * [[Immanuel Gottlieb Huschke]], filologo * [[Joachim Meichßner]], oficiro * [[Johann Adolf Schlegel]], verkisto * [[Johann Christian Schöttgen]], teologo kaj historiisto * [[Johann Gottlieb Fichte]], filozofo * [[Karl August Böttiger]], verkisto kaj filologo * [[Karl Friedrich August Nobbe]], filologo kaj pedagogo * [[Karl Heinrich Geisler]], juristo * [[Karl Immanuel Nitzsch]], teologo * [[Karl Richard Lepsius]], egiptologo * [[Leopold von Ranke]], historiisto * [[Ludwig von Döderlein]], filologo * [[Otto Blau]], diplomato * [[Otto Dittmann]], leksikografo * [[Paul Friedrich Achat Nitsch]], literatoro kaj animzorganto * [[Rudolf Anthes]], egiptologo * [[Theobald von Bethmann-Hollweg]], politikisto * [[Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff]], filologo * [[Johann Gottlieb Fichte]], filozofo {{div col end}} == Arkitekturo == La restaĵoj de la monaĥejo inkludas la 13-jarcentan gotikan kirkon; ĝi estas krucvolba, kolona baziliko kun eksterordinare longa navo, nekutima okcidenta fasado, kaj malfrua romanikstila, dunava klostro. La restaĵoj de la origina konstruaĵo (1137-40) estas en la romanika stilo, dum la intertempe restaŭritaj partoj (1251-1268) apartenas al la frua gotiko. Aliaj konstruaĵoj nun estas utiligitaj kiel dormejoj kaj aŭditorioj. Ekzistas ankaŭ la ''Fürstenhaus'', princa-domo konstruita en 1573. Schulpforta estis unu el la tri ''Princaj lernejoj / Fürstenschulen'' fonditaj en 1543 fare de princelektisto Maŭrico (tiun tempon ankoraŭ duko), la du aliaj troviĝis en [[Grimma]] kaj en [[Meißen]] (hodiaŭa nomo: ''Landesgymnasium St. Afra''). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.landesschule-pforta.de/ Hejmpaĝo.] * [http://www.pforta.de/ Retpaĝaro porlerninta - ''Pförtner Bund e.V.''] * [http://www.stiftung-schulpforta.de/ Fondaĵo ''Schulpforta''.] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gimnazioj en Germanio|Pforta]] [[Kategorio:Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Cistercianaj monaĥejoj en Germanio|Pforta]] [[kategorio:Pereintaj monaĥejoj en Germanio|Pforta]] 8p4d9aa5jg4coxsk7cpb8a2jhdfxwlb 9419479 9419417 2026-07-03T10:52:20Z Tirolischleioans 254019 /* Loĝlernejo */ 9419479 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Logo pforta.svg |moto = |lando = Germanio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE-ST |situo sur mapo2=Germanio |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} '''Pforta''' (aliaj nomoj poste: ''Schulpforta'', ''Schulpforte'') estas iama [[cistercianoj|cisterciana]] monaĥejo (1137-1540), situanta en [[Bad Kösen]], Germanujo. Ĝi nun estas famekonata publika loĝlernejo, nomita ''Landesschule Pforta'' (latine: ''Schola Portensis''). Ĝi estas koinstrua kaj ĉ. 50 instruistoj zorgas pri proksimume 300 gimnazianoj. == Historio == === Monaĥejo === La abatejo estis komence situanta en [[Schmölln]]. En 1127, grafo Bruno de Pleissengau fondis [[benediktanoj|benediktanan]] monaĥejon tie kaj dotis ĝin kun 1100 feloj da tero. Sed tio ne estanta sukcesa kaj la 23-an de aprilo 1132, episkopo Udo la 1-a de Naumburg, parenco de Bruno, anstataŭigis la benediktanojn per cistercianoj el [[Walkenried]]. La situacio ĉi tie en Schmölln ne estis laŭ la deziroj kaj en 1137 Udo translokigis la monaĥejon al Pforta kun donaco de kvindek feloj de plugtereno, multo da arboj du bienoj apartenantaj al la diocezo. La patronino de la abatejo estis la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino]]. La unua abato estis Adalberto, de 1132 ĝis 1152. Sub la tria abato, Adetold, du filiaj domoj estis fonditaj, en la Markio de Meißen kaj en Silezio, kaj en 1163, la monaĥejoj de [[Nossen|Altzella (Nossen)]] kaj [[Wołów|Lubiąż (Wołów)]] ankaŭ estis establitaj. Dum tiu periodo la nombro de la monaĥoj estis ne tute 80. En 1205, Pforta sendis monaĥojn al Livonio fondontajn tie la monaĥejon de Dünamünde. La abatejo famiĝis por sia elstara sistemo de administrado, kaj post la unuaj 140 jaroj de sia ekzisto ĝiaj havaĵoj pliiĝis dekoble. Ĉe la fino de la 13-a jarcento kaj la komenco de la 14-a, post periodo de tumulto, la monaĥejo denove prosperis. La lasta kvarono de la 14-a jc aliflanke iĝis laŭpaŝa malkresko de prospero, kaj ankaŭ la monaĥa disciplino lamis. Kam abato Johano la 4-a estis elektita en 1515, ekzistis 42 monaĥoj kaj 7 laikmonaĥoj kiuj poste protestis kontraŭ la abato; inspektado de la duka moŝto Georgo de [[Saksio]] raportis ke moraleco tute ĉesis en la monaĥejo. La lasta abato, Peter Schederich, estis elektita en 1533. Kiam la katolika duko Georgo estis sukcedita fare de sia protestanta frato Henriko, la monaĥejo estis subpremita la 9-an de novembro 1540. === Loĝlernejo === En 1543, la filo de Henriko, duko [[Morico (Saksio)]] malfermis nacian lernejon en la abatejo, asignante por ĝia uzo la enspezojn de la pereinta monaĥejo de Memleben. En 1550 iĝis ĉefadministranto la juristo [[Ernst Bertuff]]. Komence la nombro da lernemuloj estis 100; en 1563 oni povis bonvenigi 50 pluajn. La unua rektoro estis Johann Gigas, fama kiel lirikisto. Sub [[Justin Bertuch]] la lernejo ekhavis la zeniton de prospero. Ĝi suferis multe dum la [[Tridekjara milito]] kaj en 1643 surloke estis ne pli ol 11 lernantoj! Post 1815 Pforta apartenis al [[Prusio]]. De 1935 ĝis 1945 Schulpforta estis akademio surbaze de koncepto de gimnazitipo ''Oberschule''. Kaj la ŝtato kaj la studentaj gepatroj kontribuis al la kostoj de instruado. La nomo de la [[nacisocialismo|nacisocialisma]] elita lernejo estis ''Naumburg/Saale Nationalpolitische Erziehungsanstalt'' (NAPOLA); la lernantoj povis trapasi la normalan abiturientan ekzamenon. La lernejo iĝis koeduka por lernantoj kaj lernantinoj nur en 1949. Hodiaŭ la lernejo estas sub la egido de [[Saksio-Anhalto]] sed paralele ankaŭ daŭre apogita de memstara Schulpforta-fondaĵo. De la knaboj lernintaj ricevis sian nomon la tuj sude situanta holmo [[Knabenberg]]. == Famaj uloj rialtaj al la lernejo == En la 17-a jarcento inspektistis surloke [[Hans von Werthern]]. La lernejo ĝis hodiaŭ ege fieras pri multaj talentaj lernigintoj ''(magistri Portenses)'' kaj lernintoj ''(alumni Portenses)''. === Instruintoj === * [[August Koberstein]], germanisto * [[Christian Muff]], filologo * [[Cyriacus Lindemann]], teologo * [[Franz Kern]], filologo * [[Friedrich Gottlieb Barth]], filologo * [[Heinrich Stengel]], filologo * [[Johann Joachim Gottlob Am Ende]], teologo * [[Karl Ernst Abicht]], filologo * [[Karl Ludwig Peter]], filologo * [[Max Heinze]], filozofo * [[Seth Kallwitz]], kantoro kaj matematikisto *[[Walther Kranz]], filologo *[[Wolfgang Hädecke]], germanisto === Lernintoj === {{div col|2}} * [[Adalbert Merx]], orientalisto * [[August Bielenstein]], lingvisto, teologo kaj lingvisto * [[August Ferdinand Möbius]], astronomo * [[August Ferdinand Naeke]], filologo * [[Christoph Wilhelm Mitscherlich]], filologo * [[Christoph Sonntag]], teologo * [[Ernst Theodor Echtermeyer]], verkisto * [[Friedrich Gottlieb Klopstock]], verkisto * [[Friedrich Köster]], teologo * [[Friedrich Wilhelm Döring]], filologo kaj pedagogo * [[Friedrich Wilhelm Nietzsche]], filozofo * [[Fritz Hofmann]], ĥemiisto * [[Heinrich Hoffmann (verkisto)|Heinrich Hoffmann]], psikiatro * [[Immanuel Gottlieb Huschke]], filologo * [[Joachim Meichßner]], oficiro * [[Johann Adolf Schlegel]], verkisto * [[Johann Christian Schöttgen]], teologo kaj historiisto * [[Johann Gottlieb Fichte]], filozofo * [[Karl August Böttiger]], verkisto kaj filologo * [[Karl Friedrich August Nobbe]], filologo kaj pedagogo * [[Karl Heinrich Geisler]], juristo * [[Karl Immanuel Nitzsch]], teologo * [[Karl Richard Lepsius]], egiptologo * [[Leopold von Ranke]], historiisto * [[Ludwig von Döderlein]], filologo * [[Otto Blau]], diplomato * [[Otto Dittmann]], leksikografo * [[Paul Friedrich Achat Nitsch]], literatoro kaj animzorganto * [[Rudolf Anthes]], egiptologo * [[Theobald von Bethmann-Hollweg]], politikisto * [[Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff]], filologo * [[Johann Gottlieb Fichte]], filozofo {{div col end}} == Arkitekturo == La restaĵoj de la monaĥejo inkludas la 13-jarcentan gotikan kirkon; ĝi estas krucvolba, kolona baziliko kun eksterordinare longa navo, nekutima okcidenta fasado, kaj malfrua romanikstila, dunava klostro. La restaĵoj de la origina konstruaĵo (1137-40) estas en la romanika stilo, dum la intertempe restaŭritaj partoj (1251-1268) apartenas al la frua gotiko. Aliaj konstruaĵoj nun estas utiligitaj kiel dormejoj kaj aŭditorioj. Ekzistas ankaŭ la ''Fürstenhaus'', princa-domo konstruita en 1573. Schulpforta estis unu el la tri ''Princaj lernejoj / Fürstenschulen'' fonditaj en 1543 fare de princelektisto Maŭrico (tiun tempon ankoraŭ duko), la du aliaj troviĝis en [[Grimma]] kaj en [[Meißen]] (hodiaŭa nomo: ''Landesgymnasium St. Afra''). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.landesschule-pforta.de/ Hejmpaĝo.] * [http://www.pforta.de/ Retpaĝaro porlerninta - ''Pförtner Bund e.V.''] * [http://www.stiftung-schulpforta.de/ Fondaĵo ''Schulpforta''.] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gimnazioj en Germanio|Pforta]] [[Kategorio:Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Cistercianaj monaĥejoj en Germanio|Pforta]] [[kategorio:Pereintaj monaĥejoj en Germanio|Pforta]] dw8jfc2pqlpqfztmm7fnqpsp93q495q 9419480 9419479 2026-07-03T10:52:37Z Tirolischleioans 254019 /* Loĝlernejo */ 9419480 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Logo pforta.svg |moto = |lando = Germanio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE-ST |situo sur mapo2=Germanio |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} '''Pforta''' (aliaj nomoj poste: ''Schulpforta'', ''Schulpforte'') estas iama [[cistercianoj|cisterciana]] monaĥejo (1137-1540), situanta en [[Bad Kösen]], Germanujo. Ĝi nun estas famekonata publika loĝlernejo, nomita ''Landesschule Pforta'' (latine: ''Schola Portensis''). Ĝi estas koinstrua kaj ĉ. 50 instruistoj zorgas pri proksimume 300 gimnazianoj. == Historio == === Monaĥejo === La abatejo estis komence situanta en [[Schmölln]]. En 1127, grafo Bruno de Pleissengau fondis [[benediktanoj|benediktanan]] monaĥejon tie kaj dotis ĝin kun 1100 feloj da tero. Sed tio ne estanta sukcesa kaj la 23-an de aprilo 1132, episkopo Udo la 1-a de Naumburg, parenco de Bruno, anstataŭigis la benediktanojn per cistercianoj el [[Walkenried]]. La situacio ĉi tie en Schmölln ne estis laŭ la deziroj kaj en 1137 Udo translokigis la monaĥejon al Pforta kun donaco de kvindek feloj de plugtereno, multo da arboj du bienoj apartenantaj al la diocezo. La patronino de la abatejo estis la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino]]. La unua abato estis Adalberto, de 1132 ĝis 1152. Sub la tria abato, Adetold, du filiaj domoj estis fonditaj, en la Markio de Meißen kaj en Silezio, kaj en 1163, la monaĥejoj de [[Nossen|Altzella (Nossen)]] kaj [[Wołów|Lubiąż (Wołów)]] ankaŭ estis establitaj. Dum tiu periodo la nombro de la monaĥoj estis ne tute 80. En 1205, Pforta sendis monaĥojn al Livonio fondontajn tie la monaĥejon de Dünamünde. La abatejo famiĝis por sia elstara sistemo de administrado, kaj post la unuaj 140 jaroj de sia ekzisto ĝiaj havaĵoj pliiĝis dekoble. Ĉe la fino de la 13-a jarcento kaj la komenco de la 14-a, post periodo de tumulto, la monaĥejo denove prosperis. La lasta kvarono de la 14-a jc aliflanke iĝis laŭpaŝa malkresko de prospero, kaj ankaŭ la monaĥa disciplino lamis. Kam abato Johano la 4-a estis elektita en 1515, ekzistis 42 monaĥoj kaj 7 laikmonaĥoj kiuj poste protestis kontraŭ la abato; inspektado de la duka moŝto Georgo de [[Saksio]] raportis ke moraleco tute ĉesis en la monaĥejo. La lasta abato, Peter Schederich, estis elektita en 1533. Kiam la katolika duko Georgo estis sukcedita fare de sia protestanta frato Henriko, la monaĥejo estis subpremita la 9-an de novembro 1540. === Loĝlernejo === En 1543, la filo de Henriko, duko [[Morico (Saksio)]] malfermis nacian lernejon en la abatejo, asignante por ĝia uzo la enspezojn de la pereinta monaĥejo de Memleben. En 1550 iĝis ĉefadministranto la juristo [[Ernst Brotuff]]. Komence la nombro da lernemuloj estis 100; en 1563 oni povis bonvenigi 50 pluajn. La unua rektoro estis Johann Gigas, fama kiel lirikisto. Sub [[Justin Bertuch]] la lernejo ekhavis la zeniton de prospero. Ĝi suferis multe dum la [[Tridekjara milito]] kaj en 1643 surloke estis ne pli ol 11 lernantoj! Post 1815 Pforta apartenis al [[Prusio]]. De 1935 ĝis 1945 Schulpforta estis akademio surbaze de koncepto de gimnazitipo ''Oberschule''. Kaj la ŝtato kaj la studentaj gepatroj kontribuis al la kostoj de instruado. La nomo de la [[nacisocialismo|nacisocialisma]] elita lernejo estis ''Naumburg/Saale Nationalpolitische Erziehungsanstalt'' (NAPOLA); la lernantoj povis trapasi la normalan abiturientan ekzamenon. La lernejo iĝis koeduka por lernantoj kaj lernantinoj nur en 1949. Hodiaŭ la lernejo estas sub la egido de [[Saksio-Anhalto]] sed paralele ankaŭ daŭre apogita de memstara Schulpforta-fondaĵo. De la knaboj lernintaj ricevis sian nomon la tuj sude situanta holmo [[Knabenberg]]. == Famaj uloj rialtaj al la lernejo == En la 17-a jarcento inspektistis surloke [[Hans von Werthern]]. La lernejo ĝis hodiaŭ ege fieras pri multaj talentaj lernigintoj ''(magistri Portenses)'' kaj lernintoj ''(alumni Portenses)''. === Instruintoj === * [[August Koberstein]], germanisto * [[Christian Muff]], filologo * [[Cyriacus Lindemann]], teologo * [[Franz Kern]], filologo * [[Friedrich Gottlieb Barth]], filologo * [[Heinrich Stengel]], filologo * [[Johann Joachim Gottlob Am Ende]], teologo * [[Karl Ernst Abicht]], filologo * [[Karl Ludwig Peter]], filologo * [[Max Heinze]], filozofo * [[Seth Kallwitz]], kantoro kaj matematikisto *[[Walther Kranz]], filologo *[[Wolfgang Hädecke]], germanisto === Lernintoj === {{div col|2}} * [[Adalbert Merx]], orientalisto * [[August Bielenstein]], lingvisto, teologo kaj lingvisto * [[August Ferdinand Möbius]], astronomo * [[August Ferdinand Naeke]], filologo * [[Christoph Wilhelm Mitscherlich]], filologo * [[Christoph Sonntag]], teologo * [[Ernst Theodor Echtermeyer]], verkisto * [[Friedrich Gottlieb Klopstock]], verkisto * [[Friedrich Köster]], teologo * [[Friedrich Wilhelm Döring]], filologo kaj pedagogo * [[Friedrich Wilhelm Nietzsche]], filozofo * [[Fritz Hofmann]], ĥemiisto * [[Heinrich Hoffmann (verkisto)|Heinrich Hoffmann]], psikiatro * [[Immanuel Gottlieb Huschke]], filologo * [[Joachim Meichßner]], oficiro * [[Johann Adolf Schlegel]], verkisto * [[Johann Christian Schöttgen]], teologo kaj historiisto * [[Johann Gottlieb Fichte]], filozofo * [[Karl August Böttiger]], verkisto kaj filologo * [[Karl Friedrich August Nobbe]], filologo kaj pedagogo * [[Karl Heinrich Geisler]], juristo * [[Karl Immanuel Nitzsch]], teologo * [[Karl Richard Lepsius]], egiptologo * [[Leopold von Ranke]], historiisto * [[Ludwig von Döderlein]], filologo * [[Otto Blau]], diplomato * [[Otto Dittmann]], leksikografo * [[Paul Friedrich Achat Nitsch]], literatoro kaj animzorganto * [[Rudolf Anthes]], egiptologo * [[Theobald von Bethmann-Hollweg]], politikisto * [[Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff]], filologo * [[Johann Gottlieb Fichte]], filozofo {{div col end}} == Arkitekturo == La restaĵoj de la monaĥejo inkludas la 13-jarcentan gotikan kirkon; ĝi estas krucvolba, kolona baziliko kun eksterordinare longa navo, nekutima okcidenta fasado, kaj malfrua romanikstila, dunava klostro. La restaĵoj de la origina konstruaĵo (1137-40) estas en la romanika stilo, dum la intertempe restaŭritaj partoj (1251-1268) apartenas al la frua gotiko. Aliaj konstruaĵoj nun estas utiligitaj kiel dormejoj kaj aŭditorioj. Ekzistas ankaŭ la ''Fürstenhaus'', princa-domo konstruita en 1573. Schulpforta estis unu el la tri ''Princaj lernejoj / Fürstenschulen'' fonditaj en 1543 fare de princelektisto Maŭrico (tiun tempon ankoraŭ duko), la du aliaj troviĝis en [[Grimma]] kaj en [[Meißen]] (hodiaŭa nomo: ''Landesgymnasium St. Afra''). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.landesschule-pforta.de/ Hejmpaĝo.] * [http://www.pforta.de/ Retpaĝaro porlerninta - ''Pförtner Bund e.V.''] * [http://www.stiftung-schulpforta.de/ Fondaĵo ''Schulpforta''.] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gimnazioj en Germanio|Pforta]] [[Kategorio:Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Cistercianaj monaĥejoj en Germanio|Pforta]] [[kategorio:Pereintaj monaĥejoj en Germanio|Pforta]] si9cgcp2ro35z9mq3n5klf5i4ckuycn Liceo Louis-le-Grand 0 517884 9419278 9260378 2026-07-03T04:34:32Z ThomasPusch 1869 9419278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Francio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = FR-75C |situo sur mapo2= |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''[[liceo]]'''<ref>[https://vortaro.net/#liceo_kd kapvorto "liceo" en] [[PIV 2020]]</ref> aŭ '''lycée Louis-le-Grand''', nome publika mez- kaj alt-lernejo, staras laŭlonge de la iama [[cardo]] de [[Luteco]], ĉe la 123 de la [[Strato Saint-Jacques (Parizo)|strato Saint-Jacques]] en la [[5-a arondismento de Parizo|5-a arondismento]] de [[Parizo]], en la kerno de la [[Latina Kvartalo (Parizo)|Latina Kvartalo]]. Ĝi unuflanke estas tipa supera mezlernejo, kiu en aliaj landoj nomiĝas [[gimnazio]], kiuj finiĝas per ekzameno kiu entute ebligas komencon de altlerneja kariero poste, sed aliflanke ankaŭ havas tiel nomatajn preparajn klasojn de du aŭ tri jaroj, kiuj estas antaŭkondiĉo por iuj aparte elitaj franciaj altlernejoj, enlande nomataj ''Grandes Ècoles'', "grandaj lernejoj", elitaj [[universitato]]j. Do tiuj klasoj jam klare estas subaj preparaj kursoj de universitato, "pli ol kutima supera metlernej". La origino d etiu konkreta liceo datas el la [[16a jarcento]], ĉar ĝi estis fondita en 1550 kiel lernejo de la [[jezuitoj]] en la pariza sidejo de la episkopo de [[Clermont-Ferrand|Clermont]] (de kie ties unua nomo ''Collège de Clermont''). == Historio == La [[3-an de majo]] [[1762]], la tiam ''Collège de Louis-le-Grand'' ricevis la oficialan averton adiaŭi kaj instruistojn kaj lernantojn. La jezuitoj estis forigitaj kaj ties kontraŭuloj instaliĝis venkinte ĉe la malnova lernejo. La [[21-an de novembro]] 1763, Louis-le-Grand estis proklamita ĉefa sidejo de la universitato de Parizo. == Kelkaj lernintoj == === Verkistoj, filozofoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Alain-Fournier]] * [[Charles Baudelaire]] * [[Alain de Benoist]] * [[Roger Bernard (slavisto)|Roger Bernard]] * [[Pierre Bourdieu]] * [[Michel Butor]] * [[Aimé Césaire]] * [[Patrice Chéreau]] * [[Paul Claudel]] * [[Régis Debray]] * [[Jacques Derrida]] * [[Denis Diderot]] * [[Maurice Druon]] * [[Émile Durkheim]] * [[Théophile Gautier]] * [[Claude Hagège]] * [[Victor Hugo]] * [[Jean-Jacques Lefranc de Pompignan]] * [[Jean-François Lyotard]] * [[Robert Merle]] * [[Maurice Merleau-Ponty]] * [[Molière]] * [[Charles Péguy]] * [[Jacqueline de Romilly]] * [[Romain Rolland]] * [[Donatien Alphonse François de Sade|La markizo de Sade]] * [[Léopold Sédar Senghor]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Voltaire]] * [[Odon Vallet]] {{Div col end}} === Artistoj, pentristoj kaj komponistoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Frédéric Auguste Bartholdi]] * [[Edgar Degas]] * [[Eugène Delacroix]] * [[Théodore Géricault]] * [[Georges Méliès]] * [[Jacques Rigaut]] {{Div col end}} === Sciencistoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Henri Becquerel]] * [[Eugène Belgrand]] * [[Alfred Binet]] * [[Jean-Baptiste Biot]] * [[Hugo Duminil-Copin]] * [[Richard François Philippe Brunck]] * [[Évariste Galois]] * [[Laurent Lafforgue]] * [[Gabriel Lamé]] * [[Paul Painlevé]] * [[Henri Poincaré]] * [[Laurent Schwartz]] {{Div col end}} === Politikistoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Paul Biya]], 2a prezidento de la Respubliko Kameruno * [[Jacques Chirac]], 22a prezidento de la Franca Respubliko * [[Michel Debré]], 1a franca ĉefministro * [[Camille Desmoulins]], franca revoluciulo * [[Laurent Fabius]], 9a franca ĉefministro * [[Valéry Giscard d'Estaing]], 20a prezidento de la Franca Respubliko * [[Jean Jaurès]], 1a prezidento de la Franca Socialista Partio * [[Alain Juppé]], 15a franca ĉefministro * Milan la 1a, reĝo de Serbio * Nikolao la 1a, reĝo de Montenegro * [[Raymond Poincaré]], 10a prezidento de la Franca Respubliko * [[Georges Pompidou]], 19a prezidento de la Franca Respubliko * [[Michel Rocard]], 11a franca ĉefministro * [[Léopold Sédar Senghor]], 1a prezidento de la Respubliko Senegalo * [[Maximilien de Robespierre]], franca revoluciulo * [[Louis Antoine de Saint-Just]], franca revoluciulo {{Div col end}} === Aliaj === * [[François de Sales|Sankta Francisko de Sales]] == Bildaro == <gallery heights="200px" widths="200px"> Louis-le-Grand--cour-honneur.jpg|La korto de la lernejo, marte. DSC 7111-lycee-louis-le-gra.jpg|La ''collège'' poste ''lycée'' Louis-le-Grand, rue Saint-Jacques. </gallery> === Bibliografio === * ''Du Collège de Clermont au Lycée Louis-le-Grand (1563-1920)'', Gustave Dupont-Ferrier, Editions de Boccard, 3 vol. 1921-1925. * ''Le lycée Louis le Grand'', Maurice Donnay, Gallimard (NRF), collection Collèges et Lycées, 1939. * ''Les Heures difficiles de Louis-le-Grand (1939-1945) Témoignages'', Hubert Legros, 1997, ISBN 2-9511994-0-6 * ''Le Lycée Louis-le-Grand'', kolektiva verko, Gérard Klopp, 1997, ISBN 2-906535-06-0 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.louis-le-grand.org louis-le-grand.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161130200118/http://www.louis-le-grand.org/ |date=2016-11-30 }} oficiala retejo de la Louis le Grand. * {{fr}} [http://www.louislegrand.net louislegrand.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201003185615/http://www.louislegrand.net/ |date=2020-10-03 }} Eduka komuamo de Louis Le Grand. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Francaj lernejoj]] pp1l13abpswgy0cvio3v4549p304mun 9419282 9419278 2026-07-03T04:47:02Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Gimnazio Louis-le-Grand]] al [[Liceo Louis-le-Grand]]: vidu la diskutpaĝan noton 9419278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Francio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = FR-75C |situo sur mapo2= |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''[[liceo]]'''<ref>[https://vortaro.net/#liceo_kd kapvorto "liceo" en] [[PIV 2020]]</ref> aŭ '''lycée Louis-le-Grand''', nome publika mez- kaj alt-lernejo, staras laŭlonge de la iama [[cardo]] de [[Luteco]], ĉe la 123 de la [[Strato Saint-Jacques (Parizo)|strato Saint-Jacques]] en la [[5-a arondismento de Parizo|5-a arondismento]] de [[Parizo]], en la kerno de la [[Latina Kvartalo (Parizo)|Latina Kvartalo]]. Ĝi unuflanke estas tipa supera mezlernejo, kiu en aliaj landoj nomiĝas [[gimnazio]], kiuj finiĝas per ekzameno kiu entute ebligas komencon de altlerneja kariero poste, sed aliflanke ankaŭ havas tiel nomatajn preparajn klasojn de du aŭ tri jaroj, kiuj estas antaŭkondiĉo por iuj aparte elitaj franciaj altlernejoj, enlande nomataj ''Grandes Ècoles'', "grandaj lernejoj", elitaj [[universitato]]j. Do tiuj klasoj jam klare estas subaj preparaj kursoj de universitato, "pli ol kutima supera metlernej". La origino d etiu konkreta liceo datas el la [[16a jarcento]], ĉar ĝi estis fondita en 1550 kiel lernejo de la [[jezuitoj]] en la pariza sidejo de la episkopo de [[Clermont-Ferrand|Clermont]] (de kie ties unua nomo ''Collège de Clermont''). == Historio == La [[3-an de majo]] [[1762]], la tiam ''Collège de Louis-le-Grand'' ricevis la oficialan averton adiaŭi kaj instruistojn kaj lernantojn. La jezuitoj estis forigitaj kaj ties kontraŭuloj instaliĝis venkinte ĉe la malnova lernejo. La [[21-an de novembro]] 1763, Louis-le-Grand estis proklamita ĉefa sidejo de la universitato de Parizo. == Kelkaj lernintoj == === Verkistoj, filozofoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Alain-Fournier]] * [[Charles Baudelaire]] * [[Alain de Benoist]] * [[Roger Bernard (slavisto)|Roger Bernard]] * [[Pierre Bourdieu]] * [[Michel Butor]] * [[Aimé Césaire]] * [[Patrice Chéreau]] * [[Paul Claudel]] * [[Régis Debray]] * [[Jacques Derrida]] * [[Denis Diderot]] * [[Maurice Druon]] * [[Émile Durkheim]] * [[Théophile Gautier]] * [[Claude Hagège]] * [[Victor Hugo]] * [[Jean-Jacques Lefranc de Pompignan]] * [[Jean-François Lyotard]] * [[Robert Merle]] * [[Maurice Merleau-Ponty]] * [[Molière]] * [[Charles Péguy]] * [[Jacqueline de Romilly]] * [[Romain Rolland]] * [[Donatien Alphonse François de Sade|La markizo de Sade]] * [[Léopold Sédar Senghor]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Voltaire]] * [[Odon Vallet]] {{Div col end}} === Artistoj, pentristoj kaj komponistoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Frédéric Auguste Bartholdi]] * [[Edgar Degas]] * [[Eugène Delacroix]] * [[Théodore Géricault]] * [[Georges Méliès]] * [[Jacques Rigaut]] {{Div col end}} === Sciencistoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Henri Becquerel]] * [[Eugène Belgrand]] * [[Alfred Binet]] * [[Jean-Baptiste Biot]] * [[Hugo Duminil-Copin]] * [[Richard François Philippe Brunck]] * [[Évariste Galois]] * [[Laurent Lafforgue]] * [[Gabriel Lamé]] * [[Paul Painlevé]] * [[Henri Poincaré]] * [[Laurent Schwartz]] {{Div col end}} === Politikistoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Paul Biya]], 2a prezidento de la Respubliko Kameruno * [[Jacques Chirac]], 22a prezidento de la Franca Respubliko * [[Michel Debré]], 1a franca ĉefministro * [[Camille Desmoulins]], franca revoluciulo * [[Laurent Fabius]], 9a franca ĉefministro * [[Valéry Giscard d'Estaing]], 20a prezidento de la Franca Respubliko * [[Jean Jaurès]], 1a prezidento de la Franca Socialista Partio * [[Alain Juppé]], 15a franca ĉefministro * Milan la 1a, reĝo de Serbio * Nikolao la 1a, reĝo de Montenegro * [[Raymond Poincaré]], 10a prezidento de la Franca Respubliko * [[Georges Pompidou]], 19a prezidento de la Franca Respubliko * [[Michel Rocard]], 11a franca ĉefministro * [[Léopold Sédar Senghor]], 1a prezidento de la Respubliko Senegalo * [[Maximilien de Robespierre]], franca revoluciulo * [[Louis Antoine de Saint-Just]], franca revoluciulo {{Div col end}} === Aliaj === * [[François de Sales|Sankta Francisko de Sales]] == Bildaro == <gallery heights="200px" widths="200px"> Louis-le-Grand--cour-honneur.jpg|La korto de la lernejo, marte. DSC 7111-lycee-louis-le-gra.jpg|La ''collège'' poste ''lycée'' Louis-le-Grand, rue Saint-Jacques. </gallery> === Bibliografio === * ''Du Collège de Clermont au Lycée Louis-le-Grand (1563-1920)'', Gustave Dupont-Ferrier, Editions de Boccard, 3 vol. 1921-1925. * ''Le lycée Louis le Grand'', Maurice Donnay, Gallimard (NRF), collection Collèges et Lycées, 1939. * ''Les Heures difficiles de Louis-le-Grand (1939-1945) Témoignages'', Hubert Legros, 1997, ISBN 2-9511994-0-6 * ''Le Lycée Louis-le-Grand'', kolektiva verko, Gérard Klopp, 1997, ISBN 2-906535-06-0 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.louis-le-grand.org louis-le-grand.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161130200118/http://www.louis-le-grand.org/ |date=2016-11-30 }} oficiala retejo de la Louis le Grand. * {{fr}} [http://www.louislegrand.net louislegrand.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201003185615/http://www.louislegrand.net/ |date=2020-10-03 }} Eduka komuamo de Louis Le Grand. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Francaj lernejoj]] pp1l13abpswgy0cvio3v4549p304mun 9419288 9419282 2026-07-03T04:51:56Z ThomasPusch 1869 9419288 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Francio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = FR-75C |situo sur mapo2= |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''[[liceo]]'''<ref>[https://vortaro.net/#liceo_kd kapvorto "liceo" en] [[PIV 2020]]</ref> aŭ '''lycée Louis-le-Grand''', nome publika mez- kaj alt-lernejo, origine [[latine]] nomita ''Collegium Ludovici Magni'', do [[kolegio]] [[Ludoviko la Granda]], staras laŭlonge de la iama [[cardo]] de [[Luteco]], ĉe la 123 de la [[Strato Saint-Jacques (Parizo)|strato Saint-Jacques]] en la [[5-a arondismento de Parizo|5-a arondismento]] de [[Parizo]], en la kerno de la [[Latina Kvartalo (Parizo)|Latina Kvartalo]]. Ĝi unuflanke estas tipa supera mezlernejo, kiu en aliaj landoj nomiĝas [[gimnazio]], kiuj finiĝas per ekzameno kiu entute ebligas komencon de altlerneja kariero poste, sed aliflanke ankaŭ havas tiel nomatajn preparajn klasojn de du aŭ tri jaroj, kiuj estas antaŭkondiĉo por iuj aparte elitaj franciaj altlernejoj, enlande nomataj ''Grandes Ècoles'', "grandaj lernejoj", elitaj [[universitato]]j. Do tiuj klasoj jam klare estas subaj preparaj kursoj de universitato, "pli ol kutima supera metlernej". La origino de tiu konkreta liceo datas el la [[16-a jarcento]], ĉar ĝi estis fondita en 1550 kiel lernejo de la [[jezuitoj]] en la pariza sidejo de la episkopo de [[Clermont-Ferrand|Clermont]] (de kie ties unua nomo ''Collège de Clermont''). == Historio == La [[3-an de majo]] [[1762]], la tiam ''Collège de Louis-le-Grand'' ricevis la oficialan averton adiaŭi kaj instruistojn kaj lernantojn. La jezuitoj estis forigitaj kaj ties kontraŭuloj instaliĝis venkinte ĉe la malnova lernejo. La [[21-an de novembro]] 1763, Louis-le-Grand estis proklamita ĉefa sidejo de la universitato de Parizo. == Kelkaj lernintoj == === Verkistoj, filozofoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Alain-Fournier]] * [[Charles Baudelaire]] * [[Alain de Benoist]] * [[Roger Bernard (slavisto)|Roger Bernard]] * [[Pierre Bourdieu]] * [[Michel Butor]] * [[Aimé Césaire]] * [[Patrice Chéreau]] * [[Paul Claudel]] * [[Régis Debray]] * [[Jacques Derrida]] * [[Denis Diderot]] * [[Maurice Druon]] * [[Émile Durkheim]] * [[Théophile Gautier]] * [[Claude Hagège]] * [[Victor Hugo]] * [[Jean-Jacques Lefranc de Pompignan]] * [[Jean-François Lyotard]] * [[Robert Merle]] * [[Maurice Merleau-Ponty]] * [[Molière]] * [[Charles Péguy]] * [[Jacqueline de Romilly]] * [[Romain Rolland]] * [[Donatien Alphonse François de Sade|La markizo de Sade]] * [[Léopold Sédar Senghor]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Voltaire]] * [[Odon Vallet]] {{Div col end}} === Artistoj, pentristoj kaj komponistoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Frédéric Auguste Bartholdi]] * [[Edgar Degas]] * [[Eugène Delacroix]] * [[Théodore Géricault]] * [[Georges Méliès]] * [[Jacques Rigaut]] {{Div col end}} === Sciencistoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Henri Becquerel]] * [[Eugène Belgrand]] * [[Alfred Binet]] * [[Jean-Baptiste Biot]] * [[Hugo Duminil-Copin]] * [[Richard François Philippe Brunck]] * [[Évariste Galois]] * [[Laurent Lafforgue]] * [[Gabriel Lamé]] * [[Paul Painlevé]] * [[Henri Poincaré]] * [[Laurent Schwartz]] {{Div col end}} === Politikistoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Paul Biya]], 2a prezidento de la Respubliko Kameruno * [[Jacques Chirac]], 22a prezidento de la Franca Respubliko * [[Michel Debré]], 1a franca ĉefministro * [[Camille Desmoulins]], franca revoluciulo * [[Laurent Fabius]], 9a franca ĉefministro * [[Valéry Giscard d'Estaing]], 20a prezidento de la Franca Respubliko * [[Jean Jaurès]], 1a prezidento de la Franca Socialista Partio * [[Alain Juppé]], 15a franca ĉefministro * Milan la 1a, reĝo de Serbio * Nikolao la 1a, reĝo de Montenegro * [[Raymond Poincaré]], 10a prezidento de la Franca Respubliko * [[Georges Pompidou]], 19a prezidento de la Franca Respubliko * [[Michel Rocard]], 11a franca ĉefministro * [[Léopold Sédar Senghor]], 1a prezidento de la Respubliko Senegalo * [[Maximilien de Robespierre]], franca revoluciulo * [[Louis Antoine de Saint-Just]], franca revoluciulo {{Div col end}} === Aliaj === * [[François de Sales|Sankta Francisko de Sales]] == Bildaro == <gallery heights="200px" widths="200px"> Louis-le-Grand--cour-honneur.jpg|La korto de la lernejo, marte. DSC 7111-lycee-louis-le-gra.jpg|La ''collège'' poste ''lycée'' Louis-le-Grand, rue Saint-Jacques. </gallery> === Bibliografio === * ''Du Collège de Clermont au Lycée Louis-le-Grand (1563-1920)'', Gustave Dupont-Ferrier, Editions de Boccard, 3 vol. 1921-1925. * ''Le lycée Louis le Grand'', Maurice Donnay, Gallimard (NRF), collection Collèges et Lycées, 1939. * ''Les Heures difficiles de Louis-le-Grand (1939-1945) Témoignages'', Hubert Legros, 1997, ISBN 2-9511994-0-6 * ''Le Lycée Louis-le-Grand'', kolektiva verko, Gérard Klopp, 1997, ISBN 2-906535-06-0 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.louis-le-grand.org louis-le-grand.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161130200118/http://www.louis-le-grand.org/ |date=2016-11-30 }} oficiala retejo de la Louis le Grand. * {{fr}} [http://www.louislegrand.net louislegrand.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201003185615/http://www.louislegrand.net/ |date=2020-10-03 }} Eduka komuamo de Louis Le Grand. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Francaj lernejoj]] dajwk9h9y4jg3ehlpli5u70x6wtr2x7 Kern.punkto 0 519117 9419290 9384335 2026-07-03T05:07:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419290 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} [[Dosiero:Logo de kern.punkto.png|eta|250px|dekstra|Logo de ''kern.punkto''.]] [[dosiero:Eva kaj Johannes en festo pro la 10-jariĝo de kern.punkto.info dum la BAVELO-Seminario 2024.jpg|thumb|Eva kaj Johannes en festo pro la 10-jariĝo de kern.punkto en la [[BAVELO]]-Seminario 2024]] '''kern.punkto''' (aŭ '''kern.punkto.info''') estas esperantlingva [[podkasto]] de [[Johannes Mueller]] kaj [[Eva Fitzelová]]. Ĝi komenciĝis en [[2014]] kaj ĝi fokusiĝas al temoj pri [[Interreto]], vojaĝado, [[scienco]], sonregistrado kaj [[socio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://kern.punkto.info/temoj/|titolo=kern.punkto|titolo-aldono=Temoj|alirdato=2015-03-18|jaro=2014|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141105143004/https://kern.punkto.info/temoj/|arkivdato=2014-11-05}}</ref> Ĝi estas disponebla laŭ permesilo [[Krea Komunaĵo]] Atribuite-Samkondiĉe 4.0. Dum [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko|KAEST]] 2014 en [[Modra]] ([[Slovakio]]) okazis prelego pri podkastoj kiu estas samtempe unu el epizodoj de kern.punkto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://kaest.ikso.net/pmwiki/pmwiki.php?n=Main.Prelegoj|titolo=KAEST|titolo-aldono=Prelegoj|alirdato=2015-03-18|jaro=2014|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150522105515/http://kaest.ikso.net/pmwiki/pmwiki.php?n=Main.Prelegoj|arkivdato=2015-05-22}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://kern.punkto.info/2014/11/16/kp006-sonregistrado/|titolo=kern.punkto|titolo-aldono=KP006 Sonregistrado|alirdato=2015-03-18|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|aŭtoroligilo=Johannes Mueller|kunaŭtoroj=Eva FITZELOVÁ|dato=2014-11-16}}</ref> La podkasto estis ankaŭ unu el la temoj de podkasto [[Varsovia Vento]] januare 2015.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.podkasto.net/2015/01/30/la-105a-elsendo-2/|titolo=Varsovia Vento|titolo-aldono=La 105a elsendo|alirdato=2015-03-18|dato=2015-01-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150216062420/http://www.podkasto.net/2015/01/30/la-105a-elsendo-2/|arkivdato=2015-02-16}}</ref> Dum la jaroj de la elsendado aperis en la podkasto kiel gastoj ankaŭ pluraj konataj esperantistoj – ekz. [[Chuck Smith]] aŭ [[Rainer Kurz]]. [[Dosiero:Kp225-dekjarigo.opus|maldekstre|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri dekjariĝo de la podkasto]] [[Dosiero:Kp-sennumera-2024.opus|maldekstre|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri la planoj de la podkasto por 2024]] {{-}} == Epizodoj == {| class="wikitable sortable" border=1 cellspacing=0 cellpadding=0 |- ! Kodo !! Nomo !! width=180| Dato !! Daŭro (min) !! Gasto(j) !! Ligilo |- | KP000 || La nula || {{dato|2014-09-20}} || 3 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/09/20/kp000-la-nula/] aŭ [https://archive.org/details/kp000-la-nula] |- | KP001 || [[Pasvorto|Pasvortoj]]|| {{dato|2014-10-23}} || 40 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/10/23/kp001-pasvortoj/] aŭ [https://archive.org/details/kp001-pasvortoj] |- | KP002 || [[Magia tapiŝo|Ĉielarka tapiŝo]]|| {{dato|2014-10-24}} || 18 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/10/24/kp002-cxielarka-tapisxo/] aŭ [https://archive.org/details/kp002-ĉielarka-tapiŝo] |- | KP003 || Flatilo ([[Mecenatismo]]) || {{dato|2014-11-02}} || 42 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/11/02/kp003-flatilo/] |- | KP004 || [[Podkasto|Podkaptiloj]]|| {{dato|2014-11-09}} || 26 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/11/09/kp004-podkaptiloj/] |- | KP005 || [[Vikidatumoj]] || {{dato|2014-11-14}} || 26 || [[Václav Zouzalík]] || [https://kern.punkto.info/2014/11/14/kp005-vikidatumoj/] |- | KP006 || [[Sonregistrado]] ([[KAEST]])|| {{dato|2014-11-16}} || 49 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/11/16/kp006-sonregistrado/] |- | KP007 || Renkontiĝo kun kometo ([[Rosetta (kosmosondilo)|Rozeta]] vojaĝo al la kometo [[Ĉurjumov-Gerasimenko]]) | {{dato|2014-11-26}} || 45 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/11/26/kp007-renkontigxo-kun-kometo/] |- | KP008 || [[Amazon.com|Amazon]] Echo ([[Virtuala asistanto]], [[Saĝ-aparato]], [[Domotiko]]) | {{dato|2014-12-03}} || 33 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/12/03/kp008-amazon-echo/] |- | KP009 || Ĝeneralaĵoj || {{dato|2014-12-17}} || 29 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/12/17/kp009-gxeneralajxoj/] |- | KP010 || CCC || {{dato|2015-01-08}} || 49 || [[Martin Haase]] || [https://kern.punkto.info/2015/01/08/kp010-ccc/] |- | KP011 || [[Duolingo]] || {{dato|2015-01-14}} || 46 || [[Chuck Smith]] || [https://kern.punkto.info/2015/01/14/kp011-duolingo/] |- | KP012 || [[Matematiko]]|| {{dato|2015-01-22}} || 51 || [[Nick Woods|Nikvo Woods]] || [https://kern.punkto.info/2015/01/22/kp012-matematiko/] |- | KP013 || 31C3 / la 31-a [[Ĥaosa Komunikada Kongreso|ĥaoskomunika kongreso]]|| {{dato|2015-01-28}} || 48 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/01/28/kp013-31c3/] |- | KP014 || Novaj reguloj ĉe [[Facebook]]|| {{dato|2015-02-01}} || 37 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/02/01/kp014-novaj-reguloj-cxe-facebook/] |- | KP015 || [[Ĉifrado]] (superrigardo) || {{dato|2015-02-04}} || 58 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/02/04/kp015-cifrado/] |- | KP016 || [[Biohakado]]([[Kibernetiko]], [[Transhomismo]]) || {{dato|2015-02-11}} || 51 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/02/11/kp016-biohakado/] |- | KP017 || [[SETI]] kaj la [[fermi-paradokso]]|| {{dato|2015-02-19}} || 50 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/02/19/kp017-seti-kaj-la-fermi-paradokso/] |- | KP018 || [[CyanogenMod]] || {{dato|2015-02-25}} || 43 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/02/25/kp018-cyanogenmod/] |- | KP019 || [[Retneŭtraleco|Reta neŭtraleco]]|| {{dato|2015-03-05}} || 49 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/03/05/kp019-neutrala-reto/] |- | KP020 || [[E-Vesteblaĵoj|Vesteblaĵoj]]|| {{dato|2015-03-11}} || 63 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/03/11/kp020-vesteblajoj/] |- | KP021 || [[Pinta nafto|Nafta elĉerpiĝo]]|| {{dato|2015-03-18}} || 48 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/03/18/kp021-nafta-elcerpigo/] |- | KP022 || [[Trafika sekureco]]|| {{dato|2015-03-26}} || 60 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/03/26/kp022-trafika-sekureco/] |- | KP023 || [[Renovigebla energio|Renovigeblaj energioj]]|| {{dato|2015-04-02}} || 64 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/04/02/kp023-renovigeblaj-energioj/] |- | KP024 || [[Bioniko]]|| {{dato|2015-04-08}} || 59 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/04/08/kp024-bioniko/] |- | KP025 || [[Sunenergio|Suno]] kaj [[Ventoenergio|vento]] ([[Energia transiro]], [[Renoviĝanta energio]]) | {{dato|2015-04-16}} || 42 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/04/16/kp025-suno-kaj-vento/] |- | KP026 || [[Ig-Nobel-premio|Ig-Nobel premio]]|| {{dato|2015-04-23}} || 34 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/04/23/kp026-ig-nobel-premio/] |- | KP027 || [[Baza enspezo|Baza senkondiĉa enspezo]]([[Labordivido]])|| {{dato|2015-05-10}} || 72 || [[Martin Haase]] || [https://kern.punkto.info/2015/05/10/kp027-senkondicxa-baza-enspezo/] |- | KP028 || Diversaĵoj || {{dato|2015-05-21}} || 52 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/05/21/kp028-diversajxoj/] |- | KP029 || [[Kubo]] || {{dato|2015-05-24}} || 80 || [[Geomar Martínez-Perez]] || [https://kern.punkto.info/2015/05/24/kp029-kubo/] |- | KP030 || [[Belgio]] || {{dato|2015-05-28}} || 51 || [[Ben Indestege]] || [https://kern.punkto.info/2015/05/28/kp030-belgio/] |- | KP031 || [[Kosmodromo Bajkonur|Bajkonur]]|| {{dato|2015-06-12}} || 72 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/06/12/kp031-bajkonur/] |- | KP032 || [[Mapo|Mapoj]]([[Kartografio]], [[Projekcio]])|| {{dato|2015-06-19}} || 79 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/06/19/kp032-mapoj/] |- | KP033 || [[Berlina aerponto]]|| {{dato|2015-06-26}} || 72 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/06/26/kp033-berlina-aerponto/] |- | KP034 || [[Supersekundo]] || {{dato|2015-07-03}} || 51 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/07/03/kp034-supersekundo/] |- | KP035 || Amasdiskutaj fenomenoj || {{dato|2015-07-16}} || 62 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/07/16/kp035-amasdiskutaj-fenomenoj/] |- | KP036 || Diversaĵoj || {{dato|2015-07-24}} || 51 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/07/24/kp036-diversajxoj/] |- | KP037 || [[Samseksa edzeco]]|| {{dato|2015-07-30}} || 55 || [[Probal Dasgupta]] || [https://kern.punkto.info/2015/07/30/kp037-samseksa-edzeco/] |- | KP038 || [[Runoj]]|| {{dato|2015-08-04}} || 72 || [[Jens Stengård Larsen]] || [https://kern.punkto.info/2015/08/04/kp038-runoj/] |- | KP039 || [[Teorio de la relativeco|Teorio de relativeco]] || {{dato|2015-08-12}} || 70 || [[Amri Wandel]] || [https://kern.punkto.info/2015/08/12/kp039-teorio-de-relativeco/] |- | KP040 || [[Plenkreskula edukado]]|| {{dato|2015-08-23}} || 72 || [[Dennis Keefe]] || [https://kern.punkto.info/2015/08/23/kp040-plenkreskula-edukado/] |- | KP041 || [[Ĥaosa Komunikada Kongreso|Ĥaoskomunika kampumado]]|| {{dato|2015-08-27}} || 60 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/08/27/kp041-hxaoskomunika-kampumado/] |- | KP042 || [[Spionvaro|Granda frato]] - [[Privacy Badger|melo]] - [[Kuketo|keksoj]] | {{dato|2015-09-03}} || 39 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/09/03/kp042-granda-frato-melo-keksoj/] |- | KP043 || [[Arduino]]([[Elektrotekniko kaj Elektroniko]]) || {{dato|2015-09-09}} || 40 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/09/09/kp043-arduino/] |- | KP044 || [[Adrian Frutiger]] kaj [[Hermann Zapf]] ([[Tipografo]] kaj [[Tiparo]])|| {{dato|2015-09-17}} || 61 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/09/17/kp044-adrian-frutiger-kaj-hermann-zapf/] |- | KP045 || Unujariĝo || {{dato|2015-09-24}} || 49 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/09/24/kp045-unujarigxo/] |- | KP046 || [[Tergaso|Eskapgas-skandalo]]|| {{dato|2015-09-30}} || 56 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/09/30/kp046-eskapgas-skandalo/] |- | KP047 || [[Germania reunuiĝo|Germana reuniĝo]]|| {{dato|2015-10-08}} || 73 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/10/08/kp047-germana-reunigxo/] |- | KP048 || [[El-Ninjo|El Niño]] || {{dato|2015-10-14}} || 58 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/10/14/kp048-el-nino/] |- | KP049 || [[Arbara mastrumado|Arbara kulturado]]|| {{dato|2015-10-21}} || 58 || [[Edmilson Lima Serejo]] || [https://kern.punkto.info/2015/10/21/kp049-arbara-kulturado/] |- | KP050 || [[Publika transporto|Komunaj transportsistemoj]]([[Transporto]])|| {{dato|2015-10-28}} || 75 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/10/28/kp050-komunaj-transportsistemoj/] |- | KP051 || [[Akvo]]|| {{dato|2015-11-05}} || 64 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/11/05/kp051-akvo/] |- | KP052 || Ĝeneralaĵoj || {{dato|2015-11-12}} || 43 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/11/12/kp052-gxeneralajxoj/] |- | KP053 || [[Lingvoscienco|Lingvistiko]] || {{dato|2015-11-18}} || 35 || [[Martin Haase]] || [https://kern.punkto.info/2015/11/18/kp053-lingvistiko/] |- | KP054 || [[Memento mori]]|| {{dato|2015-11-26}} || 56 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/11/26/kp054-memento-mori/] |- | KP055 || [[Kafo]] || {{dato|2015-12-04}} || 64 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/12/04/kp055-kafo/] |- | KP056 || [[Markdown]] ([[Marklingvo]]) || {{dato|2015-12-10}} || 59 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/12/10/kp056-markdown/] |- | KP057 || [[UN-Konferencoj pri Klimata Ŝanĝiĝo|Klimata konferenco]]|| {{dato|2015-12-18}} || 57 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/12/18/kp057-klimata-konferenco/] |- | KP058 || [[Baterio|Baterioj]]|| {{dato|2015-12-29}} || 71 || [[Chris Kerr]] || [https://kern.punkto.info/2015/12/29/kp058-baterioj/] |- | KP059 || 32C3 ([[Ĥaosa Komunikada Kongreso]]) || {{dato|2016-01-16}} || 74 || [[Chris Kerr]], [[Georg Jähnig]], [[Christine Brücker]] || [https://kern.punkto.info/2016/01/16/kp059-32c3/] |- | KP060 || [[Vikipedio]] || {{dato|2016-01-20}} || 79 || KuboF || [https://kern.punkto.info/2016/01/20/kp060-vikipedio/] |- | KP061 || [[Speleologio]] || {{dato|2016-01-27}} || 53 || [[Ján Vajs]] || [https://kern.punkto.info/2016/01/27/kp061-speleologio/] |- | KP062 || [[Sunsistemo]] || {{dato|2016-02-05}} || 73 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/02/05/kp062-sunsistemo/] |- | KP063 || [[Radiokarbona datado|Radikarbona metodo]]([[Fosilio|Fosilioj]])|| {{dato|2016-02-11}} || 50 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/02/11/kp063-radikarbona-metodo/] |- | KP064 || [[Gravitaj ondoj]] || {{dato|2016-02-18}} || 43 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/02/18/kp064-gravitaj-ondoj/] |- | KP065 || [[Maria Tereza de Aŭstrio|Maria Theresia de Aŭstrio]] || {{dato|2016-02-25}} || 76 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/02/25/maria-theresia-de-auxstrio/] |- | KP066 || [[Eksklavo|Eksklavoj]]|| {{dato|2016-03-09}} || 57 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/03/09/kp066-eksklavoj/] |- | KP067 || Ekesto de la [[Alpoj]]|| {{dato|2016-03-16}} || 66 || [[Alois Eder]] || [https://kern.punkto.info/2016/03/16/kp067-ekesto-de-la-alpoj/] |- | KP068 || [[Artefarita intelekto]] || {{dato|2016-03-25}} || 79 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/03/25/kp068-artefarita-inteligenteco/] |- | KP069 || [[IPv6]] || {{dato|2016-04-01}} || 88 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/04/01/kp069-ipv6/] |- | KP070 || Sentema babilado || {{dato|2016-04-07}} || 36 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/04/07/kp070-sentema-babilado/] |- | KP071 || [[Interreto|La platformigo de la interreto]] ([[Jutubo]])|| {{dato|2016-04-21}} || 56 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/04/21/kp071-la-platformigo-de-la-interreto/] |- | KP072 || [[Vento]]([[Meteologio]]: [[Hegemoniaj ventoj|Hegemoniaj]], [[Pasato]], [[Ŝprucfluo]], )|| {{dato|2016-04-28}} || 49 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/04/28/kp072-vento/] |- | KP073 || [[Senperforta komunikado]]|| {{dato|2016-05-06}} || 90 || [[Gijom Armide]] || [https://kern.punkto.info/2016/05/06/kp073-senperforta-komunikado/] |- | KP074 || [[Retoriko]] || {{dato|2016-05-11}} || 63 || [[Martin Haase]] || [https://kern.punkto.info/2016/05/11/kp074-retoriko/] |- | KP075 || [[Robotiko]] || {{dato|2016-05-19}} || 59 || [[Francesco Maurelli]] || [https://kern.punkto.info/2016/05/19/kp075-robotiko/] |- | KP076 || [[Panama kanalo]]([[Akvovojo]]) || {{dato|2016-05-28}} || 81 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/05/28/kp076-panama-kanalo/] |- | KP077 || [[Rifuĝinto|Rifuĝintoj]]|| {{dato|2016-06-04}} || 76 || [[Rainer Kurz]] || [https://kern.punkto.info/2016/06/04/kp077-rifugxintoj/] |- | KP078 || [[Google]] I/O || {{dato|2016-06-11}} || 67 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/06/11/kp078-google-io/] |- | KP079 || [[Sankt-Gotardo (montpasejo)|Gotardtrapasejo]]([[Gotard-Fervojo]])|| {{dato|2016-06-16}} || 57 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/06/16/kp079-gotardtrapasejo/] |- | KP080 || [[Podkasto|Planoj pri podkastado]]|| {{dato|2016-06-22}} || 39 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/06/22/kp080-planoj-pri-podkastado/] |- | KP081 || [[Briteliro|Breksiĝo]] || {{dato|2016-06-30}} || 90 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/06/30/kp081-breksigxo/] |- | KP082 || [[Trafikflanko|Trafikflankoj]]|| {{dato|2016-07-07}} || 61 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/07/07/kp082-trafikflankoj/] |- | KP083 || [[Android|Androidaj aplikaĵoj]] || {{dato|2016-07-15}} || 81 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/07/15/kp083-androidaj-aplikajxoj/] |- | KP084 || [[Telegram (aplikaĵo)|Telegramo]]([[Babilejo|reta babilejo]]) || {{dato|2016-07-20}} || 58 || Aleksej, [[Robin van der Vliet]] || [https://kern.punkto.info/2016/07/20/kp084-telegramo/] |- | KP085 || [[QR-kodo|QR-kodoj]] || {{dato|2016-07-28}} || 50 || [[Clemens Fries]] || [https://kern.punkto.info/2016/07/28/kp085-qr-kodoj/] |- | KP086 || [[Bitmono]] kaj [[Blokĉeno|blokĉenoj]] (la [[ĉifrovaluto]] kaj ĝia teknologio) | {{dato|2016-08-03}} || 78 || [[Joop Kiefte]] || [https://kern.punkto.info/2016/08/03/kp086-bitmono-kaj-blokcxenoj/] |- | KP087 || [[Krizo de la greka publika ŝuldo|La Greka krizo]]([[Politiko de la Eŭropa unio]])|| {{dato|2016-08-10}} || 72 || [[Judith Meyer]] || [https://kern.punkto.info/2016/08/10/kp087-la-greka-krizo/] |- | KP088 || [[Afriko]]([[Historio de Afriko|Historio]] – Politiko – [[Afrika naciismo|Nacieco]]) || {{dato|2016-08-17}} || 99 || [[Martin Strid]], [[Adjévi Adjé]] || [https://kern.punkto.info/2016/08/17/kp088-afriko/] |- | KP089 || [[Lingvolernado]]|| {{dato|2016-08-24}} || 85 || [[Lýdia Machová]] || [https://kern.punkto.info/2016/08/24/kp089-lingvolernado/] |- | KP090 || [[Briteliro|Breksiĝo]] II || {{dato|2016-08-31}} || 56 || [[Brian Moon]] || [https://kern.punkto.info/2016/08/31/kp090-breksigxo-ii/] |- | KP091 || [[Fotilo|Fotiloj]]|| {{dato|2016-09-07}} || 75 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/09/07/kp091-fotiloj/] |- | KP092 || [[Aralo|Arala lago]] || {{dato|2016-09-15}} || 65 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/09/15/kp092-arala-lago/] |- | KP093 || Dujariĝo || {{dato|2016-09-22}} || 81 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/09/22/kp093-dujarigxo/] |- | KP094 || [[Edward Snowden|Snowden]] || {{dato|2016-10-07}} || 97 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/10/07/kp094-snowden/] |- | KP095 || [[Radiaktiveco]] || {{dato|2016-10-14}} || 65 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/10/14/kp095-radiaktiveco/] |- | KP096 || [[Kancero|Diagnozo: kancero]] || {{dato|2016-10-19}} || 77 || [[Alois Eder]] || [https://kern.punkto.info/2016/10/19/kp096-diagnozo-kancero/] |- | KP097 || [[Stanforda malliberejo-eksperimento|Mallibereja eksperimento]]([[Eksperimenta psikologio]]) || {{dato|2016-10-26}} || 65 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/10/26/kp097-mallibereja-eksperimento/] |- | KP098 || [[Atombombo|Nukleaj bomboj]]|| {{dato|2016-11-03}} || 86 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/11/03/kp098-nukleaj-bomboj/] |- | KP099 || [[Metroo|Metroaj]] mapoj ([[Metroo de Londono]]) | {{dato|2016-11-13}} || 74 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/11/13/kp099-metroaj-mapoj/] |- | KP100 || [[Unikodo]] || {{dato|2016-11-24}} || 55 || [[Reinhard Fößmeier]] || [https://kern.punkto.info/2016/11/24/kp100-unikodo/] |- | KP101 || [[Kaŭzeco|Kaŭzoj kaj konsekvencoj]]|| {{dato|2016-11-30}} || 53 || [[Ilia Gnusarev]] || [https://kern.punkto.info/2016/11/30/kp101-kauxzoj-kaj-konsekvencoj/] |- | KP102 || [[Galaksio]]j || {{dato|2016-12-14}} || 75 || [[Jana Ĥusanova]] || [https://kern.punkto.info/2016/12/14/kp102-galaksioj/] |- | KP103 || Nukleaj armiloj nuntempe || {{dato|2016-12-21}} || 41 || [[Seán Ó Riain]] || [https://kern.punkto.info/2016/12/21/kp103-nukleaj-armiloj-nuntempe/] |- | KP104 || [[Jugoslavio]] || {{dato|2016-12-29}} || 77 || [[Zlatko Tišljar]] || [https://kern.punkto.info/2016/12/29/kp104-jugoslavio/] |- | KP105 || [[Bestokuracado]]|| {{dato|2017-01-05}} || 79 || [[Marta Tiĥomirov]] || [https://kern.punkto.info/2017/01/05/kp105-bestokuracado/] |- | KP106 || [[2017|Jaro 2017]] || {{dato|2017-01-11}} || 72 || [[Salona Publiko]] || [https://kern.punkto.info/2017/01/11/kp106-jaro-2017/] |- | KP107 || [[Adopto|Infanadoptado]]|| {{dato|2017-01-25}} || 99 || [[Karin Frejarö]], [[Tomas Frejarö]] || [https://kern.punkto.info/2017/01/25/kp107-infanadoptado/] |- | KP108 || [[Glisflugo|Glisaviado]]|| {{dato|2017-02-01}} || 114 || Aleksej || [https://kern.punkto.info/2017/02/01/kp108-glisaviado/] |- | KP109 || [[Stack Exchange|StackExchange]] || {{dato|2017-02-09}} || 63 || [[Paul Eberbann]] || [https://kern.punkto.info/2017/02/09/kp109-stackexchange/] |- | KP110 || [[Elektra biciklo|Elektraj bicikloj]] || {{dato|2017-02-16}} || 66 || Hendjo || [https://kern.punkto.info/2017/02/16/kp110-elektraj-bicikloj/] |- | KP111 || [[Internacia studento|Internacia studado]]|| {{dato|2017-02-23}} || 75 || [[Jana Ĥusanova]] || [https://kern.punkto.info/2017/02/23/kp111-internacia-studado/] |- | KP112 || Mi ne scias|| {{dato|2017-03-09}} || 39 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/03/09/kp112-mi-ne-scias/] |- | KP113 || [[Supersona rapido|Supersona]] aviado ([[Konkordo (aviadilo)|Konkordo]]) | {{dato|2017-03-23}} || 96 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/03/23/kp113-supersona-aviado/] |- | KP114 || [[Satelita navigado]]([[GPS]])|| {{dato|2017-04-09}} || 85 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/04/09/kp114-satelita-navigado//] |- | KP115 || [[Berlina muro]](Moderna [[Historio de Germanio]]) || {{dato|2017-04-21}} || 141 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/04/21/kp115-berlina-muro/] |- | KP116 || [[Elbrula sindromo]]|| {{dato|2017-05-12}} || 74 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/05/12/kp116-elbrula-sindromo/] |- | KP117 || [[Eŭropa Unio]]([[Historio de la Eŭropa Unio]]) || {{dato|2017-05-25}} || 72 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/05/25/kp117-euxropa-unio/] |- | KP118 || Eŭropa Unio II (Stato de la Eŭropa Unio antaŭ la [[Briteliro]]) | {{dato|2017-06-08}} || 102 || [[Seán Ó Riain]], [[Ulrich Brandenburg]], salona publiko || [https://kern.punkto.info/2017/06/08/kp118-euxropa-unio-ii/] |- | KP119 || [[Profesoro|Profesora]] vivo || {{dato|2017-06-23}} || 74 || [[Orlando Raola]] || [https://kern.punkto.info/2017/06/23/kp119-profesora-vivo/] |- | KP120 || [[Koreio]]|| {{dato|2017-07-07}} || 73 || [[Bak Giwan]] || [https://kern.punkto.info/2017/07/07/kp120-koreio/] |- | KP121 || [[Agordo (muziko)|Muzikaj agordoj]]|| {{dato|2017-07-20}} || 69 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/07/20/kp121-muzikaj-agordoj/] |- | KP122 || [[Linukso]]([[Malferma kodo|libera]] [[operaciumo]]) || {{dato|2017-08-10}} || 61 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/08/10/kp122-linukso/] |- | KP123 || Fota [[Kompozicio (bildo)|kompozicio]] ([[Fotado|Fotarto]]) | {{dato|2017-08-26}} || 100 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/08/26/kp123-fota-kompozicio/] |- | KP124 || [[Nuklea energio]]([[Nuklea fisio]])|| {{dato|2017-09-24}} || 85 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/09/24/kp124-nuklea-energio/] |- | KP125 || [[Nuklea akcidento|Nukleaj katastrofoj]]|| {{dato|2017-10-06}} || 116 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/10/06/kp125-nukleaj-katastrofoj/] |- | KP126 || Musa [[eksperimento]]|| {{dato|2017-10-26}} || 82 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/10/26/kp126-musa-eksperimento/] |- | KP127 || [[Reformacio]] || {{dato|2017-11-16}} || 63 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/11/16/kp127-reformacio/] |- | KP128 || Trijariĝo || {{dato|2017-12-02}} || 60 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/12/02/kp128-trijarigxo/] |- | KP129 || Filtraj [[Bobelo|bobeloj]], [[Alternativa fakto|alternativaj faktoj]] kaj lingvo ([[Debato|debatkulturo]]) | {{dato|2018-01-05}} || 91 || [[Martin Haase]] || [https://kern.punkto.info/2018/01/05/kp129-filtraj-bobeloj-alternativaj-faktoj-kaj-lingvo/] |- | KP130 || [[Logiko]] || {{dato|2018-01-18}} || 66 || [[Marcos Malke Cramer]] || [https://kern.punkto.info/2018/01/18/kp130-logiko/] |- | KP131 || [[Kvantuma teorio]] || {{dato|2018-02-02}} || 77 || [[Jesper Jacobsen]] || [https://kern.punkto.info/2018/02/02/kp131-kvantuma-teorio/] |- | KP132 || [[Psikiatrio]]([[Infana psikiatrio]]) || {{dato|2018-02-16}} || 51 || [[Martin Markarian]] || [https://kern.punkto.info/2018/02/16/kp132-psikiatrio/] |- | KP133 || [[Nuklea krizo|Nukleaj krizoj]]|| {{dato|2018-03-02}} || 56 || [[Lisa Bannier]] || [https://kern.punkto.info/2018/03/02/kp133-nukleaj-krizoj/] |- | KP134 || [[Televida serio|Televidaj serioj]]|| {{dato|2018-03-18}} || 100 || [[Philippe Bérizzi]] || [https://kern.punkto.info/2018/03/18/kp134-televidaj-serioj/] |- | KP135 || [[Merkatiko|Reta merkatiko]]|| {{dato|2018-03-30}} || 68 || [[Cyrille Hurstel]] || [https://kern.punkto.info/2018/03/30/kp135-reta-merkatiko/] |- | KP136 || [[Mikroskopo]]j || {{dato|2018-04-20}} || 112 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2018/04/20/kp136-mikroskopoj/] |- | KP137 || [[Abelo]]j || {{dato|2018-05-17}} || 114 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2018/05/17/kp137-abeloj/] |- | KP138 || [[Handikapo|Vidhandikapo]]|| {{dato|2018-05-17}} || 128 || [[Fabrice Morandeau]], [[Philippe Neau]] || [https://kern.punkto.info/2018/05/30/kp138-vidhandikapo/] |- | KP139 || [[Sigmund Freud|Freud]] || {{dato|2018-06-13}} || 82 || [[Charlotte Scherping Larsson]] || [https://kern.punkto.info/2018/06/13/kp139-freud/] |- | KP140 || [[Marŝado|Marŝadego]]([[Longdistanca kuro]])|| {{dato|2018-06-27}} || 83 || [[Diana Sauerwein]] || [https://kern.punkto.info/2018/06/27/kp140-marsxadego/] |- | KP141 || [[Diplomatio]] || {{dato|2018-07-12}} || 81 || [[Ulrich Brandenburg]] || [https://kern.punkto.info/2018/07/12/kp141-diplomatio/] |- | ''sennumera'' || ''projektoj de kern.punkto'' || {{dato|2018-08-03}} || 10 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2018/08/03/kp-sennumera/] |- | KP142 || [[Israelo]]([[Araba-israela konflikto]]) || {{dato|2018-08-09}} || 107 || [[Dror Gaon]] || [https://kern.punkto.info/2018/08/09/kp142-israelo/] |- | KP143 || [[Insektoj|Insekta konduto]](La [[Reproduktado|reproduktiĝa]] konduto de [[Kokcinelo|kokcineloj]])|| {{dato|2018-08-31}} || 69 || [[Wendel Pontes]] || [https://kern.punkto.info/2018/08/31/kp143-insekta-konduto/] |- | KP144 || [[Misio Cassini-Huygens|Cassini Huygens]] || {{dato|2018-09-13}} || 76 || [[Carlos Spinola]] || [https://kern.punkto.info/2018/09/13/kp144-cassini-huygens/] |- | KP145 || [[Ekstertera vivo]]|| {{dato|2018-09-29}} || 83 || [[Amri Wandel]] || [https://kern.punkto.info/2018/09/29/kp145-ekstertera-vivo/] |- | KP146 || [[Planedoscienco|Planeda scienco]]|| {{dato|2018-10-11}} || 80 || [[Loïc Rossi]] || [https://kern.punkto.info/2018/10/11/kp146-planeda-scienco/] |- | KP147 || [[Vitroarto]]|| {{dato|2018-10-25}} || 82 || [[Katalin Kováts]] || [https://kern.punkto.info/2018/10/25/kp147-vitroarto/] |- | KP148 || [[Charlie Hebdo]] || {{dato|2018-11-09}} || 78 || [[Cyrille Poullet]], [[Zhou Mack Mafuila]] || [https://kern.punkto.info/2018/11/09/kp148-charlie-hebdo/] |- | KP149 || [[Sendependigo de Barato|Sendependiĝo de Barato]]|| {{dato|2018-11-25}} || 91 || [[Giridhar Rao]] || [https://kern.punkto.info/2018/11/25/kp149-sendependigxo-de-barato/] |- | KP150 || [[Genro (identeco)|Genro]] kaj [[egaleco]] (la kongresa temo [[IJK 2018]]) | {{dato|2018-12-12}} || 76 || [[Charlotte Scherping Larsson]], [[Benita]], [[Querino Neto]] || [https://kern.punkto.info/2018/12/12/kp150-genro-kaj-egaleco/] |- | KP151 || [[Krea komunaĵo]]([[kopirajto]]) || {{dato|2018-12-29}} || 77 || Václav Zouzalík || [https://kern.punkto.info/2018/12/29/kp151-krea-komunajxo/] |- | KP152 || Evoluo de [[paradigmo]]j || {{dato|2019-01-26}} || 75 || [[Frank van Hertrooij]], [[Carlos Pesquera Alonso]] || [https://kern.punkto.info/2019/01/26/kp152-evoluo-de-paradigmoj/] |- | KP153 || [[Elektra povuma sistemo|Elektropovumaj retoj]]|| {{dato|2019-02-10}} || 94 || Chris Kerr || [https://kern.punkto.info/2019/02/10/kp153-elektropovumaj-retoj/] |- | KP154 || [[Genealogio]] || {{dato|2019-02-24}} || 69 || [[Marek Blahuš]] || [https://kern.punkto.info/2019/02/24/kp154-genealogio/] |- | KP155 || [[Vino]]|| {{dato|2019-03-10}} || 88 ||[[Martin Haase]]||[https://kern.punkto.info/2019/03/10/kp155-vino/] |- | KP156 || [[Kuro|Kurado]]([[Sanfortiga trotado]])|| {{dato|2019-03-10}} || 79 || annA, Jessica Grasso || [https://kern.punkto.info/2019/03/28/kp156-kurado/] |- | KP157 || [[Federaciismo]]|| {{dato|2019-04-09}} || 121 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2019/04/09/kp157-federaciismo/] |- | KP158 || [[Fulmo|Fulmoj]]|| {{dato|2019-04-28}} || 71 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2019/04/28/kp158-fulmoj/] |- | KP159 || [[Sueza kanalo]] || {{dato|2019-05-15}} || 83 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2019/05/15/kp159-sueza-kanalo/] |- | KP160 || [[Antarkto]] || {{dato|2019-05-29}} || 88 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2019/05/29/kp160-antarkto/] |- | KP161 || [[Irano]] || {{dato|2019-06-15}} || 84 || [[Hamzeh Shafiee]] || [https://kern.punkto.info/2019/06/15/kp161-irano/] |- | KP162 || [[Fervojo|Fervoja]] [[Sekureca meĥanismo|sekureco]]|| {{dato|2019-06-23}} || 94 || [[Guido Brandenburg]] || [https://kern.punkto.info/2019/06/23/kp162-fervoja-sekureco/] |- | KP163 || [[Lingva politiko]] en [[Francio]]|| {{dato|2019-07-04}} || 80 || [[JoMo|Jean-Marc Leclercq]] || [https://kern.punkto.info/2019/07/04/kp163-lingva-politiko-en-francio/] |- | KP164 || [[Abiogenezo|Ekesto de la vivo]]|| {{dato|2019-07-11}} || 75 || [[Ursula Niesert]] || [https://kern.punkto.info/2019/07/11/kp164-ekesto-de-la-vivo/] |- | ''sennumera'' || ''Etaj anoncoj pri niaj vojaĝplanoj al UK'' || {{dato|2019-07-14}} || 11 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2019/07/14/kp-sennumera-2/] |- | KP165 || [[Tagmezo|Tagmeza]] [[demono]]|| {{dato|2019-07-19}} || 59 || [[Sara Spanò]] || [https://kern.punkto.info/2019/07/19/kp165-tagmeza-demono/] |- | KP166 || [[Sonorilo|Sonorila arto]]|| {{dato|2019-08-12}} || 79 || [[Jo Haazen]] || [https://kern.punkto.info/2019/08/12/kp166-sonorila-arto/] |- | KP167 || [[Svislando]] || {{dato|2019-08-19}} || 67 || [[Benno Fauchiger]] || [https://kern.punkto.info/2019/08/19/kp167-svislando/] |- | KP168 || [[Fumado]] || {{dato|2019-09-08}} || 58 || [[Margaret Zaleski-Zamenhof]] || [https://kern.punkto.info/2019/08/19/kp167-svislando/] |- | KP169 || [[Koloro]]j || {{dato|2019-09-23}} || 58 || [[Orlando Raola]] || [https://kern.punkto.info/2019/09/23/kp169-koloroj/] |- | KP170 || [[Falsaj novaĵoj]]|| {{dato|2019-10-03}} || 103 || [[Rakoen Maertens]] || [https://kern.punkto.info/2019/10/03/kp170-falsaj-novajxoj/] |- | KP171 || [[Multloka sklerozo]] || {{dato|2019-11-03}} || 75 || [[Anina Stecay]] || [https://kern.punkto.info/2019/11/03/kp171-multloka-sklerozo/] |- | KP172 || [[Tutmondaj Voĉoj|Tutmondaj voĉoj]]|| {{dato|2019-11-18}} || 61 || [[Manuela Burghelea]] || [https://kern.punkto.info/2019/11/18/kp172-tutmondaj-vocxoj/] |- | KP173 || [[Lingvoinstruado]]|| {{dato|2019-11-28}} || 57 || [[Sylvain Lelarge]] || [https://kern.punkto.info/2019/11/28/kp173-lingvoinstruado/] |- | KP174 || Svedaj bazlernejoj || {{dato|2019-12-18}} || 47 || [[Tomas Frejarö]], Nori Frejarö || [https://kern.punkto.info/2019/12/18/kp174-svedaj-bazlernejoj/] |- | KP175 || [[Christiania (civito)|Kristianio]] || {{dato|2020-01-13}} || 85 || [[Di Ponti]] || [https://kern.punkto.info/2020/01/13/kp175-kristianio/] |- | KP176 || Kvinjariĝo || {{dato|2020-01-27}} || 63 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/01/27/kp176-kvinjarigxo/] |- | KP177 || [[Pasvorto|Pasvortoj]]([[cifereca identeco]])|| {{dato|2020-02-10}} || 70 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/02/10/kp177-pasvortoj/] |- | KP178 || [[Vulkano]]j || {{dato|2020-02-27}} || 104 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/02/27/kp178-vulkanoj/] |- | KP179 || [[Epidemio]]j || {{dato|2020-03-19}} || 79 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/03/19/kp179-epidemioj/] |- | KP180 || [[Pandemio]]j || {{dato|2020-04-04}} || 102 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/04/04/kp180-pandemioj/] |- | KP181 || [[Kosmo|Kosma leĝo]] || {{dato|2020-04-24}} || 97 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/04/24/kp181-kosma-legxo/] |- | KP182 || [[Ruĝa Kruco|Ruĝa kruco]]|| {{dato|2020-05-19}} || 81 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/05/19/kp182-rugxa-kruco/] |- | KP183 || [[Kosmostacio]]j([[Internacia Kosmostacio]]) || {{dato|2020-06-09}} || 82 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/06/09/kp183-kosmostacioj/] |- | KP184 || [[Kolektiva intelekto|Svarma inteligenteco]] || {{dato|2020-07-21}} || 99 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/07/21/kp184-svarma-inteligenteco/] |- | KP185 || [[Nilo]] || {{dato|2020-09-12}} || 85|| <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/09/12/kp185-nilo/] |- | KP186 || [[Papero]] || {{dato|2020-09-28}} || 139 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/09/28/kp186-papero/] |- | KP187 || [[Inko]] || {{dato|2020-10-29}} || 107 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/10/29/kp187-inko/] |- | KP188 || [[Magnetismo]] || {{dato|2020-12-03}} || 94 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/12/03/kp188-magnetismo/] |- | KP189 || [[Teleskopo]]j([[Kosmoesploro]]) || {{dato|2020-12-19}} || 100 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/12/19/kp189-teleskopoj/] |- | KP190 || [[Genbanko|Genaj bankoj]] ([[DNA]], [[Geno]]) | {{dato|2021-01-19}} || 112 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2021/01/19/kp190-genaj-bankoj/] |- | KP191 || Sentema || {{dato|2021-02-02}} || 96 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2021/02/02/kp191-sentema/] |- | KP192 || [[Transiroj de Atlantika Oceano|Transatlantikaj ŝipoj]]|| {{dato|2021-02-09}} || 167 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2021/02/09/kp192-transatlantikaj-sxipoj/] |- |KP193 |Hejma [[aŭtomatigo]] ([[Domotiko]]) |[[1-a de marto]] 2021   |86 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2021/03/01/kp193-hejma-auxtomatigo/] |- |KP194 |Kosma kodo |[[6-a de aprilo]] 2021 |96 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2021/04/06/kp194-kosma-kodo/] |- |KP195 |[[Kolorblindeco]] |[[25-a de majo]] 2021 |96 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2021/05/25/kp195-kolorblindeco/] |- |KP196 |[[Kalendaro|Kalendaroj]] |[[7-a de junio]] 2021 |117 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2021/06/07/kp196-kalendaroj/] |- |KP197 |[[Klimata krizo]] ([[Interregistara Spertularo pri Klimata Ŝanĝiĝo]] (IPCC)) |[[30-a de aŭgusto]] 2021 |102 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2021/08/30/kp197-klimata-krizo/] |- |KP198 |[[Aerŝipo|Aerŝipoj]] |[[27-a de septembro]] 2021 |92 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2021/09/27/kp198-aersxipoj/] |- |KP199 |[[Kosmoteleskopo James Webb|James Webb Teleskopo]] |[[6-a de februaro]] 2022 |88 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2022/02/06/kp199-james-webb-teleskopo/] |- |KP200 |Sentema epizodo (temas pri unua reago al la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]]) |[[27-a de februaro]] 2022 |25 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2022/02/27/kp200-sentema-epizodo/] |- |KP201 |[[Vespertoj]] |[[8-a de marto]] 2022 |82 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2022/04/08/kp201-vespertoj/] |- |KP202 |[[Metroo|Metrooj]] |[[6-a de junio]] 2022 |92 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2022/06/06/kp202-metrooj/] |- |KP203 |[[Homeopatio]] |[[25-a de septembro]] 2022 |93 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2022/09/25/kp203-homeopatio/] |- |KP204 |[[Pigmento|Pigmentoj]] |[[9-a de novembro]] 2022 |115 |[[Orlando Raola]] |[https://kern.punkto.info/2022/11/09/kp204-pigmentoj/] |- |KP205 |[[Artefarita inteligenteco]] |18-a de marto 2023 |197 |neniu |[https://kern.punkto.info/2023/03/18/kp205-artefarita-inteligenteco/] |- |KP206 |[[Sufrageto]]<nowiki/>j |17-a de majo 2023 |89 |neniu |[https://kern.punkto.info/2023/05/17/kp206-sufragetoj/] |- |KP207 |[[Biciklado]] |25-a de aŭgusto 2023 |70 |Lars Sözüer |[https://kern.punkto.info/2023/08/25/kp207-biciklado/] |- |KP208 |[[Orfejo|Orfejoj]] |15-a de septembro 2023 |72 |Norina Schantl |[https://kern.punkto.info/2023/09/15/kp208-orfejoj/] |- |KP209 |[[Ateismo]] |4-a de oktobro 2023 |78 |[[Anna Löwenstein]] kaj Nyegosh Dube |[https://kern.punkto.info/2023/10/04/kp209-ateismo/] |- |KP210 |[[Enmigrado]] |15-a de oktobro 2023 |87 |[[Margaret Zaleski-Zamenhof]] |[https://kern.punkto.info/2023/10/15/kp210-enmigrado/] |- |KP211 |[[Ventmuelejo|Ventmueliloj]] |4-a de novembro 2023 |56 |[[Jesper Jacobsen]] |[https://kern.punkto.info/2023/11/04/kp211-ventmueliloj/] |- |KP212 |verdigo de [[Urbo|urboj]] |21-a de novembro 2023 |99 |[[Normand Fleury]] |[https://kern.punkto.info/2023/11/21/kp212-verdigo-de-urboj/] |- |KP213 |[[Lingvistiko|lingvaj esploroj]] ([[Afrikaj lingvoj]]) |21-a de januaro 2024 |82 |[[Heidi Goes]] |[https://kern.punkto.info/2024/01/21/kp213-lingvaj-esploroj/] |- |KP214 |[[Seksismo]] |11-a de februaro 2024 |81 |[[Manuela Ronco]] |[https://kern.punkto.info/2024/02/11/kp214-seksismo/] |- |KP215 |[[Konfliktmediacio|Mediado]] ([[arbitracio]]) |4-a de marto 2024 |82 |[[Dalia Pileckienė|Dalia Plileckienė]] |[https://kern.punkto.info/2024/03/04/kp215-mediado/] |- |KP216 |[[Gemo|Gemoj]] |14-a de aprilo 2024 |76 |[[Orlando Raola]] |[https://kern.punkto.info/2024/04/14/kp216-gemoj/] |- |KP217 |[[Aktoro|Aktorado]] |28-a de aprilo 2024 |62 |[[Saša Pilipović]] |[https://kern.punkto.info/2024/04/28/kp217-aktorado/] |- |''sennumera'' |Ni parolas pri niaj planoj por la resto de la jaro kaj anoncas kelkajn novaĵojn. |18-a de junio 2024 |30 |neniu |[https://kern.punkto.info/2024/06/18/kp-sennumera-2024/] |- |KP218 |[[Geostrategio]] |8-a de junio 2024 |70 |[[Ulrich Brandenburg]] |[https://kern.punkto.info/2024/07/08/kp218-geostrategio/] |- |KP219 |[[Trinkebla akvo|Akvokvalito]] |1-a de septembro 2024 |63 |Allan Argolo |[https://kern.punkto.info/2024/09/01/kp219-akvokvalito/] |- |KP220 |[[Teo]] |15-a de septembro 2024 |71 |Ingi |[https://kern.punkto.info/2024/09/15/kp220-teo/] |- |KP221 |[[Kondutekonomiko]] |1-a de oktobro 2024 |73 |[[Paulína Jalakšová]] |[https://kern.punkto.info/2024/10/01/kp221-kondutekonomiko/] |- |KP222 |[[Gepatrozorgo|Zorgogepatreco]] |14-a de oktobro 2024 |95 |[[Birke Dockhorn]] |[https://kern.punkto.info/2024/10/14/kp222-zorgogepatreco/] |- |KP223 |[[Konstelacio|Konstelacioj]] |4-a de novembro 2024 |84 |[[Frank van Hertrooij]] |[https://kern.punkto.info/2024/11/04/kp223-konstelacioj/] |- |KP224 |[[Ultrabiciklado|Biciklaj vojaĝoj]] |25-a de novembro 2024 |89 |Lars Sözüer kaj Viola Gubo |[https://kern.punkto.info/2024/11/25/kp224-biciklaj-vojagxoj/] |- |KP225 |Dekjariĝo, Iomete malfrua festo de nia dekjara jubileo |27-a de januaro 2025 |42 |neniu |[https://kern.punkto.info/2025/01/27/kp225-dekjarigxo/] |- |KP226 |Nia loko en la [[kosmo]] ([[Astronomio]]) |2-a de marto 2025 |92 |[[Carlos Spínola|Carlos Spinola]] |[https://kern.punkto.info/2025/03/02/kp226-nia-loko-en-la-kosmo/] |- |KP227 |Stimulado de la [[Cerbo]] |6-a de aprilo 2025 |67 |Marta Nowakowska-Desplantes |[https://kern.punkto.info/2025/04/06/kp226-stimulado-de-la-cerbo/] |- |KP228 |[[Eŭska lingvo]] |25-a de majo 2025 |66 |Martin Haase |[https://kern.punkto.info/2025/05/25/kp228-euxska-lingvo/] |- |KP229 |[[Ĵurnalismo]] |24-a julio 2025 |106 |[[Thomas Bormann|Thomas Bohrmann]] |[https://kern.punkto.info/2025/07/24/kp229-jxurnalismo/] |- |KP230 |Karbokaptado |25-a aŭgusto 2025 |100 |Lars Sandbakk |[https://kern.punkto.info/2025/08/24/kp230-karbonkaptado/] |- |KP231 |[[Ŝako]] |24-a septembro 2025 |91 |[[Anina Stecay]] kaj [[Felix Zesch]] |[https://kern.punkto.info/2025/09/24/kp231-sxako/] |- |KP232 |La rekonstruado de [[Nia Damo de Parizo]] |6-a oktobro 2025 |112 |Pierre Grollemund |[https://kern.punkto.info/2025/10/06/kp232-la-rekonstruado-de-nia-damo-de-parizo/] |- |KP233 |[[Demenco]] |26-a de oktobro 2025 |73 |[[Marta Ruzza]] |[https://kern.punkto.info/2025/10/26/kp233-demenco/] |- |KP234 |Radioamatorismo |17-a de novembro 2025 |71 |Paul Quevy-Lefevre |[https://kern.punkto.info/2025/11/17/kp234-demenco/]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |KP235 |Santunoj |23-a de decembro 2025 |59 |Sylvain Lelarge |[https://kern.punkto.info/2025/12/23/kp235-santunoj/] |- |KP236 |[[Korupto]] |11-a de januaro 2026 |90 |Maciej Wnuk |[https://kern.punkto.info/2026/01/11/kp236-korupto/] |- |KP237 |[[Genetiko]] |16-a de februaro 2026 |83 |Judith Jackson |[https://kern.punkto.info/2026/02/16/kp237-genetiko/] |- |KP238 |[[Alfred Nobel]] kaj [[Bertha von Suttner]] |18-a de marto 2026 |82 | |[https://kern.punkto.info/2026/03/18/kp238-nobel-suttner/] |- |KP239 |Monda heredaĵo |12-a de aprilo 2026 |78 |Martin Haase |[https://kern.punkto.info/2026/04/12/kp238-monda-heredajxo/] |- |KP240 | | | | | |} == Vidu ankaŭ == * [[Movada vidpunkto]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{Ĝermo|Esperanto|podkastoj}} [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] kywc6aqwdnbqzb1dwmol3mczokrasrr Karnavalo en Olinda 0 520354 9419095 8937402 2026-07-02T19:26:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419095 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero: Homem da meia-noite.JPG|eta| Homem da Meia-Noite]] [[Dosiero: Frevo.jpg |eta|Frevodancisto]] [[Dosiero: Carnaval Olinda.JPG |eta|Karnavalo en Olinda, Straßenszene]] [[Dosiero: Carnaval Olinda2.JPG |eta|Karnavalo en Olinda]] [[Dosiero: D'breck 2003.jpg |eta|Karnavalo en Olinda]] La '''karnavalo en Olinda''' apartenas kun la karnavalo en Salvador de Bahio kaj la karnavalo en Recife al la plej grandaj karnavalaj okazaĵoj de Brazilo. Plej klarkonturaj distingiloj estas la ''Bonecos de Olinda''<ref>portugale por "pupoj el Olinda"</ref>, ofte pupoj el maĉpapero grandaj je du metroj, kiuj estas portataj tra la stratoj kaj anoncas la [[karnavala bloko|karnavalajn grupojn]]. La stratan karnavalon partoprenas ĝis miliono da vizitantoj kaj pli ol kvincent karnavalaj grupoj. == Loko == [[Olinda]] en la brazila [[federaciero]] [[Pernambuko]] estas nur proksimume kvin kilometrojn for de [[Recife]], La kvartaloj de ambaŭ urboj interplektiĝas. Olinda apartenas pro siaj historiaj konstruaĵoj al la [[monda heredaĵo de Unesko]]. La karnavalo en Olinda estas malvaste ligita kun la karnavalo en Recife, havas tamen sian memstarecon. La karnavalaj paradoj okazas ĉefe en la malnova historia urbcentro. == Karnavalaj asocioj == La karnavalaj asocioj kaj [[frevo]]-kluboj el Olinda havas siajn administrejojn en la najbara urbo Recife. La plej grandaj asocioj estas ''Troça Pitombeira dos Quatro Cantos, Clube Elefante de Olinda, Clube Lenhadores, Clube Vassourinhas'' kaj ''Clube Marim dos Caetés''. Olinda estas fama pro siaj frevodancoj, kiuj tie estas tre forte celebrataj. [[Sambolernejo]]j havas malpli tradicion en Recife. La plej grandaj estas ''Samba do Zé , A Oriente, Preto Velho'' kaj ''Marrom e Branco''<ref>portugale por bruna kaj blanka</ref>. == Frevo == :«''O frevo não convida. Arrasta. Sua efervescência rítmica é qualquer coisa de imãtético, contra a qual é difícil resistir''!». – La frevo ne invitas. Ĝi entuziasmigas. Ĝia bolanta ritmo estas malmateria, io, kontraŭ kio estas malfacile rezisti. --Valdemar de Oliveira<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://carnaval.olinda.pe.gov.br/historia/homenagem-ao-frevo/o-frevo-na-alma-da-gente |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-03-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110808010405/http://carnaval.olinda.pe.gov.br/historia/homenagem-ao-frevo/o-frevo-na-alma-da-gente |arkivdato=2011-08-08 }}</ref> [[Frevo]]<ref>portugale frevo estas deduktaĵo de ferver – boli</ref> estas la tipa danco en Recife kaj Olinda dum la karnavala tempo ekde pli ol cent jaroj. Ankoraŭ nuntempe ĝi devenas el la tradicio de la komencaj jaroj de la 20-a jarcento. En 1901 fondiĝis la unua karnavala asocio en Olinda: Misto As Pás, sekvis Troça Carnavalesca As Cigarreiras, Clube Carnavalesco Misto Lenhadores, Clube Carnavalesco Misto Vassourinhas kaj aliaj. Same kiel Recife la karnavalo havas tre demokratan kaj popularan karakteron. La frevoparadoj sekvas laŭ certa skemo en unu direkton kaj poste reen en la kontraŭdirekton. Frevo estas kunfandaĵo el afrikobraziaj kaj eŭropaj muzikelementoj, pruntitaj el armeaj marŝmuzikoj, polkoj, tangoj, kvadriloj, skoaj dancoj kaj [[maŝiŝo]]. Al frevo ĝenerale apartenas tre koloremaj kostumoj kaj la karakterizaj multkoloraj ombreloj. Krom frevo oni ankaŭ muzikas [[marakatuo]]n, [[sambo (muziko)|sambon]], [[Mangue Beat]] kaj aliajn muzikstilojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://carnaval.olinda.pe.gov.br/historia/homenagem-ao-frevo/o-frevo-em-olinda |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-03-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720155643/http://carnaval.olinda.pe.gov.br/historia/homenagem-ao-frevo/o-frevo-em-olinda |arkivdato=2011-07-20 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.carnavaldeolinda.com.br/ Oficiala retejo de la karnavalo en Olinda] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141218125021/http://carnavaldeolinda.com.br/ |date=2014-12-18 }} * [http://carnaval.olinda.pe.gov.br/ Karnavalo en Olinda sur la retpaĝaro de la guberniestraro de la federaciero Pernambuko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150324051328/http://carnaval.olinda.pe.gov.br/ |date=2015-03-24 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=9uArrBqTDfQ/ Scenoj de la strata karnavalo en Olinda] * [http://www.youtube.com/watch?v=wZUDdDsr0Kk/ Frevo en Olinda] [[Kategorio:Karnavaloj]] [[Kategorio:Olinda]] [[Kategorio:Brazila muziko]] [[Kategorio:Karnavalo en Brazilo]] c93jqnmn3jcq6y4d3pfk61yedqnlweb Asiria genocido 0 520918 9419436 9263401 2026-07-03T10:19:05Z Sj1mor 12103 9419436 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Assyrian genocide o2p.svg|250px|eta|Mapo pri la asiria genocido]] La '''Asiria genocido''' (ankaŭ konata kiel ''Sajfo'' aŭ ''Sejfo'') estas la amasmurdo en la [[Otomana Imperio]] kiun suferis la [[asirianoj]] en la [[1890-aj jaroj]], la [[Unua mondmilito]] kaj la periodo [[1922]]-[[1925]]. La asiria loĝantaro de Alta [[Mezopotamio]] (la regionoj [[Tur Abdin]], [[Hakkâri]], [[Provinco Van|Van]], [[Siirt]] de la nuna sudoriento de [[Turkio]] kaj [[Urmia|Urmio]] en [[Irano]]) estis perforte reloĝigitaj kaj masakritaj de la otomana armeo kaj kurdaj paramilitistoj inter [[1914]] kaj [[1920]]. La kalkuloj pri la grandeco de la masakro varias. Tiutempaj informoj kalkulas ke ĉirkaŭ 250.000 asirianoj suferis ĝin. Tiu cifero ankaŭ estas vaste akceptata de pluraj akademiuloj kaj ĵurnalistoj. Kelkaj fontoj, al kiuj mankas detaligita statistika analizo subtenas pli altan kvanton, ĝis 750.000. La asiria genocido okazis en la sama kunteksto kiel la [[armena genocido|armena]] kaj la [[greka genocido|greka]] genocidoj. Dum tiuj ĉi okazaĵoj, preskaŭ tri milionoj da kristanoj (asiriaj, armenaj kaj ortodoksaj kredantoj) estis murditaj de la reĝimo de la [[Junaj Turkoj]]. Ĉar la asiria genocido okazis kune kun pli granda kaj vasta genocido kontraŭ la armenoj, apenaŭ ekzistas akademiaj esploroj pri ĝi kiel aparta okazaĵo, kun la esceptoj de David Gaunt kaj Hannibal Travis. En 2007, la Internacia Asocio de Esploristoj pri la Genocido atingis interkonsenton laŭ kiu "la otomana kampanjo kontraŭ la kristanaj malplimultoj de la Imperio inter 1914 kaj 1923 konstituis genocido kontraŭ la armenoj, asirianoj kaj grekoj (anatolaj kaj pontaj)" == Vidu ankaŭ == * [[Armena genocido]] * [[Greka genocido]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.seyfocenter.se/ Seyfo Center: Assyrian Genocide Research Center] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100721190445/http://www.seyfocenter.se/ |date=2010-07-21 }} * [http://www.atour.com/holocaust Assyrian Holocaust&nbsp;– religia persekuto kaj etna genocido de asirianoj en Mezoriento] [[Kategorio:Historio de Asirio]] [[Kategorio:Genocidoj]] [[Kategorio:Otomana Imperio]] [[Kategorio:Asirianoj]] kqgvbtk024qqvaijd23yu94rnlsbge8 Genocido de la grekoj de la Ponto 0 527956 9419431 9151423 2026-07-03T10:17:55Z Sj1mor 12103 9419431 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La [[sintagmo]] '''[[genocido]] de la grekoj de la Ponto'''<ref>{{en}} Colin Tatz, ''[http://books.google.co.uk/books?vid=ISBN1859845509&id=khCffĝ1NPIC&pg=PR13&lpg=PR13&vq=&sig=VgQBQ4-HVjDy2Kju1RpfDdy3N8E With Intent to Destroy: Reflections on Genocide]'', Verso, Essex, 2003 ISBN 1-85984-550-9.</ref><ref>{{en}} Samuel Totten et Steven L. Jacobs, ''[http://books.google.co.uk/books?vid=ISBN0765801515&id=g26NmNNWK1QC&pg=PA210&lpg=PA210&dq=pontian+isbn:0765801515&num=100&sig=D8lv0QCu9iCqIji5nfiYvhBRC_Q&hl=en Pioneers of Genocide Studies (Clt)]'', Transaction Publishers, New Brunswick, 2002 ISBN 0-7658-0151-5.</ref><ref name="rummel">{{en}} R. J. Rummel, ''[http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP5.HTM Statistics of Democide]'', 2006.</ref> estas pridiskutata esprimo utiligita reference al la historio de la [[grekoj de la Ponto]] dum kaj post la [[unua mondmilito]], inter [[1914]] kaj [[1923]]. Iuj ŝtatoj de [[Usono]] jam starigis rezoluciojn orientitajn al la agnosko.<ref>{{en}} [http://www.angelfire.com/folk/pontian_net/News/NEW_JERSEY.htm Reconnaissance du Génocide par le New Jersey]</ref><ref>{{en}} [http://www.myfloridahouse.gov/Sections/Documents/loaddoc.aspx?FileName=_h9161__.doc&DocumentType=Bill&BillNumber=9161&Session=2005 Reconnaissance du Génocide par la Floride] : [http://www.myfloridahouse.gov/Sections/Bills/billsdetail.aspx?BillId=17788& HR 9161 – le génocide des Pontiques 1914-1922]</ref> [[Dosiero:Pontian memorial plaque.jpg|eta|Aŭstralio: ŝildo memoriga pri la greka genocido.]] == Historio == Laŭ la ''Ligue Internationale pour les Droits et la Libération des Peuples'', inter [[1916]] kaj [[1923]], preskaŭ 9.350.000 grekoj estis mortigitaj. <ref>{{en}}[http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/G98/106/67/PDF/G9810667.pdf?OpenElement document des Nations Unies], rechercher « Pontian Genocide » si le lien ne fonctionne pas.</ref>. Merrill D. Peterson indikas 9.360.000 viktimojn <ref>{{en}} Merrill D. Peterson, ''Starving Armenians: America and the Armenian Genocide, 1915-1930 and After''</ref>. GK Valavanis taksas 5.238.000 la viktimojn de mortigoj, pendigoj, malsato kaj malsanoj. <ref>{{en}} G.K. Valavanis, ''Contemporary General History of Pontos'', 1925, 1-a eldono.</ref>. Laŭ Ismail Enver, konsilisto por la germana armeo, la turka pormilta ministro rakontis en [[1915]] ke oni volis "solvi la grekan problemon... sammaniere laŭ kiu li opiniis ke oni solvis la armenan problemon"<ref>{{en}} [[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]]. ''The War of the World: Twentieth-Century Conflict and the Descent of the West''. New York: Penguin Press, 2006 p. 180. ISBN 1-59420-100-5</ref>. == Atestaĵoj == Skribaj atestaĵoj pri la greka genocido troviĝas en la libro de George Horton, usona ĝenerala konsulo en [[Izmiro]] en la 1922<ref>George Horton, The blight of Asia.</ref>, kaj en la libro de Henri Morgentaw, usona ambasadoro en [[Konstantinopolo]]<ref>Henri Morgentaw, ''I secreti del Bosforo''.</ref>. Krome la literatura verko de [[Elia Venezis]] ''La nombro 31328'' ([[1931]]), prezentita kiel la aŭtoro kiel "la libro de la sklaveco", kie priskribas siajn spertojn kiam mem estis kaptita kiel ostaĝo en [[Turkujo]]. De la 3000 ostaĝoj kaptitaj kun li, nur 33 pluvivis. Aliaj konata verkoj pri tiuj detaloj estas ''La minorazia katastrofo'' (Ateno 1970) kaj ''Sangaj teroj'' de Dido Sotiríou, kaj ''Eĉ ne mia nomo'' de Thea Halo. == Nombroj == Laŭ grekaj fontoj la genocido kaj la sinsekva interŝanĝo de popoloj inter Grekio kaj Turkio alkondukis al Grekio, en 1928, nur 1.221.849 forfuĝintoj<ref>(GR) AA.VV. I Mikrasiatikì Katastrofì (La Catastrofe dell’Asia Minore), Lambrakis Foundation, Atene, 2010 ISBN 978-960-469-871-4 p.110, (da Ath. Petsalis, 1930)</ref> de la sumo de 6.204.684 <ref>^(GR) Kiochos Petros, I exelixi tou ellinikoù plithysmoù kai i provlepsi aftoù mechri to 2000http://digilib.lib.unipi.gr/spoudai/bitstream/spoudai/642/1/t32_n1_141to155.pdf</ref> (la 20% ĉirkaŭ de la tuta popolo). Al tiu nombro oni devas aldoni la forpasojn de forfuĝantoj pro penoj kaj la migrantan fluon el la Grekio al [[Usono]] de 1922 al 1928, la viktimojn en la etna purigo kaj la grekoj forfuĝintaj al aliaj landoj de la [[Nigra Maro]] kaj [[Mediteraneo]]. == Agnosko pri la greka genocido == [[Dosiero:Pontiques.jpg|250px|maldekstra|eta|La zonoj loĝitaj kaj loĝataj de grekoj de la Ponto.]] Grekio, same kiel [[Kipro]]<ref>Cyprus Press Office, New York City</ref> estis oficiale rekonintaj la genocidon kaj en [[1994]] deklaris la 19-an de majo memoriga tago. En Usono la [[Suda Karolino]]<ref>{{en}} [http://www.angelfire.com/folk/pontian_net/News/proclomations.htm Reconnaissance du Génocide par la Caroline du Sud]</ref>, la [[Nov-Ĵerzejo]]<ref>{{en}} [http://www.angelfire.com/folk/pontian_net/News/NEW_JERSEY.htm Reconnaissance du Génocide par le New Jersey]</ref>, la [[Florido]]<ref>{{en}} [http://www.myfloridahouse.gov/Sections/Documents/loaddoc.aspx?FileName=_h9161__.doc&DocumentType=Bill&BillNumber=9161&Session=2005 Reconnaissance du Génocide par la Floride] : [http://www.myfloridahouse.gov/Sections/Bills/billsdetail.aspx?BillId=17788& HR 9161 – le génocide des Pontiques 1914-1922]</ref>, la [[Masaĉuseco]]<ref>{{en}} [http://www.mass.gov/legis/journal/hj051806.pdf Reconnaissance du génocide par le Massachusetts] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100310214127/http://www.mass.gov/legis/journal/hj051806.pdf |date=2010-03-10 }}</ref>, la [[Pensilvanio]]<ref >{{en}} [http://www.legis.state.pa.us/CFDOCS/Legis/PN/Public/btCheck.cfm?txtType=HTM&sessYr=2003&sessInd=0&billBody=S&billTyp=R&billnbr=0188&pn=1327 Reconnaissance du Génocide par la Pennsylvanie]</ref> kaj la [[Ilinojso]]<ref>{{en}} [http://www.library.sos.state.il.us/departments/index/register/register_volume30_issue17.pdf Reconnaissance du Génocide par l’Illinois] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090305060830/http://www.library.sos.state.il.us/departments/index/register/register_volume30_issue17.pdf |date=2009-03-05 }}</ref> estis rezoluciis favore al la agnosko pri la greka [[genocido]]. Tamen tiuj rezolucioj ne estas akceptita nivele de ĉiuj usonaj ŝtatoj. Dome movis la unuajn paŝojn la rekono pri la [[armenia genocido]]. En decembro 2007 la internacia asocio ''International Association of Genocide Scholars (IAGS)'', aprobis preskaŭ unuanime, rezolucion en kiu estas asertate, ke la kampanjo de 1914-1923 kontraŭ la grekoj flanke de la [[turka Imperio]] konstituis veran genocidon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://genocidescholars.org/images/PRelease16Dec07IAGS_Officially_Recognizes_Assyrian_Greek_Genocides.pdf |titolo=Scholars Association Officially Recognizes Assyrian, Greek Genocides''. |alirdato=2015-06-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080227043831/http://genocidescholars.org/images/PRelease16Dec07IAGS_Officially_Recognizes_Assyrian_Greek_Genocides.pdf |arkivdato=2008-02-27 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.greek-genocide.org/iags_resolution.html |titolo=Greek Genocide 1914-23. |alirdato=2015-06-26 |arkivurl=https://www.webcitation.org/6CybCuWmA?url=http://www.greek-genocide.org/iags_resolution.html |arkivdato=2012-12-17 }}</ref> Siaflanke Turkio reĵetas la terminon “genocido”, opiniiante krome ke la memoriga tago de la 9-a de majo estas provoko, ĉar tiu dato koincidas kun nacia turka festo.<ref>{{en}} [http://www.greeknewsonline.com/modules.php?name=News&file=article&sid=4935&mode=thread&order=0&thold=0 Erdoğan fait pression sur Karamanlis à propos de la commémoration du Génocide Pontique] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928030141/http://www.greeknewsonline.com/modules.php?name=News&file=article&sid=4935&mode=thread&order=0&thold=0 |date=2007-09-28 }}</ref><ref name="weekly">{{en}} [http://www.turkishweekly.net/news.php?id=38110 Turkish Weekly] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080304120320/http://www.turkishweekly.net/news.php?id=38110 |date=2008-03-04 }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Ponto (geografio)]] * [[Greka genocido]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Samuel Totten, Steven L. Jacobs, ''Pioneers of Genocide Studies'', Transaction Publishers, 2002. ISBN 0-7658-0151-5. * George Horton, ''[http://www.hri.org/docs/Horton/ The Blight of Asia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130101020812/http://www.hri.org/docs/Horton/ |date=2013-01-01 }}'', Bobbs-Merrill Company, Indianapolis, 1926. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}}[http://www.greekgenocide.org Sito dedicato al genocidio greco] [[Kategorio:Historio de Turkio]] [[Kategorio:Historio de Grekio]] [[Kategorio:Genocidoj]] [[Kategorio:Neadismo]] [[Kategorio:1910-1919]] [[Kategorio:1920-1929]] ibf7jfz9cb13w97e9ap0mld8f54r7o9 Robert Reid (pentristo) 0 529015 9418821 9404819 2026-07-02T13:22:43Z Sj1mor 12103 9418821 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Reid Robert Lewis Girl with Flowers.jpg|eta|''Junulino kun floroj'']] '''Robert Lewis Reid''' ([[29a de julio|29a de Julio]] 1862 – [[2a de decembro|2a de Decembro]] [[1929]]) estis [[Usono|usona]] [[Impresionismo|impresionisma]] [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[Murpentraĵo|murpentristo]]. == Vivo kaj verkaro == [[Dosiero:Reid Robert Lewis The Yellow Flower aka The Artist-s Wife in the Garden.jpg|eta|''La flava floro'' konata ankaŭ kiel ''La edzino de la artisto en la ĝardeno''.]] Li translokiĝis en 1884 al [[Novjorko]] kaj en 1885 al [[Parizo]] por studi ĉe la Académie Julian kun [[Gustave Boulanger]] kaj [[Jules Joseph Lefebvre]]. Liaj komencaj pentraĵoj estis figuroj de francaj kamparanoj, pentritaj ĉe [[Étaples]]. Post reveno en Novjorkon en 1889, li laboris kiel portretisto kaj poste iĝis instruisto ĉe la ''Art Students League'' kaj por la ''Cooper Union''. Multo el lia verkaro centriĝis en la priskribo de junaj virinoj inter floroj. Lia verkaro tendencis esti tre ornameca, kaj li iĝis konata pro [[murpentraĵo]]j kaj desegnoj por [[vitralo]]j. Li kontribuis kun aliaj por la freskoj de la kupolo de la Konstruaĵo de Liberalaj Artoj de la [[Monda Kolumba Ekspozicio]], [[Ĉikago]], en 1893. == Murpentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Image:Knowledge-Reid-Highsmith.jpeg|''Kono'' (1896). [[Konstruaĵo Thomas Jefferson]], Vaŝingtono Image:Wisdom-Reid-Highsmith.jpeg|''Saĝo'' (1896). [[Konstruaĵo Thomas Jefferson]], Vaŝingtono </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll1/id/2240/rec/402 ''The affairs of Anatol by Robert Reid''], ekspozicia katalogo disponebla kiel teksto PDF {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Vitraloj]] [[Kategorio:Impresionismaj pentristoj]] 0hqyhi2mq0xoqyt7qxs57hoaobgy3n3 Louis Antoine de Saint-Just 0 529947 9419299 6791274 2026-07-03T05:37:45Z Sj1mor 12103 9419299 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Louis Antoine Léon de Saint-Just''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1767|8|25}} en [[Decize]], [[Francio]], mortis {{mortodato|1794|7|28}} en [[Parizo]]) estis milita kaj politika gvidanto dum la [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]]. La plej juna deputito elektita en la [[Nacia Konvencio]] en 1792, Saint-Just rapide altiĝis en ĝiaj rangoj kaj fariĝis grava gvidanto de la registaro de la [[Unua Respubliko de Francio]]. Li gvidis la movadon por ekzekuti la Reĝon [[Ludoviko la 16-a]] kaj poste redaktis la radikalan Francan Konstitucion de 1793. Li fariĝis proksima amiko de [[Robespiero|Maximilien Robespierre]], kaj servis kun li kiel unu el la komisaroj de la potenca [[Komitato por publika savado]]. Sendita kiel komisaro al la armeo dum ĝia malfacila komenco en la [[Francaj revoluciaj militoj]], Saint-Just postulis severan disciplinon, kaj li estis kreditita de multaj por la posta reviviĝo de la armeo ĉe la fronto. Reen en Parizo, li prizorgis la firmigon de la potenco de Robespiero per senkompata kaj sanga programo de timigo. En lia relative mallonga tempo sur la historia scenejo, Li fariĝis la daŭra publika vizaĝo de la [[Teroro (franca revolucio)|Teroro]] kaj estis kromnomita la "Anĝelo de Morto" fare de postaj verkistoj. Saint-Just organizis la arestojn kaj procesojn de multaj el la plej famaj figuroj de la Revolucio. Saint-Just estis arestita en la perforta epizodo de la 9-a de Termidoro kaj ekzekutita la sekvan tagon kun Robespiero kaj iliaj aliancanoj. En multaj historioj de la Revolucio, iliaj mortoj per [[gilotino]] signas la finon de la Regno de Teroro. ==Vidu ankaŭ== * [[Albert Soboul]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=Louis de Saint-Just |commonscat_title=Louis Antoine de Saint-Just }} * {{fr}} [http://antoine-saint-just.fr/association.html Asocio Saint-Just] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Saint-Just, Louis Antoine de}} [[Kategorio:Homoj de Nièvre]] [[Kategorio:Francaj nobeloj]] [[Kategorio:Franca Revolucio]] jly9j1n53pdp7ufv6lm8yctdls8h9ep Kitagawa Hisasi 0 532748 9419354 9115114 2026-07-03T07:46:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419354 wikitext text/x-wiki '''KITAGAWA Hisasi''' ({{lang-ja|北川久}}; naskiĝis en la jaro 1960 en la urbo [[Kanazawa (urbo)|Kanazawa]], Japanio<ref name=":1">"Pri la aŭtoroj", ''Japana esearo n-ro 1'', Libroteko Tokio, 1994, p.64.</ref>) estas [[japana esperantisto]], redaktoro, tradukisto kaj instruisto de Esperanto kvalifikita de [[Japana Esperanto-Instituto]] (JEI)<ref name=":2" />. En 1972 li eklernis [[Esperanto|Esperanton]] sub influo de sia esperantista patro<ref name=":1" />. De junio 1981 ĝis marto 1982 li estis [[Volontuloj de TEJO|volontulo de TEJO]] kaj [[Volontuloj de UEA|de UEA]] en la [[Centra Oficejo de UEA|Centra Oficejo]] en [[Roterdamo]], kaj de tiam intense komunikas en la internacia Esperanto-movado. Ekde 1985 ĝis 2000 li estis oficisto de Japana Esperanto-Instituto kaj redaktisto de ''[[La Revuo Orienta]]'', ĝia organo <ref name=":1" />. En januaro 1986 li kun sia edzino kaj aliaj fondis Esperanto-Societon de [[Kavasako (urbo)|Kawasaki]]<ref>Japanlingva retejo de la societo, kie vetere legeblas la tuta kolekto de ĝia organo ''ESKALO'':http://kawasakiesperanto.fc2web.com/eska.html</ref>. De la 5-a ĝis la 7-a de aŭgusto 1986 li servis kiel unu el la samtempaj interpretistoj por la Socilingvistika Simpozio organizita de JEI por la centjara jubileo de Esperanto<ref>''Socilingvistikaj aspektoj de la internacia lingvo : kun aparta konsidero pri la lingva diverseco en la mondo : plena raporto,'' Japana Esperanto-Instituto, 1986.</ref>. En 1990 kun la germano [[Martin Burkert]] (intertempe post edziĝo Martin Makarian) en eldono de la [[Libroteko Tokio]] publikigis la esperant- kaj japanlingvan priekologian infanlibron ''La arbo...kiu forkuris'', kiu en la internacia Esperanto-movado iĝis tre konata kaj pro la japana teksto atingis eldonkvanton nekutime grandan kompare kun aliaj esperantlingvaj infanlibroj. En 1994 komenciĝis enkonduka klaso sub lia gvido ĉe la prestiĝa eldonejo en la lingvistika tereno Daigaku Syorin, unuafoje post kelkjara mal­sukceso (pro manko de aliĝon­toj), kaj en la sekva jaro havis du nivelojn, unu el kiuj estas daŭrigo de la enkon­duka klaso<ref>"Du ekstermovadaj komercaj kursoj en Japanio(...) La alia estas klaso ĉe la prestiĝa eldonejo en la lingvistika tereno Daigaku Syorin, kiu unuafoje post kelkjara mal­sukceso (pro manko de aliĝon­toj) komenciĝis lastan jaron. Ankaŭ ĝi havas du nivelojn, unu el kiuj estas daŭrigo de la enkon­duka klaso lastjara. La gvidanto estas Kitagawa Hisasi de la Oficejo de JEI kaj iama volontulo ĉe la CO de UEA.(...) (Laŭ la Revuo Orienta aprilo 1995) https://www.ilei.info/ipr/el_la_landoj_95_2.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210928205914/https://www.ilei.info/ipr/el_la_landoj_95_2.htm |date=2021-09-28 }}</ref>. En marto 1996 li kun kelkaj aliaj esperantistoj fondis en Tokio la Studrondon pri lingva imperiismo kaj regule legis librojn kaj artikolojn pri socilingvistiko ĝis 2001<ref>USUI Hiroyuki, "La japania interlingvistikado ise, ase, ose", ''Informilo por interlingvistoj'' n-ro 36 (1/2001) [https://dvd.ikso.net/revuo/IpI/2001/1.htm].</ref><ref>Usui Hiroyuki, “Interlinguistics and Esperanto Studies in the Social Context of Modern Japan”, ''Language Problems and Language Planning'' 32:2, 2008 Summer, p.192.</ref>. De la 24-a de junio kaj ĝis la 12-a de julio 1996 li instruis Esperanton ĉe la [[Nord-Amerika Somera Kursaro|Nord-Amerika Somera Esperanto-Kursaro]], kiu havis lokon en la [[San-Franciska Ŝtata Universitato]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://nask.esperanto-usa.org/pp/historio.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210925001604/https://nask.esperanto-usa.org/pp/historio.html |arkivdato=2021-09-25 }}</ref>. En 1998 kun aliaj membroj de la [[Tokio|tokia]] Esperanto-Grupo ''Vilaĝanoj'' li produktis vidbendan filmon ''En somera vilao'', amuza rakonto pri geedzoj, kiuj ferias en somera vilao, bazita sur novelo de [[Anton Ĉeĥov]]. En 2000 finis la magistran kurson de la Lingvosociologia Fako de la Universitato Hitotubasi<ref>https://edukado.net/biblioteko/diplomlaborajhoj?iid=348&s=78c18e46201041a671b7356e828eb984</ref>. Ekde 2000 li estas memdungita redaktoro kaj tradukisto<ref name=":0">Japanlingva. http://www.second-academy.com/lecture/TGA10962.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210928165139/http://www.second-academy.com/lecture/TGA10962.html |date=2021-09-28 }}</ref>. De la 2-a ĝis la 3-a de aŭgusto 2007 li servis kiel membro de la teamo por samtempa interpretado inter la japana kaj Esperanto por la 5-a [[Nitobe-simpozio]] okazinta la Sophia-Universitato<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2007/jokohamo7/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220121045212/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2007/jokohamo7/ |arkivdato=2022-01-21 }}</ref>. En la 5-a de aŭgusto 2007 li estis unu el la tri interpretistoj okaze de la poezia renkonto inter [[Shuntarō Tanikawa|Tanikawa Shuntaro]], unu el la plej gravaj vivantaj poetoj japanaj, kaj esperantaj poetoj okaze de la 92-a [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Jokohamo]] <ref>"Japanaj poezi-amantoj en dulingva deklamado", ''Libera folio''.https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2007/jokohamo5/</ref><ref>https://core.ac.uk/download/pdf/35428774.pdf</ref>. En 2013 kaj 2014 kontribuis tradukojn de poemoj verkitaj de Tanikawa al ''La Revuo Orienta''.<ref>[http://www.jei.or.jp/vento/RO_2014.htm enhavo de la jarkolekto 2014 de] [[La Revuo Orienta]] - en tiu jaro li en kvar numeroj kontribuis tradukojn de poemoj</ref> En 2015 la samaj poemoj<ref>Laŭ la retejo de la eldonejo aperis en la koncerna numero sub la titolo "Elektitaj poemoj" jenaj pecoj: La tago, kiam oni lanĉos la balonon; Junulo kun okuloj mallevitaj; Junio; Nero – al hundeto, kiun oni amis; Stafeti matenon; En bela somera mateno; La gazono; Vivi; Fekaĵo; Ĉio ajn 'stas pipiĉo; Glaso; Pano; Ŝnureto; Decembro; Kion maljunulo diris antaŭ la morto; Avinjo kaj Hiroko; Jen mi naskiĝis; Kanto; La hejmeniro; Adiaŭ estas vorto nur provizora. Knabo 12; En la tago, kiam la birdetoj malaperis en la ĉielo; Tiu knabo; Zum zum; Adiaŭ!; La vortoj.</ref> aperis ankaŭ en ''[[Beletra Almanako]] 23''<ref>https://www.beletraalmanako.com/boao/ba23/index.html</ref>''.'' Laŭ la stato de somero 2015, li estas ĵuriano de la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] kaj kun [[Jouko Lindstedt]] (Finnlando) kaj [[Vikipediisto:Sudastelaro|James Rezende Piton]] (Brazilo) elektas la infanlibron de la jaro. Li nun estas instruisto de Esperanto ĉe la "Malferma Akademio" de la Tokia Universitato pri Fremdaj Studoj<ref name=":2">Japanlingva retejo: http://www.second-academy.com/lecture/TGA10962.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210928165139/http://www.second-academy.com/lecture/TGA10962.html |date=2021-09-28 }}</ref>. == Verkoj == * (Traduko) ''La arbo...kiu forkuris,'' Libroteko, Tokio, 1990. *(Kunkompilanto) ''Cent Esperantaj verboj por japanlingvanoj'', kompilita de la Redakta Komisiono de Esperanto-Japana Vortaro, Japana Esperanto-Instituto, 1995. *(Vidbenda filmo) ''En somera vilao,'' 1998. * (Kunkompilanto) ''Esperanto-Japana vortaro'', Japana Esperanto-Instituto, 2006. * (Traduko) ''La vojaĝo de la biciklo Ginta'', Nihon Betonamu Yūkō Kyōkai Kawasaki Shibu, 2008. * (Traduko) Jack Halpern, ''Kanĵi-vortaro por lernantoj: esperanta eldono'', Japana Esperanto-Instituto, 2019. == Eksteraj ligiloj == * [https://twitter.com/Gavialo/ persona konto en la retejo] ''[[Twitter]]'' *[https://www.youtube.com/watch?v=PiCUmHIP6nI&t=264s jutuba filmo en kiu Kitagawa Hisasi kantas la Vojon] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Kitagawa Hisasi|nekonata}} [[Kategorio:Japanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Originala literaturo en Esperanto por infanoj]] pmn5b1b0wtktwps3oooncypcp6bkf8k Premujo 0 538554 9419004 8411793 2026-07-02T18:24:37Z Sj1mor 12103 9419004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Horizontala premujo el [[ŝtalo]].}} <!--[[Dosiero:Modified Hanson steelwatertank.jpg|altdekstre=1.4|eta|]]--> '''Premujo''' estas enhavujo desegnita por tenado de [[gaso]]j aŭ likvaĵoj je [[premo]] substance diferenca el la media premo. La premodiferenco estas danĝera, kaj fatalaj akcidentoj okazis en la historio de premuja disvolvigo kaj funkciado. Sekve, premujaj desegno, fabrikado, kaj funkciado estas regulataj pere de inĝenieraj aŭtoritatoj fiksita de [[juro|leĝaro]]. Pro tiaj tialoj, la difino de premujo varias el lando al lando, sed inkludas [[parametro]]jn kiaj maksimumaj sekurecaj funkciantaj premo kaj temperaturo, kaj estas inĝenierata per sekureca faktoro, [[korodo|korodeblo]], minimuma desegna [[temperaturo]], kaj inkludas nedetruan testadon, kiaj ultrasona testado, [[radiografio]], kaj premotestado, kutime implicante akvon, konata ankaŭ kiel hidrotestado, sed povus esti pneŭme testate inkludante aeron aŭ alian gason. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * A.C. Ugural, S.K. Fenster, Advanced Strength and Applied Elasticity, 4th ed. * E.P. Popov, Engineering Mechanics of Solids, 1a eld. * Megyesy, Eugene F. "Pressure Vessel Handbook, 14th Edition." PV Publishing, Inc. Oklahoma City, OK * Megyesy, Eugene F. (2008, 14th ed.) ''Pressure Vessel Handbook.'' PV Publishing, Inc.: Oklahoma City, Oklahoma, USA. www.pressurevesselhandbook.com Design handbook for pressure vessels based on the ASME code. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://articles.compressionjobs.com/articles/oilfield-101/5130-storage-tanks-vessels-gas-liquids?start=6 Use of pressure vessels in oil and gas industry] * [http://www.mathalino.com/reviewer/mechanics-and-strength-of-materials/thin-walled-pressure-vessels Basic formulas for thin walled pressure vessels; with examples] * [http://www.pveng.com/ASME/DesignTools/DesignTools.php Educational Excel spreadsheets for ASME head, shell and nozzle designs] * [http://www.asme.org/Codes/International_Boiler_Pressure.cfm ASME Boiler and Pressure Vessel website] * [http://www.asmedl.org/PressureVesselTech Journal of Pressure Vessel Technology] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121015162452/http://www.asmedl.org/PressureVesselTech |date=2012-10-15 }} * [http://ec.europa.eu/enterprise/pressure_equipment/ped/index_en.html EU Pressure Equipment Directive website] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070913004940/http://ec.europa.eu/enterprise/pressure_equipment/ped/index_en.html |date=2007-09-13 }} * [http://ec.europa.eu/enterprise/pressure_equipment/sector_pressure/spv_sector/index.htm EU Simple Pressure Vessel Directive] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060623135144/http://ec.europa.eu/enterprise/pressure_equipment/sector_pressure/spv_sector/index.htm |date=2006-06-23 }} * [http://ec.europa.eu/enterprise/pressure_equipment/ped/guidelines/guideline2-13_en.html EU Classification] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070111202012/http://ec.europa.eu/enterprise/pressure_equipment/ped/guidelines/guideline2-13_en.html |date=2007-01-11 }} [[Kategorio:Industrio]] [[Kategorio:Teknologio]] 3k2hqqgvmwcnorxa0kk8fyb2yqqfipz Kenĵucuo 0 540304 9419279 8911396 2026-07-03T04:44:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419279 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako|sporta fako=Kenĵucuo|supera fako=<!--(nedeviga)-->|fakoj=|kategorio=Sporto}}{{Nihongo|'''Kenĵucuo'''|剣術|kenjutsu}} estas ĝenerala termino por ĉiuj (''koryū'') skoloj de '''Japana glavarto''', partikulare por tiuj kiuj okazis antaŭ la [[Reformo Mejĝi]]. La modernaj stiloj [[kendo]] kaj [[iaido]] kiuj estis establitaj en la 20a jarcento inkludas ankaŭ modernan formon de kenjucuo en sia praktikaro.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Looking at a Far Mountain: A Study of Kendo Kata|familia nomo=Budden|persona nomo=Paul|jaro=2000|eldoninto=Tuttle Pub|ISBN=978-0-8048-3245-8|paĝoj=9, 12, 14}}</ref> Kenjucuo, kiu originiĝis kun la klaso de [[samurajo]] de feŭda Japanio,<ref>[http://books.google.com/books?id=P-Nv_LUi6KgC&pg=PA600&dq=Kenjutsu&hl=en&sa=X&ei=x-1AT9DDNMiTtwf_qezABQ&ved=0CF8Q6AEwCA#v=onepage&q=Kenjutsu&f=true ''Martial Arts of the World: An Encyclopedia of History and Innovation'', Volume 2], Martial Arts of the World: An Encyclopedia of History and Innovation, Thomas A. Green, Authors Thomas A. Green, Joseph R. Svinth, Editors Thomas A. Green, Joseph R. Svinth, bildenhava eldono, Publikiganto ABC-CLIO, 2010, ISBN 1-59884-243-9, ISBN 978-1-59884-243-2 P.599</ref> signifas "la metodo, aŭ tekniko, de glavo." Tio malas al [[kendo]], kio signifas "la glavmanieron".<ref name='Ozawa97'> {{Citaĵo el libro|titolo=Kendo The definitive guide|familia nomo=Ozawa|persona nomo=Hiroshi|jaro=1997|loko=Unuiĝinta Reĝlando|eldoninto=Kodansha Europe|ISBN=4-7700-2119-4}} </ref> La precizaj aktivaĵoj kaj konvencioj entreprenitaj dum la praktikado de ''kenjucu'' varias el skolo al skolo, kaj la vorto skolo ĉi tie referencas al la praktiko, metodoj, etiko, kaj metafiziko de difinita tradicio, kvankam ofte inkludas praktikon de batalkampaj teknikoj sen oponanto kaj teknikoj kie du praktikantoj ludas ''kata'' (pere de tutkontaktaj frapoj al la korpo laŭ kelkaj stiloj kaj sen korpokontaktaj frapoj permesitaj al aliaj).<ref>Tutkontaktaj frapoj dum ''kata'' estis uzataj ekzemple en ''Ono Ha Ittō-ryū''.</ref> Historie, skoloj aligis trejnadon laŭ variaj kondiĉoj, el uzado de solidlignaj glavoj ''bokutō'' al uzado de bambuaj glavoj (''ŝinai'') kaj armaĵo (''bōgu'').<ref name='Ozawa97' /> En modernaj tempoj la trejnado en [[Japanaj luktartoj]] estas asociata ĉefe kun ''[[kendo]]''. == Notoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * Classical Warrior Traditions of Japan - 3-voluma serio de Diane Skoss (Koryu Books): ** Koryu Bujutsu: Classical Warrior Traditions Of Japan ISBN 1-890536-04-0 ** Sword & Spirit: Classical Warrior Traditions Of Japan, Volume 2 ISBN 1-890536-05-9 ** Keiko Shokon: Classical Warrior Traditions of Japan, Volume 3 ISBN 1-890536-06-7 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bugei.eu/index.php/DISCIPLINAS-FISICAS/KENJUTSU/Kenjutsu/html History - Video Documentary about KENJUTSU - Kaze no ryu Ogawa ha] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110420223507/http://www.bugei.eu/index.php/DISCIPLINAS-FISICAS/KENJUTSU/Kenjutsu/html |date=2011-04-20 }} * {{cite web | title = Kan ou-kan: Oishi Shinkage-ryu Kenjutsu(貫汪館：大石神影流剱術) | url = http://kanoukan.web.fc2.com/english/index.html | accessdate = May 14, 2013 | ref = Muso Shinden Eishin-ryu Iai Heiho | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2015-11-21 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150403145257/http://kanoukan.web.fc2.com/english/index.html | arkivdato = 2015-04-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150403145257/http://kanoukan.web.fc2.com/english/index.html | archivedate = 2015-04-03 }} [[Kategorio:Luktartoj]] [[Kategorio:Kulturo de Japanio]] 2sbb729cugn4y9k8kqtdvqnwvumfb01 Kastelo de Vajta 0 541409 9419229 8839594 2026-07-02T23:10:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419229 wikitext text/x-wiki La '''[[Kastelo]] de Vajta''' (konata ankaŭ pri la iama posedanto '''Kastelo de Zichy''' [ziĉi]) estas impona [[historia monumento]] en [[Hungario]], en [[vilaĝo]] [[Vajta]]. [[Dosiero:Vajta légifotó2.jpg|eta|maldekstre|Aerfoto pri kastelo de Vajta]] == Historio == Grafa [[familio]] Zichy akiris la [[bieno]]n de Vajta en [[1650]], poste oni konstruis nobelan domon. [[Mihály Pollack]] projektis nefaritan kastelon en [[1815]], laŭ tiu projekto oni konstruis la [[klasikismo|klasikisman]] kastelon en [[1923]], kiam la klasikismo estis nur historio. Post la [[2-a mondmilito]] Zichy-anoj rifuĝis, la hungara [[ŝtato]] akiris la kastelon kaj profitis ĝin kiel somerumejo de gvidantoj de la lando, depost [[hungara revolucio de 1956]] somerumejo por handikapaj [[infano]]j. En [[1994]] la kastelo forlasiĝis, en [[2000]] [[Usono|usona]] protestanta [[eklezio]] Golgota aŭ Calvary Chapel aĉetis ĝin por establi religian [[altlernejo]]n. [[Dosiero:Vajta légifotó3.jpg|eta|Aerfoto pri kastelo de Vajta]] == Konstruaĵo == La teretaĝa kastelo situas sola en granda [[parko]]. Ĝi formas U-[[majusklo]]n kaj havas 12 kamentubojn kaj 365 [[fenestro]]j. En mezo de la [[fasado]] troviĝas la ĉefenirejo kun 13 metrojn alta [[kupolo]]. Interne restis iom da originaj [[meblo]]j. En la ĉefĉambro la [[planko]] estis farita el [[intarzio|intarzia]] [[ligno]]. == Parko == La [[ĝardeno]] estas geometria laŭ franca stilo. La [[parko]] mem estas protektata laŭ angla stilo. == Fontoj == * [http://www.vajta.hu/zichy-kastely/ hungare kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151208155322/http://www.vajta.hu/zichy-kastely/ |date=2015-12-08 }} * [http://www.vajta.hu/static/docs/zichy-kastely.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151208161724/http://www.vajta.hu/static/docs/zichy-kastely.pdf |date=2015-12-08 }} {{hu}} * [http://www.muemlekem.hu/muemlek?id=3946 hungare kun fotoj] * [http://www.szepmagyarorszag.hu/magyar/oldalak/zichy_kastely_calvary_egyhaz_pollack/ hungare kun foto] {{Projektoj}} [[Kategorio:Kasteloj en Hungario|Vajta]] [[Kategorio:Kasteloj de familio Zichy|Vaj]] leh4rhw6pbf2vosygnsdclns8xos9hl Kamran Vafa 0 541933 9418815 8784832 2026-07-02T13:07:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418815 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Kamran''' '''Vafa '''aŭ''' Cumrun''' '''Vafa''' ({{Lang-fa|کامران وفا}}‎‎, {{IFA|[kɒːmˈrɒːn væˈfɒː]}}; naskita en 1960 en [[Teherano|Tehrano]]<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto |url=http://physics.harvard.edu/~vafa/vafabio08.pdf |titolo=CV |alirdato=2015-12-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120717022330/http://www.physics.harvard.edu/~vafa/vafabio08.pdf |arkivdato=2012-07-17 }}</ref>) estas irana-usona eminenta [[Kordoteorio|kordo-teoriisto]] de [[Universitato Harvard]], kiun li unue aliĝis kiel Harvarda Nesupera Rangulo. Li estas la ricevinto de la [[Medalo Dirac]] de 2008. == Naskiĝo kaj edukado == Kamran Vafa naskiĝis en Tehrano, Irano en 1960. Li diplomiĝis de [[Alborz Gimnazio|Alborz Mezlernejo]] kaj migris al Usono en 1977. Li akiris sian licencian gradon de [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio|Massachusetts Instituto de Teknologio]] (MIT) kun duobla majoro en fiziko kaj matematiko. Li ricevis sian Ph.D. de [[Universitato Princeton|Princeton Universitato]] en 1985 sub la supervidado de [[Edward Witten]].<ref name=":0"/> Li tiam fariĝis nesupera samrangulo ĉe Harvardo, kie li pli poste akiris nesuperan fakultatan pozicion. En 1989 al li estis proponita altranga fakultata pozicio kaj de tiam li restis tie ĝis nun. Nuntempe, li estas la Donner Profesoro de Scienco ĉe Universitato Harvard.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.physics.harvard.edu/people/facpages/vafa.html |titolo=Cumrun Vafa at Harvard University |alirdato=2015-12-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120211180639/http://www.physics.harvard.edu/people/facpages/vafa.html |arkivdato=2012-02-11 |lingvo=en}}</ref> == Esplorado == Kamran Vafa estas korda teoriisto. Lia esplorado estas koncentrita sur la naturo de kvantuma graveco kaj la rilato inter geometrio kaj kvantum-kampaj teorioj. Li estas fama en la korda teoria komunumo pro sia kun-eltrovo, kun Strominger, ke la Bekenstein-Hawking entropio de nigra truo povas esti klarigita pere de solitonic-statoj de superkorda teorio kaj por eksplikado de la rilaton inter geometrio kaj kamp-teorioj kio ekestiĝas tra kordaj duecoj (kulminanta en la Gopakumar-Vafa konjekto). Ĉi tiu temo konatiĝis kiel "geometria inĝenieristiko de kvantum-kampaj teorioj". En 1997, li evoluigis [[F-teorio]]n. Li estas ankaŭ interesita en komprenado de la fundamenta signifo de kordaj duecoj, tiel kiel provanta apliki super-kordan teorion al kelkaj nesolvitaj demandoj de elementa parteta fiziko kiel la hierarkia problemo kaj la kosmologia konstanta problemo. Li forte kontribuis al topologiaj kord-teorioj kaj al la komprenado de spegula simetrio. Li estas ankaŭ estrarano de la Reto de Irananoj po Sciencoj kaj Novigado (NIKI).<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.theniki.net/home-en.html|titolo=Network of Iranians for Knowledge and Innovation (NIKI)|lingvo=en|alirdato={{dato|2023-02-13}}|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150416101934/http://www.theniki.net/home-en.html|arkivdato=2015-04-16}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theniki.net/boards-trustees-en.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-12-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150416101433/http://www.theniki.net/boards-trustees-en.html |arkivdato=2015-04-16 }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Vafa–Witten teoremo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vafa, Kamran}} [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] [[Kategorio:Iranaj fizikistoj]] 22lxmxp3itb7n98qy9w70ktr7og20i1 Igvanodono 0 545072 9419124 9025906 2026-07-02T19:59:31Z Dinosaŭrulo 259644 Sekcio "Paleobiologio" 9419124 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Iguanodon new NT.jpg|eta|300px|<center>skizo de igvanodono laŭ ostaro trovita en [[Bernissart]], Belgio]] '''Igvanodono''' („[[igvanedoj|igvaneda]] dento“) estas [[genro (biologio)|genro]] de [[dinosaŭro]]j de la grupo de ''ornitopodoj'' (dinosaŭroj kun "birdecaj piedoj") el la frua [[Kretaceo]] kaj estas la plej granda kaj plej konata reprezentanto de la ''igvanodontioj'' (''Iguanodontia''). Pro la relativa granda frekvenco de malkovroj kaj supozate komparebla vivstilo de herbovorado unu foje nomas la igvanodonojn kaj iliajn parencojn, la [[hadrosaŭredoj]]n (''Hadrosauridae''), la "bovinojn de la dinosaŭra epoko." Igvanodonoj estis la inter la unuaj dinosaŭroj iam trovitaj. Jam en 1809 oni en [[Sussex]] (Britio) trovis igvanodonan [[tibio]]n. == Paleobiologio == '''<big>Manĝaĵo</big>''' Unu el la unuaj trajtoj observitaj ĉe igvanodono estis ĝiaj dentoj de plantomanĝa reptilio<ref>[1]Gideon A. Mantell. Notice on the Iguanodon, a newly discovered fossil reptile, from the sandstone of Tilgate forest, in Sussex. „Philosophical Transactions of the Royal Society”. 115, s. 179–186, 1825. DOI: 10.1098/rstl.1825.0010. ISSN 0261-0523. JSTOR: 107739.</ref>, kvankam ne ĉiam ekzistis konsento pri la maniero, laŭ kiu la besto manĝis. Laŭ Mantell, la ostoj, kiujn li studis, ne similis al tiuj de iu ajn nuntempa reptilio, precipe pro la sendenta, ŝpatetoforma [[mandiblo]] kun [[symphysis menti]], simila al tiu de [[Dufingra pigrulo|dufingraj pigruloj]] aŭ de la formortinta surtera pigrulo [[Mylodon]]. Li ankaŭ sugestis, ke igvanodono havis elastan langon, per kiu ĝi povis kolekti manĝaĵon<ref>[2]Gideon A. Mantell. On the structure of the jaws and teeth of the Iguanodon. „Philosophical Transactions of the Royal Society of London”. 138, s. 183–202, 1848. DOI: 10.1098/rstl.1848.0013. JSTOR: 111004.</ref> simile al ĝirafo. Pli kompletaj fosilioj montris, ke tio estis eraro. Ekzemple, la [[hioido]], kiu subtenis la langon, havis pezan konstruon, kio indikas, ke la lango ne estis elasta, sed bone muskolita kaj uzata por movi manĝaĵon en la buŝo<ref name=":0">[3]David B. Norman. On the ornithischian dinosaur Iguanodon bernissartensis of Bernissart (Belgium). „Mémoires de l’Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique”. 178, s. 1–105, 1980.</ref>. La hipotezo pri ĝirafsimila lango ankaŭ montriĝis malĝusta, ĉar ĝi baziĝis sur misinterpretita rompita mandiblo<ref>[4]Norman, D.B.: The Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs. 1985, s. 115.</ref>. La dentoj de igvanodono, kiel sugestas ĝia nomo, similas al la dentoj de igvano, sed estas multe pli grandaj. Male al la [[Hadrosaŭredoj|hadrosaŭroj]], kiuj havis dentajn bateriojn kun senĉese anstataŭigataj eluziĝintaj dentoj, igvanodono disponis nur pri unu rezerva dento por ĉiu denta pozicio. [[Makzelo]] portis po 29 dentojn ĉe ĉiu flanko, kaj neniu dento estis alkroĉita al la [[intermakzela osto]]. [[Mandiblo]] havis po 25 dentojn ĉe ĉiu flanko. Tiuj nombroj malsamas, ĉar la dentoj de la mandiblo estas pli larĝaj ol tiuj de la makzelo<ref>[5]Iguanodontidae and related ornithopods. W: David B. Norman: The Dinosauria. Weishampel, David B., Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.).. Berkeley: University of California Press, 1990, s. 510–533. <nowiki>ISBN 0-520-06727-4</nowiki>.</ref>. La dentovicoj situas malproksime de la eksteraj randoj de la mandiblo kaj makzelo. Pro tio, kaj ankaŭ pro aliaj anatomiaj trajtoj, oni supozas, ke, same kiel la plej multaj aliaj [[ornitiskioj]], igvanodono havis vangosimilajn strukturojn, ĉu muskolajn aŭ ne, en kiuj ĝi retenis manĝaĵon<ref>[7]Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. "Dinosaur paleoecology." The Dinosauria, 614–626.</ref><ref>[6]Peter M. Galton. The cheeks of ornithischian dinosaurs. „Lethaia”. 6, s. 67–89, 1973. DOI: 10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.</ref>. La kranio estis konstruita tiel, ke kiam la buŝo estis fermita, la dentportantaj makzelostoj iom fleksiĝis. Tio kaŭzis, ke la malsupraj surfacoj de la dentoj de la makzelo frotis kontraŭ la supraj surfacoj de la dentoj de la mandiblo, dispecigante ĉion, kio troviĝis inter ili, kaj tiel plenumante funkcion esence saman al la maĉado ĉe mamuloj<ref>[8]David B. Weishampel. Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. „Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology, 87”, 1984. Berlin; New York: Springer-Verlag. ISSN 0301-5556. PMID: 6464809. <nowiki>ISBN 0-387-13114-0</nowiki>.</ref>. Ĉar la dentoj estis senĉese anstataŭigataj, la besto povis uzi tiun mekanismon dum sia tuta vivo, kio ebligis al ĝi nutri sin per malmola planta materialo<ref>[9]Dinosaurs At Table. W: Robert T. Bakker: The Dinosaur Heresies. New York: William Morrow, 1986, s. 160–178. <nowiki>ISBN 0-14-010055-5</nowiki>.</ref>. Krome, la antaŭaj randoj de la mandiblo kaj makzelo estis sendentaj kaj finiĝis per ostaj tuberoj<ref name=":1">[10]Basal Iguanodontia. W: David B. Norman: The Dinosauria. Weishampel, D.B., Dodson, P., and Osmólska, H. (eds.). Wyd. 2nd. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 413–437. <nowiki>ISBN 0-520-24209-2</nowiki>.</ref>, kiuj formis neregulajn randojn. Tiuj estis verŝajne kovritaj de [[Keratino|keratina]] tavolo, kiu plilongigis ilin kaj formis tranĉan bekon por fortranĉi branĉetojn kaj junajn ŝosojn<ref name=":2">[11]To Study a Dinosaur. W: David B. Norman: The Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs: An Original and Compelling Insight into Life in the Dinosaur Kingdom. New York: Crescent Books, 1985, s. 24–33. <nowiki>ISBN 0-517-46890-5</nowiki>.</ref>. La akiradon de nutraĵo helpis ankaŭ fleksebla [[etfingro]], kiun la besto povis uzi por manipuli objektojn, male al la ceteraj fingroj<ref name=":1" />. Oni ne scias precize, kion igvanodono manĝis. La grandeco de pli grandaj specioj, kiel I. bernissartensis, ebligis taksi, ke ĝi povis paŝtiĝi ekde la grundnivelo ĝis la folioj de arboj kreskantaj je alteco de 4–5 metroj<ref name=":3">[12]Ornithopod dinosaurs. W: Darren Naish: Dinosaurs of the Isle of Wight. David M. Martill. London: The Palaeontological Association, 2001, s. 60–132. <nowiki>ISBN 0-901702-72-2</nowiki>.</ref>. [[David Norman]] proponis dieton konsistantan el [[Ekvizeto|ekvizetoj]], [[cikasaloj]] kaj [[pinofitoj]]<ref name=":2" />. Ĝenerale, igvanodontoj estis ligitaj al la disvastiĝo de [[angiospermoj]] dum la Kretaceo, surbaze de la hipotezo, ke tiuj ornitopodoj paŝtis malaltan vegetaĵaron. Laŭ tiu hipotezo, la prospero de florplantoj estis favorata de paŝtantaj igvanodontioj, kiuj konsumis [[Gimnospermoj|gimnospermojn]] kaj tiel kreis pli da spaco por la fruaj angiospermoj<ref>[13]Bakker, R.T. "When Dinosaurs Invented Flowers". The Dinosaur Heresies, 179–198</ref>. Tamen mankas decidigaj pruvoj por konfirmi tiun supozon<ref name=":1" /><ref>[14]Paul M. Barrett, Willis, K.J.. Did dinosaurs invent flowers? Dinosaur–angiosperm coevolution revisited. „Biological Reviews”. 76 (3), s. 411–447, 2001. DOI: 10.1017/S1464793101005735. PMID: 11569792.</ref>. Kion ajn ĝi efektive manĝis, pro sia granda korpomaso kaj abundo igvanodono estas konsiderata la reganta mez- ĝis grandkorpa plantomanĝanto de siaj ekosistemoj<ref name=":1" />. En Anglio tiuj ekosistemoj inkluzivis ankaŭ la malgrandan predanton [[Aristosuchus|''Aristosuchus'']], la pli grandajn predantojn [[Eotyrannus|''Eotyrannus'']], [[Baryonyx|''Baryonyx'']] kaj [[Neovenator|''Neovenator'']], la malaltvegetaĵajn paŝtantojn [[Hypsilophodon|''Hypsilophodon'']] kaj [[Valdosaurus|''Valdosaurus'']], la alian igvanodonton [[Mantellisaurus|''Mantellisaurus'']], la kirasan [[Polacanthus|''Polacanthus'']] kaj saŭropodojn, ekzemple [[Pelorosaurus|''Pelorosaurus'']]<ref>[15]Weishampel, D.B., Barrett, P.M., Coria, R.A., Le Loeuff, J., Xu Xing, Zhao Xijin, Sahni, A., Gomani, E.M.P. & Noto, C.R. "Dinosaur Distribution". The Dinosauria, 517–606.</ref>. '''<big>Sinteno kaj moviĝado</big>''' La komence konataj restaĵoj de igvanodono estis tre fragmentaj. Tio kondukis al multaj konjektoj pri la sinteno kaj la ĝenerala aspekto de la besto. Komence ĝi estis prezentata kiel kvarpieda estaĵo kun korno sur la nazo. Kiam oni malkovris pliajn ostojn, [[Gideon Mantell]] rimarkis, ke la antaŭaj membroj estis konsiderinde pli malgrandaj ol la malantaŭaj. Lia rivalo [[Richard Owen]] tamen opiniis, ke temas pri masiva besto, staranta sur kvar kolonformaj kruroj. La kontrolon pri la konstruado de la unua vivgranda rekonstruo oni proponis al Mantell, sed li rifuzis pro sia malbona sanstato. Sekve, la skulptaĵo ricevis la aspekton imagitan de Owen. Tamen la trovaĵoj en Bernissart montris, ke la besto havis dupiedan sintenon. Ekde tiam igvanodono estis prezentata staranta sur la malantaŭaj kruroj en vertikala pozo, apogante sin per sia vosto, kiu ripozis sur la grundo<ref>[16]David B. Norman: Dinosaurs: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 192. DOI: 10.1093/actrade/9780192804198.001.0001. <nowiki>ISBN 978-0192804198</nowiki>.</ref>. Post reekzameno de igvanodono, David Norman montris, ke la supozo pri tripunkta sinteno estas neverŝajna, ĉar ĝian longan voston rigidigis ostiĝintaj tendenoj<ref name=":0" />. Alpreni tripunktan pozon postulus rompi la voston<ref name=":2" />. Kontraŭe, horizontala korposinteno multe pli bone klarigas plurajn trajtojn de la manoj kaj de la [[Pelvo (anatomio)|pelva zono]]. Ekzemple, la relative nemovebla mano, kies tri mezaj fingroj estis kunigitaj kaj finiĝis per hufoformaj fingroostoj, kapablaj je hiperetendiĝo, montras adaptiĝon al portado de la korpopezo. Ankaŭ la pojno estis relative malmulte movebla. Kaj la manoj kaj la antaŭbrakoj estis fortike konstruitaj. Ĉiuj ĉi tiuj trajtoj indikas adaptiĝon al kvarpieda moviĝado<ref name=":0" />. Krome ŝajnas, ke igvanodono fariĝis ĉiam pli kvarpieda dum ĝi maljuniĝis kaj plipeziĝis. Ĉe junaj ekzempleroj de I. bernissartensis la antaŭaj membroj estis pli mallongaj ol ĉe plenkreskuloj: ili atingis ĉirkaŭ 60 % de la longo de la malantaŭaj membroj, dum ĉe plenkreskaj bestoj tiu proporcio estis proksimume 70 %<ref name=":1" />. Kiam la ornitopodo marŝis kvarpiede, ĝi tenis siajn manojn turnitaj internen, kiel montras kaj fosiliaj piedsignoj kaj la anatomio de la manoj kaj pojnoj de tiu genro. La tripiedfingra piedo estis relative longa. Dum moviĝado la besto paŝis sur la fingroj de kaj la antaŭaj kaj la malantaŭaj membroj<ref name=":1" />. La maksimuma rapideco de igvanodono estas taksata je ĉirkaŭ 24 km/h dum dupieda kurado<ref>[17]Walter P. Coombs Jr.. Theoretical aspects of cursorial adaptations in dinosaurs. „Quarterly Review of Biology”. 53 (4), s. 393–418, 1978. DOI: 10.1086/410790. ISSN 0033-5770. JSTOR: 2826581.</ref>. Moviĝante kvarpiede, ĝi galopis simile al ĉevalo<ref name=":1" />. Grandaj tripiedfingraj spuroj el frukretecaj tavoloj en [[Anglio]], precipe el la sedimentoj de la [[Wealden-formacio]] sur la [[Isle of Wight|Insulo Wight]], komence prezentis malfacilaĵojn rilate al sia interpreto. En 1846 [[E. Tagert]] iris ĝis tio, ke li atribuis ilin al nova [[iknogenro]], kiun li nomis ''Iguanodon''<ref>[18]E. Tagert. On markings in the Hastings sands near Hastings, supposed to be the footprints of birds. „Quarterly Journal of the Geological Society of London”. 2, s. 267, 1846. DOI: 10.1144/GSL.JGS.1846.002.01-02.45.</ref>. En 1854 [[Samuel Beckles]] rimarkigis, ke ili similas al birdaj spuroj, kvankam ili povus esti lasitaj de nebirdaj dinosaŭroj<ref>[19]Samuel H. Beckles. On the ornithoidichnites of the Wealden. „Quarterly Journal of the Geological Society of London”. 10, s. 456–464, 1854. DOI: 10.1144/GSL.JGS.1854.010.01-02.52.</ref>. Ilia interpreto fariĝis pli klara post la malkovro, en 1857, de malantaŭa kruro de juna igvanodono kun klare tripiedfingra piedo, montrante, ke tiaj dinosaŭroj povis postlasi tiajn spurojn<ref>[20]Richard Owen. Monograph on the Fossil Reptilia of the Wealden and Purbeck Formations. Part IV. Dinosauria (Hylaeosaurus). „Paleontographical Society Monograph”. 10, s. 1–26, 1858.</ref>. Malgraŭ la manko de rekta pruvo, tiuj spuroj ofte estis atribuataj al igvanodono<ref name=":2" />. La spuroj el Anglio eble apartenis al individuoj de igvanodono, kiuj moviĝis kvarpiede, sed la piedsignoj estas tro nebone konservitaj por ebligi ilian rektan atribuon<ref name=":0" />. Spuroj atribuitaj al la iknogenro ''Iguanodon'' estas konataj ankaŭ el lokoj en Eŭropo, kie troviĝis fosilioj de igvanodono, ekzemple sur [[Spicbergo]] ([[Svalbardo]], [[Norvegio]])<ref>[21]Donald F. Glut: Dinosaurs: The Encyclopedia. 3rd Supplement. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company, Inc., 2003, s. 626. <nowiki>ISBN 0-7864-1166-X</nowiki>.</ref><ref>[22]Albert-Félix de Lapparent. Footprints of dinosaurs in the Lower Cretaceous of Vestspitsbergen – Svalbard. „Arbok Norsk Polarinstitutt, 1960”, s. 13–21, 1962.</ref>. '''<big>Akra dikfingro</big>''' La dikfingro de la besto estas kutime interpretata kiel ponardosimila armilo uzata por defendi sin kontraŭ predantoj<ref name=":1" /><ref name=":2" />, kvankam ĝi eble servis ankaŭ por akiri plantan nutraĵon<ref name=":1" /> aŭ por batali kontraŭ aliaj samspecianoj<ref name=":3" />. Oni proponis ankaŭ la hipotezon, ke la pika dikfingro estis ligita al venena glando<ref>[23]Michael W.F. Tweedie: The World of the Dinosaurs. London: Weidenfeld & Nicolson, 1977, s. 143. <nowiki>ISBN 0-688-03222-2</nowiki>.</ref>. Tiu interpreto tamen ne estis akceptita, ĉar la dorno ne estis kava<ref name=":3" /> kaj ne havis sulkojn, tra kiuj veneno povintus flui<ref>[24]Naish, D: Venomous & Septic Bites. [dostęp 2007-02-14].</ref>. '''<big>Eblaj sociaj kondutoj</big>''' Nuntempe la trovaĵoj el Bernissart estas interpretataj kiel registro de pluraj apartaj eventoj, kvankam iuj esploristoj ankoraŭ opinias, ke ili povus esti la rezulto de unu sola katastrofo. Laŭ la pli vaste akceptata interpreto, oni distingis tri apartajn kaŭzojn de morto. Tiel multaj individuoj mortis dum geologie mallonga tempo, eble inter 10 kaj 100 jaroj<ref name=":4">[25]David B. Norman. A mass-accumulation of vertebrates from the Lower Cretaceous of Nehden (Sauerland), West Germany. „Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences”. 230 (1259), s. 215–255, marzec 1987. DOI: 10.1098/rspb.1987.0017.</ref>. Tio signifas, ke la kuŝejo mem ne provizas pruvojn, ke igvanodono vivis en gregoj<ref name=":1" />. Kontraŭ la hipotezo pri grega vivmaniero parolas la granda malofteco de restaĵoj de junaj individuoj en tiu kuŝejo, male al tio, kion oni observas ĉe la morteco de nuntempaj gregbestoj. Pli verŝajne temas pri bestoj, kiuj periode pereis dum subitaj inundoj, kaj kies kadavroj estis transportitaj de la akvo kaj deponitaj en lago aŭ en marĉaj sedimentoj. La kuŝejo de Nehden tamen montras pli grandan aĝan diversecon de la bestoj, same multajn aŭ eĉ pli multajn individuojn de Dollodon aŭ Mantellisaurus ol de Iguanodon bernissartensis, kaj pli limigitan geografian amplekson. Tion oni tamen povas klarigi per la morto de gregoj, kiuj migris trans riveron<ref name=":4" />. Male al aliaj dinosaŭroj, ĉe kiuj oni supozas gregan vivmanieron, precipe hadrosaŭroj kaj [[ceratopedoj]], ĉe igvanodono mankas pruvoj pri [[seksa duformismo]]. Oni ne observis klarajn diferencojn inter maskloj kaj inoj. Iam oni proponis la hipotezon, ke la bernissartaj specimenoj de I. "mantelli" aŭ I. atherfieldensis (nun klasifikataj respektive kiel Dollodon kaj Mantellisaurus) reprezentis unu el la seksoj, plej verŝajne la inojn, dum la pli grandaj kaj pli fortikaj individuoj apartenis al la maskloj<ref>[26]P.J. van Beneden. Sur la découverte de reptiles fossiles gigantesques dans le charbonnage de Bernissart, près de Pruwelz. „Bulletin de l’Institut Royal d’Histoire Naturelle de Belgique”. 3 (1), s. 1–19, 1878.</ref>. Tiu hipotezo tamen ne plu estas subtenata<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref>[27]Turning the old into the new: a separate genus for the gracile iguanodont from the Wealden of England. W: Gregory S. Paul: Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Kenneth Carpenter (red.). Bloomington: Indiana University Press, 2007, s. 69–77. <nowiki>ISBN 0-253-34817-X</nowiki>.</ref>. Oni ankaŭ proponis la hipotezon, ke la pintaj dikfingroj de igvanodono servis kiel armiloj dum bataloj inter rivalaj maskloj, eble ankaŭ dum [[Amindumo|amindumado]]<ref>[28]Kenneth Carpenter: Eggs, Nests, and Baby Dinosaurs: A Look at Dinosaur Reproduction. Indiana University Press, 1999, s. 65.</ref>. Male al hadrosaŭroj, la fosilia registro de la fruaj evoluaj stadioj de I. bernissartensis estas tre malriĉa<ref>[29]David B. Weishampel, John R. Horner: Life history syndromes, heterochrony, and the evolution of Dinosauria. W: Kenneth Carpenter, Karl F. Hirsch & John R. Horner: Dinosaur Eggs and Babies. Cambridge University Press, 1996, s. 229-243. [dostęp 2013-08-28].</ref>. La plej malgrandaj individuoj el Nehden havis korpolongon de ĉirkaŭ 2 metroj<ref name=":4" />.{{ĝermo|dinosaŭroj}} [[Kategorio:Ornitopodoj]] ibfea9g5hxt92rpakmc1civufepl95r Kastelo de Fót 0 560670 9419186 9201526 2026-07-02T22:26:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419186 wikitext text/x-wiki La '''[[Kastelo]] de Fót''' (konata ankaŭ pri la iama posedanto '''Kastelo de Károlyi''' [kAroji]) estas komence [[baroko|baroka]], poste [[klasikismo|klasikisma]] [[historia monumento]] en [[Hungario]], en [[urbo]] [[Fót]]. [[Dosiero:Fót - Palace.jpg|eta|maldekstre|<center>Aerfoto pri la kastelo]] [[Dosiero:Volt Károlyi kastély (7023. számú műemlék).jpg|eta|<center>Fasado de la kastelo]] == Historio == En tiu loko estis konstruita teretaĝa kasteleto (nobeldomo) en la malfrua [[18-a jarcento]]. [[Familio]] Károlyi aĉetis la [[bieno]]n en [[1808]]. La nobeldomo ofte estis trakonstruita kaj pligrandigita ekde [[1830]] fare de [[grafo]] [[István Károlyi]]. En la sekva jardeko [[Miklós Ybl]] donis al la kastelo klasikisman aspekton. Tiam estis konstruita la [[etaĝo]], interne oni kreis la [[biblioteko]]n kaj kolektaĵojn pri artaĵoj. Ofte estis gasto en la kastelo [[István Széchenyi]], [[Ferenc Kazinczy]], [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)]], [[Elizabeto de Aŭstrio-Hungario|Sissi]]. [[Dosiero:Volt Károlyi kastély (7023. számú műemlék) 3.jpg|eta|maldekstre|<center>Timpano de la kastelo de]] En [[1851]] iu opiniis pri la kastelo: ''Perlo de Fót estas la moŝta belega kastelo kune kun [[parko]], nun en la plena Hungarujo ĝi apartenas al la plej belaj''. Ekde [[1957]] en la kastelo iĝis edukejo de [[orfo]]j (laŭ tiama lingvouzo '''infanurbo'''). En [[2015]] alvenis multe da migrantoj el [[Azio]], foje okazis, ke migrantaj infanoj perdis la parencojn, ili estis metita en la kastelon. Estas alia interesaĵo, ke interne posteulo de grafa familio Károlyi loĝas, kiu fondis fondaĵon por la kastelo. En la kastelo ankaŭ [[restoracio]] funkcias [http://fotikastelyetterem.hu/]. == Konstruaĵo == La kastelo situas sola en granda [[parko]]. La [[fasado]] estas simetria, meze [[timpano]] kun 6 [[kolono]]j iomete reliefas. Pli bone reliefas ambaŭ [[angulo]]j, tie en la unua etaĝo [[balkono]]j estas videblaj. Malgranda kaj longa [[alo]]j aliĝas al la kastelo en la malantaŭa flanko. == Parko == La parko estis kreita kiel [[pejzaĝa parko]] en la [[1840-aj jaroj]]. Ankaŭ tiam estis farita fiŝkaptista [[lago]], inter la [[arbo]]jn oni metis kelkajn [[skulptaĵo]]jn. La parko iam estis deklarita protektata zono. == Fontoj == [[Dosiero:Volt Károlyi kastély (7023. számú műemlék) 4.jpg|eta|Blazono en mezo de la timpano]] * [http://fot.utisugo.hu/latnivalok/karolyi-kastely-fot-95060.html hungare kun 2 fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160514171246/http://fot.utisugo.hu/latnivalok/karolyi-kastely-fot-95060.html |date=2016-05-14 }} * [http://www.falusiturizmus.hu/hu_HU/services/134/karolyi-kastely-fot.html hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160804175106/http://www.falusiturizmus.hu/hu_HU/services/134/karolyi-kastely-fot.html |date=2016-08-04 }} * [http://www.kirandulasok.com/2012/12/a-foti-karolyi-kastely.html hungare kun multe da fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160804181748/http://www.kirandulasok.com/2012/12/a-foti-karolyi-kastely.html |date=2016-08-04 }} [[Dosiero:Volt Károlyi kastély (7023. számú műemlék) 2.jpg|eta|maldekstre|Flanka parto de la kastelo]] {{Unua|kat=ne}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kasteloj en Hungario|Fot]] [[Kategorio:Kasteloj de familio Károlyi]] [[Kategorio:Fót]] p9jp6si6t6493j1q7sdy80emqtlki7s Katulino 0 564925 9419257 8377093 2026-07-03T02:02:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419257 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Neko Wikipe-tan.png|eta|[[Vikipedio:Vikipenjo|Vikipenjo]]]] '''Katulino''' ({{lang-ja|猫娘}}, {{lang-en|catgirl}}, {{lang-ru|девушка-кошка}}) estas ino havanta katajn orelojn eble ankaŭ homajn, voston aŭ aliajn trajtojn de [[felisedoj]], aliaj korpopartoj de ŝi estas tute homaj. Katulinoj aperas en multaj ĝenroj de [[beletro]], ekzemple en japanaj [[animeo]] kaj [[mangao]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.catgirls.org.uk/ Cat Girls – Life's Fun]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121127131850/http://www.catgirls.org.uk/ |date=2012-11-27 }}{{ref|en}} * [http://tvtropes.org/pmwiki/pmwiki.php/Main/CatGirl Cat Girl - TV Tropes]{{ref|en}} * [http://nya-journal.ru/152-neko-neka-neki-nashi-lyubimye-devochki-koshki.html Nya-journal - Neko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160825233315/http://nya-journal.ru/152-neko-neka-neki-nashi-lyubimye-devochki-koshki.html |date=2016-08-25 }} {{ref|ru}} {{ĝermo|mangao}} [[Kategorio:Mangao]] [[Kategorio:Animeo]] [[Kategorio:Tipaj roluloj]] [[Kategorio:Animaciaj roluloj]] [[Kategorio:Fikciaj katoj]] [[Kategorio:Fikciaj hibridoj]] [[Kategorio:Fikciaj specioj kaj rasoj]] [[Kategorio:Felanaro]] gp2ik661b8hv10s51lghf3z97gvioe0 Nacia Parko Białowieża 0 567681 9418985 8891704 2026-07-02T18:01:28Z ThomasPusch 1869 9418985 wikitext text/x-wiki {{Heredaĵo de UNESKO}} {{informkesto geografiaĵo|nacia parko |establita= |regiono-ISO=PL |mapo lokumilo=iso |zomo = 10 }} La '''Nacia Parko Białowieża''' ({{lang-pl|Białowieski Park Narodowy}}, kun la nomo Białowieża<ref>[https://de.forvo.com/word/bia%C5%82owie%C5%BCa/#pl Prononco en la pola] sur Forvo.</ref> en genitiva formo) estas [[nacia parko]] en la provinco [[Podlaĥia provinco|Podlaĥio]] de orienta [[Pollando]] ĉe la limo al [[Belorusio]]. Ĝi kovras kaj protektas signifan parton de la ''arbaro de Białowieża'', fakte en la esperanta literaturo [[Arbaro de Bjalovjeĵa]]<ref>En la klasikaĵo de esperantlingva literaturo [[Sinjoro Tadeo]], el la origina pola poezie tradukita al Esperanto fare de [[Antoni Grabowski]] en [[1918]], plurfoje temas pri la praarbaro, kiu tie konsekvente nomatas ''arbaro de Bjalovjeĵa'', ekzemple en la [[s:Sinjoro_Tadeo/Libro_IV|libro IV de la klasikaĵo, jen esperantlingve en vikivortaro]].</ref>, la lasta moderklimata [[praarbaro]] de Eŭropo - plia nacia parko en [[Belorusio]] protekstas plian parton. La nacia parko de Pollando kovras areon de 152 kvadrataj kilometroj kaj situas 62 kilometrojn sudoriente de la urbo [[Bjalistoko]]. La praarbaro estas hejmo al la plej granda monda loĝantaro de [[Eŭropa bizono|eŭropaj bizonoj]] ([[pole]] ''[[Eŭropa bizono|żubr]]''), la plej pezaj landaj bestoj de la kontinento. La limo inter la du ŝtatoj dividas la arbaron, la [[Nacia Parko Beloveĵskaja Puŝĉa]] najbaras ĉe la belorusia flanko de la limo. Ekzistas limtransirejo por migrantoj kaj biciklantoj en la arbaro<ref>(germana) [[Agence France-Presse|AFP]]: ''[http://taz.de/Rodung-des-Bialowieza-Waldes/!5438308/ Polen legt die Axt an].'' En: ''[[:de:Die_tageszeitung|taz]]'', la 3-an de Aŭgusto 2017.</ref>.(germana) [[Dosiero:Bialowieza National Park in Poland0029.JPG|eta|300x300px|{{centre|Falinta arbo en la nacia parko de Pollando}}]] == Senarbarbarigo de la pola praarbaro == [[Dosiero:Rezerwat ochrony scisłej BPN 07.jpg|eta|300x300px|{{centre|Protekto de la proceso de kresko kaj degenero}}]] [[Dosiero:Wisentsauerland.jpg|eta|300x300px|{{centre|[[Eŭropa bizono]] en la natura vivejo}}]] En Marto 2016, la dekstrula konservativa registaro de Pollando komencis permesi la senarbarigon, pravigante ĉi tiujn mezurojn per la lukto kontraŭ la [[Borkenkäfer|ŝelskarabo]]. La [[Eŭropa Komisiono]] jure persekutis Pollandon en julio 2017 antaŭ la Eŭropa Kortumo en Luksemburgio. La tribunalo petis la tujan haltigon de la senarbarigo kiun la pola naturmedia ministro [[Jan Szyszko]] (ĝis 2018-01-18) ne komprenis sed la nova media ministro [[Henryk Kowalczyk]] haltigis la faligon de la arboj. Komence de aŭgusto 2017 la Eŭropa Komisiono komunikis ekigi [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|malobservan proceduroon]] kontraŭ Pollando se la senarbarigo daŭrigintus. == Filmo == ''Białowieża, Polen-Weißrussland. Wildnis unter dem Dach der Urwaldriesen.'' Dokumenta filmo, Germanio, 2003, 14:56', Libro kaj scenigo: Thomas Willers, produktado [[Südwestrundfunk]] (SWR), Serio: ''Schätze der Welt – Erbe der Menschheit'' (Mondaj trezoroj - heredaĵo de la homaro), [http://www.swr.de/schaetze-der-welt/bialowieza/-/id=5355190/nid=5355190/did=5981978/y8v2c6/index.html Enhavotabelo (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180804030918/https://www.swr.de/schaetze-der-welt/bialowieza/-/id=5355190/nid=5355190/did=5981978/y8v2c6/index.html |date=2018-08-04 }} kaj reta video de SWR. == Literaturo == * [http://www.litero.ch/2016/06/europas-letzter-urwald.html Bialowieza – Europas letzter Urwald]. En: ''Natürlich'' (magazino), 2005 / retejo litero.ch, 2016 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bpn.com.pl Oficiala retejo] ({{pl}}) {{Monda heredaĵo en Pollando}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naciaj parkoj de Pollando]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Pollando]] [[Kategorio:Praarbaro de Białowieża]] 9mmrpijix98phfn46vf8w8xyr1adtbe 9418986 9418985 2026-07-02T18:03:14Z ThomasPusch 1869 9418986 wikitext text/x-wiki {{Heredaĵo de UNESKO}} {{informkesto geografiaĵo|nacia parko |establita= |regiono-ISO=PL |mapo lokumilo=iso |zomo = 10 }} La '''Nacia Parko Białowieża''' ({{lang-pl|Białowieski Park Narodowy}}, kun la nomo Białowieża<ref>[https://de.forvo.com/word/bia%C5%82owie%C5%BCa/#pl Prononco en la pola] sur Forvo.</ref> en genitiva formo) estas [[nacia parko]] en la provinco [[Podlaĥia provinco|Podlaĥio]] de orienta [[Pollando]] ĉe la limo al [[Belorusio]]. Ĝi kovras kaj protektas signifan parton de la ''arbaro de Białowieża'', fakte en la esperanta literaturo [[Arbaro de Bjalovjeĵa]]<ref>En la klasikaĵo de esperantlingva literaturo [[Sinjoro Tadeo]], el la origina pola poezie tradukita al Esperanto fare de [[Antoni Grabowski]] en [[1918]], plurfoje temas pri la praarbaro, kiu tie konsekvente nomatas ''arbaro de Bjalovjeĵa'', ekzemple en la [[s:Sinjoro_Tadeo/Libro_IV|libro IV de la klasikaĵo, jen esperantlingve en vikivortaro]].</ref>, la lasta moderklimata [[praarbaro]] de Eŭropo - plia nacia parko en [[Belorusio]] protekstas plian parton. La nacia parko de Pollando kovras areon de 152 kvadrataj kilometroj kaj situas 62 kilometrojn sudoriente de la urbo [[Bjalistoko]]. La praarbaro estas hejmo al la plej granda monda loĝantaro de [[Eŭropa bizono|eŭropaj bizonoj]] ([[pole]] ''[[Eŭropa bizono|żubr]]''), la plej pezaj landaj bestoj de la kontinento. La limo inter la du ŝtatoj dividas la arbaron, la [[Nacia Parko Beloveĵskaja Puŝĉa]] najbaras ĉe la belorusia flanko de la limo. Ekzistas limtransirejo por migrantoj kaj biciklantoj en la arbaro.<ref>[[Agence France-Presse|AFP]]: ''[http://taz.de/Rodung-des-Bialowieza-Waldes/!5438308/ Polen legt die Axt an].'' En: ''[[tageszeitung]]'', la 3-an de aŭgusto 2017 ({{de}})</ref> [[Dosiero:Bialowieza National Park in Poland0029.JPG|eta|300x300px|{{centre|Falinta arbo en la nacia parko de Pollando}}]] == Senarbarbarigo de la pola praarbaro == [[Dosiero:Rezerwat ochrony scisłej BPN 07.jpg|eta|300x300px|{{centre|Protekto de la proceso de kresko kaj degenero}}]] [[Dosiero:Wisentsauerland.jpg|eta|300x300px|{{centre|[[Eŭropa bizono]] en la natura vivejo}}]] En Marto 2016, la dekstrula konservativa registaro de Pollando komencis permesi la senarbarigon, pravigante ĉi tiujn mezurojn per la lukto kontraŭ la [[Borkenkäfer|ŝelskarabo]]. La [[Eŭropa Komisiono]] jure persekutis Pollandon en julio 2017 antaŭ la Eŭropa Kortumo en Luksemburgio. La tribunalo petis la tujan haltigon de la senarbarigo kiun la pola naturmedia ministro [[Jan Szyszko]] (ĝis 2018-01-18) ne komprenis sed la nova media ministro [[Henryk Kowalczyk]] haltigis la faligon de la arboj. Komence de aŭgusto 2017 la Eŭropa Komisiono komunikis ekigi [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|malobservan proceduroon]] kontraŭ Pollando se la senarbarigo daŭrigintus. == Filmo == ''Białowieża, Polen-Weißrussland. Wildnis unter dem Dach der Urwaldriesen.'' Dokumenta filmo, Germanio, 2003, 14:56', Libro kaj scenigo: Thomas Willers, produktado [[Südwestrundfunk]] (SWR), Serio: ''Schätze der Welt – Erbe der Menschheit'' (Mondaj trezoroj - heredaĵo de la homaro), [http://www.swr.de/schaetze-der-welt/bialowieza/-/id=5355190/nid=5355190/did=5981978/y8v2c6/index.html Enhavotabelo (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180804030918/https://www.swr.de/schaetze-der-welt/bialowieza/-/id=5355190/nid=5355190/did=5981978/y8v2c6/index.html |date=2018-08-04 }} kaj reta video de SWR. == Literaturo == * [http://www.litero.ch/2016/06/europas-letzter-urwald.html Bialowieza – Europas letzter Urwald]. En: ''Natürlich'' (magazino), 2005 / retejo litero.ch, 2016 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bpn.com.pl Oficiala retejo] ({{pl}}) {{Monda heredaĵo en Pollando}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naciaj parkoj de Pollando]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Pollando]] [[Kategorio:Praarbaro de Białowieża]] 9b3r2o8cv98y78nc38he3vgc2opk3te Pierre Janton 0 568957 9419079 9418493 2026-07-02T19:10:05Z Sj1mor 12103 /* L'Espéranto */ nederlanda kaj persa 9419079 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Pierre Janton | dosiero = | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = {{dato|30|aŭgusto|1933}} | loko de naskiĝo = [[Liono]] ([[Francio]]) | vivloko = [[Clermont-Ferrand]] | nacieco = franco | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | enterigita = | verkis = L'Espéranto | aliaj aktivaĵoj = Profesoro pri la Angla literaturo, protestanta teologo | akademiano = AIS San-Marino | denaska = | esperantistiĝis en = }} '''Pierre JANTON''' (n. la [[30-a de aŭgusto|30-an de aŭgusto]] [[1933]] en [[Liono|Lyon]], m. la [[11-a de decembro|11-an de decembro]] [[2022]] en [[Chamalières]], Lyon) estas [[Francio|franca]] teologo kaj universitata [[Filologio|filologo]] pri anglaj lingvo kaj literaturo. Li instruis la anglan kaj [[Esperanto|Esperanton]] en la universitato de [[Clermont-Ferrand]] kaj emeritiĝis en 2008. == L'Espéranto == Tre konata estas lia franclingva libro ''L'Espéranto'', kiu aperis en la serio ''[[Que sais-je?]]''<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo=Valeur pédagogique de l’étude de l’espéranto | url=http://www.sat-amikaro.org/article210.html | formato= | eldoninto=SAT-Amikaro | alirdato=2016-09-26}}</ref>, havis kvar eldonojn kaj estis tradukita al 6 lingvoj: * la [[Hispana lingvo|hispana]] (''El Esperanto,'' eld. Oikos-Tau, Barcelona, ISBN-13: 978-8428103060), * la [[Germana lingvo|germana]] (''Einführung in die Esperantologie''), * la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] (''Het Esperanto''), eldonita de Esperanto Centrum Nederland en 1987. * la [[Persa lingvo|persa]] ( ''اسپرانتو'' ), eldonita en Teherano (Irano) fare de la Eldonejo Ataï en 1998. La tradukon el la franca rekte plenumis la konata irana profesoro, esperantisto kaj tradukisto [[Mohammad Javad Kamali]] * Esperanto (en 1988). * Kune kun [[Humphrey Tonkin]] li verkis la [[Angla lingvo|anglalingvan]] version de '<nowiki/>''L'Espéranto''' sub la titolo ''Esperanto: Language, Literature, and Community'' (Esperanto: lingvo, literaturo kaj komunumo). [[Dosiero:Espéranto_Janton.jpg|eta|154x154px|maldekstra]] Pierre Janton estas plena membro de [[Akademio Internacia de la Sciencoj|AIS San-Marino]] de 1985, do ekde ties oficiala fondo. Li tradukis la libron [[Hilelismo - propono pri solvo de la hebrea demando]] de [[L. L. Zamenhof]] en la francan<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo=Pierre Janton – Auteur | url=http://data.bnf.fr/fr/11908600/pierre_janton/ | eldoninto=Franca Nacia Biblioteko | alirdato=2016-09-26}}</ref>. En [[2002]], [[Heroldo de Esperanto]], raportis ke Janton estis kandidato ĉe la lokaj balotoj por la ekstremdekstra partio [[Rassemblement National (Francio)|Nacia Fronto]] (fr: ''Front National'') por pruvi ke 'Esperantio ne estas movado sed popolo, kun ĉiuj eblaj tendencoj'<ref>(eo) Janton kun Le Pen, [[Heroldo de Esperanto]], p. 2, n-ro 6 (2018), 22 aprilo )12 majo 2002.</ref>. == Verkaro == * ''L'espéranto'', Paris, [[P.U.F.]], 1973, 1977 (2-a eld.), 1989 (3-a eld.), 1994 (4-a eld., ISBN 2-13-042569-0), * ''Enkonduko al Ŝekspiro'', Liège, S.U.K., 1975 Li verkis en la franca interalie pri teologiaj kaj religi-historiaj temoj: * ''[[John Knox]] (ca. 1513-1572), l’homme et l’œuvre'', Paris, Didier, 1967 * ''L‘éloquence et la rhétorique dans les sermons de Hugh Latimer'' (étude de l’art et de la technique oratoire), Paris, P.U.F., 1968 * ''Concept et sentiment de l’Église chez John Knox, le réformateur écossais'', Paris, P.U.F., 1972 * ''Cette violence d’abandon qu'est la prière'', Paris, Desclée, 1982 * ''Voies et visages de la Réforme au XVIe siècle'', Paris, Desclée, 1986 ; Éd. du Cerf, 2015 (ISBN 978-2-204-09156-5) * ''Les Protestants français'', Paris, Brépols, 1995 (ISBN 2-503-50466-3) * ''Au fond du puits'', Nice, éd. Bénévent, 2007 (ISBN 978-2-7563-0682-7) * ''Jean Calvin, ministre de la parole : 1509-1564'', Paris, Éd. du Cerf, 2008 (ISBN 978-2-204-08674-5) * ''Le secret de la tour de Leynes'' : roman historique, Orcines, Micoline, 2010 (ISBN 978-2-9534926-1-3) * ''John Knox, réformateur écossais, v. 1513-1572'', Paris, Éd. du Cerf, 2013 (ISBN 978-2-204-09888-5) * ''Tous vos désirs'', Paris, Vérone éditions, 2018 (ISBN 979-10-284-0500-7) == Artikolo == * ''If Shakespeare had written in Esperanto...'', in Interlinguistics (https://doi.org/10.1515/9783110886115), vol. 42, p. 211-230 == Tradukoj == * ''John Knox, Réponse à un jésuite nommé Tyrie (1572)''. Traduction, introduction et notes, La Revue réformée, t. XXVIII, n° 109, 1977/1. * ''Le hillélisme: projet de solution de la question juive'' (originalo en Esperanto: ''[[Hilelismo - propono pri solvo de la hebrea demando]]'' de [[L. L. Zamenhof]]); Clermont-Ferrand : Association des publications, Faculté des lettres et sciences humaines de l'Université Blaise-Pascal, 1995. * ''Premier coup de trompette contre le gouvernement monstrueux des femmes'': 1558, John Knox; Paris, Champion, 2006 (ISBN 2-7453-1374-6) == Vidu ankaŭ == [[Esperantologio]] == Eksteraj ligiloj == * [http://data.bnf.fr/11908600/pierre_janton/ Lia paĝo ĉe la Franca Nacia biblioteko] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Janton, Pierre}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] [[Kategorio:Francaj filologoj]] ehezeovj04ix3aws1gn4uuh691ohzeb Kapablismo 0 570856 9418912 9350610 2026-07-02T15:40:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418912 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Kapablismo''' aŭ '''handikapismo''' estas [[diskriminado]] kaj socia [[antaŭjuĝo|antaŭjuĝado]] pri homoj kun [[malkapablo]]j. Kapablismo karakterizas homojn kiel difinitaj per siaj malkapabloj kaj kiel malsuperaj al la nemalkapabluloj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo = Claiming Disability Knowledge and Identity|familia nomo = Linton|persona nomo = Simi|eldonejo = New York University Press|jaro = 1998|isbn = |loko = Novjorko|paĝoj = 9}}</ref> Samtempe al tiuj homoj, pro tiu sinteno, iuj perceptitaj kapabloj, lertaĵoj, kaj/aŭ karakteraj trajtoj estas asignitaj aŭ negitaj. Diskriminado kontraŭ homoj, kies malkapablo estas psika, ankaŭ pli precize nomiĝas [[sanpsikismo]] aldone al kapablismo. En Usono grupoj de handikapuloj komencis paroli pri tiu fenomeno. La kapablismo subtaksas la handikapuloj kaj iliaj kapabloj kontraŭe kapabluloj. Ĝi kondutas malamike aŭ paternale kontraŭ ili, kaj ĝi pensas, ke ili bezonas kontinuan apogon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Claiming Disability Knowledge and Identity|familia nomo=Linton|persona nomo=Simi|jaro=1998|loko=Nov-Jorko|eldoninto=New York University Press|paĝoj=9}}</ref> Ĝi diskriminas kaj suprimas. [[Stereotipo|Stereotipoj]] estas asociitaj kun diversaj malkapabloj, kiuj atribuas aŭ depostulas samajn kvalitojn al same malkapablaj homoj. Tiuj stereotipoj siavice servas kiel kialoj de kapablismaj praktikoj kaj influas la [[sinteno]]jn kaj [[konduto]]n de la socio al anoj de la respektiva grupo.<ref>{{citaĵo el libro |persona nomo=Ernst |familia nomo=Wüllenweber |kunaŭtoroj=Georg Theunissen, Heinz Mühl |titolo=Pädagogik bei geistigen Behinderungen: ein Handbuch für Studium und Praxis (Education for intellectual disabilities: A manual for study and practice) |paĝoj=149 |eldonejo=W. Kohlhammer Verlag |lingvo=German |isbn=3-17-018437-7 |url=https://books.google.com/?id=33yCDe_IVyYC&pg=PA150&lpg=PA150&dq=behindert+bestimmte+eigenschaften+zugeschrieben#v=onepage&q=behindert bestimmte eigenschaften zugeschrieben&f=false |alirdato=January 17, 2012|jaro=2006 }}</ref> La stigmato tuŝas la homojn kun malkapabloj, limigante iliajn elektojn kaj ŝanĝante iliajn [[Identeco (sociaj sciencoj)|identecojn]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.heilpaedagogik-info.de/fachwissen/grundlagen-heilpaedagogik/178-geistige-behinderung-speck-theorie.html |titolo=Geistige Behinderung - Normtheorien nach Speck und Goffman. |eldonejo=Heilpaedagogik-info.de |dato= |alirdato=2014-05-12}}</ref> Ĝi insisatas en ĝiaj stereotipoj, ankaŭ sciigado ne povas nuligi tiujn. Ĝi povas esti selektiva, kaj limiĝi sin nur unu aŭ kelkaj tipoj de handikapoj.<ref>[https://www.heilpaedagogik-info.de/grundlagen/178-geistige-behinderung-speck-theorie.html Zuschreibungstheorie nach Speck] abgerufen am 17. Januar 2012</ref> Ĝi similas al [[seksismo]], [[rasismo]] kaj [[lingvismo]]. En kapablismaj socioj, oni vidas [[kapablo]]n kiel la normon, kaj vidas homojn kun malkapabloj kiel aberaciojn el tiu normo. Oni pensas, ke malkapabluloj estas malpli valoraj aŭ ili estas malpli homaj. Oni vidas malkapablon kiel aferon venkendan aŭ riparendan, ekzemple, per medicinaj kuracoj. Laŭ la kapablisma mondrigardo, malkapablo estas eraro aŭ difekto anstataŭ simpla konsekvenco de homa diverseco, samkiel [[raso]], [[etno]], [[seksa orientiĝo]], aŭ [[sekso]].{{mallonga piednoto|Marshak|Dandeneau|Prezant|L'Amoreaux|2009|p=50}} Ekzemploj de kapablismo estas videblaj en la socio, ekzemple kiam homoj kun malkapabloj estas diskutataj kvazaŭ ili ne ĉeestas: manko de aŭtonimeco.<ref>{{citaĵo el gazeto|familia nomo=Ashby|persona nomo=Christine|kunaŭtoro=Eunyong Jung, Casey Woodfield, Katherine Vroman kaj Fernanda Orsati|titolo=‘Wishing to go it alone’: the complicated interplay of independence, interdependence and agency|gzeto=Disability & Society|dato=2015|volumo=30|numero=10|paĝoj=1474–1489|doi=10.1080/09687599.2015.1108901}}</ref> Ekstremaj estis eŭgeniko en komenco de 20a jarcento, amasmurdo kaj deviga steriliziado en nacia Germanio. En la Angla lingvo estas vortoj, kiuj nomiĝas tipoj de selektiva kapablismo. Ekzemple mentalismo estas kontraŭ mentale malsanalaj uloj, kaj [[aŭdismo]] (ne forviŝu tiun kun [[aŭtismo]]) kontraŭ [[surdeco|surduloj]] kaj [[malfacila aŭdo|malfacile aŭdantoj]]. Ankaŭ malkapabluloj povas esti selektive kapablismaj, ekzemple movmalkapabla patro povas tial instrui sian filinon, ke [[paroleraro]] signifas [[intelekta malkapablo|intelektan malkapablon]], kaj estas permesita ofendi ilin kaj per vortoj kaj per frapoj. Aliaj difinoj de kapablismo inkludas tiujn de Chouinard, kiu difinas ĝin kiel "ideoj, praktikoj, institucioj, kaj sociaj rilatoj, kiuj supozas kapablon, kaj tion farante, konstruas homojn kun malkapabloj kiel [[almarĝenigado|almarĝenigitaj]] […] kaj grandparte nevideblaj '[[aliulo]]j'";{{mallonga piednoto|Campbell|2009|p=5}}{{mallonga piednoto|Chouinard|1997|p=380}} kaj Amundson kaj Taira, kiuj difinas ĝin kiel "doktrino, kiu false traktas malkapablojn kiel imanente kaj nature terurajn, kaj kulpas la malkapablojn mem [anstataŭ kapablismo] pri la problemoj spertataj de la homoj, kiuj havas ilin."{{mallonga piednoto|Campbell|2009|p=5}}{{mallonga piednoto|Amundson|Taira|2005|p=54}} En diversaj naciaj lingvoj oni luktas kontraŭ kapablismo per vortoj, kiu pligrandigas estantan problemon. Ekzemple oni volas disigi la ulon kaj lian korpan ŝtaton; iuj grupoj de malkapabluloj protestas kontraŭ tiu. En ĉiu nacia lingvo estas vortoj, kiuj estis iam akurataj diagnozoj, estis uzitaj neakurate kiel insultoj, kaj ili igas insultaj vortoj. En iuj kazoj la plimulto kaj la minoritato ne konsentas, kiuj vortoj aŭ esprimoj estas ofendaj. La malplimulto povas pensi, ke la plimulto volonte ofendas ĝin, kaj la plimulto povas pensi, ke la minoritato estas tre ofendebla kaj tro sentema. La malplimulto ofendiĝas kaj la plimulto igas malpli helpema. Iuj grupoj rifuzas longan vortoliston. == Difino == Laŭ Fiona A. Kumari Campbell docento de Griffith Universitato (Brisbane, Aŭstralio) la fakliteraturo ne havas unusencan difinon. Laŭ ŝi estas ĝi aro de konvinkoj, praktikoj kaj procesoj, kiuj formas idealon de mem kaj korpon, kaj ĝi pensas tiun esti perfekta, plene kaj esence homa. Laŭ ĝi malkapablo signifas, ke la ulo estas malpli homa, kaj malpli valora.<ref>Christiane Hutson: [http://www.zedis.uni-hamburg.de/wp-content/uploads/hutson_rassismus_sexismus.pdf ''Unverschämt - Wir im Spannungsfeld von Rassismus, Hetero-/Sexismus und Ableism.'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (PDF; 48 kB) abgerufen am 17. Januar 2012</ref> Laŭ Vera Chouinard, profesoro de [[Universitato McMaster|McMaster Universitato]] (Hamilton (Ontario), Kanada): Ĝi estas aro de konvinkoj, praktikoj, institutoj kaj sociaj ligoj, kiu difinas korpaj ŝtatoj laŭ kapabla idealo, ĝi ekskludas malkapablulojn kaj difinas ilin kiel aliuloj. Laŭ Ron Amundson, profesoro de Hawaii Universitato (Hilo) kaj Gayle Taira: Ĝi estas doktrino, kiu erare vidas malkapablojn terurajn kaj internajn, kaj faris la ulon responsan. Harpur, scienca kolego de Griffith Universitato argumentas, ke kapablismo estas potenca etikado, kiu laŭlinigas negativajn stereotipojn, kaj gvidas la atenton el malkapabla ulo kaj lia malkapablo al diskriminanta persono por faciligi kulturan ŝanĝadon. Ĝi povas esti pli ĝenerala, kiam oni pensas, ke la valoro de homoj dependas de liaj povoj kaj kapabloj. Se oni povas kaj kapablas multe, li valoras multe; kaj se ne, li valoras malmulte. Oni povas starigi al fino vivojn nevalorajn por vivo. == Antaŭjuĝoj == Kapablismo povas enhavi multajn antaŭjuĝojn, la plej fortaj estas: * dependaj (ĉiama infano) * prenantaj (almozpetas kun ĉapelo en mano) * mankaj uloj, kun perturbitaj funkcioj * uloj kiuj malpli povas, malpli aŭ neniun valoras kiel laborantoj * kompatindaj, suferantaj * preferas esti kune kun iliaj kunsortuloj ol kun kapabluloj (tiu estas nur en kelkaj kazoj vera)<ref>[http://www.mnddc.org/parallels2/one/sidebar/Handicapism.html Handicapism] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121226044845/http://www.mnddc.org/parallels2/one/sidebar/Handicapism.html |date=2012-12-26 }} (en), abgerufen am 17. Januar 2012</ref> * havas aliajn kvalitojn, ekzemple blinduloj ĉiam havas bonan memoron, ĉar ili estas [[blindeco|blindaj]]. == Kialoj == Kapablismo estas unu reago al alternativaj kapabloj, kondutoj kaj korpformoj. Malkapabluloj estas ofte tre malriĉaj, do oni povas pensi, ke kapableco estas ŝlosilo de bonstato kaj fortuno. Oni povas neinformite reagi same, sed tiu ne estas kapablismo, ĉar estas sen antaŭjuĝoj. Oni pensas pri kapablismo kun aliaj formoj de diskriminado. Kapablismo ne ĉiam estas malica. Oni povas pensi, ke malkapabluloj necesas protekton kaj prizorgadon, kaj li ne rigardas ilin kiel partneroj. Kiam malkapabluloj rifuzas tiun, aŭ oni volas malpermesi sekson al malkapabluloj, oni devas ŝanĝi sian konduton, kaj helpi ilin pretigi al memstara vivo.<ref name="Zeugung auf Probe">{{citaĵo el la reto|url=http://www.zeit.de/2002/41/Zeugung_auf_Probe |verko=Zeit Online |titolo=Zeugung auf Probe |dato=2002-10-02 |alirdato=2015-05-26}}</ref> == Sekvoj == La konduto de kapablisto similas al neinformita ulo, sed oni ofte povas senti malicon. '''Personala konduto:''' * Evitado, negligado * Li ne parolas kun malkapablulo, sed kun akompano * Se parolas kun malkapablulo, li malvidiridas lin aŭ uzas lian antaŭnomon * Kapablisto kondutas kun malkapablaj adultoj kiel ili estus infanoj. Li tre pligrandigas povumon kaj laŭdas tro multe.<ref>Rebecca Maskos: [http://www.zedis.uni-hamburg.de/wp-content/uploads/maskos_14122011.pdf Bist Du behindert oder was?!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121003201142/http://www.zedis.uni-hamburg.de/wp-content/uploads/maskos_14122011.pdf |date=2012-10-03 }} (PDF; 55 kB) abgerufen am 18. Januar 2012</ref> * Oni diris al virino: Tre bona estas, ke ŝi povas ridi, ĉar ŝi havas nenian kialon al ĝi * Li traktas ilin kiel malsupravalorajn. * Pateraleco, kompato, komentoj, mistrakto * Ruinigado de membildo de malkapabluloj Kapablisto donas al malkapabluloj etikedon: vi malgajnis. Se la malkapablulo akordas al kliŝo, li estas nefortuna kaj malfeliĉa, sed bonkora, kiu estas dankema por amo kaj kunsento. Se ne, li estas tre rara kaj mirinda kazo. '''En komunumo:''' * Izolado, kuratoreco * Manko de malembarasado. Tiu estas pleje ne sekvo de kapablismo, nur la posedanto simple forgesas pri malkapabluloj, aŭ pensas, ke tiu ne estus ekonomia.<ref>[http://www.bizeps.or.at/broschueren/leben/ bizeps.or.at]</ref> Betona Kapo estas negativa premio, kiun donas Allgemeinen Behindertenverband Land Brandenburg e.V. (ABB) al nemalembarasitaj konstruaĵoj.<ref>ABB e.V.: [http://www.abbev.de/cms-interessenvertretung/aktion-betonkopf/aktion-betonkopf-brandenburg.html Aktion Betonkopf Brandenburg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171027232553/http://www.abbev.de/cms-interessenvertretung/aktion-betonkopf/aktion-betonkopf-brandenburg.html |date=2017-10-27 }}, abgerufen am 4. Februar 2014</ref><ref name="nd7Mai2013">Andreas Fritsche: [http://www.neues-deutschland.de/artikel/820846.doch-keine-betonkoepfe-im-landtag.html ''Doch keine Betonköpfe im Landtag''], neues deutschland, 7. Mai 2013, abgerufen am 7. Februar 2014.</ref> * Medio En fabeloj tradicie bonaj karakteroj estas belaj, malbonaj malbelaj. En tiuj fabeloj oni ne povas esti bona, se li estas malbela, monstra aŭ groteska. Oni kunigas tiun ankaŭ kun timo kaj forto. Fabeloj kiel [[Peter Pan]] povas pligrandigi timon de infanoj kontraŭ malkapablaj adultoj. * Oni traktas malkapablulojn kiel senhelpulojn, kompatindaj ulojn, kiuj bezonas kompaton kaj kunsenton. Oni pensas, ke malkapabluloj estas balastoj, kaj imagas ilin kiel almozulojn, al kiuj almozi estas privilegio. * Ĉe asekuroj malkapablo pligrandigas riskon. * Laŭ iuj religioj (ekzemple [[kristaneco]]) preso aborti embriojn aŭ fetojn, se ili estas verŝajne malkapablaj. En tiuj komunumoj plimulto pensas, ke malkapabluloj povas malpli, do ili suferas, kaj bezonas tempon, atenton, flegon, pedagogan kaj financan helpon. Ĝi ankaŭ pensas, ke ili estas neutilaj, do ili devas esti dankemaj por helpo, kiu estas ŝarĝo por ĝi. Ĝi malpermesas kritikon kontraŭ ĝia konduto, kaj ili devas postuli neniun. Tiu konduto ne nur supozas, sed ankaŭ evolvas senhelpecon.<ref>[http://bidok.uibk.ac.at/library/siegert-leistung-dipl.html#id3385392 Leistungsprinzip und soziale Positionierung behinderter Menschen] abgerufen am</ref> Ili ne estas okupitaj, ili igas subtenbezonaj, do konvinko pri ilia nekompeteco plifortiĝas. En socio ĉiu havas plian rolon. Kapablisma socio pensas pri malkapabluloj nur kiel malkapabluloj, kaj eĉ forgesas, ke ili estas ankaŭ homoj. Do malfermiĝas demandoj, ke permesi malkapablulojn geedziĝi, havus seksumon, aŭ povas eduki infanojn malkapablulo? Tiel pensante oni atribuas superecon al normoj de plimulto pri sano, korpo kaj menso. Kiuj ne povas esti tial kiel la normoj priskribas, tiuj iĝas malaltvaloraj. La fenomeno apartenas al tipaj subpremaj fenomenoj. === El pozicio de diskrimitoj === Laŭ Birgit Rommelspacher diskrimiado ne nepre distordas membildon. La malkapablulo devas pripensi, prie li decidas, kial kaj en kiu baras lin konstruaĵoj kaj homa ĉirkaŭaĵo: Ne rulseĝo estas tro larĝa, sed la pordo tro mallarĝa. Alia problemo estas dusenco, kiam oni povas atribui du aŭ pli sencon al gesto aŭ frazo. Akompana nelingva komunikado ne ĉiam helpas. Oni povas diri Ĝis revido! al blindulo tute normale. Tiu povas senci, ke la partnero volas konduti kun li normale; aŭ li priridas blindulon sekrete. Oni povas sin defendi, se: * rekonas diskriminadon korekte * povas determini kialojn * uzas eblojn por defendado === El pozicio de diskriminantoj === Diskriminantoj postulas implicite privilegiojn. Ili ne rekonas tiun, sed diskrimitoj jes, ĉar ili renkontas ĝin ĉiutage. Se iĝas publika malamikeco, ili tamen defendas iliajn privilegiojn en pliaj manieroj: * Plifortado de hierarĥio: Se malkapabluloj protestas aŭ postulas, ili alvokas la malkapablulojn, ke ili devas tiun ĉesi, emfazinte iliajn barojn. Tiu povas esti ankaŭ, se ili lernas kune, kaj malkapablulaj lernantoj havas tial bonajn rezultojn, kiel plimulto. * Funkcionizado: Ĵetas necertecon kaj timon al malkapabluloj. Se ili rifuzas ĝin, ili devas duldi agreson. * Inversigo de potenco: atribuas rolon de ofero kiel privilegio al malkapabluloj, kaj volas ĝin bari. Opinio precipe de ekstremdekstro. == Similaj konceptoj == En la Angla oni uzas vortojn kiel ''ableism'' kaj ''disablism''. Laŭ Gregor Wolbring, profersorasistento de Calgary Universitato ableism estas aro de konceptoj, kaj disablism estas praktiko. Ĝenerale ableismo estas aro da kredoj, konceptoj kaj praktikoj, kiuj bazas sur la kredo, ke kapabloj, korpo, kontaktoj, kaj ŝajno de tiuj havas bazan rolon. Ableism favoras iujn kapablojn, kiujn ĝi projektas kiel bazajn. Ĝi agnoskas tiujn malforton aŭ mankon kiel malpli valora ŝtato. Disablism manifestiĝas per diskriminado, subpremado, aŭ ofendo, kiu estas sekvo de kredo, ke homoj sen iuj bazaj kapabloj havas pli malaltan rangon.<ref>Gregor Wolbring: [http://www.tatup-journal.de/downloads/2009/tatup092_wolb09a.pdf ''Die Konvergenz der Governance von Wissenschaft und Technik mit der Governance des „Ableism“] (PDF; 223 kB). In: ''Technikfolgenabschätzung – Theorie und Praxis''. Nr. 2. September 2009, S. 30. Abgerufen am 19. Januar 2011</ref> Laŭ Fiona Campbell disablism plifortas diskriminadon inter kapabluloj kaj malkapabluloj, distancigas malkapablulojn, kaj markas ilin kiel aliuloj. Apartena scienco estas Disability Studies. == Defendo == [[Dosiero:Blind man carrying a paralysed man.jpg|eta|200px|Ekzemplo de reciproka helpo: blindulo portas paralizitan ulon. Ili ne bezonas plian helpon.]] Alternativo de kapablismo estas kunvivo kun respekto al aliaj homoj, kiuj povas esti kapabluloj aŭ malkapabluloj. La plimulto ne opinias malkapablulojn kiel ŝarĝon, sed kiel alie funkcionantajn homojn. Al ili mankas iuj kapabloj, sed pli gravas aliaj, kiujn li havas. Iam ili bezonas helpon, sed kiu ne? Ĝi pensas ankaŭ, ke oni povas igi malkapabla. Ĝi helpas, ke ankaŭ malkapabluloj povas labori, kaj memstare vivi. Poemo de Christian Fürchtegott Gellert el 18a jarcento demonstras tiun per blindulo kaj paralizita ulo. Ili helpas la alian. La blindulo portas la paralizitan homon, kiu helpas lin orienti. Laŭ la poemo ili kapablas al iu, al kiu unu aŭ la alia mem ne. Ili ne bezonas helpon de aliaj.<ref>Wortlaut: {{citaĵo el la reto|url=http://www.zeno.org/Literatur/M/Gellert,+Christian+Fürchtegott/Fabeln+und+Erzählungen/Fabeln+und+Erzählungen/Erstes+Buch/Der+Blinde+und+der+Lahme |aŭtoro=Christian Fürchtegott Gellert |titolo=Fabeln und Erzählungen |kommentp=Erstes Buch: ''Der Blinde und der Lahme'' |alirdato=2015-05-26}}</ref> === Lingvo === Kapablismo estas esprimita ankaŭ per vortoj. Tiu povas manifestigi en ofendaj vortoj, aŭ en ofenda akcento. Reago estas, ke oni faras vortojn, kiuj akcentas, ke oni ne volas ofendi. Ekzemplo estas, ke oni deiĝas homon kaj lian malkapablon, kiu ne plaĉas al ĉiu malkapabluloj. Ekzemple oni diras Angle ''person with autism'', kaj Germane ''Mensch mit Blindheit''.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Dunn|first=Dana S.|last2=Andrews|first2=Erin E.|title=Person-first and identity-first language: Developing psychologists’ cultural competence using disability language.|url=http://dx.doi.org/10.1037/a0038636|journal=American Psychologist|volume=70|issue=3|pages=255–264|doi=10.1037/a0038636|pmid=25642702}}</ref> Iuj lingvoj uzas vortojn kiel malkapablo aŭ handikapo ankaŭ en aliaj sencoj. Germane estas malkapabla behindert, kiu signifas barita; Hispane ĝi estas minusvalidos, kiu signifas ankaŭ malplivaloran. Angle ĝi estas disabled, kiu signifas malkapablon, sed oni prefere proponas esprimon differently abled, kiu signifas alie kapablan. === Premgrupoj === Movadoj de malkapabluloj komencis en 1970aj jaroj. Ili volas similiĝi al movadoj de afro-amerikuloj. Ili faris akcionojn kaj uzis matricojn por atenti la plimulton. Ekde tiu estas pliaj grupoj fonditaj. Gusti Steiner priskribis, kiel lia grupo por movmalkapabluloj demonstris por alireblaj konstruaĵoj, vojoj kaj veturiloj. Ili faris blokadojn, kritizis iujn oficojn, kaj haltis tramon, en kiu unu demonstranto provis igi per rulseĝo. Li moviĝis antaŭ de tramo, kaj klariĝis, ke veturiloj en urbana trafiko ne estis konstruitaj por movmalkapabluloj. === Rajto === Oni povas ataki decidojn de homoj, homgrupoj aŭ aŭtoritatoj en konstituciaj landoj, se oni trovas diskriminadon kontraŭ malkapabluloj. En Svislando la federacia tribunalo decidis kontraŭ decido de kantono Zürich, kiu rifuzas doni ŝtatanecon al intelekte malkapabla virino, ĉar ŝi ne povas labori. Zürich volis tiel antaŭmalhelpi pagi 100 000 frankon kiel socialan subtenon. Ŝi estis rifuĝinto, kaj ĝis tiam alia organizado pagis la subtenon. Züricha tribunalo respektis ekonomian argumentadon, sed federacia ne. La virino ne havus ŝancon akiri ŝtatanecon pri ŝia malkapablo, ĉar ŝi ricevis subvencion pro ŝia malkapablo. Se tiu estus ununura malhelpo kontraŭ ŝtataneco, ankaŭ ŝia homa digno estis nerespektita, ĉar tiu estis traktita nur ekonomie.<ref>[http://www.humanrights.ch/de/Schweiz/Inneres/Gruppen/Behinderte/idart_6445-content.html ''Bundesgerichtsurteil zur Einbürgerung von Menschen mit Behinderung.'']{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Opiniosondoj == Oni povis trovi kapablismon en iuj partoj de Eŭropo per opiniosondo. Datoj ne subtenas, ke ĝi disvastiĝus aŭ plifortus. Laŭ artikolo de Die Zeit en 2002 ekde 1969 kaj 2000 estis tiuj ŝanĝoj: * Malkreskiĝis al 0% de racio de tiuj, kiuj volis sendi al institucio ĉiun infanon kun [[Down-sindromo]]. * Kreskis racio ekde 59% ĝis 90% de tiuj, kiuj volas individualan evolvigadon de malkapabluloj. * Kreskis rato ekde 18% ĝis 90% de tiuj, kiuj volas, ke malkapablaj infanoj estu edukitaj hejme.<ref name="Zeugung auf Probe" /> Se en Germanio kreskus kapablismo, oni devus supozi, ke la demandintoj respondis ne laŭ iliaj opinio, sed laŭ socia normo.<ref>Wolfgang van den Daele: ''Vorgeburtliche Selektion: Ist die Pränataldiagnostik behindertenfeindlich?'' In: ''Leviathan.'' 23/2005. Sonderheft ''Biopolitik.'' S. 112.</ref> === Wocken 2000 === Hans Wocken, laboranto de kuracpedagogia institucio de Hamburga Universitato faris opiniosondon por rekoni kaŝitan kapablismon. Ĝi enhavis tiujn demandojn:<ref>Hans Wocken: [http://www.hans-wocken.de/Texte/Zeitgeist.htm ''Der Zeitgeist: Behindertenfeindlich? Einstellungen zu Behinderten zur Jahrtausendwende.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020055809/http://www.hans-wocken.de/Texte/Zeitgeist.htm |date=2012-10-20 }}</ref> * Perturbus vin, se malkapabluloj loĝiĝus en najbaro, kaj devus renkonti ilin ĉiutage? * Perturbus vin, se vi vojaĝus, kaj en sama hotelo restus malkapabluloj? * Lasus vi viziti vian infanon klason, kiu enhavas ankaŭ malkapablajn infanojn? * Akceptus vi, se via infano naskiĝus malkapable? * Se infano naskiĝas kun severa malkapablo, estus pli bone, se oni lasus ĝin morti? Demandintoj respondis demandon pri najbaroj negative rare, demandon pri naskiĝado negative ĉirkaŭe 25%. Demando pri eŭtanazio estis en 60% respondita per jes. === Eŭrobarometro 2008 === En printempo de 2008 oni testis popolojn de membrolandoj de Eŭropa Unio. Laŭ 35% fortas kapablismo en lia lando, kaj laŭ 10% estas tre disvastigita en lia lando. Laŭ 67% de demanditoj estis kapablismo malpli disvastigita en 2008 ol en 2003. Laŭ fartolisto (1-10) estas malkapabla najbaro taksita je 9,1; gvidanta malkapabla politikisto je 8,0.<ref>[http://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=4083&langId=de ''Diskriminierung in der Europäischen Union: Wahrnehmungen, Erfahrungen und Haltungen.''] (= Eurobarometer spezial 296). Juli 2008, S. 48–55.</ref> 83% estas por malembarasado, kiuj estas specialaj aranĝoj por ekvalaj ŝancoj.<ref>[http://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=4083&langId=de ''Diskriminierung in der Europäischen Union: Wahrnehmungen, Erfahrungen und Haltungen.''] (= Eurobarometer spezial 296). Juli 2008, S. 31.</ref> Do en Eŭropa Unio estas kapablismo ne la plej pli forta formo de diskriminado; eĉ la plimulto defendas malkapablulojn. === Testo de frimaoj en Belgio === Stijn Baert, profesoro de Ghent Universitato faris grandan korespondantan ekzamenon. Li sendis 768 kandidatiĝadon por postenoj en nomo de freŝaj diplomatiĝintoj. Tiujn postenojn povis ankaŭ blindaj, surdaj aŭ aŭtistaj kandidatoj plenumi samkiel kapabluloj. Ili tamen ricevis je 48% malpli pozitivan reakcion, ol samaj, sed kapablaj kandidatoj.<ref>Baert, S. (2016) [http://link.springer.com/article/10.1007/s10198-014-0656-7 Wage Subsidies and Hiring Chances for the Disabled: Some Causal Evidence.] European Journal of Health Economics, 17, 71-86.</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == <!-- alphabetically by last name of first author/editor --> * {{Cite journal |last1=Amundson |first1=Ron |first2=Gayle |last2=Taira |title=Our Lives and Ideologies: The Effects of Life Experience on the Perceived Morality of the Policy of Physician-Assisted Suicide |journal=Journal of Policy Studies |volume=16 |issue=1 |year=2005 |pages=53–57 |url=http://uhh.hawaii.edu./~ronald/pubs/2005-Amundson-Taira.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-12-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101228114850/http://www.uhh.hawaii.edu/~ronald/pubs/2005-Amundson-Taira.pdf |arkivdato=2010-12-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101228114850/http://www.uhh.hawaii.edu/~ronald/pubs/2005-Amundson-Taira.pdf |date=2010-12-28 }} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Inciting Legal Fictions: Disability Date with Ontology and the Ableist Body of the Law|familia nomo=Campbell|persona nomo=Fiona A. Kumari|jaro=2001|gazeto=Griffith Law Review|volumo=10|numero=1|paĝoj=42–62}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Contours of Ableism: The Production of Disability and Abledness|familia nomo=Campbell|persona nomo=Fiona A. Kumari|jaro=2009|eldoninto=Palgrave Macmillan|ISBN=978-0-230-57928-6}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Making Space for Disabling Difference: Challenges Ableist Geographies|familia nomo=Chouinard|persona nomo=Vera|jaro=1997|gazeto=Environment and Planning D: Society and Space|volumo=15|paĝoj=379–387}} * {{Cite book |title=Teaching for diversity and social justice |volume=1 |editor1-first=Maurianne|editor1-last=Adams |editor2-first=Lee Anne|editor2-last=Bell |editor3-first=Pat|editor3-last=Griffin |chapter=Ableism Curriculum Design |first1=Pat|last1=Griffin |first2=Madelaine L.|last2=Peters |first3=Robin M.|last3=Smith |edition=2nd |publisher=Taylor & Francis |year=2007 |isbn=978-0-415-95199-9 }} * {{Cite book |title=The School Counselor's Guide to Helping Students with Disabilities |series=Jossey-Bass teacher |first1=Laura E.|last1=Marshak |first2=Claire J.|last2=Dandeneau |first3=Fran P.|last3=Prezant |first4=Nadene A.|last4=L'Amoreaux |publisher=John Wiley and Sons |year=2009 |isbn=978-0-470-17579-8 }} * {{Citaĵo el gazeto|url=http://journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/viewArticle/46/0|titolo=Refusing Able(ness): A Preliminary Conversation about Ableism|familia nomo=Campbell|persona nomo=Fiona A. Kumari|jaro=2008|gazeto=M/C Journal|volumo=11|numero=3}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200726234130/http://journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/viewArticle/46/0 |date=2020-07-26 }} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=The "Normal" and the Monstrous in Disability Research|familia nomo=Clear|persona nomo=Mike|jaro=1999|gazeto=Disability & Society|volumo=14|numero=4|paĝoj=435–448}} * {{Cite book |chapter=Eliminating Ableism in Education |first=Thomas|last=Hehir |title=Special education for a new century |volume=41 |series=Harvard educational review |editor1-first=Lauren I.|editor1-last=Katzman |publisher=Harvard Educational Review |year=2005 |isbn=978-0-916690-44-1 }} * {{Cite journal |last1=Iwasaki|first1=Yoshitaka |first2=Jennifer|last2=Mactavish |title=Ubiquitous Yet Unique: Perspectives of People with Disabilities on Stress |journal=Rehabilitation Counselling Bulletin |volume=48|issue=4 |year=2005 |pages=194–208 |doi=10.1177/00343552050480040101 }} * {{Cite journal |last1=Watts |first1=Ivan Eugene |first2=Nirmala |last2=Erevelles |title=These Deadly Times: Reconceptualizing School Violence by Using Critical Race Theory and Disability Studies |journal=American Educational Research Journal |volume=41 |issue=2 |year=2004 |pages=271–299 |url=http://jstor.org./stable/3699367 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-12-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161011001756/https://www.jstor.org/stable/3699367 |arkivdato=2016-10-11 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161011001756/https://www.jstor.org/stable/3699367 |date=2016-10-11 }} * Walter Fandrey: Krüppel, Idioten, Irre: zur Sozialgeschichte behinderter Menschen in Deutschland {{ISBN|978-3925344718}} * [[Günther Cloerkes]]: ''Wie man behindert wird.'' 2003, {{ISBN|3-8253-8305-9}}. * S. v. Daniels, T. Degener, A. Jürgens, F. Krick, P. Mand, A. Mayer, B. Rothenberg, G. Steiner, O. Tolmein (Hrsg.): ''Krüppel-Tribunal, Menschenrechtsverletzungen im Sozialstaat.'' Pahl-Rugenstein, Köln 1983, {{ISBN|3-7609-0799-7}}. * Rudolf Forster: ''Von der Ausgrenzung zur Gewalt: Rechtsextremismus und Behindertenfeindlichkeit.'' 2002, {{ISBN|3-7815-1228-2}}. * [[Erving Goffman]]: ''Asyle. Über die soziale Situation psychiatrischer Patienten und anderer Insassen.'' Suhrkamp, Frankfurt am Main 1973, {{ISBN|3-518-10678-3}}. * [[Gisela Hermes]], [[Eckhard Rohrmann]]: ''Nichts über uns – ohne uns! Disability Studies als neuer Ansatz emanzipatorischer und interdisziplinärer Forschung über Behinderung.'' 2006, {{ISBN|3-930830-71-X}}. * [[Ernst Klee]]: ''Behindertsein ist schön. Unterlagen zur Arbeit mit Behinderten.'' Patmos-Verlag, Düsseldorf 1974, {{ISBN|3-491-00436-5}}. * Ernst Klee: ''Behindert. Über die Enteignung von Körper und Bewusstsein. Ein kritisches Handbuch.'' Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 1987, {{ISBN|3-596-23860-9}}. * Winfried Palmowski, Matthias Heuwinkel: ''Normal bin ich nicht behindert! Wirklichkeitskonstruktionen bei Menschen, die behindert werden. Unterschiede, die Welten machen.'' Dortmund 2000, {{ISBN|3-86145-198-0}}. * [[Adolf Ratzka]]: ''Aufstand der Betreuten.'' In: A. Mayer, J. Rütter: ''Abschied vom Heim.'' AG-SPAK, München 1988, {{ISBN|3-923126-53-0}}, S. 183–201. * [[Birgit Rommelspacher]] (Hrsg.): ''Behindertenfeindlichkeit.'' [[Lamuv Verlag]], Goettingen 1999, {{ISBN|3-88977-548-9}}. * Gusti Steiner: ''Selbsthilfe als politische Interessenvertretung.'' In: E. Rohrmann, P. Günther: ''Soziale Selbsthilfe. Alternative, Ergänzung oder Methode sozialer Arbeit.'' Universitätsverlag, Heidelberg 1999, {{ISBN|3-8253-8269-9}}, S. 127–143. * [[Gusti Steiner]]: ''Schwarzbuch Deutsche Bahn AG.'' AG SPAK Verlag, München 2003, {{ISBN|3-930830-36-1}}. * Rudolf Forster: ''„Neue Behindertenfeindlichkeit“ und rechtsradikale Gewalt gegen Behinderte.'' In: ''Behindertenpädagogik in Bayern.'' 43, 2/2000. * Rudolf Forster: ''Von der Ausgrenzung zur Gewalt: Rechtsextremistische behindertenfeindliche Gewalt im freiheitlichen Rechtsstaat.'' In: ''Behindertenpädagogik in Bayern.'' 44, 1/2001. * Rudolf Forster: ''Behindertenfeindlichkeit und rechtsradikale Gewalt – eine erste Skizzierung aktueller gesellschaftlicher Phänomene.'' In: ''Bulletin der Arbeitsgemeinschaft LehrerInnen für Geistigbehinderte.'' 3/2002 (Bern/Schweiz). * {{Cite journal |author=Ernst Klee |title=Vorurteile: Der Behinderte – ein Monster? |year=1980-03-21 |ISSN=0044-2070 |url=http://www.zeit.de/1980/13/der-behinderte-ein-monster |journal=[[Die Zeit]]}} * Georg Theunissen: ''Zur neuen Behindertenfeindlichkeit in der Bundesrepublik Deutschland.'' In: ''Geistige Behinderung.'' 4/1989 und ''Zeitschrift für Heilpädagogik.'' 10/1989. * Peter Widmann: ''Vorurteile gegen sozial Schwache und Behinderte.'' In: ''Informationen zur politischen Bildung.'' 271 (Thema: ''Vorurteile''). 2005. [http://www.bpb.de/publikationen/BP3IF1,0,0,Vorurteile_gegen_sozial_Schwache_und_Behinderte.html#art0 (online)]. == Traduko == {{Tradukita | lingvo = hu | artikolo = Fogyatékosellenesség | revizio = nuna }} == Vidu ankaŭ == * [[Aranĝo T4]] == Eksteraj ligiloj == * [https://egalecen.org/category/handikapismo/ Kategorio 'handikapismo' ĉe Egalecen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170724230646/https://egalecen.org/category/handikapismo/ |date=2017-07-24 }} {{Ĝermo|malkapablo|diskriminacio}} [[Kategorio:Kapablismo| ]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Handikapoj]] nels3r90j64xra744hkemkijwov3rzb Toĥara lingvaro 0 574141 9418880 9329032 2026-07-02T14:11:09Z Stefangrotz 91903 informkesto 9418880 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo}} La '''toĥara lingvaro''' estas formortinta branĉo de la [[hindeŭropa lingvaro]]. Oni konas ĝin nur per manskribaĵoj, datitaj de la 6-a ĝis la 8-a jarcento k.e. kaj trovataj en [[oazo|oazaj]] urboj ĉe la norda limo de la [[Tarim-baseno]] (nun parto de [[Ŝinĝango]] en nordokcidenta [[Ĉinio]]). La malkovro de tiuj lingvoj en la frua 20-a jarcento kontraŭdiris la antaŭe dominantan ideon pri orienta-okcidenta divido en la hindeŭropaj lingvoj per la [[izogloso]] [[kentum-lingvoj|kentum]]-[[satem-lingvoj|satem]],<ref group="n" name="centum-satem"/> kaj kontribuis al renovigita studado de la familio. Identante la aŭtorojn kun la popolo [[toĥaroj]] de antikva [[Baktrio]] (Toĥaristano), fruaj aŭtoroj nomis la lingvojn "toĥaraj." Kvankam oni hodiaŭ ĝenerale konsideras tiun identon erara, la nomo restis. La dokumentoj registras du proksime rilatajn lingvojn, nome la "A-toĥara" ("la orienta toĥara," "la agnea" aŭ "la turfana") kaj la "B-toĥara" ("la okcidenta toĥara" aŭ "la kuĥea"). La temoj de la tekstoj sugestas, ke la A-toĥara estis pli arkaika kaj uzata kiel [[Budhismo|Budhisma]] liturgia lingvo, dum la B-toĥara estis pli aktive parolata en la tuta areo de [[Turfan]] en la oriento ĝis [[Tumŝuko]] en la okcidento. Aro de pruntovortoj kaj nomoj, trovitaj en [[Prakrito|prakritaj]] dokumentoj, nomiĝis "la C-toĥara." Tiuj lingvoj formortis post kiam [[tjurkaj popoloj|tjurkaj]] [[ujguroj]] etendiĝis en la Tarim-basenon en la 9-a jarcento k.e. dum la islamigo kaj tjurkigo de Ŝinĝango. == Malkovro kaj signifo == [[Dosiero:IE1500BP.png|eta|300ra|{{centre|[[kentum-lingvoj]] (verdaj, bluaj, violkoloraj, flavaj, brunaj) kaj [[satem-lingvoj]] (ruĝaj, oranĝaj)}}]] [[Dosiero:QizilDonors.jpg|eta|300ra|"[[Toĥaroj|Toĥaraj]] donantoj," fresko el la 6-a jarcento k.e., [[Kizilaj kavernoj|Kizil]], [[Tarim-baseno]]. Tiuj freskoj asociiĝas kun alnotoj en la toĥara kaj [[Sanskrito]], faritaj de siaj pentrintoj.]] Oni eĉ ne suspektis la ekziston de la toĥaraj lingvoj kaj alfabeto ĝis la arkeologa esploro de la Tarim-baseno fare de [[Aurel Stein]] en la frua 20-a jarcento malkovris fragmentojn en nekonata lingvo, datitaj de la 6-a ĝis la 8-a jarcentoj k.e..<ref>Deuel, Leo. 1970. ''Testaments of Time'', ĉ. XXI, paĝoj 425–455. Baltimore, Pelican Books. Orig. eldon. Knopf, Novjorkio, 1965.</ref> Poste nelonge klariĝis, ke tiuj fragmentoj efektive estis skribataj en du apartaj sed rilataj lingvoj, apartenantaj al ĝis tiam nekonata branĉo de la hindeŭropa lingvaro: * '''A-toĥara lingvo''' (agnea aŭ orienta toĥara; memnome ''ārśi'') el [[Karaŝahar]] (antikva ''Agni'', ĉina ''Yanqi'') kaj [[Turpan]] (antikvaj Turfan kaj Xočo); kaj * '''B-toĥara lingvo''' (kuĥea aŭ okcidenta toĥara) el [[Kuĥeo]] kaj A-toĥaraj lokoj. [[Prakrito|Prakritaj]] dokumento el [[Loulan]] ĉe la sudorienta rando de la Tarim-baseno enhavas pruntovortojn kaj nomojn, kiuj ŝajnas veni el alia variaĵo de la toĥara, nome la '''C-toĥara'''.<ref name="mallory-expedition">{{citaĵo el gazeto | titolo=Bronze Age languages of the Tarim Basin | persona nomo=J.P. | familia nomo=Mallory | gazeto=Expedition | volumo=52 | numero=3 | paĝoj=44–53 | url=http://penn.museum/documents/publications/expedition/PDFs/52-3/mallory.pdf }}</ref> La malkovro de la toĥara komplikis iujn teoriojn pri la rilatoj inter la hindeŭropaj lingvoj, kaj revivigis ilian studadon. En la 19-a jarcento oni pensis, ke la divido inter [[kentum-lingvoj]] (vidu la mapon) kaj [[satem-lingvoj]].<ref group="n" name="centum-satem">Temas pri la vorto por cent; la Esperanta numeralo mem devenis de kentum-lingvoj.</ref> estis simpla okcidenta-orienta divido, kun centum-aj lingvoj en la okcidento. Tiun teorion subfosis en la frua 20-a jarcento la malkovro de la [[hitita lingvo]], centum-a lingvo en relative orienta loko, kaj de la toĥara lingvaro, kiu estis kentuma malgraŭ ke ĝi estas la plej orienta branĉo. La rezulto estis nova hipotezo, laŭa de la "onda" teorio de [[Johannes Schmidt (lingvosciencisto)|Johannes Schmidt]], sugestante, ke la satem-a izogloso reprezentas lingvan novaĵon en la centra parto de la [[prahindeŭropa hejmregiono]], kaj tiu ŝanĝiĝo ne okazis en la kentum-lingvoj laŭ la orienta kaj okcidenta periferioj.{{mallonga piednoto|Renfrew|1990|pp=107–108}} Lingvosciencistoj kiaj [[Walter Bruno Henning]], [[Tamaz V. Gamkrelidze]] kaj [[Vyacheslav Ivanov (filologo)|Vyacheslav Ivanov]] sugestis, pli polemike, ke la [[gutia lingvo]], hindeŭropa lingvo parolata dum la frua [[Bronza Epoko]] ĉe la [[Irana Altebenaĵo|irana altebenaĵo]], eble rilatis al la toĥara lingvaro.<ref name="G and I">''Гамкрелидзе Т. В., Иванов Вяч. Вс.'' Первые индоевропейцы на арене истории: прототохары в Передней Азии // Вестник древней истории. 1989. № 1.</ref> Tiu teorio restas polemika. La toĥara formortis verŝajne post 840, kiam la [[ujguroj]], elpelitaj el [[Mongolio]] de la [[kirgizoj]], movis en la [[Tarim-baseno]]n.<ref name="mallory-expedition"/> Tiun teorion subtenas la malkovro de tradukoj de toĥaraj tekstoj al la ujgura. Dum la ujgura rego, la popoloj miksiĝis kun la ujguroj por produkti multe el la hodiaŭa popolo de la nuna Ŝinĝango. == Notoj == <references group="n"/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Hindeŭropa lingvaro]] * [[Hitita lingvo]] * [[Prahindeŭropa lingvo]] == Tradukfonto == {{Trad|en|Tocharian languages|747129946}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Hindeŭropa lingvaro]] [[Kategorio:Ŝinĝango]] 6606fysx8ym3gzqsafardkqp669y7t5 Dua Berbera Milito 0 576431 9419253 9152382 2026-07-03T01:22:02Z Hmreed2002 259691 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 9419253 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:DecaturOffAlgiers.jpg|300px|eta|dekstre|Decatur ĉe Alĝero.]] La '''Dua Berbera Milito''' (1815–1816), estis la dua el [[Berberaj Militoj|du militoj]] luktitaj inter [[Usono]] kaj la [[Nordafriko|nordafrikaj]] [[Berberio|Berberaj ŝtatoj]] de [[Otomana Tripolitanio|Tripoli]], [[Tunizio]], kaj [[Alĝero]]. La milito inter la Berberaj ŝtatoj kaj Usono finis kiam la "[[Usona Senato]] ratifis la Alĝeran Traktaton de Decatur la 5an de Decembro, 1815".<ref>{{Cite web|url=https://history.state.gov/milestones/1801-1829/barbary-wars|title=Milestones: 1801–1829 - Office of the Historian|website=history.state.gov|access-date=2016-05-02}}</ref> Tamen, la [[Dejo]] [[Omar Agha]], nome reganto de Alĝerio, malakceptis la usonan traktaton, la kondiĉojn de la paco kiu estis ratifita de la [[Kongreso de Vieno]], kaj minacis la vivojn de ĉiuj kristanaj loĝantoj de Alĝero. William Shaler, nome usona komisiito kiu estis negociinta kun Decatur, devis fuĝi per britaj ŝipoj kaj poste vidis "bombojn kaj raketoj flugantaj super [sia] domo kiel hajlo"<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Commander: The Life and Exploits of Britain's Greatest Frigate Captain|familia nomo=Taylor|persona nomo=Stephen|jaro=2012|loko=Londono|eldoninto=faber and faber|ISBN=978-0-571-27711-7|paĝoj=289}}</ref> kiel rezulto de la posta [[Bombardado de Alĝero (1816)]]. Shaler poste negocis novan traktaton post la Bombardado de Alĝero en 1816, kiu ne estis ratifita de la Senato ĝis la 11a de Februaro, 1822, pro posta superrigardo.<ref>{{Cite web|url=https://history.state.gov/milestones/1801-1829/barbary-wars|title=Milestones: 1801–1829 - Office of the Historian|website=history.state.gov|access-date=2016-05-02}}</ref> Post la fino de la milito, Usono kaj la eŭropaj landoj ĉesis sian praktikon pagi tributon al la pirataj ŝtatoj por eviti atakojn kontraŭ siaj ŝipoj. Ĝi helpis marki la komencon de la fino de pirateco en la regiono, kiu estis pinta en la epoko de la Otomana [[hegemonio]] (16a–18a jarcentoj). Dum jardekoj, eŭropaj povoj konstruis eĉ pli prilaboritajn kaj multekostajn ŝipojn kiujn la [[Berbereskaj piratoj]] povis egali nek laŭ nombroj nek laŭ teknologio.<ref>{{cite book |title=The End of Barbary Terror, America's 1815 War against the Pirates of North Africa |ref=Leiner, The End of Barbary Terror |last=Leiner |first=Frederic C. |year=2007 |pages=39–50 |publisher=Oxford University Press, 2007 |ISBN=978-0-19-532540-9}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Unua Berbera Milito]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Adams, Henry Brooks (1986), History of the United States of America During the Administrations of Thomas Jefferson (Library of America ed.) (publikigita en 1891) * Boot, Max (2003). The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power. New York City: Basic Books. ISBN 046500721X. LCCN 2004695066. * Daugherty, Leo J. (2009). The Marine Corps and the State Department: enduring partners in United States foreign policy, 1798–2007. McFarland. ISBN 978-0-7864-3796-2. * De Kay, James Tertius (2004), A Rage for Glory: The Life of Commodore Stephen Decatur, USN, Free Press * Keynes, Edward (2004), Undeclared War, Penn State Press, ISBN 978-0-271-02607-7 * Brian Kilmeade; Don Yeager (2015). Thomas Jefferson and the Tripoli Pirates: The Forgotten War That Changed American History. ISBN 978-1591848066. * Lambert, Frank (2005), The Barbary Wars: American Independence in the Atlantic World, New York: Hill and Wang, ISBN 978-0-8090-9533-9 * London, Joshua E. (2005), Victory in Tripoli: How America's War with the Barbary Pirates Established the U.S. Navy and Shaped a Nation, New Jersey: John Wiley & Sons, Inc., ISBN 0-471-44415-4 * Oren, Michael B. (2007), Power, Faith, and Fantasy: The United States in the Middle East, 1776 to 2006, New York: W.W. Norton & Co, ISBN 978-0-393-33030-4 * Smethurst, David (2006), Tripoli: The United States' First War on Terror, New York: Presidio Press * Toll, Ian W. (2006), Six Frigates: The Epic History of the Founding of the U.S. Navy, W. W. Norton, ISBN 978-0-393-05847-5 * Wheelan, Joseph (2003), Jefferson's War: America's First War on Terror, 1801–1805, New York: Carroll & Graf * Whipple, A. B. C. (1991), To the Shores of Tripoli: The Birth of the U.S. Navy and Marines, Bluejacket Books, ISBN 1-55750-966-2 * Zacks, Richard (2005), The Pirate Coast: Thomas Jefferson, the First Marines, and the Secret Mission of 1805, New York: Hyperion * Toll, Ian W. (17a de Marto, 2008). Six Frigates: The Epic History of the Founding of the U.S. Navy. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0393330328. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.barbarywarfare.com Barbary Warfare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130121021536/http://www.barbarywarfare.com/ |date=2013-01-21 }} * [http://avalon.law.yale.edu/19th_century/bar1805t.asp Treaties with The Barbary Powers :] * [http://www.clements.umich.edu/exhibits/online/barbary/barbary-introduction.php The Barbary Wars at the Clements Library]: An online exhibit on the Barbary Wars with images and transcriptions of primary documents from the period. * {{Citation|url=http://www.salon.com/news/libya/index.html?story=/politics/war_room/2011/04/17/libya_jefferson_scigliano|title=Our original Libyan misadventure|author=Eric Scigliano|publisher=''Salon.com''|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-12-29|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110420131358/http://www.salon.com/news/libya/index.html?story=%2Fpolitics%2Fwar_room%2F2011%2F04%2F17%2Flibya_jefferson_scigliano|arkivdato=2011-04-20|accessdate=2016-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420131358/http://www.salon.com/news/libya/index.html?story=%2Fpolitics%2Fwar_room%2F2011%2F04%2F17%2Flibya_jefferson_scigliano|archivedate=2011-04-20}} * {{Citation|url=http://www.victoryintripoli.com/|title=How America's war with the Barbary Pirates Established the U.S. Navy and Shaped a Nation|author=Joshua E. London|publisher=victoryintripoli.com|accessdate=2016-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141218150126/http://victoryintripoli.com/|archivedate=2014-12-18}} * {{Citation|url=http://www.heritage.org/research/lecture/victory-in-tripoli-lessons-for-the-war-on-terrorism|date=4-a de majo 2006|title=Victory in Tripoli: Lessons for the War on Terrorism|publisher= Heritage Foundation|author=Joshua E. London}} (Heritage Lecture #940) * [http://histclo.com/essay/war/bp/abw/abw1.html First American-Barbary War] [[Kategorio:Berberaj militoj]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1815]] [[Kategorio:Militoj de la 19-a jarcento]] i332mm1rsk74zvg72sd1dkljprjg8sg Kemenĉeo 0 576958 9419276 8687699 2026-07-03T04:02:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419276 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kemence_Sezgin_(1).jpg|dekstra|eta|Turka aŭ greka kemenĉeo.]] '''Kemenĉeo''' aŭ '''Kemantŝeo''' estas multaj [[muzikilo]]j, kiuj estas ludataj per [[arĉo]], <ref>http://datumbazo.stelo.pw{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Datumbazo de kordinstrumentoj.</ref> do iel similaj al [[violono]], ene de la grupo de [[kordinstrumento]]j. == En Turkio == [[Dosiero:Kemenche0.jpg|maldekstra|eta|Turka kemenĉeo kun longa korpo.]] La turka kemenĉeo havas tri kordojn kaj longan aŭ mallongan korpon. == En Grekio == La greka kemenĉeo estas sama kiel turka specoj, sed ĉiam havas malgrandan korpon, tiel kiel la greka liro. == En Irano kaj aliaj landoj == [[Dosiero:Aserbaidschanische Volksinstrument Kamanca.JPG|eta|Irana kemenĉeo.]] [[Dosiero:Azerbaijani playing kamancha.jpg|dekstra|eta|Irana kemenĉeo en Azerbajĝano.]] La irana kemenĉeo havas malgrandan rondan korpon kaj kvar kordojn. <ref>http://en.mehrnews.com/news/106573/Iranian-string-instrument-Kamancheh-to-be-inscribed-on-UNESCO</ref><ref>https://www.wdl.org/en/item/10824/#time_periods=1850-1899&page=8{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://parhamnassehpoor.com/kamanche.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20091009080958/http://www.thestrad.com/downloads/Kamancheh.pdf</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Kordinstrumentoj]] 1kqlt1mgfmntqvry3qs4qfxap252faf Kembriĝa Golfo 0 581248 9419275 8660888 2026-07-03T04:01:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419275 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CA-NU|zomo=8}} La '''Kembriĝa Golfo''' ({{lang-en|Cambridge Bay}}, en [[Inuinaktuna lingvo|inuinaktuna]]: ''Iqaluktuuttiaq'' en [[Inuktituta silabaro|inuktituta]]: ᐃᖃᓗᒃᑑᑦᑎᐊᖅ; laŭ la kanada censo de 2016 loĝantaro de 1,766;<ref name=StatCAN2016>{{Citaĵo el la reto|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=CSD&Code1=6208073&Geo2=CD&Code2=6208&Data=Count&SearchText=Cambridge%20Bay&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1|titolo=2016 Community Profiles|alirdato=8a de Februaro 2016}}</ref> kun [[Urba areo|urbarea loĝantaro]] de 1,375 (2011)<ref name="UrbanAreaCensus">{{Cite web|url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&T=801&SR=101&S=51&O=A&RPP=25&PR=0&CMA=0|title=Population and dwelling counts, for population centres, 2011 and 2006 censuses|publisher=[[Statistics Canada]]|date=Marto 2007|accessdate=8a de Februaro 2016|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-02-16|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170211081258/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&T=801&SR=101&S=51&O=A&RPP=25&PR=0&CMA=0|arkivdato=2017-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170211081258/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&T=801&SR=101&S=51&O=A&RPP=25&PR=0&CMA=0|archivedate=2017-02-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&T=801&SR=101&S=51&O=A&RPP=25&PR=0&CMA=0 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170211081258/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&T=801&SR=101&S=51&O=A&RPP=25&PR=0&CMA=0 |arkivdato=2017-02-11 }}</ref>) estas [[domaro]] situa en [[Viktoria Insulo (Kanado)|Viktoria Insulo]] en la regiono Kitikmeot de [[Nunavuto]], [[Kanado]]. Ĝi estas tiel nomita laŭ la Princo Adolfo, Duko de Kembriĝo, dum la tradicia inuinaktuna nomo por la areo estas ''Ikaluktuutiak'' (malnova [[ortografio]]) aŭ ''Iqaluktuttiaq'' (nova ortografio) signife "bona fiŝkaptejo". La [[Inuita lingvaro|tradicia lingvaro]] de la areo estas la inuinaktuna kaj estas verkita uzante la [[Latina alfabeto|latinan alfabeton]] pli ol la kanada silabaron de la inuktituta [[skribsistemo]]. Kiel ĉe Kugluktuk, Bathurst kaj Umingmaktok, la silabaro estas rare vidata kaj uzata ĉefe de la Registaro de [[Nunavuto]].<ref>[http://langcom.nu.ca/languages/dialectmap-web.pdf Office of the Languages Commissioner of Nunavut – PDF Dialect Map] webarchive [https://web.archive.org/web/20070402114720/http://langcom.nu.ca/languages/dialectmap-web.pdf] 2a de Aprilo 2007</ref><ref>[http://langcom.nu.ca/languages/en_writing.html Office of the Languages Commissioner of Nunavut – Writing systems] webarchive [https://web.archive.org/web/20050913094905/http://langcom.nu.ca/languages/en_writing.html] 13a de Septembro 2005</ref> ''Cambridge Bay'' estas la plej granda haltejo por pasaĝeraj kaj esploraj ŝipoj kiuj trapasas la [[Nordokcidenta Pasejo|Nordokcidentan Pasejon]] de la [[Arkta Oceano]],<ref>{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/canada/north/story/2009/08/18/cambay-yachts.html |title=Cambridge Bay hosts 4 Northwest Passage-bound yachts |publisher=CBC |location=Canada |date=18a de Aŭgusto 2009 |accessdate=20a de Novembro 2011}}</ref> nome disputata areo kiun la Registaro de Kanado postulas kiel kanadaj internaj akvoj, dum aliaj ŝtatoj asertas ke ili estas ĉu [[teritoriaj akvoj]] aŭ [[internaciaj akvoj]].<ref name="TC">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.tc.gc.ca/marinesafety%5CTP%5CTP14202%5Cinterpretation.htm|titolo=TP 14202 E: Interpretation|alirdato=18a de Januaro 2008|dato=27a de Novembro 2007|eldoninto=Transport Canada}}</ref><ref name=IsumaWinter2001>{{Cite journal| url=http://www.isuma.net/v02n04/huebert/huebert_e.shtml| title=Climate Change and Canadian Sovereignty in the Northwest Passage| pages=86–94| publisher=[[ISUMA]]| author=Rob Huebert| date=Vintro 2001| accessdate=13a de Januaro 2008| archiveurl=https://web.archive.org/web/20020131061534/http://www.isuma.net/v02n04/huebert/huebert_e.shtml| archivedate=31a de Januaro 2002| titolo=Arkivita kopio| alirdato=2017-02-16| arkivurl=https://web.archive.org/web/20020131061534/http://www.isuma.net/v02n04/huebert/huebert_e.shtml| arkivdato=2002-01-31}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020131061534/http://www.isuma.net/v02n04/huebert/huebert_e.shtml |date=2002-01-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.isuma.net/v02n04/huebert/huebert_e.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20020131061534/http://www.isuma.net/v02n04/huebert/huebert_e.shtml |arkivdato=2002-01-31 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * 2007. "Mosaic – Snow Sprints in Cambridge Bay, Nunavut – Photography by Finn O'Hara". ''Canadian Geographic''. 127, no. 2: 100. * Barlishen, W. J., kaj T. N. Webber. ''A History of the Development of Commercial Fishing in the Cambridge Bay Area of the Northwest Territories''. 1973. * Canada. ''Cambridge Bay''. Ottawa: Environment Canada, Atmospheric Environment Service, 1984. ISBN 0-660-52564-X * Canada Centre for Mineral and Energy Technology, and Resource Ventures Incorporated. ''Cambridge Bay Wind Farm''. [Ottawa]: The Branch, 1997. * Gajda, Roman. ''Terrain and Site Analysis of Cambridge Bay, N.W.T''. Ottawa: Dept. of Mines and Technical Surveys, Geographical Branch, 1962. * Hill, Steven Grant. ''Ethnography of Inuit Elderly in a Present Day Arctic Settlement, Cambridge Bay, N.W.T''. Ottawa: National Library of Canada, 1990. ISBN 0-315-51565-1. == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Cambridge Bay}} * [http://www.cambridgebay.ca/ Official website] * [http://atlas.kitikmeotheritage.ca/pdf_maps/ Maps of the region including traditional names] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110706184043/http://atlas.kitikmeotheritage.ca/pdf_maps/ |date=2011-07-06 }} * [http://www.museevirtuel.ca/pm.php?id=story_line_index&fl=0&lg=English&ex=260&pos=1 Bringing our Past into the Future]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120322221335/http://www.museevirtuel.ca/pm.php?id=story_line_index&fl=0&lg=English&ex=260&pos=1 |date=2012-03-22 }} * [http://www.walrusmagazine.com/articles/2007.11-growing-up-arctic/ Images of Cambridge Bay Youth] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080513143858/http://www.walrusmagazine.com/articles/2007.11-growing-up-arctic |date=2008-05-13 }} * [https://maps.google.com/help/maps/streetview/gallery/arctic/ Cambridge Bay Streetview Gallery] [[Kategorio:Geografio de Nunavuto]] [[Kategorio:Arkta Oceano]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1921]] 69o8l2yxve2r49cqe1lu2pmeywcu270 Instituto pri arta historio de Nederlando 0 581920 9418844 9313457 2026-07-02T13:42:08Z ~2026-35601-37 258882 9418844 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = NL-ZH |situo sur mapo = Nederlando Hago |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 13 }} [[Dosiero:Koninklijke Bibliotheek.jpg|eta|360px|{{center|Kiel montras la mallongigoj ĉe la fenestro, la RKD dividas la saman konstruaĵon proksime de la centra stacidomo de Hago, kun la Literatura Muzeo (''[[Literatuurmuseum]]'', LM), <!--la Huygens-Instituto por Nederlanda Historio (Huygens ING), -->la ''Nederlanda Muzika Instituto'' (NMI) kaj la ''Koninklijke Bibliotheek'' (KB) aŭ ''Reĝa Biblioteko'', la [[Nacia Biblioteko de Nederlando]].}}]] La institucio '''RKD-Instituto pri arta historio de Nederlando''' ({{lang-nl|RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis}}; la mallongigo '''''RKD''''' aludas al la antaŭa nomo {{lang|nl|Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie}}, do '''nacia oficejo pri arthistoria dokumentado''') situas en [[Hago]] kaj estas hejmo de la plej granda [[arthistorio|arthistoria]] centro en la mondo. La centro specialiĝas pri dokumentado, arkivado kaj eldonado de libroj pri la [[vidaj artoj]] de [[Eŭropo]] ekde la malfrua mezepoko ĝis modernaj tempoj. Ĉio ĉi estas malfermita al la publiko, kaj granda parto de la materialoj estis ciferecigita kaj estas havebla sur la instituta retejo. La ĉefa celo de la instituto estas kolekti, klasifiki kaj disponigi arton por esploro, aparte el la [[Ora jarcento de Nederlando]]. Tra la haveblaj datumbazoj, la vizitanto povas akiri komprenon kaj aliri dokumentajn fontojn pri la vivoj de multaj artistoj de pasintaj jarcentoj. La biblioteko posedas proksimume 450 000 titolojn, el kiuj proksimume 150 000 estas aŭkciaj katalogoj. Ekzistas ĉirkaŭ 3 000 revuoj, de kiuj 600 estas nuntempaj abonoj. La plimulto de la tekstoj estas en la nederlanda, sed internaj ligiloj gvidas ankaŭ al alilingvaj publikaĵoj pri la samaj temoj. La RKD ankaŭ administras la nederlandan version de la [[Tezaŭro]] pri [[Arto]] kaj [[Arkitekturo]], kolekto de normigitaj terminoj pri tiuj temoj. La originala versio estas iniciato de la esplorinstituto ''Getty'', parto de renoma samnoma arta muzeo en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]. {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}} kaj {{en}}) [[Kategorio:Historio de arto]] [[Kategorio:Kulturo de Nederlando]] [[Kategorio:Hago]] gqip50yw3cphj7ursri1rkrzyf6kwqz Keleti pályaudvar (metrostacio) 0 582244 9419273 8999009 2026-07-03T03:48:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419273 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Stacidomo Keleti}} {{Informkesto stacio | nomo = Keleti pályaudvar | dua nomo = | bildo = Entrance of M4 Keleti pályaudvar metro station.JPG | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = Komuna enirejo de ambaŭ metrooj | lando = Hungario | urbo = [[Budapeŝto]] | situo = | latitudo = 47.5003 | longitudo = 19.0817 | regiono-ISO = HU-BU | zomo=13 | ŝanĝebla mapo = Centra Budapeŝto/Budapeŝto | tipo = subtera | kajoj = 1 insula | zono = | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = {{dato|2|4|1970}} {{Budapeŝta metroo|2}}<br />[[2014]] {{Budapeŝta metroo|4}} | fermo = | arkitekto = | proprietulo = [[Metroo de Budapeŝto]] {{Budapeŝta metroo|M}} | trafikanto = BKV | kodo = | linio = {{Budapeŝta metroo|M2}} | linikoloro = {{Budapeŝta metroo|k2}} | antaŭa stacio = {{metrostacio|Puskás Ferenc Stadion}} | posta stacio = {{metrostacio|Blaha Lujza tér}} | linio2 = {{Budapeŝta metroo|M4}} | linikoloro2 = {{Budapeŝta metroo|k4}} | antaŭa stacio2 = {{metrostacio|II. János Pál pápa tér}} | posta stacio2 = - }} La '''Keleti pályaudvar''' [pÁjaudvar] (=Stacidomo Orienta) estas grava [[metrostacio]], eĉ metronodo en [[Budapeŝto]]. Tie renkontiĝas 2 metrolinioj M2 kaj M4. La stacio troviĝas sub [[Placo Baross]]. == Historio == Ekde [[1950]] oni komencis konstrui la 2-an metrolinion en Budapeŝto, sed post jaroj pro financaj problemoj la konstruado paŭzis. Nur en la sekva jardeko komenciĝis denove la konstruado. La unua [[itinero]] estis inaŭgurita en [[1970]], post 2 jaroj jam la plena [[linio]] funkciis. En [[2005]] plenaj renovigaj laboroj okazis. La stacio havas 2 enirejojn, la unua estas aparta kun kontakto al la subirejo, la alia havas komunan enirejon kun la linio M4. En [[2014]] la menciita M4 linio ekfunkciis, tie estas la provizora finhaltejo. Pro financaj kaj politikaj problemoj la linio ne estas plukonstruita al [[Zugló]]. Ankaŭ tiu stacio havas 2 enirejojn, la unua estas aparta kun kontakto al la subirejo, la alia havas komunan enirejon kun la linio M2. == Kontaktoj == Estas kontaktoj al [[vagonaro]]j, [[tramo]]j, [[aŭtobuso]]j, [[troleo]]j, la [[aŭto]]j trovas parkumejon ĉe [[Stacidomo Keleti]]. == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Budapeŝto]] * [[Metrostacioj de Budapeŝto]] * [[Stacidomo Keleti]] == Fontoj == * [http://www.metro4.hu/hu/a-4-es-metro-nyomvonala/az-allomasok-bemutatasa/keleti-palyaudvar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170304194119/http://www.metro4.hu/hu/a-4-es-metro-nyomvonala/az-allomasok-bemutatasa/keleti-palyaudvar |date=2017-03-04 }} * [http://hu.wikipedia.org/wiki/Keleti_p%C3%A1lyaudvar_(metr%C3%B3%C3%A1llom%C3%A1s)] {{-}} <gallery mode=packed> Budapešť 0285.jpg|Iamaj sovetiaj vagonoj en M2 BudapestAlstom.jpg|Modernaj vagonoj en M2 (ankaŭ en M4) Budapest, metró 4, Keleti pályaudvar.jpg|Metrooj ambaŭdirekte en la stacio Budapest, Keleti pályaudvar, metró kijárat.jpg|3 [[rulŝtuparo]]j, unu funkcias al malsupro, la dua al supro, la tria laŭ neceso Budapest, Keleti pályaudvar, metró 2, 7.jpg|Centra halo de M2 en metrostacio Keleti </gallery> {{Projektoj}} {{Metroo de Budapeŝto}} {{DEFAŬLTORDIGO:Keleti palyaudvar (metrostacio)}} [[Kategorio:Metrostacioj de Budapeŝto]] [[Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1970]] [[Kategorio:1970 en Hungario]] apnb32ecf0sd297cg990jbiuyu3l8qy Kinga Fabó 0 591524 9419337 9349979 2026-07-03T06:44:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419337 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:MTAaDunarol.JPG|dekstra|eta|282x282px|Ĉe la [[Danubo]] estas la [[Hungara Scienca Akademio]], kie S-rino. Fabó estis kvin jarojn lingvistika profesoro.]] '''Kinga FABÓ''' (naskiĝis la {{daton|1|novembro|1953}} en [[Mezőtúr]], [[Hungario]], mortis la [[4-an de marto]] [[2021]] en [[Budapeŝto]]) estas [[Hungario|hungara]] poetino, [[lingvisto]] kaj [[eseisto]]. El 1978 al 1980 ŝi estis asocia profesoro de [[historio de lingvo]] en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. El 1981 al 1986 ŝi estis asocia profesoro de [[lingvistiko]] en la ''Magyar Tudományos Akadémia'' ([[Hungara Scienca Akademio]]). Ŝi estas [[verkisto]] kaj [[poeto]], kaj esploris pri filozofio de lingvo kaj faris kritikajn alproksimiĝojn al literaturo.<ref>Jász-Nagykun-Szolnok Megyei Szerzők az, Új Magyar Irodalmi Lexikonban (New Hungarian Literary Encyclopædia), paĝo 12. [http://archiv.vfmk.hu/konyvtar/digitalizalas/1_sz_melleklet_1_0.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091007035100/http://archiv.vfmk.hu/konyvtar/digitalizalas/1_sz_melleklet_1_0.pdf |date=2009-10-07 }} Alirita la 3an de Septembro 2017.</ref> Kelkaj ŝiaj poemoj estis tradukitaj al la [[angla]], [[Esperanto]]<ref>Ekzemple en Kinga Fabó: ''Du poemoj'' (La promiskua spegulo; Brokanta ĉarmo; trad. István Ertl) [[Beletra Almanako]], [[BA23|nº 23]], Junio 2015, paĝoj 90-91.</ref> kaj aliaj lingvoj. == Verkoj == * 1980: ''Értékváltozások a 19. század második felében'' (Valorŝanĝoj en la dua duono de la 19a jarcento), Analizo de etiketaj manlibroj * 1984: ''Maradj még idegen'' (Restu plu fremda), radioprogramo, reĝisorita en 1995 de [[Ferenc Grunwalsky]] * 1987: ''A határon'' (Surlime), eseoj * 1988: ''Anesztézia'' (Anestezio), poems * 1992: ''A fül'' (La orelo), poemoj * 1994: ''Ellenfülbevaló'' (Malorelringo), poemoj * 1996: ''Elég, ha én tudom'' (Sufiĉas ke mi sciu), poemoj * 2002: ''Fojtott intenzitással, fojtottan'' (Malintense, dampite), poemoj == Eseoj kaj studoj == * 1978: ''Gyakorító és mozzanatos képzôk a mai magyar nyelvben'' * 1984: ''A szófajváltás'' * 1985: ''Az aspektus egy lehetséges formális definíciója és jellemzése'' * 1986: ''A nyelvhelyességi szabályok jellege'' * 1986: ''Mindennapi élet, erkölcs, mûvészet'' * 1993: ''Végrehajtja és elszenvedi. A hermeneutika mint a medialitás filozófiája'' * 1995: ''Névadónak lenni megnevezett helyett. [[Imre Kertész|Kertész Imrérôl]]'' * 1996: ''Egy lehetséges posztmodern filozófia'' (Ebla postmoderna filozofio) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * Péter Hermann, MTI ki kicsoda 2009 Szerk (MTI kiu estas kiu). Budapest: Magyar Távirati Iroda (Hungarian News Agency), 2008. {{ISBN|978-963-1787-283}} * [http://www.szepiroktarsasaga.hu/kinga/index.html Kinga Fabó, retejo] * [http://www.szepiroktarsasaga.hu/tagjaink/Fabó_Kinga Fabó, Kinga] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140903105502/http://www.szepiroktarsasaga.hu/tagjaink/Fab%C3%B3_Kinga |date=2014-09-03 }}, Beletrista Asocio, retejo * [http://mek.oszk.hu/00000/00019/html/f/i003450.htm Fabó, Kinga], Kortárs Magyar Írók (Nuntempaj Hungaraj Verkistoj) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fabo, Kinga}} [[Kategorio:Hungaraj lingvistoj]] [[Kategorio:Hungaraj eseistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] e68tqqs5dh0lsl48ezp2jyw78g7fiol Kuracdrogo 0 596419 9419043 8942574 2026-07-02T18:38:36Z Sj1mor 12103 9419043 wikitext text/x-wiki Ĉi tiu artikolo temas pri la kuracdrogo. Por la aliaj signifoj de la vorto vidu: [[drogo (apartigilo)]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Lindenblütentee (Silberlindenblüten) soultea.jpg|eta|klasikaj kuracdrogoj estas sekigitaj plantpartoj, ekzemple, tiu ĉi [[tiliflora tizano]].]] '''La kuracdrogo''' aŭ simple '''drogo''' (en la vara, farmacia senco) estas parto de plantoj, [[fungo]]j aŭ [[mikroorganismo]]j, kiuj estas uzataj por fari [[medikamento]]j. Ili estas [[Sekigo|sekigitaj]] por esti [[Konservaĵo|konserveblaj]]. Ankaŭ biologiaj substratoj sen [[ĉelo (biologio)|ĉela]] strukturo, kiel ekzemple [[vakso]] kaj [[rezino]] kaj similaj substancoj apartenas al la drogoj. Nuntempe farmaciaj drogoj devenas grandparte el plantoj.<ref>Legu pri la termino ĉe Werner Dressendörfer: ''„In apotecis circa realtum“. Venedig als Einkaufsplatz für Arzneidrogen während des 15. Jahrhunderts.'' In: ''Orbis pictus. Kultur- und pharmaziehistorische Studien.'' Hrsg. von Werner Dressendörfer und Wolf-Dieter Müller-Jahncke, Frankfurt am Main 1985, S. 73–86.</ref><ref name="EP1433">''Europäisches Arzneibuch, 6. Ausgabe.'' Deutscher Apotheker Verlag, 2008, ISBN 978-3-7692-3962-1, Monographie 6.0/1433.</ref> Drogoj estas naturaj krudmaterialoj, kiuj estas utiligataj por gajni kurac-cele uzeblajn substancojn aŭ kiuj estas uzataj kiel [[farmacio|farmaciaj helpsubstancoj]]. Izolitaj kaj kemie difinitaj farmaciaj ŝtofoj nomiĝas biogenaj farmaciaj ŝtofoj. La scienco pri drogoj (nome drogoscienco, aŭ ''farmakognozio'') estas subsekcio de la [[farmacia biologio]]. == Difino kaj etimologio de termino == [[Dosiero:ClovesDried.jpg|eta|La [[kariofilo]] estas kaj medikamento kaj spicaĵo.]] La esprimo „drogo“ signifas kuracplanton, kiu estas konservebla per sekigado (''drogoplanto'', [[kuracplanto]]) aŭ plantpartoj, kio fariĝis sinonimo por [[spicaĵo]]j kaj alia apoteka varo. Ofte en la ĉiutaga lingvo la esprimo „drogo“ egalas al la mallongigo por psikoaktiva aŭ narkotika substanco. La esprimo ‚drogo‘ verŝajne venis dum la 16a jarcento el la [[nederlanda lingvo|nederlanda]] aŭ [[platdiĉa lingvo|platdiĉa]] en la [[franca lingvo|francan lingvon]] kiel ''drogue''‚ t.e. spicaĵo, kemiaĵo, farmacia ŝtofo. El la franca ĝi disvastigis al la aliaj eŭropaj lingvoj. == Distingo de drogoj kun ekzemploj == La sekvaj ekzemploj donas ankaŭ la [[oficino|oficinan]] [[latina lingvo|latinan nomon]] de la drogo (kursive kaj inter krampoj). === Plantaj drogoj === Ĉe la plantaj drogoj oni distingas inter [[floro|flor]]-, [[folio (planto)|foli]]-, [[frukto|frukt]]-, [[herba planto|herb-]] , [[rizomo|rizom]]-, [[arboŝelo|arboŝel]]-, [[semo (planto)|sem]]-, kaj [[radiko (planto)|radik]]-drogoj. Ekzemploj por konataj drogoj: * [[tilio|tilifloroj]] (''Tiliae flos''), * [[kamomilo|kamomilaj floroj]] (''Matricariae flos''), * [[verbasko|verbaskaj floroj]] (''Verbasci flos''), * [[ginko|folioj de la Ginko-arbo]] biloba (''Ginkgo folium''), * folioj de ''[[Senna alexandrina]]'' (''Sennae folium''), * fruktoj de ''Sennae fructus acutifoliae'', ''Sennae fructus angustifoliae'', * [[fenkolo]] (''Foeniculi fructus''), * fruktoj de ''[[Vitex agnus-castus]]'' (''Agni casti fructus''), * kverka arboŝelo (''Quercus cortex''), * salika arboŝelo (''Salicis cortex''), * [[Ordinara hiperiko]] (''Hyperici herba''), * [[visko]] (''Visci herba''), * Plantago ovata (''Plantaginis lanceolatae herba''), (''Plantaginis lanceloatae folium''), (''Plantaginis ovatae testa''), * ''Glycyrrhiza glabra'', radikoj * ''Liquiritiae radix'', * [[Primolo]]-radikoj (''Primulae radix''), * radikoj de ''Harpagophytum procumbens''; === Drogoj el fungoj === Ekzemploj: [[islanda musko]] (''Lichen islandicus''), medicina gisto (''Faex medicinalis''), seka gisto el ''Saccharomyces cerevisiae'' HANSEN CBS 5926 === Drogoj de besta origino === Drogoj de besta origino kaj de ĉela strukturo apenaŭ havas farmacian signifon, sed estas uzataj en [[homeopatio]]. Ekzemploj de bestaj drogoj: medicina hirudo (''Hirudo medicinalis''), kakta koĉo (''Dactylopius coccus''), [[abelo]] (''Apis mellifera''). Drogoj de besta origino sen ĉela strukturo estas ekzemple: [[abelveneno]] (''Apisinum''), [[propoliso]] (''Propolis''), [[abelvakso]] (''Cera alba''), moruhepata oleo (''Jecoris aselli oleum''), [[ŝelako]] (''Lacca in tabulis''), serpenta veneno (''Lachesis''), porka ŝmalco (''Adeps suillus''), lana vakso (''Adeps lanae''). === Grupoj de drogoj kaj enhavosustancoj === Alia dividprincipo estas la klasifikado de la drogoj laŭ ilia efikanta substanco [[alkaloido|alkaloida]], [[etera oleo|eterolea]], [[amarsubstanco|amarsubstanca]], [[tanino|tanina]], [[glikozido|glikozida]], [[saponino|saponina]] kaj [[ŝlimsubstanco|ŝlimsubstanca]] drogoj. == Bildaro de ofte uzataj drogoj == <gallery> Dosiero:Kamillenblüten.jpg|kamomilaj floroj ''(Matricariae flos)'' Dosiero:Dried lavender.jpg|lavendulaj floroj ''(Lavandulae flos)'' Dosiero:Hibiscus sabdariffa dried.jpg|hibiskofloroj ''(Hibisci flos)'' Dosiero:Silybi Mariani Fructus.JPG|kardaj fruktoj ''(Cardui mariae fructus)'' Dosiero:Fennel-seeds.jpg|fenkolaj fruktoj ''(Foeniculi fructus)'' Dosiero:Krapp 3.JPG|radikoj de ''rubia tinctorum'' ''(Rubiae tinctorum radix)'' Dosiero:Liquiritiae radix suessholzwurzel.jpg|gliceriza radiko ''(Liquiritiae radix)'' Dosiero:Baldrianwurzel getrocknet.JPG|valeriana radiko ''(Valerianae radix)'' Dosiero:Island moos getrocknet.jpg|islanda musko ''(Lichen islandicus)'' Dosiero:Gummi Arabicum Pulver.jpg|araba gumo, polvorigita ''(Gummi arabicum)'' Dosiero:Schellack Astra.jpg|ŝelako ''(Lacca in tabulis) '' </gallery> == Farado kaj uzataj formoj == Drogoj povas esti kolektita de [[agrikulturo|kulturoj]] aŭ el la naturo. Drogoj devas esti stokataj seke kaj protektite kontraŭ lumo. == Kvalito == Kiel kuracdrogoj kaj medikamentoj la drogoj devas plenumi certajn kvalitajn normojn. === Drogoj de TĈM === [[Dosiero:ChineseMedicine-HK.JPG|eta|La kuracdrogoj, kiuj estas uzataj en la tradicia ĉina medicino, fariĝas pli kaj pli popularaj en Eŭropo.]] == Uzado == [[Dosiero:Infusions.jpg|eta|Kuracaj infuzaĵoj estas vendataj ankaŭ en praktikaj infuzaĵsaketoj.]] === Farmacia tizano === [[Dosiero:Teedosen--pharmacy- hg.jpg|eta|Ladskatolo por konservi drogojn el la apoteko.]] La plej simpla formo de la tizanpreparo: Por tio malfajne kaj fajne tranĉita tizandrogo estas infuzata en varmega akvo ([[dekoktaĵo]]), aŭ en malvarma akvo ([[macerado]]) kiel trinkaĵo.<ref name="EP1435">''Europäisches Arzneibuch, 6. Ausgabe.'' Deutscher Apotheker Verlag, 2008, ISBN 978-3-7692-3962-1, S. 1435.</ref> Ĉe kelkaj drogoj oni kunpremu ilin, tio kaŭzas pli bonan efikon de la enhavosubstancoj. Drogoj por prepari tizanojn (kuractizano) estas vendataj kiel nepakita aŭ pakita en saketoj. Ekzistas unuopaj drogoj kaj drogaj miksoj. === Plantfarmaciaĵoj === Preparaĵoj de drogoj estas preparitaj per pulverigado, elpreno, presado, [[destilado]], ankaŭ en kombino kun [[fermentado]], frakciigo, pliriĉigado kaj purigado el drogoj. Por fari ekstraktojn oni uzas akvon kaj organikajn ekstraktrimedojn, ekzemple [[alkoholo]]. === Helpsubstanco === Kelkajn plantajn drogojn oni aldonas ne pro ilia kuraca efiko, sed por plibonigi la guston aŭ la aspekto („[[ornamdrogo]]“). == Vidu ankaŭ == * [[drogejo]] * [[Drogo (apartigilo)]] * [[Malhelpaĵo de realpreno]] == Literaturo == * Otto Beßler: ''Die Identifikation mittelalterlicher Drogen und Arzneipflanzen.'' Stuttgart 1958 (= ''Veröffentlichungen der Internationalen Gesellschaft für Geschichte der Pharmazie.'' Neue Folge, 13). * T. Dingermann, K. Hiller, G. Schneider, I. Zündorf: ''Schneider Arzneidrogen.'' 5. Auflage. Elsevier, 2004. ISBN 3-8274-1481-4 * H. Rimpler (Hrsg.): ''Biogene Arzneistoffe.'' 2., neu bearb. Auflage. Dt. Apotheker-Verlag, 1999. ISBN 3-7692-2413-2 * E. Teuscher: ''Biogene Arzneimittel.'' 5. Auflage. Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, 1997. ISBN 3-8047-1482-X * E. Teuscher: ''Gewürzdrogen - Ein Handbuch der Gewürze, Gewürzkräuter, Gewürzmischungen und ihrer ätherischen Öle -.'' Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart 2003. ISBN 3-8047-1867-1 * Max Wichtl (eld.): ''Teedrogen und Phytopharmaka: Ein Handbuch für die Praxis auf wissenschaftlicher Grundlage''. 5. Auflage, Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart 2008. ISBN 978-3-8047-2369-6 * Otto Ziegler, Artur Petzold: ''Drogenkunde.'' Verlagsgesellschaft R. Müller, Eberswalde 1929. Nachdruck im Reprint-Verlag, Leipzig 2002. ISBN 3-8262-2601-1 == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Farmacio]] [[Kategorio:Kuraciloj]] [[Kategorio:Ĉina tradicia medicino]] 43aathrm5gq25lt5nnzlnaxblj9c494 Retroklino 0 597823 9419366 8426084 2026-07-03T08:46:07Z Retornaire2 255177 /* Vidu ankaŭ */ 9419366 wikitext text/x-wiki {{Interpunkcio}} {{TemasPri|interpunkciaĵo|[[Deklivo (apartigilo)]]}} '''Deklivo''' aŭ '''Retroklino''' estas marko de [[interpunkcio]]. Temas pri askia signo \ (la kodono 92 = 16u5C). Foje oni ĝin nomas ankaŭ «inversa frakcistreko». Laŭ PIV '''malsuprenstreko'''. La [[Usono|usonano]] [[Bob Bemer]] enkondukis la deklivon en la 60aj jaroj de la pasinta jarcento. La marko estas precipe uzata en komputado. En [[MS-DOS]] oni uzas ĝin ekzemple por indiki la lokon de dosiero aŭ dosierujo (c:\win\temp\...). En [[Unikso]] kaj [[Linukso]] la deklivon oni uzas ekzemple por indiki spacon. La dosierujon ''Miaj Leteroj'' oni skribu en ĝi per jena linio: <br /> <code>ls /home/irwin/Miaj\ Leteroj</code> La plej ĝenerala signifo de deklivo <ref> [[Plena Vortaro]] (1909) p. 65 [deklivo = klineco, oblikveco; fr. : ''pente'', ''déclivité'']</ref> estas : ne horizontala supraĵo de grundo, vojo, planko k.a. ([[PIV2]]). == Noto == Konsideru fonetikan simetrion inter «[[Oblikvo|ObLiKVo]]» (oblikva frakcistreko /) kaj «deKLiVO». == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Retroklino|Deklivo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.esperanto.mv.ru/KompLeks/D.html#DEKLIVO Deklivo] en [[Komputada Leksikono De Sergio Pokrovskij|Komputada Leksikono]] [[Kategorio:Interpunkcio]] [[Kategorio:Tipografiaj simboloj]] g1x3jzdyzbvxxmmtixq554gwxlqtewj Klaus Heinrich 0 604757 9419363 9153835 2026-07-03T08:28:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419363 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Klaus HEINRICH''' (naskiĝinta la {{daton|23|9|1927}} en [[Berlino]] mortis la [[23-an de novembro]] [[2020]]) estis emeritiĝinta [[germanio|germana]] profesoro universitata pri [[religiscienco]] sur religifilozofia bazo. Li apartenas al la kunfondintoj de la [[Libera Universitato Berlino]]. Liaj prelegoj estis kvazaŭ provo de klerigo pri la rilato inter estetiko kaj [[transcendismo]].<ref>[http://www.sueddeutsche.de/kultur/architektur-und-politik-drohgebaerden-in-stein-1.2614798 Was verbindet, was trennt den NS- Architekten Albert Speer und Karl Friedrich Schinkel? Klaus Heinrich gibt brillante Antworten], ''[[Süddeutsche Zeitung]]''</ref> == Vivo == Post la [[Dua mondmilito]], dum kiu li akuzitis pri defetismo dum laboro en la kontraŭaviadila defendado, li studis en Berlino jursciencon, filozofion, teologion, sociologion, arthistorion kaj literatursciencon ĉe la [[Humboldt-Universitato en Berlino|Frederiko-Vilhelmo-Universitato]]. Tie li konfrontiĝis al diversaj politikaj malfacilaĵoj - sekve li iĝis kunfondinto de la nova Libera universitato. Post doktoriĝo en 1952 li instruis religisciencon kun fokuso pri religifilozofio. En 1964 li habilitiĝis per la skribitaĵo ''Versuch über die Schwierigkeit nein zu sagen''. Ekde 1971 ĝis la emeritiĝo en la 1995-a jaro li estis orda profesoro ĉe la Instituto pri religiscienco ĉe Freie Universität. Li ankaŭ estas membro en la germana [[PEN-klubo internacia|PEN-klubo]]. == Docentado kaj efektoj == Liaj prelegoj estis famegaj,<ref>Kerstin Decker: [http://www.tagesspiegel.de/kultur/klaus-heinrich-zum-85-der-genius-von-dahlem/7415976.html Der Genius von Dahlem], Der Tagesspiegel, 21.11.2012</ref> ĉar li - tio estus hodiaŭ ne plu imageble! - miksis multegon da temoj dum docentado religifilozofia: por li ege gravis pluse logiko, [[psikoanalizo]], [[ekzistadismo]], arkitekturo, arto, muziko. Ne mire ke ankaŭ studentoj de aliaj fakoj ŝatis frekventi liajn okazigojn ĉealtlernejajn. Unu lia disĉiplino estas la kulturfilozofino [[Astrid Meyer-Schubert]]. Lia kritiko de [[Martin Heidegger]] substrekas ties fruan simpation pri [[nacisocialismo]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140202104203/http://www.emlange.de/inhalt/onlineOriginale/pdf/Buecher_meiner_Lebenszeit_4.pdf E.M. Lange: ''Nein sagen und nach Frieden suchen'']</ref> Heinrich ankaŭ havas fotografian memoron kaj sukcesis citi plurajn paĝojn el legitaj verkoj.<ref>[http://www.germananthropology.com/cms/media/uploads/4e53c27fa6e12/interview_4ec5125eef847.pdf Intervjuo kun la antropologo Karl-Heinz Kohl]</ref> En 2016 aperis liaj prelegoj priarkitekturaj sub la titolo ''Dahlemer Architekturvorlesungen''. En antaŭparolo Heinrich kritikis la arkitektojn kiuj provas restaŭradi la centron de Berlinon laŭ novklasikisma stilo.<ref>[http://www.fu-berlin.de/presse/publikationen/tsp/2015/tsp-dezember-2015/forschung/neuer-band-schinkel-speer/index.html Offener Geist und starres Denken: Die Vorträge des Religionsphilosophen Klaus Heinrich über Karl Friedrich Schinkel und Albert Speer sind jetzt in einem Band erschienen. Freie Universität Berlin 2015. Kun foto]</ref> == Honoroj == En 1998 Heinrich nomumitis honora mebro de la Germana psikoanaliza ligo (Deutsche Psychoanalytische Vereinigung/DPV). La [[Germana Akademio por Lingvo kaj Poezio]] (Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung) aljuĝis al li en la 2002-a jaro la Sigmund-Freud-premion pri scienca prozo. == Verkoj kaj artikoloj == * ''Versuch über die Schwierigkeit nein zu sagen'', Frankfurt am Main 1964, 4. Aufl. 2002 ISBN 3-87877-169-X * ''Parmenides und Jona. Vier Studien über das Verhältnis von Philosophie und Mythologie'', Frankfurt/Main 1966. * ''Vernunft und Mythos. Ausgewählte Texte'', Frankfurt am Main 1983 * ''anfangen mit freud. Reden und kleine Schriften 1'', Frankfurt am Main 1997 ISBN 3-87877-611-X * ''Wie eine Religion der anderen die Wahrheit wegnimmt: Notizen über das Unbehagen bei der Lektüre des Johannes-Evangeliums'', en: Zeitschrift für Religions- und Geistesgeschicht], vol. 49, nr. 4 (1997), pp. 345-363 * ''der gesellschaft ein bewußtsein ihrer selbst zu geben. Reden und kleinere Schriften 2'', Frankfurt am Main 1998 ISBN 3-87877-612-8 * ''Kinder der Nibelungen. Klaus Heinrich und Heiner Müller im Gespräch'', Frankfurt am Main 2007 ISBN 978-3-86600-016-2 * ''Festhalten an Freud. Eine Heine-Freud-Miniatur zur noch immer aktuellen Rolle des Aufklärers Freud''. En: Zeitschrift für psychoanalytische Theorie und Praxis, 3, 2007, S. 365–388; Sonderdruck des Aufsatzes ISBN 978-3-86600-019-3 Prelegoj de Dahlem: * vol. 1: ''tertium datur. Eine religionsphilosophische Einführung in die Logik'', hrsg. v. Wolfgang Albrecht u.a., Frankfurt am Main und Basel 1981 ISBN 3-87877-139-8 * vol. 2: ''anthropomorphe. Zum Problem des Anthropomorphismus in der Religionsphilosophie'', hrsg. v. Wolfgang Albrecht u.a., Frankfurt am Main und Basel 1986 ISBN 3-87877-197-5 * vol. 3: ''arbeiten mit ödipus. Begriff der Verdrängung in der Religionswissenschaft'', hrsg. v. Hans-Albrecht Kücken u.a., Frankfurt am Main und Basel 1993 ISBN 3-87877-392-7 * vol. 4: ''vom bündnis denken. Religionsphilosophie'', hrsg. v. Hans-Albrecht Kücken, Frankfurt am Main und Basel 2000 ISBN 3-87877-798-1 * vol. 7: ''psychoanalyse sigmund freuds und das problem des konkreten gesellschaftlichen allgemeinen'', hrsg. v. Hans-Albrecht Kücken, Frankfurt am Main und Basel 2001 ISBN 3-87877-768-X * vol. 8: ''Aufklärung in den Religionen. gesellschaftlich vermitteltes naturverhältnis. Begriff der Aufklärung in den Religionen und in der Religionswissenschaft'', hrsg. v. Hans-Albrecht Kücken, Frankfurt am Main und Basel 2007 ISBN 978-3-87877-028-2 * vol. 9: ''arbeiten mit herakles. Zur Figur und zum Problem des Heros'', hrsg. v. Hans-Albrecht Kücken, Frankfurt am Main und Basel 2006 ISBN 978-3-87877-029-9 * ''Dahlemer Vorlesungen. Karl Friedrich Schinkel / Albert Speer. Eine architektonische Auseinandersetzung mit dem NS.'' Arch+ Verlag in Kooperation mit dem Stroemfeld Verlag, Aachen und Frankfurt am Main 2015 ISBN 978-3931435301 == Eseoj == * ''Festhalten an Freud''. Sonderdruck der ''Zeitschrift für psychoanalytische Theorie und Praxis'', Nr. 3, 2007. Stroemfeld, Frankfurt am Main, ISBN 978-3866000193 * ''Der Staub und das Denken. Zur Faszination der Sophokleischen Antigone nach dem Krieg'', in: Sophokles Antigone, hrsg. v. Gisela Greve, Tübingen 2002, S. 25-58, ISBN 3892957185 == Festskribaĵoj == * Olav Münzberg, Lorenz Wilkens (Hrsg.): ''Aufmerksamkeit : Klaus Heinrich zum 50. Geburtstag'', Frankfurt am Main : Verlag Roter Stern 1979, ISBN 978-3-87877-118-0. * [[Hartmut Zinser]] (Hrsg.): ''Foedera naturai : Klaus Heinrich zum 60. Geburtstag'', Würzburg : Königshausen u. Neumann 1989, ISBN 978-3-88479-440-1. * Sigrun Anselm und [[Caroline Neubaur]] (Hrsg.): ''Talismane : Klaus Heinrich zum 70. Geburtstag'', Basel ; Frankfurt am Main : Stroemfeld 1998, ISBN 978-3-87877-614-7. * Sigrun Anselm (Hrsg.): ''Idole : Klaus Heinrich zu Ehren'', Berlin : Vorwerk 8, 2007, ISBN 978-3-940384-01-0. == Literaturo == * [[Karl-Heinz Kohl]]: ''Nein sagen, aber mit Gründen : Wahlverwandt mit dem Protest: Religionen als Reservoir nie lösbarer Konflikte'', in: [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]], 17.12.2012 (Artikel über Heinrich zum 85. Geburtstag) * [[René Weiland]] und Wolfgang Pircher (eld.): ''Mythen der Rationalität. Denken mit Klaus Heinrich.'' Wien: Turia + Kant, 1990 * [[Hauke Ritz]]: Der Kampf um die Deutung der Neuzeit. Die geschichtsphilosophische Diskussion in Deutschland vom Ersten Weltkrieg bis zum Mauerfall. München 2013. S. 105–169. * Manfred Bauschulte: ''Über das Ende der neolithischen Revolution : Gespräche und Versuche mit Klaus Heinrich'', Wien : Klever Verlag 2015, ISBN 978-3-902665-47-8. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|118548506}} * [http://www.fotogemeinschaft.de/v/fotografen/Klaus-Baum/Klaus-Heinrich.jpg.html Klaus Baum farante portreton de Klaus Heinrich] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180301225954/http://www.fotogemeinschaft.de/v/fotografen/Klaus-Baum/Klaus-Heinrich.jpg.html |date=2018-03-01 }} * [http://www.ludibrium.de/Heinrich.htm Ampleksa bibliografio kaj tekstantologio] * [http://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-jahrzehntelange-fehde-zwischen-den-religionswissenschaftlern-klaus-heinrich-und-jacob-taubes-um-geschichte--apokalypse--staat-und-universitaet-eine-fussnote-gegen-den-rest-der-nachkriegsphilosophie,10810590,9420200.html Artikolo de Rudi Thiessen pri la kvereloj de Heinrich kun Jacob Taubes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160119105503/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-jahrzehntelange-fehde-zwischen-den-religionswissenschaftlern-klaus-heinrich-und-jacob-taubes-um-geschichte--apokalypse--staat-und-universitaet-eine-fussnote-gegen-den-rest-der-nachkriegsphilosophie,10810590,9420200.html |date=2016-01-19 }} * [http://www.literaturkritik.de/public/rezension.php?rez_id=5957&ausgabe=200305 Recenzo de la prelegartekstoj ĉe literaturkritik.de] * Klaus Heinrichs ''erinnerungen an das problem einer freien universität'' (Radifoniaj eseoj por Westdeutscher Rundfunks, februaro 1967), en: [http://www.inkrit.de/argument/archiv/Das%20Argument%2043.pdf#page=5 Das Argument, 9. Jg., Nr. 43 (Wissenschaft als Politik I), p. 92–102] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924035019/http://www.inkrit.de/argument/archiv/Das%20Argument%2043.pdf#page=5 |date=2015-09-24 }}, ankaŭ ĉe [http://www.astafu.de/inhalte/publikationen/sonstiges/fu60/ asta-magazin der fu]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Cord Riechelmann: [http://www.taz.de/index.php?id=wissen&art=5021&src=SZ&id=koepfe-artikel&cHash=ffac1ec275 taz-artikolo okaze de la 80-a datreveno naskiĝtaga] * Rolf Bossart: [http://www.theoriekritik.ch/?p=3371 Wieder anfangen mit Freud. Über die Haltbarkeit der Zivilisation: Klaus Heinrich zum 90. Geburtstag] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180203235755/http://www.theoriekritik.ch/?p=3371 |date=2018-02-03 }} * Sigmund-Freud-Preis 2002: Laudatio von [[Jochen Hörisch]], Dankrede von Klaus Heinrich, Urkundentext. [http://www.deutscheakademie.de/de/auszeichnungen/sigmund-freud-preis/klaus-heinrich/dankrede] * [[Ginka Steinwachs]]: [http://www.ginkasteinwachs.de/Medien/Geburtstagsnote%20an%20Klaus%20Heinrich.pdf Por naskiĝtagfestanto] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Heinrich, Klaus}} [[Kategorio:Germanaj filozofoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj religiosciencistoj]] [[Kategorio:Religia filozofio]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Filozofoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Akademianoj]] 7tqhneo9qdydc4whx9kjqsmcsv1umxk Kazimierz Polański 0 607967 9419263 9290209 2026-07-03T02:46:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419263 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Kazimierz Czesław Polański''' (naskiĝis la 6-an de aprilo 1929 en Brzozdowice (nun el [[Lviva provinco]]), mortis la 7-an de februaro 2009 en [[Katowice]]) – pola [[lingvisto]] ([[Ĝenerala Lingvistiko]], [[slavistiko|slavisto]] kaj [[angla|anglisto]]), ordinara [[profesoro]] de la [[homa scienco]], kunkreinto de pola lingvoscienca [[teorio]], kunaŭtoro kaj redaktoro de fundamentaj lingvosciencaj laboraĵoj, interalie de ''Enciklopedio de ĝenerala lingvistiko'', [[sintakso|Sintaksa]]-[[genera sintakso|genera]] vortaro de polaj [[verbo]]j. Sume estas aŭtoro de 150 sciencaj publikaĵoj, en tio 11 libroj. Reala membro de [[Pola Scienca Akademio]] (PSA) (de 1998) kaj Pola Akademio de Scipovoj (de 1993), [[honora doktoro]] de la Universitato de [[Opole]] (2003), Pedagogia Universitato en [[Krakovo]] (2004) kaj [[Silezia Universitato en Katowice]] (2008), [[Honoriga gradigo|honora profesoro]] de [[Jagelona Universitato]], membro de prezidio kaj prezidanto de Lingvoscienca Komitato de PSA, membro de la Centra Komisiono pri Scienca [[Titolo]] kaj Sciencaj Gradoj ĉe la [[Ĉefministro]], pola delegito al Permanent International Committee of Linguists. == Publikaĵoj == * ''Morfologia zapożyczeń niemieckich w języku połabskim'' ([[Morfologio]] de germanaj pruntaĵoj en la [[polaba lingvo]]) (1962) - doktora [[disertaĵo]] * ''Słownik etymologiczny języka Drzewian połabskich'' (1962-64) * ''Składnia zdania złożonego w języku górnołużyckim'' (Sintakso de kompleksa [[Frazo (gramatiko)|frazo]] en [[suprasoraba lingvo]]) (1967) - [[habilitiĝo]] * "Linguistica Silesiana, Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego" (de 1974) - revua redaktoro * ''Słownik terminologii językoznawczej'' * ''Encyklopedia języka polskiego'' * ''Encyklopedia językoznawstwa ogólnego'' * [https://www.sbc.org.pl/dlibra/show-content/publication/edition/18899?id=18899&dirids=1 ''Gramatyka języka połabskiego''] [[Gramatiko]] de la polaba lingvo (redaktita de Jan Okuniewski) elektronika eldono == Bibliografio == * [http://www.us.edu.pl/node/1177 Uniwersytet Śląski w Katowicach] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171005055147/http://www.us.edu.pl/node/1177 |date=2017-10-05 }} * [http://www.uni.opole.pl/show.php?lang=pl&m=12&id=253 Uniwersytet Opolski]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130308102407/http://www.uni.opole.pl/show.php?id=253&lang=pl&m=12 |date=2013-03-08 }} * ''Współcześni uczeni polscy. Słownik biograficzny'' (Nuntempaj polaj sciencistoj. Biografia vortaro) (redaktita de Janusz Kapuścik), volumo III: M-R (redaktoro Marek Halawa), Ośrodek Przetwarzania Informacji, [[Varsovio]] 2000, p. 544 (kun foto) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Polański, Kazimierz}} [[Kategorio:Polaj lingvistoj]] [[Kategorio:Polaj slavistoj]] [[Kategorio:Etimologoj]] [[Kategorio:Polabistoj]] [[Kategorio:Honordoktoroj]] 4n0vx70n9sly9e3eg0hhwuq28fmmas7 Bierejo 0 610059 9419012 9127801 2026-07-02T18:27:11Z Sj1mor 12103 9419012 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:PubCamdenTown.jpg|eta|Urba bierejo, The World's End (la mondofino), [[Camden Town]], [[Londono]].]] [[Dosiero:Henry Singleton The Ale-House Door c. 1790.jpg|eta|Vilaĝa bierejo, ''The Ale-House Door'' (pentraĵo de ĉ. 1790 de Henry Singleton).]] '''Bierejo''' estas esperantlingva termino por traduki tipon de [[trinkejo]]j tre popularaj en multaj landoj, en kies multaj lingvoj estas tre ofte adaptaĵoj de la anglalingva vorto ''pub''.<ref>En Esperanto por tio ne eblas [[neologismo]] ''pubo'', ĉar [[pubo]] estas anatomia termino.</ref> Eble la plej ofta [[trinkaĵo]] konsumata en tiaj trinkejoj estas [[biero]], kaj de tie la nomo. Ja unu el la detaloj de tiaj trinkejoj estas la serio de bierglasoj pendantaj sur la mendotablo. Bierejo estas instalaĵo rajtigita vendi [[alkoholaĵo]]jn, kio tradicie inkludas bieron (kiaj [[Elo (biero)|elo]]) kaj [[cidro]]. Ĝi estas trankvila, socia trinkejo kaj elstara parto de la kulturo de [[Britio]],<ref> [https://www.britannica.com/topic/public-house Public House] Britannica.com. Alirita la 30-an de aprilo 2018.</ref> [[Irlando]],<ref> Cronin, Michael; O'Connor, Barbara (2003). Barbara O'Connor, ed. Irish Tourism: image, culture, and identity. Tourism and Cultural Change. 1. Channel View Publications. p. 83. ISBN 978-1-873150-53-5. [https://books.google.es/books?id=mLkIW-c4dScC&pg=PA83&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q&f=false] Alirita la 30an de Aprilo 2018.</ref> [[Bretonio]], [[Novzelando]], [[Kanado]], [[Sudafriko]] kaj [[Aŭstralio]].<ref>Australian Drinking Culture Convict Creations. [http://www.convictcreations.com/culture/drinking.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201109021502/http://www.convictcreations.com/culture/drinking.htm|date=2020-11-09}} Alirita la 30an de Aprilo 2018.</ref> En multaj lokoj, speciale en vilaĝoj, la bierejo estas la kerna punkto por la komunumo. En sia 17a-jarcenta taglibro [[Samuel Pepys]] priskribis la bierejon kiel "la koro de Anglio".<ref> "In praise of ... pubs". [[The Guardian]]. 10a de Decembro 2016. [https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/dec/11/pub-companies-debt-dr-johnson] Alirita la 30an de Aprilo 2018.</ref> En la etoso de bierejo ludas gravan rolon detaloj kiaj trankviliga fonmuziko, ne tro forta iluminacio, vesperludoj kiaj [[sagoĵetado]] ktp. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=bier.0ejo}} [[Kategorio:Trinkejoj]] [[Kategorio:Biero]] 19d3twlzgrp2q7kd08jw09gvah4m7rv Mátyás Jantyik 0 611768 9418822 8840763 2026-07-02T13:25:15Z Sj1mor 12103 9418822 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo = Mátyás Jantyik |dosiero = Jantyik Mátyás.JPEG |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Mátyás Jantyik |naskonomo = Jantyik Mátyás }} '''[[Matiaso|Mátyás]] Jantyik''' [mAtjAŝ jantjik], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Jantyik Mátyás''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[ilustristo]]. Mátyás Jantyik [https://www.biralat.hu/muveszek/jantyik_matyas.9481.html?pageid=56] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180516174431/https://www.biralat.hu/muveszek/jantyik_matyas.9481.html?pageid=56 |date=2018-05-16 }} naskiĝis la {{daton|10|majo|1864}} en [[Békés (urbo)]], li mortis la {{daton|16|oktobro|1903}} en Békés. == Biografio == Mátyás Jantyik frekventis 6 gimnaziajn jarojn en sia naskiĝurbo, poste li studis 3 jarojn en [[Hungara Belarta Universitato|Reĝa Modela Desegna Lernejo]]. Dum la lernejaj jaroj en [[1882]] lia desegnaĵo estis sur la titolpaĝo de [[gazeto]]. Liaj plej gravaj [[instruisto]]j estis [[Károly Lotz]] kaj [[Bertalan Székely]]. Post la diplometo en [[1884]] [[Mihály Munkácsy]] invitis lin al [[Parizo]]. Li plulernis en akademio Julian, ankaŭ de Munkácsy kaj [[Jules Joseph Lefebvre]]. En [[1888]] li hejmenvenis al sia naskiĝurbo. Komence li estis ilustristo de [[Vasárnapi Ujság]], poste li pentradis historiajn [[bildo]]jn. En [[1895]] li faris propran [[ateliero]]n en Békés, tamen en [[1900]] li translokiĝis al Budapeŝto. Post 2 jaroj li vojaĝis al [[Anglio]], pli frue li pentradis ankaŭ en [[Turka Imperio]]. Li ricevis [[premio]]n en 1902. Li havis [[edzino]]n, kiu naskis [[filo|gefilojn]]. == Ekspozicioj == * dum la pariza periodo == Elektitaj pentraĵoj == * "Délben" (1884) * "Az itatóhoz" (1885) * "Une téte de mendiant" (1887) * "Szabadkának szab. kir. várossá nyilvánítása 1779-ben" (1896) * "II. Endre meghirdeti az aranybullát" (1901) * "Konstantinápolyi utcarészlet" (1899) * "Krisztus a kereszten" (1903) * ''Önarckép'' * ''Gátépítés'' * ''Mária Terézia a pozsonyi országgyűlésen'' == Memorigiloj == * [[muzeo]] en Békés [http://kirandulastervezo.hu/celpont/bekes/jantyik-matyas-muzeum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180516180139/http://kirandulastervezo.hu/celpont/bekes/jantyik-matyas-muzeum |date=2018-05-16 }} == Fontoj == * [http://www.huszadikszazad.hu/1903-november/kultura/jantyik-matyas-1864-1903 hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180516192448/http://www.huszadikszazad.hu/1903-november/kultura/jantyik-matyas-1864-1903 |date=2018-05-16 }} * [http://www.mke.hu/lyka/02/muveszet_02_jantyik.htm hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/j-75FD4/jantyik-matyas-76044/ hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jantyik Matyas}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] mdctbsld88ynxtoxqfgb773154mwx98 Alisson Becker 0 614065 9418840 9412822 2026-07-02T13:36:12Z ThomasPusch 1869 9418840 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero = Internacional-2015 (2).jpg |priskribo = en 2015 }} '''Alisson Becker''' (prononco laŭ sistemo [[IFA]] {{IFA|ˈalisõ ˈbɛkeʁ}}) aŭ plennome '''Alisson Ramses Becker''', plej ofte nur nomata '''Alisson''', estas [[brazilo|brazila]] [[futbalisto]] el denaske germana familio en pozicio de golisto. Li naskiĝis {{naskiĝtago|1992|10|2}} en [[Novo Hamburgo]], do nun estas {{aĝo|1992|10|2}}-jara. Ekde la jaro [[2016]] li profesie ludas futbalon en la unua vira teamo de la klubo ''[[AS Roma]]''. Krome Alisson ekde la jaro 2015 estas membro de la [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de ĝi li kunkonkuris pri la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en [[Rusio]], pri la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj ankaŭ pri la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[norda Ameriko]]. Matĉe li en la nacia teamo ĝis nun ekde 2015 ĉiam rekoneblis per la numero "1". {{Komunejokat|Alisson Becker}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|brazila futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alisson}} <!-- laŭ praktiko de inter alie la angla vikipedio la nomo "Alisson" konsideriĝas "artista nomo", do alfabeta ordigo laŭ "A" --> [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] [[Kategorio:Germandevenaj brazilanoj]] eq02qgu7xshua0oozt4o91s2kpqgqey Casemiro 0 614106 9418826 9412824 2026-07-02T13:26:42Z ThomasPusch 1869 9418826 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Carlos Casimiro''' aŭ plennome '''Carlos Henrique Casimiro''', ofte nur nomata '''Casemiro''' (prononco laŭ sistemo [[IFA]] {{IFA|kaziˈmiɾu}}), estas [[brazilo|brazila]] [[futbalisto]]. Li naskiĝis {{naskiĝtago|1992|2|23}} en [[São José dos Campos]], do nun estas {{aĝo|1992|2|23}}-jara. Ekde la jaro [[2013]] li profesie ludas futbalon en la unua vira teamo de la klubo ''[[Real Madrid CF]]''. Krome Casemiro ekde la jaro 2011 estas membro de la [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de ĝi li kunkonkuris pri la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en [[Rusio]]. Matĉe li en la nacia teamo de 2018 rekoneblas per la numero "5". Tiun ĉemizan numeron li ankaŭ havis en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] de [[Nordameriko]]. {{Komunejokat|Casemiro}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|brazila futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Casemiro}} <!-- laŭ praktiko de inter alie la angla vikipedio la nomo "Casemiro" konsideriĝas "artista nomo", do alfabeta ordigo laŭ "C" --> [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] hbdv6045z52qfbcn5mf5vj5jrqwm39b Danilo (futbalisto, 1991) 0 614116 9418877 9412832 2026-07-02T14:09:28Z ThomasPusch 1869 9418877 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Danilo Luiz da Silva''', plej ofte nur nomata '''Danilo''', estas [[brazilo|brazila]] [[futbalisto]]. Li naskiĝis {{naskiĝtago|1991|7|15}} en [[Bicas]], do nun estas {{aĝo|1991|7|15}}-jara. Ekde la jaro [[2017]] li profesie ludas futbalon en la unua vira teamo de la klubo ''[[Manchester City]]'', antaŭe li membris en la unua teamo de la klubo ''[[Real Madrid]]''. Krome Danilo ekde la jaro 2011 estas membro de la [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de ĝi li kunkonkuris pri la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en [[Rusio]] kaj tie rekoneblis per la numero "14". En la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Rusio]] li rekoneblis per la numero "2" kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] havis per la numeron "13". . {{Komunejokat|Danilo Luiz da Silva}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|brazila futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Danilo}} <!-- laŭ praktiko de inter alie la angla vikipedio la nomo "Danilo" konsideriĝas "artista nomo", do alfabeta ordigo laŭ "D" --> [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] m2ss3xc5eqr2elnit7sxzhtpnxpf5eg Marquinhos 0 614118 9418841 9412823 2026-07-02T13:37:40Z ThomasPusch 1869 9418841 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Marcos Aoás Corrêa''', plej ofte nur nomata '''Marquinhos''' (prononco laŭ sistemo [[IFA]] {{IFA|maʁˈkĩj̃us}}), estas [[brazilo|brazila]] [[futbalisto]]. Li naskiĝis {{naskiĝtago|1994|5|14}} en [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], do nun estas {{aĝo|1994|5|14}}-jara. Ekde la jaro [[2013]] li profesie ludas futbalon en la unua vira teamo de la klubo ''[[Paris Saint-Germain]]'', antaŭe li membris en la unua teamo de la klubo ''[[AS Roma]]''. Krome Marquinhos ekde la jaro 2011 estas membro de la [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de ĝi li kunkonkuras pri la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en [[Rusio]]. Matĉe li en la nacia teamo de 2018 rekoneblas per la numero "13". Ekde plej laste la [[Futbala Mondpokalo 2022]] li havas la ĉemizan numeron "4", ankaŭ en la [[Futbala Mondpokalo 2026]]. {{Komunejokat|Marquinhos}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|brazila futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marquinhos}} <!-- laŭ praktiko de inter alie la angla vikipedio la nomo "Marquinhos" konsideriĝas "artista nomo", do alfabeta ordigo laŭ "M" --> [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] pw7mqzc5mvz5zwnbczo1d8462c8uoe6 István Nécsey 0 614504 9418823 9327782 2026-07-02T13:25:34Z Sj1mor 12103 9418823 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo = István Nécsey |dosiero = Nécsey István.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = István Nécsey |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1870|02|12}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Vráble|Verebély]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = {{mortotago|1902|03|26}} |loko de morto = {{Flago|Germanio}} [[Munkeno]] ([[Germana Regno]]) }} '''[[Stefano|István]] Nécsey''' [iŝtvAn nEĉei], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) '''Nécsey István [[Valenteno|Bálint]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[ilustristo]] pri [[bestoj]], precipe [[birdo]]j kaj [[papilio]]j, amatoraj [[entomologo]] kaj [[ornitologo]]. [[Dosiero:Jozef Néčei.jpg|eta|<center>Memportreto de István Nécsey]] István Nécsey [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/n-ny-76F7D/necsey-istvan-7707D/] naskiĝis la {{daton|12|februaro|1870}} en [[Vráble|Verebély]] ([[Hungara reĝlando]], nuntempa [[Vráble]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|26|marto|1902}} en [[Munkeno]] ([[Germana Regno]]). == Biografio == István Nécsey abiturientis en [[1887]], poste li studis private de [[Simon Hollósy]] en Munkeno kaj duonjaron en belarta akademio en la sama urbo. Inter 1890-1892 li studis en akademio Julian en [[Parizo]]. Liaj plej gravaj [[instruisto]]j estis [[Jules Joseph Lefebvre]] kaj [[Jean-Joseph Benjamin-Constant]]. Post siaj studoj li estis [[soldato]] du jarojn, poste li komencis desegnadi bestojn en sia naskiĝurbo. Krom la bestoj li pentradis [[portreto]]jn, [[ĝenro]]jn, etnografiaĵojn kaj ekleziajn temojn. Li debutis en [[ekspozicio]] en [[1896]], en la sama jaro li ilustris librojn. Inter [[1893]] kaj [[1902]] li okupiĝis ankaŭ pri entomologio. Estis tiaj papilioj, kiujn li desegnis la unua. Li mortigis sin pro senrekompenca amo. == Elektitaj pentraĵoj == * memportreto (vidu dekstre la bildon!) == Elektitaj ilustraĵoj == * ''Magyarország madarai'' (trivoluma libro, 1896) * libroj de [[Jenő Zichy]], [[Béla Pósta]], [[Lajos Bíró (verkisto)|Lajos Bíró]] == Fontoj == * [https://archivum.ujszo.com/napilap/szulofoldunk/2010/10/20/egy-elfeledett-festo-es-tudos-ujrafelfedezese hungarlingva biografio teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180707093717/https://archivum.ujszo.com/napilap/szulofoldunk/2010/10/20/egy-elfeledett-festo-es-tudos-ujrafelfedezese |date=2018-07-07 }} * [http://www.biographien.ac.at/oebl/oebl_N/Necsey_Istvan_1870_1902.xml germanlingva biografio] * [http://www.vivarista.sk/m/clanky/3605 slovaklingva biografio kun foto kaj bildoj] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Necsey Istvan}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] [[Kategorio:Hungaraj entomologoj]] [[Kategorio:Hungaraj ornitologoj]] 0fhwmbm7tzploeego6pazg4qh6ut0q1 Kastelo de Keszthely 0 621656 9419197 9351286 2026-07-02T22:36:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419197 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Festetics-kastély (10876. számú műemlék) 10.jpg|eta|center|600px|<center>Larĝa foto pri la kastelo de Keszthely]] {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = HU-ZA |zomo = 14 }} La '''[[Kastelo]] de Keszthely''' aŭ konata pri la iama posedanto '''Kastelo de Festetics''' apartenas al la plej imponaj [[historia monumento|historiaj monumentoj]] en [[Hungario]] en [[urbo]] [[Keszthely]]. Interne estas videblaj en 5 konstruaĵoj 6 [[ekspozicio]]j kiel muzeoj. [[Dosiero:Keszthely - Festetics Castle.jpg|eta|maldekstre|<center>Aerfoto pri Palaco de Keszthely]] [[Dosiero:Keszthely, Festetics kastely kapu.jpg|eta|<center>Ornama pordo de la kastelo]] == Historio == La grafoj Festetics estis progresemaj terposedantoj: ili fondis [[hospitalo]]n, establis lernejon en la urbo kaj en [[1797]], [[György Festetics (agronomo)]] malfermis agrikulturan altlernejon [[Georgikon]], kiu estis la unua tiaspeca en Eŭropo. En [[1739]] Kristóf Festetics aĉetis [[kampo]]jn sed la konstruado komenciĝis nur en [[1745]] kaj daŭris pli ol jarcenton. La plej menciinda [[arkitekto]] estis [[Viktor Rumpelmayer]]. Inter [[1799]] kaj [[1801]] György Festetics konstruis librejan [[alo]]n, kie estis establita [[biblioteko]]. Inter [[1883]]–[[1887]] okazis la lasta konstruado, la [[turo]] kaj aliaj partoj estis konstruitaj. [[Dosiero:15 Festetics Kastély Keszthely Márvány terem.JPG|eta|<center>La marmora ĉambro]] Dum la [[2-a mondmilito]] la kastelo mem ne difektiĝis, sed poste en la malstabila periodo parto de la [[meblo]]j malaperis. En [[1945]] en la kastelo sovetia milit[[hospitalo]] funkciis, poste ĝi estis hungara [[kazerno]], baldaŭ studenta [[kolegio]], samtempe urba biblioteko kaj muziklernejo. Ekde [[1974]] muzeo funkcias interne, kiun oni vizitas jare po 200,000 homoj. == La konstruaĵo == Krom la kastelo ankaŭ aliaj originaj konstruaĵoj troviĝas en la parko. La kastelo formas U-majusklon. Ĝi havas [[etaĝo]]n, [[mansardo]]jn kaj 101 [[ĉambro]]jn. La ekspozicio pri vivo de magnatoj funkcias en 20 ĉambroj. En konvena ĉambro ofte oni aranĝas [[koncerto]]jn. [[Dosiero:7 Festetics Könyvtár Keszthely.JPG|eta|maldekstre|<center>La biblioteko]] == Biblioteko == La libraro estas la sola ampleksa aristokrata biblioteko, kiu pluvivas en Hungario. Ĝi havas 81 mil volumojn. Krom la grafa familio eĉ [[studento]]j de Georgikon uzis la librejon. Dum la 2-a mondmilito oni enmurigis la pordojn, tial la kolektaĵo restis plena. == Keloj == Kelkaj taksas la kelojn sub la kastelo 500-jara. Nuntempe ĝi estas vizitebla, estas rigardeblaj la boreloj, fine okazas gustumado de [[vino]]j. [[Dosiero:Festetics-kastély (10876. számú műemlék) 32.jpg|eta|La kastelo kun parko]] == Parko == La parko estas naturprotekta teritorio. Bedaŭrinde en la [[1980-aj jaroj]] publika vojo distranĉas la parkon, sed oni planas la tutan malkonstruon de la vojo. Onidire la plej aĝa arbo estas marĉa [[kverko]] (''Quercus robur'') havas kvarcent jarojn. En [[2015]] la parko estis renovigita. Subĉielaj koncertoj estas okazigitaj somere en la parko. == Muzeoj == Krom la ĉefa kastelmuzeo estas videbla muzeo pri [[kaleŝo]]j en flanka konstruaĵo. Aliaj vizitindaĵoj estas spektakloj pri magnataj vojaĝoj, trajnaj modeloj, preparitaj bestoj, ekzotaj kreskaĵoj. == Fontoj == * [http://helikonkastely.hu/hu/.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140427190740/http://helikonkastely.hu/hu/.php |date=2014-04-27 }} * [https://www.keszthely.hu/latnivalok/muzeumok/festetics-kastely] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171105174430/https://www.keszthely.hu/latnivalok/muzeumok/festetics-kastely |date=2017-11-05 }} * [http://www.muemlekem.hu/muemlek/show/10876 hungare kun fotoj] {{Projektoj}} [[Kategorio:Kasteloj en Hungario|Keszthely]] [[Kategorio:Kasteloj de familio Festetics|Keszthely]] [[Kategorio:Keszthely]] hsm25sr7qhkd2jdlree04zrt6v98dsr Pera Muzeo 0 624948 9418824 9005705 2026-07-02T13:26:09Z Sj1mor 12103 9418824 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = TR-34 |Mapo en angulo=Istanbulo |situo sur mapo=Istanbulo Fatih |tipo1 = reliefo |zomo=13 }} [[Dosiero:Peramuzesi nighttime.jpg|eta|dekstra|Pera Museum, Istanbul]] La '''Pera Muzeo''' ({{lang-tr|Pera Müzesi}}) estas [[arta muzeo]] en la kvartalo Tepebaşı de la distrikto Beyoğlu (Pera) en [[Istanbulo]], [[Turkio]], ĉe Meşrutiyet Avenue No. 65 (apude al la İstiklal Avenuo kaj tre proksime al la Placo Taksim.)<ref>{{Cite web|url=https://www.peramuseum.org/About/8|title=About Us|website=www.peramuseum.org|language=en|access-date=2018-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180304055216/https://www.peramuseum.org/About/8|archivedate=2018-03-04}}</ref> Ĝi havas partikularan fokuson al [[orientismo]] en arto de la [[19a jarcento]]. ==Historio== La Pera Muzeo estis fondita de la ''Fondaĵo Suna kaj İnan Kıraç'' en 2005.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.peramuseum.org/Content/about-pera-museum/58|title=About Pera Museum|website=www.peramuseum.org|language=en|access-date=2018-03-03}}</ref> La muzeo havas [[sidejo]]n en la historia konstruaĵo de la iama ''Bristol Hotelo'', kiu estis desegnita de la arkitekto Achille Manoussos kaj konstruita en 1893.<ref name=":0" /> Ĝi estis plinovigita inter 2003 kaj 2005 de la arkitekto Sinan Genim, kiu konservis la [[fasado]]n de la konstruaĵo kaj transformis la internon en moderna kaj tute ekipita muzeo.<ref name=":0" /> ==Galerio== <gallery> File:Osman Hamdi Bey Kökenoğlu Riza Efendi.jpg|''Kökenoğlu Rıza Efendi''. Pentraĵo de Osman Hamdi Bey, 1871. File:Osman Hamdi Bey - Two Musician Girls - Google Art Project.jpg|''Du muzikistinoj''. Pentraĵo de Osman Hamdi Bey, 1880. File:Osman Hamdi Bey Girl with Pink Cap.jpg|''Junulino kun rozkolora ĉapelo''. Pentraĵo de Osman Hamdi Bey, 1904. File:Osman Hamdi Bey - The Tortoise Trainer - Google Art Project.jpg |''La testudtrejnisto''. Pentraĵo de Osman Hamdi Bey, 1906. File:Jean Baptiste Vanmour - Dinner at the Palace in Honour of an Ambassador - Google Art Project.jpg |Eksterlandaj ambasadoroj ricevitaj en la [[Palaco Topkapı]] en Istanbulo dum la regado de Sultano [[Ahmedo la 3-a]]. Pentraĵo de Jean-Baptiste van Mour, 1725. File:Jean Baptiste Vanmour - Sultan Ahmet III Receiving a European Ambassador - Google Art Project.jpg |Otomana Sultano [[Ahmedo la 3-a]] ricevas la nederlandan ambasadoron Cornelis Calkoen en la [[Palaco Topkapı]] en 1727. Pentraĵo de Jean-Baptiste van Mour, 1727. File:Franz Hermann, Hans Gemminger, Valentin Mueller - A Scene from the Turkish Harem - Google Art Project.jpg |Haremo de la [[Palaco Topkapı]]. Pentraĵo de Franz Hermann, 1652. File:French School - Enjoying Coffee - Google Art Project.jpg |''Ĝuanta kafon''. Pentraĵo de nekonata artisto de franca skolo. File:Jean-Étienne Liotard - A Woman in Turkish Dress - Google Art Project.jpg|''Virino en turka vestaĵo''. Pentraĵo de Jean-Étienne Liotard. File:Fausto Zonaro - Amusement at Göksu - Google Art Project.jpg |''Distro ĉe rivero Göksu''. Pentraĵo de Fausto Zonaro. File:Jules Joseph Lefebvre - Servant - Google Art Project.jpg |''Dommastrino''. Pentraĵo de [[Jules Joseph Lefebvre]], 1880. File:Antoine de Favray - Portrait of Charles Gravier Count of Vergennes and French Ambassador, in Turkish Attire - Google Art Project.jpg |''Franca ambasadoro Charles Gravier de Vergennes en otomana vesto''. Antoine de Favray, 1766. Image:Tristram Ellis 001.jpg |''Ekskurso en la [[Ora Korno]]''. Pentraĵo de Tristam (Tristram) James Ellis, 1888. File:Pierre Désiré Guillemet - Portrait of a Lady of the Court Playing the Tambourine - Google Art Project.jpg |''Sinjorino el la Otomana Kortego ludanta [[Tamburino|def]]''. Pentraĵo de Pierre-Désiré Guillemet, 1875. File:Sultan Abdülmecid - Google Art Project.jpg |''Sultano [[Abd-ul-Meĝid]]''. Pentraĵo de nekonata artisto, 1850-aj jaroj. File:Fausto Zonaro - Prince Abdürrahim Efendi - Google Art Project.jpg |''Malfrua otomana [[Ŝaho|"Şehzade" (Princo)]]'' </gallery> ==Literaturo== * Pera Museum (eld.). ''Portraits from the Empire''. Pera Museum Publications, 2005. 155 p.&nbsp;ISBN 975 9123 -02 - 9 * Pera Museum (eld.). ''Young Expansion''. Pera Museum Publications, 2005. 163 p.&nbsp;ISBN 975 9123 -00-2 ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{projektoj}} *[http://en.peramuzesi.org.tr/ Pera Muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160828181247/http://en.peramuzesi.org.tr/ |date=2016-08-28 }} *[https://www.google.com/culturalinstitute/collection/pera-museum Pera Muzeo ĉe Google Art Project] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2005]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj en Turkio]] [[Kategorio:Istanbulaj muzeoj]] [[Kategorio:Muzeoj fonditaj en 2000-2009]] fbi9ntfijbj7chc6ifwls3qkn62uydp Klára Lenz 0 627014 9419401 9203513 2026-07-03T10:02:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419401 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Klára Lenz |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Klára Lenz |naskonomo = Lenz Klára Mária Hermina }} '''Klára Lenz''' [lenc], laŭ hungarlingve kutima nomordo plennome '''Lenz Klára Mária Hermina''' estis [[Hungario|hungardevena]] gobelinisto. Lia [[patro]] estis [[József Lenz]]. [[Dosiero:Lenzcimer1.jpg|eta|<center>Blazono de familio Lenz]] Klára Lenz<ref>https://www.revolvy.com/page/Kl%C3%A1ra-Lenz</ref> naskiĝis la {{daton|30|junio|1924}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis la {{daton|16|februaro|2013}} en [[Madrido]]. == Biografio == Klára Lenz devenis el riĉa komercista familio. Klára lernis en sia naskiĝurbo kaj en [[Svislando]], poste ŝi edziniĝis en [[1942]], poste ŝi naskis gefilojn. Post la [[2-a mondmilito]] pro la alvenanta [[socialismo]] la plena familio migris al Svislando, kie ili vivis 2 jarojn, fine ili translokiĝis al [[Kolombio]]. Klára laboris en [[Bogoto]] en [[hotelo]] kaj la internacia [[flughaveno]]. En 1994 ŝi vidviniĝis. Kiam ŝia sano plimalbonigis, ŝi parte perdis sian vizion kaj ne ĉiam rekonis siajn parencojn. Ŝia familio vendis ŝian domon kaj estis movita al Madrido, kie ŝi loĝis en la domo de sia filino de 2007 ĝis ŝia morto, la 16-an de februaro 2013. == Gobelinoj == Dum sia restado en Bogoto, ŝi kreis ĉirkaŭ cent [[gobelino]]jn. Ŝi interesiĝis pri dioj de la indiĝenaj kulturoj en Kolombio, [[Peruo]], kaj [[Meksiko]], ŝi reproduktis ilin en multaj el siaj verkoj, same kiel ĉasbestojn, mitologiajn bestojn kaj birdojn. Muzeo en [[Nyékládháza]] en [[Hungario]] prezentas iujn el ŝiaj gobelinoj kune kun pli grandan ekspozicion pri la familio Lenz. == Elektitaj gobelinoj == * ''Azték Isten'' (56 × 44 cm) * ''Safari'' (125 × 56 cm) * ''Inka űrhajósok'' (58 × 53 cm) * ''Ezeregy éjszaka'' (156 × 75 cm) * ''Tűzmadár''(56 × 43 cm) * ''Kékpáva broméliákkal'' (108-84,5 cm) * ''Vitézség'' (38 × 30 cm) * ''A Fáraó vadászata''(146 × 71 cm) * ''Dáma és az énekes'' (143-100 cm) * ''Egyszarvú'' (49 × 36 cm) * ''Sziam'' (57 × 45 cm) * ''Tulipánok'' (56 × 43 cm) * ''Farkas'' (58 × 38 cm) * ''Tairona isten'' (53 × 35 cm) * ''Pegazus'' (51 × 30cm) * ''Paradicsommadár'' (34 × 16 cm) * ''Indián Madonna'' (54 × 46 cm) == Fontoj == * [http://www.aranytiz.hu/modules.php?module=articles&do=article&artname=LENZ-KLARA-1924-2013-GOBELIN-KIALLITASA hungarlingva biografio] * [http://kiwix.demo.ideascube.org/wikipedia.es/A/Kl%C3%A1ra_Lenz.html hispanlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181220231024/http://kiwix.demo.ideascube.org/wikipedia.es/A/Kl%C3%A1ra_Lenz.html |date=2018-12-20 }} * [https://ipfs.io/ipfs/QmXoypizjW3WknFiJnKLwHCnL72vedxjQkDDP1mXWo6uco/wiki/Kl%C3%A1ra_Lenz.html anglalingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181221041329/https://ipfs.io/ipfs/QmXoypizjW3WknFiJnKLwHCnL72vedxjQkDDP1mXWo6uco/wiki/Kl%C3%A1ra_Lenz.html |date=2018-12-21 }} * [https://web.archive.org/web/20110212000500/http://www.nyekladhaza.hu/nyekladhazi-vagyok/szabadido/kiallitasok/185-lenz-klara-falikarpitjai.html hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lenz Klara}} [[Kategorio:Hungaraj gobelinistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] rzryyznaeq5dbopkosjdf9etpgey38t Konotacio 0 631008 9419387 9360983 2026-07-03T09:33:54Z DidCORN 34571 Neologismo 9419387 wikitext text/x-wiki '''Konotacio''' en [[NPIV]] estas la valoro elvokiva, aluda, aldone al la [[denotacio]]. Sinonime oni povas trovi la terminon ''kromnocio''<ref>[[NPIV]][http://vortaro.net/#konotacio] Alirita la 1an de februaro 2019.</ref> aŭ '''kromsenco'''. Do, la [[termino]] ''konotacio'', referencata ankaŭ kiel ''konotacia senco'' aŭ ''figura senco'', estas asocio pli malpli subjektiva, kultura aŭ emocia ekster la rekta signifo de [[vorto]], [[frazo]], [[koncepto]] aŭ [[esprimo]]. Krom sia denotacio, nome la referenca, laŭvorta senco, ajna vorto kondukas al aliaj sencoj, virtualaj, konotaciaj, kiuj estas apenaŭ sugestitaj, elvokante aliajn ideojn pli malpli asociajn, ĉu abstraktaj, ĉu subjektivaj. Tiu senco de vortoj estas neregula senco, figura, cirkonstanca, porokaza, kiu plej ofte dependas de la kunteksto. Ekzemple, la [[Esperanto|Esperanta]] vorto "samideano" laŭvorte signifas ''tiu, kiu havas la samajn ideojn'', tamen en [[Esperantujo]] ĝi plej ofte signifas ''[[esperantisto]]''. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=konotaci}} [[Kategorio:Konotacio| ]] [[Kategorio:Neologismoj]] [[Kategorio:Konceptoj en logiko]] [[Kategorio:Subjektiva sperto]] [[Kategorio:Filozofio de lingvo]] ltk70z2k9pstev2dl9cyvzea958lmc7 Bistroo 0 631985 9419014 9069205 2026-07-02T18:27:40Z Sj1mor 12103 9419014 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bistro 1900.jpg|eta|Bistroo en [[Parizo]]]] [[Dosiero:Huldenberg taverne.jpg|eta|Taverno en [[Belgio]]]] [[Dosiero:Jean Béraud Au Bistro.jpg|eta|[[Jean Béraud]], ''En la bistroo''.]] '''Bistroo''' ({{lang-fr|bistro(t)}}) estas simpla [[manĝejo]] kaj [[trinkejo]], kiu pozicias inter [[restoracio]] kaj [[kafejo]]. Bistroo foje ankaŭ nomiĝas ''restoracieto''. En kelkaj landoj oni ofte parolas pri '''manĝkafejo''' aŭ '''[[taverno]]'''. ==Etimologio== La origino de la vorto estas necerta. Unu [[varianto]] kun populara origino sin apogas sur la supozo ke la vorto deriviĝis de la rusa vorto por "rapida" ({{lang-ru|быстро|t=bistro}}). Aliaj variantoj estas "eta servisto" ([[france]]:'' {{lang|fr|Bistraud}}'', el la [[Potevio|potavia]] [[dialekto]]) aŭ la nomo de de [[Miksaĵo|miks]][[trinkaĵo]] el [[kafo]] kaj [[brando]] (france: ''{{lang|fr|bist(r)ouille}}''), la proprulo nomiĝas ''{{lang|fr|bistrotier}}''. {{Portalo Nutrado kaj gastronomio}} {{projektoj|ReVo=bistro}} [[Kategorio:Restoracioj laŭ tipoj]] [[Kategorio:Manĝejoj]] lkmirl5zpjl9i0q5jg1z0iy2etpp6qe Ceremoniestro 0 641044 9419024 9098693 2026-07-02T18:32:49Z Sj1mor 12103 9419024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ceremoniestro''' estas la oficiala gastiganto de [[ceremonio]], organizita evento aŭ simila okazaĵo. La termino kaj koncepto estas pli frue dokumentata ekde la 5a jarcento en la [[Katolika Eklezio]], kie la Ceremoniestro estis kaj estas ankoraŭ oficialulo de la [[Papa kortego]] responsa pri la ĝusta kaj milda konduko de la elegantaj kaj prilaboritaj ritaroj ĉirkaŭ la papo kaj la [[katolika liturgio|liturgio]]. La ceremoniestro ofte estas ankaŭ la respondeco pri [[etiketo]] dum oficiala ŝtata agado, speciale en [[monarkio]]j. Nuntempe, tiu termino estas ofte uzata por aludi al fako de [[ĵurnalisto]]j, kiuj zorgas pri la prezentado de kantistoj, muzikistoj, parolantoj, distristoj kaj ĝenerale estras distrindustrian eventon. Tio okazas ekzemple en [[televido]] programoj pri lud-[[konkurenco]]j kaj ĝenerale en muzikaj [[festivalo]]j. == Eksteraj ligiloj == * [https://caitanyatan.com EMCEE En Singapuro] {{projektoj|ReVo=ceremo.0estro}} [[Kategorio:Funkciuloj]] [[Kategorio:Ceremonioj]] [[Kategorio:Komunikilaj profesioj]] [[Kategorio:Distraj profesioj]] [[Kategorio:Ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Kortegaj titoloj]] jbdc394s6su4l81bv4ut71syrw45ma8 Alex Sanders 0 641154 9419026 6604473 2026-07-02T18:34:11Z Sj1mor 12103 9419026 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Alex SANDERS''' (naskiĝis la 6-an de junio 1926 - mortis la 30-an de aprilo 1988), naskiĝis kiel '''Orrell Alexander Carter''', estis angla [[Okultismo|okultisto]] kaj Ĉefpastro en la pagana religio [[Viko]], kiu fondis la tradicion aleksrandra Viko dum la 1960-aj jaroj . Edukita en laborista familio, de sia junaĝo li estis enkondukita en esoterajn ideojn de sia patrino kaj avino, kaj kiel juna viro komencis labori kiel rimedo en la lokaj Spiritualismaj Eklezioj antaŭ studi kaj praktiki {{N|ceremonia magio}}. {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sanders, Alex}} [[Kategorio:Vikanaj pastroj]] [[Kategorio:Anglaj religiuloj]] [[Kategorio:Anglaj vikanoj]] nyi5mglqdrrpsfzevgwqzwf688x4ydf Przemysław Wierzbowski 0 642284 9419146 9418577 2026-07-02T20:59:10Z ~2026-37740-61 259697 9419146 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo}} {{Aŭskultu |filename = Józef Waśniewski - En la brikejo.ogg |title = En la brikejo |description = [[Sonlibro]] legata de Przemysław Wierzbowski }} '''Przemysław WIERZBOWSKI''' ({{IFA|/pʂɛˈmɨ.swaf vʲɛʐˈbɔf.skʲi/}}, naskiĝis la [[17-an de decembro]] [[1986]] en [[Włoszczowa]],<ref>[https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=mzk20241236704 informo en la Nacia Aŭtoritata Datenbanko de Ĉeĥio] ({{cs}})</ref> provinco [[Sanktakrucio]], mortis la [[la 30-an de junio]] [[2026]]<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.liberafolio.org/2026/07/02/forpasis-przemyslaw-wierzbowski/ |titolo=Forpasis Przemysław Wierzbowski |titolo-aldono= |alirdato=2026-07-02 |persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato=2026-07-02 |formato= |verko= |eldoninto=Libera Folio |paĝoj= |lingvo= |arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }}</ref>) estis [[Pollando|pola]] [[esperantisto]] kaj politika aktivulo. Li loĝis en [[Bjalistoko]], [[Pollando]]. Li dum kelkaj jaroj estis estrarano de la [[Pola Esperanto-Junularo]]. Li estis unu el la tradukantoj de la komikso [[Cerba fetiĉo]] kaj aŭtoro de la verko [[Konfuziloj]], pri oftaj konfuzataj vortoj en [[Esperanto]]. Krome li estis la ĉefa organizanto de la [[94-a SAT-Kongreso 2021]], planita por okazi en [[Bjalistoko]] kaj fakte sukcese okazinta virtuale. Ekde aprilo 2016 li estis kunlaboranto de Vikipedio kaj Vikifontaro. == Verkoj == {{Projektoj}} * [[Konfuziloj]] - 2017 ISBN 978-80-893662-2-4 * Traduko de la libro [[Solaris (romano)|Solaris]] de [[Stanisław Lem]] - 2021, ISBN 978-83-962222-0-6<ref>[https://www.goodreads.com/book/show/59004370-solaris prezento de la Esperanto-traduko en la retejo ''goodreads.com'']</ref> * Traduko de la libro en bildstrioj [[Cerba fetiĉo]] de [[Kinga Korska]] - ISBN 978-83-948429-5-6 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|polo|esperantisto}} {{Vivtempo|Wierzbowski, Przemysław}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] 3ckdwlndmjgv1c25u02b2pdmnb6bsbw Koberštejn 0 642297 9419470 8270468 2026-07-03T10:44:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419470 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | burgo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Koberštejn | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = burgo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Koberštejn | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Koberštejn9.JPG | dosiero_priskribo = Restaĵoj de burgo Koberštejn <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Olomouc | distrikto = Distrikto Jeseník | municipo = | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Silezio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | aliro = el [[Rejvíz]] | materialo = ŝtono | stilo = gotiko | montaro = <!-- *** Situo *** --> | situo = Koberštejn | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 12 | lat_s = 17 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 19 | long_s = 31 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 13-a jarcento | establita_tipo = Konstruado <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Sudetoj | mapo1_lokumilo = Sudetoj <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Koberštejn | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Koberštejn''' estas ruino de [[burgo]] situanta en [[distrikto Jeseník]] proksime de domaro [[Rejvíz]]. Bazplano de la burgo estas 85&nbsp;×&nbsp;100 metroj. Konserviĝis el ĝi sole torso de ŝtona turo. Malantaŭ ĝi troviĝas ŝtona elvidejo, el kiu eblas vidi Starý Rejvíz-on kaj ĉirkaŭajn montojn, dum bona videbleco ankaŭ Pollandon. == Historio == Pri la burgo kaj ties historio ekzistas fakte neniaj informoj. Laŭ arkeologiaj trovaĵoj ĝi estis konstruita fine de la 13-a jarcento kaj forlasita en la jarcento sekvanta. Nur en la jaro 1687 aperas unua skribmencio, en kiu ĝi estas menciata kiel dezerta. La burgo evidente gardis landan padon inter [[Zlaté Hory]] kaj [[Vrbno pod Pradědem|Vrbno]] el flanko de vroclava episkopo. Fondinto de la burgo ne estas konata, tio povis esti opava princo, vroclava princo aŭ vroclava episkopo. Kiel la plej verŝajna fondinto de la burgo montriĝas silezia princo [[Bolek Svídnický]], kiu lasis konstrui Koberštejnon kiel potencan kontraŭpolon al proksima moravia [[Quinburk]]. Krom tio la burgo gardis sudan limon de [[Nisa princlando]] kaj signifan aĉetistan vojon situanta laŭlonge laŭ rivero [[Černá Opava]]. Komence de la 14-a jarcento la burgo falis al opavaj princoj kaj verŝajne dum regado Mikuláš la 2-a Opavský la burgo estis rekonstruita. Estiĝis ŝtupareja alkonstruaĵo de la turo kaj tute estis alikonstruita antaŭburgejo. La burgo pereis iam post la jaro 1400, plej malfrue poste en duono de la 15-a jarcento. Ekde la 16-a jarcento ĝis duono de la 17-a jarcento ĉi tie devis havi sidejon rabistoj.<ref name="rvojkovsky">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Vojkovský | persona nomo = Rostislav | jaro = 2005 | titolo = Koberštejn | eldono = 1 | eldoninto = Radim Mohyla-Beatris | loko = Dobrá | paĝoj = 23 | isbn = 80-86737-54-3 | paĝoj = 1, 11, 17 }}</ref> == Konstrua aspekto == La burgo havis du konstruajn fazojn. La unua konsistis el alta ŝtona trairebla turo kaj malantaŭ ĝi situis sur roko kerno ĉirkaŭita per remparo kun korteto kun loĝiga konstruaĵo (palaco). La burgon ĉirkaŭkuris duobla fosaĵo kun surŝutaĵo, sur kiuj povis esti palisado aŭ ligna barilo. Pase de la 14-a jarcento verŝajne okazis alikonstruo de la burgo. La turo estis ekipita per ŝtupareja konstruaĵo, la palaco estis verŝajne plialtigita. Sur la dua surŝutaĵo estiĝis ŝtona remparo kaj en ties plej alta loko rondigita turo (bastiono) kun pordego. En la kortego estiĝis trafik-konstruaĵoj. La unua burga fosaĵo kavas larĝecon 13 ĝis 28 metroj. La turo havis probable tri etaĝojn. Interesaĵo estis trairejo tra la turo en teretaĝo, kiu influas pro limigo de la konstruloko de la burgo per tereno. La turo mem estis alirebla el etaĝo.<ref>Vojkovský, p. 3, 5, 13 kaj koverto</ref> {{Larĝa dosiero|Jeseníky - pohled z Koberštejnu.JPG|900px|Vido el rigardejo}} == Montogrimpado == La rokoj proponas eluzon ankaŭ al [[montogrimpado|montogrimpistoj]]. Ili estas kreitaj de [[ardezo]] trakreskita de [[kvarco]] kaj kun la alteco ĝis 25 metroj. Ili donas grimpadon en plejparte vertikalaj muroj kun kelke da transpendaĵoj. Ĉi tie troviĝas proksimume 60 vojoj,<ref>[http://www.pruvodce.javaanes.cz/oblast/detail/15]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Montogrimpista gvidlibro Koberštejn</ref> kiuj estas sekurigataj per borhokoj laŭ instrukcioj. Kelkaj suprengrimpoj estas devigitaj alsekurigi per elpreneblaj sekurigantaj rimedoj. Sur turo "Arbara viro" estas lokigita montopinta libro.<ref>[http://www.pruvodce.javaanes.cz/oblast/cesty/15]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Montogrimpista gvidlibro Koberštejn</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Joanidis | persona nomo = Sotiris | odkaz na autora = Sotiris Joanidis | titolo = Rejvíz a báje z okolí | eldoninto = Rula | loko = Zlaté Hory | jaro = 1998 | počet stran = 118 | isbn =}} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Kouřil | persona nomo = Pavel | odkaz na autora = Pavel Kouřil | příjmení2 = Prix | jméno2 = Dalibor | odkaz na autora2 = Dalibor Prix | příjmení3 = Wihoda | jméno3 = Martin | odkaz na autora3 = Martin Wihoda | titolo = Hrady českého Slezska | eldoninto = Archeologický ústav AV ČR | místo = Brno | rok = 2000 | počet stran = 645 | isbn = 80-86023-22-2}} * {{Citaĵo el novaĵo | familia nomo = Matela | persona nomo = Matěj | odkaz na autora = Matěj Matela | titolo = Zřícenina hradu Koberštejn u Rejvízu | periodikum = [[KROK – Kulturní revue Olomouckého kraje]] | ročník = 13. | číslo = 2. | issn = 1214-648X}} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Plaček | persona nomo = Miroslav | odkaz na autora = Miroslav Plaček | titolo = Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku | eldoninto = Libri | loko = Praha | jaro = 1996 | počet stran = 439 | isbn = 80-85983-08-7}} == Eksteraj ligiloj == * [http://zlatehory.cz/zricenina-hradu-koberstejn/d-305871/p1=36684 Ruino de burgo Koberštejn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190514101519/http://zlatehory.cz/zricenina-hradu-koberstejn/d-305871/p1=36684 |date=2019-05-14 }} * [http://www.hrady.cz/index.php?OID=177 Koberštejn en Hrady.cz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100212231543/http://www.hrady.cz/index.php?OID=177 |date=2010-02-12 }} [[Kategorio:Burgoj en Zlaté Hory]] [[Kategorio:Burgoruinoj en distrikto Jeseník]] [[Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en distrikto Jeseník]] [[Kategorio:Burgoj en Hrubý Jeseník]] [[Kategorio:Rejvíz]] rlbj7n0lxgpgpfz6uumb40mzdhhip4a Deportado de krime-tataroj 0 643094 9419438 8776987 2026-07-03T10:19:42Z Sj1mor 12103 9419438 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=UA}} [[Dosiero:Deportation of the Crimean Tatars en.svg|eta]]'''Deportado de krime-tataroj''' ([[krime-tatara lingvo]]: Sürgünlik, elpelo) – granda soveta [[deporto]], organizita en majo 1944 sur [[Krimeo]]. Ĝi estis planata kiel [[kolektiva puno]] por la [[nacio]] pro [[kunlaborismo]] de [[krime-tataroj]] kun [[germanoj]], kio okazis dum la [[dua mondmilito|Dua Mondmilito]]. Dum la operaco ekde la 18-a ĝis la 20-a de majo 1944 oni deportis el Krimeo {{nombro|194 110}} krime-tatarojn. La 12-an de novembro 2015 [[Verĥovna Rada]] de [[Ukrainio]] agnoskis deportadon de krime-tataroj kiel [[genocido]]. ==Historia fono== [[Dosiero:18_May_Monument_in_Sudak_(Monument_of_Crimean_Tatars_Deportation).jpg|eta|Monumento memorigante la deportadon en la grandurbo de [[Sudaka municipo|Sudak]] en Krimeo]] Post finfina [[anekso]] de [[Krimeo]] fine de 1920 fare de [[Ruĝa Armeo]] okazis amasaj [[murdo]]j flanke de [[komunismo|komunistoj]], kiuj parte ankaŭ koncernis la krime-tataran popolon, precipe aktivulojn pri [[sendependeco]]. Poste ekde novembro 1921 ĝis junio 1922 Krimeon tuŝis [[malsatego]], grandparte kaŭzita de la politiko de [[bolŝevismo|bolŝevikaj]] regopovoj, kiel parto de la pli larĝa malsatego ampleksanta signifan [[holodomoro|parton de Ukrainio]] kaj parton de [[Rusio]] (vidu [[Rusia malsatego de 1921]]). Sur la tereno de Krimeo mortis pro malsato ĉ. 100 mil personoj, 50 mil homoj forlasis la [[duoninsulo]]n serĉante [[nutraĵo|nutraĵoj]]n, kio sume signifis ekmankon de 21% de loĝantaro de tiu ĉi regiono. Tio koncernis ĉiujn [[etno|etnajn]] grupojn, sed la plej grandaj perdoj estis en la regionoj kun aparte multnombra krime-tatara loĝantaro. En la jaroj 1931-1933 okazis laŭvica mortiga malsatego, [[kolektivigo en Sovetunio]] (1929-1930), ligita kun [[reprezalio]]j kontraŭ [[islamo|islama]] [[kleriko|klerikaro]] kaj [[rusigo]] de la krime-tatara kulturo (interalie altrudo de [[Cirila alfabeto]] al la [[krime-tatara lingvo]]). Poste en la jaroj 1937-1938 oni entreprenis [[Granda purigo|grandan kampanjon]] kontraŭ ĝisnuna [[elito]] de komunistoj, i.a. krime-tataraj, kaj ankaŭ krime-tatara [[Intelektulo|intelektularo]]. Rezulte la eventoj, post 1922, alkondukis al morto de laŭvicaj 40 mil krime-tataroj. Sendepende de tio, de 1924 daŭris avancitaj preparoj celantaj al apartigo el [[Krimea ASSR]] de la norda parto de la [[Krimea Duoninsulo]], kie oni planis fondi Krimean Judan Respublikon. Al la [[respubliko]] oni planis [[setlado|setligi]] signifan nombron (2,8 mln) de [[judoj]] el la resto de [[Sovetunio]]. La planoj, simile kiel la unuaj grupoj de judaj setligantoj, vekis signifan maltrankvilon de la krime-tataraj regopovoj, kaj depost 1926 (malkaŝo de tiuj ĉi planoj) ankaŭ de la krime-tatara popolo. Dum sekvaj jaroj, ĝis 1934 (kiam oni rezignis pri koncepto de la juda respubliko en Krimeo) rapide kreskis nombro da judaj setlejoj kaj [[kolĥozo]]j, kio kaŭzis [[konflikto]]jn kun [[tataroj]], luktantaj kun nesufiĉo da tero. Tuto de la eventoj kaŭzis, ke dum la [[operaco Barbaroso|atako de Germanio al Sovetunio]] en 1941 kaj poste dum la germana ofensivo kaj [[okupado]] de Krimeo, la krime-tatara popolo ĝenerale ne rilatis malamike al kontraŭbolŝevika retoriko de germanaj regopovoj, kaj parto de krimeaj tataroj vidis en kunlaborismo kun germanoj okazon por fikso de sendependeco kaj ŝanĝo de politika sistemo. Tiun ĉi sintenon apogis kelkaj grupoj de krime-tataraj [[migrado|elmigrintoj]], kiuj forlasis la patrujon post la [[oktobra revolucio]], kaj post anekso de Krimeo fare de germana kaj rumana armeoj revenis. Rezulte germanaj regopovoj kreis el krime-tataraj volontuloj [[bataliono]]jn de memdefendo, kiuj protektis krime-tatarajn vilaĝojn antaŭ [[Rekvizicio|rekvizicioj]] kaj atakoj de sovetaj [[partizano]]j, sed ankaŭ gvidis ofensivojn kontraŭ tiuj ĉi partizanoj kaj apoganta ilin civila loĝantaro. Parto de la volontuloj eniris ankaŭ al [[Wehrmacht]] (al la 11-a Armeo). En 1944 el evakuitaj de Krimeo krime-tataraj soldatoj oni kreis montaran [[brigado]]n de [[Waffen SS]] (du batalionoj). Sume, en militaraj taĉmentoj kontrolataj de Germanio servis ĉ. 10-20 mil personoj (plimulto da ili en memdefendo). Krimeaj tataroj eniris ankaŭ lokan [[administracio]]n, ankaŭ havis plurajn privilegiojn pri [[edukado]], [[kulturo]] ([[lernejo]]j, [[eldonejo]]j) kaj religia libereco. Duaflanke, en [[Ruĝa Armeo]] servis pli ol 50 mil krime-tataroj, tataroj estis ankaŭ multnombre reprezentataj en partizanaro (sude de Krimeo ĉ. 30% partizanoj estis tataroj). Malgraŭ tio ankoraŭ antaŭ rekonkero de Krimeo fare de soveta armeo la sovetaj regopovoj konsideris krime-tataran loĝantaron [[kunlaborismo|kunlaborisma]] kun la okupanto. Tial en la momento de okupado de Krimeo fare de [[bolŝevismo|bolŝevikaj]] trupoj la krime-tataroj estis intense [[persekuto|persekutataj]], antaŭ ĉio pere de amasaj perfortoj kaj senprokrastaj ekzekutoj, ligitaj kun [[rabo]] de [[bieno]]. La situacio daŭris ĉ. du semajnoj. <!-- ==Planoj kaj preparoj== ==Deportado== ==Nova ordo en Krimeo== --> ==Reveno== Kun la procezo de [[Senstalinigo|malstalinigo]], kiu komenciĝis en Sovetunio en 1953, dum la regado de [[Nikita Ĥruŝĉov]], la sovetia registaro kondamnis la deportadon, sed la tataroj ankoraŭ rajtis reveni al la duoninsulo nur ekde la [[Perestrojko|perestrojka]] periodo, kiu komenciĝis en junio 1987. La [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2016]] gajnis la [[Protesta kanto|protestkanton]] "1944" prezentitan de la ukraina tatara minoritata kantisto Susana Alimivna Ĝamalidinova ("[[Ĝamala]]"), kiu temis pri la elpelo de la tataroj el Krimeo. ==Literaturo== * [[Selim Chazbijewicz]]: ''Tatarzy krymscy. Walka o naród i wolną ojczyznę'' (Krime-tataroj. Batalo pri la [[nacio]] kaj libera [[patrujo]]), [[Poznań]]-[[Września]] 2001, ​ISBN 83-916144-1-7​. * Selim Chazbijewicz, 2001: ''Awdet, czyli Powrót: walka polityczna Tatarów krymskich o zachowanie tożsamości narodowej i niepodległość państwa po II wojnie światowej'' (Avdet aŭ Reveno.Politika batalo de krime-tataroj pri konservo de la [[nacia identeco]] kaj sendependeco de la ŝtato post la [[dua mondmilito]]), Eldonejo de Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, ​ISBN 83-7299-097-2​. ==Eksteraj ligiloj== * [http://dzieje.pl/aktualnosci/dr-krolikowska-po-deportacjach-tatarow-poludniowy-krym-stal-sie-sowieckim-kurortem Natalia Królikowska IH UW ''Po deportacjach Tatarów południowy Krym stał się sowieckim kurortem'' – portal dzieje.pl 8-04-2014] Natalia Królikowska (Historia Instituto de [[Varsovia Universitato]]), Post deportoj de tataroj la suda Krimeo iĝis soveta [[kuracloko]]) - [[portalo]] dzieje.pl {{projektoj}} [[Kategorio:1944]] [[Kategorio:Historio de Krimeo]] [[Kategorio:Krime-tataroj]] [[Kategorio:Stalinismo]] [[Kategorio:NKVD]] [[Kategorio:Deporto|krime-tataroj]] [[Kategorio:Genocidoj]] [[Kategorio:Krimoj kontraŭ la homaro]] [[Kategorio:Politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Etna purigado en Eŭropo]] eeh4dhsigv9lh0cn8pi16zrdb435ct3 Kesabo 0 645596 9419292 8578103 2026-07-03T05:14:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419292 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=SY}} '''Kesabo''' (Kessab, Kesab aŭ Kasab, [[Araba lingvo|arabe]]: كسب [kæsæb], [[Armena lingvo|armene]]: Քեսապ, Kesab) estas plejparte armene-loĝata urbo en nordokcidenta [[Sirio]], administre parto de Latatjia Registaro, situanta 59 kilometrojn norde de [[Latakio]]. Ĝi situas proksime al la limo kun Turkio sur la deklivo de Monto Aqraa, 800 metrojn super la marnivelo. Laŭ la Centra Oficejo de Statistiko de Sirio, Kessab havis loĝantaron de 1,754 en la censo de 2004. Kune kun la ĉirkaŭaj vilaĝoj, la sub-distrikto Kesabo havas totalan loĝantaron de ĉirkaŭ 2.500.<ref name="CBS">[https://web.archive.org/web/20191215203107/http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB06-6-2004.htm General Census of Population and Housing 2004]. Centra Statistika Oficejo de Sirio. Latakia Gubernio.</ref> Pro sia seka klimato kaj ĉirkaŭbarado de arbaraj verdaj montoj kaj profundaj valoj, Kesabo estas favorata feriejo por sirianoj, ĉefe el [[Halepo]] kaj Latakio. == Referencoj == {{referencoj}} [[kategorio:Armena diasporo]] [[Kategorio:Urboj de Sirio]] [[Kategorio:Gubernio Latakia]] iw013c2yxb9n789m4n9d6cql6mgjlyp Kategorio:Norvegaj futbalistoj 14 652907 9418798 7402987 2026-07-02T12:50:43Z ThomasPusch 1869 9418798 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Norvegio.svg|80ra|border]]<span style="margin-left:-65px;">[[Dosiero:Gol.png|50ra]]</span> [[Kategorio:Norvegaj sportistoj|futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalistoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Futbalo en Norvegio|futbalistoj]] rel9vja6gxctxnfrwpjv93ep0ys610w Katalin Némethy 0 669550 9419238 7653826 2026-07-02T23:56:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419238 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Katalin Némethy |dosiero = Némethy Katalin.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Katalin Némethy |naskonomo = }} '''Katalin Némethy''' [nEmeti], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Némethy Katalin''' estis [[Hungario|hungara]] [[matematikisto]], mezlerneja kaj altlerneja [[instruisto]]. Katalin Némethy<ref>http://db.komal.hu/KomalHU/cikk.phtml?id=201586</ref> naskiĝis la {{daton|4|julio|1933}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis la {{daton|21|oktobro|2013}} en Budapeŝto. == Biografio == Katalin Némethy maturiĝis en kalvinana [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en [[1951]], poste ŝi akiris pedagogian [[diplomo]]n en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1955]]. Jam dum la studentaj jaroj ekde 1953 ŝi instruis en gimnazio, post la diplomo du jarojn en gimnazio de [[Eger]]. En la sekvaj jardekoj ŝi instruis en pluraj mezlernejoj en Budapeŝto, ankaŭ en la menciita kalvinana gimnazio. Inter [[1960]] kaj [[1975]] ŝi instruis ankaŭ en la menciita universitato. Ŝi frue komencis instrui ankaŭ komputadon. Ŝi pensiuliĝis en [[1995]] kaj ŝi ricevis plurajn [[premio]]jn. == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20130928040335/http://www.ratztanarurdij.hu/dijazottak.html?detail=27 hungarlingva biografio kun foto] * [https://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=nemethyk&nev5=N%E9methy+Katalin hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190717151518/http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=nemethyk&nev5=N%E9methy+Katalin |date=2019-07-17 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nemethy Katalin}} [[Kategorio:Hungaraj matematikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] m98x38rzbl73f1exi5p3fvcrsq9fukw Grace Blakeley 0 670633 9419326 9407956 2026-07-03T06:28:42Z Avayak 5569 informkesto: ĉio el Vikidatumoj 9419326 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Grace BLAKELEY''' estas brita aŭtoro, komentisto kaj [[ekonomikisto]] ĉe la Instituto por Publika Politika Esploro (IPPR). Ŝi estis nomumita kiel ekonomika raportisto ĉe ''[[The New Statesman]]'' en januaro 2019.<ref>[https://www.newstatesman.com/politics/economy/2018/11/grace-blakeley-appointed-new-statesman-economics-commentator Grace Blakeley appointed New Statesman economics commentator] ''[[The New Statesman]]'', 12a de novembro 2018. Alirita la 17an de februaro 2019.</ref> Ŝi estas [[Demokrata socialismo|demokrata socialisto]], membro de la [[Brita Laborista Partio|Laborista Partio]] kaj ĉeestas en la Nacia Politika Forumo de la partio.<ref>(angla) Cohen, Roger, "''[https://www.nytimes.com/2019/03/08/opinion/socialism-democrats-2020-europe.html?smtyp=cur&smid=tw-nytopinion Socialism and the 2020 American Election]''", The New York Times, la 8-an de marto 2019.</ref><ref>(angla) Evans, Albert, "[https://inews.co.uk/news/politics/budget-2018-michael-portillo-grace-blakeley-this-week-bbc/ ''Economist shuts down Michael Portillo with brutal analogy on why 'austerity doesn't work''<nowiki/>'] ". ''i News,'' la 26-an de oktobro 2018.</ref> Blakeley aperis en la britia televido kiel [[politika komentisto|komentisto pri politiko]] kaj ekonomiko. Ŝi subtenas la Verdan Novan Interkonsenton [[:en:Green_New_Deal|(Green New Deal]] - en) kaj por Britio kaj je internacia nivelo.<ref>(angla) Grace Blakeley, "''[https://www.newstatesman.com/politics/economy/2019/10/why-we-need-green-new-deal-solve-humanity-s-greatest-challenge Why we need a Green New Deal to solve humanity's greatest challenge]''", The New Statesman, la 2-an de oktobro 2019 </ref> La Verda Nova Interkonsento ('<nowiki/>''Green New Dea''l' - GND) estas la nomo de multaj proponitaj ekonomiaj programoj en [[Usono]], kiuj enfokusigas ekonomian malegalecon kaj [[Klimata ŝanĝo|klimatan ŝanĝon]]. Ĝi estas nomata laŭ la programo New Deal de Franklin D. Roosevelt inter 1933 kaj 1936<ref>(angla) Jeremy Lovell, "''[https://www.reuters.com/article/environmentNews/idUSL204610020080721 Climate report calls for green 'New Deal' "]'', [[Reuters]], la 21-an de julio 2008.</ref>. La unua libro de Blakeley,"''Stolen: How to Save the World from Financialisation''" (Ŝtelita: kiel savi la mondon de financiiĝo", estis eldonita la 10-an de septembro 2019.<ref>(angla) "''[https://www.penguinrandomhouse.com/books/606759/stolen-by-grace-blakeley/ Stolen: How to save the world from financialisation by Brace Blakeley]''", ''Penguin Random House''</ref> Ĝi ricevis kaj pozitivajn kaj negativajn recenzojn.<ref> (angla) Grant, Michael, "''[https://www.opendemocracy.net/en/oureconomy/socialism-or-barbarism-a-review-of-stolen-by-grace-blakeley/ Socialism or barbarism: a review of 'Stolen' by Grace Blakeley]''", Open Democracy, la 9-an de oktobro 2019. </ref><ref> (angla) Zuluaga, Diego, "''[https://capx.co/grace-blakeleys-stolen-is-a-tired-invective-against-market-capitalism/ Grace Blakeley's 'Stolen' is a tired invective against market capitalism]''", CapX, la 2-an de septembro 2019. </ref> Ŝi opinias ke post la [[Financa krizo de 2008]], kiu kreis grandegan malegalecon, ni "nur povas trakti kreskantajn ŝuldojn, malkreskantajn salajrojn, produktivecon kaj tutmondan varmiĝon se ni kontraŭbatalas la financan kapitalon”<ref>(nederlanda) Wim Vermeersch, ‘''[https://www.apache.be/2019/11/18/pak-de-banken-aan-zoals-thatcher-de-vakbonden/?utm_source=Contacten+Apache&utm_campaign=6bd36d0475-EMAIL_CAMPAIGN_2019_11_22&utm_medium=email&utm_term=0_3a1b2a0b9f-6bd36d0475-392812077 Pak de banken aan zoals Thatcher de vakbonden aanpakte]''’ (Persekutu la bankojn kiel Tatcher persekutis la sindikatojn), Apache, la 18-an de novembro 2019, alirite la 25-an de novembro 2019.</ref>. == Ekstera ligilo == (angla) [https://www.ippr.org/about/people/staff/grace-blakeley Grace Blakeley | IPPR] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190517022121/https://www.ippr.org/about/people/staff/grace-blakeley |date=2019-05-17 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Blakeley, Grace}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Anglaj socialistoj]] [[Kategorio:Anglaj ekonomikistoj]] gq2xymqp6ce5g6tql9n9a6bblsoaqvs Ĉeĥa erinaco 0 675742 9419356 8587403 2026-07-03T07:50:05Z Amherst99 21806 /* */ 9419356 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (2).jpg|maldekstra|eta|Ĉeĥaj erinacoj ĉe [[infanteria fuorto]] [[MO S-19 "Alej"|MO S-19]]]] [[Dosiero:Rozsocháč.jpg|eta|Kelke da ĉeĥaj erinacoj]] [[Dosiero:Berliner Mauer mit Panzersperren (Liesenstraße-Gartenstraße 1980).jpg|eta|[[Berlina muro]] kun vico da betonaj erinacoj, ''Liesenstraße/Gartenstraße'' (1980)]] '''Ĉeĥa erinaco''' (ekzemple en la germana ''{{lang|de|Tschechenigel}}'') (ĉeĥe nomata ''{{lang|cs|rozsocháč}}'') estas efika statika ŝtala [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|kontraŭtanka obstaklo]] uzata ekde la [[1930-aj jaroj]]. Sub nomo '''ĉeĥa erinaco''' ĝi estis dum la [[dua mondmilito]] uzata fare de armeoj de plimulto de ŝtatoj de ambaŭ batalantaj flankoj kaj ĝi estas uzata ĝis hodiaŭ. La ĉeĥa erinaco estas tre efika kontraŭtanka obstaklo. Ĝi konservas sian funkcion eĉ dum renversiĝo pro tre proksima eksplodo. Ĝi rezistis ankaŭ al longdaŭra efikado de infanteriaj armiloj. En kunigo kun [[pikdrato]] ĝi donis ankaŭ defendon kontraŭ sturmanta infanterio, sed al tiu post alproksimiĝo donis partan kovron antaŭ pafado de defendantoj. Ĝi estiĝis per pliperfektigo kaj evoluo surbaze de drata obstaklo nomata [[hispana rajdisto]], uzata jam ekde la mezepoko. La ĉeĥa erinacoj estis uzataj grandamplekse en [[Ĉeĥoslovakio|ĈSR]] dum konstruado de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] en regiono de [[Sudetio]]. La industrie produktata tipo estis fare de la armeo elektita surbaze de multaj provoj. Post [[Munkena interkonsento]] kaj konkero de la resto de Ĉeĥoslovakio ĉiujn ekzistantajn erinacojn prenis [[Germanio|germana]] [[Wehrmacht]]. La ĉasakiritaj erinacoj estis uzitaj por la germanaj fortikaĵoj kaj grandnombre estis produktataj novaj. Germanoj uzis ilin eĉ por sekurigo de [[Atlantika muro]], ekzemple sur strando Omaha. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-719-0240-05, Pas de Calais, Atlantikwall, Panzersperren.jpg|eta|La ĉeĥaj erinacoj sur strando en [[Pas-de-Calais]] en aprilo de 1944]] La ĉeĥaj erinacoj trovis grandan uzon dum la dua mondmilito eĉ en [[Sovetunio]]. Ĉi tie ili estis produktataj el ĉiu alirebla masiva metala materialo, ekzemple el [[relo]]j, iam eĉ el ligno. Dum bataloj en stratoj de urboj estis ilia uzo efektiva, ununura erinaco povis bloki la tutan straton. Pli poste tiu ĉi speco de [[tanko|kontraŭtanka]] obstaklo uzita eĉ sur limoj de [[Germana Demokratia Respubliko]] kaj en interzono de [[Berlina muro]]. Ekzistis ankaŭ [[betono|betonaj]] versioj. == Teknikaj indikoj de tipoj produktataj en ĈSR == Temas pri tri egallateraj anguliloj kun dimensioj 140 × 140 × 13 milimetroj kaj longeco 1800 mm kunigitaj en triangulan [[kruco]]n kreanta aksojn de [[okedro]]. La anguliloj estis kunigitaj helpe de kunigaj [[lado]]j per [[ŝraŭbo]]j kaj [[nito]]j. Ekzistis ankaŭ versioj [[veldado|velditaj]]. La unuaj du anguliloj estis kunigitaj en krucon kaj la tria transverse estis alŝraŭbita al la kuniglado per [[Metra ŝraŭbaĵo|metra]]j ŝraŭboj M 20. Kaŭzo estis pli facila transporto de tiel ĉi dismetita obstaklo. Sur la finaĵoj de ĉiuj anguloj estis alvelditaj dikmuraj [[Bazo (arkitekturo)|piedoj]] kontraŭ enprofundiĝo en la grundon kaj ankaŭ entranĉo, kiu servis por kapti pikdraton. Se submetaĵo estis betono, la elementoj povis alkankritaj al ĝi tra aperturoj kun diametro 40 mm en piedoj. La maso de la tuta konstruo estis 198 [[kilogramo|kg]]. La anguloj de pli posta varianto de la ĉeĥa erinaco estis pli longaj je 300 milimetroj, la maso de tiu ĉi versio plialtiĝis al 240 kg. == Literaturo == * Harry Lippmann Yannick Delefosse: ''Panzersperren und andere Hindernisse.'' IBA, [[Kolonjo]] [[1987]] (IBA-Informationen, Sonderheft 13) == Rilataj artikoloj == * [[František Kašík]] - ĉeĥa inventisto de ĉeĥa erinaco == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} * [http://www.luzicke-hory.cz/historie/index.php?pg=clopevc#prekazky Priskribo kaj fotografioj] * [http://www.2ww.wz.cz/view.php?nazevclanku=pohranicni-opevneni&cisloclanku=2006090005 Priskribo kaj bildo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20070928171843/http://www.zeppelin-museum.dk/D/german/verkauf/igel2.jpg Bildo] {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Kontraŭtankaj obstakloj]] 3z4dxoxdrew8xivdszy7dcp0vie2wmp Amasaj komunistaj krimoj 0 688014 9419439 8887148 2026-07-03T10:20:20Z Sj1mor 12103 9419439 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Amasaj komunistaj krimoj''' – amasaj [[murdo]]j faritaj de [[komunismo|komunistaj]] reĝimoj en la 20-a jarcento, kun la suma nombro da [[viktimo]]j taksata inter 85 kaj 100 milionoj da [[homo]]j. Kelkaj, pli altaj pritaksoj, krom nombrado de la viktimoj de amasaj murdoj kaj [[ekzekuto]]j faritaj kontraŭ politikaj kontraŭuloj, [[interna milito|internaj militoj]], kampanjoj de [[teroro]], agrikulturaj reformoj kaj [[ekstermejo|ekstermo]] en labor[[koncentrejo]]j ankaŭ ampleksas viktimojn de eksteraj [[milito]]j, [[malsatego]], [[malsano]]j kaj [[morto]] rezulte de malfortigo en [[gulago]]j kaj laborkoncentrejoj. Kun la plej granda dokumentita nombro de viktimoj inter komunistaj landoj restas [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]] kaj [[Sovetunio]] sub regado de [[komunista partio|komunistaj partioj]], poste [[Ĉina Popola Respubliko]] sub gvido de [[Mao Zedong]], fine [[Kamboĝo]] sub regado de [[Ruĝaj Kmeroj]], vidu [[Kamboĝa Genocido]]. Pritaksita nombro de civiluloj murditaj de la tri [[reĝimo]]j varias inter 21 kaj 70 milionoj de la homaj ekzistoj. En malpli granda skalo [[reprezalio]]j estis en [[Norda Koreio]], [[Vjetnamio]], landoj de [[orienta Eŭropo]] kaj en [[Afriko]]. == Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko, Sovetunio kaj [[Mez-Orienta Eŭropo]] == Unuaj ŝtatoj regataj de [[komunisto]]j, kie post akiro de regopovo ili fris amasajn murdojn estis: [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]] (unua [[ŝtato]] en la mondo, kie la 7-an de novembro 1917 [[bolŝeviko]]j [[Oktobra Revolucio|akiris la regopovon]]) kaj efemera [[Hungara Sovetrespubliko]] sub regado de [[Béla Kun]] en 1919. Laŭvica plifortigo de reprezalioj sekvis en 30-aj jaroj de la 20-a jarcento en Sovetunio sub regado de [[Josif Stalin]]; [[kolektivigo]] kaj tiel nomata "[[kulako|diskulakigo]]" alkondukis interalie al [[genocido|genocida]] [[holodomoro]] en [[Ukrainio]] kaj [[deporto]] de pola loĝantaro el [[Ĵitomir]]-regiono. Pli ol milionon da homoj (en tio komunistajn aktivulojn kaj altajn [[funkciulo]]jn de la soveta ŝtato) oni murdis en Sovetunio rezulte de t.n. [[granda purigo]] (Granda [[Teroro]]) en la jaroj 1936-1939, kaj kelke da milionoj sendis al [[gulago]]j, en kiuj plimulto da ili mortis. Samtempe amasaj murdoj okazis ankaŭ en regataj de komunistoj kaj kontrolataj de [[Moskvo]] [[Mongola Popola Respubliko]] kaj [[Tuvio|Popola Respubliko de Tannu-Tuva]] (t.n. [[ruĝa teroro]]). Post [[soveta invado en Pollandon]] kaj al [[Baltaj Landoj]] NKVD faris amasajn murdojn ([[masakro de Katin|krimo de Katin]]) kaj [[deporto]]n al [[Siberio]] kaj al [[Kazaĥio]] de la civitanoj de [[okupado|okupataj]] de [[Ruĝa Armeo]] [[Pollando]], [[Litovio]], [[Latvio]] kaj [[Estonio]]. Post [[agreso]] de [[Nazia Germanio]] al Sovetunio [[Operaco Barbaroso|junie 1941]] NKVD sukcesis fari kolektivajn [[Malliberejaj masakroj de NKVD|murdojn de malliberuloj]] sur la tereno de polaj [[Orientaj Limregionoj]] kaj [[Baltio|Baltaj Landoj]], ankaŭ en malliberejoj kaj [[gulago]]j de [[Rusio]]. Laŭ ''[[La nigra libro de la komunismo]]'' en subigita al Sovetunio post 1945 [[Orienta Bloko]], registaroj de [[komunista partio|komunistaj partioj]] kontribuis al unu miliono de viktimoj. '''Bulgario''' De {{unuo|50000}} ĝis {{unuo|100000}} personoj estis murditaj en 1944 kadre de deviga [[kolektivigo]] kaj politikaj [[reprezalio]]j. '''[[Orienta Germanio]]''' Oni pritaksas, ke post fino de la [[dua mondmilito]] en [[sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]], en 1945, kadre de politikaj reprezalioj estis murditaj {{unuo|80000}} ĝis {{unuo|100000}} homoj. '''Pollando''' Post [[anekso]] de [[Orientaj Limregionoj]] kaj denova eniro de [[Ruĝa Armeo]] en Pollandon en 1944 sekvis amasaj murdoj kun forveturigo de la soldatoj de [[Pola Enlanda Armeo]], partoprenantaj kune kun sovetuniaj soldatoj [[Operaco "Ostra Brama"|liberigon de Vilno kaj Lvovo]]. La plej granda dokumentita [[krimo]] plenumita de [[NKVD]] sur teritorio de la nuntempa Pollando, ĉe aktiva kunlaboro de pola Sekureca Oficejo kaj popola Pola Soldataro estis [[Augustów-traserĉo]]. Plimulto de la viktimoj de [[komunista krimo|komunistaj krimoj]] en postmilita periodo estis soldatoj de Enlanda Armeo kaj soldatoj de [[Pola Partizana Ŝtato|Pola Subtera Ŝtato]], kiuj elektis armitan batalon kun la nova [[okupado|okupanto]]. Post subpremo de [[antikomunismo|kontraŭkomunista subtera movado]] post 1947 plimulton de viktimoj formis personoj kondamnitaj rezulte de t.n. [[justica murdo|justicaj murdoj]]. Ili estis soldatoj de la dua [[konspiro]], [[Anatemitaj Soldatoj]], kaj aktivuloj de [[opozicio (politiko)|opozicio]]. Komence de la 50-aj jaroj viktimoj de la justicaj murdoj estis ankaŭ [[oficiro]]j de popola Pola Armeo en aktiva servo, sed kun antaŭmilita staĝo. [[Stalinismo|stalinisman periodon]] finas en Pollando [[ribelo de Poznań|masakro de laboristoj]] en [[Poznań]], junie 1956. '''Rumanio''' Laŭ pritaksoj inter {{unuo|60000}} kaj {{unuo|300000}} personoj estis murditaj en 1945 kadre de deviga [[kolektivigo]] kaj politikaj [[reprezalio]]j. '''Hungario''' Dum ekzisto de [[Hungara Sovetrespubliko]], regantaj [[komunisto]]j, [[Eŭfemismo|eŭfeminisme]] nomataj ''knaboj de [[Lenin]]'', faris amasajn krimojn kontraŭ politikaj kontraŭulojn, t.n. [[ruĝa teroro]]. Post la dua mondmilito kaj kreo de [[Hungara Popola Respubliko]] komunista sekureca servo Államvédelmi Hatóság fondis [[koncentrejo]]jn kaj plenumis masajn murdojn de politikaj kontraŭuloj. == Nombro de viktimoj == == Negado kaj relativigo de komunistaj krimoj == == Memorigo de la viktimoj == == Vidu ankaŭ == * [[Komunista krimo]] * [[Malliberejaj masakroj de NKVD]] * ''[[La nigra libro de la komunismo]]'' * [[Memor-Tago pri Viktimoj de Krimo en Katin]] * [[Eŭropa Memor-Tago pri Viktimoj de Stalinismo kaj Naziismo]] ==Interesaĵoj== Kompare, dum la [[germana okupado de Pollando]] oni registris 615 amasajn ekzekutojn, dum kiuj estis murditaj plejparte {{unuo|12000}} civiluloj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Genocidoj]] [[Kategorio:Komunismaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Komunismaj reprezalioj]] [[Kategorio:Politikaj kaj kulturaj purigoj]] 21p43f0rmx9z5uvok4k43tbmew2za68 Karlo-lernejo 0 700270 9419064 9410864 2026-07-02T18:57:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419064 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= Karla Lernejo post la Nova kastelo |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |situo sur mapo=Stutgarto |regiono-ISO = DE-BW |zomo = 14 |retejo = }} [[Dosiero:Stuttgart SchlossSolitude.jpg|eta|Kastelo Solitude]] [[Dosiero:Hohe Karlsschule Modell.jpg|eta|[[Maketo]] apud la Akademia puto]] [[Dosiero:Stuttgart Neues Schloss Rückseite Relief Carlsschule.jpg|eta|Gabloreliefo de la Phull-pavilono, nune ĉe al Nova kastelo en Stuttgart]] '''Karla Lernejo''' (germane: ''Karlsschule'') estis iam famega supera lernejo kaj edukejo en [[Stuttgart]], [[Germanujo]]. == Historio == Ĝin fondis duko [[Karlo Eŭgeno de Virtembergo]] en kastelo ''Solitude'' en [[Gerlingen]] kiel armean [[orfejo]]n. En 1775 ĝi pligrandigitis je duka armea akademio. Poste okazis kunfandiĝo kun la en 1761 fondita arto-akademio ''(Académie des arts)''. Alvenis en 1774 jurscienca sekcio, en 1775 medicina (post translokigo ĝia je Stuttgart), en 1779 komerca kaj poste filozofia (kiel ĉarniro inter ĉiuj sciencokampoj): je la fino de 1781 imperiestro [[Jozefo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 2-a]] promociis ĝin je ''Supera Karla Lernejo'' ''(Karls Hohe Schule)'', t.e. universitato, kun ses fakultatoj pri jurscienco, medicino, filozofio, soldatado, ekonomio kaj liberaj artoj. Post la morto de la duko kaj ties posteulo Ludoviko Eŭgeno, en 1794, ĝi tuj fermitis. Sur siaj malsupraj ŝtupoj la lernejo egalis al gimnazio kaj sur la mezaj al malhumanisma/komerca lernejo supera. Fine sur sia plej alta ŝtupo estis ĝi fakte milita lernejo kaj universitato (kun escepto de teologia fakultato), akademio terenkultiva kaj forstoscienca, multteknikejo, muzika [[konservatorio]], teatra lernejo. La lernintoj havu teorie plenan liberecon koncerne la elekton karieran. Tamen okazis ofte personaj ordonoj de temperamentoplena duko kiuj destinis la karieron ilian. [[Friedrich Schiller]] tie lernantis inter 1773 kaj 1780. El tiu ĉi lernejo venis multaj diligentaj oficialuloj, oficiroj, scienculoj ([[Georges Cuvier]], J. F. Pfaff) kaj artistoj ([[Johann Heinrich Dannecker]], [[Johann Rudolf Zumsteeg]]). == Literaturo == * Wagner: ''Geschichte der Hohen Kunst'', Würzburg 1856-1858 * Klaiber: ''Der Unterricht in der ehemaligen Hohen Karlsschule'', Stuttgart 1873 * Hauber: ''Lehrer, Lehrpläne und Lehrfächer an der Karlsschule'', Stuttgart 1898 * August Friedrich Batz: ''Beschreibung der Hohen Karls-Schule zu Stuttgart''. Stuttgart 1783, Nachdruck: Lithos, 1987, ISBN 3-88480-008-6. * Werner Gebhardt: ''Die Schüler der Hohen Karlsschule. Ein biographisches Lexikon''. Kohlhammer, Stuttgart 2011. ISBN 978-3-17-021563-4 * [[John Komlos]]: ''Körpergröße und soziale Stellung von Schülern der Hohen Karlsschule im 18. Jahrhundert''. Scripta Mercaturae, Heft 1, 1996. * Otto Krimmel: ''Beiträge zur Beurteilung der Hohen Karlsschule in Stuttgart''. Bosheuyer, Cannstatt 1896 ( * Axel Kuhn et al.: ''Revolutionsbegeisterung an der Hohen Carlsschule''. Frommann-Holzboog, 1989. * Franz Quarthal: ''Die Hohe Carlsschule'', che: Christoph Jamme (Hrsg.): ''„O Fürstin der Heimath! Glükliches Stutgard“. Politik, Kultur und Gesellschaft im deutschen Südwesten um 1800'' (= Deutscher Idealismus; 15). Klett-Cotta, Stuttgart 1988, p.&nbsp;35–54 ([http://elib.uni-stuttgart.de/opus/volltexte/2009/4480/ interrete]). * Stefan Seiler: ''Schwesternhochschulen oder Konkurrenzanstalten? Die Hohe Karlsschule und die Universität Tübingen 1770-1994''. Che: Ivo Cerman (eld.): Adelige Ausbildung. Die Herausforderung der Aufklärung und die Folgen. Meidenbauer, München 2006, S. 71–82, ISBN 3-89975-057-8. * Robert Uhland: ''Geschichte der Hohen Karlsschule in Stuttgart''. (= Darstellungen aus der württembergischen Geschichte; Bd. 37). Kohlhammer, Stuttgart 1953. == Fonto == * ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', vol 10. Leipzig 1907, p.&nbsp;660-661 ([http://www.zeno.org/nid/20006872115 tie ĉi interrete)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20030217190256/http://www.schlossgarten.de/un/akademie/akademiegebaeude.html La akademia domo] * [http://www.zum.de/Faecher/G/BW/Landeskunde/schwaben/museen/wlb/schiller/karlsschueler2.htm Schiller en Stuttgart] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200203213723/http://www.zum.de/Faecher/G/BW/Landeskunde/schwaben/museen/wlb/schiller/karlsschueler2.htm |date=2020-02-03 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lernejoj en Germanio]] [[Kategorio:Stutgarto]] [[Kategorio:Aperis en 1770]] [[Kategorio:Malaperis en 1794]] [[Kategorio:Universitatoj en Germanio]] [[Kategorio:Duklando Virtembergo]] 39m4us9lj1r5w4408ho4ws0ym6c4vg5 Katolika Proksim-Orienta Bonfara Asocio 0 702293 9419254 9082513 2026-07-03T01:47:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419254 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}La '''Katolika Proksim-Orienta Bonfara Asocio''' (angle ''Catholic Near East Welfare Association'' mallongigita kiel CNEWA) estas papa agentejo fondita en 1926 kaj dediĉita al pastora kaj humanitara subteno en [[Nordorienta Afriko]], [[Mezoriento]], [[Orienta Eŭropo]] kaj [[Barato]]. Ĝi funkcias specife en areoj de koncentrita amasa malriĉeco, militoj kaj delokiĝoj, provizante homan dignon kaj traktante bazajn bezonojn por vundeblaj loĝantaroj. Kiel katolika organizo CNEWA uzas la reton de [[orientaj katolikaj eklezioj]] kaj sindonemaj religiemaj fratinoj por provizi la plej efikan kaj tutecan humanitaran subtenon sendepende de kredaro aŭ religia aparteno<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cnewa.org/default.aspx?ID=27&pagetypeID=1&sitecode=HQ&pageno=1|titolo=The CNEWA Story|alirdato=2018-03-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180329230316/http://www.cnewa.org/default.aspx?ID=27&pagetypeID=1&sitecode=HQ&pageno=1|arkivdato=2018-03-29}}</ref>. La regionaj oficejoj de CNEWA dungas lokanojn, kiuj kunlaboras kun lokaj eklezioj kaj kristanaj institucioj por identigi bezonojn kaj efektivigi solvojn kiel rimedon por "labori ekde la fundo." CNEWA ĉeestas en regionoj lastatempe malstabilaj, kiel [[Sirio]], [[Irako]] kaj [[Palestino]], kaj ĝiaj operacioj rapide respondas al la konstante ŝanĝiĝantaj bezonoj de la homoj. Kun rango de 95,43 en la [[Charity Navigator]], CNEWA provizas 86,6% de ĝiaj financoj akiritaj por programa subteno<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&orgid=5902|titolo=Charity Navigator - Rating for Catholic Near East Welfare Association (CNEWA)|retejo=Charity Navigator|lingvo=angla|alirdato=2018-03-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180227213927/https://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&orgid=5902|arkivdato=2018-02-27}}</ref>. == Referencoj == [[Kategorio:Katolikaj organizaĵoj]] <references /> == Eksteraj ligiloj == * [https://cnewa.org/ Oficiala retpaĝaro] {{Bibliotekoj}} 4ek8tvli8qvsinf8oz5udcmw4bwqhab Esekiba Gujano 0 704346 9418812 9214168 2026-07-02T13:03:29Z Moldur 2507 9418812 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=politike disputita geografia regiono |lando = {{Gujano}}<br>{{Venezuelo}} |bildo = Dosiero:Guyana Venezuela Locator.png |priskribo de bildo={{Priskribo|#FF7F38|Administrita teritorio de Venezuelo}}<br>{{Priskribo|#82A831|Esekiba Gujano, administrita de Gujano}}<br>{{Priskribo|#336733|Resto de Gujano}} |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = GY |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} '''Esekiba Gujano''' ({{lang-es|'''Guayana Esequiba'''}}) estas disputita teritorio de 159,500 km² okcidente de [[rivero Esekibo]], kiu estas administrita de [[Gujano]], sed pretendita de [[Venezuelo]].<ref name="case">[https://books.google.com/books?id=sNkMAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''British Guiana Boundary: Arbitration with the United States of Venezuela. The Case (and Appendix) on Behalf of the Government of Her Britannic Majesty''] Volumo 7, Harrison and sons, 1898.</ref> La disputo komenciĝis en la [[Eŭropa koloniado de Ameriko|kolonia epoko inter Hispanio, Nederlando kaj Britio en Ameriko]], kaj komplikiĝis post la sendependiĝo de [[Brita Gujano|Gujano de Britio]] en 1966. [[Dosiero:Boundary_lines_of_British_Guiana_1896.jpg|eta|Brita mapo de la landlimoj de 1896]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Gujano]] [[Kategorio:Disputeblaj teritorioj]] 86bph1p4rushkrrnzfu0o5j51zk6jz3 9418813 9418812 2026-07-02T13:06:45Z Moldur 2507 9418813 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=politike disputita geografia regiono |lando = {{Gujano}}<br>{{Venezuelo}} |bildo = Dosiero:Guyana Venezuela Locator.png |priskribo de bildo={{Priskribo|#FF7F38|Administrita teritorio de Venezuelo}}<br>{{Priskribo|#82A831|Esekiba Gujano, administrita de Gujano}}<br>{{Priskribo|#336733|Resto de Gujano}} |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = GY |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} '''Esekiba Gujano''' ({{lang-es|'''Guayana Esequiba'''}}) estas disputita teritorio de 159,500 km² okcidente de [[rivero Esekibo]], kiu estas administrita de [[Gujano]], sed pretendita de [[Venezuelo]].<ref name="case">[https://books.google.com/books?id=sNkMAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''British Guiana Boundary: Arbitration with the United States of Venezuela. The Case (and Appendix) on Behalf of the Government of Her Britannic Majesty''] Volumo 7, Harrison and sons, 1898.</ref> La disputo komenciĝis en la [[Eŭropa koloniado de Ameriko|kolonia epoko inter Hispanio, Nederlando kaj Britio en Ameriko]], kaj komplikiĝis post la sendependiĝo de [[Brita Gujano|Gujano]] de [[Britio]] en 1966. [[Dosiero:Boundary_lines_of_British_Guiana_1896.jpg|eta|Brita mapo de la landlimoj de 1896]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Gujano]] [[Kategorio:Disputeblaj teritorioj]] 7zfn25ujhgrx8oe92yi5kcme4qtnsgx Genocido de la ingriaj finnoj 0 706205 9419432 8862245 2026-07-03T10:18:01Z Sj1mor 12103 9419432 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Genocido de la ingriaj finnoj''' estis procezo komponita per multaj eventoj kiu okazis post la [[rusia revolucio]] en la 20-a jarcento, kiam la [[rusoj]] deportis, mortigis kaj enprizonigis [[Ingriaj finnoj|ingriajn finnojn]]. Antaŭ en Rusio estis 140 000 ĝis 160 000 ingriaj finnoj<ref>[https://www.kansallismuseo.fi/uploads/Inkerilaiset-vihko-SUOMI-20-02-05.pdf "Inkeriläiset – unohdetut suomalaiset" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211222203459/https://www.kansallismuseo.fi/uploads/Inkerilaiset-vihko-SUOMI-20-02-05.pdf |date=2021-12-22 }} Nacia Muzeo de Finlando. 2020.</ref><ref>Inkeri.ee. [http://www.inkeri.ee/fi/historiaa/inkerinmaan-historiaa "Inkerinmaan historiaa".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140108012720/http://www.inkeri.ee/fi/historiaa/inkerinmaan-historiaa |date=2014-01-08 }} Inkeri. Alirita la 27an de oktobro 2020.</ref> kaj je la disfalo de Sovetunio — ĉirkaŭ 91 mil; post kiam Finnlando akceptis ĉiujn dezirantojn por repatriiĝi<ref name="yle">https://yle.fi/uutiset/osasto/novosti/repatriatsiya_ingermanlandtsev_vo_mnogom_izmenila_finlyandiyu/7921422</ref>, restas ĉ. 19 000 en moderna Rusio. El ĉiuj registritaj finnoj de Sovetunio (en la diagramo) ĉirkaŭ 95% estis ingriaj finnoj, granda parto el ili uzis ŝancon migri en Finnlandon post [[1990]] kaj ricevis civitanecon tie. Parto de la repatriiĝintoj jam malbone parolis la finnan, multaj vojaĝis el Siberio, kie ili loĝis ekde la deportado dum regado de Stalin antaŭ jardekoj<ref name="yle"/>. <timeline> ImageSize = width:450 height:300 PlotArea = left:50 right:40 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:143477 ScaleMajor = unit:year increment:30000 start:0 gridcolor:gray1 PlotData = bar:1897 color:gray1 width:1 from:0 till:143068 width:15 text:143 068 textcolor:red fontsize:8px bar:1926 color:gray1 width:1 from:0 till:134701 width:15 text:134 701 textcolor:red fontsize:8px bar:1939 color:gray1 width:1 from:0 till:143437 width:15 text:143 437 textcolor:red fontsize:8px bar:1959 color:gray1 width:1 from:0 till:92717 width:15 text:92 717 textcolor:red fontsize:8px bar:1970 color:gray1 width:1 from:0 till:84750 width:15 text:84 750 textcolor:red fontsize:8px bar:1979 color:gray1 width:1 from:0 till:77079 width:15 text:77 079 textcolor:red fontsize:8px bar:1989 color:gray1 width:1 from:0 till:67359 width:15 text:67 359 textcolor:red fontsize:8px bar:2002 color:gray1 width:1 from:0 till:34364 width:15 text:34 364 textcolor:red fontsize:8px bar:2010 color:gray1 width:1 from:0 till:20708 width:15 text:20 708 textcolor:red fontsize:8px </timeline> == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Finnlando]] [[Kategorio:Finnoj]] [[Kategorio:Genocidoj]] [[Kategorio:20-a jarcento en Finnlando]] mvcwzmv37pkizlhrwnotou8qn70dmx7 Greka genocido 0 707099 9419428 9094048 2026-07-03T10:16:40Z Sj1mor 12103 9419428 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Grekaj civiluloj ploras la morton de samnacianoj. [[Izmiro|Smirno]] 1922.}} <!--[[Dosiero:Smyrna-vict-families-1922.jpg|350ra|eta|]]--> La '''Greka genocido''' ({{lang-el|Γενοκτονία των Ελλήνων|t=''Genoktonia ton Ellinon''}}), inkluzive de la '''[[Genocido de la grekoj de la Ponto|ponta genocido]]''', estis la sistema mortigo de la kristana otomana greka loĝantaro efektivigita en [[Anatolio]] dum la [[Unua mondmilito|Unua Mondmilito]] kaj postaj jaroj (1914-1922) pro ilia religio kaj etneco<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=0kBZBwAAQBAJ&pg=PA163|titolo=Genocide : a comprehensive introduction|familia nomo=Jones|persona nomo=Adam|aŭtoroligilo=Adam Jones (Canadian scholar)|jaro=2010|eldono=revised|loko=Londono|eldoninto=Routledge|ISBN=978-0-203-84696-4|OCLC=672333335|paĝoj=163}}</ref>. Ĝi estis instigita de la registaro de la [[Otomana Imperio]] kaj la [[Turka Nacia Movado|turka nacia movado]] kontraŭ la indiĝena greka loĝantaro de la Imperio kaj inkludis masakrojn, kontraŭvolajn deportadojn, kiuj ankaŭ inkluzivis mortomarŝojn, resumajn elpelojn, arbitrajn ekzekutojn kaj detruon de orientaj ortodoksaj kulturaj, historiaj kaj religiaj monumentoj<ref>{{Cite book|last1=Law|first1=Ian|url=https://books.google.com/books?id=RgZHBQAAQBAJ&pg=PT54|title=Mediterranean racisms : connections and complexities in the racialization of the Mediterranean region|last2=Jacobs|first2=Anna|last3=Kaj|first3=Nisreen|last4=Pagano|first4=Simona|last5=Koirala|first5=Bozena Sojka|date=20an de oktobro 2014|publisher=Springer|isbn=978-1-137-26347-6|location=Basingstoke|pages=54|oclc=893607294|name-list-style=vanc}}</ref>. Laŭ diversaj fontoj, plurcent mil otomanaj grekoj mortis dum ĉi tiu periodo. La plej multaj el la rifuĝintoj kaj pluvivantoj fuĝis al [[Grekio]] (aldonante pli ol kvaronon al la antaŭa loĝantaro de Grekio). Kelkaj aliaj, precipe tiuj en orientaj provincoj, rifuĝis en la najbara [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]]<ref>{{Cite news|last=Howland|first=Charles P.|date=2011-10-11|title=Greece and Her Refugees|language=en-US|work=Foreign Affairs|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/greece/1926-07-01/greece-and-her-refugees|url-status=live|access-date=2020-09-04|issn=0015-7120}}</ref>. Fine de 1922 plumulto de la grekoj de [[Malgrandazio|Malgranda Azio]] aŭ fuĝis aŭ estis mortigitaj. Tiuj ceteraj estis transdonitaj al Grekio laŭ la kondiĉoj de la pli posta loĝantara interŝanĝo de 1923 inter Grekio kaj [[Turkio]], kiuj formaligis la eliradon kaj baris la revenon de la rifuĝintoj. Aliaj etnoj estis simile atakitaj de la Otomana Imperio dum ĉi tiu periodo, inkluzive [[Asiria genocido|asirianojn]] kaj [[Armena genocido|armenojn]], kaj kelkaj fakuloj kaj organizoj agnoskis ĉi tiujn eventojn kiel parton de la sama genocida politiko. La [[Aliancanoj]] de la [[Unua mondmilito|Unua Mondmilito]] kondamnis la otomanajn registarajn masakrojn. Pli lastatempe, en 2007, la Internacia Asocio de Akademiuloj pri Genocidoj aprobis rezolucion agnoskante la otomanan kampanjon kontraŭ ĝiaj kristanaj malplimultoj, inkluzive de la grekoj, kiel genocido. Kelkaj aliaj organizoj ankaŭ trapasis rezoluciojn rekonante ke la otomana kampanjo kontraŭ ĉi tiuj kristanaj malplimultoj estis genocido, kiel same faris la naciajn parlamentojn de [[Grekio]], [[Kipro]], [[Usono]], [[Svedio]], [[Armenio]], [[Nederlando]], [[Germanio]], [[Aŭstrio]] kaj la [[Ĉeĥio|Ĉeĥa Respubliko]]. == Fono == [[Dosiero:Phocaea massacre Sartiaux 2.jpg|300ra|eta|[[Foceo]] atakata kaj kun flamoj.]] Ĉe la ekapero de Unua mondmilito, [[Malgrandazio|Malgranda Azio]] estis etne varia kun ĝia loĝantaro inkluzive de turkoj kaj [[Azerioj|azeroj]], same kiel grupoj kiuj enloĝis la regionon antaŭ la turka konkero, inkluzive de [[pontaj grekoj]], [[kaŭkazaj grekoj]], [[kapadociaj grekoj]], [[armenoj]], [[kurdoj]], [[zazaoj]], [[kartveloj]], [[ĉerkesoj]], [[asirianoj]], [[judoj]] kaj [[lazoj]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://armenpress.am/eng/news/888207/czech-republic-recognizes-the-armenian-genocide.html|titolo=Czech Republic recognizes the Armenian Genocide|alirdato=27an de aprilo 2017|jaro=2017|eldoninto=ArmenPress}}</ref>. Inter la kaŭzoj de la turka kampanjo kontraŭ la grek-parolanta kristana loĝantaro estis timo, ke ili bonvenigus liberigon fare de la malamikoj de la [[Otomana Imperio]], kaj kredo inter iuj turkoj, ke por formi modernan landon en la epoko de naciismo necesis elpurigi iliajn teritoriojn de ĉiuj malplimultoj, kiuj povus minaci la integrecon de etne-bazita turka nacio<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.armradio.am/en/2017/04/26/czech-parliament-recognizes-the-armenian-genocide/|titolo=Czech Republic Parliament recognizes the Armenian Genocide|alirdato=27an de aprilo 2017|jaro=2017|eldoninto=ArmRadio}}</ref>. Laŭ germana milita ataŝeo, la otomana ministro pri milito [[Enver Paŝao|Ismail Enver]] deklaris en oktobro 1915, ke li volas "solvi la grekan problemon dum la milito ... same kiel li kredas, ke li solvis la [[Armena genocido|armenan problemon]]" rilate al la [[armena genocido]]. Antaŭ la 31-a de januaro 1917, la kanceliero de Germanio [[Theobald von Bethmann-Hollweg]] raportis tion:<blockquote>La indikoj estas, ke la turkoj planas forigi la grekan elementon kiel malamikojn de la ŝtato, kiel ili antaŭe faris kun la armenoj. La strategio efektivigita de la turkoj estas delokigi homojn al la interno sen preni rimedojn por ilia postvivado<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aina.org/news/20150422150043.htm|titolo=Austrian Parliament Recognizes Armenian, Assyrian, Greek Genocide|alirdato=21-a de aprilo 2017|jaro=2015|eldoninto=aina.org}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://massispost.com/2015/04/austrian-parliament-recognizes-armenian-genocide/|titolo=Austrian Parliament Recognizes Armenian Genocide|alirdato=21-a de aprilo 2017|jaro=2015|eldoninto=MassisPost}}</ref>, eksponante ilin al morto, malsato kaj malsano. La forlasitaj hejmoj tiam estas prirabitaj kaj bruligitaj aŭ detruitaj. Ĉio, kion oni faris al la armenoj, ripetiĝas kun la grekoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://armenianweekly.com/2017/04/25/czech-parliament-approves-armenian-genocide-resolution/|titolo=Czech Parliament Approves Armenian Genocide Resolution|alirdato=27an de aprilo 2017|jaro=2017|eldoninto=The Armenian Weekly}}</ref>. </blockquote> == Origino de la greka malplimulto == [[Dosiero:Hellenism in the Near East 1918.jpg|maldekstra|eta|Helenismo en Proksima Oriento kaj Grekio antaŭ la Unua mondmilito.]] La greka ĉeesto en [[Malgrandazio|Malgranda Azio]] datiĝas almenaŭ de la [[Bronzepoko|Malfrua Bronzepoko]] (1450 a.K.). La greka poeto [[Homero]] loĝis en la regiono ĉirkaŭ 800 a.K. La geografiisto [[Strabono]] nomis [[Izmiro|Smirnon]] la unua greka urbo en Malgranda Azio, kaj multaj malnovgrekaj figuroj estis denaskaj loĝantoj de Anatolio, inkluzive de la matematikisto [[Taleso de Mileto]] (7-a jarcento), la antaŭsokrata filozofo [[Heraklito]] de Efeso (6-a jarcento a.K.), kaj la fondinto de [[Cinikismo]] [[Diogeno la Cinika|Diogeno de Sinopo]] (4-a jarcento a.K.)<ref>Dawkins, R. M. ''Modern Greek in Asia Minor. A study of dialect of Silly, Cappadocia and Pharasa''. Cambridge University Press, Cambridge 1916 ([https://archive.org/details/moderngreekinas00hallgoog online version])</ref>. Grekoj nomis la [[Nigra maro|Nigran Maron]] la "Euksinos Pontos" aŭ "gastama maro" kaj ekde la 8-a jarcento a.K. ili komencis navigi ĝiajn bordojn kaj ekloĝi laŭ ĝia anatolia marbordo. La plej rimarkindaj grekaj urboj de Nigra Maro estis [[Trabzon|Trebizond]], [[Samsun|Sampsounta]], [[Sinop (Turkio)|Sinope]] kaj Ponta Herakleo<ref>{{Cite journal|last=Kelder|first=Jorrit|title=The Chariots of Ahhiyawa|journal=Dacia, Revue d'Archéologie et d'Histoire Ancienne|issue=48–49|year=2004–2005|pages=151–160|url=https://www.academia.edu/219041|ref=harv|quote= The Madduwatta text represents the first textual evidence for Greek incursions on the Anatolian mainland... Mycenaeans settled there already during LH IIB (around 1450 BC; Niemeier, 1998, 142).}}</ref>. Dum la [[helena civilizo]] (334 a.K. - 1-a jarcento a.K.), kiu sekvis la konkerojn de [[Aleksandro la Granda]], grekaj kulturo kaj lingvo ekregis eĉ la internon de Malgranda Azio. La helenigo de la regiono plirapidiĝis sub roma kaj frua bizanca regado, kaj ekde la fruaj jarcentoj post Kristo la lokaj hindeŭropaj anatoliaj lingvoj formortis, anstataŭigitaj per la [[kojnea greka lingvo]]. De tiu punkto ĝis la malfrua mezepoko ĉiuj indiĝenaj loĝantoj de Malgranda Azio praktikis kristanismon ([[Greke Ortodoksa Eklezio|greka ortodoksa kristanismo]] post la [[Orienta skismo|Orienta-Okcidenta Skismo]] kun la katolikoj en 1054) kaj parolis la grekan kiel sian unuan lingvon<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Nations and nationalism since 1780 programme, myth, reality|aŭtoro=Eric Hobsbawm|aŭtoroligilo=Eric Hobsbawm|jaro=1992|loko=Cambridge, UK|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-43961-9|paĝo=133}}</ref>. La rezulta [[Kulturo de Grekio|greka kulturo]] en Malgranda Azio prosperis dum jarmila regado (4-a jarcento - 15-a jarcento p.K.) sub la plejparte grek-parolanta [[Bizanca imperio|orient-romia]] (bizanca) imperio . Tiuj de Malgranda Azio konsistigis la plejparton de la grek-parolantaj ortodoksaj kristanoj de la imperio; tiel, multaj famaj grekaj figuroj dum malfrua [[Antikva epoko|Antikvo]], la [[Mezepoko]] kaj la [[Renesanco]] venis de Malgranda Azio{{Sfn | Travis | 2009| p= 637}} , inkluzive de [[Nikolao de Mira|Sankta Nikolao]] (270-343 p.K.), retoristo [[Johano Krizostomo]](349-407 p.K.), la arkitekto de la fama baziliko [[Hagia Sofia|arkitekto]] [[Isidoro de Mileto]] (6-a jarcento p.K.), pluraj imperiaj dinastioj, inkluzive de la Pokasoj (10-a jarcento) kaj Komnenoj (11-a jarcento), kaj renesancaj erudiciuloj [[Georgo de Trebizondo]] (1395–1472) kaj [[Bazilo Besariono]] (1403–1472){{sfn|Travis|2009|p=637}}. Tiel, kiam la tjurkaj popoloj komencis sian malfruan mezepokan konkeron de Malgranda Azio, bizancaj grekaj civitanoj estis la plej granda grupo de loĝantoj tie. Eĉ post la tjurkaj konkeroj de la interno, la monta nigromara marbordo de Malgranda Azio restis la koro de popolriĉa greka kristana ŝtato, la [[Trebizonda imperio|Trebizonda Imperio]], ĝis sia fina konkero fare de la otomanaj turkoj en 1461, unu jaron post la falo antaŭ la otomanoj de la eŭropa regiono nun nomata Grekio. Dum la sekvaj kvar jarcentoj la grekaj denaskuloj de Malgranda Azio iom post iom fariĝis malplimulto en ĉi tiuj teritorioj, ĉar membroj de ilia komunumo suferis ofte perfortan turkigadon, konvertante sin al [[Islamo]] por eskapi de penigaj impostaj devoj kaj laŭleĝaj limigoj truditaj al religiaj malplimultoj, aŭ simple por asimiliĝi al la nun reganta turka kulturo<ref name="FreedmanMyers2000">{{Cite book|author1=David Noel Freedman|author2=Allen C. Myers|author3=Astrid Biles Beck|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|url=https://books.google.com/books?id=P9sYIRXZZ2MC&pg=PA61|accessdate=24-a de marto 2013|year=2000|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2400-4|page=61}}</ref><ref name="Hout2011">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=QDJNg5Nyef0C&pg=PA1|titolo=The Elements of Hittite|alirdato=24-a de marto 2013|aŭtoro=Theo van den Hout|dato=27-a de oktobro 2011|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-1-139-50178-1|paĝo=1}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Swain|first1=Simon|last2=Adams|first2=J. Maxwell|last3=Janse|first3=Mark|title=Bilingualism in Ancient Society: Language Contact and the Written Word|publisher=Oxford University Press|location=Oxford [Oxfordshire]|year=2002 |pages=246–266|isbn=978-0-19-924506-2}}</ref>. == Eventoj == === Postbalkanaj militoj === [[Dosiero:Nygreeks.jpg|eta|Internaciaj amaskomunikiloj eĥis pri la okazintaĵoj kontraŭ grekoj en la Otomana Imperio.]] Komence de printempo 1913, la otomanoj efektivigis programon de elpeloj kaj perfortaj migradoj, celante grekojn de la [[Egea maro|egea]] regiono kaj [[orienta Trakio]], kies ĉeesto en ĉi tiuj areoj estis konsiderata minaco por nacia sekureco. La otomana registaro adoptis "dutrakan mekanismon" permesante al ĝi nei respondecon kaj antaŭan scion pri ĉi tiu kampanjo de timigado, malplenigante kristanajn vilaĝojn. La implikiĝo en certaj kazoj de lokaj armeaj kaj civilaj funkciuloj en planado kaj efektivigado de kontraŭ-greka perforto kaj tumultrabado igis ambasadorojn de Grekio kaj la Grandaj Potencoj kaj la [[Patriarko de Antioĥio|Patriarkejo]]{{sfn|Akçam|2012|pp=65–7}}<ref name="Greece and Her Refugees">Howland, Charles P. [http://www.foreignaffairs.com/articles/68710/charles-p-howland/greece-and-her-refugees "Greece and Her Refugees"], ''Foreign Affairs,'' The [[Council on Foreign Relations]]. July 1926.</ref> trakti plendojn al la [[Sublima Pordo]]{{sfn|Akçam|2012|pp=84 f}}. Proteste kontraŭ la registara senmoveco antaŭ ĉi tiuj atakoj kaj kontraŭ la tiel nomata "islama bojkoto" de grekaj produktoj komencita en 1913, la Patriarkejo fermis grekajn preĝejojn kaj lernejojn en junio 1914. Respondante al internaciaj kaj enlanda premoj, [[Mehmet Talat|Talat Paŝao]] gvidis viziton en Trakio en aprilo 1914 kaj poste en la Egeo por esplori raportojn kaj provi mildigi duflankan streĉon kun Grekio. Asertante, ke li havas neniun implikiĝon aŭ scion pri ĉi tiuj eventoj, Talat renkontiĝis kun [[Kuşçubaşı Eşref]], estro de la "puriga" operaco en la egea marbordo, dum sia turneo kaj konsilis lin esti singarda kaj "nevidebla"{{sfn|Akçam|2012|p=71}}. Unu el la plej malbonaj atakoj de ĉi tiu kampanja atako okazis en [[Foceo]], nokte la 12-an de junio 1914, urbo en okcidenta Anatolio apud [[Izmiro|Smirno]], kie turkaj neregulaj trupoj detruis la urbon, mortigante 50  aŭ 100  civilulojn kaj igis ĝian loĝantaron fuĝi al Grekio. Franca vidatestanto Charles Manciet deklaris ke la abomenaĵoj kiujn li travivis en Foceo estis de organizita naturo kiu planis ĉirkaŭiri kristanajn kamparanajn loĝantarojn de la regiono. En alia atako kontraŭ Serenkieuy, en la distrikto Menemen, la vilaĝanoj formis armitajn rezistajn grupojn, sed nur kelkaj sukcesis postvivi superante la nombron de la atakaj islamaj neregulaj bandoj. Dum la somero de la sama jaro la [[Speciala Organizo]] (Teşkilat-ı Mahsusa), helpita de registaraj kaj armeaj oficialuloj{{sfn|King|1922|p=437}}, konskribis grekajn militistojn de Trakio kaj okcidenta Anatolio en Laboristajn Batalionojn, en kiuj mortis centmiloj. Ĉi tiuj soldatoj, senditaj centojn da kilometroj en la internon de Anatolio, estis dungitaj pri vojfarado, konstruado, elfosado de tuneloj kaj aliaj kampaj laboroj; sed iliaj nombroj estis tre reduktitaj per senhavigoj kaj mistraktado kaj per rekta masakro fare de iliaj otomanaj gardistoj<ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1914/06/17/100321854.pdf ''Turks Slay 100 Greeks'']. The New York Times, June 17, 1914.</ref>. Sekvante similajn interkonsentojn faritajn kun [[Bulgario]] kaj [[Serbio]], la [[Otomana Imperio]] subskribis malgrandan libervolan loĝantaran interŝanĝan interkonsenton kun Grekio la 14-an de novembro 1913.  Alia tia interkonsento estis subskribita la 1-an de julio 1914 por la interŝanĝo de kelkaj "turkoj" (t.e., islamanoj) de Grekio por kelkaj grekoj de [[Aydincik (Mersin)|Aydin]] kaj Okcidenta Trakio, post kiam la otomanoj devigis ĉi tiujn grekojn el siaj hejmoj responde al la greka aneksado de pluraj insuloj. La interŝanĝo neniam estis finita pro la erupcio de la [[unua mondmilito]]. Dum diskutoj pri loĝantaraj interŝanĝoj ankoraŭ estis faritaj, specialaj organizaj trupoj atakis grekajn vilaĝojn devigante siajn loĝantojn forlasi siajn hejmojn kaj iri al Grekio, anstataŭigitaj per islamaj rifuĝintoj<ref>{{harvc |author=Matthias Bjørnlund |contribution=The 1914 Cleansing of Aegean Greeks as a Case of Violent Turkification |url={{Google books|_Q3cAAAAQBAJ|page=PA41|plainurl=y}} |in=Schaller |in2=Zimmerer |year=2009 |pp=34 ff}}</ref> . La forta elpelo de kristanoj de okcidenta Anatolio, precipe de otomanaj grekoj, havas multajn similecojn kun politiko rilate al la [[armenoj]], kiel observis usona ambasadoro Henry Morgenthau kaj historiisto [[Arnold J. Toynbee|Arnold Toynbee]]. Ambaŭkaze iuj otomanaj oficialuloj, kiel [[Şükrü Kaya]], [[Nazım Bejo]] kaj [[Mehmed Reŝid]], ludis rolon; unuoj de Specialaj Organizoj kaj laboristaj batalionoj estis implikitaj; kaj duobla plano estis efektivigita kombinante neoficialan perforton kaj la kovradon de ŝtata loĝantarpolitiko<ref>{{harvc |author=Matthias Bjørnlund |contribution=The 1914 Cleansing of Aegean Greeks as a Case of Violent Turkification |url={{Google books|_Q3cAAAAQBAJ|page=PA41|plainurl=y}} |in=Schaller |in2=Zimmerer |year=2009 |pp=41 ff}}</ref>. Ĉi tiu politiko de persekutado kaj etna purigado estis vastigita al aliaj partoj de la [[Otomana Imperio]], inkluzive grekajn komunumojn en [[Ponto (geografio)|Ponto]], [[Kapadocio]] kaj [[Kilikio]]<ref name="A Multidimensional Analysis">[https://ceb.revues.org/pdf/911 A Multidimensional Analysis of the Events in Eski Foça (Παλαιά Φώκαια) on the period of Summer 1914-Emre Erol]</ref>. === Unua Mondmilito === [[Dosiero:Smyrna-massacre greeks-killed line.jpg|maldekstra|250ra| thumb|Grekaj viktimoj dum la incendio de Smirno.]] Post novembro 1914 otomana politiko al la greka loĝantaro ŝanĝiĝis; ŝtata politiko estis limigita al la forta migrado al la anatolia landinterno de grekoj loĝantaj en marbordaj regionoj, precipe la regiono de la [[Nigra maro|Nigra Maro]], proksime al la turka-rusa fronto. Ĉi tiu ŝanĝo de politiko ŝuldiĝis al germana postulo ĉesi la persekutadon de otomanaj grekoj, post kiam [[Eleftherios Venizelos]] igis ĉi tion kondiĉo de neŭtraleco de Grekio{{sfn|Akçam|2012|p=97}} parolinte al la germana ambasadoro en Ateno{{sfn|Akçam|2012|pp=100 f}}. Venizelos ankaŭ minacis entrepreni similan kampanjon kontraŭ islamanoj, kiuj loĝis en Grekio, se la otomana politiko ne ŝanĝiĝus. Dum la otomana registaro provis efektivigi ĉi tiun ŝanĝon en politiko, ĝi malsukcesis kaj atakoj, eĉ murdoj, daŭre okazis senpunaj de lokaj oficialuloj en la provincoj, malgraŭ ripetaj instrukcioj per kabloj senditaj de la centra administracio. Arbitra perforto kaj ĉantaĝo de mono intensiĝis poste, disponigante municion por la venezelistoj argumentante ke Grekio devus aliĝi al la interkonsento{{sfn|Akçam|2012|pp=99 f}}. En julio 1915 la grekaj respondeculo pri eksteraj aferoj asertis, ke la deportadoj "ne povas esti alia afero krom neniiga milito kontraŭ la greka nacio en Turkio kaj kiel rimedoj de tio ili efektivigis devigitajn konvertiĝojn al Islamo, en evidenta celo, ke se post la fino de la milito denove estos demando pri eŭropa interveno por protekto de la kristanoj, restos kiel eble plej malmultaj el ili". Laŭ George W. Rendel de la brita Ministerio pri Eksteraj Rilatoj{{sfn|Avedian|2009|p=40}}, antaŭ 1918 "pli ol 500,000 grekoj estis deportitaj de kiuj relative malmultaj pluvivis". En siaj memuaroj, la usona ambasadoro en la [[Otomana Imperio]] inter 1913 kaj 1916 skribis "Ĉie la grekoj kolektiĝis grupe kaj, sub la tiel nomata protekto de turkaj ĝendarmoj, ili estis transportitaj, la plej granda parto piede, en la internon. Nur kiom multaj estis disigitaj tiamaniere ne estas certe konataj, la taksoj varias ie ajn inter 200,000 ĝis 1,000,000"{{sfn|Akçam|2012|pp=102–4}}. Malgraŭ la ŝanĝo de politiko, la praktiko evakui grekajn setlejojn kaj translokigi la loĝantojn estis daŭrigita, kvankam je limigita skalo. Translokigado celis specifajn regionojn, kiuj estis konsiderataj armee vundeblaj, ne la tutan grekan loĝantaron. Kiel raporto de la [[Patriarko de Konstantinopolo|Patriarkejo]] de 1919, la evakuado de multaj vilaĝoj estis akompanata de rabado kaj murdoj, dum multaj mortis ĉar ili ne havis tempon preni la necesajn provizojn aŭ translokiĝi al neloĝeblaj lokoj{{Sfn|Morgenthau|1919|p=326}}. [[Dosiero:Smyrna-vict-elder-child-massacre-1922.jpg|eta|Infanoj viktimoj de la masakroj en Smirno.]] Ŝtatpolitiko direkte al otomanaj grekoj denove ŝanĝiĝis en la aŭtuno de 1916. Kun interkonsentaj trupoj kiuj okupis [[Lesbo]]n, [[Ĥio (insulo)|Ĥion]] kaj [[Samoso (insulo)|Samoson]] ekde printempo, la rusoj avancis en Anatolio kaj Grekio atendis eniri la militon helpante al la aliancanoj, preparoj estis faritaj por la deportado de grekoj loĝantaj en la limregionoj. En januaro 1917 [[Mehmet Talat|Talat Paŝao]] sendis kablon por la deportado de grekoj de la distrikto [[Samsun]] "tridek ĝis kvindek kilometrojn enlanden" prizorgante "neniujn atakojn kontraŭ ajnaj personoj aŭ posedaĵoj". Tamen la plenumo de registaraj dekretoj, kiuj prenis sisteman formon ekde decembro 1916, kiam [[Sabahheddin Bej|Behaeddin Ŝakir]] venis al la regiono, ne estis kondukita kiel ordonite: viroj estis prenitaj kaj senditaj al laboristaj batalionoj, virinoj kaj infanoj estis atakitaj, vilaĝoj estis prirabitaj de islamaj najbaroj. Tial, en marto 1917 la loĝantaro de [[Ayvalık|Ayvalik]]<ref>Akçam, 2004, p. 146</ref>, urbo de ĉ. 30.000 loĝantoj sur la egea marbordo estis perforte deportita al la interno de Anatolio laŭ ordono de la germana generalo [[Otto Liman von Sanders|Liman von Sanders]]. La operaco inkluzivis mortajn marŝojn, rabadon, torturon kaj masakron kontraŭ la civila loĝantaro. Germanos Karavangelis, la episkopo de Samsun, raportis al la Patriarkejo, ke tridek milo estis deportita al la Ankara regiono kaj la konvojoj de la deportitoj estis atakitaj, kun multaj mortigitoj. Talat Paŝao ordonis la rabadon kaj detruon de grekaj vilaĝoj fare de banditoj. Poste en 1917 instrukcioj estis senditaj por rajtigi armeajn oficialulojn kun la regado de la operaco kaj plilarĝigi ĝian amplekson, nun inkluzive al personoj de grandaj urboj en la marborda regiono. Tamen, en iuj areoj grekaj loĝantaroj restis ne tuŝataj{{sfn|Akçam|2012|pp=113}}. Grekaj forportitoj estis senditaj por loĝi en grekaj vilaĝoj en la internaj provincoj aŭ, en kelkaj kazoj, vilaĝoj kie la armenoj vivis antaŭ esti deportitaj. Grekaj vilaĝoj evakuitaj dum la milito pro armeaj zorgoj tiam estis transloĝigitaj kun islamaj enmigrintoj kaj rifuĝintoj. Laŭ kabloj senditaj al la provincoj dum ĉi tiu tempo, forlasitaj moveblaj kaj nemoveblaj grekaj posedaĵoj ne estis likvidotaj, kiel tiuj de la armenoj, sed "konservataj"{{sfn|Akçam|2012|pp=111 f}}. La 14-an de januaro 1917 Cossva Anckarsvärd, sveda ambasadoro en [[Konstantinopolo]], sendis informon pri la decido deporti la otomanajn grekojn{{sfn|Akçam|2012|pp=113–116}}: ''Kio ĉefe aperas kiel nenecesa krueleco estas, ke la deportado ne limiĝas nur al la viroj, sed estas etendita same al virinoj kaj infanoj. Ĉi tio estas supozeble farita por multe pli facile povi konfiski la posedaĵojn de la deportitoj{{sfn|Agtzidis|1992|pp=164–165}}.'' Laŭ Rendel, kruelaĵoj kiel deportadoj kun mortaj marŝoj, malsato en laborpunejoj ktp. estis nomataj "blankaj masakroj". Otomana oficialulo Rafet Bejo estis aktiva en la genocido de la grekoj kaj en novembro 1916, aŭstra konsulo en Samsun, Kwiatkowski, raportis ke li diris al li "Ni devas meti finon al la grekoj kiel ni faris kun la la armenoj ... hodiaŭ mi sendis taĉmentojn al la interno por mortigi ĉiun grekon vidatan"{{sfn|Georganopoulos|2010|pp=227–232}}. [[Pontaj grekoj]] respondis formante ribelajn grupojn, kiuj portis armilojn savitajn de la batalkampoj de la [[militkampanjo en Kaŭkazio]] de la [[Unua mondmilito|Unua Mondmilito]] aŭ rekte provizitaj de la [[Rusa Armeo|rusa armeo]]. En 1920, la ribelantoj atingis sian pinton koncerne laborforton nombrantan 18,000 virojn. La 15-an de novembro 1917, [[Speciala Transkaŭkaza Komitato|Ozakom]]-delegitoj konsentis krei unuecan armeon kunmetitan de etne homogenaj unuoj, al grekoj estis asignita divizio konsistanta el tri regimentoj. La Greka Kaŭkaza Divizio estis tiel formita el etnaj grekoj servantaj en rusaj unuoj postenigitaj en Kaŭkazo kaj rekrutoj de inter la loka loĝantaro inkluzive de iamaj ribeliĝintoj. La divizio partoprenis multajn engaĝiĝojn kontraŭ la otomana armeo same kiel islamaj kaj armenaj neregulaj trupoj, protektante la retiriĝon de grekaj rifuĝintoj en la rusa regata Kaŭkazio, antaŭ esti dissolvita en la sekvo de la [[Traktato de Poti]]{{sfn|Georganopoulos|2010|pp=245–247}}. === Greka-Turka Milito === [[Dosiero:Kayaköy (7023405881).jpg|eta|280ra|Fantoma urbo Livisi, sudokcidenta Anatolio, nuntempa senhoma greke loĝata setlejo.<ref>{{Cite book|last1=Mariana|first1=Correia|last2=Letizia|first2=Dipasquale|last3=Saverio|first3=Mecca|title=VERSUS: Heritage for Tomorrow|publisher=Firenze University Press|isbn=9788866557418|page=69|url=https://books.google.com/books?id=84PCBwAAQBAJ&pg=PA69|language=en|year=2014}}</ref> Laŭ la loka tradicio, islamanoj malakceptis reloĝigi ĝin ĉar "ĝi estis infektitaj de fantomoj de la lokanoj masakritaj en 1915".<ref>{{Cite book|last1=Doumanis|first1=Nicholas|title=Before the Nation: Muslim-Christian Coexistence and Its Destruction in Late-Ottoman Anatolia|publisher=OUP Oxford|isbn=9780199547043|page=99| url=https://books.google.com/books?id=aKtgGZYim-gC&pg=PA158|language=en|year=2013}}</ref>]] Post kiam la Otomana Imperio kapitulacis la 30-an de oktobro 1918, ĝi restis laŭjure sub la venkinta [[Entento]]. Ĉi-lasta tamen ne kondamnis la krimintojn de la genocido en justicaj instancoj, kvankam en la turkaj militkortumoj de 1919-1920 kelkaj ĉefaj otomanaj oficialuloj estis akuzitaj pro la ordono de la masakroj kontraŭ grekoj kaj armenoj. Tiel, mortigoj, masakroj kaj deportadoj daŭris sub la preteksto de la nacia movado de [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] (pli posta [[Mustafa Kemal Atatürk|Atatürk]]). En raporto de oktobro 1920, brita oficiro priskribas la sekvon de la masakroj en [[İznik|Iznik]] en nordokcidenta Anatolio, en kiu li taksis, ke almenaŭ 100 kripligitaj korpoj de viroj, virinoj kaj infanoj ĉeestis en kaj ĉirkaŭ granda kaverno ĉirkaŭ 300 jardojn ekster la urbomuroj. La sistema masakro kaj deportado de grekoj en [[Malgrandazio|Malgranda Azio]], programo ekvalidinta en 1914, estis antaŭulo de la abomenaĵoj faritaj de la grekaj kaj turkaj armeoj dum la [[Greka-turka milito (1919-1922)|Greka-Turka Milito]], konflikto kiu sekvis la grekan surteriĝon ĉe [[Izmiro|Smirno]] en majo 1919 kaj daŭris ĝis la repreno de Smirno fare de la turkoj kaj la [[Incendio de Smirno]] en septembro 1922. Rudolph Rummel taksis la mortnombron pro la incendio je 100.000 grekoj kaj armenoj, kiuj pereis en la fajro kaj akompanantaj masakroj. Laŭ Norman M. Naimark "pli realismaj taksoj varias inter 10.000 kaj 15.000" por la viktimoj de la incendio de Smirno. Proksimume 150,000 ĝis 200,000 grekoj estis forpelitaj post la fajro, dum ĉirkaŭ 30,000 laborkapablaj grekaj kaj armenaj viroj estis deportitaj al la interno de Malgranda Azio, la plej multaj el kiuj estis ekzekutitaj survoje aŭ mortitaj sub brutalaj kondiĉoj. George W. Rendel de la Brita Ministerio pri Eksteraj Rilatoj notis la masakrojn kaj deportadojn de grekoj dum la [[Greka-turka milito (1919-1922)|greka-turka milito]]. Laŭ taksoj de Rudolph Rummel, inter 213.000 kaj 368.000 anatoliaj grekoj estis mortigitaj inter 1919 kaj 1922. Estis ankaŭ masakroj de turkoj efektivigitaj de la helenaj trupoj dum la okupado de okcidenta Anatolio de majo 1919 ĝis septembro 1922. Por la masakroj okazintaj dum la Greka-Turka Milito de 1919–1922, brita historiisto [[Arnold J. Toynbee]] skribis, ke ĝuste la grekaj surteriĝoj kreis la [[Turka Nacia Movado|Turkan Nacian Movadon]] gvidatan de [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]]: "La pontaj grekoj kaj la turkoj de la grekaj loĝataj teritorioj estis iugrade viktimoj de la originalaj miskalkuloj de sinjoro Venizelos kaj de Lloyd George en Parizo". === Viktimoj === [[Dosiero:Smyrna burning.jpg|250ra|eta|Dum la incendio de Smirno, oni kalkulas ke ĝis 100 mil grekoj kaj armenoj estis masakritaj de la turkoj.]] [[Dosiero:Asia Minor massacres.jpg|250ra|eta|Eskapintoj de la incendio de Smirno atingas ŝipojn de la aliancitoj.]] Por la tuta periodo inter 1914 kaj 1922 kaj por la tuta Anatolio, ekzistas akademiaj taksoj pri mortnombro de 289,000 ĝis 750,000. La cifero de 750.000 estas sugestita de politikisto Adam Jones. Akademiulo Rudolph Rummel kompilis diversajn figurojn de pluraj studoj por taksi pli malaltajn kaj pli altajn limojn por la mortnombro inter 1914 kaj 1923. Li taksas ke 384,000 grekoj estis ekstermitaj ekde 1914 ĝis 1918, kaj 264,000 de 1920 ĝis 1922. La totalo atinganta 648.000. Historiisto Constantine G Hatzidimitriou skribas ke "perdo de vivo inter anatoliaj grekoj dum la periodo de la unua mondmilito kaj ĝia sekvo estis ĉirkaŭ 735,370"<ref>{{Cite book | last = Akçam | first = Taner | authorlink = Taner Akçam | title = Armenien und der Völkermord: Die Istanbuler Prozesse und die Türkische Nationalbewegung | place = Hamburg | publisher = Hamburger Edition | year = 1996 | page = 185}}</ref>. Kelkaj nuntempaj fontoj postulis malsamajn mortnombrojn. La greka registaro kolektis kune kun la Patriarkejo por aserti, ke entute unu miliono da homoj estis buĉitaj. Teamo de usonaj esploristoj trovis en la frua postmilita periodo, ke la tuta nombro de grekoj mortigitaj povas alproksimiĝi al 900.000 homoj<ref name=Toynbee-270>Toynbee, p. 270.</ref>. Edward Hale Bierstadt, skribante en 1924, diris, ke "Laŭ oficiala atesto, la turkoj ekde 1914 buĉis per malvarma sango 1 500 000 armenojn, kaj 500 000 grekojn, virinojn kaj infanojn, sen la plej eta provoko"<ref name=Toynbee-312-313>Toynbee (1922), pp. 312–313.</ref>. La [[4-a de novembro|4-an de novembro]] [[1918]], Emanuel Efendi, otomana deputito de [[Aydincik (Mersin)|Aydin]], kritikis la etnan purigadon de la antaŭa registaro kaj raportis, ke 550.000 grekoj estis mortigitaj en la marbordaj regionoj de Anatolio (inkluzive de la marbordo de [[Nigra maro|Nigra Maro]]) kaj [[Egea maro|Egeaj Insuloj]] dum la deportadoj{{sfn|Rendel|1922}}. Laŭ diversaj fontoj la greka mortnombro en la regiono [[Ponto (geografio)|Ponto]] de Anatolio varias de 300 000 ĝis 360 000. Merrill D. Peterson citas la mortnombron de 360,000 por la grekoj de Ponto. Laŭ George K. Valavanis, "La perdo de homa vivo inter la pontaj grekoj, ekde la [[Unua mondmilito|Granda Milito]] (Unua mondmilito) ĝis marto 1924, povas esti taksita je 353,000, kiel rezulto de murdoj, pendumoj, kaj de puno, malsano kaj aliaj malfacilaĵoj"<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=L-QLXnX16kAC|titolo=Fires of hatred: Ethnic cleansing in 20th century Europe|alirdato=3-an de junio 2011|familia nomo=Naimark|persona nomo=Norman|jaro=2002|eldoninto=Harvard University Press|ISBN=978-0-674-00994-3|paĝo=52}}</ref>. Valavanis derivis ĉi tiun ciferon de la registraĵo de la Centra Ponta Konsilio en Ateno (1922) surbaze de la ''Nigra Libro'' de la [[Patriarko de Konstantinopolo|Ekumena Patriarkejo]], al kiu li aldonas "50.000 novajn martirojn", kiuj "estis enmetitaj en la registron antaŭ printempo 1924"<ref name="Rudolph J. Rummel 1994">{{Citaĵo el libro|titolo=Death by Government|familia nomo=Rudolph J. Rummel|persona nomo=[[Irving Louis Horowitz]]|jaro=1994|ĉapitro=Turkey's Genocidal Purges|eldoninto=Transaction Publishers|ISBN=978-1-56000-927-6|paĝo=233}}</ref>. == Sekvo == [[Dosiero:Greekgeno.jpg|maldekstra|eta|''[[The Scotsman]]'' raportis pri la sorto de la grekoj.]] Artikolo 142 de la [[Traktato de Sèvres]] de 1920, preparita post la [[Unua mondmilito]], nomis la turkan reĝimon "terorista" kaj enhavis provizaĵojn "por ripari laŭeble la ofendojn kaŭzitajn al individuoj en la paso de la masakroj faritaj en Turkio dum la milito". La Traktato de Sèvres neniam estis ratifita fare de la turka registaro kaj finfine estis anstataŭigita per la [[Traktato de Laŭzano]]. Tiu traktato estis akompanata de "Deklaro de Amnestio", sen enhavi ajnan dispozicion pri puno de militkrimoj,<ref name=naimark47>Naimark, Norman M. ''Fires of hatred: ethnic cleansing in twentieth-century Europe'' (2002), Harvard University Press, [https://books.google.com/books?id=L-QLXnX16kAC&pg=PA46&dq=atrocities+against+turks+occupation&hl=en&ei=WGvmTebjEsi6hAfWm9TQCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CFAQ6AEwCA#v=onepage&q=atrocities%20against%20turks%20occupation&f=false pp. 47–52].</ref>. En 1923, loĝantara interŝanĝo inter Grekio kaj Turkio rezultigis preskaŭ-kompletan finon de la greka etna ĉeesto en Turkio kaj similan finon de la turka etna ĉeesto en granda parto de Grekio. Laŭ la greka censo de 1928, 1.104.216 otomanaj grekoj atingis Grekion. Ne eblas scii ĝuste kiom da grekaj loĝantoj de Turkio mortis inter 1914 kaj 1923<ref name="Akcam2007">{{Cite book|author=Taner Akcam|title=A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility|date=21an de aŭgusto 2007|publisher=Henry Holt and Company|isbn=978-1-4668-3212-1|page=[https://books.google.com/books?id=-etxMiFnkXAC&pg=PA107 107]|title-link=A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility}}</ref>, kaj kiom da etnaj grekoj de Anatolio estis forpelitaj al Grekio aŭ fuĝintaj al Sovetunio. Kelkaj el la postvivintoj kaj forpelitoj rifuĝis sin en la najbara [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] (poste [[Sovetunio]]). Similaj planoj por loĝantara interŝanĝo estis negocitaj pli frue, en 1913-1914, inter otomanaj kaj grekaj oficialuloj dum la unua fazo de la greka genocido sed estis interrompitaj per la komenco de [[Unua mondmilito]]<ref>{{Cite web|last1=Rummel|first1=R.J.|title=Statistics Of Turkey's Democide Estimates, Calculations, And Sources|url=https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP5.HTM|publisher=University of Hawai'i|accessdate=15-a de aprilo 2015}} [https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB5.1B.GIF Table 5.1B].</ref>. En 1955, la [[pogromo de Istanbulo]] okazigis la fuĝadon de la pilmulto el la grekoj kiuj loĝis en Istanbulo. Historiisto Alfred-Maurice de Zayas identigas la pogromon kiel krimon kontraŭ la homaro kaj li asertas, ke la fuĝo kaj migrado de grekoj respondas poste al la "intenco detrui tute aŭ parte" kriteriojn de la Konvencio pri Genocidoj.<ref>Hatzidimitriou, Constantine G., ''American Accounts Documenting the Destruction of Smyrna by the Kemalist Turkish Forces: September 1922'', New Rochelle, [[Novjorkio]]: Caratzas, 2005, p. 2.</ref>. == Rekono de genocido == === Terminologio === [[Dosiero:St.john.smyrna.cemetery.1922.jpg|eta|Greka tombo profanita en Smirno. 1922.]] La vorto ''genocido'' estis kreita komence de la 1940-aj jaroj, epoko de la [[holokaŭsto]], de [[Raphael Lemkin]], pola advokato de juda deveno. En liaj verkoj pri genocido oni scias, ke Lemkin detaligis la sorton de grekoj en Turkio. En aŭgusto 1946 ''[[The New York Times|New York Times]]'' raportis:<blockquote>Genocido ne estas nova fenomeno, nek estis tute ignorita en la pasinteco. ... La masakroj de grekoj kaj armenoj faritaj de la turkoj instigis diplomatian agon sen puno. Se profesoro Lemkin havas sian manieron, genocido estos establita kiel internacia krimo ... </blockquote>La Konvencio pri Antaŭzorgo kaj Puno de la Genocida Krimo (CPPCG) de 1948 estis adoptita de la Ĝenerala Asembleo de [[Unuiĝintaj Nacioj]] en decembro 1948 kaj ekvalidis en januaro 1951. Ĝi difinas genocidon laŭleĝe. Antaŭ kreo de la vorto "[[genocido]]", la detruo de la otomanaj grekoj estis konata de grekoj kiel "la Masakro" (en la greka: η Σφαγή), "la Granda Katastrofo" (η Μεγάλη Καταστροφή), aŭ "la Granda Tragedio" (η Μεγάλη Τραγωδία). === Akademia diskuto === En decembro 2007 la Internacia Asocio de Akademiuloj pri Genocidoj aprobis rezolucion asertante, ke la kampanjo 1914–1923 kontraŭ otomanaj grekoj konsistigis genocidon. Uzante la esprimon "Greka genocido", la rezolucio asertis, ke apud la [[asirianoj]], otomanaj grekoj estis submetitaj al genocido "kvalite simila" al la otomana genocido de la [[armenoj]]. La prezidanto de la Internacia Asocio de Akademiuloj pri Genocidoj Gregory Stanton instigis la turkan registaron finfine agnoski la tri genocidojn: "La historio de ĉi tiuj genocidoj estas klara, kaj ne plu estas ekskuzo por la nuna turka registaro{{sfn|Akçam|2012|p=123}} , kiu mem ne faris la krimojn, nei la faktojn"<ref name="Assyrian International">{{cite news |title=International Genocide Scholars Association officially recognizes Assyrian, Greek Genocides |url=http://www.aina.org/news/20071215131949.htm |agency=[[Assyrian International News Agency]] |date=15an de decembro 2007 |accessdate=24an de februaro 2016}}</ref>. Redaktita de kanada klerulo Adam Jones , la rezolucio estis adoptita la 1-an de decembro 2007 kun la subteno de 83% de ĉiuj voĉdonantaj IAGS-membroj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://net.lib.byu.edu/~rdh7/wwi/versa/sevres1.html|titolo=Treaty of Sevres, 1920|alirdato=19-a de majo 2016}}</ref>. Pluraj akademiuloj esplorantaj la [[Armena genocido|Armenan genocidon]], kiel ekzemple Peter Balakian, Taner Akçam, Richard Hovannisian kaj Robert Melson, tamen deklaris ke la afero devis esti plue esplorita antaŭ ol rezolucio estus trapasigita". Manus Midlarsky notas dismeton inter deklaroj de genocida intenco kontraŭ la grekoj fare de otomanaj oficialuloj kaj iliaj agoj, montrante la retenadon de masakroj en elektitaj "sentemaj" lokoj kaj la multnombraj grekaj postvivantoj fine de la milito<ref>Manus I. Midlarsky, The Killing Trap: Genocide in the Twentieth Century (Cambridge: Cambridge University Press, 2005) pp. 342–3</ref>. Pro kulturaj kaj politikaj ligoj de la otomanaj grekoj kun eŭropaj potencoj, Argumentas Midlarsky, genocido "ne estis farebla eblo por la otomanoj en ilia kazo"<ref>Erik Sjöberg, Battlefields of Memory: The Macedonian Conflict and Greek Historical Culture, Umeå Studies in History and Education 6 (Umeå University|series, 2011), p. 170</ref>. Taner Akçam rilatas al nuntempaj raportoj notantaj la diferencon en registara traktado de otomanaj grekoj kaj la armenoj dum la Unua mondmilito kaj konkludas ke "malgraŭ la ĉiam pli severaj milittempaj politikoj, aparte por la periodo inter malfrua 1916 kaj la unuaj monatoj de 1917, la traktado de la registaro de la grekoj, kvankam kompareblaj iusence al la rimedoj kontraŭ la armenaj, malsamis laŭ amplekso, intenco kaj instigo"<ref>"Genocide", ''The New York Times'', 26 August 1946</ref>. Aliaj fakuloj pri genocidoj, kiel Dominik J. Schaller kaj Jürgen Zimmerer, tamen deklaris, ke la "genocida kvalito de la murdaj kampanjoj kontraŭ grekoj" estas "evidenta". Niall Ferguson faris komparon inter sporadaj masakroj de pontaj grekaj komunumoj post 1922 kaj la sorto de la armenoj<ref>{{cite book |author=Constantine G. Hatzidimitriou |title=American Accounts Documenting the Destruction of Smyrna by the Kemalist Turkish Forces: September 1922 |place=New Rochelle, NY |publisher=Caratzas |year=2005 |page=1}}.</ref>. Seminarioj kaj kursoj en pluraj okcidentaj universitatoj ekzamenas la eventojn. Ĉi tiuj inkluzivas la [[Universitato de Miĉigano|Universitaton de Miĉigano]], Dearborn kaj la Universitato de Novsudkimrio  kiu havas diligentan esploran centron. La eventoj ankaŭ estas dokumentitaj en akademiaj ĵurnaloj kiel ''Genocide Studies International''<ref>{{Citaĵo el libro|url={{Google books|kVZ3sLBEPEcC|page=112|plainurl=y}}|titolo=Twice a Stranger: The Mass Expulsion that Forged Modern Greece and Turkey|aŭtoro=Bruce Clark|jaro=2006|loko=Cambridge, MA|eldoninto=[[Harvard University Press]]|ISBN=9780674023680|paĝoj=112–114}}</ref>. === Politika === Post iniciato de parlamentanoj de la tiel nomata "patriota" branĉo de la parlamenta grupo de la reganta PASOK-partio kaj samideanaj parlamentanoj de konservativa Nova Demokratio, la [[Grekia parlamento|Greka Parlamento]] aprobis du leĝojn pri la sorto de la otomanaj grekoj; la unua en 1994 kaj la dua en 1998. La dekretoj estis publikigitaj en la Greka Registara Gazeto la 8-an de marto 1994 kaj la 13-an de oktobro 1998 respektive. La dekreto de 1994 asertis la genocidon en la regiono Ponto en [[Malgrandazio|Malgranda Azio]] kaj nomumis la 19an de majo (la tago, kiam [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] atingis [[Samsun]] en 1919) tago de memorfesto, (nomata Memortago de la Genocido de Pontaj Grekoj) dum la dekreto de 1998 asertis la genocidon de grekoj en Malgranda Azio kiel tuto kaj nomumis la 14-an de septembro memortagon. Ĉi tiuj leĝoj estis subskribitaj de la Prezidento de Grekio sed ne tuj ratifitaj post politikaj intervenoj. Post kiam maldekstrema gazeto ''I Avgi'' iniciatis kampanjon kontraŭ la apliko de ĉi tiu leĝo, la temo fariĝis temo de politika debato. La prezidanto de la maldekstra ekologia partio Synaspismos Nikos Konstantopoulos kaj historiisto Angelos Elefantis, konataj pro liaj libroj pri la historio de greka komunismo, estis du el la ĉefaj figuroj de la politika maldekstro, kiuj esprimis sian opozicion al la dekreto. Tamen la ne parlamenta maldekstrema naciisma intelektulo kaj aŭtoro George Karabelias amare kritikis Elefantis kaj aliajn opoziciantojn al la agnosko de genocido kaj nomis ilin "reviziismaj historiistoj", akuzante la grekan ĉefan maldekstron je "misformita ideologia evoluo". Li diris, ke por la greka maldekstro la 19-a de majo estas "tago de amnezio"<ref name=independent>{{Cite news |author=Robert Fisk |title=Athens and Ankara at odds over genocide |work=[[The Independent]] |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/athens-and-ankara-at-odds-over-genocide-691559.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701033913/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/athens-and-ankara-at-odds-over-genocide-691559.html |date=13an de februaro 2001 |archive-date=1an de julio 2008 |author-link=Robert Fisk |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080701033913/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/athens-and-ankara-at-odds-over-genocide-691559.html |arkivdato=2008-07-01 }}</ref>. Responde al la leĝo de 1998, la turka registaro publikigis deklaron, kiu asertis, ke priskribi la eventojn kiel genocidon estis "sen iu historia bazo". "Ni kondamnas kaj protestas kontraŭ ĉi tiu rezolucio" diris deklaro de Turka Ministerio pri Ekstero. "Per ĉi tiu rezolucio la Grekia Parlamento, kiu fakte devas pardonpeti al la turka popolo pro la grandskala detruo kaj masakroj faritaj de Grekio en Anatolio, ne nur subtenas la tradician grekan politikon distordi historion, sed ĝi ankaŭ montras, ke la ekspansiisma greka pensmaniero ankoraŭ vivas", aldonis la deklaro<ref>{{Cite book|first=Fotini|last=Tsibiridou|chapter=Writing about Turks and Powerful Others: Journalistic Heteroglossia in Western Thrace|editor-first=Dimitrios|editor-last=Theodossopoulos|title=When Greeks Think About Turks: The View from Anthropology|page=134|publisher=Routledge|year=2009}}</ref>. La 11-an de marto 2010, sveda [[Riksdagen|Riksdag]] pasis decidproponon rekonante "kiel ago de genocido la mortigon de armenoj, asirianoj kaj pontaj grekoj en 1915". La 14-an de majo 2013, la registaro de [[Novsudkimrio]] submetis genocidan agnoskoproponon de Fred Nile de la [[Kristandemokrata partio de Germanio|Kristandemokrata Partio]] , kiu poste estis aprobita igante ĝin la kvara politika unuo agnoskanta la genocidon<ref>[http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=5093265&textCriteriaClause=%2B%CE%93%CE%95%CE%9D%CE%9F%CE%9A%CE%A4%CE%9F%CE%9D%CE%99%CE%91 Pontic Genocide, Responsible is the imperialistic opportunism, 20 May 2009].</ref><ref>[http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=5660070&textCriteriaClause=%2B%CE%93%CE%95%CE%9D%CE%9F%CE%9A%CE%A4%CE%9F%CE%9D%CE%99%CE%91 Day in Memory of the Pontic Greeks Genocide. The poor in the center of powerful confrontations. 20 May 2010].</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=4554792&textCriteriaClause=%2B%CE%93%CE%95%CE%9D%CE%9F%CE%9A%CE%A4%CE%9F%CE%9D%CE%99%CE%91|titolo="Οι λαοί πρέπει να θυμούνται" – ΠΟΛΙΤΙΚΗ – ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ|alirdato=19-a de majo 2016|aŭtoro=rizospastis.gr – Synchroni Epochi|dato=2008-05-20|verko=ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ}}</ref>. En marto 2015, la [[Nacia Asembleo de Armenio]] unuanime adoptis rezolucion per kiu ĝi agnoskis kaj la grekan kaj la asirian genocidojn. En aprilo 2015, la [[Ĝeneralaj Statoj de la Reĝlando Nederlando|Ĝeneralaj Ŝtatoj de Nederlando]] kaj la [[Nacia Konsilio (Aŭstrio)|Aŭstra Parlamento]] aprobis rezoluciojn agnoskante la grekan kaj asirian genocidojn<ref name="MOI">{{Cite web|title=Government Spokesman's written statement on the Greek Pontiac Genocide, yesterday|url=http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/6046D398A419F3A2C2257B71003D2313?OpenDocument|publisher=Republic of Cyprus Press and Information Office|accessdate=16an de majo 2016|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-11-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20191216215805/http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/6046D398A419F3A2C2257B71003D2313?OpenDocument|arkivdato=2019-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191216215805/http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/6046D398A419F3A2C2257B71003D2313?OpenDocument|archivedate=2019-12-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/6046D398A419F3A2C2257B71003D2313?OpenDocument |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191216215805/http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/6046D398A419F3A2C2257B71003D2313?OpenDocument |arkivdato=2019-12-16 }}</ref>. === Kialoj de limigita rekono === La [[Unuiĝintaj Nacioj]], la [[Eŭropa Parlamento]] kaj la [[Konsilio de Eŭropo]] ne faris rilatajn deklarojn. Laŭ Constantine Fotiadis, profesoro pri novgreka historio ĉe la [[Aristotela Universitato de Tesaloniko]], kelkaj el la kialoj de la manko de pli vasta rekono kaj prokrasto serĉi agnoskon de ĉi tiuj eventoj estas jenaj: * Kontraste al la [[Traktato de Sèvres]], la anstataŭa [[Traktato de Laŭzano]] en 1923 traktis ĉi tiujn eventojn farante neniun referencon aŭ mencion, kaj tiel sigelis la finon de la Malgrandazia Katastrofo. * Posta packontrakto (''greka-turka [[traktato de amikeco]]'' en junio 1930) inter Grekio kaj Turkio. Grekio donis plurajn koncedojn por solvi ĉiujn malfermajn aferojn inter la du landoj kontraŭ paco en la regiono. * La Dua mondmilito, la [[Greka Enlanda Milito|Enlanda milito]], la [[Diktaturo de la koloneloj]] kaj la politika tumulto en Grekio devigis Grekion temigi sian postvivadon kaj aliajn problemojn anstataŭ serĉi rekonon de ĉi tiuj eventoj. * La politika medio de la [[Malvarma milito|Malvarma Milito]], en kiu Turkio kaj Grekio laŭsupoze estis aliancanoj, alfrontantaj unu komunan komunistan malamikon, ne kontraŭulojn aŭ konkurencantojn. En sia libro ''Kun intenco detrui: pripensoj pri genocido'', Colin Tatz argumentas, ke Turkio neas la genocidon por ne endanĝerigi "sian naŭdek kvinjaran sonĝon fariĝi la signo de demokratio en la [[Proksima Oriento]]". == Vidu ankaŭ == * [[Armena genocido]] * [[Asiria genocido]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Genocidoj]] [[Kategorio:Historio de Grekio]] [[Kategorio:Historio de Otomana Imperio]] 6rdv5rp8wxm6xr54jqqh5vhjp3rvdo1 9419430 9419428 2026-07-03T10:17:06Z Sj1mor 12103 9419430 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Grekaj civiluloj ploras la morton de samnacianoj. [[Izmiro|Smirno]] 1922.}} <!--[[Dosiero:Smyrna-vict-families-1922.jpg|350ra|eta|]]--> La '''Greka genocido''' ({{lang-el|Γενοκτονία των Ελλήνων|t=''Genoktonia ton Ellinon''}}), inkluzive de la '''[[Genocido de la grekoj de la Ponto|ponta genocido]]''', estis la sistema mortigo de la kristana otomana greka loĝantaro efektivigita en [[Anatolio]] dum la [[Unua mondmilito|Unua Mondmilito]] kaj postaj jaroj (1914-1922) pro ilia religio kaj etneco<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=0kBZBwAAQBAJ&pg=PA163|titolo=Genocide : a comprehensive introduction|familia nomo=Jones|persona nomo=Adam|aŭtoroligilo=Adam Jones (Canadian scholar)|jaro=2010|eldono=revised|loko=Londono|eldoninto=Routledge|ISBN=978-0-203-84696-4|OCLC=672333335|paĝoj=163}}</ref>. Ĝi estis instigita de la registaro de la [[Otomana Imperio]] kaj la [[Turka Nacia Movado|turka nacia movado]] kontraŭ la indiĝena greka loĝantaro de la Imperio kaj inkludis masakrojn, kontraŭvolajn deportadojn, kiuj ankaŭ inkluzivis mortomarŝojn, resumajn elpelojn, arbitrajn ekzekutojn kaj detruon de orientaj ortodoksaj kulturaj, historiaj kaj religiaj monumentoj<ref>{{Cite book|last1=Law|first1=Ian|url=https://books.google.com/books?id=RgZHBQAAQBAJ&pg=PT54|title=Mediterranean racisms : connections and complexities in the racialization of the Mediterranean region|last2=Jacobs|first2=Anna|last3=Kaj|first3=Nisreen|last4=Pagano|first4=Simona|last5=Koirala|first5=Bozena Sojka|date=20an de oktobro 2014|publisher=Springer|isbn=978-1-137-26347-6|location=Basingstoke|pages=54|oclc=893607294|name-list-style=vanc}}</ref>. Laŭ diversaj fontoj, plurcent mil otomanaj grekoj mortis dum ĉi tiu periodo. La plej multaj el la rifuĝintoj kaj pluvivantoj fuĝis al [[Grekio]] (aldonante pli ol kvaronon al la antaŭa loĝantaro de Grekio). Kelkaj aliaj, precipe tiuj en orientaj provincoj, rifuĝis en la najbara [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]]<ref>{{Cite news|last=Howland|first=Charles P.|date=2011-10-11|title=Greece and Her Refugees|language=en-US|work=Foreign Affairs|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/greece/1926-07-01/greece-and-her-refugees|url-status=live|access-date=2020-09-04|issn=0015-7120}}</ref>. Fine de 1922 plumulto de la grekoj de [[Malgrandazio|Malgranda Azio]] aŭ fuĝis aŭ estis mortigitaj. Tiuj ceteraj estis transdonitaj al Grekio laŭ la kondiĉoj de la pli posta loĝantara interŝanĝo de 1923 inter Grekio kaj [[Turkio]], kiuj formaligis la eliradon kaj baris la revenon de la rifuĝintoj. Aliaj etnoj estis simile atakitaj de la Otomana Imperio dum ĉi tiu periodo, inkluzive [[Asiria genocido|asirianojn]] kaj [[Armena genocido|armenojn]], kaj kelkaj fakuloj kaj organizoj agnoskis ĉi tiujn eventojn kiel parton de la sama genocida politiko. La [[Aliancanoj]] de la [[Unua mondmilito|Unua Mondmilito]] kondamnis la otomanajn registarajn masakrojn. Pli lastatempe, en 2007, la Internacia Asocio de Akademiuloj pri Genocidoj aprobis rezolucion agnoskante la otomanan kampanjon kontraŭ ĝiaj kristanaj malplimultoj, inkluzive de la grekoj, kiel genocido. Kelkaj aliaj organizoj ankaŭ trapasis rezoluciojn rekonante ke la otomana kampanjo kontraŭ ĉi tiuj kristanaj malplimultoj estis genocido, kiel same faris la naciajn parlamentojn de [[Grekio]], [[Kipro]], [[Usono]], [[Svedio]], [[Armenio]], [[Nederlando]], [[Germanio]], [[Aŭstrio]] kaj la [[Ĉeĥio|Ĉeĥa Respubliko]]. == Fono == [[Dosiero:Phocaea massacre Sartiaux 2.jpg|300ra|eta|[[Foceo]] atakata kaj kun flamoj.]] Ĉe la ekapero de Unua mondmilito, [[Malgrandazio|Malgranda Azio]] estis etne varia kun ĝia loĝantaro inkluzive de turkoj kaj [[Azerioj|azeroj]], same kiel grupoj kiuj enloĝis la regionon antaŭ la turka konkero, inkluzive de [[pontaj grekoj]], [[kaŭkazaj grekoj]], [[kapadociaj grekoj]], [[armenoj]], [[kurdoj]], [[zazaoj]], [[kartveloj]], [[ĉerkesoj]], [[asirianoj]], [[judoj]] kaj [[lazoj]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://armenpress.am/eng/news/888207/czech-republic-recognizes-the-armenian-genocide.html|titolo=Czech Republic recognizes the Armenian Genocide|alirdato=27an de aprilo 2017|jaro=2017|eldoninto=ArmenPress}}</ref>. Inter la kaŭzoj de la turka kampanjo kontraŭ la grek-parolanta kristana loĝantaro estis timo, ke ili bonvenigus liberigon fare de la malamikoj de la [[Otomana Imperio]], kaj kredo inter iuj turkoj, ke por formi modernan landon en la epoko de naciismo necesis elpurigi iliajn teritoriojn de ĉiuj malplimultoj, kiuj povus minaci la integrecon de etne-bazita turka nacio<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.armradio.am/en/2017/04/26/czech-parliament-recognizes-the-armenian-genocide/|titolo=Czech Republic Parliament recognizes the Armenian Genocide|alirdato=27an de aprilo 2017|jaro=2017|eldoninto=ArmRadio}}</ref>. Laŭ germana milita ataŝeo, la otomana ministro pri milito [[Enver Paŝao|Ismail Enver]] deklaris en oktobro 1915, ke li volas "solvi la grekan problemon dum la milito ... same kiel li kredas, ke li solvis la [[Armena genocido|armenan problemon]]" rilate al la [[armena genocido]]. Antaŭ la 31-a de januaro 1917, la kanceliero de Germanio [[Theobald von Bethmann-Hollweg]] raportis tion:<blockquote>La indikoj estas, ke la turkoj planas forigi la grekan elementon kiel malamikojn de la ŝtato, kiel ili antaŭe faris kun la armenoj. La strategio efektivigita de la turkoj estas delokigi homojn al la interno sen preni rimedojn por ilia postvivado<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aina.org/news/20150422150043.htm|titolo=Austrian Parliament Recognizes Armenian, Assyrian, Greek Genocide|alirdato=21-a de aprilo 2017|jaro=2015|eldoninto=aina.org}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://massispost.com/2015/04/austrian-parliament-recognizes-armenian-genocide/|titolo=Austrian Parliament Recognizes Armenian Genocide|alirdato=21-a de aprilo 2017|jaro=2015|eldoninto=MassisPost}}</ref>, eksponante ilin al morto, malsato kaj malsano. La forlasitaj hejmoj tiam estas prirabitaj kaj bruligitaj aŭ detruitaj. Ĉio, kion oni faris al la armenoj, ripetiĝas kun la grekoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://armenianweekly.com/2017/04/25/czech-parliament-approves-armenian-genocide-resolution/|titolo=Czech Parliament Approves Armenian Genocide Resolution|alirdato=27an de aprilo 2017|jaro=2017|eldoninto=The Armenian Weekly}}</ref>. </blockquote> == Origino de la greka malplimulto == [[Dosiero:Hellenism in the Near East 1918.jpg|maldekstra|eta|Helenismo en Proksima Oriento kaj Grekio antaŭ la Unua mondmilito.]] La greka ĉeesto en [[Malgrandazio|Malgranda Azio]] datiĝas almenaŭ de la [[Bronzepoko|Malfrua Bronzepoko]] (1450 a.K.). La greka poeto [[Homero]] loĝis en la regiono ĉirkaŭ 800 a.K. La geografiisto [[Strabono]] nomis [[Izmiro|Smirnon]] la unua greka urbo en Malgranda Azio, kaj multaj malnovgrekaj figuroj estis denaskaj loĝantoj de Anatolio, inkluzive de la matematikisto [[Taleso de Mileto]] (7-a jarcento), la antaŭsokrata filozofo [[Heraklito]] de Efeso (6-a jarcento a.K.), kaj la fondinto de [[Cinikismo]] [[Diogeno la Cinika|Diogeno de Sinopo]] (4-a jarcento a.K.)<ref>Dawkins, R. M. ''Modern Greek in Asia Minor. A study of dialect of Silly, Cappadocia and Pharasa''. Cambridge University Press, Cambridge 1916 ([https://archive.org/details/moderngreekinas00hallgoog online version])</ref>. Grekoj nomis la [[Nigra maro|Nigran Maron]] la "Euksinos Pontos" aŭ "gastama maro" kaj ekde la 8-a jarcento a.K. ili komencis navigi ĝiajn bordojn kaj ekloĝi laŭ ĝia anatolia marbordo. La plej rimarkindaj grekaj urboj de Nigra Maro estis [[Trabzon|Trebizond]], [[Samsun|Sampsounta]], [[Sinop (Turkio)|Sinope]] kaj Ponta Herakleo<ref>{{Cite journal|last=Kelder|first=Jorrit|title=The Chariots of Ahhiyawa|journal=Dacia, Revue d'Archéologie et d'Histoire Ancienne|issue=48–49|year=2004–2005|pages=151–160|url=https://www.academia.edu/219041|ref=harv|quote= The Madduwatta text represents the first textual evidence for Greek incursions on the Anatolian mainland... Mycenaeans settled there already during LH IIB (around 1450 BC; Niemeier, 1998, 142).}}</ref>. Dum la [[helena civilizo]] (334 a.K. - 1-a jarcento a.K.), kiu sekvis la konkerojn de [[Aleksandro la Granda]], grekaj kulturo kaj lingvo ekregis eĉ la internon de Malgranda Azio. La helenigo de la regiono plirapidiĝis sub roma kaj frua bizanca regado, kaj ekde la fruaj jarcentoj post Kristo la lokaj hindeŭropaj anatoliaj lingvoj formortis, anstataŭigitaj per la [[kojnea greka lingvo]]. De tiu punkto ĝis la malfrua mezepoko ĉiuj indiĝenaj loĝantoj de Malgranda Azio praktikis kristanismon ([[Greke Ortodoksa Eklezio|greka ortodoksa kristanismo]] post la [[Orienta skismo|Orienta-Okcidenta Skismo]] kun la katolikoj en 1054) kaj parolis la grekan kiel sian unuan lingvon<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Nations and nationalism since 1780 programme, myth, reality|aŭtoro=Eric Hobsbawm|aŭtoroligilo=Eric Hobsbawm|jaro=1992|loko=Cambridge, UK|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-43961-9|paĝo=133}}</ref>. La rezulta [[Kulturo de Grekio|greka kulturo]] en Malgranda Azio prosperis dum jarmila regado (4-a jarcento - 15-a jarcento p.K.) sub la plejparte grek-parolanta [[Bizanca imperio|orient-romia]] (bizanca) imperio . Tiuj de Malgranda Azio konsistigis la plejparton de la grek-parolantaj ortodoksaj kristanoj de la imperio; tiel, multaj famaj grekaj figuroj dum malfrua [[Antikva epoko|Antikvo]], la [[Mezepoko]] kaj la [[Renesanco]] venis de Malgranda Azio{{Sfn | Travis | 2009| p= 637}} , inkluzive de [[Nikolao de Mira|Sankta Nikolao]] (270-343 p.K.), retoristo [[Johano Krizostomo]](349-407 p.K.), la arkitekto de la fama baziliko [[Hagia Sofia|arkitekto]] [[Isidoro de Mileto]] (6-a jarcento p.K.), pluraj imperiaj dinastioj, inkluzive de la Pokasoj (10-a jarcento) kaj Komnenoj (11-a jarcento), kaj renesancaj erudiciuloj [[Georgo de Trebizondo]] (1395–1472) kaj [[Bazilo Besariono]] (1403–1472){{sfn|Travis|2009|p=637}}. Tiel, kiam la tjurkaj popoloj komencis sian malfruan mezepokan konkeron de Malgranda Azio, bizancaj grekaj civitanoj estis la plej granda grupo de loĝantoj tie. Eĉ post la tjurkaj konkeroj de la interno, la monta nigromara marbordo de Malgranda Azio restis la koro de popolriĉa greka kristana ŝtato, la [[Trebizonda imperio|Trebizonda Imperio]], ĝis sia fina konkero fare de la otomanaj turkoj en 1461, unu jaron post la falo antaŭ la otomanoj de la eŭropa regiono nun nomata Grekio. Dum la sekvaj kvar jarcentoj la grekaj denaskuloj de Malgranda Azio iom post iom fariĝis malplimulto en ĉi tiuj teritorioj, ĉar membroj de ilia komunumo suferis ofte perfortan turkigadon, konvertante sin al [[Islamo]] por eskapi de penigaj impostaj devoj kaj laŭleĝaj limigoj truditaj al religiaj malplimultoj, aŭ simple por asimiliĝi al la nun reganta turka kulturo<ref name="FreedmanMyers2000">{{Cite book|author1=David Noel Freedman|author2=Allen C. Myers|author3=Astrid Biles Beck|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|url=https://books.google.com/books?id=P9sYIRXZZ2MC&pg=PA61|accessdate=24-a de marto 2013|year=2000|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2400-4|page=61}}</ref><ref name="Hout2011">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=QDJNg5Nyef0C&pg=PA1|titolo=The Elements of Hittite|alirdato=24-a de marto 2013|aŭtoro=Theo van den Hout|dato=27-a de oktobro 2011|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-1-139-50178-1|paĝo=1}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Swain|first1=Simon|last2=Adams|first2=J. Maxwell|last3=Janse|first3=Mark|title=Bilingualism in Ancient Society: Language Contact and the Written Word|publisher=Oxford University Press|location=Oxford [Oxfordshire]|year=2002 |pages=246–266|isbn=978-0-19-924506-2}}</ref>. == Eventoj == === Postbalkanaj militoj === [[Dosiero:Nygreeks.jpg|eta|Internaciaj amaskomunikiloj eĥis pri la okazintaĵoj kontraŭ grekoj en la Otomana Imperio.]] Komence de printempo 1913, la otomanoj efektivigis programon de elpeloj kaj perfortaj migradoj, celante grekojn de la [[Egea maro|egea]] regiono kaj [[orienta Trakio]], kies ĉeesto en ĉi tiuj areoj estis konsiderata minaco por nacia sekureco. La otomana registaro adoptis "dutrakan mekanismon" permesante al ĝi nei respondecon kaj antaŭan scion pri ĉi tiu kampanjo de timigado, malplenigante kristanajn vilaĝojn. La implikiĝo en certaj kazoj de lokaj armeaj kaj civilaj funkciuloj en planado kaj efektivigado de kontraŭ-greka perforto kaj tumultrabado igis ambasadorojn de Grekio kaj la Grandaj Potencoj kaj la [[Patriarko de Antioĥio|Patriarkejo]]{{sfn|Akçam|2012|pp=65–7}}<ref name="Greece and Her Refugees">Howland, Charles P. [http://www.foreignaffairs.com/articles/68710/charles-p-howland/greece-and-her-refugees "Greece and Her Refugees"], ''Foreign Affairs,'' The [[Council on Foreign Relations]]. July 1926.</ref> trakti plendojn al la [[Sublima Pordo]]{{sfn|Akçam|2012|pp=84 f}}. Proteste kontraŭ la registara senmoveco antaŭ ĉi tiuj atakoj kaj kontraŭ la tiel nomata "islama bojkoto" de grekaj produktoj komencita en 1913, la Patriarkejo fermis grekajn preĝejojn kaj lernejojn en junio 1914. Respondante al internaciaj kaj enlanda premoj, [[Mehmet Talat|Talat Paŝao]] gvidis viziton en Trakio en aprilo 1914 kaj poste en la Egeo por esplori raportojn kaj provi mildigi duflankan streĉon kun Grekio. Asertante, ke li havas neniun implikiĝon aŭ scion pri ĉi tiuj eventoj, Talat renkontiĝis kun [[Kuşçubaşı Eşref]], estro de la "puriga" operaco en la egea marbordo, dum sia turneo kaj konsilis lin esti singarda kaj "nevidebla"{{sfn|Akçam|2012|p=71}}. Unu el la plej malbonaj atakoj de ĉi tiu kampanja atako okazis en [[Foceo]], nokte la 12-an de junio 1914, urbo en okcidenta Anatolio apud [[Izmiro|Smirno]], kie turkaj neregulaj trupoj detruis la urbon, mortigante 50  aŭ 100  civilulojn kaj igis ĝian loĝantaron fuĝi al Grekio. Franca vidatestanto Charles Manciet deklaris ke la abomenaĵoj kiujn li travivis en Foceo estis de organizita naturo kiu planis ĉirkaŭiri kristanajn kamparanajn loĝantarojn de la regiono. En alia atako kontraŭ Serenkieuy, en la distrikto Menemen, la vilaĝanoj formis armitajn rezistajn grupojn, sed nur kelkaj sukcesis postvivi superante la nombron de la atakaj islamaj neregulaj bandoj. Dum la somero de la sama jaro la [[Speciala Organizo]] (Teşkilat-ı Mahsusa), helpita de registaraj kaj armeaj oficialuloj{{sfn|King|1922|p=437}}, konskripciis grekajn militistojn de Trakio kaj okcidenta Anatolio en Laboristajn Batalionojn, en kiuj mortis centmiloj. Ĉi tiuj soldatoj, senditaj centojn da kilometroj en la internon de Anatolio, estis dungitaj pri vojfarado, konstruado, elfosado de tuneloj kaj aliaj kampaj laboroj; sed iliaj nombroj estis tre reduktitaj per senhavigoj kaj mistraktado kaj per rekta masakro fare de iliaj otomanaj gardistoj<ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1914/06/17/100321854.pdf ''Turks Slay 100 Greeks'']. The New York Times, June 17, 1914.</ref>. Sekvante similajn interkonsentojn faritajn kun [[Bulgario]] kaj [[Serbio]], la [[Otomana Imperio]] subskribis malgrandan libervolan loĝantaran interŝanĝan interkonsenton kun Grekio la 14-an de novembro 1913.  Alia tia interkonsento estis subskribita la 1-an de julio 1914 por la interŝanĝo de kelkaj "turkoj" (t.e., islamanoj) de Grekio por kelkaj grekoj de [[Aydincik (Mersin)|Aydin]] kaj Okcidenta Trakio, post kiam la otomanoj devigis ĉi tiujn grekojn el siaj hejmoj responde al la greka aneksado de pluraj insuloj. La interŝanĝo neniam estis finita pro la erupcio de la [[unua mondmilito]]. Dum diskutoj pri loĝantaraj interŝanĝoj ankoraŭ estis faritaj, specialaj organizaj trupoj atakis grekajn vilaĝojn devigante siajn loĝantojn forlasi siajn hejmojn kaj iri al Grekio, anstataŭigitaj per islamaj rifuĝintoj<ref>{{harvc |author=Matthias Bjørnlund |contribution=The 1914 Cleansing of Aegean Greeks as a Case of Violent Turkification |url={{Google books|_Q3cAAAAQBAJ|page=PA41|plainurl=y}} |in=Schaller |in2=Zimmerer |year=2009 |pp=34 ff}}</ref> . La forta elpelo de kristanoj de okcidenta Anatolio, precipe de otomanaj grekoj, havas multajn similecojn kun politiko rilate al la [[armenoj]], kiel observis usona ambasadoro Henry Morgenthau kaj historiisto [[Arnold J. Toynbee|Arnold Toynbee]]. Ambaŭkaze iuj otomanaj oficialuloj, kiel [[Şükrü Kaya]], [[Nazım Bejo]] kaj [[Mehmed Reŝid]], ludis rolon; unuoj de Specialaj Organizoj kaj laboristaj batalionoj estis implikitaj; kaj duobla plano estis efektivigita kombinante neoficialan perforton kaj la kovradon de ŝtata loĝantarpolitiko<ref>{{harvc |author=Matthias Bjørnlund |contribution=The 1914 Cleansing of Aegean Greeks as a Case of Violent Turkification |url={{Google books|_Q3cAAAAQBAJ|page=PA41|plainurl=y}} |in=Schaller |in2=Zimmerer |year=2009 |pp=41 ff}}</ref>. Ĉi tiu politiko de persekutado kaj etna purigado estis vastigita al aliaj partoj de la [[Otomana Imperio]], inkluzive grekajn komunumojn en [[Ponto (geografio)|Ponto]], [[Kapadocio]] kaj [[Kilikio]]<ref name="A Multidimensional Analysis">[https://ceb.revues.org/pdf/911 A Multidimensional Analysis of the Events in Eski Foça (Παλαιά Φώκαια) on the period of Summer 1914-Emre Erol]</ref>. === Unua Mondmilito === [[Dosiero:Smyrna-massacre greeks-killed line.jpg|maldekstra|250ra| thumb|Grekaj viktimoj dum la incendio de Smirno.]] Post novembro 1914 otomana politiko al la greka loĝantaro ŝanĝiĝis; ŝtata politiko estis limigita al la forta migrado al la anatolia landinterno de grekoj loĝantaj en marbordaj regionoj, precipe la regiono de la [[Nigra maro|Nigra Maro]], proksime al la turka-rusa fronto. Ĉi tiu ŝanĝo de politiko ŝuldiĝis al germana postulo ĉesi la persekutadon de otomanaj grekoj, post kiam [[Eleftherios Venizelos]] igis ĉi tion kondiĉo de neŭtraleco de Grekio{{sfn|Akçam|2012|p=97}} parolinte al la germana ambasadoro en Ateno{{sfn|Akçam|2012|pp=100 f}}. Venizelos ankaŭ minacis entrepreni similan kampanjon kontraŭ islamanoj, kiuj loĝis en Grekio, se la otomana politiko ne ŝanĝiĝus. Dum la otomana registaro provis efektivigi ĉi tiun ŝanĝon en politiko, ĝi malsukcesis kaj atakoj, eĉ murdoj, daŭre okazis senpunaj de lokaj oficialuloj en la provincoj, malgraŭ ripetaj instrukcioj per kabloj senditaj de la centra administracio. Arbitra perforto kaj ĉantaĝo de mono intensiĝis poste, disponigante municion por la venezelistoj argumentante ke Grekio devus aliĝi al la interkonsento{{sfn|Akçam|2012|pp=99 f}}. En julio 1915 la grekaj respondeculo pri eksteraj aferoj asertis, ke la deportadoj "ne povas esti alia afero krom neniiga milito kontraŭ la greka nacio en Turkio kaj kiel rimedoj de tio ili efektivigis devigitajn konvertiĝojn al Islamo, en evidenta celo, ke se post la fino de la milito denove estos demando pri eŭropa interveno por protekto de la kristanoj, restos kiel eble plej malmultaj el ili". Laŭ George W. Rendel de la brita Ministerio pri Eksteraj Rilatoj{{sfn|Avedian|2009|p=40}}, antaŭ 1918 "pli ol 500,000 grekoj estis deportitaj de kiuj relative malmultaj pluvivis". En siaj memuaroj, la usona ambasadoro en la [[Otomana Imperio]] inter 1913 kaj 1916 skribis "Ĉie la grekoj kolektiĝis grupe kaj, sub la tiel nomata protekto de turkaj ĝendarmoj, ili estis transportitaj, la plej granda parto piede, en la internon. Nur kiom multaj estis disigitaj tiamaniere ne estas certe konataj, la taksoj varias ie ajn inter 200,000 ĝis 1,000,000"{{sfn|Akçam|2012|pp=102–4}}. Malgraŭ la ŝanĝo de politiko, la praktiko evakui grekajn setlejojn kaj translokigi la loĝantojn estis daŭrigita, kvankam je limigita skalo. Translokigado celis specifajn regionojn, kiuj estis konsiderataj armee vundeblaj, ne la tutan grekan loĝantaron. Kiel raporto de la [[Patriarko de Konstantinopolo|Patriarkejo]] de 1919, la evakuado de multaj vilaĝoj estis akompanata de rabado kaj murdoj, dum multaj mortis ĉar ili ne havis tempon preni la necesajn provizojn aŭ translokiĝi al neloĝeblaj lokoj{{Sfn|Morgenthau|1919|p=326}}. [[Dosiero:Smyrna-vict-elder-child-massacre-1922.jpg|eta|Infanoj viktimoj de la masakroj en Smirno.]] Ŝtatpolitiko direkte al otomanaj grekoj denove ŝanĝiĝis en la aŭtuno de 1916. Kun interkonsentaj trupoj kiuj okupis [[Lesbo]]n, [[Ĥio (insulo)|Ĥion]] kaj [[Samoso (insulo)|Samoson]] ekde printempo, la rusoj avancis en Anatolio kaj Grekio atendis eniri la militon helpante al la aliancanoj, preparoj estis faritaj por la deportado de grekoj loĝantaj en la limregionoj. En januaro 1917 [[Mehmet Talat|Talat Paŝao]] sendis kablon por la deportado de grekoj de la distrikto [[Samsun]] "tridek ĝis kvindek kilometrojn enlanden" prizorgante "neniujn atakojn kontraŭ ajnaj personoj aŭ posedaĵoj". Tamen la plenumo de registaraj dekretoj, kiuj prenis sisteman formon ekde decembro 1916, kiam [[Sabahheddin Bej|Behaeddin Ŝakir]] venis al la regiono, ne estis kondukita kiel ordonite: viroj estis prenitaj kaj senditaj al laboristaj batalionoj, virinoj kaj infanoj estis atakitaj, vilaĝoj estis prirabitaj de islamaj najbaroj. Tial, en marto 1917 la loĝantaro de [[Ayvalık|Ayvalik]]<ref>Akçam, 2004, p. 146</ref>, urbo de ĉ. 30.000 loĝantoj sur la egea marbordo estis perforte deportita al la interno de Anatolio laŭ ordono de la germana generalo [[Otto Liman von Sanders|Liman von Sanders]]. La operaco inkluzivis mortajn marŝojn, rabadon, torturon kaj masakron kontraŭ la civila loĝantaro. Germanos Karavangelis, la episkopo de Samsun, raportis al la Patriarkejo, ke tridek milo estis deportita al la Ankara regiono kaj la konvojoj de la deportitoj estis atakitaj, kun multaj mortigitoj. Talat Paŝao ordonis la rabadon kaj detruon de grekaj vilaĝoj fare de banditoj. Poste en 1917 instrukcioj estis senditaj por rajtigi armeajn oficialulojn kun la regado de la operaco kaj plilarĝigi ĝian amplekson, nun inkluzive al personoj de grandaj urboj en la marborda regiono. Tamen, en iuj areoj grekaj loĝantaroj restis ne tuŝataj{{sfn|Akçam|2012|pp=113}}. Grekaj forportitoj estis senditaj por loĝi en grekaj vilaĝoj en la internaj provincoj aŭ, en kelkaj kazoj, vilaĝoj kie la armenoj vivis antaŭ esti deportitaj. Grekaj vilaĝoj evakuitaj dum la milito pro armeaj zorgoj tiam estis transloĝigitaj kun islamaj enmigrintoj kaj rifuĝintoj. Laŭ kabloj senditaj al la provincoj dum ĉi tiu tempo, forlasitaj moveblaj kaj nemoveblaj grekaj posedaĵoj ne estis likvidotaj, kiel tiuj de la armenoj, sed "konservataj"{{sfn|Akçam|2012|pp=111 f}}. La 14-an de januaro 1917 Cossva Anckarsvärd, sveda ambasadoro en [[Konstantinopolo]], sendis informon pri la decido deporti la otomanajn grekojn{{sfn|Akçam|2012|pp=113–116}}: ''Kio ĉefe aperas kiel nenecesa krueleco estas, ke la deportado ne limiĝas nur al la viroj, sed estas etendita same al virinoj kaj infanoj. Ĉi tio estas supozeble farita por multe pli facile povi konfiski la posedaĵojn de la deportitoj{{sfn|Agtzidis|1992|pp=164–165}}.'' Laŭ Rendel, kruelaĵoj kiel deportadoj kun mortaj marŝoj, malsato en laborpunejoj ktp. estis nomataj "blankaj masakroj". Otomana oficialulo Rafet Bejo estis aktiva en la genocido de la grekoj kaj en novembro 1916, aŭstra konsulo en Samsun, Kwiatkowski, raportis ke li diris al li "Ni devas meti finon al la grekoj kiel ni faris kun la la armenoj ... hodiaŭ mi sendis taĉmentojn al la interno por mortigi ĉiun grekon vidatan"{{sfn|Georganopoulos|2010|pp=227–232}}. [[Pontaj grekoj]] respondis formante ribelajn grupojn, kiuj portis armilojn savitajn de la batalkampoj de la [[militkampanjo en Kaŭkazio]] de la [[Unua mondmilito|Unua Mondmilito]] aŭ rekte provizitaj de la [[Rusa Armeo|rusa armeo]]. En 1920, la ribelantoj atingis sian pinton koncerne laborforton nombrantan 18,000 virojn. La 15-an de novembro 1917, [[Speciala Transkaŭkaza Komitato|Ozakom]]-delegitoj konsentis krei unuecan armeon kunmetitan de etne homogenaj unuoj, al grekoj estis asignita divizio konsistanta el tri regimentoj. La Greka Kaŭkaza Divizio estis tiel formita el etnaj grekoj servantaj en rusaj unuoj postenigitaj en Kaŭkazo kaj rekrutoj de inter la loka loĝantaro inkluzive de iamaj ribeliĝintoj. La divizio partoprenis multajn engaĝiĝojn kontraŭ la otomana armeo same kiel islamaj kaj armenaj neregulaj trupoj, protektante la retiriĝon de grekaj rifuĝintoj en la rusa regata Kaŭkazio, antaŭ esti dissolvita en la sekvo de la [[Traktato de Poti]]{{sfn|Georganopoulos|2010|pp=245–247}}. === Greka-Turka Milito === [[Dosiero:Kayaköy (7023405881).jpg|eta|280ra|Fantoma urbo Livisi, sudokcidenta Anatolio, nuntempa senhoma greke loĝata setlejo.<ref>{{Cite book|last1=Mariana|first1=Correia|last2=Letizia|first2=Dipasquale|last3=Saverio|first3=Mecca|title=VERSUS: Heritage for Tomorrow|publisher=Firenze University Press|isbn=9788866557418|page=69|url=https://books.google.com/books?id=84PCBwAAQBAJ&pg=PA69|language=en|year=2014}}</ref> Laŭ la loka tradicio, islamanoj malakceptis reloĝigi ĝin ĉar "ĝi estis infektitaj de fantomoj de la lokanoj masakritaj en 1915".<ref>{{Cite book|last1=Doumanis|first1=Nicholas|title=Before the Nation: Muslim-Christian Coexistence and Its Destruction in Late-Ottoman Anatolia|publisher=OUP Oxford|isbn=9780199547043|page=99| url=https://books.google.com/books?id=aKtgGZYim-gC&pg=PA158|language=en|year=2013}}</ref>]] Post kiam la Otomana Imperio kapitulacis la 30-an de oktobro 1918, ĝi restis laŭjure sub la venkinta [[Entento]]. Ĉi-lasta tamen ne kondamnis la krimintojn de la genocido en justicaj instancoj, kvankam en la turkaj militkortumoj de 1919-1920 kelkaj ĉefaj otomanaj oficialuloj estis akuzitaj pro la ordono de la masakroj kontraŭ grekoj kaj armenoj. Tiel, mortigoj, masakroj kaj deportadoj daŭris sub la preteksto de la nacia movado de [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] (pli posta [[Mustafa Kemal Atatürk|Atatürk]]). En raporto de oktobro 1920, brita oficiro priskribas la sekvon de la masakroj en [[İznik|Iznik]] en nordokcidenta Anatolio, en kiu li taksis, ke almenaŭ 100 kripligitaj korpoj de viroj, virinoj kaj infanoj ĉeestis en kaj ĉirkaŭ granda kaverno ĉirkaŭ 300 jardojn ekster la urbomuroj. La sistema masakro kaj deportado de grekoj en [[Malgrandazio|Malgranda Azio]], programo ekvalidinta en 1914, estis antaŭulo de la abomenaĵoj faritaj de la grekaj kaj turkaj armeoj dum la [[Greka-turka milito (1919-1922)|Greka-Turka Milito]], konflikto kiu sekvis la grekan surteriĝon ĉe [[Izmiro|Smirno]] en majo 1919 kaj daŭris ĝis la repreno de Smirno fare de la turkoj kaj la [[Incendio de Smirno]] en septembro 1922. Rudolph Rummel taksis la mortnombron pro la incendio je 100.000 grekoj kaj armenoj, kiuj pereis en la fajro kaj akompanantaj masakroj. Laŭ Norman M. Naimark "pli realismaj taksoj varias inter 10.000 kaj 15.000" por la viktimoj de la incendio de Smirno. Proksimume 150,000 ĝis 200,000 grekoj estis forpelitaj post la fajro, dum ĉirkaŭ 30,000 laborkapablaj grekaj kaj armenaj viroj estis deportitaj al la interno de Malgranda Azio, la plej multaj el kiuj estis ekzekutitaj survoje aŭ mortitaj sub brutalaj kondiĉoj. George W. Rendel de la Brita Ministerio pri Eksteraj Rilatoj notis la masakrojn kaj deportadojn de grekoj dum la [[Greka-turka milito (1919-1922)|greka-turka milito]]. Laŭ taksoj de Rudolph Rummel, inter 213.000 kaj 368.000 anatoliaj grekoj estis mortigitaj inter 1919 kaj 1922. Estis ankaŭ masakroj de turkoj efektivigitaj de la helenaj trupoj dum la okupado de okcidenta Anatolio de majo 1919 ĝis septembro 1922. Por la masakroj okazintaj dum la Greka-Turka Milito de 1919–1922, brita historiisto [[Arnold J. Toynbee]] skribis, ke ĝuste la grekaj surteriĝoj kreis la [[Turka Nacia Movado|Turkan Nacian Movadon]] gvidatan de [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]]: "La pontaj grekoj kaj la turkoj de la grekaj loĝataj teritorioj estis iugrade viktimoj de la originalaj miskalkuloj de sinjoro Venizelos kaj de Lloyd George en Parizo". === Viktimoj === [[Dosiero:Smyrna burning.jpg|250ra|eta|Dum la incendio de Smirno, oni kalkulas ke ĝis 100 mil grekoj kaj armenoj estis masakritaj de la turkoj.]] [[Dosiero:Asia Minor massacres.jpg|250ra|eta|Eskapintoj de la incendio de Smirno atingas ŝipojn de la aliancitoj.]] Por la tuta periodo inter 1914 kaj 1922 kaj por la tuta Anatolio, ekzistas akademiaj taksoj pri mortnombro de 289,000 ĝis 750,000. La cifero de 750.000 estas sugestita de politikisto Adam Jones. Akademiulo Rudolph Rummel kompilis diversajn figurojn de pluraj studoj por taksi pli malaltajn kaj pli altajn limojn por la mortnombro inter 1914 kaj 1923. Li taksas ke 384,000 grekoj estis ekstermitaj ekde 1914 ĝis 1918, kaj 264,000 de 1920 ĝis 1922. La totalo atinganta 648.000. Historiisto Constantine G Hatzidimitriou skribas ke "perdo de vivo inter anatoliaj grekoj dum la periodo de la unua mondmilito kaj ĝia sekvo estis ĉirkaŭ 735,370"<ref>{{Cite book | last = Akçam | first = Taner | authorlink = Taner Akçam | title = Armenien und der Völkermord: Die Istanbuler Prozesse und die Türkische Nationalbewegung | place = Hamburg | publisher = Hamburger Edition | year = 1996 | page = 185}}</ref>. Kelkaj nuntempaj fontoj postulis malsamajn mortnombrojn. La greka registaro kolektis kune kun la Patriarkejo por aserti, ke entute unu miliono da homoj estis buĉitaj. Teamo de usonaj esploristoj trovis en la frua postmilita periodo, ke la tuta nombro de grekoj mortigitaj povas alproksimiĝi al 900.000 homoj<ref name=Toynbee-270>Toynbee, p. 270.</ref>. Edward Hale Bierstadt, skribante en 1924, diris, ke "Laŭ oficiala atesto, la turkoj ekde 1914 buĉis per malvarma sango 1 500 000 armenojn, kaj 500 000 grekojn, virinojn kaj infanojn, sen la plej eta provoko"<ref name=Toynbee-312-313>Toynbee (1922), pp. 312–313.</ref>. La [[4-a de novembro|4-an de novembro]] [[1918]], Emanuel Efendi, otomana deputito de [[Aydincik (Mersin)|Aydin]], kritikis la etnan purigadon de la antaŭa registaro kaj raportis, ke 550.000 grekoj estis mortigitaj en la marbordaj regionoj de Anatolio (inkluzive de la marbordo de [[Nigra maro|Nigra Maro]]) kaj [[Egea maro|Egeaj Insuloj]] dum la deportadoj{{sfn|Rendel|1922}}. Laŭ diversaj fontoj la greka mortnombro en la regiono [[Ponto (geografio)|Ponto]] de Anatolio varias de 300 000 ĝis 360 000. Merrill D. Peterson citas la mortnombron de 360,000 por la grekoj de Ponto. Laŭ George K. Valavanis, "La perdo de homa vivo inter la pontaj grekoj, ekde la [[Unua mondmilito|Granda Milito]] (Unua mondmilito) ĝis marto 1924, povas esti taksita je 353,000, kiel rezulto de murdoj, pendumoj, kaj de puno, malsano kaj aliaj malfacilaĵoj"<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=L-QLXnX16kAC|titolo=Fires of hatred: Ethnic cleansing in 20th century Europe|alirdato=3-an de junio 2011|familia nomo=Naimark|persona nomo=Norman|jaro=2002|eldoninto=Harvard University Press|ISBN=978-0-674-00994-3|paĝo=52}}</ref>. Valavanis derivis ĉi tiun ciferon de la registraĵo de la Centra Ponta Konsilio en Ateno (1922) surbaze de la ''Nigra Libro'' de la [[Patriarko de Konstantinopolo|Ekumena Patriarkejo]], al kiu li aldonas "50.000 novajn martirojn", kiuj "estis enmetitaj en la registron antaŭ printempo 1924"<ref name="Rudolph J. Rummel 1994">{{Citaĵo el libro|titolo=Death by Government|familia nomo=Rudolph J. Rummel|persona nomo=[[Irving Louis Horowitz]]|jaro=1994|ĉapitro=Turkey's Genocidal Purges|eldoninto=Transaction Publishers|ISBN=978-1-56000-927-6|paĝo=233}}</ref>. == Sekvo == [[Dosiero:Greekgeno.jpg|maldekstra|eta|''[[The Scotsman]]'' raportis pri la sorto de la grekoj.]] Artikolo 142 de la [[Traktato de Sèvres]] de 1920, preparita post la [[Unua mondmilito]], nomis la turkan reĝimon "terorista" kaj enhavis provizaĵojn "por ripari laŭeble la ofendojn kaŭzitajn al individuoj en la paso de la masakroj faritaj en Turkio dum la milito". La Traktato de Sèvres neniam estis ratifita fare de la turka registaro kaj finfine estis anstataŭigita per la [[Traktato de Laŭzano]]. Tiu traktato estis akompanata de "Deklaro de Amnestio", sen enhavi ajnan dispozicion pri puno de militkrimoj,<ref name=naimark47>Naimark, Norman M. ''Fires of hatred: ethnic cleansing in twentieth-century Europe'' (2002), Harvard University Press, [https://books.google.com/books?id=L-QLXnX16kAC&pg=PA46&dq=atrocities+against+turks+occupation&hl=en&ei=WGvmTebjEsi6hAfWm9TQCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CFAQ6AEwCA#v=onepage&q=atrocities%20against%20turks%20occupation&f=false pp. 47–52].</ref>. En 1923, loĝantara interŝanĝo inter Grekio kaj Turkio rezultigis preskaŭ-kompletan finon de la greka etna ĉeesto en Turkio kaj similan finon de la turka etna ĉeesto en granda parto de Grekio. Laŭ la greka censo de 1928, 1.104.216 otomanaj grekoj atingis Grekion. Ne eblas scii ĝuste kiom da grekaj loĝantoj de Turkio mortis inter 1914 kaj 1923<ref name="Akcam2007">{{Cite book|author=Taner Akcam|title=A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility|date=21an de aŭgusto 2007|publisher=Henry Holt and Company|isbn=978-1-4668-3212-1|page=[https://books.google.com/books?id=-etxMiFnkXAC&pg=PA107 107]|title-link=A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility}}</ref>, kaj kiom da etnaj grekoj de Anatolio estis forpelitaj al Grekio aŭ fuĝintaj al Sovetunio. Kelkaj el la postvivintoj kaj forpelitoj rifuĝis sin en la najbara [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] (poste [[Sovetunio]]). Similaj planoj por loĝantara interŝanĝo estis negocitaj pli frue, en 1913-1914, inter otomanaj kaj grekaj oficialuloj dum la unua fazo de la greka genocido sed estis interrompitaj per la komenco de [[Unua mondmilito]]<ref>{{Cite web|last1=Rummel|first1=R.J.|title=Statistics Of Turkey's Democide Estimates, Calculations, And Sources|url=https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP5.HTM|publisher=University of Hawai'i|accessdate=15-a de aprilo 2015}} [https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB5.1B.GIF Table 5.1B].</ref>. En 1955, la [[pogromo de Istanbulo]] okazigis la fuĝadon de la pilmulto el la grekoj kiuj loĝis en Istanbulo. Historiisto Alfred-Maurice de Zayas identigas la pogromon kiel krimon kontraŭ la homaro kaj li asertas, ke la fuĝo kaj migrado de grekoj respondas poste al la "intenco detrui tute aŭ parte" kriteriojn de la Konvencio pri Genocidoj.<ref>Hatzidimitriou, Constantine G., ''American Accounts Documenting the Destruction of Smyrna by the Kemalist Turkish Forces: September 1922'', New Rochelle, [[Novjorkio]]: Caratzas, 2005, p. 2.</ref>. == Rekono de genocido == === Terminologio === [[Dosiero:St.john.smyrna.cemetery.1922.jpg|eta|Greka tombo profanita en Smirno. 1922.]] La vorto ''genocido'' estis kreita komence de la 1940-aj jaroj, epoko de la [[holokaŭsto]], de [[Raphael Lemkin]], pola advokato de juda deveno. En liaj verkoj pri genocido oni scias, ke Lemkin detaligis la sorton de grekoj en Turkio. En aŭgusto 1946 ''[[The New York Times|New York Times]]'' raportis:<blockquote>Genocido ne estas nova fenomeno, nek estis tute ignorita en la pasinteco. ... La masakroj de grekoj kaj armenoj faritaj de la turkoj instigis diplomatian agon sen puno. Se profesoro Lemkin havas sian manieron, genocido estos establita kiel internacia krimo ... </blockquote>La Konvencio pri Antaŭzorgo kaj Puno de la Genocida Krimo (CPPCG) de 1948 estis adoptita de la Ĝenerala Asembleo de [[Unuiĝintaj Nacioj]] en decembro 1948 kaj ekvalidis en januaro 1951. Ĝi difinas genocidon laŭleĝe. Antaŭ kreo de la vorto "[[genocido]]", la detruo de la otomanaj grekoj estis konata de grekoj kiel "la Masakro" (en la greka: η Σφαγή), "la Granda Katastrofo" (η Μεγάλη Καταστροφή), aŭ "la Granda Tragedio" (η Μεγάλη Τραγωδία). === Akademia diskuto === En decembro 2007 la Internacia Asocio de Akademiuloj pri Genocidoj aprobis rezolucion asertante, ke la kampanjo 1914–1923 kontraŭ otomanaj grekoj konsistigis genocidon. Uzante la esprimon "Greka genocido", la rezolucio asertis, ke apud la [[asirianoj]], otomanaj grekoj estis submetitaj al genocido "kvalite simila" al la otomana genocido de la [[armenoj]]. La prezidanto de la Internacia Asocio de Akademiuloj pri Genocidoj Gregory Stanton instigis la turkan registaron finfine agnoski la tri genocidojn: "La historio de ĉi tiuj genocidoj estas klara, kaj ne plu estas ekskuzo por la nuna turka registaro{{sfn|Akçam|2012|p=123}} , kiu mem ne faris la krimojn, nei la faktojn"<ref name="Assyrian International">{{cite news |title=International Genocide Scholars Association officially recognizes Assyrian, Greek Genocides |url=http://www.aina.org/news/20071215131949.htm |agency=[[Assyrian International News Agency]] |date=15an de decembro 2007 |accessdate=24an de februaro 2016}}</ref>. Redaktita de kanada klerulo Adam Jones , la rezolucio estis adoptita la 1-an de decembro 2007 kun la subteno de 83% de ĉiuj voĉdonantaj IAGS-membroj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://net.lib.byu.edu/~rdh7/wwi/versa/sevres1.html|titolo=Treaty of Sevres, 1920|alirdato=19-a de majo 2016}}</ref>. Pluraj akademiuloj esplorantaj la [[Armena genocido|Armenan genocidon]], kiel ekzemple Peter Balakian, Taner Akçam, Richard Hovannisian kaj Robert Melson, tamen deklaris ke la afero devis esti plue esplorita antaŭ ol rezolucio estus trapasigita". Manus Midlarsky notas dismeton inter deklaroj de genocida intenco kontraŭ la grekoj fare de otomanaj oficialuloj kaj iliaj agoj, montrante la retenadon de masakroj en elektitaj "sentemaj" lokoj kaj la multnombraj grekaj postvivantoj fine de la milito<ref>Manus I. Midlarsky, The Killing Trap: Genocide in the Twentieth Century (Cambridge: Cambridge University Press, 2005) pp. 342–3</ref>. Pro kulturaj kaj politikaj ligoj de la otomanaj grekoj kun eŭropaj potencoj, Argumentas Midlarsky, genocido "ne estis farebla eblo por la otomanoj en ilia kazo"<ref>Erik Sjöberg, Battlefields of Memory: The Macedonian Conflict and Greek Historical Culture, Umeå Studies in History and Education 6 (Umeå University|series, 2011), p. 170</ref>. Taner Akçam rilatas al nuntempaj raportoj notantaj la diferencon en registara traktado de otomanaj grekoj kaj la armenoj dum la Unua mondmilito kaj konkludas ke "malgraŭ la ĉiam pli severaj milittempaj politikoj, aparte por la periodo inter malfrua 1916 kaj la unuaj monatoj de 1917, la traktado de la registaro de la grekoj, kvankam kompareblaj iusence al la rimedoj kontraŭ la armenaj, malsamis laŭ amplekso, intenco kaj instigo"<ref>"Genocide", ''The New York Times'', 26 August 1946</ref>. Aliaj fakuloj pri genocidoj, kiel Dominik J. Schaller kaj Jürgen Zimmerer, tamen deklaris, ke la "genocida kvalito de la murdaj kampanjoj kontraŭ grekoj" estas "evidenta". Niall Ferguson faris komparon inter sporadaj masakroj de pontaj grekaj komunumoj post 1922 kaj la sorto de la armenoj<ref>{{cite book |author=Constantine G. Hatzidimitriou |title=American Accounts Documenting the Destruction of Smyrna by the Kemalist Turkish Forces: September 1922 |place=New Rochelle, NY |publisher=Caratzas |year=2005 |page=1}}.</ref>. Seminarioj kaj kursoj en pluraj okcidentaj universitatoj ekzamenas la eventojn. Ĉi tiuj inkluzivas la [[Universitato de Miĉigano|Universitaton de Miĉigano]], Dearborn kaj la Universitato de Novsudkimrio  kiu havas diligentan esploran centron. La eventoj ankaŭ estas dokumentitaj en akademiaj ĵurnaloj kiel ''Genocide Studies International''<ref>{{Citaĵo el libro|url={{Google books|kVZ3sLBEPEcC|page=112|plainurl=y}}|titolo=Twice a Stranger: The Mass Expulsion that Forged Modern Greece and Turkey|aŭtoro=Bruce Clark|jaro=2006|loko=Cambridge, MA|eldoninto=[[Harvard University Press]]|ISBN=9780674023680|paĝoj=112–114}}</ref>. === Politika === Post iniciato de parlamentanoj de la tiel nomata "patriota" branĉo de la parlamenta grupo de la reganta PASOK-partio kaj samideanaj parlamentanoj de konservativa Nova Demokratio, la [[Grekia parlamento|Greka Parlamento]] aprobis du leĝojn pri la sorto de la otomanaj grekoj; la unua en 1994 kaj la dua en 1998. La dekretoj estis publikigitaj en la Greka Registara Gazeto la 8-an de marto 1994 kaj la 13-an de oktobro 1998 respektive. La dekreto de 1994 asertis la genocidon en la regiono Ponto en [[Malgrandazio|Malgranda Azio]] kaj nomumis la 19an de majo (la tago, kiam [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] atingis [[Samsun]] en 1919) tago de memorfesto, (nomata Memortago de la Genocido de Pontaj Grekoj) dum la dekreto de 1998 asertis la genocidon de grekoj en Malgranda Azio kiel tuto kaj nomumis la 14-an de septembro memortagon. Ĉi tiuj leĝoj estis subskribitaj de la Prezidento de Grekio sed ne tuj ratifitaj post politikaj intervenoj. Post kiam maldekstrema gazeto ''I Avgi'' iniciatis kampanjon kontraŭ la apliko de ĉi tiu leĝo, la temo fariĝis temo de politika debato. La prezidanto de la maldekstra ekologia partio Synaspismos Nikos Konstantopoulos kaj historiisto Angelos Elefantis, konataj pro liaj libroj pri la historio de greka komunismo, estis du el la ĉefaj figuroj de la politika maldekstro, kiuj esprimis sian opozicion al la dekreto. Tamen la ne parlamenta maldekstrema naciisma intelektulo kaj aŭtoro George Karabelias amare kritikis Elefantis kaj aliajn opoziciantojn al la agnosko de genocido kaj nomis ilin "reviziismaj historiistoj", akuzante la grekan ĉefan maldekstron je "misformita ideologia evoluo". Li diris, ke por la greka maldekstro la 19-a de majo estas "tago de amnezio"<ref name=independent>{{Cite news |author=Robert Fisk |title=Athens and Ankara at odds over genocide |work=[[The Independent]] |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/athens-and-ankara-at-odds-over-genocide-691559.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701033913/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/athens-and-ankara-at-odds-over-genocide-691559.html |date=13an de februaro 2001 |archive-date=1an de julio 2008 |author-link=Robert Fisk |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080701033913/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/athens-and-ankara-at-odds-over-genocide-691559.html |arkivdato=2008-07-01 }}</ref>. Responde al la leĝo de 1998, la turka registaro publikigis deklaron, kiu asertis, ke priskribi la eventojn kiel genocidon estis "sen iu historia bazo". "Ni kondamnas kaj protestas kontraŭ ĉi tiu rezolucio" diris deklaro de Turka Ministerio pri Ekstero. "Per ĉi tiu rezolucio la Grekia Parlamento, kiu fakte devas pardonpeti al la turka popolo pro la grandskala detruo kaj masakroj faritaj de Grekio en Anatolio, ne nur subtenas la tradician grekan politikon distordi historion, sed ĝi ankaŭ montras, ke la ekspansiisma greka pensmaniero ankoraŭ vivas", aldonis la deklaro<ref>{{Cite book|first=Fotini|last=Tsibiridou|chapter=Writing about Turks and Powerful Others: Journalistic Heteroglossia in Western Thrace|editor-first=Dimitrios|editor-last=Theodossopoulos|title=When Greeks Think About Turks: The View from Anthropology|page=134|publisher=Routledge|year=2009}}</ref>. La 11-an de marto 2010, sveda [[Riksdagen|Riksdag]] pasis decidproponon rekonante "kiel ago de genocido la mortigon de armenoj, asirianoj kaj pontaj grekoj en 1915". La 14-an de majo 2013, la registaro de [[Novsudkimrio]] submetis genocidan agnoskoproponon de Fred Nile de la [[Kristandemokrata partio de Germanio|Kristandemokrata Partio]] , kiu poste estis aprobita igante ĝin la kvara politika unuo agnoskanta la genocidon<ref>[http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=5093265&textCriteriaClause=%2B%CE%93%CE%95%CE%9D%CE%9F%CE%9A%CE%A4%CE%9F%CE%9D%CE%99%CE%91 Pontic Genocide, Responsible is the imperialistic opportunism, 20 May 2009].</ref><ref>[http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=5660070&textCriteriaClause=%2B%CE%93%CE%95%CE%9D%CE%9F%CE%9A%CE%A4%CE%9F%CE%9D%CE%99%CE%91 Day in Memory of the Pontic Greeks Genocide. The poor in the center of powerful confrontations. 20 May 2010].</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=4554792&textCriteriaClause=%2B%CE%93%CE%95%CE%9D%CE%9F%CE%9A%CE%A4%CE%9F%CE%9D%CE%99%CE%91|titolo="Οι λαοί πρέπει να θυμούνται" – ΠΟΛΙΤΙΚΗ – ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ|alirdato=19-a de majo 2016|aŭtoro=rizospastis.gr – Synchroni Epochi|dato=2008-05-20|verko=ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ}}</ref>. En marto 2015, la [[Nacia Asembleo de Armenio]] unuanime adoptis rezolucion per kiu ĝi agnoskis kaj la grekan kaj la asirian genocidojn. En aprilo 2015, la [[Ĝeneralaj Statoj de la Reĝlando Nederlando|Ĝeneralaj Ŝtatoj de Nederlando]] kaj la [[Nacia Konsilio (Aŭstrio)|Aŭstra Parlamento]] aprobis rezoluciojn agnoskante la grekan kaj asirian genocidojn<ref name="MOI">{{Cite web|title=Government Spokesman's written statement on the Greek Pontiac Genocide, yesterday|url=http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/6046D398A419F3A2C2257B71003D2313?OpenDocument|publisher=Republic of Cyprus Press and Information Office|accessdate=16an de majo 2016|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-11-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20191216215805/http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/6046D398A419F3A2C2257B71003D2313?OpenDocument|arkivdato=2019-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191216215805/http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/6046D398A419F3A2C2257B71003D2313?OpenDocument|archivedate=2019-12-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/6046D398A419F3A2C2257B71003D2313?OpenDocument |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191216215805/http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/6046D398A419F3A2C2257B71003D2313?OpenDocument |arkivdato=2019-12-16 }}</ref>. === Kialoj de limigita rekono === La [[Unuiĝintaj Nacioj]], la [[Eŭropa Parlamento]] kaj la [[Konsilio de Eŭropo]] ne faris rilatajn deklarojn. Laŭ Constantine Fotiadis, profesoro pri novgreka historio ĉe la [[Aristotela Universitato de Tesaloniko]], kelkaj el la kialoj de la manko de pli vasta rekono kaj prokrasto serĉi agnoskon de ĉi tiuj eventoj estas jenaj: * Kontraste al la [[Traktato de Sèvres]], la anstataŭa [[Traktato de Laŭzano]] en 1923 traktis ĉi tiujn eventojn farante neniun referencon aŭ mencion, kaj tiel sigelis la finon de la Malgrandazia Katastrofo. * Posta packontrakto (''greka-turka [[traktato de amikeco]]'' en junio 1930) inter Grekio kaj Turkio. Grekio donis plurajn koncedojn por solvi ĉiujn malfermajn aferojn inter la du landoj kontraŭ paco en la regiono. * La Dua mondmilito, la [[Greka Enlanda Milito|Enlanda milito]], la [[Diktaturo de la koloneloj]] kaj la politika tumulto en Grekio devigis Grekion temigi sian postvivadon kaj aliajn problemojn anstataŭ serĉi rekonon de ĉi tiuj eventoj. * La politika medio de la [[Malvarma milito|Malvarma Milito]], en kiu Turkio kaj Grekio laŭsupoze estis aliancanoj, alfrontantaj unu komunan komunistan malamikon, ne kontraŭulojn aŭ konkurencantojn. En sia libro ''Kun intenco detrui: pripensoj pri genocido'', Colin Tatz argumentas, ke Turkio neas la genocidon por ne endanĝerigi "sian naŭdek kvinjaran sonĝon fariĝi la signo de demokratio en la [[Proksima Oriento]]". == Vidu ankaŭ == * [[Armena genocido]] * [[Asiria genocido]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Genocidoj]] [[Kategorio:Historio de Grekio]] [[Kategorio:Historio de Otomana Imperio]] gm9l2lffevqj6wjyir045gy2f3clzl0 Tunizia nacia teamo de futbalo 0 707734 9419182 8487626 2026-07-02T22:21:20Z ThomasPusch 1869 9419182 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Tunizio. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Tunizia nacia teamo de futbalo | bildo = Coat of arms of Tunisia.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Fédération tunisienne de football''<br /> Federacio Tunizia de Futbalo | konfederacio = CAF | manaĝero = Mondher Kebaier | golreĝo = Issam Jemâa (36) | stadiono = ''Stade olympique de Radès'' (stadiono Olimpikaj Radioj) | kodo = TUN | unua matĉo = {{TunizioFB}} 2-1 <br /> {{Libio}} <br /> ''1957'' | plej granda gajno = {{TunizioFB}} 8-1 <br /> {{Tajvano}} <br /> ''1960'' <br /> {{TunizioFB}} 7-0 <br /> {{Togolando}} <br /> ''2000'' <br /> {{TunizioFB}} 7-0 <br /> {{Malavio}} <br /> ''2005'' <br /> {{TunizioFB}} 8-1 <br /> {{Ĝibutio}} <br /> ''2015'' | plej granda perdo = {{Hungario}} 10-1 <br /> {{TunizioFB}} <br /> ''1960'' | aperoj = 5 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1978|1978]]) | plej bona rezulto = 9a (unua rondo) <br /> [[Futbala Mondpokalo 1978|1978]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 19 (unuafoje en [[1962]]) | plej bona rezulto-t = unua pozicio <br /> [[2004]] }} [[dosiero:PAN-TUN (5).jpg|eta|maldekstre|300ra|{{centre|la teamo en 2018}}]] La '''[[Tunizio|Tunizia]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1956]], kiam Tunizio internacie rekonate sendependiĝis el la kolonia regado de [[Francio]]. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Libio]] en junio 1957. Enlande la teamo ricevis la kromnomon ''Aigles de Carthage'' - "la [[Aglo]]j de [[Kartago]]". La tunizia teamo kvin fojojn kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - tiu de [[Futbala Mondpokalo 1978|1978]], [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]], [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]], [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2018|2018]], en [[2004]] gajnis la [[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrikan Pokalon de Nacioj]] kiam ĝi gastis en Tunizio. == Araba Pokalo 2021 == La {{Daton|18|12|2021}} Tunizio malgajnis la finalon de la [[Araba Pokalo 2021]] en [[Kataro]] (0 - 2) kontraŭ [[Alĝeria nacia teamo de futbalo|Alĝerio]]. {{Tunizia nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo|Tunizio}} [[Kategorio:Tunizia nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Tunizio|Nacia]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] 6sxtsa1wd4wprjlojnd70q1smoowbg1 9419192 9419182 2026-07-02T22:32:13Z ThomasPusch 1869 9419192 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Tunizio. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Tunizia nacia teamo de futbalo | bildo = Coat of arms of Tunisia.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Fédération tunisienne de football''<br /> Federacio Tunizia de Futbalo | konfederacio = CAF | manaĝero = Mondher Kebaier | golreĝo = Issam Jemâa (36) | stadiono = ''Stade olympique de Radès'' (stadiono Olimpikaj Radioj) | kodo = TUN | unua matĉo = {{TunizioFB}} 2-1 <br /> {{Libio}} <br /> ''1957'' | plej granda gajno = {{TunizioFB}} 8-1 <br /> {{Tajvano}} <br /> ''1960'' <br /> {{TunizioFB}} 7-0 <br /> {{Togolando}} <br /> ''2000'' <br /> {{TunizioFB}} 7-0 <br /> {{Malavio}} <br /> ''2005'' <br /> {{TunizioFB}} 8-1 <br /> {{Ĝibutio}} <br /> ''2015'' | plej granda perdo = {{Hungario}} 10-1 <br /> {{TunizioFB}} <br /> ''1960'' | aperoj = 5 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1978|1978]]) | plej bona rezulto = 9a (unua rondo) <br /> [[Futbala Mondpokalo 1978|1978]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 19 (unuafoje en [[1962]]) | plej bona rezulto-t = unua pozicio <br /> [[2004]] }} [[dosiero:PAN-TUN (5).jpg|eta|maldekstre|300ra|{{centre|la teamo en 2018}}]] La '''[[Tunizio|Tunizia]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1956]], kiam Tunizio internacie rekonate sendependiĝis el la kolonia regado de [[Francio]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Libio]] en junio 1957. Enlande la teamo ricevis la kromnomon ''Aigles de Carthage'' - "la [[Aglo]]j de [[Kartago]]". La tunizia teamo kvin fojojn kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - tiu de [[Futbala Mondpokalo 1978|1978]], [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]], [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]], [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2018|2018]], en [[2004]] gajnis la [[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrikan Pokalon de Nacioj]] kiam ĝi gastis en Tunizio. == Araba Pokalo 2021 == La {{Daton|18|12|2021}} Tunizio malgajnis la finalon de la [[Araba Pokalo 2021]] en [[Kataro]] (0 - 2) kontraŭ [[Alĝeria nacia teamo de futbalo|Alĝerio]]. {{Tunizia nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo|Tunizio}} [[Kategorio:Tunizia nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Tunizio|Nacia]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] 3419pv94grlndabzemjpz3ucazclcp6 9419208 9419192 2026-07-02T22:45:47Z ThomasPusch 1869 9419208 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Tunizio. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Tunizia nacia teamo de futbalo | bildo = Coat of arms of Tunisia.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Fédération tunisienne de football''<br /> Federacio Tunizia de Futbalo | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = Issam Jemâa (36) | stadiono = ''Stade olympique de Radès'' (stadiono Olimpikaj Radioj) | kodo = TUN | unua matĉo = {{TunizioFB}} 2-1 <br /> {{Libio}} <br /> ''1957'' | plej granda gajno = {{TunizioFB}} 8-1 <br /> {{Tajvano}} <br /> ''1960'' <br /> {{TunizioFB}} 7-0 <br /> {{Togolando}} <br /> ''2000'' <br /> {{TunizioFB}} 7-0 <br /> {{Malavio}} <br /> ''2005'' <br /> {{TunizioFB}} 8-1 <br /> {{Ĝibutio}} <br /> ''2015'' | plej granda perdo = {{Hungario}} 10-1 <br /> {{TunizioFB}} <br /> ''1960'' | aperoj = 5 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1978|1978]]) | plej bona rezulto = 9a (unua rondo) <br /> [[Futbala Mondpokalo 1978|1978]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 19 (unuafoje en [[1962]]) | plej bona rezulto-t = unua pozicio <br /> [[2004]] }} [[dosiero:PAN-TUN (5).jpg|eta|maldekstre|300ra|{{centre|la teamo en 2018}}]] La '''[[Tunizio|Tunizia]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1956]], kiam Tunizio internacie rekonate sendependiĝis el la kolonia regado de [[Francio]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Federacio Tunizia de Futbalo | konfederacio = CAF'' ({{l-fr|Fédération tunisienne de football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Libio]] en junio 1957. Enlande la teamo ricevis la kromnomon ''Aigles de Carthage'' - "la [[Aglo]]j de [[Kartago]]". La tunizia teamo kvin fojojn kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - tiu de [[Futbala Mondpokalo 1978|1978]], [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]], [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]], [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2018|2018]], en [[2004]] gajnis la [[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrikan Pokalon de Nacioj]] kiam ĝi gastis en Tunizio. == Araba Pokalo 2021 == La {{Daton|18|12|2021}} Tunizio malgajnis la finalon de la [[Araba Pokalo 2021]] en [[Kataro]] (0 - 2) kontraŭ [[Alĝeria nacia teamo de futbalo|Alĝerio]]. {{Tunizia nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo|Tunizio}} [[Kategorio:Tunizia nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Tunizio|Nacia]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] lsbpxd397i5k2i1hg5fa96oqpeiqg6l Kibucaj volontuloj 0 716830 9419310 9272787 2026-07-03T05:47:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419310 wikitext text/x-wiki '''Kibucaj volontuloj''' estas homoj venintaj el la tuta mondo kiuj volas vivi kaj labori en [[kibuco]] en [[Israelo]]. Ĉi tiuj volontuloj, plejparte junaj homoj, kutime restas ĉe la kibuco por mallonga periodo, laborantaj en diversaj filioj de la kibuca ekonomio (agrikulturo, kuirejo, ĝardenado kaj fabriko). Plejparto de la volontuloj tipe venas al Israelo por mallonga periodo de du al tri monatoj sub volontula [[vizo]]. Volontuloj ricevas manĝaĵon kaj gastigadon kaj foje poŝmonon. Iuj volontuloj kombinas laboron kun la studado de la [[hebrea lingvo]] ĉe kibuca ''[[ulpan]]'' (hebrea: אולפן‎). Kelkaj kibucoj organizas vizitojn kaj kulturajn eventojn por la volontuloj.<ref>[http://www.kibbutzprogramcenter.org/resources/in-footsteps-of-dylan-and-seinfeld-kibbutz-volunteering-is-back/ In the footsteps of Dylan and Seinfeld: Kibbutz volunteering]</ref> La plimulto de kibucaj volontuloj komence originis de judaj diasporaj komunumoj. Dum la pinto de la kibuca volontula fenomeno en la 1970-aj jaroj, ĉirkaŭ 12 000 volontuloj alvenis ĉiujare kaj laboris en centoj de diversaj kibucoj en Israelo.<ref>[http://news.walla.co.il/?w=/1/727830 בקיבוצים חוגגים 40 שנות מתנדבות שבדיות – וואלה! חדשות]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Entute 350 000 volontuloj el 35 malsamaj landoj volontulis en diversaj kibucoj tra Israelo ekde 1967, kun plejparto de la volontuloj tra la jaroj venintaj de [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] (ĉirkaŭ 50 000), [[Sud-Afriko]] (ĉirkaŭ 40 000), [[Svedio]] (ĉirkaŭ 25 000), [[Danio]] (ĉirkaŭ 20 000) kaj [[Germanio]] (ĉirkaŭ 15 000).<ref>[http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/zionism-2-0-kibbutz-volunteer-work-lives-on-in-the-21st-century-1.345613 Zionism 2.0: Kibbutz volunteer work lives on in the 21st century] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151012090310/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/zionism-2-0-kibbutz-volunteer-work-lives-on-in-the-21st-century-1.345613 |date=2015-10-12 }} ''Haaretz''</ref><ref>ידיעות הקיבוץ, קטעי "עובדה!" בגיליון מיוחד לרגל 100 שנות קיבוץ (גיליון מספר 1237, מתאריך 29 September 2010)</ref> == Rimarkindaj volontuloj == * [[Michele Bachmann]], usona parlamentanino kaj usona [[Usona prezidanta elekto de 2012|prezidenta kandidato]] en 2012, volontulis someron ĉe la kibuco Be'eri kiam ŝi estis 18-jara en 1974.<ref>[http://tcjewfolk.com/michele-bachmann-israel/ Michele Bachmann on Israel, and considering herself Jewish | TC Jewfolk]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.haaretz.com/blogs/focus-u-s-a/bachmann-s-old-kibbutz-friend-finds-letter-from-the-congresswoman-1.371884 |titolo=Focus U.S.A.-Israel News – Haaretz Israeli News source |alirdato=2021-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170102173243/http://www.haaretz.com/blogs/focus-u-s-a/bachmann-s-old-kibbutz-friend-finds-letter-from-the-congresswoman-1.371884 |arkivdato=2017-01-02 }}</ref> * [[Noam Chomsky]], usona profesoro pri lingvistiko, paca aktivulo, volontulis en 1953 ĉe la kibuco HaZore'<ref>(en) Samuels, David, "''[http://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/50260/qa-noam-chomsky Q & A: Noam Chomsky]''". Tablet, la 12-an de novembro 2010.</ref>. * [[Sacha Baron Cohen]], brita komediisto plej bone konata pro la roloj de Ali G kaj [[Borat: Rigardado en usona kulturon laŭ mende por gloro al kazaĥia nacio|Borat]] volontulis en kibucoj Rosh HaNikra kaj Beit HaEmek en la 1980-aj jaroj.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/what-do-two-britons-living-in-a-small-israeli-kibbutz-have-to-do-with-a-death-in-dubai-1911304.html What do two Britons living in a small Israeli kibbutz have to do with a death in Dubai? – Middle East – World – The Independent]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nrg.co.il/online/47/ART1/902/047.html |titolo=תרבות – קולנוע nrg – סשה ברון כהן מתרומם עם ברונו |alirdato=2021-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231031192256/http://www.nrg.co.il/online/47/ART1/902/047.html |arkivdato=2023-10-31 }}</ref><ref name="autogenerated1">[https://www.theguardian.com/world/2008/apr/13/israelandthepalestinians.kibbutz Israel re-brands kibbutzim to lure eco-aware generation | The Observer]</ref> * [[Heinz Fischer]], aŭstria prezidinto, volontulis en 1963 ĉe la kibuco Sarid en la aĝo de 25<ref name=":0">(en) Cashman, Greer Fay, "''[http://www.jpost.com/Middle-East/Austrian-president-vows-to-bring-up-Schalit-case-with-Assad Austrian president vows to bring up Schalit case with Assad]''". The Jerusalem Post, la 15-an de decembro 2008.</ref>. * [[Bob Hoskins]], brita aktoro kaj la stelulo de [[Who Framed Roger Rabbit]] (Kiu kadrigis Roĝer Kuniklo) volontita ĉe Kibbutz Zikim ĉe la aĝo de 25 en 1967.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.haaretz.com/he-just-keeps-bobbing-up-1.180451 |titolo=He just keeps bobbing upIsrael News – Haaretz Israeli News source |alirdato=2021-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304102920/http://www.haaretz.com/he-just-keeps-bobbing-up-1.180451 |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> * [[Annie Leibovitz]], usona portretfotisto, volontulis en 1969 ĉe la kibuco Amir kiam li estis 20-jarulo;<ref name=":0" />. * Helen Mirren, brita aktorino kiu ĉefrolis en ''The Queen'' (La Reĝino), volontulis en kibuco por ses monatoj post la [[Sestaga milito|Sestaga Milito]].<ref>[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4117298,00.html Helen Mirren recounts kibbutz life] YNet. 9 July 2011</ref> * [[Bernie Sanders]], usona senatano de [[Vermonto]], volontulis ĉe la kibuco Sha'ar HaAmakim en 1963.<ref>[http://forward.com/news/israel/332946/bernie-sanders-kibbutz-revealed-at-last/]</ref> * [[Sigourney Weaver]], usona aktorino kiu ĉefrolis en la serio [[Alien (fikcia universo)]], volontulis en kibuco por pluraj monatoj kiam 18-jaraĝa en 1967.<ref>[https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800015109/bio Sigourney Weaver Biography – Yahoo! Movies]</ref> * [[Boris Johnson]], la eksurbestro de Londono kaj nuna [[Ĉefministro de Unuiĝinta Reĝlando|brita ĉefministro]], volontulis en la someron de 1984 ĉe la kibuco Kfar HaNassi en Norda Israelo<ref>(en) Dean Shmuel Elmas, ''[https://www.israelhayom.com/2019/07/24/when-boris-johnson-visited-israel-as-a-20-year-old/ When Boris Johnson visited Israel as a 20-year-old]'', Israel Hayom, la 24-an de julio 2019</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Internacia volontulado]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kibucoj]] om4184nk0d0bwaituyb8a6oj54c1nck Kangurua akacio 0 719366 9418886 8832484 2026-07-02T14:14:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418886 wikitext text/x-wiki {{taksonomio |nomo= |koloro={{taksonomio/koloro|plantoj}} |dosiero=Acacia armata C.jpg | dosiero larĝo=300px |ordo = [[Fabaloj]] ''Fabales'' |familio = [[Fabacoj]] ''Fabaceae'' |subfamilio = Mimosoideae |genro = [[Akacio]] ''Acacia'' |specio = ''A. paradoxa'' |dunomo = ''Acacia paradoxa'' |dunomo aŭtoritato = [[A. P. de Candolle|DC.]] |sinonimo = ''Acacia armata'' <small>[[Robert Brown (botanist, born 1773)|R.Br.]]</small> |mapo de vivoteritorioj=Acacia paradoxaDistMap672.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Datumoj pri okazoj de [[Aŭtralazia Virtuala Herbario|AVH]] }} [[Dosiero:Acacia paradoxa kz3.jpg|eta|Aspekto de ''Acacia paradoxa'']] [[Dosiero:Acacia paradoxa (Hedge Wattle) (24631313579).jpg|eta|Foliaro, stipuloj kaj floroj de ''Acacia paradoxa'']] [[Dosiero:Kangaroo Thorn flower (6257402372).jpg|eta|Floro de kangurua akacio]] '''Kangurua akacio''', ''Acacia paradoxa'',<ref name=APNI>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.anbg.gov.au/cgi-bin/apni?TAXON_NAME=ACACIA+PARADOXA|titolo=''Acacia paradoxa''|alirdato=2008-04-03|verko=[[Australian Plant Name Index]] (APNI), IBIS database|eldoninto=Centre for Plant Biodiversity Research, Australian Government, Canberra|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220928142050/https://www.anbg.gov.au/cgi-bin/apni?TAXON_NAME=ACACIA%20PARADOXA|arkivdato=2022-09-28}}</ref> estas planto de la familio [[Fabacoj]], nome planto el Aŭstralia flaŭro. == Priskribo == Ĝi estas granda [[arbedo]] aŭ arbo ĝis 2 ĝis 4 metrojn (7 ĝis 13&nbsp;ft) alta<ref name=ssa/> kaj havas similan larĝon,<ref name=yarra>{{cite web|url=http://fe.yarraranges.vic.gov.au/Residents/Trees_Vegetation/Yarra_Ranges_Plant_Directory/Yarra_Ranges_Local_Plant_Directory/Middle_Storey/Shrubs_1_12m_-10m/Acacia_paradoxa|title=''Acacia paradoxa''|accessdate=3a de Oktobro 2018|publisher=Yarra Ranges|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-03-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200301151409/http://fe.yarraranges.vic.gov.au/Residents/Trees_Vegetation/Yarra_Ranges_Plant_Directory/Yarra_Ranges_Local_Plant_Directory/Middle_Storey/Shrubs_1_12m_-10m/Acacia_paradoxa|arkivdato=2020-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200301151409/http://fe.yarraranges.vic.gov.au/Residents/Trees_Vegetation/Yarra_Ranges_Plant_Directory/Yarra_Ranges_Local_Plant_Directory/Middle_Storey/Shrubs_1_12m_-10m/Acacia_paradoxa|archivedate=2020-03-01}} {{Citaĵo el la reto |url=http://fe.yarraranges.vic.gov.au/Residents/Trees_Vegetation/Yarra_Ranges_Plant_Directory/Yarra_Ranges_Local_Plant_Directory/Middle_Storey/Shrubs_1_12m_-10m/Acacia_paradoxa |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-03-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200301151409/http://fe.yarraranges.vic.gov.au/Residents/Trees_Vegetation/Yarra_Ranges_Plant_Directory/Yarra_Ranges_Local_Plant_Directory/Middle_Storey/Shrubs_1_12m_-10m/Acacia_paradoxa |arkivdato=2020-03-01 }}</ref> ĝi havas riphavajn branĉetojn, kiuj ofte estas arkaĵaj malsupren. Ĝi havas densan foliaron; la folioj estas fakte pligrandigitaj [[petiolo]]j nomataj [[filodo]]j. Ili estas krispaj kaj la novaj estas kovritaj de haroj. La vertikalaj filodoj estas nesimetriaj kaj havas lancetan formon kaj longas ĉirkaŭ 30 milimetrojn kaj larĝas 7mm (4,276 coloj).<ref name=ssa/> La arbusto ankaŭ plenas je longaj pikiloj. Ĝi kutime floras inter aŭgusto kaj novembro <ref name=yarra/> produktante akselan florspikon kun malgrandaj, helflavaj sferaj florkapoj kaj la fruktoj estas brunaj kapsuloj longaj 4 ĝis 7 centimetrojn (1,6 ĝis 2,8 coloj). La malmolaj nigraj semoj ene havas longforman aspekton kaj estas ĉirkaŭ 6mm (0.236 colo) longaj kaj duone larĝaj.<ref name=ssa/> La dornaj stipuloj, kiuj kreskas ĉe la bazo de la filodoj, malinstigas brutojn manĝi aŭ veni tro proksime al la planto. ==Taksonomio == La specio estis unue formale priskribita de la botanikisto [[Augustin Pyramus de Candolle]] en 1813 kiel parto de la verko ''Catalogus Plantarum Horti Botanici Monspeliensis''.<ref name=at>{{cite web|url=https://bie.ala.org.au/species/http://id.biodiversity.org.au/node/apni/2920772#names|title=''Acacia paradoxa'' DC. Kangaroo Acacia|accessdate=3a de Oktobro 2018|work=Atals of Living Australia|publisher=[[Global Biodiversity Information Facility]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-03-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181126180852/https://bie.ala.org.au/species/http://id.biodiversity.org.au/node/apni/2920772#names|arkivdato=2018-11-26}} {{Citaĵo el la reto |url=https://bie.ala.org.au/species/http://id.biodiversity.org.au/node/apni/2920772 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-03-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181126180852/https://bie.ala.org.au/species/http://id.biodiversity.org.au/node/apni/2920772 |arkivdato=2018-11-26 }}</ref> La specia nomo devenas de la grekaj vortoj '''para''' kiu signifas proksime kaj '''doxa''' kun la signifo gloro. Ĉi tio probable aludas la neallogan kaj dornan arbuston sufiĉe okulfrapan kiam ĝi floras.<ref name=ssa/> Multaj sinonimoj estas konataj pro la planto inter kiuj ''Acacia ornithophora'', ''Acacia undulata'', ''Mimosa paradoxa'', ''Racosperma paradoxum'', ''Acacia armata'' kaj ''Acacia hybrida''.<ref name=at/> ==Disvastigado == Kangurua akacio estas vaste disvastigita tra Aŭstralio, regeneriĝante el [[semo]] post okazaĵoj, kiel ekzemple arbusta fajro. Malgrandaj birdoj, inkluzive reĝbirdo, uzas ĉi tiun planton kiel ŝirmejon kaj loĝejon, dum ĝi estas preferata kiel nutraĵfonto por moteoj, papilioj kaj aliaj insektoj, birdoj ankaŭ manĝas ĝian semojn. Ĝi estas endemia de sudorientaj partoj de [[Sudaŭstralio]], plejparto de [[Viktorio]], orienta [[Novsudkimrio]] kaj sudorientaj partoj de [[Kvinslando]].<ref name=at/> Ĝi naturiĝis en partoj de [[Okcidenta Aŭstralio]] kaj [[Tasmanio]].<ref name=ssa>{{Citaĵo el la reto|url=http://saseedbank.com.au/species_information.php?rid=196|titolo=''Acacia paradoxa'' (Leguminosae) Kangaroo Thorn|alirdato=3a de Oktobro 2018|verko=Seeds of South Australia|eldoninto=[[Government of South Australia]]}}</ref> La planto ankaŭ estis enkondukita en aliajn kontinentojn. En Usono, kangurua akacio estas konata malutila fiherbo en Kalifornio.<ref name=USDA>{{Citaĵo el la reto|url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACPA8|titolo=Acacia paradoxa|alirdato=2a de Aprilo 2012|verko=Plants Profile|eldoninto=United States Department of Agriculture|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101012041256/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACPA8|arkivdato=2010-10-12}}</ref> ==Kultivado == La planto estas uzata kiel ornama aŭ kiel densa protekta planto. Ĝi estas bonega vivmedio kaj nutriĝloko por birdoj. Ĝi kreskas bone en plena suno aŭ en parte ombra pozicio. Ĝi povas esti plantita en sekaj ĝis humidaj bone drenitaj lokoj.<ref name=yarra/> Semoj postulas antaŭpreparadon tia kiel skarifikadon antaŭ plantado.<ref name=ssa/> ==Referencoj == {{referencoj}} == Bibliografio == * ''Zenni, R. D.; Wilson, J. R. U.; Le Roux, J. J.; Richardson, D. M. (August 2009). [https://doi.org/10.1016%2Fj.sajb.2009.04.001 "Evaluating the invasiveness of Acacia paradoxa in South Africa"]. ''South African Journal of Botany''. '''75''' (3): 485–496. [https://en.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) doi]:[https://doi.org/10.1016%2Fj.sajb.2009.04.001 10.1016/j.sajb.2009.04.001].'' * ''Correia, Marta; Castro, Silvia; Ferrero, Victoria (April 2014). [http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1111/(ISSN)1095-8339 "Reproductive biology and success of invasive Australian acacias in Portugal"]. ''Botanical Journal of the Linnean Society''. '''174''' (4): 574–588. [https://en.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) doi]:[https://doi.org/10.1111%2Fboj.12155 10.1111/boj.12155]. Retrieved 30 April 2015.'' * ''Castro-Diez, P.; Langendoen, T.; Poorter, L. (1 November 2011). "Predicting Acacia invasive success in South Africa on the basis of functional traits, native climatic niche and human use". ''Biodiversity and Conservation''. '''20''' (12): 2729–2743. [https://en.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) doi]:[https://doi.org/10.1007%2Fs10531-011-0101-5 10.1007/s10531-011-0101-5]. [https://en.wikipedia.org/wiki/S2CID_(identifier) S2CID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:41606801 41606801].'' ==Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACPA8 USDA Plants Profile] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101012041256/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACPA8 |date=2010-10-12 }} * [http://www.cdfa.ca.gov/phpps/ipc/weedinfo/acacia.htm EncycloWeedia Profile] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Acacia+paradoxa Photo gallery] {| class="wikitable" !Taksonidentigiloj | * Wikidata: Q1524950 * Wikispecies: Acacia paradoxa * APDB: 67508 * APNI: 68149 * Calflora: 37 * Cal-IPC: acacia-paradoxa * eFloraSA: Acacia_paradoxa * EoL: 648693 * EPPO: ACAAR * FoAO2: Acacia paradoxa * FoIO: ACAPAR * GBIF: 2981159 * GRIN: 313094 * iNaturalist: 75251 * IPA: 5031 * IPNI: 471080-1 * ITIS: 506811 * NCBI: 139014 * NSWFlora: Acacia~paradoxa * NZOR: 9cca9631-615e-4469-9360-ab53adab3280 * NZPCN: 2421 * PfaF: Acacia paradoxa * Plant List: ild-31551 * PLANTS: ACPA8 * POWO: <nowiki>urn:lsid:ipni.org:names:471079-1</nowiki> * Tropicos: 13024320 * VicFlora: fc1c0e04-bf6f-4220-aac8-7a26a9eb36dc * WFO: wfo-0000185340 |} Kategorioj: Akacia; Fabaloj el Australio; Flaûro el Viktorio (Aûstralio); Flaûro el Sudaustralio; Flaûro el Novsudkimrio; Flaûro el Kvinslando * {{tradukita|en|Acacia paradoxa|revizio=980279023}} [[Kategorio:Plantoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Fabacoj]] j0otbky9kw2nfmmkkerkf2m8xdeek6r Tanzania nacia teamo de futbalo 0 724899 9419184 9295266 2026-07-02T22:24:40Z ThomasPusch 1869 9419184 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Tanzanio | bildo = Coat of arms of Tanzania.svg | bilda grandeco = | bilda teksto = | asocio = Tanzania Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = Hemed Morocco ([[d:Q124423704|d]], provizora, ekde 2024, laŭ stato de 2026-01-04) | golreĝo = Erasto Nyoni (108, laŭ stato de 2026-01-04) | stadiono = | kodo = TAN | unua matĉo = <!--{{Ebur-Bordo}} 3-2 <br /> {{Benino}} <br /> ''1960''--> | plej granda gajno = <!--{{Ebur-Bordo}} 6-0 <br /> {{Malio}} <br /> ''1985''--> | plej granda perdo = <!--{{Ebur-Bordo}} 2-6 <br /> {{GanaoFB}} <br /> ''1971''--> | aperoj = neniam ĝis nun | plej bona rezulto = - | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 2 (unua en [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]]) | plej bona rezulto-t = okonfinalo en la [[Afrika Pokalo de Nacioj 2025|2025]] (laŭ stato de 2026-01-04) }} La '''Tanzania nacia teamo de futbalo''' ({{Lang-sw|Timu ya Taifa ya Mpira wa Miguu ya Tanzania}} aŭ 'Taifa Stars') reprezentas [[Tanzanio]]n en internacia [[futbalo]] de viroj kaj estas kontrolita de la Tanzania Futbala Federacio, la reganta korpo por [[futbalo]] en Tanzanio. La teamo hejmas je Benjamin Mkapa Nacia Stadiono en [[Daresalamo|Dar-es-Salaam]] kaj ilia provizora ĉeftrejnisto estas Etienne Ndayiragije el Burundo. Tanzanio neniam kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo|FIFA Mondĉampioneco]]. Antaŭ ol la unuiĝo kun Zanzibar, la teamo havis la nomon '''landa futbala teamo de Tanganjiko'''. La teamo reprezentas sian landon kaj en [[FIFA]], la [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]], kaj en [[CAF]], la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]]. La insulo [[Zanzibaro]], parto de Tanzanio (kaj iam sendependa lando), estas ankaŭ asocia membro de la Konfederacio de Afrika Futbalo, kaj konkurencas kun aliaj landoj, sed ne povas partopreni en la Mondĉampioneco aŭ la [[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrika Ĉampioneco de Landoj]]. <span align="right" style="vertical-align: bottom; background:transparent">[[Dosiero:flago-de-Tanzanio.svg|140ra]]<span style="margin-left:-140px;">[[Dosiero:soccerball_mask.svg|140ra]]</span></span> == Historio == [[dosiero:Tanzania National Main Stadium Aerial.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la tanzania nacia futbala stadiono}}]] Ekde ties kvalifikiĝo por la 1980 Afrika Ĉampioneco de Landoj, Tanzanio spertis preskaŭ 40 jarojn sen grava sukceso. Ĝia plej bona peno estis en la kvalifikiĝo de la 2008 Afrika Ĉampioneco de Landoj, kie la ''Taifa Steloj'' venkis Burkinon dufoje kaj nur finis je tri poentoj malantaŭ grupa venkinto Senegalo. En 2010 Tanzanio gajnis sian trian CECAFA Ĉampionecon. [citaĵo bezonata] Antaŭnelonga sukceso estis 1–0 venko kontraŭ [[Sud-Afrika nacia teamo de futbalo|Sudafriko]] en la kvaronfinaloj de la COSAFA Ĉampioneco de 2017. Sed poste, Zambio venkis Tanzanion 2–4 en la duonfinaloj. Poste, en la trialoka matĉo, Tanzanio venkis kontraŭ Lesoto 4–2 en puna piedbatado post kiam finiĝis kroma tempo sen poentoj. Ĉi tiun trialokecon oni konsideras la plej granda futbala sukceso de Tanzanio en multaj jaroj. [citaĵo bezonata] En la [[Afrika Pokalo de Nacioj 2025]] la teamo akiris la okonfinalon. == Historio de konkurenco == === Historio de Mondĉampioneco === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Futbala Mondpokalo|FIFA Monda Tasa rekordo]] ! rowspan="39" width="1%" | ! colspan="6" |Rekordo de kvalifikado de FIFA Mondĉampioneco |- !Jaro !Raŭndo !Pozicio !Pld !W !D !L !GF !GA !Pld !W !D !L !GF !GA |- |[[Futbala Mondpokalo 1930|1930]] to [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] | colspan="8" |''Ne partoprenis'' | colspan="6" |''Ne partoprenis'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1974|1974]] | colspan="8" |''Ne kvalifikiĝis'' |3 |0 |2 |1 |1 |4 |- |[[Futbala Mondpokalo 1978|1978]] | colspan="8" |''Retiriĝis'' | colspan="6" |''Retiriĝis'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1982|1982]] | colspan="8" rowspan="2" |''Ne kvalifikiĝis'' |4 |1 |1 |2 |7 |6 |- |[[Futbala Mondpokalo 1986|1986]] |2 |0 |2 |0 |1 |1 |- |[[Futbala Mondpokalo 1990|1990]] | colspan="8" |''Ne partoprenis'' | colspan="6" |''Ne partoprenis'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' | colspan="6" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] | colspan="8" rowspan="6" |''Ne kvalifikiĝis'' |2 |0 |1 |1 |1 |2 |- |[[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] |2 |0 |0 |2 |2 |4 |- |[[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] |2 |0 |1 |1 |0 |3 |- |[[Futbala Mondpokalo 2010|2010]] |6 |2 |2 |2 |9 |6 |- |[[Futbala Mondpokalo 2014|2014]] |8 |3 |0 |5 |10 |14 |- |[[Futbala Mondpokalo 2018|2018]] |4 |1 |1 |2 |4 |10 |- |[[Futbala Mondpokalo 2022|2022]] | colspan="8" |''Decidota'' | colspan="6" |''Decidota'' |- |[[Futbala Mondpokalo 2026|2026]] | colspan="8" |''Decidota'' | colspan="6" |''Decidota'' |- !Entute ! !0/21 ! ! ! ! ! ! !33 !7 !10 !16 !35 !50 |} === Historio de Afrika Ĉampioneco de Landoj === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrika Ĉampioneco de Landoj]] |- ! colspan="9" |Partoprenis: 2 fojoj |- !Jaro !Raŭndo !Pozicio !Pld !W !D !L !GF !GA |- |[[1957 Afrika Taso de Nacioj|1957]] | colspan="8" rowspan="5" |''Ne parto de la organizaĵo'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1959|1959]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1962|1962]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1963|1963]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1965|1965]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1968|1968]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1970|1970]] | colspan="8" rowspan="5" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1972|1972]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1974|1974]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1976|1976]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1978|1978]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1980|1980]] |Grupa etapo |7a |3 |0 |1 |2 |3 |6 |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1982|1982]] | colspan="8" |''Retiris'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1984|1984]] | colspan="8" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1986|1986]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1988|1988]] | colspan="8" rowspan="3" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1990|1990]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1992|1992]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1994|1994]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1996|1996]] | colspan="8" rowspan="4" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1998|1998]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2000|2000]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2002|2002]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2004|2004]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2006|2006]] | colspan="8" rowspan="7" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2008|2008]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2010|2010]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2012|2012]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2013|2013]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2015|2015]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2017|2017]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2019|2019]] |Grupa etapo |24a |3 |0 |0 |3 |2 |8 |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2021|2021]] | colspan="8" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]] | colspan="8" rowspan="2" |''Decidota'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2025|2025]] |- !Totalo !Grupa etapo !2/33 !6 !0 !1 !5 !5 !14 |} === Historio de la Ĉampioneco de Afrikaj Landoj === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |Ĉampioneco de Afrikaj Landoj |- ! colspan="9" |Partoprenis: 2 fojoj |- !Jaro !Raŭndo !Pozicio !Pld !W !D !L !GF !GA |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2009|2009]] |Grupa etapo |5a |3 |1 |1 |1 |2 |2 |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2011|2011]] | colspan="8" rowspan="4" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2014|2014]] |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2016|2016]] |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2018|2018]] |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2020|2020]] |Grupa etapo |10a |3 |1 |1 |1 |3 |4 |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2022|2022]] | colspan="8" |''Decidota'' |- |- !'''Totalo''' !'''Grupa etapo''' !'''2/6''' !'''6''' !'''2''' !'''2''' !'''2''' !'''5''' !'''6''' |} === Afrikaj Ludoj === : ''Futbalo ĉe la [[Afrikaj Ludoj]] estas sub-23-jarula turniro ekde 1991.'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |Rekordo de [[Afrikaj Ludoj]] |- !Jaro !Rezulto !GP !W !D !L !GS !GA |- |[[Afrikaj Ludoj 1965|1965]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |[[Afrikaj Ludoj 1973|1973]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |[[Afrikaj Ludoj 1978|1978]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |[[Afrikaj Ludoj 1987|1987]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |1991–donaco | colspan="8" |''Vidu landa sub-23-jarula futbala teamo de Tanzanio'' |- !'''Entute''' !'''4/4''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' |} == Rekordoj de ludantoj == ''Ĝis marto 2021'' '''''Grasaj''' ludantoj ankoraŭ ludas kun la teamo de Tanzanio<ref>{{cite web |title=Tanzania |url=https://www.national-football-teams.com/country/185/Tanzania.html |website=National Football Teams}}</ref>.''{{Kolumno-kom}} {{Kolumno}} === Plej limigitaj ludantoj === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- !width=30px|Rank !class="unsortable" style="width:175px;"|Nomo !width=50px|Limigoj !width=50px|Poentoj !class="unsortable" style="width:100px;"|Kariero |- |1 |align=left|'''[[Erasto Nyoni]]''' |102 |6 |2006–nun |- |2 |align=left|[[Mrisho Ngassa]] |100 |25 |2006–2015 |- |3 |align=left|'''[[Kelvin Yondani]]''' |97 |0 |2008–nun |- |4 |align=left|'''[[Juma Kaseja]]''' |79 |0 |2002–nun |- |5 |align=left|'''[[John Bocco]]''' |78 |16 |2009–nun |- |6 |align=left|'''[[Shomari Kapombe]]''' |76 |1 |2011–nun |- |7 |align=left|'''[[Simon Msuva]]''' |67 |14 |2012–nun |- |8 |align=left|[[Shaban Nditi]] |62 |2 |2002–2012 |- |rowspan=3|9 |align=left|'''[[Himid Mao]]''' |60 |2 |2013–nun |- |align=left|[[Shadrack Nsajigwa]] |60 |3 |2002–2012 |- |align=left|'''[[Mbwana Samatta]]''' |60 |21 |2011–nun |- |} {{Kolumno}} === Akiris la plej multajn poentojn === {|class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- !width=30px|Rango !class="unsortable" width=175px|Nomo !width=50px|Poentoj !width=50px|Limigoj !width=50px|Rilato !class="unsortable" width=100px|Kariero |- |1 |align="left"|[[Mrisho Ngassa]] |25 |100 |{{#expr:25/100 round 2}} |2006–2015 |- |2 |align="left"|'''[[Mbwana Samatta]]''' |21 |60 |{{#expr:21/60 round 2}} |2011–nun |- |3 |align="left"|'''[[John Bocco]]''' |16 |78 |{{#expr:16/78 round 2}} |2009–nun |- |4 |align="left"|'''[[Simon Msuva]]''' |14 |67 |{{#expr:14/67 round 2}} |2012–nun |- |5 |align="left"|[[John Nteze Lungu]] |12 |22 |{{#expr:12/22 round 2}} |1992–2002 |- |rowspan=2|6 |align="left"|[[Jerson Tegete]] |8 |28 |{{#expr:8/28 round 2}} |2006–2011 |- |align="left"|[[Danny Mrwanda]] |8 |34 |{{#expr:8/34 round 2}} |2005–2011 |- |rowspan=2|8 |align="left"|[[Mohamed Rajab (footballer)|Mohamed Rajab]] |7 |20 |{{#expr:7/20 round 2}} |2002–2011 |- |align="left"|'''[[Thomas Ulimwengu]]''' |7 |51 |{{#expr:7/51 round 2}} |2010–nun |- |rowspan=6|10 |align="left"|[[Elias Maguli]] |6 |20 |{{#expr:6/20 round 2}} |2013–2017 |- |align="left"|[[Edibilly Lunyamila]] |6 |27 |{{#expr:6/27 round 2}} |1992–2002 |- |align="left"|[[Amri Kiemba]] |6 |38 |{{#expr:6/38 round 2}} |2012–2015 |- |align="left"|[[Mwinyi Kazimoto]] |6 |48 |{{#expr:6/48 round 2}} |2009–2016 |- |align="left"|[[Nurdin Bakari]] |6 |51 |{{#expr:6/51 round 2}} |2004–2011 |- |align="left"|'''[[Erasto Nyoni]]''' |6 |102 |{{#expr:6/102 round 2}} |2006–nun |- |} {{Kolumno-fino}} == Trejnistoj == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bert Trautmann]] (1975) * [[Geoff Hudson]] (1977–1979) * [[Slawomir Wolk]] (1979–1980)<ref>[https://web.archive.org/web/20171210143627/http://brotherdanny5b.blogspot.com/2013/10/taifa-stars-ilivyofuzu-kwenda-lagos-1980.html]</ref> * [[Mahammed Msomali]] (1980–1981) * [[Rudi Gutendorf]] (1981) * Joseph Bendera<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1987af.html|title=International Matches 1987 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> (1987) * Paul West (1992)<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1992af.html|title=International Matches 1992 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> * [[Sunday Kayuni]] (1993)<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1993af.html|title=International Matches 1993 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> * [[Clóvis de Oliveira]] (1995–1997) * [[Badru Hafidh]] (1998) * Sylersaid Mziray (1998)<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1998af.html|title=International Matches 1998 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> * [[Burkhard Pape]] (2000–02) * [[James Siang'a]] (2002) * [[Mshindo Msolla]] (2002–03) * [[Badru Hafidh]] (2003–06) * [[Júlio César Leal]] (2006) * [[Márcio Máximo]] (2006–10) * [[Jan B. Poulsen|Jan Poulsen]] (2010–12) * [[Kim Poulsen]] (2012–14, 2021-) * [[Salum Madadi]] (2014, provizora) * [[Mart Nooij]] (2014–2015) * [[Charles Boniface Mkwasa]] (2015–2017) * [[Salum Mayanga]] (2017–2018) * [[Emmanuel Amunike]] (2018–2019) * [[Etienne Ndayiragije]] ([[d:Q67803319|d]], 2019, provizora) * ? * Hemed Morocco ([[d:Q124423704|d]], provizora, ekde 2024, laŭ stato de 2026-01-04) {{Div col end}}  == Honoroj == : '''CECAFA Ĉampioneco''': ::* Ĉampiono: 3 fojoj (1974, 1994, 2010) ::* Dualokulo: 5 fojoj (1973, 1980, 1981, 1992, 2002) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/associations/association=tan/index.html Tanzanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180805135350/https://www.fifa.com/associations/association=tan/index.html |date=2018-08-05 }} ĉe FIFA.Com {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tanzania nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Tanzanio]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Sporto en Tanzanio]] 4kugp7laofuclrysbg8yjb1kublvpad 9419212 9419184 2026-07-02T22:51:39Z ThomasPusch 1869 9419212 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Tanzanio | bildo = Coat of arms of Tanzania.svg | bilda grandeco = | bilda teksto = | asocio = Tanzania Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = Hemed Morocco ([[d:Q124423704|d]], provizora, ekde 2024, laŭ stato de 2026-01-04) <!--{{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}})--> | golreĝo = Erasto Nyoni (108, laŭ stato de 2026-01-04) | stadiono = | kodo = TAN | unua matĉo = <!--{{Ebur-Bordo}} 3-2 <br /> {{Benino}} <br /> ''1960''--> | plej granda gajno = <!--{{Ebur-Bordo}} 6-0 <br /> {{Malio}} <br /> ''1985''--> | plej granda perdo = <!--{{Ebur-Bordo}} 2-6 <br /> {{GanaoFB}} <br /> ''1971''--> | aperoj = neniam ĝis nun | plej bona rezulto = - | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 2 (unua en [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]]) | plej bona rezulto-t = okonfinalo en la [[Afrika Pokalo de Nacioj 2025|2025]] (laŭ stato de 2026-01-04) }} La '''Tanzania nacia teamo de futbalo''' ({{Lang-sw|Timu ya Taifa ya Mpira wa Miguu ya Tanzania}} aŭ 'Taifa Stars') reprezentas [[Tanzanio]]n en internacia [[futbalo]] de viroj kaj estas kontrolita de la Tanzania Futbala Federacio, la reganta korpo por [[futbalo]] en Tanzanio. La teamo hejmas je Benjamin Mkapa Nacia Stadiono en [[Daresalamo|Dar-es-Salaam]] kaj ilia provizora ĉeftrejnisto estas Etienne Ndayiragije el Burundo. Tanzanio neniam kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo|FIFA Mondĉampioneco]]. Antaŭ ol la unuiĝo kun Zanzibar, la teamo havis la nomon '''landa futbala teamo de Tanganjiko'''. La teamo reprezentas sian landon kaj en [[FIFA]], la [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]], kaj en [[CAF]], la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]]. La insulo [[Zanzibaro]], parto de Tanzanio (kaj iam sendependa lando), estas ankaŭ asocia membro de la Konfederacio de Afrika Futbalo, kaj konkurencas kun aliaj landoj, sed ne povas partopreni en la Mondĉampioneco aŭ la [[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrika Ĉampioneco de Landoj]]. <span align="right" style="vertical-align: bottom; background:transparent">[[Dosiero:flago-de-Tanzanio.svg|140ra]]<span style="margin-left:-140px;">[[Dosiero:soccerball_mask.svg|140ra]]</span></span> == Historio == [[dosiero:Tanzania National Main Stadium Aerial.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la tanzania nacia futbala stadiono}}]] Ekde ties kvalifikiĝo por la 1980 Afrika Ĉampioneco de Landoj, Tanzanio spertis preskaŭ 40 jarojn sen grava sukceso. Ĝia plej bona peno estis en la kvalifikiĝo de la 2008 Afrika Ĉampioneco de Landoj, kie la ''Taifa Steloj'' venkis Burkinon dufoje kaj nur finis je tri poentoj malantaŭ grupa venkinto Senegalo. En 2010 Tanzanio gajnis sian trian CECAFA Ĉampionecon. [citaĵo bezonata] Antaŭnelonga sukceso estis 1–0 venko kontraŭ [[Sud-Afrika nacia teamo de futbalo|Sudafriko]] en la kvaronfinaloj de la COSAFA Ĉampioneco de 2017. Sed poste, Zambio venkis Tanzanion 2–4 en la duonfinaloj. Poste, en la trialoka matĉo, Tanzanio venkis kontraŭ Lesoto 4–2 en puna piedbatado post kiam finiĝis kroma tempo sen poentoj. Ĉi tiun trialokecon oni konsideras la plej granda futbala sukceso de Tanzanio en multaj jaroj. [citaĵo bezonata] En la [[Afrika Pokalo de Nacioj 2025]] la teamo akiris la okonfinalon. == Historio de konkurenco == === Historio de Mondĉampioneco === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Futbala Mondpokalo|FIFA Monda Tasa rekordo]] ! rowspan="39" width="1%" | ! colspan="6" |Rekordo de kvalifikado de FIFA Mondĉampioneco |- !Jaro !Raŭndo !Pozicio !Pld !W !D !L !GF !GA !Pld !W !D !L !GF !GA |- |[[Futbala Mondpokalo 1930|1930]] to [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] | colspan="8" |''Ne partoprenis'' | colspan="6" |''Ne partoprenis'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1974|1974]] | colspan="8" |''Ne kvalifikiĝis'' |3 |0 |2 |1 |1 |4 |- |[[Futbala Mondpokalo 1978|1978]] | colspan="8" |''Retiriĝis'' | colspan="6" |''Retiriĝis'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1982|1982]] | colspan="8" rowspan="2" |''Ne kvalifikiĝis'' |4 |1 |1 |2 |7 |6 |- |[[Futbala Mondpokalo 1986|1986]] |2 |0 |2 |0 |1 |1 |- |[[Futbala Mondpokalo 1990|1990]] | colspan="8" |''Ne partoprenis'' | colspan="6" |''Ne partoprenis'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' | colspan="6" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] | colspan="8" rowspan="6" |''Ne kvalifikiĝis'' |2 |0 |1 |1 |1 |2 |- |[[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] |2 |0 |0 |2 |2 |4 |- |[[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] |2 |0 |1 |1 |0 |3 |- |[[Futbala Mondpokalo 2010|2010]] |6 |2 |2 |2 |9 |6 |- |[[Futbala Mondpokalo 2014|2014]] |8 |3 |0 |5 |10 |14 |- |[[Futbala Mondpokalo 2018|2018]] |4 |1 |1 |2 |4 |10 |- |[[Futbala Mondpokalo 2022|2022]] | colspan="8" |''Decidota'' | colspan="6" |''Decidota'' |- |[[Futbala Mondpokalo 2026|2026]] | colspan="8" |''Decidota'' | colspan="6" |''Decidota'' |- !Entute ! !0/21 ! ! ! ! ! ! !33 !7 !10 !16 !35 !50 |} === Historio de Afrika Ĉampioneco de Landoj === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrika Ĉampioneco de Landoj]] |- ! colspan="9" |Partoprenis: 2 fojoj |- !Jaro !Raŭndo !Pozicio !Pld !W !D !L !GF !GA |- |[[1957 Afrika Taso de Nacioj|1957]] | colspan="8" rowspan="5" |''Ne parto de la organizaĵo'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1959|1959]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1962|1962]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1963|1963]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1965|1965]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1968|1968]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1970|1970]] | colspan="8" rowspan="5" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1972|1972]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1974|1974]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1976|1976]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1978|1978]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1980|1980]] |Grupa etapo |7a |3 |0 |1 |2 |3 |6 |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1982|1982]] | colspan="8" |''Retiris'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1984|1984]] | colspan="8" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1986|1986]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1988|1988]] | colspan="8" rowspan="3" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1990|1990]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1992|1992]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1994|1994]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1996|1996]] | colspan="8" rowspan="4" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1998|1998]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2000|2000]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2002|2002]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2004|2004]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2006|2006]] | colspan="8" rowspan="7" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2008|2008]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2010|2010]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2012|2012]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2013|2013]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2015|2015]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2017|2017]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2019|2019]] |Grupa etapo |24a |3 |0 |0 |3 |2 |8 |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2021|2021]] | colspan="8" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]] | colspan="8" rowspan="2" |''Decidota'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2025|2025]] |- !Totalo !Grupa etapo !2/33 !6 !0 !1 !5 !5 !14 |} === Historio de la Ĉampioneco de Afrikaj Landoj === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |Ĉampioneco de Afrikaj Landoj |- ! colspan="9" |Partoprenis: 2 fojoj |- !Jaro !Raŭndo !Pozicio !Pld !W !D !L !GF !GA |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2009|2009]] |Grupa etapo |5a |3 |1 |1 |1 |2 |2 |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2011|2011]] | colspan="8" rowspan="4" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2014|2014]] |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2016|2016]] |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2018|2018]] |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2020|2020]] |Grupa etapo |10a |3 |1 |1 |1 |3 |4 |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2022|2022]] | colspan="8" |''Decidota'' |- |- !'''Totalo''' !'''Grupa etapo''' !'''2/6''' !'''6''' !'''2''' !'''2''' !'''2''' !'''5''' !'''6''' |} === Afrikaj Ludoj === : ''Futbalo ĉe la [[Afrikaj Ludoj]] estas sub-23-jarula turniro ekde 1991.'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |Rekordo de [[Afrikaj Ludoj]] |- !Jaro !Rezulto !GP !W !D !L !GS !GA |- |[[Afrikaj Ludoj 1965|1965]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |[[Afrikaj Ludoj 1973|1973]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |[[Afrikaj Ludoj 1978|1978]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |[[Afrikaj Ludoj 1987|1987]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |1991–donaco | colspan="8" |''Vidu landa sub-23-jarula futbala teamo de Tanzanio'' |- !'''Entute''' !'''4/4''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' |} == Rekordoj de ludantoj == ''Ĝis marto 2021'' '''''Grasaj''' ludantoj ankoraŭ ludas kun la teamo de Tanzanio<ref>{{cite web |title=Tanzania |url=https://www.national-football-teams.com/country/185/Tanzania.html |website=National Football Teams}}</ref>.''{{Kolumno-kom}} {{Kolumno}} === Plej limigitaj ludantoj === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- !width=30px|Rank !class="unsortable" style="width:175px;"|Nomo !width=50px|Limigoj !width=50px|Poentoj !class="unsortable" style="width:100px;"|Kariero |- |1 |align=left|'''[[Erasto Nyoni]]''' |102 |6 |2006–nun |- |2 |align=left|[[Mrisho Ngassa]] |100 |25 |2006–2015 |- |3 |align=left|'''[[Kelvin Yondani]]''' |97 |0 |2008–nun |- |4 |align=left|'''[[Juma Kaseja]]''' |79 |0 |2002–nun |- |5 |align=left|'''[[John Bocco]]''' |78 |16 |2009–nun |- |6 |align=left|'''[[Shomari Kapombe]]''' |76 |1 |2011–nun |- |7 |align=left|'''[[Simon Msuva]]''' |67 |14 |2012–nun |- |8 |align=left|[[Shaban Nditi]] |62 |2 |2002–2012 |- |rowspan=3|9 |align=left|'''[[Himid Mao]]''' |60 |2 |2013–nun |- |align=left|[[Shadrack Nsajigwa]] |60 |3 |2002–2012 |- |align=left|'''[[Mbwana Samatta]]''' |60 |21 |2011–nun |- |} {{Kolumno}} === Akiris la plej multajn poentojn === {|class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- !width=30px|Rango !class="unsortable" width=175px|Nomo !width=50px|Poentoj !width=50px|Limigoj !width=50px|Rilato !class="unsortable" width=100px|Kariero |- |1 |align="left"|[[Mrisho Ngassa]] |25 |100 |{{#expr:25/100 round 2}} |2006–2015 |- |2 |align="left"|'''[[Mbwana Samatta]]''' |21 |60 |{{#expr:21/60 round 2}} |2011–nun |- |3 |align="left"|'''[[John Bocco]]''' |16 |78 |{{#expr:16/78 round 2}} |2009–nun |- |4 |align="left"|'''[[Simon Msuva]]''' |14 |67 |{{#expr:14/67 round 2}} |2012–nun |- |5 |align="left"|[[John Nteze Lungu]] |12 |22 |{{#expr:12/22 round 2}} |1992–2002 |- |rowspan=2|6 |align="left"|[[Jerson Tegete]] |8 |28 |{{#expr:8/28 round 2}} |2006–2011 |- |align="left"|[[Danny Mrwanda]] |8 |34 |{{#expr:8/34 round 2}} |2005–2011 |- |rowspan=2|8 |align="left"|[[Mohamed Rajab (footballer)|Mohamed Rajab]] |7 |20 |{{#expr:7/20 round 2}} |2002–2011 |- |align="left"|'''[[Thomas Ulimwengu]]''' |7 |51 |{{#expr:7/51 round 2}} |2010–nun |- |rowspan=6|10 |align="left"|[[Elias Maguli]] |6 |20 |{{#expr:6/20 round 2}} |2013–2017 |- |align="left"|[[Edibilly Lunyamila]] |6 |27 |{{#expr:6/27 round 2}} |1992–2002 |- |align="left"|[[Amri Kiemba]] |6 |38 |{{#expr:6/38 round 2}} |2012–2015 |- |align="left"|[[Mwinyi Kazimoto]] |6 |48 |{{#expr:6/48 round 2}} |2009–2016 |- |align="left"|[[Nurdin Bakari]] |6 |51 |{{#expr:6/51 round 2}} |2004–2011 |- |align="left"|'''[[Erasto Nyoni]]''' |6 |102 |{{#expr:6/102 round 2}} |2006–nun |- |} {{Kolumno-fino}} == Trejnistoj == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bert Trautmann]] (1975) * [[Geoff Hudson]] (1977–1979) * [[Slawomir Wolk]] (1979–1980)<ref>[https://web.archive.org/web/20171210143627/http://brotherdanny5b.blogspot.com/2013/10/taifa-stars-ilivyofuzu-kwenda-lagos-1980.html]</ref> * [[Mahammed Msomali]] (1980–1981) * [[Rudi Gutendorf]] (1981) * Joseph Bendera<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1987af.html|title=International Matches 1987 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> (1987) * Paul West (1992)<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1992af.html|title=International Matches 1992 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> * [[Sunday Kayuni]] (1993)<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1993af.html|title=International Matches 1993 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> * [[Clóvis de Oliveira]] (1995–1997) * [[Badru Hafidh]] (1998) * Sylersaid Mziray (1998)<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1998af.html|title=International Matches 1998 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> * [[Burkhard Pape]] (2000–02) * [[James Siang'a]] (2002) * [[Mshindo Msolla]] (2002–03) * [[Badru Hafidh]] (2003–06) * [[Júlio César Leal]] (2006) * [[Márcio Máximo]] (2006–10) * [[Jan B. Poulsen|Jan Poulsen]] (2010–12) * [[Kim Poulsen]] (2012–14, 2021-) * [[Salum Madadi]] (2014, provizora) * [[Mart Nooij]] (2014–2015) * [[Charles Boniface Mkwasa]] (2015–2017) * [[Salum Mayanga]] (2017–2018) * [[Emmanuel Amunike]] (2018–2019) * [[Etienne Ndayiragije]] ([[d:Q67803319|d]], 2019, provizora) * ? * Hemed Morocco ([[d:Q124423704|d]], provizora, ekde 2024, laŭ stato de 2026-01-04) {{Div col end}}  == Honoroj == : '''CECAFA Ĉampioneco''': ::* Ĉampiono: 3 fojoj (1974, 1994, 2010) ::* Dualokulo: 5 fojoj (1973, 1980, 1981, 1992, 2002) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/associations/association=tan/index.html Tanzanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180805135350/https://www.fifa.com/associations/association=tan/index.html |date=2018-08-05 }} ĉe FIFA.Com {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tanzania nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Tanzanio]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Sporto en Tanzanio]] knu4unkfxxukxenxxucc6ldhxd8c77u 9419213 9419212 2026-07-02T22:52:57Z ThomasPusch 1869 9419213 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Tanzanio | bildo = Coat of arms of Tanzania.svg | bilda grandeco = | bilda teksto = | asocio = Tanzania Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = Hemed Morocco ([[d:Q124423704|d]], provizora, ekde 2024, laŭ stato de 2026-01-04) <!--{{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}})--> | golreĝo = Erasto Nyoni (108, laŭ stato de 2026-01-04) | stadiono = | kodo = TAN | unua matĉo = <!--{{Ebur-Bordo}} 3-2 <br /> {{Benino}} <br /> ''1960''--> | plej granda gajno = <!--{{Ebur-Bordo}} 6-0 <br /> {{Malio}} <br /> ''1985''--> | plej granda perdo = <!--{{Ebur-Bordo}} 2-6 <br /> {{GanaoFB}} <br /> ''1971''--> | aperoj = neniam ĝis nun | plej bona rezulto = - | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 2 (unua en [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]]) | plej bona rezulto-t = okonfinalo en la [[Afrika Pokalo de Nacioj 2025|2025]] (laŭ stato de 2026-01-04) }} La '''Tanzania nacia teamo de futbalo''' ({{Lang-sw|Timu ya Taifa ya Mpira wa Miguu ya Tanzania}} aŭ 'Taifa Stars') reprezentas [[Tanzanio]]n en internacia [[futbalo]] de viroj kaj estas kontrolita de la Tanzania Futbala Federacio, la reganta korpo por [[futbalo]] en Tanzanio. La teamo hejmas je Benjamin Mkapa Nacia Stadiono en [[Daresalamo|Dar-es-Salaam]] kaj ilia provizora ĉeftrejnisto estas Etienne Ndayiragije el Burundo. Tanzanio neniam kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo|FIFA Mondĉampioneco]]. Antaŭ ol la unuiĝo kun Zanzibar, la teamo havis la nomon '''landa futbala teamo de Tanganjiko'''. La teamo reprezentas sian landon kaj en [[FIFA]], la [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]], kaj en [[CAF]], la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La insulo [[Zanzibaro]], parto de Tanzanio (kaj iam sendependa lando), estas ankaŭ asocia membro de la Konfederacio de Afrika Futbalo, kaj konkurencas kun aliaj landoj, sed ne povas partopreni en la Mondĉampioneco aŭ la [[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrika Ĉampioneco de Landoj]]. <span align="right" style="vertical-align: bottom; background:transparent">[[Dosiero:flago-de-Tanzanio.svg|140ra]]<span style="margin-left:-140px;">[[Dosiero:soccerball_mask.svg|140ra]]</span></span> == Historio == [[dosiero:Tanzania National Main Stadium Aerial.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la tanzania nacia futbala stadiono}}]] Ekde ties kvalifikiĝo por la 1980 Afrika Ĉampioneco de Landoj, Tanzanio spertis preskaŭ 40 jarojn sen grava sukceso. Ĝia plej bona peno estis en la kvalifikiĝo de la 2008 Afrika Ĉampioneco de Landoj, kie la ''Taifa Steloj'' venkis Burkinon dufoje kaj nur finis je tri poentoj malantaŭ grupa venkinto Senegalo. En 2010 Tanzanio gajnis sian trian CECAFA Ĉampionecon. [citaĵo bezonata] Antaŭnelonga sukceso estis 1–0 venko kontraŭ [[Sud-Afrika nacia teamo de futbalo|Sudafriko]] en la kvaronfinaloj de la COSAFA Ĉampioneco de 2017. Sed poste, Zambio venkis Tanzanion 2–4 en la duonfinaloj. Poste, en la trialoka matĉo, Tanzanio venkis kontraŭ Lesoto 4–2 en puna piedbatado post kiam finiĝis kroma tempo sen poentoj. Ĉi tiun trialokecon oni konsideras la plej granda futbala sukceso de Tanzanio en multaj jaroj. [citaĵo bezonata] En la [[Afrika Pokalo de Nacioj 2025]] la teamo akiris la okonfinalon. == Historio de konkurenco == === Historio de Mondĉampioneco === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Futbala Mondpokalo|FIFA Monda Tasa rekordo]] ! rowspan="39" width="1%" | ! colspan="6" |Rekordo de kvalifikado de FIFA Mondĉampioneco |- !Jaro !Raŭndo !Pozicio !Pld !W !D !L !GF !GA !Pld !W !D !L !GF !GA |- |[[Futbala Mondpokalo 1930|1930]] to [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] | colspan="8" |''Ne partoprenis'' | colspan="6" |''Ne partoprenis'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1974|1974]] | colspan="8" |''Ne kvalifikiĝis'' |3 |0 |2 |1 |1 |4 |- |[[Futbala Mondpokalo 1978|1978]] | colspan="8" |''Retiriĝis'' | colspan="6" |''Retiriĝis'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1982|1982]] | colspan="8" rowspan="2" |''Ne kvalifikiĝis'' |4 |1 |1 |2 |7 |6 |- |[[Futbala Mondpokalo 1986|1986]] |2 |0 |2 |0 |1 |1 |- |[[Futbala Mondpokalo 1990|1990]] | colspan="8" |''Ne partoprenis'' | colspan="6" |''Ne partoprenis'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' | colspan="6" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] | colspan="8" rowspan="6" |''Ne kvalifikiĝis'' |2 |0 |1 |1 |1 |2 |- |[[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] |2 |0 |0 |2 |2 |4 |- |[[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] |2 |0 |1 |1 |0 |3 |- |[[Futbala Mondpokalo 2010|2010]] |6 |2 |2 |2 |9 |6 |- |[[Futbala Mondpokalo 2014|2014]] |8 |3 |0 |5 |10 |14 |- |[[Futbala Mondpokalo 2018|2018]] |4 |1 |1 |2 |4 |10 |- |[[Futbala Mondpokalo 2022|2022]] | colspan="8" |''Decidota'' | colspan="6" |''Decidota'' |- |[[Futbala Mondpokalo 2026|2026]] | colspan="8" |''Decidota'' | colspan="6" |''Decidota'' |- !Entute ! !0/21 ! ! ! ! ! ! !33 !7 !10 !16 !35 !50 |} === Historio de Afrika Ĉampioneco de Landoj === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrika Ĉampioneco de Landoj]] |- ! colspan="9" |Partoprenis: 2 fojoj |- !Jaro !Raŭndo !Pozicio !Pld !W !D !L !GF !GA |- |[[1957 Afrika Taso de Nacioj|1957]] | colspan="8" rowspan="5" |''Ne parto de la organizaĵo'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1959|1959]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1962|1962]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1963|1963]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1965|1965]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1968|1968]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1970|1970]] | colspan="8" rowspan="5" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1972|1972]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1974|1974]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1976|1976]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1978|1978]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1980|1980]] |Grupa etapo |7a |3 |0 |1 |2 |3 |6 |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1982|1982]] | colspan="8" |''Retiris'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1984|1984]] | colspan="8" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1986|1986]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1988|1988]] | colspan="8" rowspan="3" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1990|1990]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1992|1992]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1994|1994]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1996|1996]] | colspan="8" rowspan="4" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1998|1998]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2000|2000]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2002|2002]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2004|2004]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2006|2006]] | colspan="8" rowspan="7" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2008|2008]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2010|2010]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2012|2012]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2013|2013]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2015|2015]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2017|2017]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2019|2019]] |Grupa etapo |24a |3 |0 |0 |3 |2 |8 |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2021|2021]] | colspan="8" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]] | colspan="8" rowspan="2" |''Decidota'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2025|2025]] |- !Totalo !Grupa etapo !2/33 !6 !0 !1 !5 !5 !14 |} === Historio de la Ĉampioneco de Afrikaj Landoj === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |Ĉampioneco de Afrikaj Landoj |- ! colspan="9" |Partoprenis: 2 fojoj |- !Jaro !Raŭndo !Pozicio !Pld !W !D !L !GF !GA |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2009|2009]] |Grupa etapo |5a |3 |1 |1 |1 |2 |2 |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2011|2011]] | colspan="8" rowspan="4" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2014|2014]] |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2016|2016]] |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2018|2018]] |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2020|2020]] |Grupa etapo |10a |3 |1 |1 |1 |3 |4 |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2022|2022]] | colspan="8" |''Decidota'' |- |- !'''Totalo''' !'''Grupa etapo''' !'''2/6''' !'''6''' !'''2''' !'''2''' !'''2''' !'''5''' !'''6''' |} === Afrikaj Ludoj === : ''Futbalo ĉe la [[Afrikaj Ludoj]] estas sub-23-jarula turniro ekde 1991.'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |Rekordo de [[Afrikaj Ludoj]] |- !Jaro !Rezulto !GP !W !D !L !GS !GA |- |[[Afrikaj Ludoj 1965|1965]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |[[Afrikaj Ludoj 1973|1973]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |[[Afrikaj Ludoj 1978|1978]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |[[Afrikaj Ludoj 1987|1987]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |1991–donaco | colspan="8" |''Vidu landa sub-23-jarula futbala teamo de Tanzanio'' |- !'''Entute''' !'''4/4''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' |} == Rekordoj de ludantoj == ''Ĝis marto 2021'' '''''Grasaj''' ludantoj ankoraŭ ludas kun la teamo de Tanzanio<ref>{{cite web |title=Tanzania |url=https://www.national-football-teams.com/country/185/Tanzania.html |website=National Football Teams}}</ref>.''{{Kolumno-kom}} {{Kolumno}} === Plej limigitaj ludantoj === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- !width=30px|Rank !class="unsortable" style="width:175px;"|Nomo !width=50px|Limigoj !width=50px|Poentoj !class="unsortable" style="width:100px;"|Kariero |- |1 |align=left|'''[[Erasto Nyoni]]''' |102 |6 |2006–nun |- |2 |align=left|[[Mrisho Ngassa]] |100 |25 |2006–2015 |- |3 |align=left|'''[[Kelvin Yondani]]''' |97 |0 |2008–nun |- |4 |align=left|'''[[Juma Kaseja]]''' |79 |0 |2002–nun |- |5 |align=left|'''[[John Bocco]]''' |78 |16 |2009–nun |- |6 |align=left|'''[[Shomari Kapombe]]''' |76 |1 |2011–nun |- |7 |align=left|'''[[Simon Msuva]]''' |67 |14 |2012–nun |- |8 |align=left|[[Shaban Nditi]] |62 |2 |2002–2012 |- |rowspan=3|9 |align=left|'''[[Himid Mao]]''' |60 |2 |2013–nun |- |align=left|[[Shadrack Nsajigwa]] |60 |3 |2002–2012 |- |align=left|'''[[Mbwana Samatta]]''' |60 |21 |2011–nun |- |} {{Kolumno}} === Akiris la plej multajn poentojn === {|class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- !width=30px|Rango !class="unsortable" width=175px|Nomo !width=50px|Poentoj !width=50px|Limigoj !width=50px|Rilato !class="unsortable" width=100px|Kariero |- |1 |align="left"|[[Mrisho Ngassa]] |25 |100 |{{#expr:25/100 round 2}} |2006–2015 |- |2 |align="left"|'''[[Mbwana Samatta]]''' |21 |60 |{{#expr:21/60 round 2}} |2011–nun |- |3 |align="left"|'''[[John Bocco]]''' |16 |78 |{{#expr:16/78 round 2}} |2009–nun |- |4 |align="left"|'''[[Simon Msuva]]''' |14 |67 |{{#expr:14/67 round 2}} |2012–nun |- |5 |align="left"|[[John Nteze Lungu]] |12 |22 |{{#expr:12/22 round 2}} |1992–2002 |- |rowspan=2|6 |align="left"|[[Jerson Tegete]] |8 |28 |{{#expr:8/28 round 2}} |2006–2011 |- |align="left"|[[Danny Mrwanda]] |8 |34 |{{#expr:8/34 round 2}} |2005–2011 |- |rowspan=2|8 |align="left"|[[Mohamed Rajab (footballer)|Mohamed Rajab]] |7 |20 |{{#expr:7/20 round 2}} |2002–2011 |- |align="left"|'''[[Thomas Ulimwengu]]''' |7 |51 |{{#expr:7/51 round 2}} |2010–nun |- |rowspan=6|10 |align="left"|[[Elias Maguli]] |6 |20 |{{#expr:6/20 round 2}} |2013–2017 |- |align="left"|[[Edibilly Lunyamila]] |6 |27 |{{#expr:6/27 round 2}} |1992–2002 |- |align="left"|[[Amri Kiemba]] |6 |38 |{{#expr:6/38 round 2}} |2012–2015 |- |align="left"|[[Mwinyi Kazimoto]] |6 |48 |{{#expr:6/48 round 2}} |2009–2016 |- |align="left"|[[Nurdin Bakari]] |6 |51 |{{#expr:6/51 round 2}} |2004–2011 |- |align="left"|'''[[Erasto Nyoni]]''' |6 |102 |{{#expr:6/102 round 2}} |2006–nun |- |} {{Kolumno-fino}} == Trejnistoj == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bert Trautmann]] (1975) * [[Geoff Hudson]] (1977–1979) * [[Slawomir Wolk]] (1979–1980)<ref>[https://web.archive.org/web/20171210143627/http://brotherdanny5b.blogspot.com/2013/10/taifa-stars-ilivyofuzu-kwenda-lagos-1980.html]</ref> * [[Mahammed Msomali]] (1980–1981) * [[Rudi Gutendorf]] (1981) * Joseph Bendera<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1987af.html|title=International Matches 1987 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> (1987) * Paul West (1992)<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1992af.html|title=International Matches 1992 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> * [[Sunday Kayuni]] (1993)<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1993af.html|title=International Matches 1993 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> * [[Clóvis de Oliveira]] (1995–1997) * [[Badru Hafidh]] (1998) * Sylersaid Mziray (1998)<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1998af.html|title=International Matches 1998 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> * [[Burkhard Pape]] (2000–02) * [[James Siang'a]] (2002) * [[Mshindo Msolla]] (2002–03) * [[Badru Hafidh]] (2003–06) * [[Júlio César Leal]] (2006) * [[Márcio Máximo]] (2006–10) * [[Jan B. Poulsen|Jan Poulsen]] (2010–12) * [[Kim Poulsen]] (2012–14, 2021-) * [[Salum Madadi]] (2014, provizora) * [[Mart Nooij]] (2014–2015) * [[Charles Boniface Mkwasa]] (2015–2017) * [[Salum Mayanga]] (2017–2018) * [[Emmanuel Amunike]] (2018–2019) * [[Etienne Ndayiragije]] ([[d:Q67803319|d]], 2019, provizora) * ? * Hemed Morocco ([[d:Q124423704|d]], provizora, ekde 2024, laŭ stato de 2026-01-04) {{Div col end}}  == Honoroj == : '''CECAFA Ĉampioneco''': ::* Ĉampiono: 3 fojoj (1974, 1994, 2010) ::* Dualokulo: 5 fojoj (1973, 1980, 1981, 1992, 2002) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/associations/association=tan/index.html Tanzanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180805135350/https://www.fifa.com/associations/association=tan/index.html |date=2018-08-05 }} ĉe FIFA.Com {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tanzania nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Tanzanio]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Sporto en Tanzanio]] 2rte9zlymgsh7tnq8qdrpjt9vp847bk 9419214 9419213 2026-07-02T22:54:05Z ThomasPusch 1869 9419214 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Tanzanio | bildo = Coat of arms of Tanzania.svg | bilda grandeco = | bilda teksto = | asocio = Tanzania Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = Hemed Morocco ([[d:Q124423704|d]], provizora, ekde 2024, laŭ stato de 2026-01-04) <!--{{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}})--> | golreĝo = Erasto Nyoni (108, laŭ stato de 2026-01-04) | stadiono = | kodo = TAN | unua matĉo = <!--{{Ebur-Bordo}} 3-2 <br /> {{Benino}} <br /> ''1960''--> | plej granda gajno = <!--{{Ebur-Bordo}} 6-0 <br /> {{Malio}} <br /> ''1985''--> | plej granda perdo = <!--{{Ebur-Bordo}} 2-6 <br /> {{GanaoFB}} <br /> ''1971''--> | aperoj = neniam ĝis nun | plej bona rezulto = - | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 2 (unua en [[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]]) | plej bona rezulto-t = okonfinalo en la [[Afrika Pokalo de Nacioj 2025|2025]] (laŭ stato de 2026-01-04) }} La '''Tanzania nacia teamo de futbalo''' ({{Lang-sw|Timu ya Taifa ya Mpira wa Miguu ya Tanzania}} aŭ 'Taifa Stars') reprezentas [[Tanzanio]]n en internacia [[futbalo]] de viroj kaj estas kontrolita de la Tanzania Futbala Federacio, la reganta korpo por [[futbalo]] en Tanzanio. La teamo hejmas je Benjamin Mkapa Nacia Stadiono en [[Daresalamo|Dar-es-Salaam]] kaj ilia provizora ĉeftrejnisto estas Etienne Ndayiragije el Burundo. Tanzanio neniam kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo|FIFA Mondĉampioneco]]. Antaŭ ol la unuiĝo kun Zanzibar, la teamo havis la nomon '''landa futbala teamo de Tanganjiko'''. La teamo reprezentas sian landon kaj en [[FIFA]], la [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]], kaj en [[CAF]], la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}<!-- mankas ankoraŭ indikoj en vikifdatumaro: , kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}-->. La insulo [[Zanzibaro]], parto de Tanzanio (kaj iam sendependa lando), estas ankaŭ asocia membro de la Konfederacio de Afrika Futbalo, kaj konkurencas kun aliaj landoj, sed ne povas partopreni en la Mondĉampioneco aŭ la [[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrika Ĉampioneco de Landoj]]. <span align="right" style="vertical-align: bottom; background:transparent">[[Dosiero:flago-de-Tanzanio.svg|140ra]]<span style="margin-left:-140px;">[[Dosiero:soccerball_mask.svg|140ra]]</span></span> == Historio == [[dosiero:Tanzania National Main Stadium Aerial.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la tanzania nacia futbala stadiono}}]] Ekde ties kvalifikiĝo por la 1980 Afrika Ĉampioneco de Landoj, Tanzanio spertis preskaŭ 40 jarojn sen grava sukceso. Ĝia plej bona peno estis en la kvalifikiĝo de la 2008 Afrika Ĉampioneco de Landoj, kie la ''Taifa Steloj'' venkis Burkinon dufoje kaj nur finis je tri poentoj malantaŭ grupa venkinto Senegalo. En 2010 Tanzanio gajnis sian trian CECAFA Ĉampionecon. [citaĵo bezonata] Antaŭnelonga sukceso estis 1–0 venko kontraŭ [[Sud-Afrika nacia teamo de futbalo|Sudafriko]] en la kvaronfinaloj de la COSAFA Ĉampioneco de 2017. Sed poste, Zambio venkis Tanzanion 2–4 en la duonfinaloj. Poste, en la trialoka matĉo, Tanzanio venkis kontraŭ Lesoto 4–2 en puna piedbatado post kiam finiĝis kroma tempo sen poentoj. Ĉi tiun trialokecon oni konsideras la plej granda futbala sukceso de Tanzanio en multaj jaroj. [citaĵo bezonata] En la [[Afrika Pokalo de Nacioj 2025]] la teamo akiris la okonfinalon. == Historio de konkurenco == === Historio de Mondĉampioneco === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Futbala Mondpokalo|FIFA Monda Tasa rekordo]] ! rowspan="39" width="1%" | ! colspan="6" |Rekordo de kvalifikado de FIFA Mondĉampioneco |- !Jaro !Raŭndo !Pozicio !Pld !W !D !L !GF !GA !Pld !W !D !L !GF !GA |- |[[Futbala Mondpokalo 1930|1930]] to [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] | colspan="8" |''Ne partoprenis'' | colspan="6" |''Ne partoprenis'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1974|1974]] | colspan="8" |''Ne kvalifikiĝis'' |3 |0 |2 |1 |1 |4 |- |[[Futbala Mondpokalo 1978|1978]] | colspan="8" |''Retiriĝis'' | colspan="6" |''Retiriĝis'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1982|1982]] | colspan="8" rowspan="2" |''Ne kvalifikiĝis'' |4 |1 |1 |2 |7 |6 |- |[[Futbala Mondpokalo 1986|1986]] |2 |0 |2 |0 |1 |1 |- |[[Futbala Mondpokalo 1990|1990]] | colspan="8" |''Ne partoprenis'' | colspan="6" |''Ne partoprenis'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' | colspan="6" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] | colspan="8" rowspan="6" |''Ne kvalifikiĝis'' |2 |0 |1 |1 |1 |2 |- |[[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] |2 |0 |0 |2 |2 |4 |- |[[Futbala Mondpokalo 2006|2006]] |2 |0 |1 |1 |0 |3 |- |[[Futbala Mondpokalo 2010|2010]] |6 |2 |2 |2 |9 |6 |- |[[Futbala Mondpokalo 2014|2014]] |8 |3 |0 |5 |10 |14 |- |[[Futbala Mondpokalo 2018|2018]] |4 |1 |1 |2 |4 |10 |- |[[Futbala Mondpokalo 2022|2022]] | colspan="8" |''Decidota'' | colspan="6" |''Decidota'' |- |[[Futbala Mondpokalo 2026|2026]] | colspan="8" |''Decidota'' | colspan="6" |''Decidota'' |- !Entute ! !0/21 ! ! ! ! ! ! !33 !7 !10 !16 !35 !50 |} === Historio de Afrika Ĉampioneco de Landoj === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Afrika Pokalo de Nacioj|Afrika Ĉampioneco de Landoj]] |- ! colspan="9" |Partoprenis: 2 fojoj |- !Jaro !Raŭndo !Pozicio !Pld !W !D !L !GF !GA |- |[[1957 Afrika Taso de Nacioj|1957]] | colspan="8" rowspan="5" |''Ne parto de la organizaĵo'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1959|1959]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1962|1962]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1963|1963]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1965|1965]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1968|1968]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1970|1970]] | colspan="8" rowspan="5" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1972|1972]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1974|1974]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1976|1976]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1978|1978]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1980|1980]] |Grupa etapo |7a |3 |0 |1 |2 |3 |6 |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1982|1982]] | colspan="8" |''Retiris'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1984|1984]] | colspan="8" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1986|1986]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1988|1988]] | colspan="8" rowspan="3" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1990|1990]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1992|1992]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1994|1994]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1996|1996]] | colspan="8" rowspan="4" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 1998|1998]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2000|2000]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2002|2002]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2004|2004]] | colspan="8" |''Retiriĝis dum kvalifikiĝado'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2006|2006]] | colspan="8" rowspan="7" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2008|2008]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2010|2010]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2012|2012]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2013|2013]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2015|2015]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2017|2017]] |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2019|2019]] |Grupa etapo |24a |3 |0 |0 |3 |2 |8 |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2021|2021]] | colspan="8" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2023|2023]] | colspan="8" rowspan="2" |''Decidota'' |- |[[Afrika Pokalo de Nacioj 2025|2025]] |- !Totalo !Grupa etapo !2/33 !6 !0 !1 !5 !5 !14 |} === Historio de la Ĉampioneco de Afrikaj Landoj === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |Ĉampioneco de Afrikaj Landoj |- ! colspan="9" |Partoprenis: 2 fojoj |- !Jaro !Raŭndo !Pozicio !Pld !W !D !L !GF !GA |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2009|2009]] |Grupa etapo |5a |3 |1 |1 |1 |2 |2 |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2011|2011]] | colspan="8" rowspan="4" |''Ne kvalifikiĝis'' |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2014|2014]] |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2016|2016]] |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2018|2018]] |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2020|2020]] |Grupa etapo |10a |3 |1 |1 |1 |3 |4 |- |[[Ĉampioneco de Afrikaj Landoj 2022|2022]] | colspan="8" |''Decidota'' |- |- !'''Totalo''' !'''Grupa etapo''' !'''2/6''' !'''6''' !'''2''' !'''2''' !'''2''' !'''5''' !'''6''' |} === Afrikaj Ludoj === : ''Futbalo ĉe la [[Afrikaj Ludoj]] estas sub-23-jarula turniro ekde 1991.'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |Rekordo de [[Afrikaj Ludoj]] |- !Jaro !Rezulto !GP !W !D !L !GS !GA |- |[[Afrikaj Ludoj 1965|1965]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |[[Afrikaj Ludoj 1973|1973]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |[[Afrikaj Ludoj 1978|1978]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |[[Afrikaj Ludoj 1987|1987]] | - |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |'''0''' |- |1991–donaco | colspan="8" |''Vidu landa sub-23-jarula futbala teamo de Tanzanio'' |- !'''Entute''' !'''4/4''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' !'''0''' |} == Rekordoj de ludantoj == ''Ĝis marto 2021'' '''''Grasaj''' ludantoj ankoraŭ ludas kun la teamo de Tanzanio<ref>{{cite web |title=Tanzania |url=https://www.national-football-teams.com/country/185/Tanzania.html |website=National Football Teams}}</ref>.''{{Kolumno-kom}} {{Kolumno}} === Plej limigitaj ludantoj === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- !width=30px|Rank !class="unsortable" style="width:175px;"|Nomo !width=50px|Limigoj !width=50px|Poentoj !class="unsortable" style="width:100px;"|Kariero |- |1 |align=left|'''[[Erasto Nyoni]]''' |102 |6 |2006–nun |- |2 |align=left|[[Mrisho Ngassa]] |100 |25 |2006–2015 |- |3 |align=left|'''[[Kelvin Yondani]]''' |97 |0 |2008–nun |- |4 |align=left|'''[[Juma Kaseja]]''' |79 |0 |2002–nun |- |5 |align=left|'''[[John Bocco]]''' |78 |16 |2009–nun |- |6 |align=left|'''[[Shomari Kapombe]]''' |76 |1 |2011–nun |- |7 |align=left|'''[[Simon Msuva]]''' |67 |14 |2012–nun |- |8 |align=left|[[Shaban Nditi]] |62 |2 |2002–2012 |- |rowspan=3|9 |align=left|'''[[Himid Mao]]''' |60 |2 |2013–nun |- |align=left|[[Shadrack Nsajigwa]] |60 |3 |2002–2012 |- |align=left|'''[[Mbwana Samatta]]''' |60 |21 |2011–nun |- |} {{Kolumno}} === Akiris la plej multajn poentojn === {|class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- !width=30px|Rango !class="unsortable" width=175px|Nomo !width=50px|Poentoj !width=50px|Limigoj !width=50px|Rilato !class="unsortable" width=100px|Kariero |- |1 |align="left"|[[Mrisho Ngassa]] |25 |100 |{{#expr:25/100 round 2}} |2006–2015 |- |2 |align="left"|'''[[Mbwana Samatta]]''' |21 |60 |{{#expr:21/60 round 2}} |2011–nun |- |3 |align="left"|'''[[John Bocco]]''' |16 |78 |{{#expr:16/78 round 2}} |2009–nun |- |4 |align="left"|'''[[Simon Msuva]]''' |14 |67 |{{#expr:14/67 round 2}} |2012–nun |- |5 |align="left"|[[John Nteze Lungu]] |12 |22 |{{#expr:12/22 round 2}} |1992–2002 |- |rowspan=2|6 |align="left"|[[Jerson Tegete]] |8 |28 |{{#expr:8/28 round 2}} |2006–2011 |- |align="left"|[[Danny Mrwanda]] |8 |34 |{{#expr:8/34 round 2}} |2005–2011 |- |rowspan=2|8 |align="left"|[[Mohamed Rajab (footballer)|Mohamed Rajab]] |7 |20 |{{#expr:7/20 round 2}} |2002–2011 |- |align="left"|'''[[Thomas Ulimwengu]]''' |7 |51 |{{#expr:7/51 round 2}} |2010–nun |- |rowspan=6|10 |align="left"|[[Elias Maguli]] |6 |20 |{{#expr:6/20 round 2}} |2013–2017 |- |align="left"|[[Edibilly Lunyamila]] |6 |27 |{{#expr:6/27 round 2}} |1992–2002 |- |align="left"|[[Amri Kiemba]] |6 |38 |{{#expr:6/38 round 2}} |2012–2015 |- |align="left"|[[Mwinyi Kazimoto]] |6 |48 |{{#expr:6/48 round 2}} |2009–2016 |- |align="left"|[[Nurdin Bakari]] |6 |51 |{{#expr:6/51 round 2}} |2004–2011 |- |align="left"|'''[[Erasto Nyoni]]''' |6 |102 |{{#expr:6/102 round 2}} |2006–nun |- |} {{Kolumno-fino}} == Trejnistoj == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bert Trautmann]] (1975) * [[Geoff Hudson]] (1977–1979) * [[Slawomir Wolk]] (1979–1980)<ref>[https://web.archive.org/web/20171210143627/http://brotherdanny5b.blogspot.com/2013/10/taifa-stars-ilivyofuzu-kwenda-lagos-1980.html]</ref> * [[Mahammed Msomali]] (1980–1981) * [[Rudi Gutendorf]] (1981) * Joseph Bendera<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1987af.html|title=International Matches 1987 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> (1987) * Paul West (1992)<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1992af.html|title=International Matches 1992 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> * [[Sunday Kayuni]] (1993)<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1993af.html|title=International Matches 1993 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> * [[Clóvis de Oliveira]] (1995–1997) * [[Badru Hafidh]] (1998) * Sylersaid Mziray (1998)<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/intldetails/1998af.html|title=International Matches 1998 - Africa|website=www.rsssf.com}}</ref> * [[Burkhard Pape]] (2000–02) * [[James Siang'a]] (2002) * [[Mshindo Msolla]] (2002–03) * [[Badru Hafidh]] (2003–06) * [[Júlio César Leal]] (2006) * [[Márcio Máximo]] (2006–10) * [[Jan B. Poulsen|Jan Poulsen]] (2010–12) * [[Kim Poulsen]] (2012–14, 2021-) * [[Salum Madadi]] (2014, provizora) * [[Mart Nooij]] (2014–2015) * [[Charles Boniface Mkwasa]] (2015–2017) * [[Salum Mayanga]] (2017–2018) * [[Emmanuel Amunike]] (2018–2019) * [[Etienne Ndayiragije]] ([[d:Q67803319|d]], 2019, provizora) * ? * Hemed Morocco ([[d:Q124423704|d]], provizora, ekde 2024, laŭ stato de 2026-01-04) {{Div col end}}  == Honoroj == : '''CECAFA Ĉampioneco''': ::* Ĉampiono: 3 fojoj (1974, 1994, 2010) ::* Dualokulo: 5 fojoj (1973, 1980, 1981, 1992, 2002) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/associations/association=tan/index.html Tanzanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180805135350/https://www.fifa.com/associations/association=tan/index.html |date=2018-08-05 }} ĉe FIFA.Com {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tanzania nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Tanzanio]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Sporto en Tanzanio]] qgny7mov9uemkzxbgifx60o9dxn2iwf Germana genocido de hereroj kaj namoj 0 727017 9419434 8976575 2026-07-03T10:18:20Z Sj1mor 12103 9419434 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Lothar von Trotha.jpg|eta|Leŭtenanta Generalo [[Lothar von Trotha]].]] [[Dosiero:Theodor Leutwein & Samuel Maharero (1895).png|eta|Theodor Leutwein (side maldekstre), Zacharias Zeraua (2a el maldekstre) kaj Manasseh Tyiseseta (side, kvara el maldekstre), en 1895.]] [[Dosiero:Hendrik Witbooi.jpg|eta|Nama kapitano Hendrik Witbooi.]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 146-2006-0137, Deutsch-Südwestafrika, Witbooi bei dt. Verwaltungsbeamten.jpg|eta|Theodor Leutwein [[Tosto|toste]] kun Hendrik Witbooi en 1896.]] [[Dosiero:Hererowars.jpg|eta|Germana ''Schutztruppe'' batale kontraŭ Hereroj en pentraĵo de Richard Knötel.]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-R27576, Deutsch-Südwestafrika, Herero-Aufstand.jpg|eta|Centra figuro Leŭtenanta Generalo Lothar von Trotha, ''Oberbefehlshaber'' ([[Suprema Komandanto]]) de la fortoj en Germana Sudokcidenta Afriko, en Keetmanshoop dum la Herero ribelo, 1904.]] '''Germana genocido de afrikaj popoloj''' estis brutala subpremado fare de la trupoj de [[Germana Imperiestra Regno]] de la [[ribelo]] de [[Hereroj]] kaj [[Namoj]], kio estas konsiderata unua [[genocido]] de la [[20-a jarcento]] kaj inkluzivis [[Masakro|masakrojn]], malliberigon en [[Koncentrejo|koncentrejoj]], morton de malsato kaj [[Veneno|venenadon]] de [[Puto|akvoputoj]]. Ankaŭ [[Boŝmanoj]] estis subigitaj al [[reprezalio]]j. La [[genocido]] okazis en la jaroj 1904–1907 en [[Germana Sudokcidenta Afriko]] (hodiaŭa [[Namibio]]) dum la tiel nomata [[Disdivido de Afriko|konkuro pri Afriko]]. Tio alkondukis al preskaŭ tuta ekstermo de [[hereroj]], kies nombro malgrandiĝis dum la konflikto-periodo de 80 mil ĝis ĉ. 15 mil "malsatigitaj [[Rifuĝinto|rifuĝintoj]]", do 80 procentoj de la loĝantaro hereroj pereis. Fine de [[1905]] la ribelon estigis ankaŭ [[namoj]], kiun trafis la sama sorto, 10 000 membrojn de la tribo pereis (50 procentoj de la populacio). == Eksplodo de la ribelo == Januare 1904 membroj de la gento [[hereroj]] sub gvido de [[Samuel Maharera]] ekribelis kontraŭ [[Germanaj kolonioj|germana kolonia ekspansio]] al terenoj de ili loĝataj. La ribelantoj atakis [[Setlado|setlejojn]] de germanaj [[Koloniismo|koloniistoj]], mortigante pli ol 100 personojn, en tio [[Virino|virinojn]]. Dum la unuaj semajnoj supereco de hereroj estis evidenta. Ili ekminacis ankaŭ la ĉefurbon de Germana Sudokcidenta Afriko – [[Vindhuko]]. Aŭguste 1904 en [[Afriko]] alteriĝis sendita de [[Eŭropo]] 15-mila germana ekspedicia [[korpuso]], kies generalo [[Lothar von Trotha]], eldonis unuan dokumentitan ordonon de la [[genocido]]. Trotha anoncis, ke: "mia politiko konsistas en uzo de la forto, ekstrema [[teroro]], kaj eĉ de krueleco". En decida batalo de Waterberg [[germanoj]] venkis ribelantojn. Trotha intence permesis al batalantaj hereroj eskapi la ĉirkaŭigon kune kun akompanantaj al ili [[Familio|familioj]]. Poste forpuŝis ilin al rando de la [[dezerto]] Omaheke (okcidenta branĉo de [[Kalaharo]]), samtempe blokante aliron al [[Akvo|akvofontoj]]. == Ekstermado == Post forpuŝo de hereroj al dezertaj terenoj Trotha ordonis legi al ili la [[Proklamo|proklamon]], en kiu anoncis ke ili perdis statuson de subigitoj de la [[Germana Imperiestro]] kaj devas forlasi la terenojn de Germana Sudokcidenta Afriko. Samtempe minacis, ke ĉiu herero, kiu postrestos sur teritorio de la [[kolonio]] estos mortigita – sendepende de aĝo aŭ sekso. Dum konversacioj kun [[guberniestro]] de Germana Sudokcidenta Afriko Trotha ne malkaŝis, ke lia celo estas la tuta ekstermo de la ribelinta [[popolo]]. Dum du monatoj hereroj mizerege vivis sur la [[dezerto]] Omaheke. Germanaj [[trupo (armeo)|trupoj]] blokis aliron al fontoj de la [[akvo]] kaj mortigis ĉiun, kiu provis alproksimiĝi al ili. Rezulte de tio miloj de [[hereroj]] pereis pro [[malsatego]] kaj [[soifo]]. Pro influo de protestoj flanke de la germana kaj internacia [[publika opinio]] la imperiestro [[Vilhelmo la 2-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 2-a]] ordonis ĉesigon de la [[reprezalio]]j. Malgraŭ direktivoj el [[Berlino]], Trotha daŭrigis sian politikon. Restantaj ĉe la vivo estis lokigitaj en [[trudlaboro|trudlaborejoj]], kie estis markitaj per [[litero]]j GH ([[germane]]: Gefangene Herero, malliberigita herero). Ili estis devigitaj labori ĉe [[fervojlinio]] de la [[Golfo]] de [[Lüderitz]] ĝis [[Keetmanshoop]], kaj germanaj koloniistoj ne malofte ilin murdis kaj perfortis. Antaŭ ĉio nekapablaj labori estis mortigitaj per [[bajoneto]]j, por ŝpari [[municio]]n. Granda parto de [[militkaptito]]j estis lokigita apud la urbo [[Lüderitz]], kie troviĝis unu el la unuaj [[ekstermejo]]j en la mondo. Tie mortis ĉ. 3500 [[afrikanoj]]. En [[Namibio]] germanaj [[kuracisto]]j [[Eugen Fischer]], [[Fritz Lenz]], [[Erwin Baur]] kaj [[Hugo Bofinger]] gvidis [[raso|rasajn]] [[eksperimento]]jn. Germanaj [[sciencisto]]j en ili analizis 778 [[kapo]]jn de hereroj kaj namoj, detranĉitaj de la militkaptitoj, kaj servantaj kiel sciencaj helpiloj en pseŭdosciencaj prilaboraĵoj rilataj al [[teorio]] kaj [[higieno]] de [[raso]]j. == Resumo == Rezulte de la [[konflikto]] laŭ diversaj pritaksoj pereis de 24 ĝis pli ol 100 mil hereroj kaj 10 mil namoj. Post fino de la ribelo postrestis apenaŭ 15 mil hereroj. Ili estis tute [[posedo|senposedigitaj]], subigitaj al polica kontrolo kaj trudlaborigitaj en [[farmo]]j apartenantaj al blankaj koloniistoj. Unu kvaronon oni [[deporto|deportis]] al aliaj regionoj de Germana Sudokcidenta Afriko aŭ al aliaj germanaj koloniaj [[bieno]]j en [[Afriko]]. La genocido konsistis en kondamno de la tuta [[socio]] al la certa morto pere de forpelo al la dezerto [[Namibo]] kaj blokado de alireblo al [[nutraĵo]] kaj akvofontoj. == Germana Trakto == Samtempe kun tiu ĉi genocido, la [[ribelo Maji Maji]] eksplodis en [[Orientafriko|orienta Afriko]] (1905-1907). La germanoj reagis per ĉi tiu ribelo severe kaj ilia respondo rezultigis la morton de 100.000 - 200.000 homoj. En [[1985]] subkomisiono pri [[homrajto]]j ĉe [[UN]] publikigis t.n. Raporton de Whitaker, kiu difinis la eksterminadon de la gentoj hereroj kaj namoj el [[Sudokcidenta Afriko]] kiel la unua genocido de la [[20-a jarcento]] en la mondo. En [[1998]] germana prezidanto [[Roman Herzog]] vizitis [[Namibio|Namibion]] ​​kaj esprimis [[Pento|penton]] sed ne oficiale [[Pardonpeto|pardonpetis]]. Samtempe Germanio rifuzis pagi kompenson, sed donis al Namibio multe da helpo (la plej granda en Afriko, pokape). Inter 1990 kaj 2004, Germanio transdonis ĉirkaŭ duon [[Miliardono|miliardonon]] da [[Eŭro|eŭroj]]. Nur en [[2004]], okaze de la 100a datreveno de la ribelo, la [[Ministraro unua de Angela Merkel|registaro de Germanio]] agnoskis sian respondecon pro la eventoj kaj oficiale petis pardonon. Specife, la germana ministro pri monda disvolviĝo kaj helpo [[Heidemarie Wieczorek-Zeul]] pardonpetis nome de la germana registaro, deklarante ke: "Ni germanoj akceptas nian historian kaj moralan respondecon kaj kulpon". <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3565938.stm Germany admits Namibia genocide] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081211034004/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3565938.stm |date=2008-12-11 }}, ''BBC News'', August 14, 2004</ref> En 2005 la germana disvolva helpa ministro anoncis, ke Germanio pretas transdoni 20 milionojn da eŭroj ĉiujare ĝis 2016. <ref>[http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5Btt_news%5D=34538&no_cache=1 German reconciliation drive finally starts], ''The Namibian'', January 1, 2007</ref> En [[2021]], Germanio oficiale agnoskas la genocidon kaj anoncas, ke ĝi donos monan kompenson de 1,1 miliardo da eŭroj al Namibio por disvolvaj celoj<ref>DW 2021 [https://www.dw.com/en/german-recognition-of-namibia-genocide-sees-mixed-reactions/a-57707229 Germana agnosko de Namibia genocido vidas miksitajn reagojn]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * [[Dokumenta filmo]] ''Namibia. Genocide and the Second Reich'' de reĝisoro David A. Olusoga, 2005 * Rilatanta al ĝi verko: ''Extermination Order'' en [[muzikalbumo]] ''Wanderer'' de la germana muzikgrupo Heaven Shall Burn, 2016 * D. Olusoga, C.W. Erichsen, ''Zbrodnia Kajzera'' (Krimo de Imperiestro), Wielka Litera, 2012. == Vidu ankaŭ == * [[Boŝmanoj]] * [[Damaroj]] * [[Holokaŭsto]] * [[Richard D. Volkmann]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.klausdierks.com/Chronology/61.htm ''Opór tubylców przeciw ludobójstwu 1904–1906'', www.klausdierks.com] Rezisto de la [[indiĝenoj]] kontraŭ la genocido 1904-1906, www.klausdierks.com ([[angle]]) * [https://web.archive.org/web/20150112040848/http://www.windhuk.diplo.de/Vertretung/windhuk/en/03/Commemorative__Years__2004__2005/Seite__Speech__2004-08-14__BMZ.html Oficialaj Germanaj apologioj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Namibio]] [[Kategorio:Eksaj kolonioj de Germanio]] [[Kategorio:Genocidoj]] [[Kategorio:Afrika rezistado al koloniismo]] [[Kategorio:Germana Sudokcidenta Afriko]] [[Kategorio:Ribeloj en Afriko]] [[Kategorio:Gerilmilitoj]] [[Kategorio:Militoj de Germanio]] doaxrm6bsrs7rg8w64j77imk6duc0rd Kastelo de Ádánd 0 735864 9419231 8474765 2026-07-02T23:15:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto burgo |Nomo = Kastelo de Ádánd |Dosiero = Ádánd - Palace.jpg |Grandeco de dosiero = |Priskribo = Kastelo de Ádánd |Ŝtato = Hungario |Latitudo = 46/51/28/N |Longitudo = 18/09/42/E |Regiono-ISO = HU-SO |Konstruita = [[1820]]-[[1827]] |Neniigita = |Rekonstruita = |Konstrumaterialo = |Celo = familia kastelo |Konstrustilo = |Devena posedanto = Pál Csapody |Dinastio = |Nuntempa posedanto = hungara ŝtato |TTT = }} La '''[[kastelo]] de [[Ádánd]],''' konata ankaŭ pri la iama posedanto kastelo de '''Csapody''' [ĉapodi] estas [[historia monumento]] en [[vilaĝo]] [[Ádánd]] ([[Hungario]]). == Historio == En tiu loko estis jam kastelo en la [[17-a jarcento]]. Pli nova kastelo estis konstruita inter [[1820]]-[[1827]] fare de Pál Csapody, kiu estis progresema bienulo kaj ĉevalbredisto. Dum la [[hungara revolucio de 1848]] ekzemple [[Miklós Wesselényi]], [[Zsigmond Kemény]] kaj aliaj politikadis en la kastelo. Post morto de Csapody pluraj posedantoj vivis interne. Dum la [[2-a mondmilito]] la aktuala posedanto forfuĝis, la kastelo estis prirabita. Iom poste la kastelo iĝis internato de agrikultura lernejo. La [[tegmento]] de la kastelo estis trakonstruita inter 1980 kaj 1985, la interna parto en 2000, tamen la lernejo forlasis la kastelon en [[2007]]. Ĝi estas nun neuzita. == Konstruaĵo == La unuetaĝa kastelo situas sola en [[parko]]. La [[fasado]] estas preskaŭ plene simetria. La meza parto reliefas. La unua etaĝo estas nur malgranda parto, sed aldoniĝas al tio [[mansardo]]j. == Parko == La kastela [[parko]] iam estis pli granda kaj ene estis ankaŭ pluraj agrikulturaj domoj. Dum la [[socialismo]] oni konstruis la necesajn aldonaĵojn por la lernejo (ekzemple sportejoj, metiejoj). Spite tion restis praaj arboj, ĉirkaŭ 150 aĝaj ([[eskulo]]j, [[nigra juglando|nigraj juglandoj]], [[platano]]j, [[Kentukia kafarbo|kafarboj]], [[arbara pino|arbaraj pinoj]], [[nigra pino|nigraj pinoj]], [[penda betulo|pendaj betuloj]], [[Eŭropa taksuso|eŭropaj taksusoj]]). Menciindas [[busto]] pri [[István Fekete]]. == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20170830235623/http://mult-kor.hu/az-adandi-csapody-kastely-20160209 hungare kun foto] * [http://adand.hu/nevezetessegeink/ hungare kun foto (vidu pli malsupre)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170630012211/http://adand.hu/nevezetessegeink/ |date=2017-06-30 }} * [https://elherdaltorokseg.blog.hu/2016/12/27/csapody_kastely_adand hungare kun fotoj] * [https://www.kastelyok.com/adatlap.php?details=1001 hungare kun foto] * [http://www.muemlekem.hu/muemlek/show/7640?logsall=1 hungare kun fotoj] * [https://mult-kor.hu/az-adandi-csapody-kastely-20160209 hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210823130503/https://mult-kor.hu/az-adandi-csapody-kastely-20160209 |date=2021-08-23 }} [[Kategorio:Kasteloj en Hungario|Adand]] ot0okwaxofcs7y9se0j156wr2c6p9ix Ostopovice 0 740958 9419410 8810443 2026-07-03T10:09:05Z Sj1mor 12103 9419410 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ostopovice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Ostopovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ostopovice, náměstí U Kaple (2020-06-03; 01).jpg | dosiero_priskribo = Vilaĝplaco en Ostopovice <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Ostopovice Flag.gif | blazono = Ostopovice CoA.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Brno-provinco | municipo = Šlapanice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Grandmoravia imperio | histregiono1 = Moravio | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Leskava | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo = | montaro = Bobrava montetaro | orogenezo = Dija-svratka valego | orogenezo_tipo = Valego <!-- *** Situo *** --> | situo = Ostopovice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 245 | lat_d = 49 | lat_m = 09 | lat_s = 40 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 32 | long_s = 44 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.85 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Ostopovice <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1237 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 664 49 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ064 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0643 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0643 583596 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 1 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.ostopovice.cz www.ostopovice.cz] | commons = Ostopovice | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Ostopovice''' estas municipo en [[Ĉeĥio]] troviĝanta en [[distrikto Brno-provinco]], en [[Sudmoravia regiono]]. Ĝi etendiĝas sur dislimejo de [[Bobrava montetaro]] kaj [[Dija-svratka valego]]. Tra la norda rando de la municipo fluas rojo [[Leskava]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro [[1237]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kapelo de sankta Johano Baptisto * ponta konstrukcio kaj subtera akvokonduktilo de la tn. [[Eksterteritoria aŭtostrado Vieno-Vroclavo|aŭtostrado de Hitler]] == Transporto == Tra la katastra teritorio de la municipo kondukas ankaŭ [[fervojlinio Brno – Jihlava]]. == Pluaj fotoj == <gallery> Ostopovice, obecní úřad.jpg|Municipa ofico Ostopovice, kaple sv. Jana Křtitele (2020-06-03; 02).jpg|Kapelo de sankta Johano Baptisto Ostopovice-alibaba - panoramio.jpg|Monumento al viktimoj de la militoj Ostopovice, dům.jpg|Domo n-ro 27 Ostopovice.jpg|Strato Czech Girls.jpg|Knabinaj [[popolkostumo]]j Rozestavěný klenbový most.jpg|Nefinita ponto de [[aŭtostrado de Hitler]] </gallery> {{Municipoj de Sudmoravia regiono|Distrikto Brno-provinco}} [[Kategorio:Ostopovice| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Brno-provinco]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Brno-provinco]] [[Kategorio:Setlejoj en Bobrava montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en Dija-svratka valego]] de7u8xdvaqqoexitk1f5c6r9vbyph09 Kirilo de Velsk 0 741434 9419352 8268798 2026-07-03T07:23:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419352 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sanktulo |nomo=Kirilo |dato de naskiĝo= |dato de morto=antaŭ 1478 |tago de festo= [[22-a de junio]] ([[Gregoria kalendaro]]) |adorita en= [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] |dosiero=Kirill of Velsk 002.jpg |grandeco de dosiero= |priskribo= |loko de naskiĝo= |loko de morto=[[Velsk]] |titolo= |dato de beatigo= |loko de beatigo= |beatigita de= |dato de kanonizo= |loko de kanonizo= |kanonizita de= |atributoj= |patroneco= |ĉefsanktejo= |dato de subpremo= |disputeblaj demandoj= }} '''Kirilo de Velsk''' ({{lang-ru|Кирилл Вельский}}) estas [[Rusa Ortodoksa Eklezio|rusa ortodoksisma]] [[sanktulo]], kies [[Relikvo|korpo]] estis trovita proksime de la setlejo, kiu estas nun konata kiel [[Velsk]]. Laŭ la legendo, Kirilo estis la {{Ill|lingvo=ru|trad=Тиун|eo=tiuno}} de [[Velsk|Velska Pogosto]] dum la epoko, kiam [[Novgoroda Respubliko]] estis sendependa de [[Grandprinclando Moskvo|Moskvo]], kaj mortiĝis per dronigo en la rivero nomata Vaga (alfluanto de [[Norda Dvina]]). Poste, multe da mirakloj okazis laŭdire apud lia [[relikvo]]. == Vivo == Ĉio pri la tervivo de Kirilo estas konata nur de rakonto de blinda maljunulino Akilina, sed ŝi eksciis la legendon de aliaj maljunuloj kiam ŝi estis juna. Laŭ la rakonto, Kirilo estis la Velska tiuno ''(~[[vokto]])'' de la [[Novgoroda Respubliko|Novgoroda]] provincestro<ref> Рыжова, 2017, ĉ. 349</ref>. Foje, la provincestro ekkoleriĝis kontraŭ la tiuno, kaj Kirilo forkuris al Vaga por [[Drono|dronigi]] sin. Tamen, li ne sukcesis, ĉar la akvo laŭdire mirakle disfendiĝis. Kiam la provincestro ekvidis la miraklon, li ekpardonpetegis, sed Kirilo al li respondis: "Dio pardonos kaj indulgos", ĵetis sin vizaĝalakve kaj tiufoje droniĝis. Impresita provincestro kune kun siaj servantoj trovis la korpon de Kirilo kaj honore entombigis ĝin apud preĝejo<ref>Рыжова, 2014.</ref>. == Trovo de la korpo kaj mirakloj == Ĉirkaue la mezo de la 16-a jarcento la korpo aperis el la tero pro detruo de la riverbordo de Vaga, kaj la mortinta Kirilo laŭrakonte vizitis lokan virinon en nokta [[vizio]] kaj petis reentombigi lian korpon kaj konstrui kapelon super ĝin. Mirigita virino disdiris pri la kazo al pastroj kaj aliaj loĝantoj. Kiam ili reviziis la rivervordon, ili efektive trovis malnovan ĉerkon; kiam ili malfermis ĝin, ili mire ekvidis, ke la korpo estas neputriĝinta. Kiam la pastroj demandis la loĝantojn kies korpo estas en la ĉerko, neniu respondis. Nur maljuna kaj blinda monaĥino povis rakonti pri la destino de Kirilo. Poste, ŝi petis esti gvidita al la ĉerko, tuŝis ĝin, kaj tuj malblindiĝis laŭdire. Do, la popolo konstruis kapelon kaj la korpon enmetis tien<ref>Верюжский, 1880.</ref>. Entute, la "Legendo pri Kirilo de Velsk", kiu estas verkita ĉirkaŭ la fino de la 16-a jarcento, enhavas priskribojn de 19 mirakloj, precipe pri resaniĝoj<ref>Рыжова, 2017, с. 350—351, 355-356</ref>. == Kulto == En 1571 kulto de sankta Kirilo en Velsk kaj najbaraj setlejoj jam ekzistis<ref>Рыжова, 2017, с. 355.</ref>. En 1587 la relikvo estis translokita el la kapelo al preĝejo de [[Nikolao de Mira|sankta Nikolao]]. Tiu preĝejo estis bruligita dum la [[Granda Malordo (Rusio)|Granda Malordo]], kaj la fajro damaĝis la relikvon<ref>Рыжова, 2014; она же, 2017, с. 379, 389.</ref>. Poste, nova ligna preĝejo estis konstruita en Velsk, kaj la relikvo oni translokis tien. La preĝejo havis kromaltarejon dediĉitan al alia samnoma, sed oficiale kultita sanktulo - Kirilo de Belozersk -, tamen, fakte tiu estis ŝirmo por la neoficiala kulto de Kirilo de Velsk. La setlantoj honoris la relikvon, preĝis kaj ekbrulis kandeletojn antaŭ [[ikono]] de Kirilo<ref>Рыжова, 2014; она же, 2017, с. 359-360.</ref>. En 1783 la [[Arĥangelska provinco|Arĥangelska]] episkopo Veniamin postulis de Velska paroĥo raporton pri la kulto kaj dispoziciis inspekti la relikvon. La inspekto aperigis, ke la neputriĝinta korpo pereis dum incendio kaj la relikvo nun estas nur bruldifektitaj ostoj. Veniamin transsendis ĉiun informon pri la kulto al Sinodo; Sinodo respondis, ke Veniamin malpermesu la kulton kaj enterigu la relikvon. En 1784 oni enterigis la relikvon kaj nun ne estas sciata kie ĝi estas<ref>Рыжова, 2017, с. 359-362, 390.</ref>. Tamen, malgraŭ la malpermeso de Sinodo kaj episkopo, la kulto ne malaperis. Ikonoj de sankta Kirilo estis en multaj domoj, oficejoj kaj eĉ en la ĉefpreĝejo de Velsk. En 1909 oni konstruis neoficialan kapelon omaĝe al Kirilo. Ĝis 1930-aj jaroj la festotago de Kirilo estis amase festata en Velsk. En la mezo de 1970-aj jaroj Kirilo de Velsk estis oficiale [[Enkanonigo|enkanonigita]] kiel ano de la sanktularo de Rusio. Nun sankta Kirilo estas rigardita kiel la [[Patroneco|patrono]] de Velsk; tie ĉiujare la Kirilan Tagon oni amase festas<ref>Рыжова, 2014; она же, 2017, с. 392.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * ''Верюжский И. П.'' [https://azbyka.ru/otechnik/Zhitija%20svjatykh/istoricheskie-skazanija-o-zhizni-svjatyh-podvizavshihsja-v-vologodskoj-eparhii-proslavljaemyh-vseyu-tserkovyu-i-mestno-chtimyh/5%2016 Святой Кирилл Вельский (Важеский)]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Исторические сказания о жизни святых, подвизавшихся в Вологодской епархии, прославляемых всею Церковью и местно чтимых. — Вологда, 1880. * ''Рыжова Е. А.'' [http://lib2.pushkinskijdom.ru/Media/Default/PDF/Rusagiografia.%20%D0%A2.%20III/14_%D0%A0%D1%8B%D0%B6%D0%BE%D0%B2%D0%B0.pdf Сказание о явлении мощей и чудесах праведного Кирилла Вельского: история текста памятника и почитание святого] // Русская агиография: Исследования. Материалы. Публикации / Редкол.: Т. Р. Руди, С. А. Семячко (отв. ред.). — СПб.: Пушкинский Дом, 2017. — Т. 3. — С. 345—405. — 624 с.: ил., 36 с. цв. вкл. с. — 300 экз. — ISBN 978-5-91476-086-8. * ''Рыжова Е. А.'' [http://www.pravenc.ru/text/1840305.html Кирилл] // Православная энциклопедия. — М., 2014. — Т. XXXIV : «Кипрская православная церковь — Кирион, Вассиан, Агафон и Моисей». — С. 378—381. — 752 с. — 33 000 экз. — ISBN 978-5-89572-039-4. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rusaj ortodoksaj sanktuloj]] qcp6jii5n0gqo0tx1lvduw7panmy27p Kantono Karbono (Utaho) 0 741616 9418903 9171868 2026-07-02T15:06:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418903 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Karbono |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Utaho |mapo= Map of Utah highlighting Carbon County.svg |areo_suma_km2= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''Kantono Karbono''', en angla ''Carbon County'', estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|usona subŝtato]] [[Utaho]]. En la usona censo de 2010, la loĝantaro estis 21 403.<ref>[https://web.archive.org/web/20110606215621/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/49/49007.html "State & County QuickFacts".] [[Usona Buroo de la Censo]]. Arkivita el la originalo la 8an de Julio, 2011. Alirita la 29an de Decembro, 2013.</ref> Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La kantona ĉefurbo kaj plej granda urbo estas Price.<ref>[https://web.archive.org/web/20110531210815/http://www.naco.org/Counties/Pages/FindACounty.aspx "Find a County".] National Association of Counties. Arkivita el la originalo la 31an de Majo, 2011. Alirita la 7an de Junio, 2011. </ref> [[Dosiero:AntelopeIslandEchoGhosttowns 221.jpg|eta|maldekstra|Monto Castle Gate ĉe la Kantono Karbono.]] Ĝi estis nomita laŭ la kemia elemento [[karbono]], por emfazi la [[industrio|industrian]] naturon de la areo.<ref>[ilovehistory.utah.gov/place/counties/carbon.html "Carbon County".] I Love Utah History. Utah.gov. Alirita la 10an de Februaro, 2017. </ref> La Kantono Karbono estas la dua plej granda produktanto de [[natura gaso]] en Utaho (post la kantono Uintah), kun 94 mil milionoj da kubaj [[futo]]j produktitaj en 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20101107170742/http://www.carbon.utah.gov/commission/news/Natural%20Gas%20Production%20Facts%20%26%20Information%20Packet%200809.pdf "Annual natural gas production in MCF by the top 7 producing counties in Utah" (PDF).] Arkivita el la originalo (PDF) la 7an de Novembro, 2010. Alirita la 12a de Septembro, 2010. </ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * [https://collections.lib.utah.edu/search?facet_setname_s=uum_ccoh retejo ''"Carbon County Oral Histories"'']{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{en}}) <!-- {| |[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|266px|{{centre|... en la kantona ĉefurbo}}]] |[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|266px|{{centre|... same en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''}}]] |} --> {{projektoj}} {{kantonoj de Utaho}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Utaho}} [[Kategorio:Kantonoj de Utaho]] g97n0d0zcanxddb40kt9k2tzjit31ks Katalin Stubendek 0 742486 9419239 8864085 2026-07-03T00:00:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419239 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Katalin Stubendek |dosiero = Stubendek Katalin.JPG |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Katalin Stubendek |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1972|11|23}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Ĉeĥoslovakio}} [[Kráľovský Chlmec]] ([[Ĉeĥoslovakio]]) }} '''Katalin Stubendek''' [ŝtubendek], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Stubendek Katalin''' estas [[Slovakio|slovakia]] [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], muzikalkantisto. Katalin Stubendek<ref>https://www.imdb.com/name/nm9559651/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM1902573;jsessionid=A756229C9DA94EDF54DA2671A16E028C</ref> naskiĝis la {{daton|23|novembro|1972}} en [[Kráľovský Chlmec]] ([[Ĉeĥoslovakio]], nun en [[Slovakio]])<!--, ŝi mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Katalin Stubendek maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Komárno]] en [[1991]]. Post 4 jaroj ŝi akiris aktoran [[diplomo]]n en [[:sk:Vysoká škola múzických umení v Bratislave]]. Post la diplomo ŝi havis rolojn en hungarlingvaj teatroj en Slovakio, poste en [[Nacia Teatro (Győr)]], inter 1999-2002 en [[Teatro Hevesi Sándor]]. Ekde 2002 ŝi estis membro de [[Nacia Teatro (Pécs)]]. Ŝi ricevis plurajn aktorajn [[premio]]jn. Ŝi edziniĝis kaj naskis 3 [[filino]]jn. == Ŝiaj teatraj roloj (elekto) == * [[Béla Zerkovitz]]: ''Csókos asszony'' - Katóka; S-ino Hunyadi * [[Zsigmond Móricz]]: ''Csibe'' - titolrolo * [[Ferenc Molnár]]: ''Liliom'' - Julika * [[Mór Jókai]] ''Aranyember'' - Tímea (ina ĉefrolo) * [[Joseph Stein]]-[[Jerry Bock]]: [[Violonisto sur la tegmento]] - Cejtel * Alan Jay Lerner-Frederick Loewe: [[My Fair Lady]] - Eliza * [[Leonard Bernstein]]: [[West Side Story]] - Maria * [[Ede Szigligeti]]: ''Liliomfi'' - Mariska == Ŝiaj filmaj roloj (elekto) == * ''Genezis'' (2018) == Fontoj == * [http://www.zalaszam.hu/szinhaz/tarsulat/szmuvesz/stubendekkatalin.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028045847/http://www.zalaszam.hu/szinhaz/tarsulat/szmuvesz/stubendekkatalin.htm |date=2021-10-28 }} * [https://www.bama.hu/kultura/helyi-kultura/kolykot-es-idos-holgyet-is-jatszik-stubendek-katalin-de-szexbombakent-is-mutatos-2533713/ hungarlingva intervjuo kaj biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028045847/https://www.bama.hu/kultura/helyi-kultura/kolykot-es-idos-holgyet-is-jatszik-stubendek-katalin-de-szexbombakent-is-mutatos-2533713/ |date=2021-10-28 }} * [https://adatbank.sk/lexikon/stubendek-katalin/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028045847/https://adatbank.sk/lexikon/stubendek-katalin/ |date=2021-10-28 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stubendek Katalin}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj]] [[Kategorio:Slovakiaj hungaroj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj hungaroj]] {{Portalstrio|Biografio}} ibw874ob5b9gxfwl1rbb5ao6fhuunbq Albert Brödel 0 746432 9419407 7932207 2026-07-03T10:05:53Z Sj1mor 12103 9419407 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Albert BRÖDEL''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1897}} en [[Lichte|Lichte-Wallendorf]], mortinta la {{Daton|4|3|1944}} en [[Lublin]]) estis instruisto, populara verkisto kaj kronikisto [[germanio|germana]]. == Vivo == La listo de la prapatroj de Brödel postspureblas tra pli ol kvar jarcentoj kiuj venis el la karbonista dinastio de Lichte. Post ekfloro de la porcelana industrio ekde 1764, la familianoj ofte estis porcelanaĵpentristoj.<ref>Brödel, Albert (1861–1927) je Lichte, kun la plej grava verko "Bildnis eines Mannes und einer Frau" um 1880, Alte Meister en miniatur – Thüringer Porzellanplattenmalerei (katalogo, Otto-Ludwig-muzeo [[Eisfeld]], vol. I/2011)</ref><ref>Brödel, Engelbert (1848–1938) je Lichte</ref> En 1895 lia avo transprenis la gastejon ''Gasthaus zum letzten Heller'' kie Albert Brödel naskiĝis kiel kvara infano de Karl Brödel kaj la edzino Emma (fraŭline ''Pröschold''). Albert Brödel frekventis inter 1903 kaj 1911 bazlernejojn en Lichte kaj Wallendorf antaŭ eklernanteco (inter 1911 kaj 1916) ĉe la Princa landa seminario je [[Rudolstadt]]. Sekvis rekrutiĝo, fronta servo eoste kaj ueste kaj vundiĝo. Post fino de la soldatado li estis ekde 1919 instruisto ĉe la lernejo en [[Neuhaus am Rennweg|Neuhaus-Geiersthal]] kaj tuja ekdeĵoro kiel pedagogo en [[Oberhain]]. En 1929 Brödel iĝis instruisto en [[Königsee (urbo)|Unterschöbling (Königsee)]]. Albert Brödel nuptis en 1922 Marie Gitter, ĉefbakista filino el Wallendorf; la paro havis tri infanojn. Post kiam li devis sekvi [[konskripcio]]n fare de [[Wehrmacht]] li vunditis kaj mortis en [[lazareto]] apud [[Lublin]]. == Verkoj == * ampleksaj fontostudoj kaj materialkolektsdo koncerne la komunuman historion de Lichte kaj pri la setlado en la valoj Piesautal respektive Lichtetal * Wolfgang Brödel (eld.): ''„Von der Köhlerhütte zum Industrieort“. Ein Beitrag zur Geschichte des Ortes Lichte und der Siedlungen im oberen Lichtetal, nach amtlichen Quellen zusammengestellt 1937-1939.'' Kulmbach, 7.3.1997. * Plej konata poemo: ''Mein Lichtetal''. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brodel, Albert}} [[Kategorio:Neuhaus am Rennweg]] [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Kronikistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] oqlfzaoyyk7xgec4u7ngf833xyimonm Uzanto:Jura1/articles with Wikidata item without statements 2 747889 9419259 9416703 2026-07-03T02:24:25Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9419259 wikitext text/x-wiki List of articles to check. {{Wikidata list |sparql=SELECT (wd:Q29934200 as ?item) (substr(GROUP_CONCAT(?l),1,2000000) as ?all) { hint:Query hint:optimizer "None". { SELECT (CONCAT("[[",?n,"]] · ") as ?l) { ?i wikibase:statements 0 . [ ] schema:about ?i ; schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>; schema:name ?n } } } |columns=?all|short=true|chart=y }} {| class='wikitable sortable' ! ?all |- | [[Numerikaj kapabloj en Down-sindromo]] · [[Unio Nacia de Studentoj de Nikaragvo]] · [[Aerkamerbloko]] · [[Atlantika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Hindioceana sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Pacifika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Sennacia Banko]] · [[Palmeros]] · [[Treviro (distrikto)]] · [[Dibrivka]] · [[Diferenco inter pedofilio kaj pederastio]] · [[Armena Kongreso de Orientaj Armenoj]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Prezidanto de Rusio]] · [[Jante]] · [[Astronomiala Kayereto]] · [[Kuriero Internaciona]] · [[Uljanovska Esperanto-klubo]] · [[Raŭpa ŝtupiranto]] · [[KAM - Regionális és Antropológiai Kutatások Központja]] · [[Károli Gáspár Irodalmi Társaság]] · [[Lingva demokratio]] · [[Lukiana skolo]] · [[43-Vira Skuamiŝo]] · [[Feliĉa primo]] · [[Il (dio)]] · [[IE-Munde]] · [[Erdélyi Római Katolikus Népszövetség]] · [[Lunatiko (muzikgrupo)]] · [[Barmoodano]] · [[Ĝiĝeleoj]] · [[Severe pozitiva tradona funkcio]] · [[Blovado]] · [[Milvo]] · [[Dvara]] · [[Endemiaj birdoj de Okcidenta Afriko]] · [[Moskva astronomia klubo]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri intelektaj posedrajtoj]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri mortpuno]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri naturaj rimedoj]] · [[Misrijaoj]] · [[Svingrajdado]] · [[Rajper]] · [[Sumbaj deciduaj arbaroj]] · [[Belorusa listo de Katin]] · [[Tipoj de kotono]] · [[Iögo]] · [[Kategorio:Jeniseja lingvaro]] · [[Tonsilabo]] · [[Kuniga ŝraŭbaĵo]] · [[Festo de Pola Aviado]] · [[Funebro en Pollando post morto de Johano Paŭlo la 2-a]] · [[Homoforo]] · [[Chupa-chupa]] · [[Ĉeĥa arto]] · [[Biblioteko de Esperantista Klubo en Brno]] · [[Elingvo]] · [[Esperanto-eldonaĵoj eldonitaj en Brno]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1900-1914)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1919-1938)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1939-1945)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1946-1952)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1952-1968)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1969-1989)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1990-)]] · [[Historio de la Esperanto-klubo de Prago]] · [[Klubo de Esperanto-Amikoj en Svitavy]] · [[Laborista Unuiĝo Esperantista]] · [[Nikolao (festo)]] · [[Subterejo de la reĝa palaco de Praga burgo]] · [[Zülags]] · [[Liro (konkurso)]] · [[Sen:esepera]] · [[Diala Jurnaleto]] · [[Ek! (esperanto-klubo)]] · [[Monario]] · [[Transkonduko (muziko)]] · [[Murlampo]] · [[Volapükagased pro Nedänapükans]] · [[Historia kelaro en Litoměřice]] · [[Kafejo Fenix (Ostrava)]] · [[Karsto ĉe Hranice]] · [[Katakomboj en Český Brod]] · [[Kaverno de Paclt]] · [[Kavernoj de rokaro en Adrŝpaĥ]] · [[Kavernoj de rokaro en Klokočí]] · [[Kavernoj de rokaro en Teplice]] · [[Kavernoj en Praĥovaj rokoj]] · [[Kazematoj en Vyšehrad]] · [[Keloj de Malnova Urbo (Prago)]] · [[Keloj en kastelo en Český Krumlov]] · [[Adorado de la Sanktega Sakramento]] · [[Ile]] · [[Ido reformita]] · [[Breathanach]] · [[Esperanto-Rondo en IKEDA]] · [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj]] · [[Listo pri transloĝigo de 33 municipoj de Drahana montetaro (1940 - 1945)]] · [[Administra kaj teritoria evoluo de Ostrava]] · [[Belorusa Liberiga Armeo]] · [[Dônage]] · [[Dokumentoj de Komunismo]] · [[Dokumentoj kaj materialoj]] · [[Domaša]] · [[Domkonstruado]] · [[Donkiĥoto (stereotipo)]] · [[Dorsoturnoj]] · [[Dosiano]] · [[Drop Modulation]] · [[Du Majstro-noveloj]] · [[Duonsekaj tropikoj]] · [[EBLOGO]] · [[Edelmann-Banendregt]] · [[Eduard Kruspe]] · [[Egala balotrajto en Finnlando]] · [[Ekologia socialismo]] · [[Ekstersistema radiko]] · [[Ekumena Komisiono]] · [[El la nova ĝardeno]] · [[Eldonoj de SAT]] · [[Elektrona mapo de la Muzeo de la Imperiestra Palaco]] · [[Elemento por transmisio de rotacia movo]] · [[Elo (lingvo)]] · [[Emiliano Zapata (Veracruz)]] · [[En Svislando]] · [[Enciklopedio Cigneta]] · [[Enciklopedio Simpozio]] · [[Enmurigita!]] · [[Envitra transskribado]] · [[EO Communicator]] · [[Epistoloj de Paŭlo]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (dua sezono)]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (unua sezono)]] · [[Erdélyi Gazda (Nagyenyed)]] · [[Erdélyi Gazda- Aiud]] · [[Erdélyi Kézművesek Egyesülete]] · [[Esperando]] · [[Esperant']] · [[Esperanta Evoluo]] · [[Esperanta Ligilo]] · [[Esperanta regno]] · [[Esperanta Retradio]] · [[EsperanTago]] · [[Esperantaj lokoj en Berlino]] · [[Esperantigo de vortoj el ĉina fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el araba fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el franca fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el germana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el hispana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el portugala fonto]] · [[Esperantilo]] · [[Esperantista Junularo]] · [[Esperantista Migrado Aŭtuna]] · [[Esperantista Vagabonda Klubo]] · [[Esperantista Voĉo]] · [[Esperantlingva literaturo en la reto]] · [[Esperanto de Antido]] · [[Esperanto de centraj imperioj]] · [[Esperanto Eksport']] · [[Esperanto en la 80-aj jaroj]] · [[Esperanto en medicino]] · [[Esperanto en universitatoj]] · [[Esperanto Federacio de Kvinslando]] · [[Esperanto Federacio de Viktorio]] · [[Esperanto Gento]] · [[Esperanto MUD]] · [[Esperanto-ĉeĥaj vortaroj]] · [[Esperanto-aktoro]] · [[Esperanto-arkivo]] · [[Esperanto-domo Barlaston]] · [[Esperanto-ekzameno]] · [[Esperanto-Grupo Bremen]] · [[Esperanto-Grupo de Warwick]] · [[Esperanto-hebreaj vortaroj]] · [[Esperanto-informado]] · [[Esperanto-instruado ĉe ELTE]] · [[Esperanto-Ligo Berlin]] · [[Esperanto-Ligo de Okcidentaŭstralio]] · [[Esperanto-Ligo de Saksio-Anhalto]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Instruado]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Librejoj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Turismo]] · [[Esperanto-radio en Francio]] · [[Esperanto-Radio Jászberény]] · [[Esperanto-Societo Bazelo]] · [[Esperanto-Societo de Metropola Atlanto]] · [[Esperanto-Societo de Nov-Anglio]] · [[Esperanto-Societo de Sidnejo]] · [[Esperanto-Societo Sudharco]] · [[Esperanto-vortaro (diversaj)]] · [[Esperanto? Plenbuŝe!]] · [[Esperantomondo]] · [[Esperantotur]] · [[Espero (teatro)]] · [[Espero Framasona]] · [[Espero Kristana]] · [[EsPodkasto]] · [[Listo de Esperanto-tradukoj]] · [[Malaperintaj vilaĝoj de Slovakio]] · [[Enzim-efik-meĥanismoj]] · [[Bengallingva literaturo]] · [[Berchtesgadenaj kondiĉoj]] · [[Berlina informilo]] · [[Betebeto]] · [[Betlehemoj de Česká Třebová]] · [[Betona strukturo]] · [[Biaphra Milhomem]] · [[Biblioteca-Museu Balaguer]] · [[Biblioteka Apogo Roma kaj Poul Thorsen]] · [[Biblioteko de Davidov]] · [[Biblioteko de UEA]] · [[Biciklaj vojoj (Elba Grejsmontaro)]] · [[Bielatal (Saksa Svislando)]] · [[Bildarkivo Aŭstria]] · [[Biologia kaj Ornitologia Rondo Esperantlingva]] · [[Birada sistemo]] · [[Bird-aŭgurado]] · [[Birdoj de Svedio]] · [[Birdoprotektado]] · [[Birdoprotektanta organizaĵo]] · [[Bjørn (firmao)]] · [[Blankavostuloj]] · [[Blankbarbulo]] · [[Blankkapa presbito]] · [[Blazonaj ornamoj]] · [[Blazono de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] · [[Blinda Gardisto]] · [[Blindula Instituto Klar]] · [[Bohema Esperanto-Servo]] · [[Bohema Klubo Esperantista]] · [[Bolonja Esperanto-Grupo]] · [[Librejo Azia]] · [[Librejo Klimo]] · [[Borso de laboro]] · [[Botanika terminaro]] · [[Botelvakuigilo]] · [[Brandoniano]] · [[Bratislava pordego (Komárno)]] · [[Brazila Birdsimfonio]] · [[Brazila Katolika Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Breda maturiĝo]] · [[Bretaro (projekto)]] · [[Bretona Esperanto-Koruso]] · [[Brevier-Himnoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Kristnaska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Paska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Sanktuloj]] · [[Bufintona-Barba-Bima ortografio]] · [[Bugleoj]] · [[Bulgara ekspresa lokomotivo 1D1]] · [[Bulonjo 2005]] · [[Calera]] · [[Castro (Paranao)]] · [[Causa belli]] · [[Cedrolando]] · [[Centra Dialekto]] · [[Centra Oficejo pri Bonfarto de Infanoj de Nepalo]] · [[Centrale Esperanto-Boekhandel]] · [[Centro pri aŭdo kaj lingvo Zuriĥo]] · [[Ceremonio de transiro]] · [[Chrodisonian]] · [[Ciferaro]] · [[Ciganaj fanfaroj]] · [[Ciganio]] · [[Cirkaj infanoj]] · [[Cirkvito-skemo]] · [[Citlaltépetl (Veracruz)]] · [[Ciucul de Jos]] · [[Civita Banko]] · [[Coatzacoalcos (Veracruz)]] · [[Cocoa Camino]] · [[Crusoe SE]] · [[Csíki Természetjáró és Természetvédő Egyesület]] · [[Cx486SRx/DRx]] · [[Danub-konfederacia plano]] · [[Datoj kaj faktoj pri la paca movado]] · [[De animo al animo]] · [[De Francisko el Asizo por vi]] · [[Debrecena Bulteno]] · [[Dehelenigo de kristanismo]] · [[Deklaracio por etnista humanismo]] · [[Dekuma klasifika sistemo por bibliotekoj]] · [[Demokratio kaj Kristanismo]] · [[Dentrada trakciilo]] · [[Derivita juro (Eŭropa Unio)]] · [[Detalisto]] · [[Deutsche Solar]] · [[Diaocha-lago]] · [[Dilatometria termoanalizo]] · [[Discutindo língua portuguesa]] · [[Diservo en Esperanto]] · [[Disko (sporto)]] · [[Diskutkunvenoj de KEJ]] · [[Distililo (alkoholo)]] · [[Distingokapablo (optiko)]] · [[Dobrá nad Ondavou]] · [[DOMFABRIKO: 6000 frazeologiaj esprimoj hungaraj-Esperantaj]] · [[Eldonejo Bookart]] · [[Gogo kaj liaj amikoj]] · [[Gotika kino]] · [[Regiono (politiko)]] · [[Interreta rolludo]] · [[Intertajda zono]] · [[Inversiga filmo]] · [[Io-ujo-batalo]] · [[Islama rego]] · [[Istvan Bierfaristo]] · [[Ixtlán]] · [[JAGI]] · [[Jaroj en filmo]] · [[Je la nomo de l' vivo]] · [[JEFO-Vikio]] · [[Jemanĵao]] · [[Jesuo kaj Magdalena]] · [[Jiménez (Michoacán)]] · [[Juĝa neŭropatologio]] · [[Jubilea Libro 1903 - 2003]] · [[Juda kvartalo (Maribor)]] · [[Judaj terminoj]] · [[Junto (hidraŭliko)]] · [[Jura-Esperanto]] · [[Jutlanda regionismo]] · [[Kaŝslipeto]] · [[Kaŭna Esperanto-Societo]] · [[Kakolalio]] · [[Kalopieduloj]] · [[Kanada universitata piedpilko]] · [[Kapelo de Sankta Andreo]] · [[Kapitano Ciborgo]] · [[Kapitano Pafo]] · [[Kapsulraŭpo]] · [[Kara Junula Nescio]] · [[Karbodeponejo]] · [[Karbondioksido en ekonomio]] · [[Karikaturaj bildkartoj de desegnisto Jean-Robert]] · [[Kasitoj]] · [[Kasuelo]] · [[Kataluna Esperantista Renkontiĝo]] · [[Kataluna Inform-Servo Televida]] · [[Kataluna kristnaska ciklo]] · [[Katoj kaj ĉevaloj]] · [[Katolika Nacio]] · [[Kavkornuloj]] · [[Kazo post ''kiel'']] · [[Keldârê]] · [[Kiam Parizo estis Parizo eĉ por ni esperantistoj]] · [[Kie estas la eklezio de Kristo]] · [[Kio? Kie? Kiam? (muziko)]] · [[Kirnitzschtal]] · [[Kistermelők Lapja]] · [[Klara lingvo]] · [[Klasifiko de etnoj]] · [[Klasifiko de loknomoj]] · [[Klasika araba triangulo]] · [[Klosterneuburg (urbo)]] · [[Klostronovburga Altaĵo-ŝoseo]] · [[Kodo Roosevelt]] · [[Kolombio:Esperanto-movado]] · [[Komerca utiligo de Esperanto]] · [[Komercista Esperanto-Unio]] · [[Komitato de Ĝeneva UEA 1938-1947]] · [[Komitato de IEL 1938-1947]] · [[Kompanio de Senegalo]] · [[Komputaj kodoj]] · [[Komunista Internacio (rilato al Esperanto)]] · [[Komunumoj de distrikto Mureș]] · [[Komunumoj en distrikto Arad]] · [[Komunumoj en distrikto Brașov]] · [[Komunumoj en distrikto Caraș-Severin]] · [[Komunumoj en distrikto Covasna]] · [[Komunumoj en distrikto Sibiu]] · [[Konciza historio de Esperanto en Ŝjiano]] · [[Kondiĉa probabla denseca funkcio]] · [[Kongo-kordofana lingvaro]] · [[Kongresa kuriero]] · [[Konsisto de la Esperantistaro]] · [[Konsisto kaj strukturo de materio]] · [[Konsonantoj en Esperanto]] · [[Konstanta Kongresa Sekretario]] · [[Konstanta Reprezentantaro de la Naciaj Societoj]] · [[Konstruaĵoparto]] · [[Konstruita medio]] · [[Konstrukcio (tekniko)]] · [[Konsulo (Esperanto-movado)]] · [[Kontraŭdiagonala matrico]] · [[Kontraŭlika rezisto]] · [[Kontraŭpieduloj]] · [[Kontraŭuloj de Esperanto]] · [[Kontrakta juro (Eŭropa Unio)]] · [[Kontrakto de Hachette]] · [[Kontrakto de Helsinko]] · [[Kontraktoj de la eŭropaj komunumoj (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj de membroŝtatoj inter si (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj inter membroŝtatoj kaj eksteraj ŝtatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Konuoloĝio]] · [[Teatro Kiss Stúdió]] · [[Karaokeo en Esperanto]] · [[Listo de iranaj artistoj]] · [[Kantono Ferguson]] · [[Eŭropo ĉe la Abismo]] · [[Esplora universitato]] · [[Estonto (klubo Linco)]] · [[Estraro de IEL 1936-1938]] · [[Estraro de IEL 1938-1947]] · [[Estraro de UEA 1909-1911]] · [[Estraro de UEA 1928-1931]] · [[Estraro de UEA 1939-1947]] · [[Estraro de UEA 1947-1950]] · [[Estraro de UEA 1950-1953]] · [[Estraro de UEA 1953-1955]] · [[Estraro de UEA 1955-1956]] · [[Estraro de UEA 1956-1959]] · [[Estraro de UEA 1959-1962]] · [[Estraro de UEA 1971-1974]] · [[Estraro de UEA 1983-1986]] · [[Estraro de UEA 1986-1989]] · [[Estraro de UEA 1989-1992]] · [[Estraro de UEA 1995-1998]] · [[Estraro de UEA 1998-2001]] · [[Etem]] · [[Etimologia internacia lingvo]] · [[Etimologio de nomoj de kantonoj de Okcidenta Virginio]] · [[Európai Idő Kiadó]] · [[Evangeliaj veoj]] · [[Evoluintaj klasoj (Bellato)]] · [[Evoluintaj klasoj (Cora)]] · [[Fabela mondo de fantomoj]] · [[Fabrikistoj de Bekflutoj]] · [[Facila Vento]] · [[Fajrokurado]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Heraldiko]] · [[Fakaj Esperanto-vortaroj pri medicino]] · [[Fakaj verkoj en Esperanto]] · [[Fako (figure)]] · [[Fakverko:Ekologio]] · [[Fakverko:Enciklopedioj]] · [[Fakverko:Etnologio]] · [[Fakverko:Farmakologio]] · [[Fakverko:Fervojo]] · [[Fakverko:Filatelo]] · [[Fakverko:Filozofio]] · [[Fakverko:Geologio]] · [[Fakverko:Juro]] · [[Fakverko:Kemio]] · [[Fakverko:Komerco]] · [[Fakverko:Konstrutekniko]] · [[Fakverko:Ledoj, peltoj]] · [[Fakverko:Lingvistiko, terminologio]] · [[Fakverko:Medicino]] · [[Fakverko:Muziko]] · [[Fakverko:Psikologio]] · [[Fakverko:Scienco]] · [[Fakverko:Telefono]] · [[Fakverko:Zoologio]] · [[Fama Ĉefturo]] · [[Famaj kantistoj]] · [[Familia Historia Biblioteko]] · [[Familia Sancti Hieronymi]] · [[Family Pastimes]] · [[Fantascienco]] · [[FaRo]] · [[FIPS-kodo (Usono)]] · [[Hejma Evangelia Studo]] · [[Fenicoj en Brazilo]] · [[Ferenctanya]] · [[Fernando Arrabal/Bibliografio/malneto]] · [[Festivalo de Maribor]] · [[Festivalo LaSemo]] · [[Fia koincido]] · [[Fides qua fides quae]] · [[Filozofia Asocio Tutmonda]] · [[Finaĵvorto]] · [[Flagoprotokolo]] · [[Fleksebla akumulo]] · [[Floresta (Paranao)]] · [[Flugiloj de Malfacila Vento]] · [[Flugo de strigoj]] · [[Foirplaco de Karlovy Vary]] · [[Fokso-Nukso]] · [[Folihava lignoplanto]] · [[Fondaĵo Joseph Ratzinger-Benedikto la 16-a]] · [[Fonduso por Esperantologiaj Studoj]] · [[Fonetika bild-skribo]] · [[Fororkestro]] · [[Framasona Esperanto]] · [[Framasonisma loĝio Lázaro Luiz Zamenhof]] · [[Francaj tradiciaj dancoj]] · [[Fratoj Lukaŝidoj]] · [[Frazosintakso]] · [[Free Esperanto Course]] · [[Fremdlingva Eldonejo (Sofio)]] · [[Freqüències]] · [[Frua Esperanto-movado en Finnlando]] · [[Fulgur Kiadó]] · [[Fulma angla]] · [[Fundamento Tonsilaba]] · [[Funelterapio]] · [[Gaciça]] · [[Gamo de Bharata]] · [[Grafika labormedio]] · [[Grandaj urboj de Azio]] · [[Grandaj urboj de Oceanio]] · [[Grando]] · [[Gravaj personoj ligitaj al distrikto Harghita]] · [[Green Project]] · [[Greka grupo]] · [[Greklingva literaturo]] · [[Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch]] · [[Grupoj kaj tendencoj de la hispana literaturo de la 20-a jarcento]] · [[Guanabara Esperanto-Junularo]] · [[Gulivero (ludo)]] · [[Gvatemala Esperanto-Asocio]] · [[Gvatistaro de Titanic]] · [[Ha! Se mi scius]] · [[Harmonia konsumpreza indico HVPI]] · [[Havenoj de Habsburga monarkio]] · [[Hebrea Esperanto-Asocio]] · [[Hebrea transliterumo de esperanto]] · [[Hejma vortaro]] · [[Hesa Esperanto-Ligo]] · [[Hidraŭlika ŝovbloko]] · [[Hidraŭlika amplifilo]] · [[Hidraŭlika panelo]] · [[Hidraŭlika-dinamika variigilo de tordmomanto]] · [[Hidraŭlika-statika konvertilo]] · [[Hidraŭlika-statika transmisio]] · [[Hina lingvo]] · [[Hispana Esperantista Konfederacio]] · [[Hispana Opo]] · [[Hispanaj vojaĝistoj]] · [[Historio de Esperanto (verkoj)]] · [[Historio de Esperanto en Radio]] · [[Historio de Freiberg]] · [[Historio de Kroměříž]] · [[Historio de Lingva Festivalo en Ĉeboksaro]] · [[Historio de Lingvaj Festivaloj]] · [[Historio de Moskva Ŝtata Universitato]] · [[Historio de Pratempo]] · [[Historio de SAT]] · [[Hocheka lingvo]] · [[Holnap Irodalmi Társaság]] · [[Homa lingvo]] · [[Homaranisma Komunlingva Movado Kontraŭ Novliberalismo]] · [[Homeopatio kaj spiritismo]] · [[Honoraj membroj de AIS]] · [[Horloĝistaro]] · [[HP-SIR]] · [[Hungara Fervojista Esperanto-Asocio]] · [[Hungaraj varomarkoj]] · [[I-karaktera radiko]] · [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]] · [[Idala podkasto]] · [[Ideala Esperanto-Biblioteko]] · [[Ido antaŭenirigita]] · [[Ido-akademio]] · [[Ilarejo Esperantista]] · [[Ilustrita Biblioteko]] · [[Ilustrita Vortaro de Esperanto]] · [[Imagu-Filmoj]] · [[Imperativoj de la vivo]] · [[Imperatoro de AMORC]] · [[Impulso (telefonio)]] · [[Indekso de ĉina skribo laŭ radikalo]] · [[Indico (notacio)]] · [[Industri-medicina aparato]] · [[Industrio de mizero]] · [[Infanopilgrimado]] · [[Influantaj faktoroj de enzima aktiveco]] · [[Insigno de Esperanto]] · [[Instrumentotekniko]] · [[Integralo (ekzemploj)]] · [[Intelekta sensencaĵo]] · [[Intelekto aktualiga kaj intelekto potenciala]] · [[Interasocia Renkontiĝo de Esperanto ĉe Mediteraneo]] · [[Interelementa rilato]] · [[Interkonsento de Kolonjo]] · [[Interkulturo]] · [[Interlingvaisto]] · [[Internacia Ekzamena Komisiono]] · [[Internacia Esperantista Farmaciista Asocio]] · [[Internacia Esperanto-Kampadejo Primoŝteno]] · [[Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno (teksto)]] · [[Internacia Esperanto-Servo]] · [[Internacia Finnugra Kongreso]] · [[Internacia Foira Esperantista Renkontiĝo]] · [[Internacia Humanitara Organizo Espero]] · [[Internacia Knabama Tago]] · [[Internacia Komerca Revuo]] · [[Internacia Labor-Oficejo]] · [[Internacia latino]] · [[Internacia Sciencista Dokumentaro]] · [[Internacia Unio Esperantista]] · [[Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Societoj]] · [[Internaciismo kaj purismo]] · [[Internationale Spieltage SPIEL]] · [[Interrilatoj spirito-materio]] · [[Eŭrogloto]] · [[Eŭrolingvo]] · [[Eŭropa lingvo (Jago)]] · [[Eŭropa Medio-Organizaĵo]] · [[Ko’ilidel]] · [[Konvencio de Montreux]] · [[Konvencioj de Vieno pri diplomatio]] · [[Kopso (kooperativo)]] · [[Korea transliterumo de esperanto]] · [[Koresponda Kurso de GDREA]] · [[Korta fotografado en Ĉinio]] · [[Kosino (Moskvo)]] · [[Kosma angla]] · [[Kosmaj planlingvoj]] · [[Kostenloser Esperanto-Kurs]] · [[Kreinto en Kabalo]] · [[Kroniko de flugoj de sovetiaj kaj rusiaj kosmonaŭtoj]] · [[Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio]] · [[Kulta libro]] · [[Kultura Esperanto-Asocio (Hungario)]] · [[Kunimperiestro]] · [[Kunlaborintoj de PIV]] · [[Kölcsey Egyesület (Carei)]] · [[Kvalitsensilo]] · [[Kvantodifinaj adjektivpronomoj]] · [[Kvintparenceco]] · [[Kyldíl]] · [[La Anima Evoluado]] · [[La Brazilaj Aruakoj]] · [[La Eta Spiru' - Salutu la Sinjorinon]] · [[La Floretoj de S. Francisko]] · [[La Herodo de Fleury]] · [[La homo; la vojaĝoj]] · [[La Instruo de Karl Marks]] · [[La Juna Batalanto]] · [[La juna verkisto]] · [[La kontribuo de la laboro ĉe la homiĝo de la simio]] · [[La Kordiego]] · [[La lasta ĉeĥo]] · [[La malgranda Svisujo]] · [[La Mortintoj kaj la mortantoj]] · [[La Panistino de la ebenaĵanoj]] · [[La pardonpetoj de la papo]] · [[La Pentroarto en la Malnova Hungarujo]] · [[La Porkino kun sep porkidoj]] · [[La Postdomo]] · [[La Samanta-Mukla-Parivarto]] · [[La senmorta kaj la senviva]] · [[La sesa raso]] · [[La skurila libro]] · [[La Suplemento de Kataluna Esperantisto]] · [[La Vojo al feliĉo]] · [[Laŭtmotiv']] · [[Laborkolektivo de biciklemaj urboj kaj komunumoj en Nordrejn-Vestfalio]] · [[Labormigradoj de aŭvernjanoj]] · [[Laborsemajno]] · [[Landa Asocio de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] · [[Landa Skolta Organizo]] · [[Landnomoj en Esperanto]] · [[Lango (tekniko)]] · [[Lasta lekcio en Gotingeno]] · [[Latinigita Populara Alfabeto]] · [[Latino semplificato]] · [[Latinulo]] · [[Latisa KKD]] · [[Lazarus-efiko]] · [[Lenga Romance]] · [[Lernejana Esperanta Frataro]] · [[Libero kaj aŭtonomio senlimaj]] · [[Libertariano]] · [[Libraro Ludovika]] · [[Libroservo]] · [[Lignopunkturo]] · [[Lignoskulptada tendaro de Cernat]] · [[Liismo]] · [[Likaĵa kondukilo]] · [[Lindóia (persono)]] · [[LinguaFest']] · [[Lingva elemento]] · [[Lingva Festivalo en Ivanovo]] · [[Lingva Komitato de 1907/priskribo]] · [[Lingva prezento]] · [[Lingvo Kosmopolita]] · [[Lingvodidaktiko]] · [[Lingvolanĉilo]] · [[Lingvolisto/1/1]] · [[Lingvolisto/1/2]] · [[Lingvolisto/1/3]] · [[Lingvolisto/1/4]] · [[Lingvolisto/1/Indekso]] · [[Literatura Klubo (libroserio)]] · [[Literaturo en la skota lingvo]] · [[Litostrato]] · [[Loĝio Esperanto]] · [[Logos en la fino]] · [[Lokojaoj]] · [[Ludo esperanta]] · [[Lumbildmetodo]] · [[MAMŰ]] · [[MP4 (sinteza sango)]] · [[Pneŭmate regata direkta valvo]] · [[Podetala prezo]] · [[Pogranda prezo]] · [[Poliglota vortaro]] · [[Polis Könyvkiadó]] · [[Societo Nyelv-Irodalom-Tanítás]] · [[Teatro Nézőpont]] · [[Teatro Oberon Csőszínház]] · [[Pola Esperanto-Delegitaro]] · [[Nĉumbuluoj]] · [[Nazo-Teribo]] · [[Ne-pligrandiĝanta vico]] · [[Neŭtrala Esperanto-Centro]] · [[Nebibliaj dokumentoj de Kumrano]] · [[Nemoveblaĵa evoluigado]] · [[Neperfektaj spiritoj]] · [[Neskriba juro (Eŭropa Unio)]] · [[Ni parolas Esperante]] · [[Nia ĉiutaga pano]] · [[Nia lingvo Esperanto]] · [[Nigra Flago (Ĵurnalo)]] · [[Nigra platnaza simio]] · [[Nigra presbito]] · [[Nigra skatolo (Kio? Kie? Kiam?)]] · [[Nigrogrundoj]] · [[Nippon Esperanto-Societo]] · [[Noam Chomsky/Esperanto ne estas lingvo]] · [[Nobela titolaro]] · [[Nocio-sistemo]] · [[Nombradkanzono]] · [[Nomoj de Amerikaj landoj]] · [[Nomoj de kontinentoj]] · [[Nomoj en Asteriks]] · [[Nord-Amerika Junulara Tendumado]] · [[Nordamerikanische Wochen-Post]] · [[Nordia mitologio]] · [[Noria de Ángeles]] · [[Normlingva Esperanto]] · [[Novaĵoj el Rusio]] · [[Nove auxilia]] · [[Novesperant]] · [[Novialo-Akademio]] · [[Novilatin (Beermann)]] · [[Novilatin (Blondel)]] · [[Novkastela Esperanto-Societo]] · [[Novkreitaj ŝtatoj]] · [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]] · [[Novpagana festo]] · [[NUN (retejo)]] · [[Oazo de Esperanto]] · [[Obenzayet]] · [[Observatorio (bulteno)]] · [[Oficiala Jarlibro de la Esperanto-movado]] · [[Oficialaj vortoj]] · [[Oficiroj de Titanic]] · [[Ohia ortografio]] · [[Okcident-nordia lingvaro]] · [[Okcident-Siberia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Omnésio]] · [[Ondo-Esperanto]] · [[Onpu Channel]] · [[Operaciaj programoj]] · [[Operaco en Auvers-sur-Oise]] · [[Optezo]] · [[Oregon trade language]] · [[Organizo por Sociaj Asocianoj en Kimrio]] · [[Orgasma festotago]] · [[Orient-nordia lingvaro]] · [[Orientiga instruado]] · [[Origina juro (Eŭropa Unio)]] · [[Origino de la sistemo de la indulgencoj]] · [[Ormarborda Esperanto-Grupo]] · [[Pado de Historioj de la Malsupra Urbo]] · [[Pahacharhe]] · [[Palacoj en Wallenstein-strato]] · [[Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato]] · [[Pallas Kulturális Egyesület]] · [[Pannjo]] · [[Papago (muziko)]] · [[Papaj komisionoj]] · [[Paradiesische Passage]] · [[Paragvajaj ĉakaj menonitoj]] · [[Pararendzino]] · [[Parkurbo Esperanto]] · [[Parolado de Zamenhof en 1907 en la Gildohalo de Londono]] · [[Paroladvojaĝo]] · [[Parto de maŝino]] · [[Pasilogio]] · [[Pasivaj participoj]] · [[Patro parolas al siaj infanoj (privata revelacio)]] · [[Pekina Esperanto-Asocio]] · [[Pensilvanigermana literaturo]] · [[Penso kaj vivo]] · [[Perfektiga Esperanto-Kurso]] · [[Periodaj san-testoj]] · [[Permana elektra generilo]] · [[Pernambuco Esperantista]] · [[Petőfi Sándor Művelődési Egyesület]] · [[PhotoREt III]] · [[PhotoREt Pro]] · [[Pilgrimloko Hory (Česká Třebová)]] · [[Pinarbara Esperanta Grupo]] · [[Pinglohava lignoplanto]] · [[Pioniro de Esperanto]] · [[Placo de Hradčany]] · [[Plena indukto]] · [[PlusMedia Station]] · [[World English]] · [[Meĥanika prilaboro]] · [[Pomarba kancero]] · [[Popola labor-universitato]] · [[Populara Esperanto-Biblioteko]] · [[Por ekologia socio]] · [[Portretoj de profetoj]] · [[Poŝta Muzeo (Budapeŝto)]] · [[Poŝta Muzeo en Ópusztaszer]] · [[Poŝtkartoj de Liĥtenŝtejno]] · [[Poŝtoficistoj de Titanic]] · [[Pragaj Sonoriloj]] · [[Prahomaj laboriloj]] · [[Prenita juĝisto]] · [[Prepara konferenco por internacia radiotelefonia interkonsento]] · [[Preria Paco-Parko]] · [[Principo de komplementeco]] · [[Print Image Matching (teknologio de printado)]] · [[Pro-Print Könyvkiadó]] · [[Problemo de la origino]] · [[Procezaŭtomacia terminaro]] · [[Procezo (naturscienco)]] · [[Progressiva]] · [[Proklamo de Poznano]] · [[Proklamoj de Bab]] · [[Proklamoj de Baha'u'llah]] · [[Proponoj por la esperantigo de katalunlingvaj loknomoj]] · [[Propozicio-sintakso]] · [[Propraj Nomoj en Esperanto]] · [[Provinca Historia Arkivo de Kvenko]] · [[Provizanto de retservoj]] · [[Pseŭdotelefono]] · [[Puŝo (fiziko)]] · [[Putonghua - vortaro en - hànyu pīnyīn]] · [[Quinto Lingo]] · [[Radiadŝirma betono]] · [[Radika Angla]] · [[Radikoj kun vira signifo]] · [[Radio Aktiva]] · [[Radio Esperanto (Radio Libertaire)]] · [[Radio Esperanto (reta)]] · [[Radio Verda]] · [[Radio-Club Espérantiste de France]] · [[Raetia lingvo]] · [[Rajtigitaj Delegitoj]] · [[Rakontoj por Geknaboj]] · [[Reĝa Muzeo por Belaj Artoj (Nederlando)]] · [[Rebato-Servo]] · [[Reciproka malinstigo]] · [[Reenkorpiĝo]] · [[Reformita Esperanto (McCoy)]] · [[Regionaj religioj]] · [[Regionaldekan]] · [[Regiono (statistiko)]] · [[Regnestro]] · [[Reguligita Angla lingvo]] · [[Rejnlando-Palatinata Esperanto-Ligo]] · [[Rekordoj de mamuloj]] · [[Rektlinia prem-multiplikilo]] · [[Relajsa aŭtomata regado]] · [[Religiaj agantoj]] · [[Religio de Amo]] · [[Religioj de Amerikaj negroj]] · [[Religioj en Oberhausen]] · [[Remo Bellini]] · [[Renkontiĝo de Calais]] · [[Respondeca pragmatismo]] · [[Restaĵa homeculo]] · [[Retejo.net]] · [[Returna kondukilo]] · [[Revista Brazileira]] · [[ReVo kaj Esperanto]] · [[Rhan]] · [[Rhein-Main-Ligo Esperantista]] · [[Rheinau-Ligo]] · [[Rikoltilo]] · [[Riverogrundo]] · [[Rokoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Ronda Tablo (Kameloto)]] · [[Rondodanco de Argenton]] · [[Ronildo Miranda]] · [[Rotacia neĝplugilo 2]] · [[Rozkrucaj monografioj]] · [[Rubenaj refrenoj]] · [[Ruhr-Espero]] · [[Rusa Ŝtatobaleto]] · [[Rusa skolo]] · [[S. Elgo]] · [[Sabatistoj]] · [[Sabima cifero]] · [[SabzAndiŝan Organizaĵo]] · [[Sakarido]] · [[Sakrado]] · [[Samopiniulo]] · [[Samseksemo kaj spiritismo]] · [[San-Min Sendependa Ĉina Mezlernejo]] · [[Sanatorio - Kurac-Hotelo Imperial]] · [[Sanatorio Richmond]] · [[Sankt-Peterburga Interlingvistika Rondo]] · [[Sankta Paŭlo laŭ katakomba pentraĵo]] · [[Sanmarineca Universitata Sesio]] · [[SEJM-konferenco]] · [[Gardanto de la Afero de Dio]] · [[Garielo Haller]] · [[Gastrolo]] · [[Geŭzomedalo]] · [[Geko-rubando]] · [[Gema simbolismo]] · [[Genealogio de Báb]] · [[Generacio Y (blogo)]] · [[Gesta Eŭfonio]] · [[Gloraj virinoj]] · [[GNIS-kodo (Usono)]] · [[Esperantidoj de Weisbart]] · [[Esperanto-gramatiko por komencantoj]] · [[Esperanto-mecenatoj]] · [[Magistra lingvo]] · [[Malbona lupo reenkarniĝinta]] · [[Malgranda Sinagogo de Satu Mare]] · [[Malgrandaj pensoj pri grandaj demandoj]] · [[Malgrandkvartala Foiro]] · [[Malnova Hyksos]] · [[Malnova Nikolaj-lernejo]] · [[Malpeza atletiko]] · [[Malriĉa en Spirito]] · [[Malsupra Kastela Fonto]] · [[Mameshitogi]] · [[Mamul-nomenklaturo]] · [[Man-ĉe-mane]] · [[Marakvariejo Ostrava]] · [[Marbirdoj kaj homoj]] · [[Marista Esperantista Ligo]] · [[Marmorta Steleo]] · [[Maroka Esperanto-Asocio]] · [[Marvell PXA168]] · [[Masko (psikologio)]] · [[Mastra telefono]] · [[Materiiĝoj en Mantes]] · [[Mediaglifoj]] · [[Medicina sondilo]] · [[Meksika Esperanto-Asocio, a.c.]] · [[Meksikaj menonitoj]] · [[Melburna Esperanto-Asocio]] · [[Radio 3ZZZ]] · [[Eldonejo Mentor]] · [[Máté Göcsi]] · [[Meline's Bar]] · [[Mem-replikiĝo de DNA]] · [[Membroŝtato]] · [[Membronombroj de UEA]] · [[Metodo Lorenz]] · [[Mez-Voio]] · [[Meza Volgio]] · [[Micro Fine Droplet]] · [[Mikroregionoj de Alagoaso]] · [[Miksdialekto]] · [[Miksitaj lingvoj]] · [[Militliteraturo]] · [[Militrezista movado]] · [[Minoraj sokratanoj]] · [[Mitoj pri Tero]] · [[Moderna arkitekturo en Tiĉino]] · [[Mok’yorlak’ol]] · [[Monda Faktolibro]] · [[Monda libera itala]] · [[Monda Turismo]] · [[Mondezo]] · [[Mondi lingua]] · [[Mondlingvo (Weisbart)]] · [[Mongolia vizo]] · [[Mongolio.info]] · [[Montara Junulara Semajnfino]] · [[Monumento de Carlo Bourlet]] · [[Monumento de Nikolaj Ovĉinikov]] · [[Monumento de Zamenhof]] · [[Moralo laika]] · [[Morecambe Bay Esperanto-Societo]] · [[Mormona estraro]] · [[Mormonaro por Paco kaj Egaleco]] · [[Motorboato Esperanto]] · [[Moviĝo de la vertebruloj]] · [[Mrštík]] · [[Muelcilindro]] · [[Muelejo de Haun]] · [[Mulo (planlingvo)]] · [[Mundelingvo (Lott)]] · [[Municipoj de Svislando]] · [[Murdo en beletro]] · [[Muscikapenoj]] · [[MusicExpress]] · [[Mustel-hundo]] · [[Muzeo Dan Andersson]] · [[Muzeo Diliĝenco]] · [[Naŭ detruitaj vilaĝoj]] · [[Nacia Esperanto-Komisiono]] · [[Nacilingvaj tradukoj el Esperanto]] · [[Naciludiloj]] · [[Naftoesploro de Hungario]] · [[Natura Floro]] · [[Naturscienca Muzeo Freiberg]] · [[Naturscienco, Mondkoncepto, Religio]] · [[Naxalitoj]] · [[Cetacoj kaj la homo]] · [[Belga migrado al norda Francio]] · [[Sevila Esperanto-Asocio]] · [[Transliterumo de Esperanto]] · [[1-a Sud-Brazila Renkontiĝo de Esperanto]] · [[11-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[1234-regulo]] · [[19-a-jarcenta germana elmigrado al Parizo]] · [[2004 (planlingvo)]] · [[A History of the Esperanto League for North America, Inc.]] · [[A-karaktera radiko]] · [[Aawaaniaan]] · [[Abstrakta mondo]] · [[Acidorezistado]] · [[Adelboden Hejmletero]] · [[Ader & Borel]] · [[Administracia juĝistaro en Aŭstrio]] · [[Administracia juĝistaro en Alĝerio]] · [[Administracia juĝistaro en Belgio]] · [[Administracia juĝistaro en Benino]] · [[Administracia juĝistaro en Egiptujo]] · [[Administracia juĝistaro en Libano]] · [[Administracia juĝistaro en Luksemburgo]] · [[Administracia juĝistaro en Turkio]] · [[Administraciaj juĝistaroj]] · [[Adson de Melk]] · [[Aerkanto]] · [[Agado pro radovaporŝipoj]] · [[Aglutina karaktero de Esperanto]] · [[Ah/C-grundoj escepte de Nigrogrundoj]] · [[Ajolo]] · [[Akademiaj Korektoj]] · [[Aki katolikaj-akademiistoj-domo]] · [[Akropolo (urboparto)]] · [[Aktuala reĝo de Francio]] · [[Akvoelektra akvobaraĵo]] · [[Akvopseŭdomuelejo]] · [[Akvoverŝa festo]] · [[Albana Esperanto-Instituto]] · [[Aleksandreis]] · [[Aligatorejo]] · [[Aligramo]] · [[Allsprachendienst Esperanto GmbH]] · [[Aloisia lingvo]] · [[Alta reprezentanto pri eksterlandaj aferoj kaj sekureca politiko]] · [[Alta simulaĵo]] · [[Amatora radia komuniko]] · [[ASK IR]] · [[Ambrózia Kiadó]] · [[Amerika kosmo]] · [[Amerika lingvo]] · [[Amerikano (planlingvo)]] · [[Amerisko]] · [[Amika rondo]] · [[Amikeco Esperanto-Asocio]] · [[Amo kaj perforto en la biblia Dio]] · [[Analoj de EASP]] · [[Ando-ekvatora lingvaro]] · [[Aĉetkontrakto]] · [[Aŭksilingvo]] · [[Aŭstria Esperanto-Movado]] · [[Aŭstria Katolika Ligo Esperantista]] · [[Aŭstria Ligo de Blindaj Esperantistoj]] · [[Aŭtonoma Muziknotado]] · [[Antaŭrigardilo (grafikredaktilo)]] · [[Antaŭrigardilo (tekstredaktilo)]] · [[Antido]] · [[Antiquus Mysticusque Ordo Rosae Crucis]] · [[Apokalipso (oratorio)]] · [[Aprila artikolo]] · [[Apudurba vagono]] · [[Arci Esperanto]] · [[Ardes (romano)]] · [[Argadora kalendaro]] · [[Arkaismoj de Esperanto]] · [[Arkeopterigo glisilo]] · [[Artemisia]] · [[Artistkolonio de Aleșd]] · [[Artistkolonio de Baia Sprie]] · [[Artistkolonio de Lăzarea]] · [[Artistkolonio de Valea Jiului]] · [[Artistokolonio de Baia Sprie]] · [[Artisttendaro de Baia Mare-Târgu Lăpuș]] · [[Artisttendaro de Valea Homorodului]] · [[Arumo (lingvo)]] · [[Asocia respubliko Jugoslavio]] · [[Asocio de Mongolaj Verkistoj]] · [[Asocio de Studado Internacia pri Spiritaj kaj Teologiaj Instruoj]] · [[Asocio Kordova de Esperanto]] · [[Astraĥana societo de esperantistoj]] · [[Atmosfera sorbo kaj difuzo]] · [[Aventuro (tekstaventuro)]] · [[Balotrajtisto]] · [[Bankfaka Esperanta Asocio Tutmonda]] · [[Barĝo de la Mortintoj]] · [[Barcelon-Provinca Esperantista Renkontiĝo]] · [[Baseno de Kaŝino]] · [[Baseno Superĉiko]] · [[Batalo de Don]] · [[Baza Angla Reformita]] · [[Baza Radikaro Oficiala]] · [[Baza vortaro en mandarena lingvo]] · [[Becos Traders]] · [[Beginejaj Festoj]] · [[Esperantista Grupo Sankta Rita]] · [[Sano (bulteno)]] · [[Sano. Strategio por ŝanĝo]] · [[Sanprotekto]] · [[Sardona-Glaĉero]] · [[Saturiĝo de la oksigeno en la sango]] · [[Scienca Fundamenta Esperanta Terminaro]] · [[Seattle Esperanto Society]] · [[Seksa konstitucio]] · [[Sektecaj trajtoj en la Esperanto-movado]] · [[Sekureca kriterio]] · [[Sekureca meĥanismo]] · [[Sekureckontrola testvalizo]] · [[Sellenger's Round]] · [[Sema legomo]] · [[Semajno de Internacia Amikeco]] · [[Seminario de Esperanto de KKE]] · [[Senbedaŭre amo rabas]] · [[Seneko Grandio]] · [[Senfina spaco]] · [[Sennacieca historio]] · [[Senutila amasbuĉado]] · [[Serio Stafeto]] · [[Serva Centro]] · [[Signalflago]] · [[Silezia Esperanto-Asocio]] · [[Silver Birch]] · [[Simbolo de Bowers]] · [[Simboloj kaj signoj]] · [[Simia kaptilo]] · [[Simpligita angla lingvo]] · [[Singaso-sunreaktoro]] · [[Sinjoro Vento kaj Sinjorino Pluvo]] · [[Sinkronismo (historio)]] · [[Sinmortigo en beletraj verkoj]] · [[Sinonimoj en Esperanto]] · [[Sintaksa finaĵo]] · [[Skribistoj (Biblio)]] · [[Skvamoformulo]] · [[Slipara Vortaro]] · [[Slovenaj aŭtovojoj]] · [[Smultron och Sojamjölk]] · [[Sociala merkata ekonomio]] · [[Sociedad de Tasación]] · [[Societo por Mondamikiĝo]] · [[Societo Sankta Miĥaelo]] · [[Societo svisa pri odontologio kaj stomatologio]] · [[Solena veturo de aŭtomobilaj veteranoj (Mladá Boleslav)]] · [[Someșul Rece (rivero)]] · [[Somera Universitato]] · [[Sonfiguroj]] · [[Specialiĝo]] · [[Specoj de lingvo]] · [[Specoj de loknomoj]] · [[Spiralo de perforto]] · [[Spirita konsterniteco]] · [[Spirito de Vero]] · [[Sporta Esperantista Ligo]] · [[Stalin kaj Esperanto]] · [[Statistiko de Esperantujo]] · [[Statuaro de la Plej Sankta Triunuo (Jáchymov)]] · [[Statuto de UEA]] · [[Steinpeißer]] · [[Stenografa Instituto Tutmonda]] · [[Strix (gazeto)]] · [[Strukturformiĝo]] · [[Studenta Esperanto-movado]] · [[Studoj pri interlingvistiko: festlibro omaĝe al la 60-jariĝo de Detlev Blanke]] · [[Sub la signo de socia muzo]] · [[Suba Algovio]] · [[Suba Kanado]] · [[Subgubernio]] · [[Subvencio Cigno]] · [[Sud-Azia Komitato (SAK)]] · [[Sudlankaŝira Esperanto-Grupo]] · [[Sudorienta Esperanto]] · [[Sulfata akvo]] · [[Sun King Technology]] · [[Superaj spiritoj]] · [[Supereco de Esperanto super la naciaj lingvoj]] · [[Supra Algovio]] · [[Sur flugiloj de trobo kaj Esperanto]] · [[Sur nejŝaburaj aleoj]] · [[Surdorsigo]] · [[Survoje al la kosma konscio]] · [[Susticacán]] · [[Sven kaj Siv]] · [[Svisa domoasocio]] · [[Svisa fondaĵo por la fotografio]] · [[Svisaj festoj kaj kutimoj]] · [[Szentisvánbaksa]] · [[Esperanta Teknika Medicina Vortaro]] · [[Tagblatt-Bibliotek]] · [[Tageventoj de 2004]] · [[Tageventoj de 2005]] · [[Tageventoj de 2007]] · [[Tago de infana malarmado]] · [[Tago de Pola Setlinto]] · [[TEJO-aktuale]] · [[TM5800EL 933 MHz]] · [[TRAKT]] · [[Verboj transiraj kaj netransiraj]] · [[Verbotempoj de dependaj propozicioj]] · [[Verbotempoj Kompleksaj]] · [[Verda Masko]] · [[Verda Parnaso]] · [[Verda Signalo]] · [[Verdalgoj]] · [[Vespergazeto]] · [[Veterán Autó és Motor]] · [[Veturilproduktado de Hungario]] · [[Vid-ekologio]] · [[Vintraj Cikloj]] · [[Vitra altaro en Dobrá Voda]] · [[Vivanta latino]] · [[Vivoprincipo]] · [[Voĉoj de Pioniroj]] · [[Voĉoj el Japanio]] · [[Volapuka reformo de Jong]] · [[Volgia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Vortaro (programo)]] · [[Vortgrupaj gramatikoj]] · [[Vortludoj aŭ kalemburoj]] · [[Vorto-Mozaiko]] · [[Vortoj de Macue Sasaki]] · [[Vortostoko de Baza Angla]] · [[Wacker Siltronic]] · [[Weltsprache (Eichhorn)]] · [[Weltsprache (Volk kaj Fuchs)]] · [[Werbelliner Gewässer]] · [[Wireless Intel SpeedStep]] · [[Ysian]] · [[Zagreba metodo]] · [[Zamenhofaj Vortoj]] · [[Zenano (vesto)]] · [[Ziĝu'jŭan-parko]] · [[Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok]] · [[Ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeĥaj serioj]] · [[Ĉeĥlingvaj verkoj]] · [[Ĉeboksara Esperanto-Centro]] · [[Ĉefa fokuso]] · [[Ĉefverkoj de la mondliteraturo]] · [[Ĉekoj internaciaj]] · [[Ĉina grupo]] · [[Ĉinaj vortoj enkondukitaj el aliaj lingvoj]] · [[Ĝenova Esperanto-Rondo Studenta]] · [[Ĝermanida grupo]] · [[Ĝermolisto de Esperanto-asocioj]] · [[Ĝermolisto de fakverkoj]] · [[Ĝermolisto de hidraŭlikaj servomekanismoj]] · [[Ĝismorta duelo kaj kontraŭreformacio]] · [[Ĝisostulo]] · [[Ĥaĝi Mamsurov]] · [[Ĥuŝpuo]] · [[ŜĈKĤLando]] · [[Ŝanĝoj inter la malnovnordlanda kaj islanda lingvoj]] · [[Ŝanceliĝo]] · [[Ŝip-terminoj]] · [[Ŝipa trafiko]] · [[Ŝraŭbeciganta ŝraŭbeco]] · [[Ŝraŭbuma tubjuntilo]] · [[Ŝramanismo]] · [[Virinaj nomoj en Esperanto]] · [[Vortkunmeto en Esperanto]] · [[Tago de la libro]] · [[Tago pri esperantlingvaj retotaglibroj]] · [[Taiedo di Chions]] · [[Teatra trupo de Literatura Mondo]] · [[Teatro Joakim Vujić]] · [[Teatroj en hungara lingvo en Rumanio]] · [[Teknika redakto]] · [[Telegalerio]] · [[Telegrafistoj de Titanic]] · [[Telekomunikada Spektaklejo]] · [[Temludo]] · [[Tempolinio (Freiberg3)]] · [[Tempolinio (Freiberg4)]] · [[Tempolinio de Freiberg]] · [[Teraj akompanantoj]] · [[Teritoria evoluo de Essen]] · [[Teritorio de UEA]] · [[Termofonto-Kuracbanejo Villach]] · [[Teroterapio]] · [[TerraCottem]] · [[Testa versio]] · [[Testamento de Bab]] · [[Tetrasociologio]] · [[Thália Rt.]] · [[The Mary and Dorothy]] · [[The Shiva Furnace]] · [[Tibeta problemo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/galerio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/indekso]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/listo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/malneto]] · [[Tiel diris la majstro]] · [[Tiel sonis...]] · [[Tino (planlingvo)]] · [[Tio okazis en la jaroj 2000 kaj 3000]] · [[Tjerradentra (or-kulturo)]] · [[Tolkienaj runoj]] · [[Tombo de Sankta Paŭlo]] · [[Tone (programo)]] · [[Toowoomba Esperanto-Societo]] · [[Tour de France (metiartoj)]] · [[Tradiciaj vestoj de Batz]] · [[Tradiciaj vestoj de Uzbekio]] · [[Tradiciismo]] · [[Traduki (programo)]] · [[Tradukita literaturo]] · [[Transhumanisto]] · [[Transigo de flu-kvanto]] · [[Transira Angla]] · [[Transporta aŭtokuvo]] · [[Transportadogeoteĥniko]] · [[Traperko]] · [[Tredfiksilo]] · [[Tri koboldoj]] · [[Tri koboldoj/Enhavo de la Ora Libro]] · [[Tributglaĉero]] · [[Trimoo]] · [[Trio (muzika formo)]] · [[Trobo]] · [[Trohantera indekso]] · [[Trolebusa kontakta lineo]] · [[Tuba ŝraŭbaĵo]] · [[Tukaneto]] · [[Tumultoj en Francio]] · [[Tutafrikaj koloroj]] · [[Tutarabaj koloroj]] · [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] · [[Tutmonda Kolektanto]] · [[Tutrusia konstitucianta asembleo]] · [[Unial (Weisbart)]] · [[Unikodkapabla programo]] · [[Unio de historiaj fervojoj de Svisujo HECH]] · [[Universal (Decormis)]] · [[Universala Esperanto-Asocio (libro)]] · [[Universala Framasona Ligo]] · [[Universala lingvo (Letellier)]] · [[Universala lingvo (Martinez)]] · [[Unua Esperanto-monumento de Linco]] · [[Unua societo de esperantistoj aŭstriaj en Brno]] · [[Unua Virina Grupo Esperantista]] · [[Unua-aĵoj esperantistaj]] · [[Unusilabaĵo]] · [[Urbario (registro)]] · [[Urboj kaj vilaĝoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Usonaj poŝtaj mallongigoj]] · [[Vásárhelyi Találkozó]] · [[Vaginalo]] · [[Valea Feernicului]] · [[Variable Dot Size]] · [[Varmokurenta derivaĵo]] · [[Varmomaŝino]] · [[Vasváry-vilao]] · [[Vegetaĵara mapo]] · [[Veltpiĉno]] · [[Venecio, trafiko]] · [[Verband deutscher Esperantisten]] · [[Verbigo senpera]] · [[VTOL Aircraft - Ray]] · [[Esperanto dum la Unua Mondmilita periodo]] · [[Rund um die Welt]] · [[Cogabled Volapükelas]] · [[Colax (Plaŭto)]] · [[Afrodito-festo ĉe Gnathaena]] · [[Arbaro Mastenbos]] · [[Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana]] · [[Revuoj en Ido]] · [[Mondlingvo (Trischen)]] · [[Lofti-montaraj duonarbaroj]] · [[Internacia Dadaisma Monato]] · [[Latinida literaturo]] · [[Lingvogvidilo Esperanto-nepalio]] · [[Bispegulo de Fresnel]] · [[Valencia Esperanto-Asocio]] · [[Primiera bovo]] · [[Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]] · [[Ŝtalo 12K18N10Т]] · [[Pedofilia movado en Nederlando]] · [[Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj]] · [[Meksika Esperanto-Instituto]] · [[Cenzuro de pedofilio]] · [[Esperanto-festotagoj]] · [[Esperanto-televido]] · [[Grafika Centro Antverpeno]] · [[Tavo]] · [[Espoteko]] · [[Surskribo de Popo Tjehodrago]] · [[Malespera tabulo]] · [[Hotelo Hyangsan]] · [[Leppalúði]] · [[Jasiro]] · [[Herit]] · [[Skirmantas]] · [[Katina Ombro-Marŝo]] · [[Centra-meksikaltebenaĵa kserofitaro]] · [[Okcidenta Ĉagataja Ĥanlando]] · [[Plantaro kaj bestaro de Olne]] · [[Listo de ĉinaj imperiestroj antaŭ dinastio Qin]] · [[Meksika Esperanto-Kongreso]] · [[Universitato de Esperanto]] · [[Spiritismo kaj homfaritaj religioj]] · [[Filmstudaĵo]] · [[Fondaĵo Cigno]] · [[Kongreslibro]] · [[The Brazilian cat]] · [[The leather funnel]] · [[The nightmare room]] · [[Breĉo]] · [[Liberalitas Bavariae]] · [[Aŭka lingvo]] · [[Aŭtomatigita regado]] · [[Advanis Field Research]] · [[Aliq]] · [[Aminoacida restaĵo]] · [[Antau-Projecto]] · [[Arbargardisto]] · [[Artmetio]] · [[Asocio de mondcivitanoj]] · [[Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti]] · [[Atingoj de socialismo]] · [[Atlo-Greka]] · [[Auxil]] · [[Bassarioj]] · [[Bildo-Televido]] · [[Bonjang]] · [[Cirkulera letero al ĉiuj Esperantistoj]] · [[DĴ Njokki]] · [[Dana Ora Marbordo]] · [[Dictionarium Museologicum]] · [[Distrikto Burgenland (ĝis 2007)]] · [[Eŭropeano]] · [[El la vivo de esperantistoj]] · [[Esperantista rondeto de blinduloj en la instituto Klar]] · [[Esperanto-Asocio por Filipinoj]] · [[Esperanto-Ligo de Malsupra Saksio]] · [[Esperanto-Toronto]] · [[Espo (esperantido)]] · [[Euraniko]] · [[Export Esperantist]] · [[F. Emil Boden]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Telekomuniko]] · [[Fakultoj de la animo]] · [[Faligpova vagono]] · [[Filipina Esperanto-Asocio]] · [[Franca Katolika Esperanto-Asocio]] · [[Franca ministerio]] · [[Fraternitato]] · [[Fremdeco]] · [[Garnier Almanako]] · [[Grafikilo]] · [[HI (buso)]] · [[Hidraŭlika ŝovmekanismo]] · [[Hidraŭlika regelemento]] · [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]] · [[Honkonga Esperanto-Asocio]] · [[Humida klimato]] · [[Indonezia Esperanto-Societo]] · [[Instituto por Oficialigo de Esperanto]] · [[Internacia Komisiono por Ordigo de Geografiaj Nomoj]] · [[Internacia komunika lingvo]] · [[Internacia Radio-Asocio]] · [[Internacia Vintra Universitato]] · [[Junto (geologio)]] · [[Junto (lingvoscienco)]] · [[Kantanta Kamparo]] · [[Kastelo Altenkirchen]] · [[Kastora Klubo de Esperanto]] · [[Kiel fariĝis nia movado?]] · [[Kindl Festsäle]] · [[Klara Rondeto]] · [[Komunia lingvo]] · [[Komunumaro Asse]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Registaro de Rusio]] · [[Korekta lenso]] · [[Koresponda servo de edukado.net]] · [[Koresponda Servo Mondskala]] · [[Koresponda Servo Universala]] · [[La Arĝentjubilea Kongreso]] · [[La Kontinuo]] · [[La Progreso (Jugoslavio)]] · [[Labora valoro]] · [[Lango (planlingvo)]] · [[Latineo]] · [[Latinesko]] · [[Lingva Festivalo en Velikij Novgorod]] · [[Lingva teritorio]] · [[Liverpola Esperanto-Rondo]] · [[Mahatmo Gandhi (libro)]] · [[Mankunigo]] · [[Misterskoloj]] · [[Mondik]] · [[Montenegra Esperanto-Ligo]] · [[Nippon Esperanto-Sya]] · [[O Cinzel]] · [[Ojropapiĉno]] · [[Pazilalio de Paic]] · [[Politika neŭtraleco]] · [[Preĝujo]] · [[Pri Esperanto]] · [[Programo de Komunista Internacio]] · [[Internacia Konferenco por Komuna Komerca Lingvo]] · [[Ĉajtanjo Mahaprabo]] · [[Ŝtopskatoloj por kemia industrio]] · [[Prolet-Esperantista Unio de Iber-Amerikaj Landoj]] · [[Radio-fonto SHGb02 + 14a]] · [[Rokokristalo]] · [[San Francisco Esperantista Regiona Organizo]] · [[Seattle Philatelic Esperanto Society]] · [[Sinua (or-kulturo)]] · [[Spezo]] · [[Stará Huta (Nová Baňa)]] · [[Subplato por seria muntado]] · [[Testo 3 sigmo]] · [[Tradiciaj vestoj de Svedio]] · [[Triurba Esperantista Asocio TORENTO]] · [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] · [[Universala Esperantia Librejo]] · [[Universala harmonio]] · [[Universala kaj analitika lingvo]] · [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj]] · [[Unumondo]] · [[Urabaa (or-kulturo)]] · [[Urba Muzeo en Subotica]] · [[Vikifilmeto]] · [[Sciencfikcia fervorularo]] · [[Québec En Alerte]] · [[Fortikaĵo kastro]] · [[Ksantipo (persona nomo)]] · [[Valburgo (persona nomo)]] · [[Vereno (persona nomo)]] · [[Esperantigo de vortoj el angla fonto]] · [[Esperantistaj diplomatoj]] · [[Erfurter Herbstlese]] · [[Akerbeltz (biero)]] · [[Ținutul Sării]] · [[Administracia juĝistaro en Kipro]] · [[Afrika Oficejo]] · [[Aha-tago]] · [[Aktivula Maturigo]] · [[Aktivula TrejnSeminario de SEJM]] · [[Alico (persona nomo)]] · [[Almigrado]] · [[Altebenaĵo Ali]] · [[Amoreoj]] · [[Angliko]] · [[Anonimaj hispanaj verkoj]] · [[D-AMO 02]] · [[Da (prepozicio)]] · [[Dalekarla popolmuziko]] · [[Dancstudio Udvarhely]] · [[Defendo de la medio kaj Protektado de la medio]] · [[Deklaro de PSEK (1980)]] · [[Dentorela sistemo]] · [[Departemento de Esperanto Zamenhof]] · [[Dielenbächel]] · [[Diferencismo]] · [[Diplomo pri Elstara Agado]] · [[Distrikto Királyhelmec]] · [[Distrikto Nagyatád]] · [[Esperanto Thionville]] · [[Esperanto-gazetoj en Germanio]] · [[Fakverko:Metaloj]] · [[Fakverko:Radiofonio]] · [[Fakverko:Teologio]] · [[Galerio en la koridoro]] · [[Gastejo ĉe la maljuna cigno (Erfurto)]] · [[Gastejo Schellhorn (Arnstadt)]] · [[Gewerbeverein Arnstadt]] · [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] · [[Haus Zum Großen Paradies und Esel (Erfurt)]] · [[Junulara parlamenta baloto en Germanio 2009]] · [[Katolikismo en Arnstadt]] · [[Kavkorno]] · [[Kebreni]] · [[Kejlo]] · [[Kial venkis Esperanto?]] · [[Kibo (Berlino)]] · [[Kinarto kaj ni]] · [[La Reĝo de Umo]] · [[Migrado de marbirdoj]] · [[Mineralkarba gudro]] · [[Moderna Humoro]] · [[Modifita germana]] · [[Molnár Dixieland Band]] · [[Monda Poŝto]] · [[Monda Skolta Konferenco]] · [[Monda Universitato]] · [[Mono-panglottus]] · [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)]] · [[Morala ago]] · [[Moskovskij Dom Knigi]] · [[Movmalkapablo]] · [[Municipoj de Cearao]] · [[Murdoj en la Kastelo]] · [[Murkuro]] · [[Muskola malkapablo]] · [[Muzea asocio de Arnstadt]] · [[O-karaktera radiko]] · [[Placo de repaciĝo]] · [[Pupteatro Puck, hungara sekcio]] · [[Rachovian]] · [[Radioamatora vortaro]] · [[RailLex]] · [[Rakwon Ĉiovendejo]] · [[Raporto de la Aerologia Observatorio de Tateno]] · [[Rav Zarruvo]] · [[Rejnromantiko]] · [[Rekta movo]] · [[Remparo de Essen]] · [[Renverseblo]] · [[Respondoj al kontraŭreligiaj paroloj]] · [[Retrosceno]] · [[Rimportreto]] · [[Riverbaraĵo Raffelberg]] · [[Tempolinio (Freiberg2)]] · [[Terem (artistgrupo)]] · [[Thüringen Tourismus]] · [[Tizba (persona nomo)]] · [[Tombejo de Saalfeld]] · [[Tombejo de Zell am See]] · [[Tradiciaj vestoj de Peruo]] · [[Transilvania Hungara Filmligo]] · [[Triglis-muelejo (Arnstadt)]] · [[TSFSI]] · [[Tutmonda Esperanto-Asocio Junulara]] · [[Tutmonda Espero]] · [[Tutmonda Kolokvo pri instruado de Esperanto]] · [[Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj]] · [[Tutmonda Ligo Esperantista]] · [[Tutmonda Skolta Ĵamboreo]] · [[Bösenberg-fontano (Erfurto)]] · [[Bulteno de ISAE]] · [[Burĝaro]] · [[C-horizonto]] · [[Feliĉaj estas la pacigantoj, ĉar filoj de Dio ili estos nomataj]] · [[Feliĉaj estas tiuj, kiuj malsatas kaj soifas justecon, ĉar ili satiĝos]] · [[Feliĉaj mizerikordemuloj ĉar ili ricevos mizerikordon]] · [[Jonastalverein]] · [[Jurisprudenco (Eŭropa Unio)]] · [[Juristoj esperantistaj]] · [[Juro (Eŭropa Unio)]] · [[La Junaj Trezorserĉantoj]] · [[M1563S]] · [[Magdaleno (persona nomo)]] · [[Magdeburga folio]] · [[Majo (persona nomo)]] · [[Monaĥo de Sázava]] · [[Muzeo pri presado (Erfurto)]] · [[Preĝa interfratiĝo]] · [[Preao]] · [[60-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[Administracia juĝistaro en Finnlando]] · [[Baumbach-domo (Meiningen)]] · [[Ceremonia mantelo]] · [[Chrestensenhof]] · [[Civita Unuiĝo Horní Mlýn]] · [[Crveni Barjak]] · [[D-AMO 01]] · [[Esperantisto de la Jaro/kandidatoj]] · [[Estraro de UEA 1920-1924]] · [[Estraro de UEA 1924-1928]] · [[Estraro de UEA 1931-1934]] · [[Estraro de UEA 1934-1936]] · [[Estraro de UEA 1962-1964]] · [[Estraro de UEA 1964-1967]] · [[Estraro de UEA 1967-1969]] · [[Estraro de UEA 1969-1971]] · [[Estraro de UEA 1974-1977]] · [[Estraro de UEA 1977-1980]] · [[Estraro de UEA 1980-1983]] · [[Fédération Espérantiste Ouvrière]] · [[Fakverko:Matematiko]] · [[Filipina prareligio]] · [[Filozofia doktrino de Tomaso de Akvino]] · [[Fluorata acido]] · [[Flusejo]] · [[Forstista domo de Arnstadt]] · [[Frühdrucke des Esperanto]] · [[Francezo]] · [[G-horizonto]] · [[Kadenco (harmoniscienco)]] · [[Kalendaro de la Tutmonda Latinamerika Agendo]] · [[Kamasa lingvo]] · [[Kamerego de Arnstadt]] · [[Kamerorkestro de Ciuc]] · [[Kapitalo de d-ro L. Zamenhof]] · [[Karolina skribo]] · [[Kastela teatro de Arnstadt]] · [[Kastelo Bladenhorst]] · [[Katalda (persona nomo)]] · [[Katatimio]] · [[Komitato de IEL 1936-1938]] · [[Malfacila aŭdo]] · [[Malnova burgoteatrejo]] · [[Malproksimeco (fotado)]] · [[Manjaléu]] · [[Mar-urso]] · [[Marĉburgo]] · [[Marŝo de la reĝo Malbruko]] · [[Margraflando]] · [[Marie-Valerie (vaporŝipo)]] · [[Mas-stovo]] · [[Masakro en Gatumba]] · [[Meksikaj loknomoj]] · [[Princa kripto de Arnstadt]] · [[Pritranĉado]] · [[Privina lernopado Saale-Unstrut]] · [[Projekto RoMEo]] · [[Protestantismo:Esperanto-movado]] · [[Provedziĝo]] · [[Ptoliso]] · [[Talmudaj rakontaĵoj pri la jerusalema Templo]] · [[Tanista domo (Arnstadt)]] · [[Teatrejo Jozefo de Alenkar']] · [[Teatro Studio M]] · [[Teatro urba de Târgu Secuiesc]] · [[Teatro Váróterem Projekt]] · [[Telefonista telefono]] · [[Telefonlineo]] · [[Telegrafcentralo]] · [[Telegraflineo]] · [[Tell ludoj-Altdorf]] · [[Templo de Bona Volo]] · [[Aït Abdelmoumène]] · [[Aŭtobusa akcidento en Egiptio (2014)]] · [[Aŭtonomaj himnoj en Hispanio]] · [[Aŭtunmeza Festo]] · [[Anĵeliko]] · [[Antisemitismo kaj Eklezio]] · [[Anzuo]] · [[Aoro]] · [[Apartamenta komplekso de Changjon-strato]] · [[Arba kuracado]] · [[Arkeologiaj kulturoj]] · [[Arkivo de UEA]] · [[Arkta ortografio]] · [[Armena transliterumo de esperanto]] · [[Arnsberg-lernejo]] · [[Arnstein (roko)]] · [[Ars notaria]] · [[Artefarita ĉielkorpo]] · [[Artoforumo de Gotha]] · [[Artohalo de Arnstadt]] · [[Artstiloj]] · [[Asekurkompanio AOK (Erfurto)]] · [[Asocio de amikoj de svisa aerarmeo]] · [[Asocio de Esperantistaj Libro-Amikoj]] · [[Atakoj kontraŭ ĝardenplantoj]] · [[Atlantyca]] · [[Bach en Arnstadt]] · [[Bach en Turingio]] · [[Das Neue Groschenblatt]] · [[Domo ĉe la ŝtona angulo (Erfurto)]] · [[Domo ĉe la Granda Arkeo de Noa kaj Kastelo de Sankta Anĝelo]] · [[Domo ĉe la pavo (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la romiano (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la vinberarbedo]] · [[Domo de Esperanto en Gbodjetin-Kotonuo]] · [[Domo de familio Gudoviĉ]] · [[Domo de la granda pesilo]] · [[Domo de la nigra korno (Erfurt)]] · [[Domo Zum Ritter (Arnstadt)]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Komerco]] · [[Gapminejo Finstertal (Schmalkalden)]] · [[Gvidlibro pri Pekino]] · [[Hazanéző]] · [[Hedvigo (nomo)]] · [[Hejtistoj kaj ĵetistoj de Titanic]] · [[Heleno (persona nomo)]] · [[Junulargastejo de Arnstadt]] · [[Kirumb]] · [[Klerigejo Sankta Ursulo]] · [[Klonulo]] · [[Knabina salto]] · [[Kolekto por grafikaĵoj en Weimar]] · [[Komparo inter la loĝistikaj kosmoŝipoj de la Internacia Kosmostacio]] · [[Komunumoj en distrikto Sălaj]] · [[Komunumoj en distrikto Timiș]] · [[Konj (poemo)]] · [[Konkludoj de Segedo]] · [[Konspiro (Vilius Kavaliauskas)]] · [[Konstrumetia lernejo (Germanujo)]] · [[Lingva Festivalo en Sankt-Peterburgo]] · [[Mägdleinschule (Arnstadt)]] · [[Memorigloko Albert Schweitzer (Weimar)]] · [[Muzeaj Leonoj]] · [[Muzeo de Geisa]] · [[Muzeo Katona József]] · [[Muzika Labirinto]] · [[Naĝbaseno]] · [[Naĝohalo de Arnstadt]] · [[Nagyvárad Táncegyüttes]] · [[Nezaŭhtezoma]] · [[Nikilismo]] · [[Nomoj de Aziaj Landoj]] · [[Polytechnikum Arnstadt]] · [[Rosenthal (Saksa Svislando)]] · [[SABRE-motoro]] · [[Schiller-migradopado]] · [[Schwanengesang (Schütz)]] · [[Tradiciaj vestoj de Nederlando]] · [[Universala lingva kodo]] · [[Universala simbola lingvo]] · [[Unuiĝinta Islama Fronto por la Savo de Afganio]] · [[Urba palaco „Templ“ (Mladá Boleslav)]] · [[Urba Teatro de Karlovy Vary]] · [[Urbodomo de Astorgo]] · [[Urbodomo de Esztergom]] · [[Urboj kaj komunumoj en la distrikto laŭ la hungara alfabetordo]] · [[Urboj kaj vilaĝoj en Baseno de Călățele]] · [[Urbokvartaloj de Karaĉio]] · [[Valoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Vatikana Fondaĵo Joseph Ratzinger – Benedikto la 16-a]] · [[Vepro]] · [[Verda koro de Germanujo]] · [[Verkoj pri Esperanto-historio]] · [[Administracia juĝistaro en Italio]] · [[Borsa Palaco (Budapeŝto)]] · [[Brazila Esperantista Junulara Kongreso]] · [[Brevier-Legaĵoj – Klarigoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Ordinara tempo]] · [[Brigito (persona nomo)]] · [[Elektodistriktoj de Kantono Sankt-Galo]] · [[Erfurta Lumofesto]] · [[Esperanto en la lernejoj]] · [[Esperanto en la tornistro]] · [[Esperanto kaj la angla komparataj]] · [[Esperanto-Federacio de Novsudkimrio]] · [[Esperanto-germanaj vortaroj]] · [[Esperanto-Grupo Essen]] · [[Esperanto-italaj vortaroj]] · [[Esperanto-Junularo de Svislando]] · [[Esperanto-Klubo de Katmando]] · [[Esperanto-Klubo de Norda Teksaso]] · [[Esperanto-Paradizo]] · [[Esperanto-Post]] · [[Esperanto-rusaj vortaroj]] · [[Esperanto-Societo Düsseldorf]] · [[Esperanto-Societo Krefeld]] · [[Esperanto-Societo Neubrandenburg]] · [[Esperanto-teatraĵoj en Hungario]] · [[Esperanto. The Aggressor Language]] · [[Esperantomobilo]] · [[Espere despere]] · [[EsperHe]] · [[Estonta Eduko]] · [[Estraro de UEA 1992-1995]] · [[Etimologia Leksikono de Esperanto]] · [[Etrer'aous]] · [[Evelino (persona nomo)]] · [[Evoluintaj klasoj (Accretia)]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Zoologio]] · [[Fakultato de literaturoj kristana kaj klasika]] · [[Fakverko:Biologio]] · [[Fakverko:Ekonomiko]] · [[Fakverko:Maŝinfako. Elektrotekniko]] · [[Fakverko:Politiko]] · [[Fantomo en Lubló (romano)]] · [[Iamaj Esperanto-asocioj]] · [[Interlinguistische Informationen]] · [[Interlingvistikaj Kajeroj]] · [[Interlingvisztikai szöveggyűjtemény]] · [[Internacia artisttendaro de Jebucu]] · [[Internacia Baletkonkurso de Soloturno]] · [[Internacia premio Paŭlo la 6-a]] · [[Internacia Studumo pri Turismo kaj Kulturo]] · [[Internacia tradukreto pere de esperanto]] · [[Interniaro]] · [[Irenea (persona nomo)]] · [[IRIS-festivalo]] · [[ISOSEK]] · [[Istmo de Djimeŝo]] · [[Izatidejo de Arnstadt]] · [[Japana miensimbolo]] · [[Java-multlingva]] · [[Jebcundamba Ĥutuktu]] · [[Jeroj]] · [[Karpat-basenaj riveroj]] · [[Komunumoj en distrikto Hunedoara]] · [[Literatura asocio de Arnstadt]] · [[Literaturo de Brazilo en Esperanto]] · [[Literaturo de Hispanio]] · [[Llegisia]] · [[Loĝigo de homekipo de Titanic]] · [[Lumo de l' Espero]] · [[Lunduo]] · [[Netraka tervojo]] · [[Petskribo por agnoskigi Esperanton ĉe Unuiĝinta Naciaro]] · [[Pi-proksimeca tago]] · [[Platforma pseŭdomuelejo]] · [[Plugado]] · [[Podkasto Roĝer Borĝes]] · [[Polikseno (persona nomo)]] · [[Politika subdivido de la Germana Regno]] · [[Popolaltlernejo de Erfurto]] · [[Porta raketo]] · [[SAT eldona fako kooperativa]] · [[Spiritisma Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Sterkovce]] · [[Stratostrukturo]] · [[Studa Renkontiĝo de Iniciatema Generacio]] · [[Studadsesioj de AIS]] · [[Sturnan]] · [[Subĉiela teatraĵo pri Vilhelmo Tell en Interlaken]] · [[Subjektivaj fontoj de la homaj rajtoj]] · [[Suflorslipeto]] · [[Supertavolo (lingvoscienco)]] · [[Surpremita junto]] · [[Svisa Citro-Kultur-Centro]] · [[Svisa Espero]] · [[Tervojo]] · [[Ĉefverkoj de la ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeklibroj internaciaj]] · [[Ĉelo-transitiva]] · [[Ĉiela Torao]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Arnstadt]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Mühlhausen]] · [[Ĝardenrostilo]] · [[Ĝemelurba rozo (Erfurt)]] · [[Ĥajim Kelter]] · [[BES-a Adresaro]] · [[Bibliaj Ne timu]] · [[Biblioteka Apogo Bachrich]] · [[Biblioteko de Arnstadt]] · [[Bielatal (valo)]] · [[Bismarck-domo (Erfurt)]] · [[Bismarck-monumento Riechheimer Berg]] · [[Bitlibroprezentilo]] · [[Dua libro de Makabeoj]] · [[Duopa rilato]] · [[Ekster karito, nenia savo]] · [[Ekstera movimento]] · [[Eksteraj konektiloj]] · [[Ekstereŭropa karaktero de E-a morfologio]] · [[Elba Grejsmontaro en la okuloj de pentristoj]] · [[Eldonaĵoj de KEJ]] · [[Eldonejo Corvin Déva]] · [[Eldonejo Dr. Oetker]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopédia]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopedia]] · [[Eldonejo Lector]] · [[Eldonejo Státus]] · [[Eldonejo T3]] · [[Elektitaj Prozaĵoj de Heine]] · [[Elkarîl]] · [[Emana termoanalizo]] · [[Emancipiĝo (spiritismo)]] · [[Emil-Petri-lernejo]] · [[Ensemblo Barozda]] · [[Eostaro (Viko)]] · [[Erdélyi Gondolat Könyvkiadó]] · [[Erfurta Ateliergrupo]] · [[Erfurto en unu tago]] · [[Esperanta literaturo en la skotgaela]] · [[Esperanta seminario en Wanda]] · [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el maoria fonto]] · [[Esperantista Centra Oficejo]] · [[Esperantisto de la Jaro/Laŭreatoj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Eminentuloj]] · [[Fajrobrigado profesia de Erfurto]] · [[Faka Biblioteko de Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] · [[Franciskana lernejo (Erfurto)]] · [[Librejo Ady Endre]] · [[Libroeldonejo Koinónia]] · [[Libroj pri morto]] · [[Licencio de la Esperanto-Asocio de Britio]] · [[Lichtenberg (Hesio)]] · [[Ligilo por Vidantoj]] · [[Ligo Internacia de Esperantistoj]] · [[LinguaCamp]] · [[Lingva disciplino]] · [[Lingva labirinto]] · [[Lingva lernejo en Muzeono]] · [[Lingvaj Rajtoj - Simpozio okaze de 100-jariĝo de UEA kaj 60-jariĝo de la Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] · [[Lingvonormigo]] · [[Luther-ŝtono (Erfurto)]] · [[Personigo de la biblia Saĝo]] · [[Écrasez l'infâme]] · [[Új Erdély (1918)]] · [[Administracia juĝistaro en Hispanio]] · [[Administracia juĝistaro en Hungario]] · [[Bach-societo de Arnstadt]] · [[Bach-tagoj]] · [[Bed- kaj balkonplanto]] · [[Beletraj Kajeroj]] · [[Beletristiko]] · [[Benjamena]] · [[Benzinaĉeto en grupo]] · [[Berlina Komentario pri la Fundamento de Esperanto]] · [[Berlina Komentita Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2014]] · [[Deputitaj balotoj de 2012 en Ille-et-Vilaine]] · [[Esperanta-hispana kaj hispana-esperanta vortaroj]] · [[Esperanto-instruado en orienta Berlino]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Kunvenoj ekstergrupaj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Sciencoj]] · [[Fakverko:Pedagogio]] · [[Fakverko:Sporto, skoltismo, turismo]] · [[Frua Kuba Esperanto-movado]] · [[Hibridpiano]] · [[Hilelista Esperanto-Komunumo]] · [[Historio de Rusio ĝis Vladimiro la Sankta]] · [[HTML5-aj video kaj aŭdio]] · [[HVortaro]] · [[In-timo]] · [[Infinitivo kun prepozicio]] · [[Instruado en Berlino]] · [[Kabaredo "Das Lachgeschoss"]] · [[Kremaciejo de Erfurto]] · [[Kristana animpuriĝo]] · [[Kristana Glosaro]] · [[Kristanaj doktrinoj]] · [[Kriterioj por esplori pri Dio]] · [[Kuniga elemento]] · [[Kuracbanloko]] · [[Kurteno de la Jerusalema Templo]] · [[Kvinmilionoj]] · [[La Heredanto]] · [[La ribelo de poznana junio]] · [[La turmentego de la memmortigintoj]] · [[La virinoj de la Evangelioj]] · [[Laborgrupo por esploro de la historio de GDREA]] · [[Laborgrupo por Interkluba Spertŝanĝo]] · [[Lago Szelkó]] · [[Landa Skolta Asocio]] · [[Lunduono]] · [[Norvega-Esperanto vortaro Rian Haugen]] · [[Novigado de la evangela eklezia muziko en Germanujo post 1920]] · [[Obsedo (Karolo Piĉ)]] · [[Originaj traktatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Pado de Historioj – Strandbanejo]] · [[Palaco Redout]] · [[Palmejo de Erfurto]] · [[Paralelakordo]] · [[Pardonpeto]] · [[Parolskriboj]] · [[Pasigrafio de Maimieux]] · [[Patro, pardonu ilin; ĉar ili ne scias, kion ili faras]] · [[Pedagogia valoro de Esperanto]] · [[Pedagogio de Jesuo]] · [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] · [[SEJM-konferenco 1995]] · [[Senkondiĉa elekto]] · [[Senso (birdoj)]] · [[Servista libera volo]] · [[Simila movo]] · [[Sinkronismo (psikologio)]] · [[Skriba kongreso]] · [[Skribaĵo]] · [[Skribarto]] · [[SOGELO]] · [[Solaludanto-aventuroj]] · [[Songazeto]] · [[Sonorilo kaj Kanono]] · [[Spirita juvelaro]] · [[Spiritisma sinteno pri Esperanto]] · [[Sportlokoj historiaj en Oberhof]] · [[Vilao Krüger kun parko]] · [[Vimenaĵo]] · [[Virina sacerdoteco kaj Papo Francisko]] · [[Vorteto]] · [[Vortform-riĉeco]] · [[Vortklasa finaĵo]] · [[Vortkreado]] · [[Vortsintakso]] · [[Yerti]] · [[Yklamu]] · [[Zamenhof ne esperis vane]] · [[Zamenhofa Artista Adeptaro]] · [[ZDF-studio de Turingio]] · [[Zepelina atako 1915]] · [[Zonai kaj kompano]] · [[Universala Ligo por Seksa Reformo]] · [[Instrumetodoj por Esperanto]] · [[Erfordia Latina]] · [[Pseŭdomuelejo]] · [[Fontano sur Holzmarkt (Arnstadt)]] · [[The DIM Hypothesis]] · [[Katolikaj vegetaranoj]] · [[Louisental (Erfurto)]] · [[Haus Zur Güldenen Krone (Erfurt)]] · [[Jaro de Vistulo]] · [[Haus Zur Grünen Aue und Kardinal (Erfurt)]] · [[Humboldt-Verein für Volksbildung]] · [[-as]] · [[Ĥatango-Viluja naftogasa provinco]] · [[Antverpena Grupo Esperantista]] · [[CONCAFRAS-PSE]] · [[Kolijoj]] · [[Vivo Feliĉa]] · [[Nadim-Pur-Taza naftogasa regiono]] · [[Apokrifoj pri la apostolo Petro]] · [[BEJO-Ataŝeo]] · [[Bel-literatura Eldon-serio]] · [[BRINK]] · [[D-AMO 10]] · [[Elektoepiskoplando]] · [[Elektoprinclando]] · [[Esperantista Dokumentaro]] · [[Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka Respubliko]] · [[Esperanto-Klubo de San-Min-o]] · [[Fédération Universitaire Espérantiste de France]] · [[Femura indekso]] · [[Gidana naftogasa distrikto]] · [[Indiga lingvo]] · [[Jamala naftogasa distrikto]] · [[Konferencoj por Esperanto]] · [[La du bibliaj rakontoj pri la kreo]] · [[La dubo de Sankta Jozefo]] · [[Leno-Tungusa naftogasa provinco]] · [[Liberal-faŝismo]] · [[Mardukaj sigeloj]] · [[Medalo de Janoŝiko]] · [[Mezkaspia naftogasa baseno]] · [[Mirakloj de Lourdes]] · [[Mortotuko de Arquata]] · [[Muelejo de Schillingstedt]] · [[Nepo-Botuoba naftogasa distrikto]] · [[Nomado de sciencoj en Esperanto]] · [[Nomoj de Afrikaj landoj]] · [[Nord-Donecka naftogasa sektoro]] · [[Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco]] · [[Parkoj en Sömmerda]] · [[Restreĉilo]] · [[Spalatindomo en Torgau]] · [[Walkin’Bag]] · [[Administra divido de Sankta Katarino (Brazilo)]] · [[Departementa domo (Pécs)]] · [[Departementa domo (Sopron)]] · [[Departementa domo (Szentes)]] · [[Departementa domo (Szombathely)]] · [[Domo ĉe la leono nigra (Erfurt)]] · [[Domo de la gildoj (Erfurt)]] · [[Esperanto-konkurso (radioamatora)]] · [[Haus zur Narrenschelle (Erfurt)]] · [[Juri-Gagarin-monumento (Erfurt)]] · [[Metiista domo historia (Torgau)]] · [[Ministerio pri agrikulturo (Hungario)]] · [[Monumento por la Batalo de Leipzig (Heiligenstadt)]] · [[Muzeo metiista (Bakede)]] · [[Muzeo pri agrikulturaj tekniko kaj laboro (Börry)]] · [[Napoleona ŝtono (Utzberg)]] · [[Pella (Grekio)]] · [[Popola magistrato (Antikva Romio)]] · [[Pumpostacio fervoja (Kaselo)]] · [[Teologia Altlernejo (Esztergom)]] · [[Tivoli (Erfurto)]] · [[Verda trobadoro (poeto)]] · [[Radikala maldekstro de Israelo]] · [[Ĝardenŝredilo]] · [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]] · [[Administra divido de Amapao]] · [[Administra divido de Cearao]] · [[Administra divido de Espirito-Santo]] · [[Administra divido de Gojaso]] · [[Administra divido de Mato-Groso]] · [[Administra divido de Parao]] · [[Administra divido de Suda Mato-Groso]] · [[Administra divido de Tokantinso]] · [[Administraj unuoj de la Centr-Afrika Respubliko]] · [[Administraj unuoj de Moldavio]] · [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]] · [[Averta letero]] · [[Bahia Esperanto-grupo]] · [[Batalo ĉe Misiejo Concepción]] · [[Bit Ĥilani]] · [[Dentrela fervojo Tanvald-Kořenov]] · [[Esperanto-Federacio de Yorkshire kaj Humberside]] · [[Esperanto-grupo en la Fokolar-Movado]] · [[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo]] · [[Esperanto-Usono]] · [[Esperanto-Vojaĝservo]] · [[Fasola notacio]] · [[Flosponto Evergreen Point]] · [[Individuigo]] · [[Kernverdukotiledonoj]] · [[Konto Espero]] · [[Kripoj hejmecaj de Aŭstrio]] · [[Medicina Heroldo]] · [[Metz-govio]] · [[Militkaptitejo Johannesplatz]] · [[Monda Kunagado]] · [[Mozelgovio]] · [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] · [[Novmezurado]] · [[Perikratona fleksejo]] · [[Plebaj magistratoj]] · [[Prezidanta baloto en Inguŝio en 2002]] · [[Princlando de Beauluna]] · [[Serio Rusa literaturo]] · [[Skandinava lingvo]] · [[Surĥ Kotal]] · [[Tavolgaso]] · [[Transira komplekso]] · [[Ukraina Respublika Filio de la Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] · [[Urbodomo de Békéscsaba]] · [[Urbodomo de Cegléd]] · [[Urbodomo de Gyula]] · [[Urbodomo de Hajdúszoboszló]] · [[Urbodomo de Mezőberény]] · [[Urbodomo de Nagykőrös]] · [[Urbodomo de Siklós]] · [[Urbodomo de Vésztő]] · [[Urbodomo de Veszprém]] · [[Urbodomo de Weißensee]] · [[Verda reto]] · [[Viadukto de Apolda]] · [[Bach-monumento (Gehren)]] · [[Ĝardeno de parokestro]] · [[Ĝisprema kompresora stacio]] · [[Aŭtokodo]] · [[Aŭtomata skribado]] · [[Alianco de Libertarianaj Maldekstruloj]] · [[Altlernejo Sándor Wekerle]] · [[Astraĥano-Kalmuka naftogasa distrikto]] · [[Atelier Puppenspiel]] · [[Bajkita naftogasa distrikto]] · [[Bastrubandoj]] · [[Blindŝakto]] · [[Bonaj spiritoj]] · [[Demono Lucifero]] · [[Depono]] · [[Derivado]] · [[Domo Happach (Heldburg)]] · [[Eŭropa lingvo]] · [[Eŭropa regiono Niso]] · [[Ekkondensiĝa premo]] · [[Elkarniĝo]] · [[Enlumas min senlimo : itala poezio de la dudeka jarcento]] · [[Esperantigo de vortoj el sanskrita fonto]] · [[Estraro de UEA 2016-2019]] · [[Europa - Demokratie - Esperanto]] · [[Folengo]] · [[Grupo Esperanto-Tigulio (GET)]] · [[Guttenbrunn]] · [[Hírharsona]] · [[Hering]] · [[Huaniqueo]] · [[Ide]] · [[Instituto por Diskonigo de Spiritismo]] · [[Intelekto laŭ filozofioj]] · [[Jaro de la Lernanto]] · [[Könyvesház]] · [[Karboferŝtono]] · [[Kopta evangelio laŭ Tomaso]] · [[Kritiko en Esperanto]] · [[Kurort Gohrisch]] · [[La lingvovendejo]] · [[Lando Kranenburg]] · [[Logo: Allogaj bildhistorioj]] · [[Méhkas Diákszövetkezet]] · [[Magnevist]] · [[Memzorgado]] · [[Oĥotska naftogasa provinco]] · [[Ora Sekcio]] · [[Orenburga naftogasa distrikto]] · [[Pariza Societo de Spiritismaj Studoj]] · [[Penas]] · [[Platino]] · [[Prefektejo]] · [[Premo de la maksimuma kondensiĝo]] · [[Princepiskopujo Minden]] · [[Program]] · [[Puraj spiritoj]] · [[Rami]] · [[Remigija]] · [[ROMO]] · [[Salminejo de Erfurto]] · [[Sekurit]] · [[Sensavido]] · [[Sentenco]] · [[Separgaso]] · [[Spiritisma Esperanto-Asocio]] · [[Spiritisma Grupo Paŭlo el Tarso]] · [[Spiritisma Jarlibro]] · [[Spiritisma Vojaĝo en 1862]] · [[Sproso]] · [[Tanajura]] · [[Tenilo]] · [[Unuiĝo de Zagrebaj Esperantistoj]] · [[Urba muzeo de Bad Staffelstein]] · [[VET]] · [[Wachberg]] · [[Palmofestoprocesio en Heiligenstadt]] · [[Ĉajvo-maro minejo]] · [[Departemento Donnersberg]] · [[Enorme alta tavolpremo]] · [[Enorme malalta tavolpremo]] · [[Espach-parko]] · [[Eternaj membroj de la Budapeŝta Operejo]] · [[Eternaj membroj de la Nacia Teatro (Budapeŝto)]] · [[Helbe-vejro]] · [[Historio de la hungara teatro]] · [[Kondiĉoj (amatora radio)]] · [[Krenela signalo]] · [[La germanlingva teatro en Hungario]] · [[La serblingva teatro en Hungario]] · [[Luterana Teologia Akademio (Pozono)]] · [[Muzeo lerneja (Uder)]] · [[Nezahualcóyotl (komunumo)]] · [[Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo]] · [[Plena Verkaro de Zamenhof]] · [[Prokopo (persona nomo)]] · [[Prozo el Danaj-Norvegaj Aŭtoroj]] · [[Rudigero]] · [[Tavola temperaturo]] · [[Tavolakvo]] · [[Tavoldepresio]] · [[Unuversaj universoj]] · [[Urbodomo de Kunszentmiklós]] · [[Banurbo]] · [[Sambakio]] · [[Arkivo urba kaj distrikta Arnstadt]] · [[Jaro de la Esperanta Kulturo]] · [[Angula domo]] · [[Internacia Kongreso de Stenografio]] · [[Afrika Centro Mondcivitana]] · [[Antemio (arkitekturo)]] · [[Areotektoniko]] · [[Dinastio de Anglaj Reĝoj]] · [[Elektitaj membroj de Rondo Galilei]] · [[Eneastila kolonaro]] · [[Esperantigo de vortoj el vjetnama fonto]] · [[Highland (administra areo)]] · [[Humanitat Nova]] · [[Hungara Teatro en Kassa]] · [[Imoskapo]] · [[Internacia Metodista Ligo Internacia]] · [[Jubilea Kolekto]] · [[Kaŭliklo]] · [[Kapitano Katarino]] · [[Komitatanoj A-C 1986-2020]] · [[Komitatanoj D-G 1986-2020]] · [[Komitatanoj H-J 1986-2020]] · [[Komitatanoj K-L 1986-2020]] · [[Komitatanoj M-P 1986-2020]] · [[Komitatanoj R-S 1986-2020]] · [[Komitatanoj T-Z 1986-2020]] · [[Konsultejo]] · [[La esperantisto de la jaro (1887-1997)]] · [[La Gajulo]] · [[La plej eminentaj esperantistoj]] · [[Literaturaj parkoj]] · [[Magistratejo Ruĝa Cervo]] · [[Malgrava Ĝeneralo]] · [[Man yuzhiruhu'lláh]] · [[Memorindaj esperantistoj]] · [[Militrakonto]] · [[Mitiŝĉi (stacio de Moskva metroo)]] · [[Moskvo en Usono]] · [[Naŭ demandoj pri lingva justeco en la fakliteraturo]] · [[Pandemonio (30-a Datreveno)]] · [[Pentastila kolonaro]] · [[Pronaoso (rozkrucanoj)]] · [[Rapida lernado de Esperanto]] · [[Serio Originala Literaturo]] · [[Solidareca Bonvolo]] · [[Studenta Orientalisma Esperanto-Rondo]] · [[Teatro de Újpest]] · [[Tirradiko]] · [[Tradicio kaj moderneco]] · [[Urbodomo de Püspökladány]] · [[Vivu la teatro!]] · [[Vuktila minejo]] · [[Zakato Bahaa]] · [[Diplomateco]] · [[El verva vivo ĵurnalista]] · [[Enciclopèdic]] · [[Esperantista Grupo en Bangkok]] · [[MondEtur]] · [[Nessun altro. Antologia di Segreti di Pulcinella]] · [[Ni Savu Niajn Semojn (NSNS)]] · [[Ĝenro (muziko)]] · [[Aelita]] · [[Dihok]] · [[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]] · [[Judikaelo (persona nomo)]] · [[Kolonia Niĝerio]] · [[Komuna lernolibro pri Historio]] · [[Lidérc]] · [[Masonabelo]] · [[Militjuro]] · [[Observatorio de la Universitato de Kopenhago]] · [[Reversado]] · [[Ruffrè]] · [[Termoradiilo]] · [[Urbodomo de Tokaj]] · [[Belarta rikolto]] · [[Fakverko:Amatora radio]] · [[La Epoko Libro-Klubo]] · [[Prosumado]] · [[Unesko-Rezolucio 23C/11.11 de Sofio pri Esperanto 1985]] · [[Vortfarado laŭ la Analiza Skolo]] · [[Esperantigo de vortoj el greka fonto]] · [[Framasonismo en Kubo]] · [[Kosmoapero]] · [[Kalungao]] · [[Calumnia]] · [[Dua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[La Luma Flanko de Potenco]] · [[La mirinda libro]] · [[Revo lucida]] · [[Títeres desde Abajo]] · [[Unua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Papilioj]] · [[Lingva Festivalo en Vladikavkaz]] · [[Vollständiges Wörterbuch Esperanto-Deutsch in zwei Bänden]] · [[Elektitaj rektoroj de la Universitato Francisko Jozefo]] · [[Japana Esperanta Librokooperativo]] · [[Kanto pri donkiĥotoj]] · [[Katastrofo ĉe la Niĵnevartovska naftokolektejo]] · [[Tri satiroj]] · [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] · [[Estraro de UEA 2019-2022]] · [[Fibro]] · [[Filozofia spiritualismo]] · [[Kaŝirskaja (BKL Moskvo)]] · [[Monosimetria]] · [[Niĵegorodskaja (BKL Moskvo)]] · [[Pidono]] · [[Pugnorimeno]] · [[Revuo Signos]] · [[Testamentoj de Lenin]] · [[Esperanto-butiko Berlino]] · [[LADA Vesta EV]] · [[Tririvera Esperanto-Domo]] · [[VAZ-2702]] · [[Tago de Pola Scienco]] · [[Ĵiĵeko, liaj ŝercoj]] · [[Izoflavonolo]] · [[SvisRaporto]] · [[Aktoj de Internacia Scienca Akademio Comenius]] · [[Corbières (Alpes-de-Haute-Provence)]] · [[Elektitaj studentoj de Pázmáneum]] · [[FioCruz]] · [[Florigu Egalecon inter Junuloj]] · [[Gazeto Andaluzia]] · [[Kie estas la mortintoj?: La respondo de la Biblio]] · [[La Crotz de Rodola]] · [[Lietzensee (grupo)]] · [[Lingva strukturo de Esperanto]] · [[Malkovrado de Afriko mezepoke]] · [[Mirobalano]] · [[Pansurmetaĵo]] · [[Partoprenintoj de VikiPrintempo]] · [[Rondo Takács]] · [[Senverba propozicio]] · [[Vellismo]] · [[Urbo-kampara malsameco]] · [[Esperanto-fondaĵo "Fernando Soler"]] · [[54-a Virtuala Esperanto-Kongreso ILEI 2021]] · [[Multilingual Environments in the Great War]] · [[Sociolekta Triopo de Esperanto]] · [[Hazarda esperantaĵo]] · [[Instituto de Ekonomiko kaj Internaciaj Rilatoj]] · [[Malnova religio de Burundo]] · [[Stacioj de exo]] · [[Surakvaj kuracistoj]] · [[Afrikaj Kongresoj de Esperanto]] · [[Afrikaj traktatoj de 1885 ĝis 1902]] · [[Afriko brilas]] · [[Afriko sub kolonia regado]] · [[Alta Protektanto]] · [[Antologia skizo de la persa literaturo]] · [[Apartamento por Edukistoj de Universitato Kim Il-sung]] · [[Bitoteko]] · [[Brazila Poliglota Klubo]] · [[Citrandarino]] · [[Conselho Federativo Nacional da FEB]] · [[CRRER]] · [[Die rationelle Sprache]] · [[Esperanto-grupo Lumradio]] · [[FLIV]] · [[Gardanteco]] · [[Gasteg-kapelo]] · [[IKU-libro de 2020]] · [[Internacia Flughaveno Zvartnoc-Erevano]] · [[Kainaj]] · [[Kantoj de la Kultura Revolucio]] · [[Kluniza kongregacio]] · [[Komuna Legado okaze de la Tago de la Libro]] · [[Kungfua Kunikleto]] · [[Leĝo de Biodiverseco de Kostariko]] · [[Monda heredaĵo en Belgio]] · [[OBA-Festivalo]] · [[Oltre la soglia, uno spiraglio / Preter la sojlo, lumluko]] · [[Panĉaratro]] · [[Parque da Cultura]] · [[Porokaza noto de R$10 Brazila realo]] · [[Pri vagabondoj kaj friponoj, pri damoj kaj kavaliroj]] · [[Retpoŝta Hibrida letero]] · [[Scienca Kafejo]] · [[Steinalm]] · [[Studentoj, baldaŭ instruistoj de Universitato de Pécs]] · [[Tombejo Ĝardeno de Floroj]] · [[Tombejo Petronilo Gonçalves da Silva]] · [[Trofeo Fyne]] · [[Turismo per Esperanto]] · [[Unu leciono pri Esperanto por ĉiu lernejano en la tuta mondo]] · [[Valencia Esperanto-Grupo]] · [[Varsovio cent jarojn poste]] · [[Vivkvalito kun lupuso]] · [[Volontula Fondaĵo]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Vieno]] · [[Mara Koridoro de la Tropika Orienta Pacifiko]] · [[Paŭlistanio]] · [[Fi-]] · [[Amerika Esperanto-Instituto]] · [[Lerneja scienca kalendaro]] · [[On ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs]] · [[Perola Mezlernejo]] · [[La terakoto de Ŝahr-e Suĥteh]] · [[Gaba enerxía]] · [[Esperaĵo]] · [[Historia post Alexandrum]] · [[Loka regado kaj administrado en Kimrio]] · [[Teutsch-domo (Sibiu)]] · [[2-Kloro-indano]] · [[1,2-Indanoduolo]] · [[1,3-Indanoduolo]] · [[3-Etilstireno]] · [[4-Metilstireno]] · [[Etila pimelato]] · [[Fenilkarbamata acido]] · [[Metila pimelato]] · [[Butila fenilkarbamato]] · [[Acetilkarbamata acido]] · [[Alilkarbamata acido]] · [[Metila etilkarbamato]] · [[Vinilkarbamata acido]] · [[Duamidino]] · [[Dutiopropionata acido]] · [[Tiopropionata acido]] · [[Tiofuranilfentanilo]] · [[Hungaria familio]] · [[Dualila tioureo]] · [[Grandrapida trajno Moskvo — Adler]] · [[Flugfolio.xyz]] · [[Komitato de UEA 1962-1964]] · [[Komitato de UEA 1964-1967]] · [[Komitato de UEA 1967-1969]] · [[U Glosa Jurnali]] · [[MiSimpliBio]] · [[Plu Glosa Nota]] · [[Sejmo kaj Esperanto]] · [[Ŝablono:Fiŝlagoj de Ĉeĥio]] · [[Kontraŭesperantisto]] · [[Fina malvenko]] · [[Ĝermolisto de turkaj esperantistoj]] · [[Ŝablono:Vikipediisto bn-p]] · [[Listo de draste endanĝeritaj lingvoj]] · |} {{Wikidata list end}} __NOINDEX__ 38s5d74aq52muijh478ecztmgh6k3k3 Ŝablono:Indekso:Listo de municipoj en Ĉeĥio kun la plej malalta nombro de loĝantoj 10 758421 9419099 9363047 2026-07-02T19:32:15Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9419099 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Vikidatumoj listo kapo}}</noinclude>{{Wikidata list |sparql=select * where { { select ?item ?itemLabel ?okres ?okresLabel ?kraj ?krajLabel ?pocet where { ?item wdt:P31 wd:Q5153359 . minus {?item wdt:P31 wd:Q1778846 . } ?item wdt:P1082 ?pocet . } order by asc(?pocet) limit 411 } ?item wdt:P131* ?okres . ?okres wdt:P31 wd:Q548611 . ?okres wdt:P131 ?kraj . ?kraj wdt:P31 wd:Q38911 . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "cs". } } order by asc(?pocet) asc(?itemLabel) |columns=number:#,label:Článek,P1082:Počet obyvatel,?okres:Okres,?kraj:Kraj |thumb=75 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Článek ! Počet obyvatel ! Okres ! Kraj |- | style='text-align:right'| 1 | [[Vysoká Lhota]] | 16 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Čilá]] | 19 | [[Distrikto Rokycany]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Bludov (distrikto Kutná Hora)|Bludov]] | 25 | [[Distrikto Kutná Hora]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Minice]] | 28 | [[Distrikto Písek]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Čejkovice (distrikto Kutná Hora)|Čejkovice]] | 28 | [[Distrikto Kutná Hora]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Kaničky]] | 31 | [[Distrikto Domažlice]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Spělkov]] | 33 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Hradiště (distrikto Benešov)|Hradiště]] | 35 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Staňkovice (distrikto Litoměřice)|Staňkovice]] | 35 | [[Distrikto Litoměřice]] | [[Regiono Ústí nad Labem]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Zadní Střítež]] | 36 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Studená (distrikto Plzeň-nordo)|Studená]] | 37 | [[Distrikto Plzeň-nordo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Vanůvek]] | 37 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[Zblovice]] | 37 | [[Distrikto Znojmo]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[Ústup]] | 37 | [[Distrikto Blansko]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[Hvožďany (distrikto Domažlice)|Hvožďany]] | 38 | [[Distrikto Domažlice]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[Kostelec (distrikto Jičín)|Kostelec]] | 38 | [[Distrikto Jičín]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[Šléglov]] | 38 | [[Distrikto Šumperk]] | [[Regiono Olomouc]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[Chlum-Korouhvice]] | 39 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[Chobot]] | 39 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[Vysoká (distrikto Svitavy)|Vysoká]] | 39 | [[Distrikto Svitavy]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[Těchařovice]] | 40 | [[Distrikto Příbram]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[Vápovice]] | 40 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[Hostějov]] | 41 | [[Distrikto Uherské Hradiště]] | [[Regiono Zlín]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[Želivsko]] | 41 | [[Distrikto Svitavy]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[Bohunice (distrikto Prachatice)|Bohunice]] | 44 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[Jankov (distrikto Pelhřimov)|Jankov]] | 44 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[Kratušín]] | 44 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[Bradáčov]] | 45 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[Chýstovice]] | 45 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[Dobrohošť (distrikto Jindřichův Hradec)|Dobrohošť]] | 45 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[Lhota u Olešnice]] | 45 | [[Distrikto Blansko]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Lužice (distrikto Prachatice)|Lužice]] | 45 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[Mutkov]] | 45 | [[Distrikto Olomouc]] | [[Regiono Olomouc]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[Podhradí nad Dyjí]] | 45 | [[Distrikto Znojmo]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[Zlátenka]] | 45 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[Hájek (distrikto Strakonice)|Hájek]] | 46 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[Radějovice (distrikto Strakonice)|Radějovice]] | 46 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[Rosička (distrikto Žďár nad Sázavou)|Rosička]] | 46 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[Sloupno (distrikto Havlíčkův Brod)|Sloupno]] | 46 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[Kuřimany]] | 47 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[Maňovice]] | 47 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[Račice (distrikto Žďár nad Sázavou)|Račice]] | 48 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[Svojkovice (distrikto Jihlava)|Svojkovice]] | 48 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[Všepadly]] | 48 | [[Distrikto Domažlice]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[Chleby (distrikto Benešov)|Chleby]] | 49 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[Chlum (distrikto Rokycany)|Chlum]] | 49 | [[Distrikto Rokycany]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[Hradiště (distrikto Rokycany)|Hradiště]] | 49 | [[Distrikto Rokycany]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[Líšná (distrikto Žďár nad Sázavou)|Líšná]] | 49 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[Polánka (distrikto Plzeň-sudo)|Polánka]] | 49 | [[Distrikto Plzeň-sudo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[Slověnice]] | 49 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[Vlkov (distrikto České Budějovice)|Vlkov]] | 49 | [[Distrikto České Budějovice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[Županovice (distrikto Jindřichův Hradec)|Županovice]] | 49 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[Milasín]] | 50 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[Moravecké Pavlovice]] | 50 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[Vlkanov (distrikto Havlíčkův Brod)|Vlkanov]] | 50 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[Důl (distrikto Pelhřimov)|Důl]] | 51 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[Kařízek]] | 51 | [[Distrikto Rokycany]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[Makov (distrikto Blansko)|Makov]] | 51 | [[Distrikto Blansko]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[Měkynec]] | 51 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[Petrovičky (distrikto Jičín)|Petrovičky]] | 51 | [[Distrikto Jičín]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[Rovná (distrikto Pelhřimov)|Rovná]] | 51 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[Svrabov]] | 51 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[Vlčetínec]] | 51 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[Zahorčice]] | 51 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[Štítov]] | 51 | [[Distrikto Rokycany]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[Kožlí (distrikto Písek)|Kožlí]] | 52 | [[Distrikto Písek]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[Kyjov (distrikto Žďár nad Sázavou)|Kyjov]] | 52 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[Lubné]] | 52 | [[Distrikto Brno-provinco]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[Martinice u Onšova]] | 52 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[Vacovice]] | 52 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[Budyně]] | 53 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[Domoraz]] | 53 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[Hadravova Rosička]] | 53 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[Janoušov]] | 53 | [[Distrikto Šumperk]] | [[Regiono Olomouc]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[Úhořilka]] | 53 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[Dolní Lochov]] | 54 | [[Distrikto Jičín]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[Hartinkov]] | 54 | [[Distrikto Svitavy]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[Horní Smrčné]] | 54 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[Jiřice u Moravských Budějovic]] | 54 | [[Distrikto Znojmo]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[Mlýnské Struhadlo]] | 54 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[Strýčice]] | 54 | [[Distrikto České Budějovice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[Týniště (distrikto Plzeň-sudo)|Týniště]] | 54 | [[Distrikto Plzeň-sudo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[Lažany (distrikto Strakonice)|Lažany]] | 55 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[Drunče]] | 56 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[Heřmanice (distrikto Havlíčkův Brod)|Heřmanice]] | 56 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[Velká Chmelištná]] | 56 | [[Distrikto Rakovník]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[Zvotoky]] | 56 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[Bělá (distrikto Pelhřimov)|Bělá]] | 57 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[Nimpšov]] | 57 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[Všehrdy (distrikto Plzeň-nordo)|Všehrdy]] | 57 | [[Distrikto Plzeň-nordo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[Xaverov]] | 57 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[Bolkov]] | 58 | [[Distrikto Plzeň-sudo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[Košice (distrikto Kutná Hora)|Košice]] | 58 | [[Distrikto Kutná Hora]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[Louka (distrikto Blansko)|Louka]] | 58 | [[Distrikto Blansko]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[Lubnice]] | 58 | [[Distrikto Znojmo]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[Nestrašovice]] | 58 | [[Distrikto Příbram]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[Pohnánec]] | 58 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[Proruby]] | 58 | [[Distrikto Rychnov nad Kněžnou]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[Sedlatice]] | 58 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[Stanovice (distrikto Trutnov)|Stanovice]] | 58 | [[Distrikto Trutnov]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[Řídký]] | 58 | [[Distrikto Svitavy]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[Životice (distrikto Plzeň-sudo)|Životice]] | 58 | [[Distrikto Plzeň-sudo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[Holotín]] | 59 | [[Distrikto Pardubice]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[Holovousy (distrikto Plzeň-nordo)|Holovousy]] | 59 | [[Distrikto Plzeň-nordo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[Syrov]] | 59 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[Lány (distrikto Havlíčkův Brod)|Lány]] | 60 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[Olšovice]] | 60 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[Rabakov]] | 60 | [[Distrikto Mladá Boleslav]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[Řikonín]] | 60 | [[Distrikto Brno-provinco]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[Nový Jimramov]] | 61 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[Zadní Vydří]] | 61 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[Zdeňkov]] | 61 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[Čenkov u Bechyně]] | 61 | [[Distrikto České Budějovice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[Děkanovice]] | 62 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[Janůvky]] | 62 | [[Distrikto Svitavy]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[Radimovice u Tábora]] | 62 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[Vrbice (distrikto Prachatice)|Vrbice]] | 62 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[Dolní Těšice]] | 63 | [[Distrikto Přerov]] | [[Regiono Olomouc]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[Lesná (distrikto Pelhřimov)|Lesná]] | 63 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[Lovčovice]] | 63 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[Pustina]] | 63 | [[Distrikto Ústí nad Orlicí]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[Rosička (distrikto Jindřichův Hradec)|Rosička]] | 63 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[Václavy]] | 63 | [[Distrikto Rakovník]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[Blažim (distrikto Plzeň-nordo)|Blažim]] | 64 | [[Distrikto Plzeň-nordo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[Březí (distrikto Strakonice)|Březí]] | 64 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[Choratice]] | 64 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[Dílce]] | 64 | [[Distrikto Jičín]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[Slatina (distrikto Plzeň-nordo)|Slatina]] | 64 | [[Distrikto Plzeň-nordo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[Střítež pod Křemešníkem]] | 64 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[Vrážné]] | 64 | [[Distrikto Svitavy]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[Vísky (distrikto Rokycany)|Vísky]] | 64 | [[Distrikto Rokycany]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[Útěchovice]] | 64 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[Eš]] | 65 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[Hora Svatého Václava]] | 65 | [[Distrikto Domažlice]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[Kunčina Ves]] | 65 | [[Distrikto Blansko]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[Slavníč]] | 65 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[Urbanice (distrikto Pardubice)|Urbanice]] | 65 | [[Distrikto Pardubice]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[Velečín]] | 65 | [[Distrikto Plzeň-nordo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[Závraty]] | 65 | [[Distrikto České Budějovice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[Únice]] | 65 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[Dunice]] | 66 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[Dívčí Kopy]] | 66 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[Nová Pláň]] | 66 | [[Distrikto Bruntál]] | [[Moraviasilezia regiono]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[Nová Ves u Jarošova]] | 66 | [[Distrikto Svitavy]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[Zábrdí]] | 66 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[Hornice]] | 67 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[Hornosín]] | 67 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[Horní Paseka]] | 67 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[Okrouhlá (distrikto Písek)|Okrouhlá]] | 67 | [[Distrikto Písek]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[Popůvky (distrikto Třebíč)|Popůvky]] | 67 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[Třešovice]] | 67 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[Vevčice]] | 67 | [[Distrikto Znojmo]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[Zálesná Zhoř]] | 67 | [[Distrikto Brno-provinco]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[Dolní Hradiště]] | 68 | [[Distrikto Plzeň-nordo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[Horská Kvilda]] | 68 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[Lhotka (distrikto Přerov)|Lhotka]] | 68 | [[Distrikto Přerov]] | [[Regiono Olomouc]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[Libchyně]] | 68 | [[Distrikto Náchod]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[Milejovice]] | 68 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[Oslnovice]] | 68 | [[Distrikto Znojmo]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[Volevčice (distrikto Jihlava)|Volevčice]] | 68 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[Bdín]] | 69 | [[Distrikto Rakovník]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[Ježov (distrikto Pelhřimov)|Ježov]] | 69 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[Katov (distrikto Tábor)|Katov]] | 69 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[Krakovec]] | 69 | [[Distrikto Rakovník]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[Mezihoří (distrikto Klatovy)|Mezihoří]] | 69 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[Záhoří (distrikto Tábor)|Záhoří]] | 69 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[Újezdec (distrikto Jindřichův Hradec)|Újezdec]] | 69 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[Útěchovičky]] | 69 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[Bukovník]] | 70 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[Přebuz]] | 70 | [[Distrikto Sokolov]] | [[Regiono Karlovy Vary]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[Třebějice]] | 70 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[Nový Dvůr (distrikto Nymburk)|Nový Dvůr]] | 71 | [[Distrikto Nymburk]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[Ostrov (distrikto Benešov)|Ostrov]] | 71 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[Pastuchovice]] | 71 | [[Distrikto Plzeň-nordo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[Pšánky]] | 71 | [[Distrikto Hradec Králové]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[Vikantice]] | 71 | [[Distrikto Šumperk]] | [[Regiono Olomouc]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[Vícemil]] | 71 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[Krejnice]] | 72 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[Plchovice]] | 72 | [[Distrikto Ústí nad Orlicí]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[Skryje (distrikto Brno-provinco)|Skryje]] | 72 | [[Distrikto Brno-provinco]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[Šetějovice]] | 72 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[Klatovec]] | 73 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[Kluky (distrikto Mladá Boleslav)|Kluky]] | 73 | [[Distrikto Mladá Boleslav]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[Proseč (distrikto Pelhřimov)|Proseč]] | 73 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[Doňov]] | 74 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[Haškovcova Lhota]] | 74 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[Mohelnice (distrikto Plzeň-sudo)|Mohelnice]] | 74 | [[Distrikto Plzeň-sudo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[Nelepeč-Žernůvka]] | 74 | [[Distrikto Brno-provinco]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[Pohleď]] | 74 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[Těchobuz]] | 74 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[Chlístov (distrikto Rychnov nad Kněžnou)|Chlístov]] | 75 | [[Distrikto Rychnov nad Kněžnou]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[Jedlany]] | 75 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[Litichovice]] | 75 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[Zhoř (distrikto Brno-provinco)|Zhoř]] | 75 | [[Distrikto Brno-provinco]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[Biskupice (distrikto Chrudim)|Biskupice]] | 76 | [[Distrikto Chrudim]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[Boňkov]] | 76 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[Bratronice (distrikto Strakonice)|Bratronice]] | 76 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[Brodeslavy]] | 76 | [[Distrikto Plzeň-nordo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[Lhotka u Radnic]] | 76 | [[Distrikto Rokycany]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[Olší (distrikto Jihlava)|Olší]] | 76 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[Ostřetice]] | 76 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[Ořechov (distrikto Jihlava)|Ořechov]] | 76 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[Probulov]] | 76 | [[Distrikto Písek]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[Přeckov]] | 76 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[Rybníček (distrikto Havlíčkův Brod)|Rybníček]] | 76 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[Vodranty]] | 76 | [[Distrikto Kutná Hora]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[Horní Vilémovice]] | 77 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[Neveklovice]] | 77 | [[Distrikto Mladá Boleslav]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[Onšov (distrikto Znojmo)|Onšov]] | 77 | [[Distrikto Znojmo]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[Pohorovice]] | 77 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[Skály (distrikto Strakonice)|Skály]] | 77 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[Srbce (distrikto Prostějov)|Srbce]] | 77 | [[Distrikto Prostějov]] | [[Regiono Olomouc]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[Drahouš]] | 78 | [[Distrikto Rakovník]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[Kamenný Malíkov]] | 78 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[Kunkovice]] | 78 | [[Distrikto Kroměříž]] | [[Regiono Zlín]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[Močerady]] | 78 | [[Distrikto Domažlice]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[Sebečice]] | 78 | [[Distrikto Rokycany]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[Tasovice (distrikto Blansko)|Tasovice]] | 78 | [[Distrikto Blansko]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 219 | [[Švihov (distrikto Rakovník)|Švihov]] | 78 | [[Distrikto Rakovník]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[Bečice (distrikto Tábor)|Bečice]] | 79 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[Blanné]] | 79 | [[Distrikto Znojmo]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[Hracholusky (distrikto Rakovník)|Hracholusky]] | 79 | [[Distrikto Rakovník]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[Píšť (distrikto Pelhřimov)|Píšť]] | 79 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[Dubovice]] | 80 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[Honětice]] | 80 | [[Distrikto Kroměříž]] | [[Regiono Zlín]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[Hrachoviště]] | 80 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[Kamenec (distrikto Rokycany)|Kamenec]] | 80 | [[Distrikto Rokycany]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[Lesůňky]] | 80 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[Pohnání]] | 80 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[Ponědrážka]] | 80 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[Suchá Lhota]] | 80 | [[Distrikto Svitavy]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[Troskovice]] | 80 | [[Distrikto Semily]] | [[Regiono Liberec]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[Vlčí]] | 80 | [[Distrikto Plzeň-sudo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[Černýšovice]] | 80 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[Žerůtky (distrikto Blansko)|Žerůtky]] | 80 | [[Distrikto Blansko]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[Županovice (distrikto Příbram)|Županovice]] | 80 | [[Distrikto Příbram]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[Chomle]] | 81 | [[Distrikto Rokycany]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[Dolní Sokolovec]] | 81 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[Javor]] | 81 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[Olbramov]] | 81 | [[Distrikto Tachov]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[Staré Bříště]] | 81 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[Újezdec (distrikto Prachatice)|Újezdec]] | 81 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[Haluzice (distrikto Zlín)|Haluzice]] | 82 | [[Distrikto Zlín]] | [[Regiono Zlín]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[Hodonín (distrikto Chrudim)|Hodonín]] | 82 | [[Distrikto Chrudim]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[Jiratice]] | 82 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[Kalenice]] | 82 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[Libochovičky]] | 82 | [[Distrikto Kladno]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[Ohařice]] | 82 | [[Distrikto Jičín]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[Olšany (distrikto Jihlava)|Olšany]] | 82 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[Smilovice (distrikto Rakovník)|Smilovice]] | 82 | [[Distrikto Rakovník]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[Sudějov]] | 82 | [[Distrikto Kutná Hora]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[Šebestěnice]] | 82 | [[Distrikto Kutná Hora]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[Kovčín]] | 83 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[Mešno]] | 83 | [[Distrikto Rokycany]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[Pelechy]] | 83 | [[Distrikto Domažlice]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[Přepychy (distrikto Pardubice)|Přepychy]] | 83 | [[Distrikto Pardubice]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[Zvolenovice]] | 83 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[Borovná]] | 84 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[Kuňovice]] | 84 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[Libětice]] | 84 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[Rojetín]] | 84 | [[Distrikto Brno-provinco]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[Ubušínek]] | 84 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[Vanov]] | 84 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[Arneštovice]] | 85 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[Bujesily]] | 85 | [[Distrikto Rokycany]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[Hojovice]] | 85 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[Horní Němčice]] | 85 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[Jedlá]] | 85 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[Meziříčko (distrikto Třebíč)|Meziříčko]] | 85 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[Milešín]] | 85 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[Nicov]] | 85 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[Oprostovice]] | 85 | [[Distrikto Přerov]] | [[Regiono Olomouc]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[Prodašice]] | 85 | [[Distrikto Mladá Boleslav]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[Vrchovnice]] | 85 | [[Distrikto Hradec Králové]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[Štichov]] | 85 | [[Distrikto Plzeň-sudo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[Brodec]] | 86 | [[Distrikto Louny]] | [[Regiono Ústí nad Labem]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[Bukovina u Přelouče]] | 86 | [[Distrikto Pardubice]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[Hnačov]] | 86 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[Horní Rožínka]] | 86 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[Horčápsko]] | 86 | [[Distrikto Příbram]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[Kozojedy (distrikto Rakovník)|Kozojedy]] | 86 | [[Distrikto Rakovník]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[Křišťanov]] | 86 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[Libkov (distrikto Chrudim)|Libkov]] | 86 | [[Distrikto Chrudim]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[Nehodiv]] | 86 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 285 | [[Trpík]] | 86 | [[Distrikto Ústí nad Orlicí]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[Řitonice]] | 86 | [[Distrikto Mladá Boleslav]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[Kolaje]] | 87 | [[Distrikto Nymburk]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 288 | [[Přerubenice]] | 87 | [[Distrikto Rakovník]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[Račice (distrikto Třebíč)|Račice]] | 87 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 290 | [[Tužice]] | 87 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 291 | [[Řídelov]] | 87 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[Bačkovice]] | 88 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[Kyje (distrikto Jičín)|Kyje]] | 88 | [[Distrikto Jičín]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[Němčičky (distrikto Znojmo)|Němčičky]] | 88 | [[Distrikto Znojmo]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[Stehlovice]] | 88 | [[Distrikto Písek]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[Černíkovice (distrikto Plzeň-nordo)|Černíkovice]] | 88 | [[Distrikto Plzeň-nordo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[Kvílice]] | 89 | [[Distrikto Kladno]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[Litohošť]] | 89 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[Otín (distrikto Jihlava)|Otín]] | 89 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 300 | [[Snět]] | 89 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 301 | [[Vratislávka]] | 89 | [[Distrikto Brno-provinco]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[Vysočany (distrikto Znojmo)|Vysočany]] | 89 | [[Distrikto Znojmo]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[Újezd (distrikto Znojmo)|Újezd]] | 89 | [[Distrikto Znojmo]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[Švábov]] | 89 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[Žirov]] | 89 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[Bílov (distrikto Plzeň-nordo)|Bílov]] | 90 | [[Distrikto Plzeň-nordo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[Heřmaneč]] | 90 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[Kukle]] | 90 | [[Distrikto Svitavy]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[Nezabudice]] | 90 | [[Distrikto Rakovník]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[Odunec]] | 90 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 311 | [[Pětikozly]] | 90 | [[Distrikto Mladá Boleslav]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[Radonín]] | 90 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[Rozseč (distrikto Žďár nad Sázavou)|Rozseč]] | 90 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[Strachoňovice]] | 90 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[Vojníkov]] | 90 | [[Distrikto Písek]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[Zvěstovice]] | 90 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[Zádolí]] | 90 | [[Distrikto Ústí nad Orlicí]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[Úlehle]] | 90 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[Čečkovice]] | 90 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[Borovnice (distrikto Benešov)|Borovnice]] | 91 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[Brzánky]] | 91 | [[Distrikto Litoměřice]] | [[Regiono Ústí nad Labem]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[Budkov (distrikto Prachatice)|Budkov]] | 91 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[Horní Myslová]] | 91 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[Kostelní Myslová]] | 91 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[Mohelnice nad Jizerou]] | 91 | [[Distrikto Mladá Boleslav]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[Proseč pod Křemešníkem]] | 91 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[Schořov]] | 91 | [[Distrikto Kutná Hora]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[Janovice v Podještědí]] | 92 | [[Distrikto Liberec]] | [[Regiono Liberec]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[Jindřichovice (distrikto Jihlava)|Jindřichovice]] | 92 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[Kojatín]] | 92 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[Nasavrky (distrikto Tábor)]] | 92 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[Čelistná]] | 92 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[Dvory (distrikto Prachatice)|Dvory]] | 93 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 334 | [[Hodětín]] | 93 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[Leškovice]] | 93 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 336 | [[Pivkovice]] | 93 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[Soběraz]] | 93 | [[Distrikto Jičín]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[Bácovice]] | 94 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[Cidlina (distrikto Třebíč)|Cidlina]] | 94 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[Křižanov (distrikto Písek)|Křižanov]] | 94 | [[Distrikto Písek]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[Přední Zborovice]] | 94 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 342 | [[Rodná]] | 94 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[Sedliště (distrikto Jičín)|Sedliště]] | 94 | [[Distrikto Jičín]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[Bukovany (distrikto Příbram)|Bukovany]] | 95 | [[Distrikto Příbram]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[Hlince]] | 95 | [[Distrikto Plzeň-nordo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[Hlupín]] | 95 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[Myslín]] | 95 | [[Distrikto Písek]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[Svatojanský Újezd]] | 95 | [[Distrikto Jičín]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[Trotina]] | 95 | [[Distrikto Trutnov]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[Želkovice]] | 95 | [[Distrikto Louny]] | [[Regiono Ústí nad Labem]] |- | style='text-align:right'| 351 | [[Borek (distrikto Jičín)|Borek]] | 96 | [[Distrikto Jičín]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[Borovno]] | 96 | [[Distrikto Plzeň-sudo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 353 | [[Drslavice (distrikto Prachatice)|Drslavice]] | 96 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[Krajníčko]] | 96 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[Kubova Huť]] | 96 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[Morašice (distrikto Pardubice)|Morašice]] | 96 | [[Distrikto Pardubice]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[Nejepín]] | 96 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[Počaply]] | 96 | [[Distrikto Příbram]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[Prusice (distrikto Prago-oriento)|Prusice]] | 96 | [[Distrikto Prago-oriento]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[Slatina (distrikto Klatovy)|Slatina]] | 96 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[Vlkov pod Oškobrhem]] | 96 | [[Distrikto Nymburk]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[Vlčtejn]] | 96 | [[Distrikto Plzeň-sudo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 363 | [[Zvíkov (distrikto Český Krumlov)|Zvíkov]] | 96 | [[Distrikto Český Krumlov]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[Zálužice]] | 96 | [[Distrikto Louny]] | [[Regiono Ústí nad Labem]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[Bukovice (distrikto Brno-provinco)|Bukovice]] | 97 | [[Distrikto Brno-provinco]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[Dolní Vilímeč]] | 97 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[Doubice]] | 97 | [[Distrikto Děčín]] | [[Regiono Ústí nad Labem]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[Lesná (distrikto Třebíč)|Lesná]] | 97 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 369 | [[Lhotka (distrikto Jihlava)|Lhotka]] | 97 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[Velké Tresné]] | 97 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[Bořetín (distrikto Jindřichův Hradec)|Bořetín]] | 98 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[Brtnička]] | 98 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[Grunta]] | 98 | [[Distrikto Kolín]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[Holenice]] | 98 | [[Distrikto Semily]] | [[Regiono Liberec]] |- | style='text-align:right'| 375 | [[Horní Řepčice]] | 98 | [[Distrikto Litoměřice]] | [[Regiono Ústí nad Labem]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[Luka (distrikto Česká Lípa)|Luka]] | 98 | [[Distrikto Česká Lípa]] | [[Regiono Liberec]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[Horní Radslavice]] | 99 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 378 | [[Nový Telečkov]] | 99 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 379 | [[Podolí (distrikto Žďár nad Sázavou)|Podolí]] | 99 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[Radňoves]] | 99 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[Višňová (distrikto Jindřichův Hradec)|Višňová]] | 99 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 382 | [[Řemíčov]] | 99 | [[Distrikto Tábor]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[Židovice (distrikto Jičín)|Židovice]] | 99 | [[Distrikto Jičín]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[Hrutov]] | 100 | [[Distrikto Jihlava]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[Hrádek (distrikto Ústí nad Orlicí)|Hrádek]] | 100 | [[Distrikto Ústí nad Orlicí]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[Jahodov]] | 100 | [[Distrikto Rychnov nad Kněžnou]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[Kejnice]] | 100 | [[Distrikto Klatovy]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[Nové Hutě]] | 100 | [[Distrikto Prachatice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[Okarec]] | 100 | [[Distrikto Třebíč]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[Osové]] | 100 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[Skorkov (distrikto Havlíčkův Brod)|Skorkov]] | 100 | [[Distrikto Havlíčkův Brod]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[Tušovice]] | 100 | [[Distrikto Příbram]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 393 | [[Bořetice (distrikto Pelhřimov)|Bořetice]] | 101 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[Kozlovice (distrikto Plzeň-sudo)|Kozlovice]] | 101 | [[Distrikto Plzeň-sudo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[Lubě]] | 101 | [[Distrikto Blansko]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 396 | [[Ostružno (distrikto Jičín)|Ostružno]] | 101 | [[Distrikto Jičín]] | [[Regiono Hradec Králové]] |- | style='text-align:right'| 397 | [[Rakousy]] | 101 | [[Distrikto Semily]] | [[Regiono Liberec]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[Střítež (distrikto Žďár nad Sázavou)|Střítež]] | 101 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[Úherce (distrikto Louny)|Úherce]] | 101 | [[Distrikto Louny]] | [[Regiono Ústí nad Labem]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[Čečovice]] | 101 | [[Distrikto Plzeň-sudo]] | [[Regiono Plzeň]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[Blažejovice]] | 102 | [[Distrikto Benešov]] | [[Mezbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[Hojanovice]] | 102 | [[Distrikto Pelhřimov]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[Modrá Hůrka]] | 102 | [[Distrikto České Budějovice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[Nové Sady (distrikto Vyškov)|Nové Sady]] | 102 | [[Distrikto Vyškov]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[Plch]] | 102 | [[Distrikto Pardubice]] | [[Regiono Pardubice]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[Rousměrov]] | 102 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[Teplička (distrikto Karlovy Vary)|Teplička]] | 102 | [[Distrikto Karlovy Vary]] | [[Regiono Karlovy Vary]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[Tišnovská Nová Ves]] | 102 | [[Distrikto Brno-provinco]] | [[Sudmoravia regiono]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[Tři Studně]] | 102 | [[Distrikto Žďár nad Sázavou]] | [[Regiono Vysočina]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[Uzenice]] | 102 | [[Distrikto Strakonice]] | [[Sudbohemia regiono]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[Záblatí (distrikto Jindřichův Hradec)|Záblatí]] | 102 | [[Distrikto Jindřichův Hradec]] | [[Sudbohemia regiono]] |} {{Wikidata list end}} 2nmdxtaxu3442wdx390yd2fkdc1dtqs Kamill Kricsár 0 761519 9418782 7657708 2026-07-02T12:30:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418782 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Kamill Kricsár |dosiero = Kricsár Kamill.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Kamill Kricsár |naskonomo = }} '''Kamill Kricsár''' [kriĉAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kricsár Kamill''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[voĉoaktoro]]. Kamill Kricsár<ref>https://www.imdb.com/name/nm5351523/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM1742316/237c0db9-aac0-43f6-9626-c806f5295016/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|12|marto|1975}} en [[Zalaszentgrót]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Kamill Kricsár maturiĝis en priarbara tekniklernejo en [[Sopron]] en [[1994]], poste li studis 3 jarojn en aktorstudio de [[Teatro Hevesi Sándor]] en [[Zalaegerszeg]]. Li apartenis al la teatro ĝis [[2011]], en la sekva teatra jaro al [[Teatro de Nyíregyháza]]. Ekde 2012 li estis membro de [[Teatro Vörösmarty (Székesfehérvár)]]. Li ricevis [[premio]]jn en 2005 kaj 2019. == Liaj teatraj roloj (elekto) == * [[William Shakespeare]]: ** [[Hamleto]] - Francisco; Rajnald ** [[La Venecia komercisto]] - Solanio ** [[Reĝo Lear]] - Oswald * [[Molière]]: [[Tartufo]] – Orgon; Damis * [[Imre Madách]]: [[La tragedio de l' homo]] - Thersites; drinkejisto; sciencisto * [[Ferenc Herczeg]]: ''Bizánc'' - Lizander * Kamill Kricsár: ''Mese a Látóhegyről'' – maljuna muzikisto * [[Gábor Presser]]–[[Dusán Sztevanovity]]: ''A padlás'' – Meglökő (spirito, 560 aĝa) * [[Mihail Bulgakov]]: [[La Majstro kaj Margarita]] – Arcsibald; matroso; maldikulo; poŝtisto * [[Pál Ábrahám]]: ''3:1 a szerelem javára'' – Cheswick * [[Jenő Huszka]]: ''Lili bárónő'' – Becsey == Liaj filmaj roloj (elekto) == * ''Svik'' (2009) - germana oficiro * ''Akcióhősök'' (televida serio, 2018) - Zozóbá * ''Ítélet és kegyelem'' (televida filmo, 2021) - Buder == Fontoj == * [https://www.jegy.hu/person/kricsar-kamill-3101 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.zalaszam.hu/szinhaz/tarsulat/szmuvesz/kricsarkamil.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230322132342/http://www.zalaszam.hu/szinhaz/tarsulat/szmuvesz/kricsarkamil.htm |date=2023-03-22 }} * [https://www.vorosmartyszinhaz.hu/tarsulat/tag/24-kricsar-kamill hungarlingva biografio kun foto] * [https://port.hu/adatlap/szemely/kricsar-kamill/person-114563 roloj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kricsar Kamill}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] {{Portalstrio|Biografio}} 625vm5bv4ug2zrzl1nya9u5vigxrqni Eksterlingva verkado 0 765284 9419505 9408193 2026-07-03T11:55:32Z Sj1mor 12103 9419505 wikitext text/x-wiki Vidu ankaŭ: [[Eksterlingvaj verkistoj|Listo de eksterlingvaj (eo)-verkistoj]] '''Eksterlingva verkado''', pli ofte konata en la angla kiel '''''exophony''''' aŭ '''eksterlingvismo''' estas la praktiko de (kutime kreiva) [[Kreiva verkado|verkado]] en lingvo kiu ne estas ies [[Gepatra lingvo|denaska lingvo]]<ref>(en) "''[http://www2.warwick.ac.uk/fac/arts/english/currentstudents/undergraduate/modules/exophony/ Exophony or Writing Beyond the Mother Tongue]''", warwick.ac.uk. [[University of Warwick]] Department of English and Comparative Literary Studies.</ref>. Dum la fenomeno estis jam delonge konata, la termino estas relative nova: ĝi estis enkondukita ene de la kampo de literaturaj kaj kulturaj studoj de Suzana Arndt, Dirk Naguschewski kaj Robert Stockhammer en 2007<ref>(de) Arndt, Susan; Naguschewski, Dirk; Stockhammer, Robert, eld. (Aprilo 2007). ''[http://www.kulturverlag-kadmos.de/buch/exophonie.html Exophonie: Anders-Sprachigkeit (in) der Literatur] [Eksofonio. Ali-lingveco (en la) literaturo],'' Berlino: Kulturverlag Kadmos. <bdi>ISBN 978-3-86599-024-2</bdi>.</ref>. Kelkaj ''eksofonaj'' aŭtoroj povas esti [[Plurlingveco|dulingvaj]] aŭ [[Plurlingveco|plurlingvaj]] ekde sia infanaĝo, eĉ [[Plurlingveco|poliglotoj]], dum aliaj povas verki en akirita, adoptita lingvo<ref>(en) ''[https://press.uottawa.ca/yoko-tawadas-portrait-of-a-tongue.html Yoko Tawada's Portrait of a Tongue: An Experimental Translation by Chantal Wright, An Experimental Translation by Chantal Wright] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220616180408/https://press.uottawa.ca/yoko-tawadas-portrait-of-a-tongue.html |date=2022-06-16 }},'' University of Ottawa Press, 2013</ref>. En kelkaj kazoj la [[dua lingvo]] estas frue akirita en la vivo, ekzemple tra enmigrado kaj ne estas ĉiam klara ĉu la verkisto strikte devus esti klasifikita kiel ne-denaska parolanto. En aliaj kazoj, la lingvo estas akirita tra [[ekzilo]] aŭ [[migrado]]: "Eksterlingva verkado, la fenomeno verki literaturon en dua lingvo, estas kreskanta trans [[Eŭropo]] pro labora migrado".<ref>(en) Pugliese, Rosella (2012). "''[http://polaris.unical.it/user/report/dettagliopubblicazione.php3?IDProd=682837369 Exophonic Writing: a New Paradigm in Translation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170301005631/http://polaris.unical.it/user/report/dettagliopubblicazione.php3?IDProd=682837369 |date=2017-03-01 }}''", Academic Exchange Quarterly, '''16''' (1): 161–166.</ref> Eksterlingva verkado estas formo de [[Transnaciismo|internacia]] literaturo, kvankam la lasta ankaŭ ampleksas literaturon kiu transiras naciajn stilajn aŭ kulturajn limojn, sen ke ĝi estu verkita en alia lingvo. "''[[Eksterteritorieco]]'' kaj ''eksterlingvismo'' estas efektive gravaj ideoj, ne nur por kompara literaturo, sed ĝenerale por [la demando de] la statuso de literatura teksto [de] la 21-a jarcento". Ĝi ankaŭ parte kovras [[translingvado|translingvadon]] kaj ''translingvaj verkistoj'' estas unu el la multaj terminoj kiuj estis elpensitaj por priskribi la fenomenon. Rilataj konceptoj en la angla inkluzivas ''transculturalism (''[[transkulturismo]]), ''axial writing'', ''postnationalism'' ([[postnaciismo]]) kaj ''postcolonialism'' ([[novkoloniismo]]) kaj en Esperanto alilingveco<ref>Zach, Matthias (Januaro 2014). "''[http://www.brill.com/products/book/extraterritorial Extraterritoriality, Exophony and the Literary Text] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171203224609/http://www.brill.com/products/book/extraterritorial |date=2017-12-03 }}''". In Lassalle, Didier; Weissmann, Dirk (eld.). ''Ex(tra)territorial: Reassessing Territory in Literature, Culture and Languages''. Amsterdam – New York: Editions Rodopi BV. paĝoj 217–230. <bdi>ISBN 978-90-420-3866-0</bdi>.</ref> (''alifonio''), interkultura literaturo, gastlaborista literaturo, fremdula literaturo kaj migra literaturo<ref>(en) Wright, Chantal (2008). "''[http://www.gfl-journal.de/3-2008/wright.pdf Writing in the 'Grey Zone': Exophonic Literature in Contemporary Germany] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170301180532/http://www.gfl-journal.de/3-2008/wright.pdf |date=2017-03-01 }}''" (PDF). German as a Foreign Language. '''2008''' (3): 26–42.</ref>. Instigoj por fariĝi eksterlingva verkisto povas esti multaj: fari politikan asertaĵon (ekzemple, [[Yoko Tawada]], kies verkaro ankaŭ defias la ligon inter nacia lingvo kaj naciismo, precipe la rilaton al ''kokugo''/ ''kokutai'' en la japana kulturo<ref>(en) Tachibana, Reiko (la 30-an de Septembro 2007). "Chapter 12: Tawada Yōko's Quest for Exophony: Japan and Germany". En: Slaymaker, Douglas (ed.). ''Yōko Tawada: Voices from Everywhere''. Lexington Books. paĝoj 153–168. <bdi>ISBN 978-0-7391-2272-3</bdi>.</ref> kaj kiu klopodis * "''produkti eksterlingvismon kaj en ŝia denaska lingvo (la japana) kaj en ŝia akirita lingvo (la germana) ... por malmunti ... la tre naciieman koncepton de 'bela' japana lingvo'')<ref>Tachibana, Reiko (la 3-an de Septembro 2007). "[https://books.google.com/books?isbn=0739162802 Tawada Yoko's Quest for Exophony: Japan and Germany]". In Slaymaker, Doug (eld.). ''Yoko Tawada: Voices from Everywhere''. Lexington Books. paĝoj 153–168. <bdi>ISBN 978-0-7391-2272-3</bdi>.</ref>, * adopti/eviti stilajn elementojn de specifaj lingvoj ("''por Tawada, denaska parolanto de lingvo kies gramatiko faras neniun distingon de sekso, kazo, definida kaj nedefinida artikoloj aŭ singularo kaj pluralo ... ĉiu okcidenta vorto, frazo aŭ idiomaĵo fariĝas enigmo''", "''mi palpas por iu neverŝajna esprimo en mia denaska lingvo, provante trovi en la traduko la konvenan ekvivalenton por angla vorto aŭ frazo''")<ref>(en) Matsumoto, Kazuhito (la 13-an de Aprilo 2016). ""[https://rowman.com/ISBN/9780739192016/Doing-English-in-Asia-Global-Literature-and-Culture Exophony" in the Midst of the Mother Tongue] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220524222045/https://rowman.com/ISBN/9780739192016/Doing-English-in-Asia-Global-Literature-and-Culture |date=2022-05-24 }}". In Haseltine, Patricia; Ma, Sheng-Mei (eds.). ''Doing English in Asia: Global Literature and Culture''. Lexington Books. paĝoj 17–28. <bdi>ISBN 978-0-7391-9200-9</bdi>.</ref>, * eviti la riskon ke la traduko perdiĝas aŭ akiri pli grandan legantaron – [[tradukita literaturo]] en britaj kaj usonaj kontoj reprezentas nur malgrandan procentaĵon de la vendoj, do "''ĝi havas komercan sencon''".<ref>(en) "[http://www.amreading.com/2016/10/18/writing-in-a-foreign-tongue-translation-and-the-commercial-sense-of-exophony/ Writing In A Foreign Tongue: Translation And The Commercial Sense Of Exophony]", ''#AmReading''. la 18-an de oktobro 2016. </ref> Kiam oni demandis al [[Joseph Conrad]] kial li ne skribis en sia denaska lingvo, li respondis, "''mi tro aprezas nian belan polan literaturon por enkonduki en ĝin mia senvalora sensenca parolado''. ''Sed por angloj miaj kapabloj sufiĉas''."<ref>(en) Mikanowski, Jacob, "''[https://gu.com/p/93jhj/sbl Behemoth, bully, thief: how the English language is taking over the planet]{{404|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''", [[The Guardian]], la 27-an de julio 2018.</ref> Kvankam [[literaturo]] povas transcendi lingvon, estas konata ke ekzemple Conrad kaj Nabokov suferis intense pro elekto de la angla<ref>(en) Ha Jin, Exiled to English, The New York Times, la 30-an de marto 2009.</ref>. Homoj, kiuj majstras du lingvojn kaj du kulturojn samnivele, estas treege raraj, kaj fakte tia duflankeco eblas nur ĉe homo, kiu transloĝiĝis en alian kulturon kaj post multaj jaroj tute ensorbiĝis en ĝi<ref>(eo) Petro DESMET, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012811p.php Ĉina monumento - Tutmonda monumento], [[Monato (gazeto)|Monato]], januaro 2021</ref>. Kelkaj [[Listo de eksterfonaj verkistoj|eksterlingvaj aŭtoroj]] estas ankaŭ [[Traduko|tradukistoj]], inkluzive (en kelkaj kazoj) de siaj propraj verkoj. Male, traduko de eksterlingvaj verkoj povas prezenti problemojn pro la "fremdiga efiko de la nova lingvo tra stilaj novigaĵoj"<ref>(en) Wright, Chantal (la 3-an de junio 2010). "''[[doi:10.1075/target.22.1.03wri|Exophony and literary translation: What it means for the translator when a writer adopts a new language]]''". Target: International Journal of Translation Studies. 22 (1): 22–39. doi:[[doi:10.1075/target.22.1.03wri|10.1075/target.22.1.03wri]].</ref>. == Esperanto-verkistoj == Ĉar [[Esperanto]] estas lingvo nur de plurlingvanoj, estas ioma diferenco inter ekzemple pola verkisto kiu decidas verki en angla disde ekzemple pola verkisto kiu decidas verki en Esperanto. En la unua kazo, li kliniĝas al plimulta lingvo; en la dua okazo, li kliniĝas al malplimulta lingvo, kiu estas nenies nura lingvo. En la unua kazo estas kialoj ekonomiaj, prestiĝaj ktp. En la dua kazo la kialo estas la elekto de alternativa [[internacia lingvo]]. La originala [[Esperanta literaturo]] estas [[Internacia Literaturo|internacia literaturo]] kiu ne estas je pli ol 90% verkita de denaskaj parolantoj kiel okazas ĉe la angla kaj aliaj lingvoj naciaj aŭ etnaj. Tiamaniere oni eskapas iomete de la [[kultura imperiismo]], kiu akompanas la disvastiĝon de la angla kiel [[internacia lingvo]]<ref>(eo) [[Lu Wunsch-Rolshoven]], La konferenco de EU apenaŭ rimarkis Esperanton, [[La Ondo de Esperanto]], n-ro 2 (2022), paĝo 42</ref><ref>(eo) [[Lu Wunsch-Rolshoven]], ''[https://www.liberafolio.org/2022/06/21/la-eu-konferenco-apenau-rimarkis-esperanton/ La konferenco de EU apenaŭ rimarkis Esperanton]'', Libera Folio, la 21-an de junio 2022.</ref>. Vidu ankaŭ sub [[Listo de eksterlingvaj verkistoj]]. == Literaturo == Susan Arndt, Dirk Naguschewski, Robert Stockhammer, ''Exophonie, Anders-Sprachigkeit (in) der Literatur, LiteraturForschung;'' Vol. 3, Kulturverlag Kadmos, Berlino, 2007, 302 paĝoj, ISBN 978-3-86599-024-2 == Vidas ankaŭ == * [[Eksterlingvaj verkistoj]] * [[Aŭtoroj de originala esperantlingva literaturo]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Literaturo laŭ lingvoj]] 09zc8nxssm9a7tt6p4e7k2liko2hv5c Jenő Csapó (pentristo) 0 770246 9418827 8521350 2026-07-02T13:27:24Z Sj1mor 12103 9418827 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''[[Eŭgeno|Jenő]] Csapó''' [ĉapO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Csapó Jenő''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]]. Lia origina familia nomo estis ''Singer'' [zinger]. Jenő Singer<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM87078</ref> naskiĝis la {{daton|29|julio|1873}} en [[Celldömölk|Kiscell]], li mortis la {{daton|22|februaro|1954}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Jenő Csapó devenis el [[juda]] familio. Li studis en [[Vieno]] ĉe [[:fr:Alexis Kreyder]], poste en [[Académie Julian]] ĉe [[William Adolphe Bouguereau]] kaj [[Jules Lefebvre]]. Hejmenveninta li pentradis ĉefe [[aĵpentraĵo]]jn en Budapeŝto. Ekde [[1911]] li ekspoziciis. En la [[1920-aj jaroj]] li ofte pentris kaj ekspoziciis ankaŭ en okcidenta Eŭropo. Li edziĝis en [[1908]] kaj vidviĝis en 1948. == Liaj ekspozicioj (elekto) == * [[Arthalo Budapeŝto]] (1914, poste plurfoje) == Liaj pentraĵoj (elekto) == * ''Csendélet'' (pluraj bildoj kun la sama titolo) * ''Csendélet virágokkal'' * ''Virágok'' * ''Gyümölcs csendélet'' * ''Holland kikötő'' * ''Holland csatorna'' * ''Virágcsendélet gyümölcsökkel'' * ''Isztambuli részlet'' == Fontoj == * [https://www.kieselbach.hu/artist/csapo_-jeno_7671 hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0188.html hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Csapo Jeno}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} b4x6jcqa6jxqdikfgls7243oiyy42bt 9418828 9418827 2026-07-02T13:27:44Z Sj1mor 12103 9418828 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''[[Eŭgeno|Jenő]] Csapó''' [ĉapO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Csapó Jenő''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]]. Lia origina familia nomo estis ''Singer'' [zinger]. Jenő Singer<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM87078</ref> naskiĝis la {{daton|29|julio|1873}} en [[Celldömölk|Kiscell]], li mortis la {{daton|22|februaro|1954}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Jenő Csapó devenis el [[juda]] familio. Li studis en [[Vieno]] ĉe [[:fr:Alexis Kreyder]], poste en [[Académie Julian]] ĉe [[William Adolphe Bouguereau]] kaj [[Jules Lefebvre]]. Hejmenveninta li pentradis ĉefe [[aĵpentraĵo]]jn en Budapeŝto. Ekde [[1911]] li ekspoziciis. En la [[1920-aj jaroj]] li ofte pentris kaj ekspoziciis ankaŭ en okcidenta Eŭropo. Li edziĝis en [[1908]] kaj vidviĝis en 1948. == Liaj ekspozicioj (elekto) == * [[Arthalo Budapeŝto]] (1914, poste plurfoje) == Liaj pentraĵoj (elekto) == * ''Csendélet'' (pluraj bildoj kun la sama titolo) * ''Csendélet virágokkal'' * ''Virágok'' * ''Gyümölcs csendélet'' * ''Holland kikötő'' * ''Holland csatorna'' * ''Virágcsendélet gyümölcsökkel'' * ''Isztambuli részlet'' == Fontoj == * [https://www.kieselbach.hu/artist/csapo_-jeno_7671 hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0188.html hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Csapo Jeno}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} 8keu5aw4l106pxlkuep5rpeitjzc5pa Norvega nacia teamo de futbalo 0 776800 9418794 8771775 2026-07-02T12:48:22Z ThomasPusch 1869 9418794 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Norvegio | bildo = Blason Norvege.svg <!-- kompromiso laŭ libera licenco: la oficiala blazono estas kopirajte protektita --> | bilda grandeco = 125 | bilda teksto = | asocio = Norges Fotballforbund (NFF) <br /> ''Norvega Futbal-Asocio'' | konfederacio = UEFA | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = ''Ullevaal Stadion'' | kodo = NOR | unua matĉo = {{SvedioFB}} 11-3 <br /> {{Norvegio}} <br /> ''1908'' | plej granda gajno = {{Norvegio}} 12-0 <br /> {{Finnlando}} <br /> ''1946'' | plej granda perdo = {{DanioFB}} 12-0 <br /> {{Norvegio}} <br /> ''1917'' | aperoj = 3 (unua en [[Futbala Mondpokalo 1938|1938]]) | plej bona rezulto = lastaj 16 teamoj <br /> [[Futbala Mondpokalo 1938|1938]] | turniro = Eŭropa Futbal-Ĉampionado | aperoj-t = 1 (unua en [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2000|2000]]) | plej bona rezulto-t = grupa fazo <br /> [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2000|2000]] }} La '''norvega nacia teamo de futbalo''' estas la landa vira futbalista teamo de la Reĝlando [[Norvegio]]. Aparte de tio kompreneble ankaŭ ekzistas [[norvega virina nacia teamo de futbalo|virina nacia teamo de futbalo]]. [[Dosiero:Football at the 1912 Summer Olympics - Norway squad.jpg|300ra|eta|maldekstra|{{centre|la teamo [[Norvegio en la Somera Olimpiko 1912|en la Somera Olimpiko 1912]]}}]] [[Dosiero:Norway 2015.jpg|300ra|eta|maldekstra|{{centre|la teamo en 1915}}]] == Historio == La Norvega Futbala Asocio (''Norges Fotballforbund'') fondiĝis en 1902. La 12-an de julio 1908 la unua vira teamo havis sian unuan internacian matĉon kontraŭ la [[sveda nacia teamo de futbalo]], samjare la asocio membriĝis en la [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] (FIFA) kaj en 1954 ankaŭ membriĝis en la tiujare fondita kontinenta [[Unio de Eŭropaj Futbal-Asocioj]]. La prezentoj de Norvegio en internaciaj futbalaj ĉampionadoj kutime estis pli malfortaj ol tiuj de siaj skandinavaj najbaroj [[sveda nacia teamo de futbalo|Svedio]] kaj [[dana nacia teamo de futbalo|Danio]], sed ili havis oran epokon en la malfruaj 1930-aj jaroj. [[Norvegio en la Somera Olimpiko 1936|Olimpika teamo]] atingis trian lokon en la [[Somera Olimpiko 1936]], post venkado de la gastiganta [[germana nacia teamo de futbalo|germana teamo]] pli frue en la turniro. Norvegio ankaŭ kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo 1938]], kie la teamo perdis 2-1 post kromtempo kontraŭ la finaj ĉampionoj, la itala teamo. Tio estis la lasta Mondpokala finalapero de Norvegio en 56 jaroj. En la postmilitaj jaroj, ĝis kaj inkluzive de la 1980-aj jaroj, Norvegio estis kutime konsiderita unu el la pli malfortaj teamoj en Eŭropo. Ili neniam kvalifikiĝis por Monda Pokalo aŭ Eŭropa Ĉampioneco en tiu periodo, kaj kutime finiĝis proksime de la fundo de sia kompetentiga grupo. Tamen, Norvegio havis reputacion por produktado de fojaj tre surprizaj rezultoj, kiel ekzemple la 3-0 venko kontraŭ Jugoslavio en 1965, la 1-0 eksterhejma venko kontraŭ [[franca nacia teamo de futbalo|la franca teamo]] en 1968, kaj la 2-1 venko kontraŭ Anglio en 1981. La teamo havis sian plej sukcesan periodon de 1990 ĝis 1998 sub la legenda trejnisto Egil "Drillo" Olsen. Ĉe la pinto de sukceso meze de la 1990-aj jaroj la teamo estis vicigita numero 2-a tutmonde. La sukcesa periodo komenciĝis per 6-1 hejma venko kontraŭ Kamerunio la 31an de oktobro 1990 kaj finiĝis la 27-an de junio 1998 post 0-1 malvenko kontraŭ [[itala nacia teamo de futbalo|la itala teamo]] en la dua etapo de la [[Futbala Mondpokalo 1998]]. Kiam Olsen laŭplane emeritiĝis en 1998, Nils Johan Semb anstataŭigis lin - li antaŭe estis la trejnisto de la vira nacia teamo de sub-21-jaruloj. Sub la konsilado de Semb, Norvegio kvalifikiĝis por la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2000]], kiu restas ilia lasta finalapero ĝis nun. Semb eksiĝis ĉe la fino de malsukcesa jaro en 2003, kaj estis anstataŭigita per Åge Hareide. Sub Hareide, Norvegio venis proksima al atingado de la [[Futbala Mondpokalo 2006]] kaj la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]], de la [[Futbala Mondpokalo 2010]] kaj la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012]], de la [[Futbala Mondpokalo 2014]] kaj la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016]], kaj same la [[Futbala Mondpokalo 2018]] kaj la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021]] prokrastita de 2020 pro la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2021|kronvirusa pandemio]], sed finfine tamen ne kvalifikiĝis en ĉiuj okazoj. == Vidu ankaŭ == {{projektoj}} * [[Norvega virina nacia teamo de futbalo]] [[Kategorio:Norvega nacia teamo de futbalo]] jkp4nsazjp5ua6gsgaogije18z174nw Kategorio:Futbalo en Norvegio 14 776803 9418797 7627126 2026-07-02T12:50:28Z ThomasPusch 1869 9418797 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Norvegio.svg|80ra|border]]<span style="margin-left:-65px;">[[Dosiero:Gol.png|50ra]]</span> [[Kategorio:Futbalo laŭ landoj|Norvegio]] [[Kategorio:Sporto en Norvegio]] [[Kategorio:Futbalo en Eŭropo|Norvegio]] f9sy95tl4e0jicf4v85ifvw0ahvg63k Katalin Szegvári 0 781590 9419240 8265729 2026-07-03T00:01:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419240 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Katalin Szegvári |dosiero = Könyvfesztivál 2012 (22).JPG |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Katalin Szegvári en 2012 |naskonomo = Spán Katalin }} '''Katalin Szegvári''' [segvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szegvári Katalin''' estas [[Hungario|hungara]] [[redaktoro]], [[raportisto]], altlerneja [[instruisto]]. Ŝia origina familia nomo estis ''Spán'', ŝia dua [[edzo]] estis [[László Vitézy]]. [[Dosiero:Szárszói találkozó 1993 Horn Gyula Szegvári Katalin.jpg|eta|{{centre|Katalin Szegvári en 1993}}]] Katalin Spán<ref>https://www.imdb.com/name/nm2378678/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM71234/bce5c9c5-8d49-40f1-b343-746cabf5ef5e/solr/0/24/0/2/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|21|julio|1947}} en [[Budapeŝto]]<!--, ŝi mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Katalin Szegvári maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en [[1965]], poste ŝi akiris [[diplomo]]n en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1971]]. Ŝi estis raportisto kaj redaktoro en [[Hungara Televizio]] inter 1971-1997, dum ŝi akiris ĵurnalistan [[licenco]]n en 1974. Depost 1997 ŝi estis [[Sendependa kunlaboristo|liberprofesia]] ĵurnalisto. Ekde 1999 ŝi instruis en [[Scienca Universitato de Szeged]]. Ŝi edziĝis dufoje, ŝi naskis unufoje. Ŝi ricevis [[premio]]jn inter 1985-2008. == Ŝiaj libroj (elekto) == * ''KépernyŐseim'' (1990) * ''Egyenleg – avagy Egy politikai gyilkosság anatómiája?'' (1994) * ''A siker nagymesterei'' (2001) - kunaŭtoro * ''Hogy vagytok, ti régi játszótársak? Beszélgetések'' (2012) * ''Tíz védőbeszéd. Ügyvédportrék – peres ügyek'' (2019) == Ŝia filmo == * ''Hogy a lifttel mennyi baj van!'' (1978) - premiita en festivalo == Fontoj == * [http://www.tvmt.hu/Szegv%C3%A1ri%20Katalin.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230608131038/http://tvmt.hu/Szegv%C3%A1ri%20Katalin.htm |date=2023-06-08 }} * [https://port.hu/adatlap/szemely/szegvari-katalin/person-26064] * [https://www.mafab.hu/people/katalin-szegvari-1497765.html] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szegvari Katalin}} [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj raportistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} ky7kpvcndehuy8qxq4shcdoxanb3e5t Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj 0 783294 9418817 9396677 2026-07-02T13:16:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418817 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO=CA-MB |situo sur mapo=Vinipego |zomo=13 |estro=Isha Khan (Prezidento) |vizitantoj={{formatnum:295300}} (2016/17) }} La '''Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj''' en [[Vinipego]], la ĉefurbo de la provinco [[Manitobo]], estas la unua kaj nura muzeo de sia speco tute dediĉita al la evoluo, esplorado, kompreno, edukado kaj apogo al dialogo kaj pripensado pri [[homaj rajtoj]]. La muzeo estis oficiale malfermita la [[19-an de septembro]] 2014, en nekutima maniero. Anstataŭ tranĉi la rubandon, kvar ŝtonoj de kvar malsamaj partoj de Kanado, inkluzive de unu el la tri polusaj teritorioj de [[Nunavuto]], kiu estas loĝita fare de la [[inuitoj]], estis metitaj en grandan "medaljonon" ĉe la enirejo al la muzeo. La Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj estas la unua nacia muzea institucio situanta ekster la ĉefurbo de Kanado, [[Otavo]], kaj la unua nova nacia muzeo konstruita en Kanado ekde 1967.<ref>"Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj", Oficejo de la Ĉefministro, Registaro de Kanado, la 19-an de decembro 2008 http://pm.gc.ca/eng/media.asp?id=2355 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100331053730/http://pm.gc.ca/eng/media.asp?id=2355 |date=2010-03-31 }} Archived ĉe la Wayback Maŝino (la 31-a de marto 2010)</ref> Antaŭ ol la konstruado de la muzeo komenciĝis, en interkonsiliĝo kun la indiĝenoj, la Centro por Internacia Humanitara Juro (CMHR) financis [[Arkeologiaj elfosoj|arkeologian elfosadon]] dum kiu proksimume 400 000 [[Artefakto (arkeologio)|artefaktoj]] estis forigitaj. Sur pli ol 500 amasoj ripozas konstruaĵo kun totala areo de 24,155 m2 (kio egalas al la areo de kvar futbalkampoj), inkluzive de la ekspozicia areo de 4,366 m2. La fasado de la muzeo estas kovrita per 1,200 glazuritaj partoj, sub kiuj ĉirkaŭ 35,000 tunoj da [[betono]] estas enkonstruitaj (kio interalie estas egala al la pezo de proksimume 3,000 [[elefanto]]j).<ref>[http://store.winnipegfreepress.com/photostore/photo-details/88372/ Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj, Store Winnipeg free press.com, foto-detaloj]</ref> La malfermo de la muzeo, kiel nekutima koncepto por muzeo, estis sekvita per granda nombro da kontestataj pozicioj kaj protestrenkontiĝoj ĉirkaŭ la muzeo. Laŭ kontraŭaj vidpunktoj, muzeoj estas destinitaj por [[historio]] kaj restaĵoj - objektoj el la [[pasinteco]]. Homaj rajtoj estas io netuŝebla kaj nemateria, unuflanke, ideo - iuj dirus [[ideologio]] - kiun malfacile plene kaj senpartie ampleksas en historiaj objektoj, kaj aliflanke ili estas pli parto de la [[nuntempo]] ol de la pasinteco, do ili ne havas lokon en muzeo. Ankaŭ laŭ kontraŭaj vidoj, oni asertas, ke la ideo de ĝia starigo estas nenio revolucia ĉar similaj muzeoj jam ekzistas en la mondo (la Muzeo de Toleremo en [[Los-Anĝeleso]], malfermita antaŭ pli ol 20 jaroj, la Internacia Sklaveca Muzeo en [[Liverpool]] kaj la Holokaŭsta Muzeo en [[Vaŝingtono]]). Unu el la konfliktoj estas la fakto, ke tro multe da graveco estas donita al la [[holokaŭsto]] en muzeaj medioj, rilate al aliaj malobservoj de homaj rajtoj, kaj ke la kuratoroj de la Muzeo estis sub politika premo, por emfazi respekton por homaj rajtoj en Kanado. Tial kontraŭuloj antaŭdiras, ke la muzeo estos malsukceso prefere ol ŝanco pruvi sin.<ref>David Petrasek, ''Ene kaj ekstere ĉe la homarajtaj muzeo,'' [https://www.opendemocracy.net/openglobalrights-blog/david-petrasek/inside-and-out-at-human-rights-museum-0 openDemocy 10.11.2014] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170421195355/https://www.opendemocracy.net/openglobalrights-blog/david-petrasek/inside-and-out-at-human-rights-museum-0 |date=2017-04-21 }}.</ref> == Historio == [[Dosiero:CMHR.jpg|ligilo=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/CMHR.jpg/220px-CMHR.jpg|alternative=A model of the Canadian Museum of Human Rights.|eta|Arkitektura modelo de la kanada Muzeo por Homaj Rajtoj]]La iniciato establi la Kanadan Muzeon de Homaj Rajtoj estis iniciatita fare de la kanada [[filantropo]] kaj amaskomunikila [[magnato]] de juda origino de Vinipego [[Izzy Asper]] en 2000. Lia ideo estis ke Kanado konstruu lokon kie estontaj generacioj lernos pri la eterna lukto por homaj rajtoj ĉirkaŭ la mondo. Asper antaŭvidis la muzeon kiel centron kiu ampleksus la tutan spektron de homaj rajtoj, kaj kies konstrukostoj de 200 milionoj da [[Kanada dolaro|kanadaj dolaroj]] devus esti kovritaj per miksaĵo de publika kaj privata mono. En 2003, Asper mortis pro [[koratako]], kaj la realigo de lia ideo estis daŭrigita de lia filino Gail establante la Fondaĵo Asper. Ĉar la kosto de konstruado de la muzeo estis 150 milionoj USD super buĝeto, la Asper Foundaĵo jesis lasi la [[Kanada registaro|Kanadan Federacian Registaron]] transpreni la projekton kaj iĝi ĝin la unua nacia muzeo konstruita ekstere de Otavo. En la sama jaro kiam Asper mortis (2003), internacia konkurso por la elekto de arkitekto estis anoncita. En la konkurso partoprenis 62 arkitekturaj firmaoj el 21 landoj. Ĉe la konkurso, la [[ĵurio]] elektis la koncipan solvon de la usona arkitekto ''Antoine Predock''. La usona arkitekto trovis inspiron por la Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj en la natura pejzaĝo kaj la malfermaj sovaĝaj spacoj de Kanado, inkluzive de arboj, glacio, la nordaj (polusaj) lumoj, la [[Unuaj nacioj|Unuaj Nacioj]] kiuj vivis en Kanado kaj la fortikigo de homaj rajtoj. Li priskribas sian ideon jene:<blockquote>La Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj baziĝas sur la [[homaro]], igante videbla en la [[arkitekturo]] la bazon por humana komunumo - la simbola aspekto de [[glacio]], [[nubo]]j kaj [[ŝtono]] metita en kampo de dolĉa [[herbo]]. Ĉizitaj en la teron kaj malfermitaj al la ĉielo, sur la Vinipega urbosilueto, ĉi tiuj abstraktaj efemeraj flugiloj de blanka [[kolombo]] enfermas mitan ŝtonmonton de 450-milionjara Tyndall-[[Kalkoŝtono|kalkŝtono]], kiu kune donas al ĝi unikan kaj sentempan signifon por ĉiuj nacioj kaj kulturoj de la mondo.<ref name=":0">La Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj, [http://www.predock.com/CMHR/CMHR.html Antoine Predock Architect PC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220801052116/http://www.predock.com/CMHR/CMHR.html |date=2022-08-01 }}</ref> </blockquote>En 2009, konstruo komenciĝis en placo nomata [[La Forkoj]], la [[kunfluejo]] de la riveroj [[Ruĝa Rivero de la Nordo]] kaj Assiniboine, unu el la centraj kernoj kaj historia lokoj de Vinipego. Ĉi tiu grandioza konstruaĵo kovras areon de pli ol 24 000 m², pontoj kiuj entute longas unu kilometro kaj 24-metra alta "Turo de Espero". Ene de la muzeo, la centra loko estas okupata de la ekspozicio pri la holokaŭsto, en la galerio nomita "Ekspozicio de Rompita Vitro". Ĉi tiu muzea spaco ĉirkaŭita de [[vitro]] simbolas la "facilan rompiĝemon kiel vitro" la liberecon de homaj rajtoj. Speciala galerio estas dediĉita al la [[genocido]]j, kiujn Kanado agnoskas kiel la plej severaj formoj de malobservoj de homaj rajtoj: en [[Armenio]] ([[Armena genocido]]), [[Ukrainio]] ([[Holodomoro]]), la [[Ruanda genocido|genocido]] en [[Ruando]] kaj la [[Masakro de Srebrenico|masakro]] en [[Srebrenica]].<ref>''Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj malfermaĵo markita per muziko, paroladoj kaj protestoj: manifestaciantoj postulas atento al Indianaj Nacioj-temoj kaj la palestina lukto,'' CBC News, 19 septembro 2014</ref> La Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj kostis pli ol 351 milionojn da kanadaj dolaroj por konstrui.<ref>''La kosto de la Muzeo pri Homaj Rajtoj altiĝas al 351 milionoj USD.'' Tutmonda Novaĵo, 22 decembro 2011.</ref> La kanada registaro komence investis 100 milionojn USD en la konstruado de la muzeo, kaj aliaj bonfarantoj, la Registaro de Manitoba 40 milionoj USD, la urbo de Vinipego 23.6 milionoj USD, la Amikoj de la Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj, gvidita fare de Gail Asper, $142 milionoj.<ref>''[https://humanrights.ca/sites/default/files/attachments/facts_about_the_museum.pdf Faktoj pri la Muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150107141109/https://humanrights.ca/sites/default/files/attachments/facts_about_the_museum.pdf |date=2015-01-07 }}'' Arkivita ĉe la Wayback Maŝino (januaro 7, 2015) Prenite januaron 7, 2015.</ref> En 2011, la Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj petis pliajn 35 milionojn USD de la federacia registaro por kovri la pliajn kostojn de la konstruado. En aprilo 2011, pliaj 3.6 milionoj USD estis kolektitaj de la urbo de Vinipego, kaj de federaciaj impostoj por la muzeo, kiuj estis resendita al la urbo. En julio 2012, la federaciaj kaj provincaj registaroj jesis pliigi financadon je pliaj 70 milionoj USD, de federacia prunto bazita sur provinca pruntgarantio. Tiuj lastaj financoj estis esencaj por la fina kompletigo de la interno kaj la montrado de la ekspoziciaĵoj en la permanentaj ekspozicioj. Tiel, post prokrasto de du jaroj, la muzeo povus esti oficiale malfermita en septembro 2014.<ref>''Loans ride to museum’s rescue.'' (Lett, Dan) Winnipeg Free Press, 19 July 2012.</ref> == Lokigo == [[Dosiero:Winnipeg_(6381787999).jpg|ligilo=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Winnipeg_%286381787999%29.jpg/273px-Winnipeg_%286381787999%29.jpg|alternative=Canadian Museum for Human Rights|eta|273x273ra|kanada Muzeo por Homaj Rajtoj, novembro 2011]] [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights,_April_2014,_showing_sign_with_expected_opening_date.jpg|ligilo=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Canadian_Museum_for_Human_Rights%2C_April_2014%2C_showing_sign_with_expected_opening_date.jpg/272px-Canadian_Museum_for_Human_Rights%2C_April_2014%2C_showing_sign_with_expected_opening_date.jpg|alternative=Canadian Museum for Human Rights|eta|272x272ra|La kanada muzeo de homaj rajtoj, vidita de Provencher Bulvardo en aprilo 2014]]La kanada urbo Vinipego, duonvoje inter la du marbordoj de Kanado ĉe la [[Atlantiko]] kaj [[Pacifiko]], kaj ĝia urbodistrikto nomita Forks, ĉe la [[kunfluejo]] de la Ruĝa Rivero kaj la Assiniboine Rivero, estis elektitaj por la konstruado de la Muzeo. Dum 6,000 jaroj, tiu 3,6-hektaraj "verda [[oazo]]" en la centra kerno de Vinipego servis unue por indiĝena tendaro, poste centro por komerco, ĉasado, transportado kaj urba setlejo kie homoj, novaj kaj malnovaj [[enmigrinto]]j, devenintaj de multaj nacioj, rasoj, koloroj kaj religioj kolektiĝis kaj kunlaboris por konstrui sian novan vivon en nova urbo sur la grundo de la [[Kanadaj Prerioj|kanada prerio]]. Komencante de la [[aborigeno]]j, kiuj loĝis en ĉi tiu areo la plej longe, koloniistoj, eŭropaj peltkomercistoj, bubalĉasistoj, ekspedistoj, havenlaboristoj kaj pioniroj en fervojkonstruado kaj dekmiloj da enmigrintoj trapasis la Forkoj kiu kontinue formiĝis dum 6 000 jaroj. Surbaze de ĉi tiu scio, la gvidantoj de Vinipego volis fari la riĉan historian kaj [[Kultura heredaĵo|kulturan heredaĵon]] de Forks, kaj ĉi tiun retejon, vaste malfermitaj al publiko, kaj tiel protekti ĝian historian valoron. En 1989, Forkoj estis nomumita Nacia kaj Historia Loko de Granda Signifo por la Konservado de Kanada Historio. Dum decidado pri la loko de la Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj en Vinipego, oni konsideris, ke la areo de Forks estas ideala por tia muzeo el historia vidpunkto, kiel [[metaforo]] por la 6 000 jarlonga lukto por homaj rajtoj, kiu daŭras en ĉi tiu parto de Kanado. Multaj malkontento de fakuloj kaj multaj individuoj estis esprimitaj per la elekto de loko por la konstruado de la Muzeo sur la Forks-areo. Nome, la kontraŭuloj esprimis la vidon ke la loko elektita por la Muzeo estas unu el la plej riĉaj lokoj de indiĝenaj artefaktoj en Manitobo, kaj ke plej verŝajne ekde la jaro 1100 ekzistis ilia tombejo en tiu loko. Laŭ la opinio de arkeologo Lee Sims, la elfosadoj ĝis nun ne iris sufiĉe longe kaj sufiĉe profundaj, kaŭzante neripareblan difekton en la historia heredaĵo de Manitobo. Kontraŭbatalante la vidon de la malĝusta elekto de la ejo, la Museum-administracio prezentas datenojn ke pluraj arkeologiaj elfosadoj en la Forks-areo faritaj inter 1989 kaj 1991, same kiel la finajn arkeologiajn elfosejojn faritajn fare de la Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj en 2008 kaj 2009, ne trovis homajn restaĵojn. Tiuj elfosadoj montris ke la loko de la muzeo estis utiligita por diversaj celoj, sed ke ĝi neniam estis [[tombejo]]. Antaŭ la komenco de la konstruo, nur 3% de la tero ne estis kovritaj de arkeologia esplorado, do oni povas diri, ke 97% de la tero estis tute arkeologie ekzamenita, kaj ke neniu damaĝo estis kaŭzita al la kultura heredo de tiu ĉi parto de la Forkoj. == Galerioj - permanentaj ekspozicioj == [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights.DSCN2319.jpg|eta|Kio estas bazaj rajtoj? Ĉi tiu demando estas starigita de la vizitantoj de la muzeo sur la enirejo, volante ekscii la respondon en ĝiaj agordoj.]] [[Dosiero:CMHR_-_Canadian_Museum_for_Human_Rights,_Winnipeg,_MB_(16763497237).jpg|eta|Muzeaj ekspoziciaĵoj estas ligitaj de la teretaĝo ĝis la supra etaĝo per imponaj piedvojoj]] La Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj baziĝas sur la bazaj principoj de la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|Deklaracio de Homaj Rajtoj]] de [[Unuiĝintaj Nacioj]],<blockquote>Ĉiuj homoj naskiĝas liberaj kaj egalaj en [[digno]] kaj [[rajto]]j. Ili estas dotitaj per [[racio]] kaj [[konscio]] kaj devus trakti unu la alian en la spirito de frateco.</blockquote>Komencante de ĉi tiu deklaro, pluraj demandoj estis levitaj ĉe la komenco mem de la kreado de muzeaj medioj: * Kiel vi konstruas muzeon, kiu esperas ŝanĝi la mondon kaj krei novan generacion de [[defendanto de homaj rajtoj|defendantoj de homaj rajtoj]]? * Kiel projekti muzeon, kiu apartenas al muzeo de ideoj kaj ne de artefaktoj, kiu ne estas la sama kiel arkeologia muzeo aŭ arta muzeo? Estis problemo, ĉar ĉiuj havis malsaman ideon pri tio, kio devus esti en muzeo - akademianoj, homrajtaj fakuloj, historiistoj, interesitaj komunumoj, individuoj, kio kaŭzis multajn atendojn kaj malkontentojn inter malsamaj regionaj kaj etnoj kiuj volis havi sian rakonton en multe da spaco. Kiam oni havas abomenaĵojn kontraŭ homaj rajtoj en jarcentoj da homa historio, estis necese krei ekspozicion en la Muzeo, kiu ebligus la [[vero]]n esti aŭdata kaj vidita honeste kaj malfermita kaj faciligi la repaciĝon. Estus domaĝe, se la muzeo pri homaj rajtoj ne kapablus rakonti ĉiujn historiojn pri malobservitaj homaj rajtoj en la mondo. Por helpi la kuratorojn en la kreado de la agordoj, la Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj lanĉis kelkajn konsultojn pri la enhavo de la muzeo en 19 urboj antaŭ la kreado de la agordoj. La muzeo havas limigitan nombron da artefaktoj, kelkaj el kiuj estas pruntedonitaj de la [[Biblioteko kaj Arkivoj de Kanado|Biblioteko de Kanado]]. Inter la rimarkindaj artefaktoj estas kopio de leĝa akto subskribita fare de iama ĉefministro [[John Diefenbaker]] en 1960; Reĝa Proklamo de 1763 de reĝo [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] establanta protokolojn rilatigantajn al Indianaj Nacioj; impostpago-atestilo por eksterlandaj ĉinaj enmigrintoj je la frua 20-a jarcento KTP. La muzeo nuntempe havas 11 galeriajn instalaĵojn, dek konstantajn kaj unu provizoran (ŝanĝeblan), kies ekspoziciaĵoj celas konigi ĉiun muzeovizitanton al homaj rajtoj en la mondo kiel eble plej amplekse. Tra 10 agordoj, la muzeo klopodas montri al la vizitanto malsamajn rakontojn pri homaj rajtoj de Kanado kaj ĉirkaŭ la mondo per [[Interago|interaga]] prezento, uzante la plej modernan [[Plurmedio|plurmedian]] teknologion kaj mondklasan dezajnon.<ref>"[https://humanrights.ca/galleries ''Galerioj'', Esploru Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180321130454/https://humanrights.ca/galleries |date=2018-03-21 }}" . Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj . Alirita la 21-an de marto 2018 .</ref> === Enkonduko al homaj rajtoj === [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights.DSCN2320.jpg|eta|Pri homaj rajtoj tra la tempo - enkonduka prelego de la rakontanto de la muzeo]] Dum la historio, homoj batalis por la ideo de homa digno, respekto kaj respondeco por homaj rajtoj. Hodiaŭ, la esprimo "homaj rajtoj" plejparte rilatas al la rajtoj kaj liberecoj kiujn oni havas nur ĉar oni estas [[homo]]j. La ideo de [[egaleco]] en homaj rajtoj estas konsiderata dum miloj da jaroj, kaj ĝi ankoraŭ estas "luktata" ĉar ĝi ankoraŭ ne estas plene realigita en ĉiuj [[socio]]j. Tiusence, la tempokadro en ĉi tiu medio, prezentita tra 100 elektitaj momentoj el la historio de homaj rajtoj, inkluzivas ĉiujn periodojn de la historia evoluo de la homaro tra la mondo (ĉefe la historio kaj baza enhavo de homaj rajtoj). En ĉi tiu galerio, la paroladoj de individuoj el sia propra sperto pri la pliaj perspektivoj de homaj rajtoj estas prezentitaj en plurmedia maniero, kaj sur specialaj tabloj la plej signifaj figuroj kaj eventoj rilataj al la malobservo de homaj rajtoj. === Indiĝenaj Perspektivoj === [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights.DSCN2337.jpg|eta|Filmprojekcioj de la vivoj de kanadaj indiĝenoj sur 360-grada ekrano]] La perspektivoj de indiĝenoj (inkluzive de [[miksrasulo]]j, ofte nomataj [[metisoj]]) en la praktikado de homaj rajtoj, tra la esprimo de rajtoj kaj respondecoj, estas montritaj en tiu muzeoekspozicio, unu el la plej dramecaj areoj de la Muzeo. El la montrata enhavo, la vizitanto de ĉi tiu galerio ekscias, ke la popoloj de la Unuaj Nacioj, Metisoj kaj Inuitoj, kiuj estis senigitaj de siaj rajtoj dum pluraj jarcentoj en Kanado, hodiaŭ havas ĉiujn homajn rajtojn kaj respondecojn bazitajn sur la universalaj principoj de [[juro]], per kiuj ĉiuj estas interligita kun ĉiuj. En tiu ĉi galerio, tra plurmedia ekrano en cirkla teatro, teatraĵoj estas prezentitaj kaj filmo estas montrita sur 360-grada ekrano kiu partumas kun vizitantoj la rakontojn pri homaj rajtoj kaj respondecoj, kiel rakontite al la filmo tra kvar malsamaj periodoj. Dum en alia parto de la sama galerio, sur kurbaj lignaj paneloj, multaj reprezentadoj de la vivo de la kanadaj indiĝenoj estas montritaj, kelkaj el kiuj inkludas originajn artaĵojn.<ref>"[https://web.archive.org/web/20180322020808/https://humanrights.ca/exhibit/indigenous-perspectives ''Galerioj Indiĝenaj Perspektivoj'', Esploru Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj]". Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj. Arkivita el la originalo la 22-an de marto 2018 . Alirita la 21-an de marto 2018 .</ref> === Kanadaj Vojaĝoj === [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights.IMG_2820.jpg|eta|Kestoj montrantaj individuajn rakontojn pri malobservoj de homaj rajtoj]] Kanadaj dokumentoj kaj signoj de malobservoj de etnaj rajtoj, kun sennombraj rakontoj pri vojaĝoj tra Kanado estas prezentitaj en ĉi tiu galeria ekrano. Estas ekzemploj de bonaj kaj malĝustaj paŝoj sur la vojo al pli grandaj homaj rajtoj por ĉiuj loĝantoj en Kanado. Tiuj panoramaj spertoj reflektas, laŭ la aŭtoro de la instalaĵo, la daŭrajn klopodojn de Kanado atingi homajn rajtojn por ĉiuj. Tiu ĉi galerio, kiu estas la plej granda en la Muzeo, montras dekduojn da esploritaj kanadaj rakontoj, de demokrataj ĝis [[lingvaj rajtoj]], de [[libereco]] de [[Konscienceca obĵeto|konscienco]] ĝis libereco de [[diskriminacio]]. Ciferecaj ekranoj, kun akompana muziko, peras al la vizitanto rakontojn pri homaj-rajtoj-malobservoj sur ekrano pli ol 29 m larĝa, dum en pli malgrandaj skatoloj laŭ la tuta galerio, individuaj rakontoj ilustritaj per muzeaj artefaktoj, [[animacio]]j, paneloj, de certaj kazoj pri la historio de homaj rajtoj en Kanado estas prezentitaj. === Ŝtato kaj protekto de homaj rajtoj en kanada socio === [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights.DSCN2359.jpg|eta|Cifereca "viva arbo" kiu montras la konstantan evoluon de la leĝo en Kanado per projekcio]] Ĉi tiu ekspozicio celas montri la unikan juran sistemon de Kanado kaj ĝian evoluon ligitan al la protekto de homaj rajtoj en ĉi tiu lando. Ĝi estas komparita kun vivanta arbo kaj ĝia kapablo kreski kaj adaptiĝi al nova [[realeco]]. Gravaj originaj dokumentoj, inkluzive de la Proklamo de la [[Konstitucio de Kanado|Konstitucio]] de 1982 estas elmontritaj en tiu ekrano. La ĉefa ekspoziciaĵo estas cifereca "vivanta arbo" kiu, per projekcio, montras la konstantan evoluon de la leĝo en Kanado, dum ĉirkaŭ la ronda tablo la vizitanto esploras ŝlosilajn kortumajn kazojn de malsamaj areoj de homaj rajtoj. === Ekzamenante la Holokaŭston === [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_RightsDSCN2428.jpg|eta|Viktimoj de la holokaŭsto]] La malobserveco de homaj rajtoj estas plej bone pruvita per la agadoj de la registaro de [[nazia Germanio]], kiu uzis kaj leĝojn kaj perforton por senigi homojn de siaj bazaj civilaj kaj homaj rajtoj, inkluzive de tiuj al vivo mem. Granda nombro da homoj tiam travivis genocidon, kiu estis terura laŭ siaj rezultoj. Per ĉi tiu galeria ekspozicio, la holokaŭsto estas samtempe prezentita kaj esplorita, kaj la vizitanto lernas kiel rekoni genocidon kaj klopodi malhelpi ĝin. Per la teatraĵo "Rompita vitro" montriĝis propraj spertoj kun [[antisemitismo]] en Kanado. Estas montritaj rakontoj de survivantoj de genocidoj: la [[holokaŭsto]], la [[holodomoro]] en [[Ukrainio]], la [[armena genocido]], la [[ruanda genocido]] kaj la [[masakro de Srebrenico]]. === Turnopunktoj por la Homaro === [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights.DSCN2413.jpg|eta]] La Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj de 1948, prezentitaj en tiu ĉi tema unuo, diras, ke la homaj rajtoj apartenas al ĉiuj simple ĉar oni estas homoj, kaj ke la homoj daŭre laboras senlace por ke ĉi tiu granda espero realiĝu. Grandaj ciferecaj ekranoj, en la formo de malfermitaj libroj, esploras kiel homoj kunlaborantaj akiras novajn protektojn por homaj rajtoj. === Rompante la Silenton === [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights.DSCN2416.jpg|eta|Ukraina Holodomoro]] La ĉefa [[devizo]] de ĉi tiu galeria ekspozicio, kiu portas la simbolan nomon "Rompi la silenton", estas la potenco de vortoj;<blockquote>Vortoj estas potencaj, kiam homoj kuraĝas rompi la silenton pri amasaj krimoj, tiam ili antaŭenigas homajn rajtojn por ĉiuj.</blockquote>Ĉi tiu galeria ekspozicio esploras la rolon de kaŝado kaj [[neado]] de multaj krimoj tra la mondo. La agordo estas ekran-fokusita; Ukraina Holodomoro, Armena Genocido, Juda Holokaŭsto, Ruanda Genocido kaj Srebrenica Genocido. La centra loko estas okupata de la cifereca montrado de bildoj kaj dokumentoj pri amasaj malobservoj de homaj rajtoj.<ref>Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj, Galerioj, "Breaking the Silence" ''[https://humanrights.ca/exhibit/breaking-silence Parolante pri homaj-rajtoj-malobservoj]'' Arkivita ĉe la Wayback Maŝino (la 1-a de aŭgusto 2015)</ref> === Multnombraj agadoj (Agadoj gravegas) === [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights.DSCN2401.jpg|eta]] La ĉefa devizo de ĉi tiu galeria ekspozicio estas la prezento de la nuna stato de edukado en la kampo de homaj rajtoj, esprimita per tiu ĉi sinteno:<blockquote>Estu inspirita de kanadanoj, kiuj faras multajn agojn por antaŭenigi homajn rajtojn en lernejoj kaj aliaj komunumoj ĉie tra la mondo. La individuaj elektoj, kiujn oni faras (en Kanado) ĉiutage, povas fari pozitivan diferencon en rigardado de la bazo de la leĝo.</blockquote>Ĉi tiu galeria ekrano enhavas artefaktojn (panelojn), kiuj pensigas onin pri kiel la elektoj, kiujn oni faras en nia ĉiutaga vivo, influas aliajn homojn.<ref>Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj, Galerioj, "Agoj Gravegas" ''[https://humanrights.ca/exhibit/actions-count Kanadanoj kiuj faras diferencon]'' Arkivita ĉe la Wayback Maŝino (la 22-a de marto 2018)</ref> === Homaj rajtoj hodiaŭ === [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights.DSCN2408.jpg|eta]] Homaj rajtoj en la moderna mondo, kiu estas ĉiam pli interligita, estas submetitaj al konstantaj ŝanĝoj. Kiel la moderna mondo respondu al ili?<blockquote>[[Konscio]], [[kritika pensado]] kaj profunda kompreno pri homaj-rajtoj-aferoj, kiuj helpos onin determini efikan agadon.</blockquote>Alportante al la vizitanto vizaĝon al vizaĝo kun la lukto por nuntempaj homaj rajtoj kaj agadoj, ĉi tiu galerio havas interagan murmapon, "tapiŝon" de defendantoj de homaj rajtoj kaj malgranda scenejo, kiu devus movi homojn publike esprimi siajn kritikajn pensojn pri tio, kion ili vidas kaj legas.<ref>Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj, Galerioj, "Rights Today" ''[https://humanrights.ca/exhibit/breaking-silence Homaj rajtoj en la nuntempa mondo]'' Archived ĉe la Wayback Maŝino (la 1-a de aŭgusto 2015)</ref> === Inspirante ŝanĝon === [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights.DSCN2396.jpg|eta]] Ĉi tio estas galerio de instalaĵoj kaj bildoj kiuj reklamas homajn rajtojn, kaj kiel defio al la spektanto, ili demandas la sekvajn demandojn: * Kion homaj rajtoj signifas por vi? * Respekto al aliaj? * Digno por ĉiuj? * Egaleco kaj libereco? * Idealoj fariĝas realaj per ago, [[imago]] kaj engaĝiĝo? Ĉi tiu galeria ekspozicio celas provoki personan pripensadon pri kiel ĉiu el ni povas kontribui al pozitiva [[socia ŝanĝo]], inkluzive de uzataj objektoj kaj bildoj de eventoj, kiuj antaŭenigis homajn rajtojn kaj petas onin pripensi onian propran rolon en konstruado de pli bona mondo por ĉiuj homoj... == Internacia Referenca Centro == La internacia referenccentro ene de la muzeo havas: * moderne ekipita spaco por studado kaj lernado, * kondiĉoj por provizi bibliotekojn kaj aliajn referencajn servojn * informenhavo pri homaj rajtoj * aliro al muzeokolektoj. Aldone al la edukaj, esplor- kaj disvastigaj agadoj de muzema kunlaborantaro, la centro ankaŭ engaĝiĝas ekstere el la muroj de la konstruaĵo, kun la popolo, lernejaj grupoj, vizitantoj kaj akademiuloj, same kiel kun la tutmonda homarajtaj komunumo. == Aliaj enhavoj == [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights_DSCN2366.jpg|alternative=Canadian Museum for Human Rights DSCN2366.jpg|eta|Enirejo al la medita ĝardeno nomita honore de Stewart Clarke]] [[Dosiero:Canadian_Museum_for_Human_Rights_DSCN2363.jpg|eta]] Krom ekspoziciejoj, ĉi tiu impona arkitektura konstruaĵo inkluzivas oficejan spacon, klasĉambrojn, muzean butikon kaj kafejon, [[koncertejo]]jn kaj mini-teatro por [[kinejo]]. Krome, la instrua filio de la muzeo havas flekseblan spacon en granda [[klasĉambro]] kiu povas esti dividita en tri pli malgrandajn klasĉambrojn aŭ utiligita kiel ununura [[studio]] por artaj kreaĵoj aŭ aranĝado de komunaj laborrenkontiĝoj.<ref name=":0" /> Super la centro de la Muzea konstruaĵo, la Granda Halo, kiu ŝajnas eliri el la grundo, esprimante memorojn pri la antikvaj renkontiĝoj en ĉi tiu areo de Vinipego de la Unuaj Nacioj, kaj poste de la setlantoj kaj enmigrintoj, kiel [[iluzio]] aŭ [[miraĝo]], situas la ĝardeno de kontemplado, la vinipega vintra ĝardeno. Ene de tiu ĝardeno, bazaltkolonoj emerĝas el la planko kiel sentempaj granitaj [[monolito]]j, ĉirkaŭ kiuj akvo kaj [[kuracplanto]]j difinas "spacon por pensado". La spaco de la ĝardeno de kontemplado funkcias kiel puriga "pulmo" de la muzeokonstruaĵo, plifortigante la bazan ekologian ideon sur kiu baziĝas la tuta konstruaĵo de la muzeo. == Kontraŭaj vidoj pri la muzeo kaj ĝiaj kolektoj == Ĉi tiu unika institucio dediĉita al homaj rajtoj en Kanado kaj unu el la malmultaj en la mondo jam post sia malfermo provokis protestajn reagojn de [[indianoj]] (aborigenoj) kaj aliaj indiĝenoj (metisoj), kiuj ankoraŭ kredas, ke iliaj homaj rajtoj dum jarcentoj da historio ne estis ĝuste protektita kaj taksita. Unu el la konfliktantaj vidoj pri muzeaj medioj specife kritikas la [[lobiado]]n por iliaj interesoj de certaj interesgrupoj kaj esplorinstitutoj kiuj sukcese uzis la politikan klimaton ĉirkaŭante la interpreton de certaj genocidoj en la mondo kaj la naturo de la politika sistemo en Kanado por trudi siajn opiniojn al muzeaj kuratoroj. Nome, la nuna konstanta ekspozicio de la muzeo memorigas nur pri certaj genocidoj,<ref>[http://www.ucc.ca/positions/canadian-museum-for-human-rights/ Peticio por egaleco kaj justeco ĉe la Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj] Alirita la 15-a de novembro 2014.</ref> kie estas neniu mencio pri la malobservo de homaj rajtoj kaj la sufero de elmigrintaj staĝantoj en Kanado dum la [[Unua Mondmilito]] (la ''internaj operacioj de Kanado de 1914 ĝis 1920'' (vidu en la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Ukrainian_Canadian_internment])), kaj dum preskaŭ la tuta 20-a jarcento (kies infanoj estis perforte kondukitaj al tiel nomataj [[internulejo]]j por ke la registaro ilin [[Asimiliĝo|asimiliĝu]] (vidu en la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Canadian_Indian_residential_school_system])), kio plej bone klarigas per tiu ĉi citaĵo de Ivan Grbešić kaj d-ro Lubomir Luciuk de la Ukraina Kanada Asocio pri civilaj libercoj (mallongigita en la angla per UCCLA) publikigita en decembro 2014:<ref>''[http://www.internmentcanada.ca/PDF/media/CFWWIRF%20Media%20Release%20-%20Representatives%20Visit%20Canadian%20Museum%20for%20Human%20Rights%20-%20Dec%209%202014.pdf Reprezentantoj de CFWWIRF VIZITAS KADANDAN MUZEON POR HOMAJ RAJTOJ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141223012954/http://www.internmentcanada.ca/PDF/media/CFWWIRF%20Media%20Release%20-%20Representatives%20Visit%20Canadian%20Museum%20for%20Human%20Rights%20-%20Dec%209%202014.pdf |date=2014-12-23 }}'' Konsultita la 7-a de januaro 2015.</ref> <blockquote>Estas domaĝe, ke post kiam nia ''Kanada Unua Mondmilita Rekono-Fonduso (CFWWIRF)'' proponis kunlabori kun la Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj, ĝi maltrafis la ŝancon kunlabori por certigi, ke ĉi tiu fundamenta kanada rakonto pri maljusto, kiu tuŝis tiom da komunumoj, estas domaĝe inkluzive de ukrainoj, germanoj, kroatoj, poloj, italoj, bulgaroj, serboj, hungaroj, rusoj, judoj, slovakoj, slovenoj, ĉeĥoj, armenoj, kurdoj, turkoj kaj rumanoj, post kiam la afero estis solvita post kompenskampanjo kiu estis pli de du jardekoj (Vidu [https://en.wikipedia.org/wiki/Truth_and_Reconciliation_Commission_of_Canada]) kaj kondukis por certigi la rekonon kaj simbolan restituon al tiuj komunumoj, fakte tre malmulte atentis ĉi tiun problemon en la nacia muzeo.<ref>''Ukraina grupo deziras revizion de homa-rajtoj-muzea plano.'' Globe and Mail, la 21-a de decembro 2010. Prenite la 3-an de februaro 2011.</ref></blockquote>Same kiel neniu mencio de la malhoma traktado kaj severa kaj kruela malobservo de homaj rajtoj de Indianoj kaj Metisoj ĉe la fino de la 19-a jarcento <ref name=":1">Sprague, DN. Kanado kaj la Metisoj, 1869-1885. Waterloo, ON. Wilfrid Laurier University Press, 1988. ISBN 978-0-88920-964-0 . p. 33-67., 89-129.</ref> de la ukraina popolo <ref>Anna Reid, "Limlando: Vojaĝo Tra la Historio de Ukrainio" (1997)</ref>, [[romaoj]], homoj kun fizikaj kaj mensaj [[Handikapulo|handikapoj]], [[Samseksemo|samseksemaj]] viroj, [[lesbaninoj]], ĉinaj enmigrintoj je la unua duono de la 20-a jarcento, aŭ en la historio de militado, al la senprecedenca pesto de [[Radioaktiveco|redioaktiveco]] kiu eĉ ĝis hodiaŭ kaŭzas penegojn al la senkulpa loĝantaro de [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasako]], nome la [[atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] je la fino de la [[Dua Mondmilito]].<ref>[[Jerry Brown]] kaj [[Rinaldo Brutoco]] (1997). ''Profiloj en Potenco: La Kontraŭnuklea Movado kaj la Krepusko de la Suna Aĝo'' , Twayne Publishers, pp. 191–192.</ref> La malfermo de la Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj kaŭzis protestojn de indianoj (aborigenoj) kaj aliaj indiĝenoj (Metisoj) je la tago mem de la malfermo de la muzeo, kiuj daŭre kredas ke iliaj homaj rajtoj dum jarcentoj da historio ne estis protektitaj kaj aprezitaj, eĉ se la Muzeo estis enkonstruita en la tuja najbareco de la loko kie historia interkonsento estis atingita inter la lokaj franclingvaj Metisoj kaj subtenantoj de la kanada registaro, post la fino de jaroj da malamikecoj. Nome, tiu ĉi interkonsento estis subskribita en 1871 kun la kanada registaro, estis la unua ago de kompreno, homaj rajtoj kaj kunekzistado en Manitobo, post la fondo de la [[Kanada Konfederacio|kanada konfederacio]], kaj laŭsupoze solvis multajn rilatojn inter la kanada registaro kaj Indianaj Nacioj en Manitobo. Laŭ tiu interkonsento, la teritorioj ĉirkaŭ la Ruĝa Rivero iĝis parto de la Kanada Konfederacio kiel la provinco de Manitobo. La orientaj areoj iĝis parto de [[Ontario]].<ref name=":1" /> Al la Metisoj estis promesitaj [[plugtero]], franclingvaj lernejoj kaj la libera praktiko de [[Katolikismo]] per tiu interkonsento (Vidu la sep traktatoj de 1871-1877, kaj specife la unu [https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_1]). Post kiam la traktato estis subskribita, la kanada registaro sendis armeon kun la intenco de establado de potenco en Manitobo. La aŭtoritatoj, malgraŭ la interkonsento, emisiis mandaton por multaj arestoj, kiuj rezultigis ribelon de la indiĝenoj. La eniro de la armeo en Manitobon finis la ribelon en la Ruĝa Rivero-Valo gvidita fare de [[Louis Riel]], kaj Manitobo formale iĝis parto de Kanado.<ref>Cooke, OA Vortaro de Kanada Biografio — [[Universitato de Toronto]]/[[Université Laval]]. Volumo 14. 2000.  ISBN 978-0-8020-3998-9 .</ref> Baldaŭ, granda nombro da blankaj setlantoj de Ontario direktiĝis al Manitobo, kaj pro ĉiam pli okulfrapa [[rasismo]] kaj malrespekto por homaj rajtoj, la Metisoj komencis retiriĝi en la internon de Kanado al la areoj kiuj baldaŭ iĝus la provincoj de [[Alberto]] kaj [[Saskaĉevano]].<ref name=":1" /><ref>Cooke, OA. Grenato Joseph Wolseley. En: Ramsay Cook. de [http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=7780&&PHPSESSID=rr7c8co68cf4v1cfjr1ufabvb2Dictionary Kanada Biografio]. Reta red. Vol. 14. Universitato de Toronto/Université Laval. 2000.  ISBN 978-0-8020-3998-9 .</ref> Antaŭ la fino de la 19-a jarcento, multaj interkonsentoj estis subskribitaj inter la kanada registaro kaj lokaj estroj, laŭ kiuj al ĉiu indiĝena familio estis promesita certa areo de plugtero. Surbaze de tiuj interkonsentoj, rezervejoj kun indiĝenaj populacioj estis formitaj, kiuj estis administritaj fare de la federacia registaro (vidu [https://en.wikipedia.org/wiki/Indian_reserve]).<ref>Tough, Frank. As Their Natural Resources Fail: Native People and the Economic History of Northern Manitoba, 1870–1930. UBC Press.1997. ISBN 978-0-7748-0571-1. стр. 75-79.</ref> Malgraŭ la promesoj de la registaro, multaj Metisoj ne ricevis la promesitan teron, kiu kaŭzis multajn protestojn kaj manifestaciojn kiuj daŭras ĝis la nuntempo (inkluzive de la protestoj en septembro 2014, dum la malfermfesto de la Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj).<ref>[http://www.gov.mb.ca/stem/mrd/mines/sustain/first.html Postuloj pri Tero de Unuaj Nacioj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110611144852/http://www.gov.mb.ca/stem/mrd/mines/sustain/first.html |date=2011-06-11 }}. Arkivita ĉe la Wayback Maŝino (oktobro 30, 2009) Registaro de Manitobo. Archived de la originalo la 27-an de aŭgusto 2011. Prenite la 15-an de oktobro 2011.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Homaj rajtoj]] * [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://humanrights.ca/ Oficiala retejo] * [https://friendsofcmhr.com/ Amikoj de la CMHR] [[File:Winnipeg banner The Canadian Museum for Human Rights.JPG|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzeoj pri homaj rajtoj]] [[Kategorio:Homrajtprotektaj organizaĵoj en Kanado]] [[Kategorio:Muzeoj en Kanado]] [[Kategorio:Manitobo]] [[Kategorio:Vinipego]] 413wgahg5orxt7q6txhb8zecnpbtjid Kiribato en la Olimpikoj 0 787321 9419351 9358054 2026-07-03T07:20:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419351 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Olympic flag.svg|160ra|eta|dekstra|{{centre|La olimpika flago}}]] Sportista '''teamo de {{Kiribato}} en la [[Olimpikoj]]''' ekde la jaro 2004 ĝis inkluzive la olimpiko de 2020, pro la kronvirusa pandemio prokrastita al somero 2021, partoprenis jam en kvin someraj eldonoj de la sporta evento. En vintraj olimpikoj ankoraŭ neniam estis kiribataj partoprenantoj. [[dosiero:Flago-de-Kiribato.svg|160ra|eta|dekstra|{{centre|[[Flago de Kiribato]]}}]] La teamo ĝis la stato de somero 2022 ankoraŭ '''neniam''' atingis olimpikan medalon. Kunordigas la teamon la Kiribata Olimpika Komitato. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://oceaniasport.com/index_id_66.html oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220820090811/https://oceaniasport.com/index_id_66.html |date=2022-08-20 }} * [https://olympics.com/cio/kiribati paĝo en la retejo de la Internacia Olimpika Komitato] {{PlurajLingvokodoj|fr|en}} * [https://www.youtube.com/watch?v=neNh-fuSBnA bilda prezenteto de ĉiuj pacifikaj teamoj en la] [[somera Olimpiko 2020]] jen en ''[[Jutubo]]'' == Vidu ankaŭ == * [[Suma medaltabelo de ĉiuj olimpikoj]] {{ĝermo|sporto}} [[Kategorio:Kiribato en Olimpikoj| ]] k6zia4gqh8xmhrv7q8vwrefqe3dv12f Zmijiv 0 795079 9418906 7721473 2026-07-02T15:15:54Z Spokiyny 238508 /* */ 9418906 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Zmijiv (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=UA-63|situo sur mapo2=Ukrainio}} '''Zmijiv''' ({{Lang-uk|Зміїв}}) estas urbo en [[Ĥarkiva provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝi havis {{Unuo|15211}} loĝantojn en [[2024]]. == Vidu ankaŭ == * [[Zmijiv (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Ĥarkiva provinco]] [[Kategorio:Zmijiv| ]] [[Kategorio:Urboj en Ĥarkiva provinco]] lezrrldmaa0botqhbqu8yfusoxqj6o1 Kapelo Sankta Jozefo Tadeo (Viehhofen) 0 797560 9418915 8263240 2026-07-02T15:57:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418915 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:20190625.Viehhofen.Niederbrandkapelle.-011.jpg|eta|antaŭa aspekto]] [[Dosiero:20190625.Viehhofen.Niederbrandkapelle.-009.jpg|eta|malantaŭa aspekto]] [[Dosiero:20190625.Viehhofen.Niederbrandkapelle.-013.jpg|eta|interno]] '''Kapelo Sankta Jozefo Tadeo''' (germane: ''Niederbrandkapelle'') en [[Viehhofen]], [[Aŭstrio]], atingeblas disde la buŝaltejo Viehhofen-Forsthaus ĉe Niederbrandner-farmejo respektive tra Stiegernigg-gastejo. == Historio == La de la [[Unua mondmilito]] hejmen reveninta soldato Mathias Kendler, kamparana filo el Viehhofen, estis farinta voton starigi kapelon por la falintaj kunbatalantoj. Fakte li sukcesis veni hejmen en 1918, sed jam en la 5.11.1918 li mortis je la [[hispana gripo]]. Lia vidvino Gertraud Kendler plenumis la promeson de la edzo kaj starigis preĝejeton inter 1932 kaj 1934. == Arkitekturo == Supre de de la Niederbrandhof-bieno ĉe herbara pado deklive estiĝis eta rektangula ejo kun [[apsido]] ĉe la posta gablo. Tri altaj rondarkaj fenestroj ornamas la laŭlongan flankon de la pado. Ĉe la antaŭa gablo estas la enirejo en aperta kvadrata antaŭhaleto kiu havas rondajn arkojn. La elstarantan gablon ordigas tursimilaĵo. Interne de la tureto estas sonorilo. En la 1940-aj jaroj ĝi devis fandiĝi por armilproduktado. Poste ĝi anstataŭigitis per bronza sonorilo. La tegmenton kovras lignaj ŝindoj. La interno estas modesta kaj kun helaj koloroj, bildoj de sanktuloj kaj florbukedoj. Benkoj troviĝas kaj antaŭkapele kaj ĉe la najbaraj herbaroj. Fine de la 1990-aj jaroj tiu ĉi kapelo restaŭritis de la Kendler-oj helpite de multaj mondonintoj; tiuj ĉi laboroj daŭris du jardekoj. Poste Alex Adelsberger transprenis la respondecon prikapelan. == Literaturo == * Alois Zeidler: broŝuro ''Niederbrandkapelle Viehhofen'', memeldonejo, 2016 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Niederbrandkapelle|Niederbrandkapelle}} * [https://docplayer.org/60686551-Viehhofen-der-buergermeister-informiert-einladung-liebe-viehhoferinnen-und-viehhofner.html informoj fare de la urbestro ] * [https://salzburg.orf.at/v2/tv/stories/2764677/ elsendo fare de ORF] * [https://www.bergfex.at/sommer/salzburg/touren/wanderung/226369,zur-niederbrandkapelle/ informoj sur montgrimppropona pagho] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221005090850/https://www.bergfex.at/sommer/salzburg/touren/wanderung/226369,zur-niederbrandkapelle/ |date=2022-10-05 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Koordinato|NS=47.367977|EW=12.747084|type=building|region=AT-5}} [[Kategorio:Pinzgau]] [[Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Militaj monumentoj]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Jozefo|Viehhofen]] q3sprpmqgz29b71cu69ku6g5yrpwo9k Ŝablono:Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022 10 802595 9418819 7828703 2026-07-02T13:20:24Z ThomasPusch 1869 9418819 wikitext text/x-wiki {{navigilo2 | nomo = Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022 |titolo = [[Maroka nacia teamo de futbalo|Maroka nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flag of Morocco.svg|25px|border|Flago de Maroko]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2022]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Maroko.svg|40px|Flago de Maroko]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:#C1272D; border:1px solid #006233; color:white; |titolstilo=color:white; |bodyclass = hlist <!-- laŭ la nuna stato tiu neesperantlingva parametro necesas, ne forigu ĝin --> |listo1 = *<small>1</small>&nbsp;[[Yassine Bounou|Bounou]] *<small>2</small>&nbsp;[[Achraf Hakimi|Hakimi]] *<small>3</small>&nbsp;[[Noussair Mazraoui|Mazraoui]] *<small>4</small>&nbsp;[[Sofyan Amrabat|Amrabat]] *<small>5</small>&nbsp;[[Nayef Aguerd|Aguerd]] *<small>6</small>&nbsp;[[Romain Saïss|Saïss]]&nbsp;(teamestro) *<small>7</small>&nbsp;[[Hakim Ziyech|Ziyech]] *<small>8</small>&nbsp;[[Azzedine Ounahi|Ounahi]] *<small>9</small>&nbsp;[[Abderrazak Hamdallah|Hamdallah]] *<small>10</small>&nbsp;[[Anass Zaroury|Zaroury]] *<small>11</small>&nbsp;[[Abdelhamid Sabiri|Sabiri]] *<small>12</small>&nbsp;[[Munir Mohamedi|Munir]] *<small>13</small>&nbsp;[[Ilias Chair|Chair]] *<small>14</small>&nbsp;[[Zakaria Aboukhlal|Aboukhlal]] *<small>15</small>&nbsp;[[Selim Amallah|Amallah]] *<small>16</small>&nbsp;[[Abde Ezzalzouli|Ezzalzouli]] *<small>17</small>&nbsp;[[Sofiane Boufal|Boufal]] *<small>18</small>&nbsp;[[Jawad El Yamiq|El Yamiq]] *<small>19</small>&nbsp;[[Youssef En-Nesyri|En-Nesyri]] *<small>20</small>&nbsp;[[Achraf Dari|Dari]] *<small>21</small>&nbsp;[[Walid Cheddira|Cheddira]] *<small>22</small>&nbsp;[[Ahmed Reda Tagnaouti|Tagnaouti]] *<small>23</small>&nbsp;[[Bilal El Khannous|El Khannous]] *<small>24</small>&nbsp;[[Badr Benoun|Benoun]] *<small>25</small>&nbsp;[[Yahia Attiyat Allah|Attiyat Allah]] *<small>26</small>&nbsp;[[Yahya Jabrane|Jabrane]] *<small>trejnisto</small>&nbsp;[[Walid Regragui|Regragui]] }}<noinclude> [[Kategorio:Maroka nacia teamo de futbalo|!]] [[Kategorio:Navigilo:Maroko|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Navigilo:Futbalo|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2022|!]] </noinclude> tk6l8zfyh9g26igxro3ju2pqe0gxatu Senegala nacia teamo de futbalo 0 802630 9419194 8447118 2026-07-02T22:34:29Z ThomasPusch 1869 9419194 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Senegalo | bildo = Coat of arms of Senegal.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Fédération Sénégalaise de Football<br />Senegala Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = | kodo = SEN | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 3 | plej bona rezulto = | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 | plej bona rezulto-t = }} La '''Senegala nacia teamo de futbalo''' reprezentas landon [[Senegalo]]. Hejmaj matĉoj estas ludataj en Stadiono [[Léopold Sédar Senghor]], en ĉefurbo [[Dakaro]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Senegala Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Sénégalaise de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Ĝi kvalifikiĝis en 2002 kaj atingis la kvaronfinalon, finante sepa. Ĝi kvalifikiĝis duan fojon en 2018. === Afrika Pokalo de Nacioj === * Ĉampiono (1): 2022 * Finalisto (2): 2002, 2019 {{Senegala nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Senegala nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Senegalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] p2ydx0xde9sa0sa0mwsmwt0tmgtaphm 9419195 9419194 2026-07-02T22:35:26Z ThomasPusch 1869 9419195 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Senegalo | bildo = Coat of arms of Senegal.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Fédération Sénégalaise de Football<br />Senegala Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = | kodo = SEN | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 3 | plej bona rezulto = | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 | plej bona rezulto-t = }} La '''Senegala nacia teamo de futbalo''' reprezentas landon [[Senegalo]]. Hejmaj matĉoj estas ludataj en Stadiono [[Léopold Sédar Senghor]], en ĉefurbo [[Dakaro]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Senegala Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Sénégalaise de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, <!--ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}}-->estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Ĝi kvalifikiĝis en 2002 kaj atingis la kvaronfinalon, finante sepa. Ĝi kvalifikiĝis duan fojon en 2018. === Afrika Pokalo de Nacioj === * Ĉampiono (1): 2022 * Finalisto (2): 2002, 2019 {{Senegala nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Senegala nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Senegalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] ew054ul8w6tb4uatn6nntw4yv0ra63c 9419205 9419195 2026-07-02T22:41:36Z ThomasPusch 1869 9419205 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Senegalo | bildo = Coat of arms of Senegal.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Fédération Sénégalaise de Football<br />Senegala Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = SEN | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 3 | plej bona rezulto = | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 | plej bona rezulto-t = }} La '''Senegala nacia teamo de futbalo''' reprezentas landon [[Senegalo]]. Hejmaj matĉoj estas ludataj en Stadiono [[Léopold Sédar Senghor]], en ĉefurbo [[Dakaro]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Senegala Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Sénégalaise de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, <!--ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}}-->estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Ĝi kvalifikiĝis en 2002 kaj atingis la kvaronfinalon, finante sepa. Ĝi kvalifikiĝis duan fojon en 2018. === Afrika Pokalo de Nacioj === * Ĉampiono (1): 2022 * Finalisto (2): 2002, 2019 {{Senegala nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Senegala nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Senegalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] 0of7vtbgo2mj5dfjiummaq378eexnba 9419225 9419205 2026-07-02T23:07:01Z ThomasPusch 1869 9419225 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Senegalo | bildo = Coat of arms of Senegal.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Fédération Sénégalaise de Football<br />Senegala Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = SEN | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 3 | plej bona rezulto = | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 | plej bona rezulto-t = }} La '''Senegala nacia teamo de futbalo''' reprezentas landon [[Senegalo]]. Hejmaj matĉoj estas ludataj en Stadiono [[Léopold Sédar Senghor]], en ĉefurbo [[Dakaro]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Senegala Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Sénégalaise de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, <!--ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}}-->estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Ĝi kvalifikiĝis en 2002 kaj atingis la kvaronfinalon, finante sepa. Ĝi kvalifikiĝis duan fojon en 2018. === Afrika Pokalo de Nacioj === * Ĉampiono (1): 2022 * Finalisto (2): 2002, 2019 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} {{Senegala nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Senegala nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Senegalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] due81nhse2uvdqiwpyeh3si7p3fi30p 9419226 9419225 2026-07-02T23:07:25Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9419226 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Senegalo | bildo = Coat of arms of Senegal.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Fédération Sénégalaise de Football<br />Senegala Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = SEN | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 3 | plej bona rezulto = | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 | plej bona rezulto-t = }} La '''Senegala nacia teamo de futbalo''' reprezentas landon [[Senegalo]]. Hejmaj matĉoj estas ludataj en Stadiono [[Léopold Sédar Senghor]], en ĉefurbo [[Dakaro]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Senegala Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Sénégalaise de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, <!--ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}}-->estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Ĝi kvalifikiĝis en 2002 kaj atingis la kvaronfinalon, finante sepa. Ĝi kvalifikiĝis duan fojon en 2018. === Afrika Pokalo de Nacioj === * Ĉampiono (1): 2022 * Finalisto (2): 2002, 2019 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) {{Senegala nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Senegala nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Senegalo]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] d74pdmuruuuxm51kkl3jshihum6j94e Maroka nacia teamo de futbalo 0 802634 9419143 9298397 2026-07-02T20:56:51Z ThomasPusch 1869 {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} 9419143 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Maroko | bildo = | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Fédération Royale Marocaine de Football | konfederacio = CAF | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = | kodo = MAR | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 6 | plej bona rezulto = | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 18 | plej bona rezulto-t = }} La '''Maroka nacia teamo de futbalo''' reprezentas [[Maroko]]n. Ĝi ludas siajn hejmajn matĉojn ĉe Stadiono Adrar, en urbo [[Agadir]]. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Okonfinalo en 1986. * Duonfinalo en 2022. === Afrika Pokalo de Nacioj === * Ĉampiono (1): 1976. * Finalisto (1): 2004. === Araba Pokalo === * Ĉampiono (1): 2012. {{-l}} == Vidu ankaŭ == * [[maroka virina nacia teamo de futbalo]] {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 1986}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Maroka nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Maroko]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] j33sc6stduwe6hv0vho9b8zyluw6jz0 9419157 9419143 2026-07-02T21:28:19Z ThomasPusch 1869 9419157 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Maroko | bildo = | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Fédération Royale Marocaine de Football | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = MAR | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 6 | plej bona rezulto = | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 18 | plej bona rezulto-t = }} La vira '''Maroka nacia teamo de futbalo''' reprezentas [[Maroko]]n en internaciaj matĉoj de [[futbalo]]. Ĝi ludas siajn hejmajn matĉojn en la stadiono Adrar de la urbo [[Agadir]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Okonfinalo en 1986. * Duonfinalo en 2022. === Afrika Pokalo de Nacioj === * Ĉampiono (1): 1976. * Finalisto (1): 2004. === Araba Pokalo === * Ĉampiono (1): 2012. {{-l}} == Vidu ankaŭ == * [[maroka virina nacia teamo de futbalo]] {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 1986}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Maroka nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Maroko]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] awk8r2brig6g2h0n806kri4nqmhj6zb 9419158 9419157 2026-07-02T21:28:54Z ThomasPusch 1869 9419158 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Maroko | bildo = | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Fédération Royale Marocaine de Football | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = MAR | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 6 | plej bona rezulto = | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 18 | plej bona rezulto-t = }} La vira '''Maroka nacia teamo de futbalo''' reprezentas [[Maroko]]n en internaciaj matĉoj de [[futbalo]]. Ĝi ludas siajn hejmajn matĉojn en la stadiono Adrar de la urbo [[Agadir]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Okonfinalo en 1986. * Duonfinalo en 2022. === Afrika Pokalo de Nacioj === * Ĉampiono (1): 1976. * Finalisto (1): 2004. === Araba Pokalo === * Ĉampiono (1): 2012. {{-l}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[maroka virina nacia teamo de futbalo]] {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 1986}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Maroka nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Maroko]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] lmphik6kbwseesmydojp8jswf9g0u01 9419161 9419158 2026-07-02T21:31:02Z ThomasPusch 1869 9419161 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Maroko | bildo = | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Fédération Royale Marocaine de Football | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = MAR | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 6 | plej bona rezulto = | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 18 | plej bona rezulto-t = }} La vira '''Maroka nacia teamo de futbalo''' reprezentas [[Maroko]]n en internaciaj matĉoj de [[futbalo]]. Ĝi ludas siajn hejmajn matĉojn en la stadiono Adrar de la urbo [[Agadir]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Okonfinalo en 1986. * Duonfinalo en 2022. === Afrika Pokalo de Nacioj === * Ĉampiono (1): 1976. * Finalisto (1): 2004. === Araba Pokalo === * Ĉampiono (1): 2012. {{-l}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[maroka virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{ar}} kaj {{fr}}) {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 1986}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Maroka nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Maroko]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] bkiwtmzz9n3kugprtsa156fhkvbsycd 9419168 9419161 2026-07-02T21:46:09Z ThomasPusch 1869 9419168 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Maroko | bildo = Flag COA of Morocco.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Fédération Royale Marocaine de Football | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = MAR | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 6 | plej bona rezulto = | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 18 | plej bona rezulto-t = }} [[dosiero:I proudly say that I am a supporter of Morocco- FIFA world cup 2026.png|eta|maldekstra|200ra|{{centre|du ekzemplaj subtenanoj de la marika teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] [[dosiero:Morocco Brazil V Morocco 13 June 2026-56.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|triono de la teamo antaŭ la matĉo kontraŭ Brazilo la 13-an de junio dum la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] [[dosiero:NY NJ Stadium Brazil V Morocco 13 June 2026-59.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|kaj parto de la spektantaro dum tiu matĉo}}]] La vira '''Maroka nacia teamo de futbalo''' reprezentas [[Maroko]]n en internaciaj matĉoj de [[futbalo]]. Ĝi ludas siajn hejmajn matĉojn en la stadiono Adrar de la urbo [[Agadir]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Okonfinalo en 1986. * Duonfinalo en 2022. === Afrika Pokalo de Nacioj === * Ĉampiono (1): 1976. * Finalisto (1): 2004. === Araba Pokalo === * Ĉampiono (1): 2012. == Vidu ankaŭ == * [[maroka virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{ar}} kaj {{fr}}) {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 1986}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Maroka nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Maroko]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] 4wyzefkc9efpv2sfapiyv9gua7t7bue 9419170 9419168 2026-07-02T21:47:36Z ThomasPusch 1869 9419170 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Maroko | bildo = Flag COA of Morocco.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Fédération Royale Marocaine de Football | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = MAR | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 6 | plej bona rezulto = | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 18 | plej bona rezulto-t = }} [[dosiero:I proudly say that I am a supporter of Morocco- FIFA world cup 2026.png|eta|maldekstra|200ra|{{centre|du ekzemplaj subtenanoj de la marika teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] [[dosiero:Morocco Brazil V Morocco 13 June 2026-56.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|triono de la teamo antaŭ la matĉo kontraŭ Brazilo la 13-an de junio dum la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] [[dosiero:NY NJ Stadium Brazil V Morocco 13 June 2026-59.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|kaj parto de la spektantaro dum tiu matĉo}}]] La vira '''Maroka nacia teamo de futbalo''' reprezentas [[Maroko]]n en internaciaj matĉoj de [[futbalo]]. Ĝi ludas siajn hejmajn matĉojn en la stadiono Adrar de la urbo [[Agadir]]. La nacia teamo agas sub la organizado de la ''Reĝa Maroka Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Okonfinalo en 1986. * Duonfinalo en 2022. === Afrika Pokalo de Nacioj === * Ĉampiono (1): 1976. * Finalisto (1): 2004. === Araba Pokalo === * Ĉampiono (1): 2012. == Vidu ankaŭ == * [[maroka virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{ar}} kaj {{fr}}) {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 1986}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Maroka nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Maroko]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] e9x344azyuwgrzmtib9gskxpsxhle7y Babilroboto 0 803730 9419131 9306806 2026-07-02T20:19:09Z Alifono 114488 /* Kiel inteligente uzi babilrobotoj */ 9419131 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Automated online assistant.png|alternative=La virtuala asistanto estas ekzemplo de babilmaŝino.|eta|La virtuala asistanto estas ekzemplo de babilroboto.]] '''Babilroboto''', '''babililo''' aŭ '''babilmaŝino''' (angle: '''''chatbot''''', ''chatterbot'' aŭ '''''linguabot''''') foje ankaŭ '''tekstogenerilo''' (angle: ''text generator'') estas komputila programo kiu simulas kaj prilaboras homajn konversaciojn, ĉu skribe ĉu parole<ref name=":1">(nl) Jennifer Mertens, ''[https://businessam.be/chatgpt-google-wikipedia-ai-chatbot/ ChatGPT: Is deze AI-assistent het begin van een nieuwe revolutie?]'' (ChatGPT: Ĉu ĉi tiu AI-asistanto estas la komenco de nova revolucio?), Business AM powered by Newsweek, la 5-an de decembro 2022.</ref>. Tiu babililo aspektas kvazaŭ vi parolas kun homo, sed fakte vi parolas kun maŝino. Babilroboto fakte estas [[Artefarita intelekto|AI-programo]], foje nomata '''virtuala asistanto''' aŭ '''persona asistanto''' kies tasko estas simuli konversacion kiu reproduktas la {{N|homa konduto}}, kaj kiu estas uzata por diversaj celoj kiel interreta helpo, por respondi [[Oftaj demandoj|Oftajn Demandojn]] de retaj uzantoj<ref>Ĥano, Rashid (programisto pri artefarita inteligenteco), ''[https://www.worldcat.org/oclc/1015675013 Build better chatbots : a complete guide to getting started with chatbot] s'' (Konstruu pli bonajn babilrobotojn: kompleta gvidilo por komenci kun babilrobotoj)'','' ISBN 9781484231111.</ref>. Babilrobotoj povas, sed ne devas, esti uzataj lige kun [[avataro]]. == Etimologio == La nomo "chatterbot" unue estis utiligata fare de Michael Mauldin, la kreinto de ''Verbot'' en [[1994]] por priskribi konversaciajn interfacojn. == Historio == En [[1950]] [[Alan Turing]] publikigis libron titolitan ''Computing Machinery and Intelligence'', en kiu li proponis kriterion - nun nomatan '[[Testo de Turing]]' - kiu kapablas determini ĉu maŝino kapablas pensi aŭ ne<ref>(de) Stephanie: ''[https://onlim.com/die-geschichte-und-entwicklung-von-chatbots/ Die Geschichte und Entwicklung von Chatbots].'' En: Onlim.de, la 11-an de Jjnio 2020</ref>. Por plenumi ĉi tiun kriterion, programaro devas ŝajnigi esti homo en realtempa konversacio, por ke la interparolanto ne povu distingi, nur surbaze de la enhavo de la konversacio, ĉu li konversacias kun programo aŭ kun homo. == Interfacoj == Babilroboto akceptas demandojn aŭ petojn de la uzanto kaj redonas respondojn. Nekutime, la babilroboto [[DeepSeek]] kapablas redoni "pensojn" akompane al respondo, t.e. pli longajn tekstojn, kiuj pravigas la respondon per rezonado.<ref>Striganova, Anna. 2025. "Nova AI DeepSeek tre bone konas Esperanton." ''Esperanto'' 1399(3): 56-57.</ref> Plej ofte la demandoj kaj respondoj esprimiĝas per teksto skribita en tekstokesto per homa lingvo, sed ne ĉiam. En la angla lingvo tiaj programoj nomiĝas ''chatterboxes'', vortlude "babilemuloj"/"babilkestoj". Babilrobotoj, kiuj origine estis pure tekst-bazitaj, hodiaŭ evoluas al ĉiam kreskanta komputila potenco kun [[Parolrekonado|parolrekono]] kaj [[parolsintezo]] kiuj krom puraj tekstaj dialogoj, ankaŭ ofertas plene parolajn dialogojn aŭ miksaĵon de ambaŭ. Ankaŭ aliaj komunikiloj povas esti uzataj, kiel bildoj kaj [[Video|filmetoj]]. Precipe kun la uzo de porteblaj aparatoj ([[saĝtelefono]]j, saĝokulvitroj), ĉi tiuj eblecoj evoluis al inteligentaj personaj asistantoj, ekzemple ''Siri'' (Apple), ''Bixby'' (Samsung), la ''Google Assistant'' kaj ''Cortana'' (Microsoft). Iuj babilrobotoj povas aldone uzi naturlingvajn prilaborajn sistemojn, mallonge NLP (''Natural Language Processing'') kaj tekstan aŭ voĉan interfacon. Pli lastatempe, kelkaj komencas uzi tekst-al-sonajn konvertilprogramojn, donante pli grandan realismon al la interago kun la uzanto. == Platformoj == Estas pluraj platformoj, kiuj ebligas disvolvi babilrobotojn, kiel [[IBM]], [[Google]], [[Amazon.com|Amazon]] aŭ [[Facebook]]. Same, ekzistas pluraj [[Tujmesaĝilo|tujmesaĝilaj]] aplikaĵoj, kiuj ebligas integri babilrobotojn. == Kampoj de aplikado == Retaj babilrotoboj estas nova formo de merkatado (konversacia merkatado), kiu anstataŭigas la "[[Oftaj demandoj|Oftajn Demandojn]]" en pli alloga maniero aŭ kiuj povas en iuj kazoj eĉ anstataŭigi postvendan klientan helpon. === Edukado === La tutmondaj ŝanĝoj en la epoko de [[Informa teknologio|informteknologio]], devigas la edukan sistemon ŝanĝi la tradician [[pedagogio]]n kaj disvolvi inter la studentaro kapablojn de la [[21-a jarcento]] kiel aktiva lernado, konstrua lernado, kunlaboro, [[Krepovo|kreivo]], inventemo, produktiveco, kritika sinteno kaj pli. [[Teknologioj de informado kaj komunikado]] (TIK) havas la potencialon ŝanĝi la pedagogian aliron, tiel ke la instrumedio iĝas pli interaga, kunlabora kaj centrita sur la lernanto. Babilrobotoj havas la eblon esti uzataj diversmaniere en edukaj medioj, ĉar ili inkluzivas interagan mekanismon kiu permesas al la studento daŭre komuniki kun la roboto starigante demandojn en specifa kampo.<ref>(en) Songlak Sakulwichitsintu ''[https://doi.org/10.1007/s41870-023-01176-z ParichartBOT: a chatbot for automatic answering for postgraduate students of an open university]'' International Journal of Information Technology, marto 2023</ref> ==== Lerni novan lingvon ('''linguabot''<nowiki/>') ==== Babilrobotoj eĉ povas esti uzataj kiel iloj por lerni. novan lingvon. La lingvoroboto ''AsasaraBot'' ekzemple estis uzata en Grekio por instrui la angla aŭ francan kaj samtempe kulturan enhavon (aspekto de kulturo)<ref name=":0" />. ''AsasaraBot'' estis dezajnita kaj efektivigita per libera programaro, t.e. la platformo ''Snatchbot''<ref name=":0">(en) Kleopatra Mageira kaj aliaj, ''[https://www.researchgate.net/publication/359406848_Educational_AI_Chatbots_for_Content_and_Language_Integrated_Learning Educational AI Chatbots for Content and Language Integrated Learning]'', Applied Sciences 12(7):3239, marto 2022</ref>. Krome, altnivelaj babilrotoj, kiuj enhavas [[Artefarita intelekto|artefaritan intelekton]] kaj celas simuli inteligentan homan lingvon, ebligas krei lernan medion, kiu promocias sociajn interagojn kaj kunlaborojn, kiuj okazas inter studentoj kaj la babililo, inter la studentoj mem kaj inter studentoj kaj fakuloj en la fako<ref>(en) Patrick Bii, ''[https://www.researchgate.net/publication/291813780_Chatbot_technology_A_possible_means_of_unlocking_student_potential_to_learn_how_to_learn Chatbot technology: A possible means of unlocking student potential to learn how to learn]'' (PDF), Educational Research 4(2), paĝoj 2018-221, februaro 2013.</ref>. === Aliaj kampoj de aplikado === Babilrotoj estas ankaŭ uzataj por la sekvaj celoj: * ''Butikhelpanto'': Ĉi tiuj babilrobotoj provizas klientojn per informoj pri la produktoj aŭ servoj ofertataj de la kompanio. Ekzemple, ili povas doni detalojn pri siaj funkcioj, havebleco aŭ sendotempoj. * ''Aĉetgvidilo'': ĉi tiuj babilrobotoj identigas la tipon de aĉeto, kiun la uzanto intencas fari (surbaze, ekzemple, de ties antaŭaj aĉetoj aŭ de produktoj, kiujn tiu jam konsultis) kaj proponas la produkton aŭ servon, kiu plej konvenas al ties interesoj. * ''Edukado'': Babilrobotoj povas servi lernantojn laŭ personigita maniero, kio estas tre aprezata kaj grava en instruaj kaj lernaj procezoj. Ĉi tiuj programoj havas la eblon akiri multajn informojn pri la lernantoj kiuj uzas ilin kaj povas funkcii 24 horojn tage, sen bezono ripozi ajnan tagon de la jaro, kio faras ilin speciale utilaj por plenumi iujn taskojn. Ĝia funkcio estas redukti la riskon de forlaso kaj prokrastado, kiun ni ofte vidas en distanca edukado. Babilmaŝinoj devas povi kompreni la emociojn esprimitajn de la lernantoj kaj povi antaŭvidi iliajn bezonojn, adaptante la enhavojn kiam necese<ref>(en) Song, D.; Oh, E. Y.; Rice, M. «''[https://ieeexplore.ieee.org/document/8005002/ Interacting with a conversational agent system for educational purposes in online courses]''». 10th International Conference on Human System Interactions (HSI), 2017-7, paĝoj 78-82. DOI: 10.1109/HSI.2017.8005002.</ref>. * ''Reputacio'' de la marko: ĉi tiuj babilrobotoj interagas kun uzantoj por doni pozitivan bildon de la marko, ekzemple provizante informojn pri la kompanio aŭ servoj kiuj povas amuzi klientojn. * ''Venda subteno'': Ĉi tiuj babilrobotoj subtenas vendistojn en la administrado de siaj entreprenoj, kiel ekzemple liverado de detaloj pri produktoj aŭ servoj. * ''Profilado de uzantoj kaj personigo de enhavo'': per babilrobotoj eblas profili uzantojn kaj personecigi enhavon surbaze de respondoj. Ĉiu interago kun uzanto estas registrita, analizita kaj tradukita en utilajn informojn por postaj interago. == Taksado de babilrobotoj == Babilrobotoj povas esti taksataj el vidpunkto lingva kaj nelingva. Kiam oni taksas ilin el lingva vidpunkto, oni konsideras la signifon de la eldiro de la lingvoroboto. El vidpunkto ne-lingva la taksado inkludas komponentojn kiel ekzemple aspekto, mimiko, intonacio, ktp. === Esperanto === [[Dosiero:Viber logo.svg|eta|Rete interagu senpage]] Esperanto jam estas testita en iuj babilrobotoj kiel ekzemple ''Esperanto77''<ref>(eo) Westphoenizier, [https://medium.com/westphoenizier/viber-babilroboto-4bdf64be0c26 Viber-babilroboto], [[Medium (retejo)|Medium]].com, la 17-an de septembro 2020.</ref> en la Viber-babilroboto (alirebla en apo ''Viber'' kaj kiu disponas pri la funkcio <code>/jitsi</code> kaj havas internan dissendoliston) kaj en ''ChatGPT''<ref>Noto: babilmaŝino kiu scias paroli en [[Esperanto]], sed neas tiun kapablon.</ref><ref>(de) Rainald Menge-Sonnentag, ''[https://www.heise.de/news/Interaktives-Sprachmodell-nach-GPT-3-ChatGPT-steht-allen-Interessierten-offen-7364694.html Interaktives Sprachmodell nach GPT-3: ChatGPT steht allen Interessierten offen]'', Heise Online, la 2-an de decembro 2022.</ref> de [[Open AI]]. Montriĝis ke la plej bona babililo estas ''[[ChatGPT]]'' ĉar tiu tute similigas kvazaŭ iu homo respondas al homo, sed multe pli rapide. La respondoj kiujn donas ChatGPT estas eĉ pli kompletaj ol en [[Google]] kaj ofte pli klaraj ol en [[Vikipedio]]<ref name=":1" />. Krome, ĝi tre bone tradukas (el la angla), sed la "intelekto" ne estas tiom alta ke ĝi scias kion ĝi vere diras, sed la rezulto jam estas sufiĉe impresiga. Ekzemplo: se oni demandas pri la plej gravaj literaturistoj en Esperanto, malnovaj kaj novaj, ĝi ja inkludas la plej konatajn, sed ial enmetas ankaŭ homojn kiel Yves Nicolin (franca politikisto), [[Diego Marani (verkisto)|Diego Marani]] (la kreinto de [[Europanto]])... Al la demando "Kiel vi kapablas krei rakonton novan per [[minoritata lingvo]] kia Esperanto?" kiun starigis [[Toño del Barrio]] <ref>Interaktiva retejo https://chat.openai.com{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: [[Dosiero:ChatGPT_Esperanto.png|eta|ChatGPT respondas al la demando: "Kio estas la estonteco de la esperanta Vikipedio?"]]"''Kiel granda lingva modelo trejnita de [[Open AI]], mi havas kapablon kompreni kaj generi multajn malsamajn lingvojn, inkluzive de Esperanto. Mi estas kreita por lerni kaj kompreni la strukturon, gramatikon, kaj vortprovizon de diversaj lingvoj, kaj mi povas uzi tiun scion por generi novajn frazojn kaj tekstojn en tiuj lingvoj.'' ''Mi ankaŭ estas programita por kompreni la signifon kaj la rilatojn inter vortoj kaj frazoj, kaj mi povas uzi tiun komprenon por krei logikajn kaj konvinkajn rakontojn en diversaj lingvoj. Tamen, mi estas nur programo kaj ne havas kapablon pensi kaj agi kiel homo, do miaj kapabloj kaj scio estas limigitaj de mia trejnado kaj programoj internaj''". == Kiel inteligente uzi babilrobotojn == Por uzi la demandojn - respondajn servojn inteligente, konsideru la jenajn alirmanierojn: 1. Estu specifa: Ju pli preciza via demando, des pli celita kaj utila mia respondo povas esti. Anstataŭ demandi "Kio estas klimatŝanĝiĝo?", pli specifa demando estus: "Kiuj estas la ĉefaj faktoroj kontribuantaj al la akceliĝo de klimatŝanĝiĝo en la lastaj 50 jaroj, kaj kiel tiuj faktoroj interagas?" 2. Provizu kuntekston: Se via demando rilatas al specifa fako aŭ scenaro, mallonge klarigu la fonon. Malbona ekzemplo: "Kiel funkcias maŝinlernado?" Pli bona: "Mi estas komencanta programisto interesita pri bildrekono. Kiel maŝinlernado estas aplikata en ĉi tiu kampo, kaj kiuj estas la bazaj konceptoj kiujn mi devus kompreni?" 3. Dividu kompleksajn demandojn: Por multflankaj temoj, pripensu demandi serion de rilataj demandoj anstataŭ unu tre vastan demandon. Anstataŭ: "Klarigu al mi ĉion pri kvantuma komputado." Pli efike estus dividi ĝin: a) "Kio estas la baza principo malantaŭ kvantuma komputado?" b) "Kiuj estas la ĉefaj diferencoj inter tradicia kaj kvantuma komputado?" c) "Kiuj estas la plej promesdonaj aplikoj de kvantuma komputado?" 4. Petu klarigojn: Se vi volas profunde kompreni koncepton, petu min klarigi ĝin kaj doni ekzemplojn. "Ĉu vi povas klarigi la koncepton de entropio en termodinamiko, kaj doni ekzemplon de ĝia aplikado en ĉiutaga vivo?" 5. Petu malsamajn perspektivojn: Demandu pri avantaĝoj kaj malavantaĝoj, aŭ malsamaj vidpunktoj pri temo. "Kiuj estas la ĉefaj argumentoj por kaj kontraŭ nuklea energio kiel solvo al klimatŝanĝiĝo, kaj kiel ekspertoj taksas ĝiajn riskojn kompare kun ĝiaj avantaĝoj?" 6. Serĉu plian klarecon: Se mia respondo ne estas klara, faru pluajn demandojn. Se mi donas respondon pri ekonomia temo kaj vi ne tute komprenas, vi povus demandi: "Vi menciis 'inflacion' en via respondo. Ĉu vi povas klarigi kio ĝi estas kaj kiel ĝi rilatas al la ĝenerala ekonomia sanstato?" Oftaj inteligentaj demandoj estas la jenaj: - Postulas analizon aŭ sintezon de informoj - Esploras ligojn inter ideoj - Defias supozojn - Celas kompreni subajn principojn - Petas komparojn aŭ kontrastojn Ekzemploj de inteligentaj demandoj: - "Kiuj estas la eblaj longdaŭraj ekonomiaj efikoj de vastaskala aŭtomatigo?" - "Kiel malsamaj filozofiaj skoloj alproksimiĝas al la koncepto de libera volo?" - "Ĉu vi povas kompari kaj kontrasti la ĉefajn teoriojn de lingvolernado?" Malpli produktivaj demandoj povus esti: - Ekstreme malklaraj (ekz. "Rakontu al mi pri aferoj") - Facile respondeblaj per simpla retserĉo (ekz. "Kio estas la ĉefurbo de Francio?") - Petantaj personajn opiniojn pri subjektivaj aferoj (ekz. "Kiu estas la plej bona filmo?") - Petantaj informojn pri specifaj individuoj aŭ aktualaj eventoj pri kiuj mi eble ne havas ĝisdatigitan informon Memoru, ke la plej bonaj demandoj ofte venas de vera scivolemo kaj deziro kompreni temon pli profunde. Ne timu demandi pri bazaj konceptoj aŭ peti pli da klarigoj. Efektiva lernado ofte okazas kiam oni konstruas sian komprenon paŝo post paŝo. Ankaŭ memoru, ke ne ekzistas vere "neinteligenta" demando se vi sincere serĉas scion. La ŝlosilo estas formuli viajn demandojn tiel, ke ili helpu vin ricevi la plej utilajn kaj informivajn respondojn. == Malica uzo de babilrobotoj == Iuj babilrobotoj funkciantaj en la Interreto estas uzataj por sendi spamon, reklami servojn kaj varojn, pri kiuj la interparolantoj ne interesiĝas, kaj akiri konfidencajn datumojn pri la interparolanto. Ĉi tiuj specoj de robotoj ofte funkcias en babilejoj aŭ kiel tujmesaĝiluzantoj . La evoluo de profunda lernado-algoritmoj estas minaco. Teknikoj ''deepfake'' uzas artefaritan intelekton por manipuli, ekzemple, alŝutitan bildon aŭ videon, redonante falsan enhavon pri reala persono. == Vidu ankaŭ == * [[Artefarita intelekto]] * [[Malfermita edukado]] * [[Virtuala realeco]] * [[Maŝinlernado]] * [[Testo de Turing]] * [[OpenAI]] * [[ChatGPT]] * [[Gemini (chatbot)]] * [[Open Assistant]] * [[Xiaoice]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{en}} [[dmoz:Computers/Artificial Intelligence/Natural Language/Chatterbots/|Adresaro de babilrobotoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{GenAI-babilrobotoj}} [[Kategorio:Babilrobotoj| ]] [[Kategorio:Artefarita intelekto]] [[Kategorio:Esperanto]] hfwruiqrlezy93x7uf36w7fjfya25cs Kino (rokgrupo) 0 822307 9419341 8384928 2026-07-03T06:54:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419341 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto homo}} '''Kino''' ({{lang-ru|Кино}}) estis bando de [[Sovetunio|sovetunia rok-muziko]] formita en [[Leningrado]] en 1982. La bandon kunfondis kaj estris [[Viktor Coj]], kiu verkis la muzikon kaj vortumojn por preskaŭ ĉiuj el la kantoj de la bando. Laŭlonge de okjara kariero, Kino publikigis ĉirkaŭ 90 kantojn en ĉirkaŭ sep studialbumoj, same kiel kelkajn kompilaĵojn kaj koncertalbumojn. La muziko de la bando estis amplekse cirkulita en la formo de pirataj registraĵoj pere de eksterleĝa ''magnitizdat'' distribuado. Viktor Coi mortis en aŭtakcidento en 1990. Tuj post lia morto, la bando disiĝis post la publikigo de sia fina albumo, foje nomata "Nigra Albumo", konsistanta el kantoj por kiuj Coi kaj la grupo estis laborante en la monatoj antaŭ lia morto. En 2019, la bando anoncis reunuigon por koncertoj planitaj en la aŭtuno de 2020 por la unua fojo en 30 jaroj, tamen ilin oni prokrastis al 2021 pro la [[Kronvirusa malsano de 2019|kronvirusa pandemio de 2019]]. ==Sukcesoj== En [[1984]], Kino publikigis sian albumon, ''Naĉalnik Kamĉatki'' (en rusa: Начальник Камчатки). La titolo estis inspirita de la laboro de Coi kiel fabriklaboristo ("naĉalnik" kun signifo de 'ĉefo' aŭ 'estro,' kaj "Kamĉatka" kiel ĵargono por 'tre fora loko' – sed ankaŭ kiel popola nomo por la fabriko en kiu Coi laboris, nune pri li muzeo), same kiel referenco al sovetunia komedio ''Naĉalnik Ĉukotki'' (en [[rusa]]: Начальник Чукотки) de 1967. Denove, Grebenŝcĉkov servis kiel produktoro kaj alportis multajn amikojn helpi ĉe la registraĵo. Inter ili estis Aleksander Titov (basgitaro), Sergej Kurjoĥin (klavaroj), Pjotr Troŝĉenkov (drumoj), Vsevolod Gakkel (ĉelo), Igor Butman (sakso), kaj Andrej Radĉenko (drumoj). En Januaro 1986, oni publikigis la nefinitan diskon kiun la bando estis registrinta en studio kelkajn monatojn antaŭe. La albumo, titolita ''Noĉ'' (en rusa: Ночь, kun signifo 'Nokto') vendis du milionojn da ekzempleroj, kio famigis la grupon trans la rok-komunumo. Tamen, la bando havis tre negativan rigardon de la publikigo de tiu albumo. Ili ricevis malmultan monon el la vendoj de la disko, kaj la ankaŭ la subkultura rok-gazetaro kritikis la albumon.<ref name=eleven > Andrew Burlaka. ''Volume II. Kino / / Rock Encyclopedia. Popular Music in Leningrad-St Petersburg 1965–2005'' . – M.: Amphora, 2007. – 416 p. – ISBN 978-5-367-00362-8 </ref> El 1986 ĝis 1988, Coi aperis en pliaj filmoj kaj plue verkis kantojn por Kino. La filmo ''Igla'' en kiu li stelulis, plie famigis la bandon, kaj ilia albumo de 1988 ''Gruppa krovi'' ({{Lang-ru|«Группа крови»}}, sangogrupo) plialtigis ilin al la pinto de populareco.<ref name=eleven /> Kasparjan edziĝis al usonanino Joanna Stingray, kiu havigis al la grupo alt-kvalitan ekipaĵaron el eksterlando. Iĝinte famaj, Kino ekricevis invitoj koncerti el la tuta [[Orienta Bloko]] kaj eĉ el aliaj landoj. Ili partoprenis en bonfara evento en [[Danio]] por kolekti monon por damaĝitoj de [[Spitaka tertremo|tertremo en Armenio]] de 1988 kaj ludis en granda franca rok-festivalo en [[Bourges]] kaj en sovet-itala festivalo ''Back in the U.S.S.R.'' en [[Melpignano]]. En 1989, ili veturis al [[Novjorko]], ĉeestis premieron de ''The Needle'' (''Igla''), kaj ludis en malgranda koncerto.<ref name=eleven /> En 1989, ili publikigis ''Zvezda po imeni Solnce ''({{Lang-ru|Звезда по имени Солнце}}, stelo nomita suno), kiu estis solema, enrigardema kaj trista.<ref name="preobrazhensky1" >[https://web.archive.org/web/20121228163855/http://www.kinoman.net/ "Цой Виктор и группа "Кино"!".] Kinoman.net. Arkivita el la originalo la 28an de Decembro 2012. Alirita la 8an de Junio 2019. </ref> Kino aperis en populara sovetunia televidprogramo ''Vzgljad'' kaj klopodis por registri kelkajn muzikfilmetojn, sed Coi malkontentis pri la rezulto kaj insistis, ke oni ne elsendu ilin televide.<ref>Marianne Tsoi, Alexander Zhytynsky ''Viktor Tsoi. Poems. Documents. Memories .'' – Issue 1. – St. Petersburg: New Helicon, 1991. – S. 291. – 368 p. – (Stars of Rock 'n' Roll). – {{ISBN|5-85-395-018-5}}</ref> ==Diskaro== ===Studialbumoj=== * 45 (1982) * 46 (1983) * Naĉalnik Kamĉatki (1984) * Eto ne ljubov... (1985) * Noĉ (1986) * Gruppa krovi (1988) * Zvezda po imeni Solnce (1989) * Sentitola albumo (Ĉjornij albom) (1990) === Kompilalbumo === * Posledniij geroj (1989) ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category}} *[https://www.youtube.com/watch?v=PoM3k1MrO7Q ''Konec Kanikul'' (1986) 23 min.] kuna anglalingvaj subtekstoj *[https://muztext.com/singers/kino Traduko de vortumado en anglan fare de Kino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230512170950/https://muztext.com/singers/kino |date=2023-05-12 }} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Kino (band)|revizio=1152926199}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sovetiaj rokmuzikaj grupoj]] [[Kategorio:Rusiaj rokmuzikaj grupoj]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1981]] [[Kategorio:Muziko en 1980-1989]] e7wfzyujqo6svntygj8nxw0dtuxnuuu OpenProject 0 841760 9418871 9418314 2026-07-02T14:04:07Z Stefangrotz 91903 Historio -> esperanta traduko 9418871 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programaro}} '''OpenProject''' estas ret-bazita [[Projekta administrado|projekta administra]] [[Projekta administrilo|sistemo]] por loko-sendependa teama kunlaborado.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://offenesprojekt.de/OpenProject/scg16_seiten-16-21_openproject.pdf |titolo=Projekte im Griff |alirdato=2023-11-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140415054520/http://offenesprojekt.de/OpenProject/scg16_seiten-16-21_openproject.pdf |arkivdato=2014-04-15 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://open-it-berlin.de/openitberlin/members/3217|titolo=OpenProject |retejo=open-it-berlin.de|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180415140805/http://open-it-berlin.de/openitberlin/members/3217 |arkivdato=21 August 2017}}</ref> Ĝi estas [[libera kaj malfermitkoda programaro|libera malfermitkoda programo]], eldonita sub la permesilo GNU Ĝenerala Publika Permesilo Versio 3 (GPLv3). Ĝi disponeblas kiel senpaga komunuma eldono kaj pagenda Entreprena eldono por nubo kaj en propra servilo de uzanto. Evoluadon plejparte faras OpenProject [[societo kun limigita respondeco|GmbH]]. == Trajtoj == * [[Cimspuradilo|spurado de cimoj]] * [[Dokument-administra sistemo|dokumenta administrado]] * [[Retforumo|forumo]] * projektaj novaĵoj * projektaj [[templinio|templinioj]] * [[Problem-spura sistemo|spurado de problemoj]] * [[Projekta administrado|projekta administrado]] kaj [[mejloŝtono]]j * [[tempo-registrado]] * [[vikio]] == OpenProject Foundation == La OpenProject Foundation estis establita fare de la programistoj kaj uzantoj de OpenProject en Oktobro 2012.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://opensource.com/business/13/9/openproject-interview|titolo=OpenProject: Team collaboration redesigned |retejo=opensource.com|lingvo=en}}</ref> Fondinte la asocion en aprilo 2013, ĝi estis registrita (VR 32487) en Junio en la registro de la [[Amtsgericht]] (loka tribunalo) de [[Charlottenburg-Wilmersdorf]] (distrikto de Berlino). La asocio disponigas organizan kadron por teĥnikaj decidoj kaj la disvastigo, akcelo, kaj daŭrigo de disvolvo de la tutmonda komunumo kaj de plentempa evolua teamo, financita fare de la membroj de la OpenProject Foundation. La asocio ne celas proprajn ekonomiajn celojn. == Historio == OpenProject estas evoluigata ekde 2010 kun ĝia devenprojekto [[ChiliProject]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://chiliproject.org/boards/1/topics/2247|titolo=The difference between Chiliproject and OpenProject.org |retejo=chiliproject.org}}</ref> La komenca instigo por ĉi tiu forko estis la rendimentaj, sekureca kaj alirebleca postuloj de la fondaj membroj de OPF, kiuj ne povus esti facile atingitaj per aldonaĵoj por aŭ [[Redmine]] aŭ ChiliProject. Ekde aŭgusto 2021 OpenProject havas esperantan tradukon. <ref>[https://crowdin.com/project/openproject/discussions/27] Diskuto pri la Esperanta traduko de OpenProject ĉe Crowdin</ref> == Premioj == En Aŭgusto 2011, OpenProject gajnis la unuan premion en la kategorio "Plejbona praktiko" de la malfermkoda konkurso de la [[Technologiestiftung Berlin|Berlina Teknologia Fondaĵo]] "La estonteco de Berlino estas malfermita".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://projektzukunft.berlin.de/wettbewerbe/abgeschlossene-wettbewerbe/berlins-zukunft-ist-offen-2011|titolo=Ideen- und Best-Practice-Wettbewerb zu Open Source/Open Standards |arkivurl= https://web.archive.org/web/20201019192355/https://projektzukunft.berlin.de/wettbewerbe/abgeschlossene-wettbewerbe/berlins-zukunft-ist-offen-2011 |arkivdato=202-10-19 |retejo=berlin.de}}</ref> En Aprilo 2018, OpenProject gajnis la [[Innovationspreis-IT|INNOVATIONSPREIS-IT 2018]] de la [[Initiative Mittelstand|Iniciato Mittelstand]] en la kategorio Malfermitkoda programaro.<ref>https://imittelstand.de/themen/topthema_111879.html; interview: https://www.imittelstand.de/themen/topthema_111918.html</ref> En oktobro 2018, OpenProject venkis arĝentan premion en la [[OpenBIT|Open Source Business Award (OSBAR, "OpenSource-Oscar")]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Libera programaro}} * [[Komparo de projekt-administra programaro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} [[Kategorio:Programaro por kunlaborado]] [[Kategorio:Programaro por spurado de cimoj kaj problemoj]] [[Kategorio:Plursistema libera programaro]] [[Kategorio:Libera programaro por projekta administrado]] [[Kategorio:Libera programaro en Ruby]] [[Kategorio:Libera vikia programaro]] 7yh50tofqmllrlr8w0fwxomnht0rbn2 Reĝa Muzeo pri Belarto ĉe Antverpeno 0 852540 9418781 9385042 2026-07-02T12:30:00Z Sj1mor 12103 9418781 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO = BE |tersituo=Centra Antverpeno (urbo)/Antverpeno (urbo) |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} [[Dosiero:KMSKA_heropening_2022_(zondag)_voorkant.jpg|eta|283x283ra|La KMSKA en la dua tago de la remalferma festivalo]] [[Dosiero:KMSKA_Lili_Dujourie_Mimesis_02-12-2022.png|eta|255x255ra|Artverko ''Mimesis'' de Lili Dujourie sur la [[piedestalo]] de la KMSKA en Antverpeno]] La '''Reĝa Belarta Muzeo''' ('''RBMA''', {{Lang-nl|Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen}}, akronime '''KMSKA''') estas [[Arta muzeo|arthistoria muzeo]] en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]], la plej granda muzeo en la urbo. Ĝi estas lokita en belega artotemplo el la 19-a jarcento. La nuntempa hejmo de la muzeo estas monumenta kaj majesta konstruaĵo sur Leopold De Waelplaats, kiu estis konstruita inter [[1884]] kaj [[1890]] surbaze de dezajnoj fare de Jan Jacob Winders kaj Frans Van Dijk kaj estis malfermita la 11-an de aŭgusto [[1890]]. La kolekto, konsistanta el 7600 pentraĵoj, precipe de sud-nederlandaj kaj flandraj artistoj, ekde la [[Flandraj Primitivuloj]] laŭ [[Petro Paŭlo Rubens]] ĝis [[James Ensor]]. Oni krome retrovas eksterlandajn majstrojn kiel [[Nicolas Fouquet]] kaj [[Amedeo Modigliani]]. ==Priskribo== La RBMA estas la plej granda kaj plej grava muzeo sub la kuratoreco de la [[Flandra Komunumo de Belgio|Flandra Komunumo]]. Tiu kolekto estas reprezentanto de arta produktado kaj entuziasmo por arto en Antverpeno, Belgio kaj en Nederlando, kaj norde kaj sude, ekde la 15-a jarcento. La kolekto de la RBMA donas tre kompletan superrigardon de la artaj evoluoj de la regiono, kaj precipe montras la artajn evoluojn en Antverpeno, precipe en la 16-a kaj 17-a jarcentoj, kiam la urbo estis unu el la plej gravaj artcentroj en [[Eŭropo]] <ref>[http://www.kmska.be/en/collectie/ Königliches Museum der Schönen Künste: Collection] (engl.), aufgerufen am 27. März 2017.</ref><ref>Marechals, Els and de Jong, Leen. Introduction ("The History of the Royal Museum in Antwerp"). ''The Royal Museum in Antwerp''.</ref>. Ĝis la alveno de la [[Muzeo de Nuntempa Arto Antverpeno]] (MUHKA), la Muzeo ankaŭ provis aĉeti verkojn de (ĉefe belgaj) nuntempaj artistoj. Dum la 19-a kaj 20-a jarcentoj, verkoj de vivantaj majstroj estis akiritaj, disponigante superrigardon de artaj evoluoj en Belgio kaj eksterlande. La KMSKA havas la plej grandan kaj plej diversan Ensor-kolekton en la mondo. Sur la supra etaĝo estas montritaj verkoj de la tielnomataj "[[Flandraj Primitivuloj]]", [[Jan van Eyck]], [[Rogier van der Weyden]], [[Dirk Bouts]] kaj [[Hans Memling]]. [[Quinten Matsijs]], [[Joachim Patenier]], [[Frans Floris]] kaj [[Marten de Vos]] kiel reprezentantoj de la [[Renesanco]] kaj barokaj pentristoj kiel ekzemple [[Peter Paul Rubens]], [[Anthonis van Dyck]] kaj [[Jacob Jordaens]] ankaŭ estas montritaj. Belga pentrarto de la 19-a jarcento ĉeestas kun [[Nicaise de Keyser]] kaj [[Hendrik Leys]], [[Henri de Braekeleer]] kaj [[James Ensor]]. Ne-belgaj ĉefverkoj estas reprezentitaj, ekzemple, fare de [[Jean Fouquet]], [[Simone Martini]], [[Frans Hals]] aŭ [[Antonello da Messina]] kun sia [[Krucumado|krucumo]]. La teretaĝo estas malfermita al [[arto de la 20-a jarcento]] kun verkoj de [[Rik Wouters]], [[Constant Permeke]] kaj [[René Magritte]]. La muzeo estis fermita por renovigadoj de 2011 ĝis 2022 <ref>https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/11/23/heropening-kmsk-antwerpen-weer-uitgesteld/</ref>. Ĝi remalfermiĝis la 24-an de septembro 2022 <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://kmska.be/en/counting-down-together |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2024-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240127081828/https://kmska.be/en/counting-down-together |arkivdato=2024-01-27 }}</ref>. Specife, artistoj ekspoziciitaj en la muzeo inkluzivas: * 15-a jarcento ** [[Jan van Eyck]] ** [[Jean Fouquet]] ** [[Rogier van der Weyden]] ** [[Hans Memling]] * 16-a jarcento: ** Frans Floris de Vriendt ** [[Quinten Matsijs]] ** [[Joachim Patinir]] ** Marten de Vos ** Gillis Coignet * 17-a jarcento: ** Erasmus de Bie ** [[Jan Brueghel la pliaĝa]] ** [[Antoon van Dyck]] ** [[Frans Hals]] ** [[Jacob Jordaens]] ** Theodoor Rombouts ** [[Petro Paŭlo Rubens]] * 19-a jarcento: ** James Ensor ** [[Auguste Rodin]] ** [[Henry Van de Velde]] ** [[Fernand Khnopff]] ** Alexandre Cabanel * 20-a jarcento: ** [[Pierre Alechinsky]] ** [[René Magritte]] ** Jacob Smits ** Gustave Van de Woestijne ** Rik Wouters == Galerio == <gallery> Dosiero:Madonna bij de fontein, Jan van Eyck, 1439, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, 411.jpg|[[Jan van Eyck]] ''Virgulino Maria ĉe la Fonto'' Dosiero:Jean_Fouquet_005.jpg|[[Jean Fouquet]] ''Virgulino kaj Infano'' Dosiero:Antonello_da_Messina_027.jpg||[[Antonello da Messina]] ''Krucumo kun Maria kaj Johano'' Dosiero:Hans_Memling_054.jpg|[[Hans Memling]] ''Portreto de viro kun romia monero'' Dosiero:Tizian_105.jpg|[[Tiziano]] ''Aleksandro la 6-a prezentas Jacopo Pesaron al Sankta Petro'' Dosiero:Quentin_Massys_003.jpg|[[Quinten Matsijs]] ''Sankta Magdalena'' Dosiero:Anthonis_van_Dyck_029.jpg|Antonis Van Dijk ''Portreto de la artisto Martena Pepina'' Dosiero:Amedeo_Modigliani_056.jpg|[[Amedeo Modigliani]] ''Sesila nuda'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio]] == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat}} * {{Oficiala retejo|http://www.kmska.be/en}} {{PlurajLingvokodoj|en}} * [https://artsandculture.google.com/partner/kmska?hl=en Virtuala travojaĝo de la Reĝa Muzeo pri Belarto] provizita de Google Arto & Kulturo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Artmuzeoj en Belgio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Antverpeno]] ij2u3en8tdxadg5cxffadgmmqpu68pl Kanada Muzeo de Historio 0 852611 9418816 9388988 2026-07-02T13:16:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418816 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CA-QC | tersituo= Centra Otavo/Otavo |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La '''Kanada Muzeo de Historio''' ({{lang-en|'''Canadian Museum of History'''}}, {{Lang-fr|'''Musée canadien de l'histoire'''}}, ĝis [[2013]] {{lang|en|'''''Canadian Museum of Civilization'''''}}, {{lang|fr|'''''Musée canadien des civilisations'''''}}) estas historia muzeo en [[Gatineau]], [[Kebekio]], [[Kanado]] <ref name="Besucher">CMC: ''[http://www.civilizations.ca/media/show_pr_e.asp?ID=806 Canada's most visited museum celebrates 150th anniversary] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240127144834/http://www.civilizations.ca/media/show_pr_e.asp?ID=806 |date=2024-01-27 }}'' Stand 6. Februar 2008</ref>. Ĝi estis konstruita en 1856 kiel geologia muzeo, sed baldaŭ komencis kolekti etnografian materialon. Tra la jaroj, la muzeo havis nomojn kiel ekzemple ''la Nacia Muzeo de Homo'' kaj ''la Kanada Muzeo de Civilizo'', antaŭe ĝi ricevis sian nunan nomon en 2013. Ĝi ankaŭ estas konsiderita unu el la plej gravaj esplorinstitucioj kun fokuso sur [[arkeologio]], [[historio]], [[etnologio]] kaj [[popolkulturo]]. == Historio == La originoj de la muzeo iras reen al la tempo antaŭ la fondo de Kanado, ĉar ĝi eliris el la geologia kaj naturhistoria muzeo de la Geological Survey of Canada, kiu estis fondita en [[Montrealo]] en 1843 <ref name="histoff">{{cite web|url=https://www.historymuseum.ca/about/history-timeline/#tabs|website=www.historymuseum.ca|title=History Timeline|publisher=Canadian Museum of History|access-date=1 September 2020}}</ref>. Tio estis intencita por disponigi superrigardon de la geografiaj kondiĉoj de kio daŭre estis brita teritorio tiutempe. En 1881 okazis la translokiĝo al [[Otavo]]. En 1927 la muzeo estis absorbita en la ''Nacian Muzeon de Kanado''. En 1968 ĝi estis turnita for kiel ''la Nacia Muzeo de Homo'' kaj renomita ''la Kanada Muzeo de Civilizo en 1986.'' La muzeo estas prizorgita fare de la ''Canadian Museum of Civilization Corporation'', kiu ankaŭ respondecas pri la Kanada Militmuzeo. La direktoro de 2000 ĝis 2011 estis Victor Rabinovitch, kvankam lia ekspozicipolitiko estis polemika. Li estis akre kritikita fare de [[Jean Chrétien]] post kiam li nuligis ekspozicion pri [[araba kulturo]] kiu estis preparita dum kvin jaroj kaj estis planita por malfermiĝi la 18-an kaj 19-an de oktobro 2001, post la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|atencoj de la 11-a de septembro]]. Chrétien instrukciis lin aranĝi la ekspozicion. Pro lia kritika sinteno sur la bombado de germanaj grandurboj dum la [[Dua Mondmilito]], li estis kritikita fare de veteranaj asocioj. Caroline Dromaguet administras la muzeon ekde 2018. == Arkitekturo == La nuna konstruaĵo ĉe la Otavo malfermiĝis la 29-an de junio 1989. Ĝi estas konsiderita ĉefverko de arkitekturo, sed estis kritikita pro sia alta kosto. Ĝi estis dezajnita fare de Douglas Cardinal. Ĉar ĝi estas celita reprezenti la [[Pejzaĝo|pejzaĝon]] kaj kulturojn de Kanado, nur lokaj materialoj estis uzitaj en ĝia konstruo. La dezajno asimilas multajn elementojn de indiĝenaj kulturoj. <gallery> Dosiero:Gatineau_-_QC_-_Museum_of_Civilisation2.jpg Dosiero:Gatineau_-_QC_-_Museum_of_Civilisation4.jpg Dosiero:Gatineau_-_QC_-_Museum_of_Civilisation3.jpg </gallery> == Konstantaj ekspozicioj == [[Dosiero:Canadian_museum_of_civilization_03.jpg|eta|280x280ra|Enireja halo]] [[Dosiero:Canadian_Museum_of_Civilization3.jpg|eta|282x282ra|Ekstera muro de la muzeokonstruaĵo]] [[Dosiero:CanadianMuseumofHistoryOverview.jpg|eta|278x278ra|Elaera vido de la ejo, kun la kuratora alo en la antaŭo kaj la suda al en la fono.]] La fokuso de la ekspozicioj same kiel la esplorado estas la [[historio de Kanado]] ekde la unua homa setlejo. ''La Aŭlo'' estas dediĉita al la kulturo de la indiĝenaj popoloj de la Okcidenta marbordo kaj la ''Halo de Indiĝenoj'' al aliaj indiĝenaj popoloj, dum la ''Halo de Kanada Personecoj'' ĉefe prezentas personecojn de lastatempa historio. La muzeokonstruaĵo ankaŭ enhavas la Poŝtan Muzeon, la ''Virtualan Muzeon de Nova Francio'' kaj [[infanmuzeo]]n. === Enirejo === La halo, kun siaj 112 m longaj kaj 15 m altaj vitraj muroj, turniĝas al la [[Otavo (rivero)|Otavo-Rivero]] kaj Parlamenta Monteto. Kontraŭ ĉi tiu malfermaĵo, multaj [[Totemo|totemoj]] kaj ses domfasadoj leviĝas antaŭ la grandega foto de [[pluvarbaro]]. Verda versio de la Spirito de Haida-Gwaii (la nigra estas en la usona ĉefurbo) de [[Bill Reid]] kompletigas ĉi tiun reprezenton de la Okcidentmarbordaj kulturoj. === Halo de la Aborigenoj === La ''Halo de Indiĝenaj Popoloj'' reprezentas la plenan gamon da indiĝenaj kulturoj en Kanado. Oni distingas inter tri fakoj. La ''Aborigena Ĉeesto'' elmontras la kulturojn mem, ''Ancient Bond with the Land'' emfazas la rilatojn kun la natura medio kaj ''Arrival of Strangers - The Last 500 Years'' disponigas ekspoziciaĵojn sur la rilato inter la eŭropanoj kiuj alvenis ekde [[1500]] kaj la indiĝenaj homoj. === Kanada Halo === Supre estas la ''Kanada Halo'', dezajnita kiel vojaĝo tra tempo komenciĝanta kun la alveno de la normandoj ĉirkaŭ 1000 p.K. En la sama tempo, ĝi intencas reflekti la historiajn tradiciojn inter la [[Provincoj kaj teritorioj de Kanado|provincoj kaj teritorioj]]. Eŭska balenkapta ŝipo (ĉ. 1560) estis rekonstruita, [[loĝdomo]] de [[Nova Francio]], sekcio de vojo de Ontario, same kiel originaloj kiel ekzemple ukraina preĝejo translokigita de [[Alberto]] aŭ fiŝkaptista boato de [[Brita Kolumbio]]. Estas diskutataj la kontribuoj de la ondoj de [[enmigrado]], sed ankaŭ la rezisto, kiun renkontis novaj [[Etno|etnoj]]. Aktoroj vestitaj per vestaĵoj apartenantaj al la respektiva epoko estas ankaŭ kontaktpersonoj por la vizitantoj. === Kanado vizaĝo al vizaĝo === Sur la supra etaĝo, la fokuso estas sur kulturaj, ekonomiaj kaj politikaj figuroj gravaj al kanada historio. La ekspozicio malfermiĝis la 29-an de julio 2007. <gallery> Dosiero:Robert_Davidson,_Raven_Bringing_Light_to_the_World,_1984.jpg Dosiero:Tsimshian_Mask_(Ottawa).jpg Dosiero:Detail_of_Haida_Pole_(Fox_Warren).jpg Dosiero:Exhibit05.jpg </gallery> ==Galerio== <gallery> Dosiero:The Spirit of Haida Gwaii (8347697539).jpg Dosiero:Canadian Museum of Civilization4.jpg Dosiero:Canadian History Hall CMH.jpg Dosiero:Canadian Museum of History (August 2017) 05.jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.historymuseum.ca/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kupoloj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1989]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Historiaj muzeoj]] [[Kategorio:Muzeoj en Kanado]] 4gp2xfg536r3vvwtyjxexnyb3v6pnmn Katalin Walter 0 855145 9419241 8630216 2026-07-03T00:05:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419241 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [valter], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Walter Katalin''' estas [[Hungario|hungara]] [[entreprenisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://hu.linkedin.com/in/katalin-walter-79928a113 mencio</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1974|9|18}} en [[Budapeŝto]]<!--, ŝi mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} lernis en [[Germanio]], [[Usono]] kaj [[Argentino]], poste ŝi akiris diplomon en [[:en:EU Business School]] en [[1997]] kaj doktoriĝis samloke en 2001. Ŝi laboris 15 jarojn ĉe la monda gvida konsultfirmao [[:en:McKinsey & Company]], poste ŝi havis altajn postenojn en aliaj firmaoj. En 2019 ŝi respondecis pri translokiĝo de [[Mez-Eŭropa Universitato]] al [[Vieno]], en la sekva jaro ŝi havis altan postenon en municipo de Budapeŝto, ekde 2021 ŝi estris la ĉefurban publiktransportan kompanion. Ŝi edziniĝis en 1998, poste ŝi naskis dufoje. == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.google.com/search?q=walter+katalin&oq=Walter+Katalin&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqBwgAEAAYgAQyBwgAEAAYgAQyBwgBEAAYgAQyBwgCEAAYgAQyBwgDEAAYgAQyCAgEEAAYFhgeMggIBRAAGBYYHjIGCAYQRRg8MgYIBxBFGDyoAgCwAgA&sourceid=chrome&ie=UTF-8#fpstate=ive&vld=cid:790aa3a2,vid:jl5mx4tfmJ8,st:0 video] == Fontoj == * [https://bkk.hu/magunkrol/a-bkk-vezetoi/dr-walter-katalin-vezerigazgato.6650/ biografio hungare kun foto] * [https://www.portfolio.hu/rendezvenyek/eloado/dr-walter-katalin/12863 biografio hungare kun foto] * [https://magazin.forbes.hu/2021-augusztus/o-tenyleg-az-aki-egy-nemzetkozi-karriert-hagyott-ott-ezert intervjuo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240216082919/https://magazin.forbes.hu/2021-augusztus/o-tenyleg-az-aki-egy-nemzetkozi-karriert-hagyott-ott-ezert |date=2024-02-16 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Walter Katalin}} [[Kategorio:Hungaraj entreprenistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 9ujhkhnunice4y4611o7yz7qso16uju Kay-Michael Dankl 0 858531 9419260 9201712 2026-07-03T02:26:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419260 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Kay-Michael DANKL''' (naskiĝinta la {{daton|29|10|1988}} en [[Graz]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] politikisto [[komunismo|komunista]] kaj urba konsiliano de [[Salcburgo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://mosaik-blog.at/salzburg-kpoe-plus-gemeinderat/ |titolo="Wir sind noch nicht am Ziel" |alirdato=2024-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230429133902/https://mosaik-blog.at/salzburg-kpoe-plus-gemeinderat/ |arkivdato=2023-04-29 }}</ref>. Estis li kandidato por urbestreco kaj partia pintestreco en Salcburg jam en marto 2019 atinginte 3,7 elcentojn de la voĉdonoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.kpoe.at/wahlen/gemeinderat/2019/kpoe-plus-gelingt-mit-3-8-der-abgegebenen-stimmen-in-salzburg-eine-kleine-sensation |titolo="KPÖ: KPÖ PLUS gelingt in Salzburg eine kleine Sensation" |alirdato=2024-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190312181542/https://www.kpoe.at/wahlen/gemeinderat/2019/kpoe-plus-gelingt-mit-3-8-der-abgegebenen-stimmen-in-salzburg-eine-kleine-sensation |arkivdato=2019-03-12 }}</ref>. En la 8.5.2019 li oficiale iĝis ano de la urba konsilio salcburga.<ref>[https://www.rosenheim24.de/welt/news/salzburg-neue-stadtregierung-angelobt-stellt-buergermeister-relative-mehrheit-12266077.html "ÖVP stellt Bürgermeister und relative Mehrheit"]</ref> Krome estis Dankl unua kandidato dum la balotoj por la landa parlamento de [[Salcburgio]] kaj ricevis 11,7 % de la voĉoj; de junio 2023 li estas kaj landa parlamentano kaj landa frakciestro de [[Komunista Partio de Aŭstrio|KPÖ]]<ref>[https://www.salzburg.gv.at/politik_/Seiten/dankl-kay-michael.aspx Mag. Kay-Michael Dankl] ĉe ''salzburg.gv.at'', 8.8.2023</ref>. == Vivo== Malgraŭ naskiĝo en [[Stirio]] li frekventis la bazlernejon en la salcburga kvartalo Gnigl kaj poste la nehumanisman realisman gimnazion en [[Salcburgo]]. Pro familiaj kaŭzoj transloĝiĝis li en 2002 al [[Tucson]] en [[Arizono]]n. En 2005 revenis li Salcburgon kaj komencis studi historion ĉe la [[Salcburga universitato]]. Tie li engaĝiĝis kiel konsilisto de ĵus komencintaj studentoj. Post magistriĝo li laboris inter aŭgusto 2013 kaj julio 2014 ĉe [[Eŭropa Konsilio]] en [[Strasburgo]].<ref>[https://www.auslandsdienst.at/auslandsdiener/kay-michael-dankl/ "Kay-Michael Dankl, Jahrgang 2013, 01/08/2013 - 31/07/2014"]</ref> De la naskiĝo de la filino (decembro 2023) vivas li en la salcburga urbokvartalo Parsch.<ref>Harald Saller: [https://www.sn.at/salzburg/gemeindewahl-2024/kay-michael-dankl-spagat-windeln-wahlkampf-152247652 "Kay-Michael Dankl und sein Spagat zwischen Windeln wechseln und stressigem Wahlkampf"] ĉe: SN, 24.1.2024</ref> laborante kiel muzeisto. == Kariero politika== Inter 2009 kaj 2013 Dankl aktivis kiel historistudenta porparolanto kaj specialisto pri edukpolitiko je la studenta sindikataro ''Österreichische Hochschülerschaft''. En 2009 li ĉeestis la protestmovadon ''Unibrennt''.<ref>[https://sbgv1.orf.at/stories/400303 "Riesenplakat auf Festung für Bildungsreform"], ĉe: Orf.at, 2.11.2009</ref> Inter 2007 kaj 2012 li gvidis publikajn debatojn<ref>[http://afa.at/debattierclub/medien/20091200GLOBALVIEW.pdf "Heiße Debatten in der kalten Jahreszeit"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230425203042/http://afa.at/debattierclub/medien/20091200GLOBALVIEW.pdf |date=2023-04-25 }}, ĉe: afa.at, Global View 4/2009, p. 28</ref> kaj troviĝis ĉe pluraj internaciaj disputdueloj.<ref>[http://freie-debattierliga.blogspot.com/2011/12/ "Stand der Liga nach dem Austrian Open"], Freie Debattierliga 2011/12, 18.12.2011</ref> Dankl ankaŭ engaĝiĝis ĉe civilsociaĵoj, ekz. ĉe ''Plattform gegen Rechts'' kontraŭ koalicio inter kristandemokratoj kaj [[FPÖ]]<ref>[https://www.sn.at/salzburg/politik/protest-gegen-schwarz-blau-in-der-stadt-salzburg-22876561 "Protest gegen Schwarz-Blau in der Stadt Salzburg"] ĉe: SN, 13.1.2018</ref> kaj ''Solidarisches Salzburg''<ref>[https://www.suedwind-magazin.at/festung-europa-eine-falle "Festung Europa eine Falle"], Südwind Magazin, septembro/oktobro 2018</ref>. De 2015 al 2017 li estis federacia estro de ''Junge Grüne'' (junula sekcio de [[La Verduloj – La Verda Alternativo]]).<ref>[https://derstandard.at/2000010096097/Cengiz-Kulac-als-Sprecher-der-Jungen-Gruenen-abgewaehlt "Cengiz Kulac ist nicht mehr Sprecher der Jungen Grünen"], ĉe: ''[[Der Standard]]'', 7.1.2015</ref><ref>[https://diepresse.com/home/politik/innenpolitik/5150969/Flora-Petrik-zur-Chefin-der-Jungen-Gruenen-gewaehlt "Flora Petrik zur Chefin der Jungen Grünen gewählt"], ĉe: ''[[Die Presse]]'', 9.1.2017</ref> En 2017 oni elektis lin estro de la Verdula partiakademio de Salcburgo. Post la forpelo de la ribelema junula sekcio de sia sino fare de la Verdula partio en marto 2017<ref>[https://www.derstandard.at/story/2000055110108/junge-gruene-entschuldigen-sich-bei-eva-glawischnig "Grüne trennen sich von Jungen Grünen"]</ref> Dankl ekspartianis apogonte la fondon de maldekstra platformo nome ''PLUS Plattform Unabhängig & Solidarisch'' kiu kune kun la komunistoj kandidatis ĉe la balotadoj por la [[nacia Konsilio de Aŭstrio|Nacia Konsilio]] en 2017 sub la nomo ''KPÖ PLUS''.<ref>[https://www.salzburg24.at/themen/salzburger-landtagswahl-2023/kay-michael-dankl-fuehrt-kommunisten-zurueck-in-salzburger-landtag-137615071 "Kay-Michael Dankl führt Kommunisten zurück in Salzburger Landtag"]</ref><ref>Robert Kriechbaumer (2018): ''Nur ein Zwischenspiel? Die Grünen in Österreich von den Anfängen bis 2017'', p. 573.</ref> Postbalote Dankl deĵoris por ''Junge Linke'' kiu fonditis en 2018 kiel sendependa porjunula organizaĵo en Aŭstrujo. Okaze de la elektoj al la salcburga urbodomo en marto 2019<ref>[https://mosaik-blog.at/kpoe-plus-salzburg-gemeinderat-wahlen/ "Wir können einen Unterschied machen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230429133859/https://mosaik-blog.at/kpoe-plus-salzburg-gemeinderat-wahlen/ |date=2023-04-29 }}, ĉe: mosaik-blog.at, 14.2.2019</ref> mankis nur 50 voĉoj por sukcesa konsili-enirej de la komunistoj, danke al Dankl.<ref>[https://www.meinbezirk.at/salzburg-stadt/c-politik/kpoe-plus-peilt-einzug-in-den-gemeinderat-an_a3164463 "Salzburg wählt: KPÖ Plus peilt Einzug in den Gemeinderat an"], ĉe: Meinbezirk.at, 28.1.2019</ref> De majo 2019 Dankl sidis en la kontrolkomisiono de la urba konsilio.<ref>[https://www.salzburg24.at/news/salzburg/stadt/kpoe-plus-kay-michael-dankl-im-live-interview-68237104 "Kay-Michael Dankl im S24-Interview"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230429133902/https://www.salzburg24.at/news/salzburg/stadt/kpoe-plus-kay-michael-dankl-im-live-interview-68237104 |date=2023-04-29 }}, ĉe: Salzburg24.at, 3.4.2019</ref><ref>[https://www.regionews.at/newsdetail/Neuer_Gemeinderat_der_Stadt_Salzburg_feierlich_angelobt-235752 "Salzburg-Stadt: Neuer Gemeinderat der Stadt Salzburg feierlich angelobt"], ĉe: Regionews.at, 8.5.2019</ref> Li deklaris la komunistan urbestrinon de Graz, [[Elke Kahr]], sia politika idolo.<ref>[https://www.derstandard.at/story/2000144448931/kay-michael-dankl-die-kpoe-in-graz-ist-das-vorbild "Die KPÖ in Graz ist das Vorbild"], ĉe: Der Standard, 14.3.2023</ref> Dankl kiel la komunistaj deputitoj de Graz parton de sia salajro transdonis al bezonantoj.<ref>[https://www.sn.at/salzburg/politik/warum-der-einzige-kommunist-im-salzburger-gemeinderat-23000-euro-verschenkt-hat-115716034 "Warum der einzige Kommunist im Salzburger Gemeinderat 23.000 Euro verschenkt hat"], ĉe: SN, 19.1.2022</ref> En 2023 ĉe la balotoj al la salcburgia landa parlamento Dankl estis la komunista ĉefkandidato.<ref>[https://www.salzburg24.at/themen/salzburger-landtagswahl-2023/kpoe-plus-geht-mit-trio-in-die-landtagswahl-133185862 "KPÖ Plus geht mit Trio in die Landtagswahl"], ĉe: Salzburg24.at, 27.1.2023</ref> Centra temo estis oferti malmultekostajn loĝejojn. La komunistoj atingis 11,7 %.<ref>[https://www.derstandard.at/story/2000145782261/dunkelroter-polit-star-kay-michael-dankl-fuehrt-die-kpoe-in "Dunkelroter Politstar Kay-Michael Dankl führt die KPÖ in den Salzburger Landtag"], ĉe: [[derstandard.at]], 23.3.2023</ref> Kiam estis elektota nova urbestro salcburga en 2024, Dankl sukcese atingis duan rondon danke al 28 elcentoj.<ref>[https://salzburg.orf.at/stories/3247955/ "Stadt Salzburg: Rot-roter Doppelsieg, ÖVP stürzt ab"] ĉe: Orf.at, 10.3.2024</ref> kiu okazos en la 24-a de marto 2024.<ref>Richilde Haybäck: [https://www.stadt-salzburg.at/wahl24/ "Gemeinderatswahlen und Bürgermeisterwahlen am 10. März 2024"]</ref> == Verkoj== * Dankl, Kay-Michael / Linhuber, Peter / Pichler, Luisa (2010): ''Das Ausseerland in der Zwischenkriegszeit. Wirtschaft, Politik, Gesellschaft und Kultur in den Jahren 1929–1934.'' * Dankl, Kay-Michael (2012): ''Von der grünen Revolution zum [[Land Grabbing]] der Gegenwart. Transnationale Landkäufe im Kontext globaler Agrarentwicklungen seit den 1970er Jahren. '' (=bakalaŭriĝlaboraĵo, Salcburgo) == Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} * [https://kpoeplus-sbg.at/kay_michael_dankl/ biografio ĉe la paĝaro de KPÖ-PLUS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240415040040/https://www.kpoeplus-sbg.at/kay_michael_dankl |date=2024-04-15 }} == Notoj== <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Dankl, Kay-Michael}} [[Kategorio:Aŭstraj komunistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] [[Kategorio:Muzeologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1988]] p0k3x1k5kim98wi1vf01hx2k5yfii8l Vinícius Júnior 0 861692 9418851 9412827 2026-07-02T13:48:24Z ThomasPusch 1869 /* La nacia teamo */ 9418851 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vinícius José Paixão de Oliveira Júnior''' (naskita la 12-an de julio 2000 en [[São Gonçalo (Rio-de-Ĵanejrio)|São Gonçalo]], subŝtato [[Rio-de-Ĵanejrio]]) estas brazila [[futbalisto]] kiu ludas por hispana klubo [[Real Madrid CF]] <ref>{{Cite web|date=2023-07-04|title=FC 100 best men's soccer forwards, 2022-23|url=https://www.espn.in/football/story/_/id/37949390/fc-100-best-men-forwards-2022-23|access-date=2023-07-05|website=ESPN|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=The 100 best male footballers in the world 2022|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2023/jan/24/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2022|access-date=23 May 2023|website=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Apratim|date=17 October 2022|title=Ballon d'Or 2022: Rankings from 6-10 revealed featuring Kylian Mbappe and Vinicius Jr.|url=https://www.sportskeeda.com/football/news-ballon-d-or-2022-rankings-6-10-revealed-featuring-kylian-mbappe-vinicius-jr|access-date=23 May 2023|website=Sportskeeda}}</ref><ref>{{cite web|date=22 May 2023|title=Ballon d'Or 2023 Power Rankings: Six Man City players in the top 20 as Lionel Messi continues to hold off Erling Haaland|url=https://www.goal.com/en-in/lists/ballon-dor-2023-power-rankings/blt51e9eccbef548b72|access-date=23 May 2023|website=Goal.com}}</ref><ref>{{cite news|date=23 May 2023|title=Vinicius Junior tipped to become best player in the world|url=https://onefootball.com/fr/news/vinicius-junior-tipped-to-become-best-player-in-the-world-37175604|access-date=23 May 2023|website=OneFootball}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Mark|date=2023-12-19|title=Ranked! The 100 best football players in the world: 2023|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-100-best-football-players-in-the-world-2023|access-date=|website=[[FourFourTwo]]|language=en-GB}}</ref>. La 23an de majo 2017, li aliĝis al la hispana klubo Real Madrido <ref>[http://www.realmadrid.com/en/news/2017/05/official-announcement-vinicius-junior Official Announcement: Vinicius Junior]</ref>. Dum la jaro 2024 (kaj eĉ antaŭe) okazis publika polemiko pri [[rasismo]] en futbalo, ĉefe kiam oni insultis diversmaniere en diversaj stadionoj nigrulajn futbalistojn, kaj aparte Vinicius, kiu akre reagis kontraŭ insultantoj. == La nacia teamo == Li estis nomita en la [[Brazila nacia teamo de futbalo|Brazila nacia teamo]] por la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj tie videblis per la ĉemiza numero "20". Kvar jarojn poste li same reprezentis Brazilon en la [[Futbala Mondpokalo 2026]], ĉi-foje per la ĉemiza numero "7". == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.realmadrid.com/en/football/squad/vinicius-paixao-de-oliveira-junior- Profilo] ĉe la Real Madrid CF retejo {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Brazilaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalistoj de la klubo Real Madrid]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2000]] qkk0ocw889z0n81q88foqjjwnad7zod 9418853 9418851 2026-07-02T13:49:35Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9418853 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vinícius José Paixão de Oliveira Júnior''' (naskita la 12-an de julio 2000 en [[São Gonçalo (Rio-de-Ĵanejrio)|São Gonçalo]], subŝtato [[Rio-de-Ĵanejrio]]) estas brazila [[futbalisto]] kiu ludas por hispana klubo [[Real Madrid CF]] <ref>{{Cite web|date=2023-07-04|title=FC 100 best men's soccer forwards, 2022-23|url=https://www.espn.in/football/story/_/id/37949390/fc-100-best-men-forwards-2022-23|access-date=2023-07-05|website=ESPN|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=The 100 best male footballers in the world 2022|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2023/jan/24/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2022|access-date=23 May 2023|website=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Apratim|date=17 October 2022|title=Ballon d'Or 2022: Rankings from 6-10 revealed featuring Kylian Mbappe and Vinicius Jr.|url=https://www.sportskeeda.com/football/news-ballon-d-or-2022-rankings-6-10-revealed-featuring-kylian-mbappe-vinicius-jr|access-date=23 May 2023|website=Sportskeeda}}</ref><ref>{{cite web|date=22 May 2023|title=Ballon d'Or 2023 Power Rankings: Six Man City players in the top 20 as Lionel Messi continues to hold off Erling Haaland|url=https://www.goal.com/en-in/lists/ballon-dor-2023-power-rankings/blt51e9eccbef548b72|access-date=23 May 2023|website=Goal.com}}</ref><ref>{{cite news|date=23 May 2023|title=Vinicius Junior tipped to become best player in the world|url=https://onefootball.com/fr/news/vinicius-junior-tipped-to-become-best-player-in-the-world-37175604|access-date=23 May 2023|website=OneFootball}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Mark|date=2023-12-19|title=Ranked! The 100 best football players in the world: 2023|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-100-best-football-players-in-the-world-2023|access-date=|website=[[FourFourTwo]]|language=en-GB}}</ref>. La 23an de majo 2017, li aliĝis al la hispana klubo Real Madrido <ref>[http://www.realmadrid.com/en/news/2017/05/official-announcement-vinicius-junior Official Announcement: Vinicius Junior]</ref>. Dum la jaro 2024 (kaj eĉ antaŭe) okazis publika polemiko pri [[rasismo]] en futbalo, ĉefe kiam oni insultis diversmaniere en diversaj stadionoj nigrulajn futbalistojn, kaj aparte Vinicius, kiu akre reagis kontraŭ insultantoj. == La nacia teamo == Li estis nomita en la [[Brazila nacia teamo de futbalo|Brazila nacia teamo]] por la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj tie videblis per la ĉemiza numero "20". Kvar jarojn poste li same reprezentis Brazilon en la [[Futbala Mondpokalo 2026]], ĉi-foje per la ĉemiza numero "7". == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.realmadrid.com/en/football/squad/vinicius-paixao-de-oliveira-junior- Profilo en la retejo de la klubo] [[Real Madrid]] ({{es}} kaj {{en}}) {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Brazilaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalistoj de la klubo Real Madrid]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2000]] 2io1t3v7fl5mgwd586o4hk6bk35mblq 9418856 9418853 2026-07-02T13:54:03Z ThomasPusch 1869 neangligo kaj simpla numerigo de la referencaj datoj 9418856 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vinícius José Paixão de Oliveira Júnior''' (naskita la 12-an de julio 2000 en [[São Gonçalo (Rio-de-Ĵanejrio)|São Gonçalo]], subŝtato [[Rio-de-Ĵanejrio]]) estas brazila [[futbalisto]] kiu ludas por hispana klubo [[Real Madrid CF]] <ref>{{Cite web|date=2023-07-04|title=FC 100 best men's soccer forwards, 2022-23|url=https://www.espn.in/football/story/_/id/37949390/fc-100-best-men-forwards-2022-23|access-date=2023-07-05|website=ESPN|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=The 100 best male footballers in the world 2022|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2023/jan/24/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2022|access-date=2023-05-23|website=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Apratim|date=2022-10-17|title=Ballon d'Or 2022: Rankings from 6-10 revealed featuring Kylian Mbappe and Vinicius Jr.|url=https://www.sportskeeda.com/football/news-ballon-d-or-2022-rankings-6-10-revealed-featuring-kylian-mbappe-vinicius-jr|access-date=2023-05-23|website=Sportskeeda}}</ref><ref>{{cite web|date=2023-05-22|title=Ballon d'Or 2023 Power Rankings: Six Man City players in the top 20 as Lionel Messi continues to hold off Erling Haaland|url=https://www.goal.com/en-in/lists/ballon-dor-2023-power-rankings/blt51e9eccbef548b72|access-date=2023-05-23|website=Goal.com}}</ref><ref>{{cite news|date=2023-05-23|title=Vinicius Junior tipped to become best player in the world|url=https://onefootball.com/fr/news/vinicius-junior-tipped-to-become-best-player-in-the-world-37175604|access-date=2023-05-23|website=OneFootball}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Mark|date=2023-12-19|title=Ranked! The 100 best football players in the world: 2023|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-100-best-football-players-in-the-world-2023|access-date=|website=[[FourFourTwo]]|language=en-GB}}</ref>. La 23an de majo 2017, li aliĝis al la hispana klubo Real Madrido <ref>[http://www.realmadrid.com/en/news/2017/05/official-announcement-vinicius-junior Official Announcement: Vinicius Junior]</ref>. Dum la jaro 2024 (kaj eĉ antaŭe) okazis publika polemiko pri [[rasismo]] en futbalo, ĉefe kiam oni insultis diversmaniere en diversaj stadionoj nigrulajn futbalistojn, kaj aparte Vinicius, kiu akre reagis kontraŭ insultantoj. == La nacia teamo == Li estis nomita en la [[Brazila nacia teamo de futbalo|Brazila nacia teamo]] por la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj tie videblis per la ĉemiza numero "20". Kvar jarojn poste li same reprezentis Brazilon en la [[Futbala Mondpokalo 2026]], ĉi-foje per la ĉemiza numero "7". == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.realmadrid.com/en/football/squad/vinicius-paixao-de-oliveira-junior- Profilo en la retejo de la klubo] [[Real Madrid]] ({{es}} kaj {{en}}) {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Brazilaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalistoj de la klubo Real Madrid]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2000]] i2wcd5tyl2eqqw1z89m0nmt7cmtir0e 9418863 9418856 2026-07-02T14:01:01Z ThomasPusch 1869 9418863 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vinícius José Paixão de Oliveira Júnior''' (naskita la 12-an de julio 2000 en [[São Gonçalo (Rio-de-Ĵanejrio)|São Gonçalo]], subŝtato [[Rio-de-Ĵanejrio]]) estas brazila [[futbalisto]] kiu ludas por hispana klubo [[Real Madrid]] <ref>{{Cite web|date=2023-07-04|title="''100 best men's soccer forwards, 2022-23''" (100 plej bonaj klubaj futbalaj avanuloj en 2022-23) en la retejo ''espn.in''|url=https://www.espn.in/football/story/_/id/37949390/fc-100-best-men-forwards-2022-23|access-date=2023-07-05|website=ESPN|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title="''The 100 best male footballers in the world 2022''" (la 100 tutmonde plej bonaj viraj futbaliszoj en 2022) en la retejo de la angla gazeto ''[[The Guardian]]''|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2023/jan/24/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2022|access-date=2023-05-23|website=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Apratim|date=2022-10-17|title=''"Ballon d'Or 2022: Rankings from 6-10 revealed featuring Kylian Mbappe and Vinicius Jr.''" en la retejo ''sportskeeda.com''|url=https://www.sportskeeda.com/football/news-ballon-d-or-2022-rankings-6-10-revealed-featuring-kylian-mbappe-vinicius-jr|access-date=2023-05-23|website=Sportskeeda}}</ref><ref>{{cite web|date=2023-05-22|title="''Ballon d'Or 2023 Power Rankings: Six Man City players in the top 20 as Lionel Messi continues to hold off Erling Haaland2) en la retejo ''goal.com''|url=https://www.goal.com/en-in/lists/ballon-dor-2023-power-rankings/blt51e9eccbef548b72|access-date=2023-05-23|website=Goal.com}}</ref><ref>{{cite news|date=2023-05-23|title="''Vinicius Junior tipped to become best player in the world''" en la retejo ''onefootball.com''|url=https://onefootball.com/fr/news/vinicius-junior-tipped-to-become-best-player-in-the-world-37175604|access-date=2023-05-23|website=OneFootball}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Mark|date=2023-12-19|title="''Ranked! The 100 best football players in the world: 2023''" en la retejo ''goal.com''|url=https://www.goal.com/features/ranked-the-100-best-football-players-in-the-world-2023|access-date=|website=[[FourFourTwo]]|language=en-GB}}</ref>. La 23-an de majo 2017, li aliĝis al la hispana klubo Real Madrido <ref>[http://www.realmadrid.com/en/news/2017/05/official-announcement-vinicius-junior Official Announcement: Vinicius Junior]</ref>. Dum la jaro 2024 (kaj eĉ antaŭe) okazis publika polemiko pri [[rasismo]] en futbalo, ĉefe kiam oni insultis diversmaniere en diversaj stadionoj nigrulajn futbalistojn, kaj aparte Vinicius, kiu akre reagis kontraŭ insultantoj. == La nacia teamo == Li estis nomita en la [[Brazila nacia teamo de futbalo|Brazila nacia teamo]] por la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj tie videblis per la ĉemiza numero "20". Kvar jarojn poste li same reprezentis Brazilon en la [[Futbala Mondpokalo 2026]], ĉi-foje per la ĉemiza numero "7". == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.realmadrid.com/en/football/squad/vinicius-paixao-de-oliveira-junior- Profilo en la retejo de la klubo] [[Real Madrid]] ({{es}} kaj {{en}}) {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Brazilaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalistoj de la klubo Real Madrid]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2000]] ik7qh596vthzsu6kp1hqu63tnjcrz31 9418866 9418863 2026-07-02T14:01:57Z ThomasPusch 1869 9418866 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vinícius José Paixão de Oliveira Júnior''' (naskita la 12-an de julio 2000 en [[São Gonçalo (Rio-de-Ĵanejrio)|São Gonçalo]], subŝtato [[Rio-de-Ĵanejrio]]) estas brazila [[futbalisto]] kiu ludas por hispana klubo [[Real Madrid]] <ref>{{Cite web|date=2023-07-04|title="''100 best men's soccer forwards, 2022-23''" (100 plej bonaj klubaj futbalaj avanuloj en 2022-23) en la retejo ''espn.in''|url=https://www.espn.in/football/story/_/id/37949390/fc-100-best-men-forwards-2022-23|access-date=2023-07-05|website=ESPN|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title="''The 100 best male footballers in the world 2022''" (la 100 tutmonde plej bonaj viraj futbaliszoj en 2022) en la retejo de la angla gazeto ''[[The Guardian]]''|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2023/jan/24/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2022|access-date=2023-05-23|website=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Apratim|date=2022-10-17|title=''"Ballon d'Or 2022: Rankings from 6-10 revealed featuring Kylian Mbappe and Vinicius Jr.''" en la retejo ''sportskeeda.com''|url=https://www.sportskeeda.com/football/news-ballon-d-or-2022-rankings-6-10-revealed-featuring-kylian-mbappe-vinicius-jr|access-date=2023-05-23|website=Sportskeeda}}</ref><ref>{{cite web|date=2023-05-22|title="''Ballon d'Or 2023 Power Rankings: Six Man City players in the top 20 as Lionel Messi continues to hold off Erling Haaland2) en la retejo ''goal.com''|url=https://www.goal.com/en-in/lists/ballon-dor-2023-power-rankings/blt51e9eccbef548b72|access-date=2023-05-23|website=Goal.com}}</ref><ref>{{cite news|date=2023-05-23|title="''Vinicius Junior tipped to become best player in the world''" en la retejo ''onefootball.com''|url=https://onefootball.com/fr/news/vinicius-junior-tipped-to-become-best-player-in-the-world-37175604|access-date=2023-05-23|website=OneFootball}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Mark|date=2023-12-19|title="''Ranked! The 100 best football players in the world: 2023''" en la retejo ''goal.com''|url=https://www.goal.com/features/ranked-the-100-best-football-players-in-the-world-2023|access-date=|website=[[FourFourTwo]]|language=en-GB}}</ref>. La 23-an de majo 2017, li aliĝis al la hispana klubo [[Real Madrid]]o.<ref>[http://www.realmadrid.com/en/news/2017/05/official-announcement-vinicius-junior Official Announcement: Vinicius Junior]</ref> Dum la jaro 2024 (kaj eĉ antaŭe) okazis publika polemiko pri [[rasismo]] en futbalo, ĉefe kiam oni insultis diversmaniere en diversaj stadionoj nigrulajn futbalistojn, kaj aparte Vinicius, kiu akre reagis kontraŭ insultantoj. == La nacia teamo == Li estis nomita en la [[Brazila nacia teamo de futbalo|Brazila nacia teamo]] por la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj tie videblis per la ĉemiza numero "20". Kvar jarojn poste li same reprezentis Brazilon en la [[Futbala Mondpokalo 2026]], ĉi-foje per la ĉemiza numero "7". == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.realmadrid.com/en/football/squad/vinicius-paixao-de-oliveira-junior- Profilo en la retejo de la klubo] [[Real Madrid]] ({{es}} kaj {{en}}) {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Brazilaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalistoj de la klubo Real Madrid]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2000]] m6f8py2hr9huld2xcjjirfmrs341qxg Kapelo Sankta Gerardo (Diósd) 0 862382 9418914 8686773 2026-07-02T15:55:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Kapelo Sankta Gerardo | larĝo de informkesto = | dosiero = Diósd, Szent Gellért-kápolna 2023 01.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Kapelo Sankta Gerardo en Diósd | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Pest]] | diocezo = [[Székesfehérvár]] | unio = | dekanujo = [[Érd]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Diósd]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = [[baroko]] | ark tipo = | fondo = | finigo = [[1771]] aŭ [[1772]] | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonaĵo | adreso = 2049 Diósd, Szent István tér. | ttt = | commons = }} La '''[[kapelo]] [[Sankta Gerardo]]''' estas sakrala [[historia monumento]] en [[urbo]] [[Diósd]] ([[Hungario]]). == Historio == Laŭ eklezia fonto [[episkopo]] Gerardo faris tie [[diservo]]n en [[1046]]. Dum dominado de [[turkoj]] la plena loĝantaro de Diósd senhomiĝis, en la 1700-aj jaroj la vilaĝo rehomiĝis, sed nur en 1772 konstruiĝis [[kapelo]] dediĉita al [[Senmakula Koncipiĝo]] por havi lokon por la katolikaj ceremonioj. En 1896 la apude konstruita [[preĝejo]] transprenis la ekleziajn taskojn, sed restis ankaŭ la kapelo. Intertempe la kapelo prenis la patronan nomon Sankta Gerardo. == Konstruaĵo == La preĝejo situas en [[placo]] sola, sed komence situas ankaŭ la menciita preĝejo. La [[fasado]] estas simetria, meze la enireja pordo troviĝas. Pli supre 2 fenestroj videblas, la plej supre oni metis krucon. [[Turo]] aŭ [[firstotureto]] mankas. La [[navo]] havas flanke po unu fenestrojn kaj finiĝas en duonronda [[absido]], kiu estas iomete pli mallarĝa, ol la navo. == Fontoj == * [https://www.muemlekem.hu/muemlek/show/6991 hungare kun fotoj] * [https://miserend.hu/templom/494 mencio kun 2 fotoj] * [https://pannoniakincsei.hu/szent-gellert-es-diosd/ datenoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240405120550/https://pannoniakincsei.hu/szent-gellert-es-diosd/ |date=2024-04-05 }} [[Dosiero:Saint Gerard Chapel S, 2020 Diósd.jpg|eta|maldekstre|Malantaŭa parto de la kapelo]] {{Unua}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Gerardo|Diosd]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Diósd|Diosd]] [[Kategorio:Kapeloj en Hungario|Diosd]] 8ec4q5xfucmdy8ckagifg4mn4dlqc4u Ronald Koeman 0 876118 9418962 9362049 2026-07-02T17:21:27Z ThomasPusch 1869 9418962 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = eksa futbala trejnisto }} '''Ronald Koeman''' - {{prononco|ROŬnald KU:man}}, naskiĝis la [[21-an de marto]] [[1963]] en [[Zaandam]], do nun {{aĝo|1963|3|21}}-jara - estas nederlanda eksa profesia futbalisto kaj futbala trejnisto. Interalie, li de aŭgusto 2020-oktobro 2021 estis la ĉeftrejnisto de la unua vira teamo de la [[Futbala Klubo de Barcelono]] en [[Katalunio]], [[Hispanio]]. En 2024 li estis la trejnisto de la [[nederlanda nacia teamo de futbalo]] en la [[eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon. <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|160ra|{{centre|teksto}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Koeman, R}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj futbaltrejnistoj]] bw44ipgz9vlugnu7qo3ptm5ff32p38x 9418965 9418962 2026-07-02T17:25:00Z ThomasPusch 1869 9418965 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = eksa futbala trejnisto }} '''Ronald Koeman''' - {{prononco|ROŬnald KU:man}}, naskiĝis la [[21-an de marto]] [[1963]] en [[Zaandam]], do nun {{aĝo|1963|3|21}}-jara - estas nederlanda eksa profesia futbalisto kaj futbala trejnisto. Interalie, li de aŭgusto 2020-oktobro 2021 estis la ĉeftrejnisto de la unua vira teamo de la [[Futbala Klubo de Barcelono]] en [[Katalunio]], [[Hispanio]]. En 2024 li estis la trejnisto de la [[nederlanda nacia teamo de futbalo]] en la [[eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj ankaŭ trenis ĝin en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo post 120 streĉaj minutoj malvenkis per penaloj kontraŭ la [[maroka nacia teamo de futbalo]]. <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|160ra|{{centre|teksto}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Koeman, R}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj futbaltrejnistoj]] cpe8dfcojzf7joqsapusjck4ew0d6x1 Denzel Dumfries 0 876694 9418963 8798368 2026-07-02T17:21:37Z ThomasPusch 1869 9418963 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[Inter Milano]]'' ekde [[2021]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|1996|4|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|4|18}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Havante patron el [[Arubo]], li unue en 2014 aliĝis al la aruba nacia teamo de futbalo, antaŭ ol transiri al la nederlandaj naciaj teamoj, kaj havante unajn 2 jarojn de 2016 kaj 2018 en la nederlandaj teamoj de sub-20- kaj sub-21-jaruloj. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. La interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021]], la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "22". Krome li ekde la jaro [[2021]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[Inter Milano]]''. [[dosiero:Edison ndreca.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|reprezente de [[Inter Milano]] en aŭgusto 2023}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021}} {{nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Dumfries, D}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] e9p40yhkzt71nviebn5plmaekizdd4d Frenkie de Jong 0 876696 9418956 8798380 2026-07-02T17:15:27Z ThomasPusch 1869 9418956 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Molenlanden]], [[Sud-Holando]] | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo [[Futbala Klubo de Barcelono]] ekde [[2019]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|1997|5|12}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Molenlanden]], [[Sud-Holando]] (pli-malpli 3 km norde de [[Gorinchem]]), do nun {{aĝo|1997|5|12}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021]] kaj la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "21". La eŭrapa ĉampianado 2024 okazis sen li, kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] li denove partoprenis kadre de la nacia teamo. Krome li ekde la jaro [[2019]] konkuras en la unua vira teamo de la [[Futbala Klubo de Barcelono]], ankaŭ en la sezono 2026-2027. [[dosiero:Frenkie de Jong (2019).jpg|eta|maldekstra|170ra|{{centre|reprezente de [[Ajax Amsterdam]] en 2019}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021}} {{nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Jong, de F}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 97u67vth43att0t9cw944l5ce305wam Cody Gakpo 0 876699 9418945 8798389 2026-07-02T16:58:03Z ThomasPusch 1869 9418945 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[Liverpool FC]]'' ekde [[2023]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|1999|5|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|5|7}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2023]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". Krome li ekde la jaro [[2023]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[Liverpool FC]]''. [[dosiero:Austria U-18 vs. Netherlands U-18 2017-03-23 (086).jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|en matĉo kontraŭ la aŭstra teamo de sub-18-jaruloj en 2017}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Gakpo, C}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] jk5mqcpqvc76pz2nltdd931db5bg99g 9419151 9418945 2026-07-02T21:09:34Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9419151 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[Liverpool FC]]'' ekde [[2023]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''{{paĝonomo}}''', je plena nomo ''Cody Mathès Gakpo'', naskiĝis {{naskiĝdato|1999|5|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|5|7}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2023]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". Krome li ekde la jaro [[2023]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[Liverpool FC]]''. [[dosiero:Austria U-18 vs. Netherlands U-18 2017-03-23 (086).jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|en matĉo kontraŭ la aŭstra teamo de sub-18-jaruloj en 2017}}]] <br/> <br/> [[dosiero:Austria U-18 vs. Netherlands U-18 2017-03-23 (007).jpg||eta|centra|380ra|{{centre|la teamo de sub-18-jaruloj en marto 2017: Cody Gakpo starante mezo kun numero !11! sur la brusto}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Gakpo, C}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 48rrpi6sbrt01q7sm2s2mdissox5jmt Wout Weghorst 0 876700 9418928 8798408 2026-07-02T16:37:10Z ThomasPusch 1869 9418928 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[TSG Hoffenheim]]'' en la sezono 2023-2024 kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|1992|8|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1992|8|7}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2018]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "10". Same li, nun kun la ĉemiza numero "9", partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon. Krome li en la sezono 2023-2024 konkuris en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[TSG Hoffenheim]]''. [[dosiero:Wout Weghorst 2019.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|reprezente de la klubo ''[[VfL Wolfsburg]]'' en 2019}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Weghorst, W}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] ihibt1i2b2hlx0alwwl02dpia6ekmqk 9418931 9418928 2026-07-02T16:42:08Z ThomasPusch 1869 9418931 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[TSG Hoffenheim]]'' en la sezono 2023-2024 kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|1992|8|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1992|8|7}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2018]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "10". Same li, nun kun la ĉemiza numero "9", partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon. Krome li en la sezono 2023-2024 konkuris en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[TSG Hoffenheim]]'', tiam li du jarojn, de somero 2024 ĝis somero 2026 havis kontrakton en la klubo [[AFC Ajax]] de [[Amsterdamo]] kaj ekde somero 2026 ludas en la klubo FC [[Twente]]. [[dosiero:Wout Weghorst 2019.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|reprezente de la klubo ''[[VfL Wolfsburg]]'' en 2019}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Weghorst, W}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] dsr1lex6zfons163f9djr69i48bxjui 9418933 9418931 2026-07-02T16:44:24Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9418933 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[TSG Hoffenheim]]'' en la sezono 2023-2024 kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|1992|8|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1992|8|7}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2018]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "10". Same li, nun kun la ĉemiza numero "9", partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon. Krome li en la sezono 2023-2024 konkuris en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[TSG Hoffenheim]]'', tiam li du jarojn, de somero 2024 ĝis somero 2026 havis kontrakton en la klubo [[AFC Ajax]] de [[Amsterdamo]] kaj ekde somero 2026 ludas en la klubo [[FC Twente]]. [[dosiero:Wout Weghorst 2019.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|reprezente de la klubo ''[[VfL Wolfsburg]]'' en 2019}}]] <br/> <br/> [[dosiero:Qarabağ vs Ajax (24.10.2024) (4) (Wout Weghorst).jpg|eta|centre|240ra|{{centre|reprezente de la klubo [[AFC Ajax]] de [[Amsterdamo]] en 2024}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Weghorst, W}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] l735p0to3pc1rzezd6diyvva8fhudy8 9418934 9418933 2026-07-02T16:44:58Z ThomasPusch 1869 9418934 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[TSG Hoffenheim]]'' en la sezono 2023-2024 kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|1992|8|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1992|8|7}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2018]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "10". Same li, nun kun la ĉemiza numero "9", partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon. Krome li en la sezono 2023-2024 konkuris en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[TSG Hoffenheim]]'', tiam li du jarojn, de somero 2024 ĝis somero 2026 havis kontrakton en la klubo [[AFC Ajax]] de [[Amsterdamo]] kaj ekde somero 2026 ludas en la klubo [[FC Twente]]. [[dosiero:Wout Weghorst 2019.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|reprezente de la klubo ''[[VfL Wolfsburg]]'' en 2019}}]] <br/> <br/> [[dosiero:Qarabağ vs Ajax (24.10.2024) (4) (Wout Weghorst).jpg|eta|centre|280ra|{{centre|reprezente de la klubo [[AFC Ajax]] de [[Amsterdamo]] en 2024}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Weghorst, W}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] ju5tqxfeav5f0399yv71csofdj0ev4r Bart Verbruggen 0 876701 9418969 8798405 2026-07-02T17:29:43Z ThomasPusch 1869 9418969 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[golulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[Brighton]] & Hove Albion'' ekde [[2023]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|2002|8|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2002|8|18}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de [[golulo]]. Ekde la jaro [[2023]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "1". Krome li ekde la jaro [[2023]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[Brighton]] & Hove Albion''. <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|320ra|{{centre|teksto}}]] {{projektoj}} --> {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Verbruggen, B}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] k1qpq6l6zaruhsc4b7b3jqw9ar1ula4 Lutsharel Geertruida 0 876702 9418970 8798403 2026-07-02T17:29:53Z ThomasPusch 1869 9418970 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[Feyenoord Rotterdam]]'' ekde [[2017]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|2000|7|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2000|7|18}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2023]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "2". Krome li ekde la jaro [[2017]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[Feyenoord Rotterdam]]''. [[dosiero:Go Ahead Eagles - Feyenoord - 53678028157.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|por ''[[Feyenoord Rotterdam]]'' en aprilo 2024}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Geertruida, L}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] fbblhxfpp5md93nzqt84gqtsmu61toi Virgil van Dijk 0 876703 9418968 8798400 2026-07-02T17:29:36Z ThomasPusch 1869 9418968 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[Liverpool FC]]'' ekde [[2018]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2015]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|1991|7|8}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1991|7|8}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2015]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "4". Krome li ekde la jaro [[2018]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[Liverpool FC]]''. [[dosiero:Liverpool vs. Chelsea, UEFA Super Cup 2019-08-14 33.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|en ruĝaj vestaĵoj por [[Liverpool FC]] en aŭgusto 2019 kadre de la [[UEFA-superpokalo]]}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Dijk, Virgil van}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] tb64ii1uuszpxhdrdqdeh9vse0sl7u0 Nathan Aké 0 876704 9418923 8798398 2026-07-02T16:33:30Z ThomasPusch 1869 9418923 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[Manchester City]]'' ekde [[2020]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''Nathan Aké''', naskiĝis {{naskiĝdato|1995|2|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1995|2|18}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2017]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "5". Krome li ekde la jaro [[2020]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[Manchester City]]''. [[dosiero:Nathan Ake 2013.jpg|eta|maldekstra|220ra|{{centre|en la teamo de la klubo ''[[Chelsea FC]]'' en 2013}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Ake, N}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] fcbdxr17bz4frlleppsvxz3mtelt8ws Tijjani Reijnders 0 876723 9418942 8799977 2026-07-02T16:56:29Z ThomasPusch 1869 9418942 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[AC Milan]]'' ekde [[2023]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' aŭ je plena nomo ''Tijjani Martinus Jan Reijnders Lekatompessy'', naskiĝis {{naskiĝdato|1998|7|29}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|7|29}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2023]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "14". Krome li ekde la jaro [[2023]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[AC Milan]]''. <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|320ra|{{centre|teksto}}]] --> {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Reijnders, T}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] sp2xqdip172rxtnk9ic69bfdzt0lxxe 9418951 9418942 2026-07-02T17:10:21Z ThomasPusch 1869 9418951 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[AC Milan]]'' ekde [[2023]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' aŭ je plena nomo ''Tijjani Martinus Jan Reijnders Lekatompessy'', naskiĝis {{naskiĝdato|1998|7|29}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|7|29}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2023]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "14". Krome li inter 2023 kaj 2025 membris en la itala klubo [[AC Milan]] kaj ekde tiam konkuras en la unua vira teamo de la angla klubo [[Manchester City]]. <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|320ra|{{centre|teksto}}]] --> {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Reijnders, T}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 3ldosgq7zjwiaf1jtb2yrk84a2n18wn Micky van de Ven 0 876724 9418944 8799974 2026-07-02T16:56:55Z ThomasPusch 1869 9418944 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[Tottenham Hotspur]]'' ekde [[2023]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|2001|4|19}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|4|19}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2023]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "15". Krome li ekde la jaro [[2023]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[Tottenham Hotspur]]''. [[dosiero:Micky Van De Ven pre-match training (cropped).jpg|eta|maldekstra|220ra|{{centre|reprezente de la klubo ''[[Tottenham Hotspur]]'' en 2024}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Ven, Micky van de}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] j885mxkkskg45xhoyaspu5ifmykxex8 Brian Brobbey 0 876726 9418954 8799960 2026-07-02T17:11:40Z ThomasPusch 1869 9418954 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[Ajax Amsterdam]]'' ekde [[2022]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|2002|02|01}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2002|02|01}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2023]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "19". Krome li ekde la jaro [[2022]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[Ajax Amsterdam]]''. [[dosiero:GAE - Ajax - 52788474930.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|en 2023 kaj en}}]] [[dosiero:GAE - Ajax - 53464014017.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|2024 reprezente de la klubo ''[[Ajax Amsterdam]]''}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Brobbey, B}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] hp58yk0qj8tga4cyd5n0293gjq67bky 9418958 9418954 2026-07-02T17:19:11Z ThomasPusch 1869 9418958 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la la klubo AFC [[Sunderland]] en [[nordorienta Anglio]] ekde somero [[2025]], kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|2002|02|01}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2002|02|01}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2023]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "19". Krome li ekde la jaro [[2022]] tri jarojn konkuris en la unua vira teamo de la futbala klubo [[Ajax Amsterdam]] kaj ekde somero 2025 konkuras en la klubo AFC [[Sunderland]] en [[nordorienta Anglio]]. [[dosiero:GAE - Ajax - 52788474930.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|en 2023 kaj en}}]] [[dosiero:GAE - Ajax - 53464014017.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|2024 reprezente de la klubo ''[[Ajax Amsterdam]]''}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Brobbey, B}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] nlxmvru57b18d41vn573wfetm3bj1lw Mark Flekken 0 876729 9418961 8799942 2026-07-02T17:21:24Z ThomasPusch 1869 9418961 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[golulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''Brentford FC'' ekde [[2023]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|1993|6|13}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1993|6|13}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de [[golulo]]. Ekde la jaro [[2022]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "23". Krome li ekde la jaro [[2023]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''Brentford FC''. <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|320ra|{{centre|teksto}}]] --> {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Flekken, M}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 4rezmscd65k5ts5kv7jhb1hdxh4uxhf 9418967 9418961 2026-07-02T17:27:07Z ThomasPusch 1869 9418967 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[golulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''Brentford FC'' ekde [[2023]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|1993|6|13}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1993|6|13}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de [[golulo]]. Ekde la jaro [[2022]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "23". Krome li ekde la jaro [[2023]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''Brentford FC''. <!-- [[dosiero:bildo|eta|maldekstra|320ra|{{centre|teksto}}]] --> {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Flekken, M}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 4y5xmk15gwhrbf9ji7j84s7hwtck68y Ryan Gravenberch 0 876732 9418925 8798681 2026-07-02T16:35:33Z ThomasPusch 1869 9418925 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[Liverpool FC]]'' ekde [[2023]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|2002|5|16}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2002|5|16}}-jara - estas nederlanda-surinama profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2021]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". Same li, nun kun la ĉemiza numero "8", partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon. Krome li ekde la jaro [[2023]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[Liverpool FC]]''. [[dosiero:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3326 by Stepro.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|reprezente de la klubo ''[[Bayern München]]'' en 2022}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Gravenberch, R}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] ms2d23at3aoxjjdroqtxpr0ruhpc3mb Donyell Malen 0 876733 9418952 9262909 2026-07-02T17:11:26Z ThomasPusch 1869 9418952 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, municipo [[Hollands Kroon]], [[Nord-Holando]] | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[Borussia Dortmund]]'' ekde [[2021]] kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2019]] }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝis {{naskiĝdato|1999|1|19}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, municipo [[Hollands Kroon]], [[Nord-Holando]], do nun {{aĝo|1999|1|19}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto. Ekde la jaro [[2019]] li estis membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]] - antaŭe jam li partoprenis ekde 2014 en la naciaj teamoj de junuloj sub 14, 15, 16, 17 kaj sub 19 jaroj. Li interalie partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] en [[Germanio]], en kiu la teamo atingis respekteblan trian lokon, kaj same partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]], en kiu la teamo ne havis tiom bonan ŝancon - en ĉiuj matĉoj li rekoneblis per la ĉemiza numero "18". Krome li ekde la jaro [[2021]] konkuras en la unua vira teamo de la futbala klubo ''[[Borussia Dortmund]]''. [[dosiero:Donyell_Malen2.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|reprezente de la klubo [[Arsenal FC]] en 2015}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] kqafkt8eqznsbfv8dx5lfvr66ken23e Genocido de la Jezidoj 0 883594 9419433 9400146 2026-07-03T10:18:07Z Sj1mor 12103 9419433 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Jezida genocido''' komenciĝis la 3-an de aŭgusto 2014 en la norda iraka urbo [[Sinjaroj|Sinjar]] kaj la ĉirkaŭaĵo, ĉefa [[Jezidoj|jezida]] setlejo. La [[Terorismo|terorisma]] organizaĵo [[Islama Ŝtato]] (IŜ, aŭ IŜIL) estas konsiderata respondeca pri la genocido <ref name="US recognition">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2016/03/17/politics/us-iraq-syria-genocide/index.html|title=John Kerry: ISIS responsible for genocide|publisher=[[CNN]]|date=17a de Marto 2016|access-date=17a de Marto 2016|first1=Elise|last1=Labott|first2=Tal|last2=Kopan|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317121954/http://www.cnn.com/2016/03/17/politics/us-iraq-syria-genocide/index.html|archive-date=17a de Marto 2016|url-status=live}}</ref><ref name="BBCRussian">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2015/03/150319_rn_yazidis_un_is_genocide|language=ru|title=UN accuses the "Islamic State" in the genocide of the Yazidis|date=19a de Marto 2015|publisher=BBC ruslingva servo/[[BBC]]|access-date=16a de Aprilo 2015|archive-date=8a de Marto 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308182712/https://www.bbc.com/russian/rolling_news/2015/03/150319_rn_yazidis_un_is_genocide|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.svoboda.org/content/article/26909669.html|title=The UN has blamed 'Islamic State' in the genocide of the Yazidis|newspaper=Радио Свобода|date=19a de Marto 2015|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|access-date=16a de Aprilo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710232852/http://www.svoboda.org/content/article/26909669.html|archive-date=10a de Julio 2015|url-status=live}}</ref>. En 2016 kaj 2017, [[Unuiĝintaj Nacioj]] anoncis, ke la Jezida genocido daŭre daŭras <ref name=":02">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/08/16/world/middleeast/turkish-airstrike-in-iraqi-territory-kills-a-kurdish-militant-leader.html|title=Turkish Airstrike in Iraqi Territory Kills a Kurdish Militant Leader|last=Callimachi|first=Rukmini|date=16a de Aŭgusto 2018|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021073815/https://www.nytimes.com/2018/08/16/world/middleeast/turkish-airstrike-in-iraqi-territory-kills-a-kurdish-militant-leader.html|archive-date=21a de Oktobro 2018|url-status=live}}</ref>. Okazis sistema [[murdo]] kaj [[seksperforto]], apartigitaj en [[Viro|virojn]] kaj [[Virino|virinojn]]: la viroj estis mortigitaj kaj la [[Knabo|knaboj]] estis utiligitaj kiel [[Infansoldato|infansoldatoj]], la virinoj kaj [[Knabino|knabinoj]] estis ŝarĝitaj sur busojn kaj pli maljunaj virinoj estis mortigitaj, la cetero estas soldata en [[Sklaveco|sklavecon]] kaj sisteme seksperfortita kaj mistraktita. Laŭ UN, {{Unuo|5000}} ĝis {{Unuo|10000}} jezidoj estis murditaj kaj pli ol {{Unuo|7000}} jezidaj virinoj kaj [[Infano|infanoj]] (plejparte knabinoj) estis kidnapitaj <ref name="CSM">{{cite news|last=Arraf|first=Jane|date=7a de Aŭgusto 2014|title=Islamic State persecution of Yazidi minority amounts to genocide, UN says|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2014/0807/Islamic-State-persecution-of-Yazidi-minority-amounts-to-genocide-UN-says-video|newspaper=[[The Christian Science Monitor]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808154839/http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2014/0807/Islamic-State-persecution-of-Yazidi-minority-amounts-to-genocide-UN-says-video|archive-date=8a de Aŭgusto 2014|access-date=8a de Aŭgusto 2014}}</ref><ref name="TT20140824">{{cite news|last1=Blair|first1=David|title=Isil's Yazidi 'mass conversion' video fails to hide brutal duress|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/11049393/Isils-Yazidi-mass-conversion-video-fails-to-hide-brutal-duress.html|access-date=24a de Aŭgusto 2014|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=6a de Junio 2015|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20140823110541/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/11049393/Isils-Yazidi-mass-conversion-video-fails-to-hide-brutal-duress.html|archive-date=23a de Aŭgusto 2014|url-status=live}}</ref>. Jam antaŭ 2015, pli ol 71% de la totala jezida loĝantaro en la mondo estis delokitaj de siaj hejmoj, kaj la plej multaj el la jezidaj rifuĝintoj fuĝis al la [[Kurdistana Regiona Registaro|Kurdistana regiono]] de Irako kaj [[Roĵavo]] en [[Sirio]]. La [[persekuto]] de la jezidoj, kune kun aliaj religiaj [[Malplimulto|malplimultoj]], okazis ĵus post la atako de la "Islama Ŝtato" en norda Irako en junio 2014 <ref>[https://www.nbcnews.com/storyline/isis-uncovered/isis-terror-one-yazidis-battle-chronicle-death-people-n461566 Man Fights to Chronicle Religion's '73rd Genocide'], NBC News, la 23an de novembro 2015 (angle)</ref>. == Priskribo == Dum la [[Kurdoj|kurdaj]] ''peŝmergoj''<ref>''La peŝmergoj estas anoj de la armitaj fortoj de la Aŭtonoma Regiono Kurdio en norda Irako. Ili originis kiel gerilanoj en la 20-a jarcento, defendante la rajtojn de la kurda popolo kontraŭ diversaj registaroj. Post 2003 ili oficilaliĝis kaj estis agnoskitaj kadre de la iraka konstitucio. Dum la milito kontraŭ [[Islama Ŝtato]] la peŝmergoj ludis ŝlosilan rolon en la protektado de lokaj komunumoj kaj la rekonkeronde teritorioj. Kvankam dividitaj laŭ politikaj linioj, ili ofte kunlaboras por komunaj defendo-celoj.''</ref> antaŭ nelonge retiriĝis el la regiono Sinjar, matene de la 3-a de aŭgusto 2014 la teroristoj de IŜ invadis la regionon Sinjar, tradicie loĝatan de jezidoj. La teroristoj de IS renkontis malmulte da rezisto dum sia atako. Miloj da jazidoj serĉis rifuĝon en la Sinjar Montoj kaj estis ĉirkaŭitaj tie. Tiuj kiuj ne povis eskapi estis mortigitaj aŭ kidnapitaj. Antaŭe, IŜ kaptis modernajn [[Armilo|armilojn]] kiam ĝi konkeris la irakan urbon [[Mosulo]]. Tiuj ĉi usonaj armiloj venas de la [[iraka armeo]], kiu fuĝis post transpreno de la urbon. La jezidoj estis nur malpeze armitaj aŭ ĵus estis senarmigitaj fare de kurdaj peŝmergaj batalantoj. Inter la multaj abomenaĵoj faritaj de la Islama Ŝtato, la jazida genocido ricevis internacian atenton kaj spronis Usonon establi la komunan specialtrupon - Operacon ''Inherent Resolve'', granda armea [[koalicio]] kiu inkludis okcidentajn landojn, kune kun [[Turkio]], [[Maroko]] kaj [[Jordanio]]. Krome, [[Usono]], [[Britio]] kaj [[Aŭstralio]] efektivigis krizajn aerfluojn de provizoj por helpi la jazidajn rifuĝintojn blokitajn en la Sinjar-montoj post la atako de IŜ en norda Irako en aŭgusto 2014. Dum la masakro de Sinjar, en kiu IŜ murdis kaj kidnapis milojn de kaptitaj jezidoj, Usono kaj Britio komencis fari atakojn. Aeratakoj kontraŭ IŜ-agentoj kaj samtempe, la [[Protektaj Taĉmentoj de la Popolo]] (siria - kurda [[milico]]) kaj la [[Kurdistana Laborista Partio]] (PKK) kunlaboris kaj kreis [[Humanitara koridoro|humanitaran koridoron]] por evakui la ceteron de la jazidaj rifuĝintoj de la Sinjar-montoj <ref>Phillips, David; [https://books.google.co.il/books?id=nh8xDwAAQBAJ&pg=PT171&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East'',] Routledge, ISBN=9781351480369</ref>. Krom UN, kelkaj landoj kaj organizaĵoj deklaris la [[Amasmurdo|amasmurdon]] de la Jezidoj fare de la Islama Ŝtato kiel [[genocido]]: la [[Konsilio de Eŭropo]] kaj la [[Eŭropa Unio]], Usono, Kanado, [[Armenio]] kaj Irako, La Iraka registaro deklaris la 3-an de aŭgusto kiel "Rememora Tago de la Genocido de Jazidoj". La genocido de la Jezidoj fare de IŜ havis vastajn sekvojn. Aldone al la mortoj, pli ol {{Unuo|400000}} jazidoj estis forpelitaj el siaj hejmoj. La plimulto el ili vivas kiel interne delokitaj personoj en tielnomitaj [[Interne dislokita persono|IDP]]-tendaroj en la nordo de Irako. Ekzemple, de 2015 ĝis mez-2019, pli ol {{Unuo|75000}} jazidoj fuĝis de Irako al [[Germanio]]. Multaj jazidoj daŭre suferis de [[traŭmato]] jarojn poste, kaj la [[sinmortigo]] inter tiuj delokitaj daŭras. == Noto kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.vice.com/en/article/3kwgqj/the-islamic-state-full-length La Islama Ŝtato, ''Vice'' Novaĵa raporto (segmento prezentanta jazidaj rifuĝintoj komencas je 39:50)] * [https://www.imdb.com/title/tt19796904/?ref_=tt_rvi_tt_i_2 ''Anĝeloj de Sinjar'' (2022)] * [https://www.imdb.com/title/tt30330300/?ref_=ttep_epUnknown ''Filinoj de la Suno'' (2023)] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Perforto kontraŭ virinoj]] [[Kategorio:Islama Ŝtato]] [[Kategorio:Jezidoj]] [[Kategorio:Genocidoj]] 3zb9npuzf81zobvk26s7jkqlv1w000p Ĉina te-kulturo 0 897582 9419021 9003957 2026-07-02T18:31:09Z Sj1mor 12103 9419021 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:gong fu cha.jpg|250px|eta|{{centre|Ĉinaj teaj akcesoraĵoj ({{lang|zh-Hani|茶具|chájù}})}}]] La '''ĉina tekulturo''' ([[ĉine]] simpligite 中国茶文化, tradicie 中國茶文化, [[pinjine]] zhōngguó chá wénhuà) estas grava parto de [[ĉina kulturo|ĉina kulturo]] kaj la plej malnova de sia speco en la mondo, La [[japana teceremonio|japana tekulturo]] havas siajn radikojn en [[Ĉinio]], sed disvolviĝis sendepende dum la tempo. La [[Ĉina Imperio]] ankaŭ havas sian propran teceremonion, kiu estas tradukita kiel "tearto" ([[ĉine]] simpligite 茶艺, tradicie 茶藝, [[pinjine]] cháyì). Post la subpremado de publika tekulturo dum la [[Kultura Revolucio]] (1966–1977) kaj la fermo de multaj teejoj, ĝi estis nur en la sudo kaj okcidento de Ĉinio (ekz. en [[Honkongo]], [[Makao]]) kaj sur la insulo [[Tajvano]] vere disvastigita. Tamen, la tradicia te-trinkado restis senŝanĝa en tre multaj familioj ĝis hodiaŭ. En tradicia ĉina tekulturo, preta teo estas kutime trinkita sen iuj aldonaĵoj. El la malsamaj specoj de teo, [[verda teo]] estas preferata de plej multaj ĉinoj. Dum la epoko de ekonomia kresko de Ĉinio, la tradicia te-kulturo denove fariĝas pli kaj pli populara. La prilaborado de teo kaj la kutimoj asociitaj kun ĝi en Ĉinio estas parto de la nacia kaj [[internacia nemateria kultura heredaĵo]].<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/01884 "Tradiciaj teo-prilaboraj teknikoj kaj rilataj sociaj praktikoj en Ĉinio" el la retejo ''ich.unesco.org'' de la Nemateria Kultura Heredaĵo] de [[Unesko]], {{en}} kaj {{fr}}, 2022, vidita je 2023-12-14</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[japana teceremonio]] * [[kafoceremonio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{eo}}: [http://melburno.org.au/3ZZZradio/ Radio 3ZZZ]: elsendo de la 14-a de decembro 2015: intervjuo de la japano Hiroko, majstro de teceremonio (16:40-27:50). [[Kategorio:Kulturo de Ĉinio|Teceremonio‎]] [[Kategorio:Teceremonio]] [[Kategorio:Ĉinaj artoj]] dn5706q03vxum24gc5h854o141ntaye Granda lingvomodelo 0 898476 9419150 9372914 2026-07-02T21:07:34Z Alifono 114488 Esperanto 9419150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:The-Transformer-model-architecture.png|dekstra|280ra|eta|Fludiagramo]] '''Granda lingvomodelo''' (akronime '''GLM''', {{lang-en|Large language model}}, LLM) ) estas lingvomodelo kiu distingiĝas per sia kapablo generi tekston por ĝeneralaj celoj, konata kiel [[genera artefarita intelekto]]. GLM-oj estas lingvomodeloj kun multaj parametroj, kaj estas trejnitaj kun mem-kontrolita lernado sur vasta kvanto da tekstoj. Rezulte, uzanto povas fari babilan konversacion kun Granda Lingvomodelo tiel, ke ĝi preskaŭ ŝajnigas, kvazaŭ la konversacio okazas kun reala persono. Tia lingvomodelo ankaŭ povas generi tekstojn, ekzemple por libro, letero, oficiala dokumento, komputila traduko, resumo kaj eĉ por programara kodo. Grandaj trejnaroj fakte povas esti kreitaj nur per retskrapado. La plej grandaj kaj plej kapablaj GLM-oj estas generaj antaŭtrejnitaj transformiloj (GPT-oj). Modernaj modeloj povas esti fajnagorditaj por specifaj taskoj aŭ gviditaj per prompta inĝenierado.<ref name="few-shot-learners">{{Citaĵo el gazeto |familia nomo=Brown |persona nomo=Tom B. |dato=Dec 2020 |titolo=Language Models are Few-Shot Learners |url=https://proceedings.neurips.cc/paper/2020/file/1457c0d6bfcb4967418bfb8ac142f64a-Paper.pdf |gazeto=Advances in Neural Information Processing Systems |publisher=Curran Associates, Inc. |volumo=33 |paĝoj=1877–1901 |alirdato=2023-03-14 |arkivdato=2023-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231117204007/https://proceedings.neurips.cc/paper/2020/file/1457c0d6bfcb4967418bfb8ac142f64a-Paper.pdf }}</ref> Tiuj modeloj akiras prognozan potencon koncerne [[sintakso]]n, [[semantiko]]n, kaj [[ontologio]]jn<ref>{{Citaĵo el novaĵo |url=https://2024.eswc-conferences.org/wp-content/uploads/2024/05/77770034.pdf |titolo=NeOn-GPT: A Large Language Model-Powered Pipeline for Ontology Learning |familia nomo=Fathallah |persona nomo=Nadeen |dato=2024-05-26 |eldoninto=Extended Semantic Web Conference 2024 }}</ref> enecajn en homlingvaj korpusoj, sed ili ankaŭ heredas malprecizaĵojn kaj biasojn ĉeestantajn en la datenoj en kiujn ili estas trejnitaj.<ref name="Manning-2022">{{Citaĵo el gazeto |familianomo=Manning |persona omo=Christopher D. |Dato=2022 |titolo=Human Language Understanding & Reasoning |url=https://www.amacad.org/publication/human-language-understanding-reasoning |gazeto=Daedalus |volumo=151 |numero=2 |paĝoj=127–138 |doi=10.1162/daed_a_01905 |s2cid=248377870 |doi-access=free |alirdato=2023-03-09 |arkivdato=2023-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231117205531/https://www.amacad.org/publication/human-language-understanding-reasoning }}</ref> Grandaj lingvomodeloj estas esence la "[[Cerbo|cerboj]]" malantaŭ potencaj [[Babilroboto|babilrobotoj]] kiel Apple Intelligence de [[Apple]], [[ChatGPT]] de [[OpenAI]], [[Claude (lingvomodelo)|Claude]] de [[Anthropic]], [[Gemini (chatbot)|Gemini]] de [[Guglo]], [[Grok (chatbot)|Grok]] de xAI kaj la [[Malferma kodo|malfermkoda]] [[DeepSeek]]. Grandaj lingvomodeloj povas esti konkreta kaj alirebla alternativo, ekzemple, por aŭtoroj el la Tutmonda Sudo, kiuj faras la malavaran penon verki en nedenaskaj lingvoj, kiel la [[Angla lingvo|angla]] aŭ la [[Hispana lingvo|hispana]]<ref>Ameya Nagarajan, ''[https://eo.globalvoices.org/2026/05/15866/ Ne demandu al AI, demandu al samaĝulo: Kunlabora serio]'', [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices en Esperanto]], la 14-an de majo 2026. Alirdato : la 14-an de majo 2026.</ref>. La modelo funkcias kun kunteksto sed ne havas senton pri iu ajn signifo mem. Tio kelkfoje kondukas al fenomeno nomata ''halucinado'', kie la modelo generas tekston kiu kontraŭdiras sin, ripetas sin, aŭ simple enhavas sensencaĵon. La grado de halucino povas esti adaptita, sed se halucino estas malpli aŭ tute ne permesita, la modelo pli ofte blokiĝos, interrompos la respondon, aŭ eĉ tute ne donos respondon. Krome, la eligo dependas de la enigo per kiu la sistemo estas trejnita. Kiam la sistemo ricevas malĝustajn informojn aŭ [[Falsaj novaĵoj|falsajn novaĵojn]], ĝi generos tiajn informojn. Samtempe, ĉi tiuj modeloj devas esti amplekse retrejnitaj de homoj por eviti malprecizaĵojn, antaŭjuĝojn, falsajn novaĵojn kaj ofendajn kaj maltaŭgajn eligojn. Fine, la eligo dependas de la trejnaj datumoj, kaj kiam trejnaj tekstoj estas prenitaj el la interreto, ili povas enhavi ĉiajn malĝustajn informojn. == Babilrobotoj == Vidu ankaŭ [[Babilroboto#Taksado de babilrobotoj|taksadon de babilrobotoj]]. Inter la plej evolutiaj babilrobotoj estas ekzemple * Bardo: babilroboto, transformita la 8-an de februaro 2024 al [[Gemini (chatbot)|Gemini]] (lingvomodelo disvolvita de [[DeepMind|Google DeepMind]] en 2023): familio de multmodalaj gravaj lingvomodeloj * ChatGPT pasis en 2023 la [[Testo de Turing|teston de Turing]], kiu estas testo por determini ĉu [[babilroboto]] aspektas tiel homa, ke ĝi por la uzanto estas nedistingebla de homa konversacipartnero. Ekzistas ankaŭ babilrobotoj por iuj specifaj lingvoj kiel * GPT-NL, nederlanda iniciativo ankoraŭ sub disvolviĝo en 2025, celante krei lingvan modelon por la nederlanda lingvo kaj kunteksto: fidinda, travidebla, reciproka kaj suverena. Ĝi elektas altkvalitajn nederlandajn datumojn kaj uzas nur datumojn, kiujn oni akiris laŭleĝe. Krome, GTP-NL volas esti travidebla pri kiuj trejnadodatumoj ĝi uzas, komuniki malkaŝe pri decidoj kaj kompromisoj. certigante ke parto de la enspezoj refluas al kopirajtuloj. Tiel ĝi helpas fortigi la ciferecan pozicion de Eŭropo kaj certigas ke parto de la enspezoj refluas al kopirajtuloj kaj ke tiuj ricevu justan lokon en teknologia disvolviĝo<ref>(nl) ''[https://gpt-nl.nl/gpt-nl/ Een verantwoord alternatief]'' (Respondeca alternativo). GPT-NL, la 18-an de marto 2025. Alirdato: la 2-an de julio 2026.</ref>. Kvankam la fontkodo kaj ĉiuj datumoj, kiujn ĝi rajtas publikigi, estos publikigitaj publike sub [[malfermfonta licenco]]. La kondiĉoj de la subvencioj stipulas, ke la bontenadkostoj devas esti reakiritaj, certigante, ke oni ne povas simple oferti la lingvomodelon sub malfermfonta licenco<ref>(nl) ''[https://gpt-nl.nl/veelgestelde-vragen/#item_9388 Hoe open gaat GPT-NL worden?],'' GPT-NL</ref>. === Esperanto === La fakto ke artefaritaj lingvoj kiel [[Esperanto]] altiras limigitan komercan investon, reduktas instigojn disvolvi dediĉitajn ilojn kaj rimedojn <ref>Occhini et al. (2026), Artificial intelligence is creating a new global linguistic hierarchy.arXiv preprint arXiv:2602.12018.Cited by: §1.</ref>. Samtempe, Esperanto estas subtenata de aktivaj retaj komunumoj kaj konservas konsiderindan retan ĉeeston, kio kondukas al ĝia uzado en grandskalaj trejnaj [[Korpuso|korpusoj]]<ref>(en) ''[https://arxiv.org/html/2603.29345v1 Open Machine Translation for Esperanto]'',License: CC BY 4.0, arXiv:2603.29345v1 [cs.CL] 31 Mar 2026</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Babilroboto]] * [[Genera artefarita intelekto|Genera AI]] {{GenAI-babilrobotoj}} [[Kategorio:Komputila lingvistiko]] kdj9n46bmnqohuw7e7xkmnh6wufkzok 9419156 9419150 2026-07-02T21:25:23Z Alifono 114488 Babilrobotoj 9419156 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:The-Transformer-model-architecture.png|dekstra|280ra|eta|Fludiagramo]] '''Granda lingvomodelo''' (akronime '''GLM''', {{lang-en|Large language model}}, LLM) ) estas lingvomodelo kiu distingiĝas per sia kapablo generi tekston por ĝeneralaj celoj, konata kiel [[genera artefarita intelekto]]. GLM-oj estas lingvomodeloj kun multaj parametroj, kaj estas trejnitaj kun mem-kontrolita lernado sur vasta kvanto da tekstoj. Rezulte, uzanto povas fari babilan konversacion kun Granda Lingvomodelo tiel, ke ĝi preskaŭ ŝajnigas, kvazaŭ la konversacio okazas kun reala persono. Tia lingvomodelo ankaŭ povas generi tekstojn, ekzemple por libro, letero, oficiala dokumento, komputila traduko, resumo kaj eĉ por programara kodo. Grandaj trejnaroj fakte povas esti kreitaj nur per retskrapado. La plej grandaj kaj plej kapablaj GLM-oj estas generaj antaŭtrejnitaj transformiloj (GPT-oj). Modernaj modeloj povas esti fajnagorditaj por specifaj taskoj aŭ gviditaj per prompta inĝenierado.<ref name="few-shot-learners">{{Citaĵo el gazeto |familia nomo=Brown |persona nomo=Tom B. |dato=Dec 2020 |titolo=Language Models are Few-Shot Learners |url=https://proceedings.neurips.cc/paper/2020/file/1457c0d6bfcb4967418bfb8ac142f64a-Paper.pdf |gazeto=Advances in Neural Information Processing Systems |publisher=Curran Associates, Inc. |volumo=33 |paĝoj=1877–1901 |alirdato=2023-03-14 |arkivdato=2023-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231117204007/https://proceedings.neurips.cc/paper/2020/file/1457c0d6bfcb4967418bfb8ac142f64a-Paper.pdf }}</ref> Tiuj modeloj akiras prognozan potencon koncerne [[sintakso]]n, [[semantiko]]n, kaj [[ontologio]]jn<ref>{{Citaĵo el novaĵo |url=https://2024.eswc-conferences.org/wp-content/uploads/2024/05/77770034.pdf |titolo=NeOn-GPT: A Large Language Model-Powered Pipeline for Ontology Learning |familia nomo=Fathallah |persona nomo=Nadeen |dato=2024-05-26 |eldoninto=Extended Semantic Web Conference 2024 }}</ref> enecajn en homlingvaj korpusoj, sed ili ankaŭ heredas malprecizaĵojn kaj biasojn ĉeestantajn en la datenoj en kiujn ili estas trejnitaj.<ref name="Manning-2022">{{Citaĵo el gazeto |familianomo=Manning |persona omo=Christopher D. |Dato=2022 |titolo=Human Language Understanding & Reasoning |url=https://www.amacad.org/publication/human-language-understanding-reasoning |gazeto=Daedalus |volumo=151 |numero=2 |paĝoj=127–138 |doi=10.1162/daed_a_01905 |s2cid=248377870 |doi-access=free |alirdato=2023-03-09 |arkivdato=2023-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231117205531/https://www.amacad.org/publication/human-language-understanding-reasoning }}</ref> Grandaj lingvomodeloj estas esence la "[[Cerbo|cerboj]]" malantaŭ potencaj [[Babilroboto|babilrobotoj]] kiel Apple Intelligence de [[Apple]], [[ChatGPT]] de [[OpenAI]], [[Claude (lingvomodelo)|Claude]] de [[Anthropic]], [[Gemini (chatbot)|Gemini]] de [[Guglo]], [[Grok (chatbot)|Grok]] de xAI kaj la [[Malferma kodo|malfermkoda]] [[DeepSeek]]. Grandaj lingvomodeloj povas esti konkreta kaj alirebla alternativo, ekzemple, por aŭtoroj el la Tutmonda Sudo, kiuj faras la malavaran penon verki en nedenaskaj lingvoj, kiel la [[Angla lingvo|angla]] aŭ la [[Hispana lingvo|hispana]]<ref>Ameya Nagarajan, ''[https://eo.globalvoices.org/2026/05/15866/ Ne demandu al AI, demandu al samaĝulo: Kunlabora serio]'', [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices en Esperanto]], la 14-an de majo 2026. Alirdato : la 14-an de majo 2026.</ref>. La modelo funkcias kun kunteksto sed ne havas senton pri iu ajn signifo mem. Tio kelkfoje kondukas al fenomeno nomata ''halucinado'', kie la modelo generas tekston kiu kontraŭdiras sin, ripetas sin, aŭ simple enhavas sensencaĵon. La grado de halucino povas esti adaptita, sed se halucino estas malpli aŭ tute ne permesita, la modelo pli ofte blokiĝos, interrompos la respondon, aŭ eĉ tute ne donos respondon. Krome, la eligo dependas de la enigo per kiu la sistemo estas trejnita. Kiam la sistemo ricevas malĝustajn informojn aŭ [[Falsaj novaĵoj|falsajn novaĵojn]], ĝi generos tiajn informojn. Samtempe, ĉi tiuj modeloj devas esti amplekse retrejnitaj de homoj por eviti malprecizaĵojn, antaŭjuĝojn, falsajn novaĵojn kaj ofendajn kaj maltaŭgajn eligojn. Fine, la eligo dependas de la trejnaj datumoj, kaj kiam trejnaj tekstoj estas prenitaj el la interreto, ili povas enhavi ĉiajn malĝustajn informojn. == Babilrobotoj == Vidu ankaŭ [[Babilroboto#Taksado de babilrobotoj|taksadon de babilrobotoj]]. ==== Inter la plej evolutiaj babilrobotoj estas ekzemple ==== * ''Bardo'': babilroboto, transformita la 8-an de februaro 2024 al [[Gemini (chatbot)|Gemini]] (lingvomodelo disvolvita de [[DeepMind|Google DeepMind]] en 2023): familio de multmodalaj gravaj lingvomodeloj * ''ChatGPT'' pasis en 2023 la [[Testo de Turing|teston de Turing]], kiu estas testo por determini ĉu [[babilroboto]] aspektas tiel homa, ke ĝi por la uzanto estas nedistingebla de homa konversacipartnero. ==== Ekzistas ankaŭ babilrobotoj por iuj specifaj lingvoj ==== * ''GPT-NL'', nederlanda iniciativo ankoraŭ sub disvolviĝo en 2025, celante krei lingvan modelon por la nederlanda lingvo kaj kunteksto: fidinda, travidebla, reciproka kaj suverena. Ĝi elektas altkvalitajn nederlandajn datumojn kaj uzas nur datumojn, kiujn oni akiris laŭleĝe. Krome, GTP-NL volas esti travidebla pri kiuj trejnadodatumoj ĝi uzas. Kontraste al aliaj grandaj lingvomodelo pri kiuj GPT-NL malfacile havas komprenon pri la datumoj por ĉi tiuj modeloj, oni suspektas, ke ili ĉefe implikas anglalingvajn tekstojn aŭ tradukitajn tekstojn. Rezulte, ĉi tiuj modeloj povas perdi nuancojn de la nederlanda lingvo kaj kulturo, kiuj estas necesaj por iuj aplikoj. GPT-NL krome volas helpi fortigi la ciferecan pozicion de [[Eŭropo]] certigante ke parto de la enspezoj refluas al kopirajtuloj kaj ke tiuj ricevu justan lokon en la teknologia disvolviĝo<ref>(nl) ''[https://gpt-nl.nl/gpt-nl/ Een verantwoord alternatief]'' (Respondeca alternativo). GPT-NL, la 18-an de marto 2025. Alirdato: la 2-an de julio 2026.</ref>. Tial GPT-NL intence ne estas tute sub [[malfermfonta permesilo]]. Per profesiaj [[Licenco|licencoj]], ĝi kreas spacon por permesi al posedantoj de datumaroj partopreni en la enspezoj. Tiel ĝi stimulas sanan provizoĉenon kaj daŭrigeblan ekosistemon por altkvalitaj datumoj, ene de juraj kadroj kaj subvenciaj postuloj. La kodo de GPT-NL ja estas malfermfonta kaj la publika parto de la uzitaj datumoj fariĝis malkaŝe havebla<ref>(en) ''[https://gpt-nl.nl/ Project goals]'', GPT-NL</ref><ref>(nl) ''[https://gpt-nl.nl/veelgestelde-vragen/#item_9388 Hoe open gaat GPT-NL worden?],'' GPT-NL</ref>. === Esperanto === La fakto ke artefaritaj lingvoj kiel [[Esperanto]] altiras limigitan komercan investon, reduktas instigojn disvolvi dediĉitajn ilojn kaj rimedojn <ref>Occhini et al. (2026), Artificial intelligence is creating a new global linguistic hierarchy.arXiv preprint arXiv:2602.12018.Cited by: §1.</ref>. Samtempe, Esperanto estas subtenata de aktivaj retaj komunumoj kaj konservas konsiderindan retan ĉeeston, kio kondukas al ĝia uzado en grandskalaj trejnaj [[Korpuso|korpusoj]]<ref>(en) ''[https://arxiv.org/html/2603.29345v1 Open Machine Translation for Esperanto]'',License: CC BY 4.0, arXiv:2603.29345v1 [cs.CL] 31 Mar 2026</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Babilroboto]] * [[Genera artefarita intelekto|Genera AI]] {{GenAI-babilrobotoj}} [[Kategorio:Komputila lingvistiko]] ba0huwmswrq50bxrc71wlotx5vkddl9 9419163 9419156 2026-07-02T21:33:41Z Alifono 114488 9419163 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:The-Transformer-model-architecture.png|dekstra|280ra|eta|Fludiagramo]] '''Granda lingvomodelo''' (akronime '''GLM''', {{lang-en|Large language model}}, LLM) ) estas lingvomodelo kiu distingiĝas per sia kapablo generi tekston por ĝeneralaj celoj, konata kiel [[genera artefarita intelekto]]. GLM-oj estas lingvomodeloj kun multaj parametroj, kaj estas trejnitaj kun mem-kontrolita lernado sur vasta kvanto da tekstoj. Rezulte, uzanto povas fari babilan konversacion kun Granda Lingvomodelo tiel, ke ĝi preskaŭ ŝajnigas, kvazaŭ la konversacio okazas kun reala persono. Tia lingvomodelo ankaŭ povas generi tekstojn, ekzemple por libro, letero, oficiala dokumento, komputila traduko, resumo kaj eĉ por programara kodo. Grandaj trejnaroj fakte povas esti kreitaj nur per retskrapado. La plej grandaj kaj plej kapablaj GLM-oj estas generaj antaŭtrejnitaj transformiloj (GPT-oj). Modernaj modeloj povas esti fajnagorditaj por specifaj taskoj aŭ gviditaj per prompta inĝenierado.<ref name="few-shot-learners">{{Citaĵo el gazeto |familia nomo=Brown |persona nomo=Tom B. |dato=Dec 2020 |titolo=Language Models are Few-Shot Learners |url=https://proceedings.neurips.cc/paper/2020/file/1457c0d6bfcb4967418bfb8ac142f64a-Paper.pdf |gazeto=Advances in Neural Information Processing Systems |publisher=Curran Associates, Inc. |volumo=33 |paĝoj=1877–1901 |alirdato=2023-03-14 |arkivdato=2023-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231117204007/https://proceedings.neurips.cc/paper/2020/file/1457c0d6bfcb4967418bfb8ac142f64a-Paper.pdf }}</ref> Tiuj modeloj akiras prognozan potencon koncerne [[sintakso]]n, [[semantiko]]n, kaj [[ontologio]]jn<ref>{{Citaĵo el novaĵo |url=https://2024.eswc-conferences.org/wp-content/uploads/2024/05/77770034.pdf |titolo=NeOn-GPT: A Large Language Model-Powered Pipeline for Ontology Learning |familia nomo=Fathallah |persona nomo=Nadeen |dato=2024-05-26 |eldoninto=Extended Semantic Web Conference 2024 }}</ref> enecajn en homlingvaj korpusoj, sed ili ankaŭ heredas malprecizaĵojn kaj biasojn ĉeestantajn en la datenoj en kiujn ili estas trejnitaj.<ref name="Manning-2022">{{Citaĵo el gazeto |familianomo=Manning |persona omo=Christopher D. |Dato=2022 |titolo=Human Language Understanding & Reasoning |url=https://www.amacad.org/publication/human-language-understanding-reasoning |gazeto=Daedalus |volumo=151 |numero=2 |paĝoj=127–138 |doi=10.1162/daed_a_01905 |s2cid=248377870 |doi-access=free |alirdato=2023-03-09 |arkivdato=2023-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231117205531/https://www.amacad.org/publication/human-language-understanding-reasoning }}</ref> Grandaj lingvomodeloj estas esence la "[[Cerbo|cerboj]]" malantaŭ potencaj [[Babilroboto|babilrobotoj]] kiel Apple Intelligence de [[Apple]], [[ChatGPT]] de [[OpenAI]], [[Claude (lingvomodelo)|Claude]] de [[Anthropic]], [[Gemini (chatbot)|Gemini]] de [[Guglo]], [[Grok (chatbot)|Grok]] de xAI kaj la [[Malferma kodo|malfermkoda]] [[DeepSeek]]. Grandaj lingvomodeloj povas esti konkreta kaj alirebla alternativo, ekzemple, por aŭtoroj el la Tutmonda Sudo, kiuj faras la malavaran penon verki en nedenaskaj lingvoj, kiel la [[Angla lingvo|angla]] aŭ la [[Hispana lingvo|hispana]]<ref>Ameya Nagarajan, ''[https://eo.globalvoices.org/2026/05/15866/ Ne demandu al AI, demandu al samaĝulo: Kunlabora serio]'', [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices en Esperanto]], la 14-an de majo 2026. Alirdato : la 14-an de majo 2026.</ref>. La modelo funkcias kun kunteksto sed ne havas senton pri iu ajn signifo mem. Tio kelkfoje kondukas al fenomeno nomata ''halucinado'', kie la modelo generas tekston kiu kontraŭdiras sin, ripetas sin, aŭ simple enhavas sensencaĵon. La grado de halucino povas esti adaptita, sed se halucino estas malpli aŭ tute ne permesita, la modelo pli ofte blokiĝos, interrompos la respondon, aŭ eĉ tute ne donos respondon. Krome, la eligo dependas de la enigo per kiu la sistemo estas trejnita. Kiam la sistemo ricevas malĝustajn informojn aŭ [[Falsaj novaĵoj|falsajn novaĵojn]], ĝi generos tiajn informojn. Samtempe, ĉi tiuj modeloj devas esti amplekse retrejnitaj de homoj por eviti malprecizaĵojn, antaŭjuĝojn, falsajn novaĵojn kaj ofendajn kaj maltaŭgajn eligojn. Fine, la eligo dependas de la trejnaj datumoj, kaj kiam trejnaj tekstoj estas prenitaj el la interreto, ili povas enhavi ĉiajn malĝustajn informojn. == Babilrobotoj == Vidu ankaŭ [[Babilroboto#Taksado de babilrobotoj|taksadon de babilrobotoj]]. ==== Inter la plej evolutiaj babilrobotoj estas ekzemple ==== * ''Bardo'': babilroboto, transformita la 8-an de februaro 2024 al [[Gemini (chatbot)|Gemini]] (lingvomodelo disvolvita de [[DeepMind|Google DeepMind]] en 2023): familio de multmodalaj gravaj lingvomodeloj * ''ChatGPT'' pasis en 2023 la [[Testo de Turing|teston de Turing]], kiu estas testo por determini ĉu [[babilroboto]] aspektas tiel homa, ke ĝi por la uzanto estas nedistingebla de homa konversacipartnero. ==== Ekzistas ankaŭ babilrobotoj por iuj specifaj lingvoj ==== * ''GPT-NL'', nederlanda iniciativo ankoraŭ sub disvolviĝo en 2025, celante krei lingvan modelon por la nederlanda lingvo kaj kunteksto: fidinda, travidebla, reciproka kaj suverena. Ĝi elektas altkvalitajn nederlandajn datumojn kaj uzas nur datumojn, kiujn oni akiris laŭleĝe. Krome, GTP-NL volas esti travidebla pri kiuj trejnadodatumoj ĝi uzas. GPT-NL estas la unua GLM-oj tutmonde, kiu pruveble plenumas la eŭropan privatecan leĝaron. Per GPT-NL, organizoj baldaŭ povos elekti respondecan alternativon al la GLM-oj, kiujn ili nuntempe uzas. Kontraste al aliaj grandaj lingvomodelo pri kiuj GPT-NL malfacile havas komprenon pri la datumoj por ĉi tiuj modeloj, oni suspektas, ke ili ĉefe implikas anglalingvajn tekstojn aŭ tradukitajn tekstojn. Rezulte, ĉi tiuj modeloj povas perdi nuancojn de la nederlanda lingvo kaj kulturo, kiuj estas necesaj por iuj aplikoj. GPT-NL krome volas helpi fortigi la ciferecan pozicion de [[Eŭropo]] certigante ke parto de la enspezoj refluas al kopirajtuloj kaj ke tiuj ricevu justan lokon en la teknologia disvolviĝo<ref>(nl) ''[https://gpt-nl.nl/gpt-nl/ Een verantwoord alternatief]'' (Respondeca alternativo). GPT-NL, la 18-an de marto 2025. Alirdato: la 2-an de julio 2026.</ref>. Tial GPT-NL intence ne estas tute sub [[malfermfonta permesilo]]. Per profesiaj [[Licenco|licencoj]], ĝi kreas spacon por permesi al posedantoj de datumaroj partopreni en la enspezoj. Tiel ĝi stimulas sanan provizoĉenon kaj daŭrigeblan ekosistemon por altkvalitaj datumoj, ene de juraj kadroj kaj subvenciaj postuloj. La kodo de GPT-NL ja estas malfermfonta kaj la publika parto de la uzitaj datumoj fariĝis malkaŝe havebla<ref>(en) ''[https://gpt-nl.nl/ Project goals]'', GPT-NL</ref><ref>(nl) ''[https://gpt-nl.nl/veelgestelde-vragen/#item_9388 Hoe open gaat GPT-NL worden?],'' GPT-NL</ref>. === Esperanto === La fakto ke artefaritaj lingvoj kiel [[Esperanto]] altiras limigitan komercan investon, reduktas instigojn disvolvi dediĉitajn ilojn kaj rimedojn <ref>Occhini et al. (2026), Artificial intelligence is creating a new global linguistic hierarchy.arXiv preprint arXiv:2602.12018.Cited by: §1.</ref>. Samtempe, Esperanto estas subtenata de aktivaj retaj komunumoj kaj konservas konsiderindan retan ĉeeston, kio kondukas al ĝia uzado en grandskalaj trejnaj [[Korpuso|korpusoj]]<ref>(en) ''[https://arxiv.org/html/2603.29345v1 Open Machine Translation for Esperanto]'',License: CC BY 4.0, arXiv:2603.29345v1 [cs.CL] 31 Mar 2026</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Babilroboto]] * [[Genera artefarita intelekto|Genera AI]] {{GenAI-babilrobotoj}} [[Kategorio:Komputila lingvistiko]] 5gcglg64lyvro778ks5xjun7a60ud8w Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Aŭtoroj 4 898478 9418920 9416534 2026-07-02T16:19:29Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9418920 wikitext text/x-wiki Aŭtoroj kun pli ol 40 vikipedioj sen artikolo en la esperanta vikipedio:{{Wikidata list|sparql=SELECT ?item ?itemLabel ?sitelinks WITH { SELECT ?item ?sitelinks WHERE { ?item wikibase:sitelinks ?sitelinks. hint:Prior hint:rangeSafe true. FILTER (?sitelinks > 40) ?item wdt:P106 wd:Q36180. # Writers MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q17379835. } # nur en la ĉefa nomspaco MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q4663903. } # sen portaloj MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q39911. } # sen jardekoj MINUS { ?article schema:about ?item. ?article schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>. } } } AS %sub WHERE { INCLUDE %sub OPTIONAL { ?item rdfs:label ?itemLabel. FILTER(LANG(?itemLabel) = "eo") } } ORDER BY DESC(?sitelinks) LIMIT 400 |columns=label:nomo (propono),description:priskribo,item:vikidatuma ero,?sitelinks:nombro de ligiloj|thumb=200|links=red|summary=200 plej kunligitaj elementoj}} {| class='wikitable sortable' ! nomo (propono) ! priskribo ! vikidatuma ero ! nombro de ligiloj |- | [[Betty Ford]] | Prezidentedzino de Usono de 1974 ĝis 1977 | [[:d:Q213122|Q213122]] | 72 |- | [[Akira Toriyama]] | japana bildliteraturisto (1955–2024) | [[:d:Q208582|Q208582]] | 72 |- | [[Al-Masudi]] | araba historiisto, geografo kaj vojaĝanto | [[:d:Q168705|Q168705]] | 71 |- | [[Svetlana Savitskaya]] | soveta kaj poste rusa kosmonaŭto kaj politikisto | [[:d:Q152318|Q152318]] | 68 |- | [[Kip S. Thorne]] | usona fizikisto | [[:d:Q323320|Q323320]] | 68 |- | [[Jenny Slate]] | usona aktorino | [[:d:Q744166|Q744166]] | 68 |- | [[Anne Baxter]] | usona aktorino | [[:d:Q228906|Q228906]] | 68 |- | [[Theo Walcott]] | angla futbalisto | [[:d:Q29516|Q29516]] | 67 |- | [[Amy Poehler]] | usona aktorino | [[:d:Q230203|Q230203]] | 67 |- | [[Jack LaLanne]] | usona fizikekzerca instruisto (1914–2011) | [[:d:Q1677099|Q1677099]] | 67 |- | [[Vincent Price]] | usona aktoro | [[:d:Q219640|Q219640]] | 66 |- | [[Tom Waits]] | usona aktoro | [[:d:Q184805|Q184805]] | 66 |- | [[Arthur Ashe]] | usona tenisisto | [[:d:Q53325|Q53325]] | 64 |- | [[Steve Harvey]] | usona aktoro | [[:d:Q2347009|Q2347009]] | 64 |- | [[Candice Bergen]] | usona aktorino | [[:d:Q106942|Q106942]] | 64 |- | [[Wendell Meredith Stanley]] | usona biokemiisto | [[:d:Q105937|Q105937]] | 63 |- | [[Serj Tankian]] | usona muzikisto | [[:d:Q486063|Q486063]] | 63 |- | [[Aspasia]] | 5-a jarcento a.K. kunulino de atena ŝtatisto Periklo | [[:d:Q228564|Q228564]] | 63 |- | [[Nicholas Sparks]] | usona verkisto | [[:d:Q219377|Q219377]] | 63 |- | [[Lindsey Vonn]] | usona alpa skiisto | [[:d:Q10068|Q10068]] | 62 |- | [[Henry Adams]] | usona ĵurnalisto, historiisto, akademiulo, romanisto (1838-1918) | [[:d:Q458390|Q458390]] | 62 |- | [[Zoran Đinđić]] | serba politikisto | [[:d:Q157131|Q157131]] | 62 |- | [[Charles Schumer]] | usona politikisto | [[:d:Q380900|Q380900]] | 61 |- | [[John Muir]] | skot-usona naturalisto (1838–1914) | [[:d:Q379580|Q379580]] | 61 |- | [[Till Lindemann]] | germana kantisto | [[:d:Q154852|Q154852]] | 61 |- | [[Lily Tomlin]] | usona aktorino | [[:d:Q229271|Q229271]] | 61 |- | [[Rajinikanth]] | | [[:d:Q60068|Q60068]] | 61 |- | [[David Rockefeller]] | Usona bankisto kaj miliardulo | [[:d:Q11239|Q11239]] | 60 |- | [[Semjon Boedjonnij]] | soveta marŝalo | [[:d:Q242474|Q242474]] | 60 |- | [[Ayumi Hamasaki]] | japana kantistino kaj aktorino | [[:d:Q188111|Q188111]] | 60 |- | [[Kösem Sultan]] | validigita sultanino kaj reganto de la Otomana Imperio | [[:d:Q61127|Q61127]] | 59 |- | [[Portia de Rossi]] | usona aktorino | [[:d:Q215366|Q215366]] | 59 |- | [[Asa Akira]] | usona pornografia aktorino | [[:d:Q233092|Q233092]] | 58 |- | [[John Belushi]] | usona aktoro | [[:d:Q23858|Q23858]] | 58 |- | [[Wilhelm Grimm]] | germana aŭtoro, filologo, kolektanto de fabeloj kaj legendoj | [[:d:Q6714|Q6714]] | 58 |- | [[Herbert C. Brown]] | usona kemiisto | [[:d:Q102406|Q102406]] | 58 |- | [[Ĉen Ŝujbjan]] | prezidento de Respubliko Ĉinio (Tajvano) (2000–2008) | [[:d:Q22368|Q22368]] | 58 |- | [[Zack Snyder]] | usona filmisto (naskita en 1966) | [[:d:Q139890|Q139890]] | 58 |- | [[Danai Gurira]] | usona aktorino | [[:d:Q636653|Q636653]] | 58 |- | [[Larry the Cable Guy]] | usona aktoro | [[:d:Q331728|Q331728]] | 58 |- | [[L. Ron Hubbard]] | Usona verkisto; fondinto de Scientologio | [[:d:Q216896|Q216896]] | 58 |- | [[Jane Lynch]] | usona aktorino | [[:d:Q228852|Q228852]] | 58 |- | [[Tim Conway]] | usona aktoro | [[:d:Q1304952|Q1304952]] | 58 |- | [[Khloé Kardashian]] | Usona amaskomunikila personulo, influanto, entreprenisto (naskita en 1984) | [[:d:Q231270|Q231270]] | 58 |- | [[Rupert Everett]] | brita aktoro | [[:d:Q208685|Q208685]] | 58 |- | [[James Wan]] | malajzia-aŭstralia reĝisoro, produktoro, scenaristo kaj verkisto de komiksoj | [[:d:Q108047434|Q108047434]] | 58 |- | [[Mamie Eisenhower]] | Unua Damo de Usono de 1953 ĝis 1961 | [[:d:Q233686|Q233686]] | 57 |- | [[James Gosling]] | Kanada komputikisto | [[:d:Q92622|Q92622]] | 57 |- | [[Jonah Hill]] | usona aktoro | [[:d:Q313388|Q313388]] | 57 |- | [[Sarah Ferguson]] | Brita verkisto, bonfara patrono, publika parolanto, filmproduktanto kaj televida personulo | [[:d:Q55720|Q55720]] | 57 |- | [[Laura Ingalls Wilder]] | usona porinfana verkisto, taglibristo kaj ĵurnalisto (1867-1957) | [[:d:Q237514|Q237514]] | 57 |- | [[Pierluigi Collina]] | itala internacia futbala arbitraciisto | [[:d:Q485885|Q485885]] | 57 |- | [[Estelle Harris]] | usona aktorino | [[:d:Q272935|Q272935]] | 57 |- | [[Seth Rogen]] | kanada aktoro, komikisto kaj filmisto (naskita en 1982) | [[:d:Q220308|Q220308]] | 57 |- | [[Travis Scott]] | | [[:d:Q13605596|Q13605596]] | 57 |- | [[Natalie Cole]] | usona aktorino | [[:d:Q231942|Q231942]] | 57 |- | [[Ani Lorak]] | ukraina kantisto-kantverkisto, aktorino kaj entreprenisto | [[:d:Q237081|Q237081]] | 56 |- | [[Yusuf al-Qaradawi]] | egipta islama teologo | [[:d:Q64129|Q64129]] | 56 |- | [[Vajiravudh]] | reĝo de Siamo de 1910 ĝis 1925 | [[:d:Q161389|Q161389]] | 56 |- | [[Margaret Fuller]] | Usona verkisto kaj virinrajta aktivulo (1810–1850) | [[:d:Q257953|Q257953]] | 56 |- | [[Oliver Sacks]] | brita neŭrologo kaj verkisto (1933–2015) | [[:d:Q258662|Q258662]] | 56 |- | [[Roald Hoffmann]] | kemia sciencisto | [[:d:Q273279|Q273279]] | 56 |- | [[Nick Vujicic]] | aŭstralia evangeliisto kaj instiga parolanto | [[:d:Q298503|Q298503]] | 56 |- | [[Julie Walters]] | brita aktorino | [[:d:Q228747|Q228747]] | 56 |- | [[Guido van Rossum]] | nederlanda programisto; kreinto de programlingvo Python | [[:d:Q30942|Q30942]] | 55 |- | [[Avempace]] | araba andaluza polimatoro (ĉ. 1085 – 1138) | [[:d:Q11362|Q11362]] | 55 |- | [[Zach Braff]] | usona aktoro kaj reĝisoro | [[:d:Q139330|Q139330]] | 55 |- | [[Henry Wilson]] | vicprezidanto de Usono de 1873 ĝis 1875 | [[:d:Q313302|Q313302]] | 55 |- | [[Maurice Leblanc]] | franca verkisto | [[:d:Q314993|Q314993]] | 55 |- | [[Ida Lupino]] | usona aktorino | [[:d:Q148669|Q148669]] | 55 |- | [[Vladimiro la 2-a de Kievo]] | granda princo de Kievo | [[:d:Q60928|Q60928]] | 55 |- | [[Kevin Smith]] | usona aktoro | [[:d:Q489831|Q489831]] | 55 |- | [[Salman la Perso]] | kunulo de Mohamedo la Profeto; unua persa konvertito al Islamo | [[:d:Q557378|Q557378]] | 55 |- | [[Jimmy Fallon]] | usona aktoro | [[:d:Q335680|Q335680]] | 55 |- | [[Robert J. Shiller]] | usona ekonomikisto | [[:d:Q338151|Q338151]] | 55 |- | [[Mary-Louise Parker]] | usona aktorino | [[:d:Q229957|Q229957]] | 55 |- | [[Pete Hegseth]] | usona televida prezentisto kaj registara oficisto (naskita en 1980) | [[:d:Q7172014|Q7172014]] | 55 |- | [[Frédéric Beigbeder]] | franca verkisto kaj literatura kritikisto | [[:d:Q314972|Q314972]] | 55 |- | [[al-Ĵazari]] | mezopotamia matematikisto kaj inventisto | [[:d:Q81627|Q81627]] | 54 |- | [[Virgil Grissom]] | usona astronaŭto (1926–1967) | [[:d:Q110879|Q110879]] | 54 |- | [[Pitirim Sorokin]] | usona sociologo | [[:d:Q319816|Q319816]] | 54 |- | [[Charles W. Fairbanks]] | usona politikisto (1852–1918); Vicprezidanto de Usono de 1905 ĝis 1909 | [[:d:Q270539|Q270539]] | 54 |- | [[Zakir Naik]] | Barata islama predikisto | [[:d:Q932829|Q932829]] | 54 |- | [[Anton Makarenko]] | ukraina kaj sovetia edukisto kaj verkisto | [[:d:Q297448|Q297448]] | 54 |- | [[Ulpien]] | frua 3-a-jarcenta romia juristo | [[:d:Q310076|Q310076]] | 54 |- | [[Karolo, Duko de Orleano]] | Duko de Orleano, franca poeto | [[:d:Q310146|Q310146]] | 54 |- | [[Emily Ratajkowski]] | usona aktorino | [[:d:Q5372335|Q5372335]] | 54 |- | [[Patton Oswalt]] | usona aktoro | [[:d:Q374065|Q374065]] | 53 |- | [[Amalasonte]] | reĝino de la Ostrogotoj (495-535) | [[:d:Q371670|Q371670]] | 53 |- | [[Ethel Merman]] | usona aktorino | [[:d:Q129087|Q129087]] | 53 |- | [[Victoria Woodhull]] | usona sufrageto, redaktoro (1838-1927) | [[:d:Q260378|Q260378]] | 53 |- | [[George Burns]] | usona aktoro | [[:d:Q344793|Q344793]] | 53 |- | [[George Arliss]] | angla aktoro, aŭtoro, dramisto kaj filmisto (1868–1946) | [[:d:Q182229|Q182229]] | 53 |- | [[Makoto Shinkai]] | japana animea reĝisoro | [[:d:Q335080|Q335080]] | 53 |- | [[Bruce Campbell]] | usona aktoro | [[:d:Q309932|Q309932]] | 53 |- | [[Amal Clooney]] | brita-libana advokato | [[:d:Q16769592|Q16769592]] | 53 |- | [[Aaron Sorkin]] | usona aktoro | [[:d:Q299194|Q299194]] | 53 |- | [[Wallace Shawn]] | usona aktoro | [[:d:Q311068|Q311068]] | 53 |- | [[Jason Lee]] | usona aktoro | [[:d:Q4960|Q4960]] | 52 |- | [[Mary Baker Eddy]] | usona teologo, fondinto de Kristana Scienco (1821–1910) | [[:d:Q235069|Q235069]] | 52 |- | [[Emmanuelle Riva]] | franca aktorino | [[:d:Q436996|Q436996]] | 52 |- | [[Adolf Erik Nordenskiöld]] | sved-Finnlanda geologo kaj esploristo | [[:d:Q156749|Q156749]] | 52 |- | [[Władysław Szpilman]] | (1911-2000) pola pianisto, komponisto, holokaŭstotransvivanto | [[:d:Q157176|Q157176]] | 52 |- | [[Michael Mann]] | usona filmreĝisoro, scenaristo kaj produktanto | [[:d:Q270097|Q270097]] | 52 |- | [[Tony Jaa]] | taja aktoro | [[:d:Q298551|Q298551]] | 52 |- | [[Todd Phillips]] | usona aktoro | [[:d:Q362824|Q362824]] | 52 |- | [[Gavin McInnes]] | kanada ekstremdekstra komentisto | [[:d:Q5528217|Q5528217]] | 52 |- | [[Schuyler Colfax]] | usona politikisto | [[:d:Q310852|Q310852]] | 52 |- | [[Colonel Sanders]] | fondinto de KFC | [[:d:Q120450|Q120450]] | 52 |- | [[Suzy Eddie Izzard]] | brita komikisto kaj aktoro (naskita en 1962) | [[:d:Q254022|Q254022]] | 52 |- | [[Charles Fleischer]] | usona aktoro | [[:d:Q658690|Q658690]] | 52 |- | [[Asima Chatterjee]] | barata kemiisto (1917-2006) | [[:d:Q7450|Q7450]] | 51 |- | [[Dolley Madison]] | Unua Damo de Usono de 1809 ĝis 1817 | [[:d:Q233638|Q233638]] | 51 |- | [[Kevin James]] | usona aktoro | [[:d:Q44561|Q44561]] | 51 |- | [[Eldar Ryazanov]] | soveta kaj rusa filma reĝisoro | [[:d:Q381944|Q381944]] | 51 |- | [[Sergej Dovlatov]] | soveta verkisto | [[:d:Q141114|Q141114]] | 51 |- | [[Clark Gregg]] | usona aktoro, scenaristo kaj reĝisoro | [[:d:Q113206|Q113206]] | 51 |- | [[Octavia E. Butler]] | usona sciencfikcia verkisto (1947-2006) | [[:d:Q239739|Q239739]] | 51 |- | [[Ilf kaj Petrov]] | sovetia satira paro verkinta en la rusa | [[:d:Q262816|Q262816]] | 51 |- | [[Andy Samberg]] | usona aktoro | [[:d:Q314640|Q314640]] | 51 |- | [[Archibald Primrose]] | brita liberala politikisto kaj Ĉefministro de Britio (1847–1929) | [[:d:Q244620|Q244620]] | 51 |- | [[Robert Burton]] | angla scienculo | [[:d:Q259132|Q259132]] | 51 |- | [[Rashida Jones]] | usona aktorino | [[:d:Q540608|Q540608]] | 51 |- | [[Abraham ben Meir ibn Ezra]] | 12-a-jarcenta sefarda rabeno kaj astrologo | [[:d:Q270670|Q270670]] | 51 |- | [[Lisa Edelstein]] | usona aktorino | [[:d:Q229197|Q229197]] | 51 |- | [[Ksenija Sobĉak]] | rusia televida kaj radia parolistino, socia kaj polotika aganto | [[:d:Q287099|Q287099]] | 51 |- | [[John Oliver]] | angla prezentisto kaj komikisto | [[:d:Q1701254|Q1701254]] | 51 |- | [[Natalie Clifford Barney]] | verkisto kaj salonisto (1876-1972) | [[:d:Q34782|Q34782]] | 50 |- | [[Taraji P. Henson]] | usona aktorino | [[:d:Q235511|Q235511]] | 50 |- | [[Domhnall Gleeson]] | irlanda aktoro | [[:d:Q456047|Q456047]] | 50 |- | [[Monique Wittig]] | franca verkistino, lesba aktivulino kaj feministo | [[:d:Q263201|Q263201]] | 50 |- | [[Brian Greene]] | usona fizikisto | [[:d:Q60815|Q60815]] | 50 |- | [[Salman Khan]] | usona edukisto (naskita en 1976) | [[:d:Q471472|Q471472]] | 50 |- | [[Aziz Nesin]] | turka verkisto | [[:d:Q327261|Q327261]] | 50 |- | [[Clark Gregg]] | usona ekonomikisto | [[:d:Q157255|Q157255]] | 50 |- | [[Frei Otto]] | germana arkitekto | [[:d:Q64412|Q64412]] | 50 |- | [[David Arquette]] | Usona aktoro, reĝisoro kaj profesia luktisto | [[:d:Q294185|Q294185]] | 50 |- | [[CM Punk]] | usona aktoro | [[:d:Q215447|Q215447]] | 50 |- | [[Fran Drescher]] | usona aktorino | [[:d:Q230632|Q230632]] | 50 |- | [[Huda Ŝaaraŭi]] | egipta feministo kaj naciisto | [[:d:Q2423343|Q2423343]] | 50 |- | [[Louisa Adams]] | Prezidentedzino de Usono de 1825 ĝis 1829 | [[:d:Q233660|Q233660]] | 49 |- | [[Joel McHale]] | usona aktoro kaj komikisto | [[:d:Q311993|Q311993]] | 49 |- | [[Christopher Tolkien]] | literatura akademiulo, verkisto kaj redaktisto (1924–2020) | [[:d:Q82032|Q82032]] | 49 |- | [[Suzanne Vega]] | usona kantisto-kantverkisto | [[:d:Q236112|Q236112]] | 49 |- | [[Cao Pi]] | imperiestro de Ĉinio kaj fondinto de la dinastio Wei | [[:d:Q313333|Q313333]] | 49 |- | [[reĝino Nur de Jordanio]] | kvara edzino de reĝo Husejn la 1-a de Jordanio | [[:d:Q240575|Q240575]] | 49 |- | [[Lynn Redgrave]] | usona aktorino | [[:d:Q156552|Q156552]] | 49 |- | [[Pargalı Ibrahim Pasha]] | Grandioza Veziro de la Otomana Imperio | [[:d:Q511943|Q511943]] | 49 |- | [[Dimitrie Cantemir]] | Princo de Moldavio | [[:d:Q159933|Q159933]] | 49 |- | [[Gerard Way]] | usona kantisto | [[:d:Q204132|Q204132]] | 49 |- | [[Nikolao la 1-a de Montenegro]] | reĝo de Montenegro | [[:d:Q283255|Q283255]] | 49 |- | [[Harold Ramis]] | usona aktoro | [[:d:Q286890|Q286890]] | 49 |- | [[Fareed Zakaria]] | barat-usona ĵurnalisto kaj aŭtoro | [[:d:Q333425|Q333425]] | 49 |- | [[Kritias]] | atena politikisto de antikveco | [[:d:Q294092|Q294092]] | 49 |- | [[Michael Psellos]] | bizanca verkisto kaj filozofo | [[:d:Q294109|Q294109]] | 49 |- | [[Seth Green]] | usona aktoro | [[:d:Q186757|Q186757]] | 49 |- | [[Valentin Glouchko]] | soveta raketinĝeniero (1908-1989) | [[:d:Q342397|Q342397]] | 49 |- | [[David Morse]] | usona aktoro | [[:d:Q296370|Q296370]] | 49 |- | [[Bob Odenkirk]] | usona aktoro | [[:d:Q888178|Q888178]] | 49 |- | [[Johana la 3-a de Navaro]] | reĝino de Navaro | [[:d:Q229286|Q229286]] | 49 |- | [[Hassan ibn al-Sabbah]] | fondinto de la ismaila ŝtato Alamut kaj la Imamo de la nizaraj ismailanoj (1081–1124) | [[:d:Q124745907|Q124745907]] | 49 |- | [[Oleg Sentsov]] | ukraina filmisto kaj aktivulo (naskita en 1976) | [[:d:Q17128150|Q17128150]] | 49 |- | [[Felix Hausdorff]] | germana matematikisto | [[:d:Q75856|Q75856]] | 48 |- | [[Amy Klobuchar]] | usona advokato kaj politikisto (naskita en 1960) | [[:d:Q22237|Q22237]] | 48 |- | [[Mihrimah Sultan]] | otomana princino, filino de Sulejmano la Grandioza kaj Hürrem Sultan | [[:d:Q80764|Q80764]] | 48 |- | [[Ghassan Kanafani]] | palestina verkisto (1936-1972) | [[:d:Q369696|Q369696]] | 48 |- | [[Marie Stopes]] | brita kontraŭkoncipa aktivulo kaj paleontologo (1880-1958) | [[:d:Q442231|Q442231]] | 48 |- | [[Olivia Munn]] | usona aktorino, komikisto, televida personulo kaj aŭtoro | [[:d:Q236475|Q236475]] | 48 |- | [[Hiram Bingham]] | usona akademiulo, esploristo, trezorĉasisto kaj politikisto (1875–1956) | [[:d:Q237220|Q237220]] | 48 |- | [[Nurbanu Sultan]] | favorato kaj pli posta edzino de la otomana sultano Selim la 2-a | [[:d:Q238091|Q238091]] | 48 |- | [[Yaqut al-Hamawi]] | araba bibliografo kaj geografiisto (1179–1229) | [[:d:Q316364|Q316364]] | 48 |- | [[Hara Takashi]] | Ĉefministro de Japanio de 1918 ĝis 1921 | [[:d:Q315553|Q315553]] | 48 |- | [[Philip Kotler]] | usona merkatiga aŭtoro, konsultisto kaj profesoro | [[:d:Q164170|Q164170]] | 48 |- | [[Bhartṛhari]] | hinda lingvisto, poeto kaj verkisto | [[:d:Q335161|Q335161]] | 48 |- | [[Scott Carpenter]] | usona testpiloto, astronaŭto kaj akvonaŭto (1925–2013) | [[:d:Q335503|Q335503]] | 48 |- | [[Timothy Snyder]] | usona historiisto | [[:d:Q747312|Q747312]] | 48 |- | [[James Gunn]] | usona aktoro, scenaristo kaj filmisto | [[:d:Q717015|Q717015]] | 48 |- | [[Corey Taylor]] | usona kantisto, el la bandoj Slipknot kaj Stone Sour | [[:d:Q295120|Q295120]] | 48 |- | [[Frank Darabont]] | Usona filmreĝisoro, scenaristo kaj produktoro | [[:d:Q295445|Q295445]] | 48 |- | [[Vojislav Šešelj]] | serba politikisto (naskita en 1954) | [[:d:Q298063|Q298063]] | 48 |- | [[Appius Claudius Caecus]] | romia ŝtatisto kaj verkisto | [[:d:Q297783|Q297783]] | 48 |- | [[Petra Mede]] | Sveda komikisto, dancisto kaj televida prezentisto | [[:d:Q3809242|Q3809242]] | 48 |- | [[Olivia Williams]] | brita aktorino | [[:d:Q231163|Q231163]] | 48 |- | [[Elizabeth Gilbert]] | usona verkisto | [[:d:Q231424|Q231424]] | 48 |- | [[Katherine Langford]] | aŭstralia aktoro | [[:d:Q29155310|Q29155310]] | 48 |- | [[Vatsyayana]] | Hinda bramina poeto, 5-a jarcento | [[:d:Q380234|Q380234]] | 47 |- | [[Isaac Ben-Zvi]] | 2-a Presidento de Israelo | [[:d:Q128894|Q128894]] | 47 |- | [[Nigel Short]] | angla ŝakludanto kaj verkisto | [[:d:Q313778|Q313778]] | 47 |- | [[Tirtaeo]] | greka lirika poeto | [[:d:Q316094|Q316094]] | 47 |- | [[Silius Italicus]] | romia poeto kaj politikisto | [[:d:Q316123|Q316123]] | 47 |- | [[Jean Froissart]] | franca verkisto | [[:d:Q315000|Q315000]] | 47 |- | [[Theodosius Dobjansky]] | soveta kaj usona genetikisto kaj evolua biologo (1900-1975) | [[:d:Q246731|Q246731]] | 47 |- | [[John Desmond Bernal]] | brita fizikisto | [[:d:Q168362|Q168362]] | 47 |- | [[Peter Abrahams]] | sudafrika verkisto kaj ĵurnalisto | [[:d:Q217069|Q217069]] | 47 |- | [[Niketas Choniates]] | Greka historiisto (1155-1217) | [[:d:Q297340|Q297340]] | 47 |- | [[Charles Percy Snow]] | angla romanisto kaj fizika kemiisto (1905–1980) | [[:d:Q333575|Q333575]] | 47 |- | [[George Sanders]] | brita aktoro | [[:d:Q296491|Q296491]] | 47 |- | [[Hafsa Sultan]] | unua Valida Sultano de la Otomana Imperio de 1520 ĝis 1534 | [[:d:Q2425979|Q2425979]] | 47 |- | [[Marcus Manilieo]] | romia poeto | [[:d:Q352684|Q352684]] | 47 |- | [[Ben Barnes]] | brita aktoro kaj kantisto | [[:d:Q310086|Q310086]] | 47 |- | [[Kim Yu-na]] | Sudkorea glitkuristo | [[:d:Q229124|Q229124]] | 47 |- | [[Tom Kenny]] | usona aktoro | [[:d:Q299282|Q299282]] | 47 |- | [[Hamza ibn ‘Abd al-Muttalib]] | La kunulo kaj onklo de Mohamedo (ĉ. 568–625) | [[:d:Q770033|Q770033]] | 47 |- | [[Ŝams Tabrizi]] | irana sufia mistikulo kaj spiritulo | [[:d:Q796587|Q796587]] | 47 |- | [[Elliott Smith]] | usona muzikisto (1969–2003) | [[:d:Q210428|Q210428]] | 47 |- | [[Robert Englund]] | usona aktoro | [[:d:Q310389|Q310389]] | 47 |- | [[Eduard Suess]] | aŭstra geologo | [[:d:Q156941|Q156941]] | 47 |- | [[Krysten Ritter]] | usona aktorino | [[:d:Q258793|Q258793]] | 47 |- | [[Tobin Bell]] | usona aktoro | [[:d:Q310190|Q310190]] | 47 |- | [[Mike Epps]] | usona aktoro | [[:d:Q311962|Q311962]] | 47 |- | [[Vincent D'Onofrio]] | usona aktoro | [[:d:Q320052|Q320052]] | 47 |- | [[Louis Gossett Jr.]] | usona aktoro | [[:d:Q329719|Q329719]] | 47 |- | [[Tsangyang Gyatso]] | Sesa Dalai-Lamao de Tibeto | [[:d:Q25251|Q25251]] | 46 |- | [[Frederik Pohl]] | usona sciencfikcia verkisto kaj redaktisto (1919–2013) | [[:d:Q312641|Q312641]] | 46 |- | [[Wang Yangming]] | ĉina filozofo (1472–1529) | [[:d:Q378462|Q378462]] | 46 |- | [[Nonnos de Panopolis]] | bizanca greka poeto | [[:d:Q312916|Q312916]] | 46 |- | [[Bent Larsen]] | dana ŝaka grandmajstro kaj aŭtoro (1935–2010) | [[:d:Q108807|Q108807]] | 46 |- | [[Ed Sullivan]] | usona televida prezentisto (1901-1974) | [[:d:Q83807|Q83807]] | 46 |- | [[Halide Edib Adıvar]] | turka aktivulo, verkisto kaj politikisto | [[:d:Q234289|Q234289]] | 46 |- | [[Gaius]] | romia juristo (2-a jarcento p.K.) | [[:d:Q313439|Q313439]] | 46 |- | [[Afanasij Fet]] | rusa poeto | [[:d:Q314212|Q314212]] | 46 |- | [[E. L. James]] | brita verkisto | [[:d:Q59896|Q59896]] | 46 |- | [[Leslie Howard]] | brita aktoro (1893–1943) | [[:d:Q156178|Q156178]] | 46 |- | [[George Steiner]] | usona verkisto | [[:d:Q453288|Q453288]] | 46 |- | [[Anna Sewell]] | angla romanverkisto | [[:d:Q258741|Q258741]] | 46 |- | [[Nathan Lane]] | usona aktoro | [[:d:Q491264|Q491264]] | 46 |- | [[Alphonse Karr]] | franca kritikisto, ĵurnalisto kaj romanisto (1808-1890) | [[:d:Q186221|Q186221]] | 46 |- | [[Dev Anand]] | Hinda aktoro, produktoro, reĝisoro | [[:d:Q320115|Q320115]] | 46 |- | [[Walter Bagehot]] | brita ekonomikisto, ĵurnalisto kaj eseisto (1826-1877) | [[:d:Q369022|Q369022]] | 46 |- | [[John Cheever]] | usona verkisto | [[:d:Q336151|Q336151]] | 46 |- | [[Crispin Glover]] | usona aktoro | [[:d:Q310060|Q310060]] | 46 |- | [[Katerino de Valois]] | Reĝedzino de Anglio | [[:d:Q229192|Q229192]] | 46 |- | [[Maher Zain]] | R&B-kantisto, kantverkisto kaj muzikproduktanto | [[:d:Q2750368|Q2750368]] | 46 |- | [[Michael Cunningham]] | usona verkisto | [[:d:Q310257|Q310257]] | 46 |- | [[Kristin Chenoweth]] | usona aktorino | [[:d:Q231811|Q231811]] | 46 |- | [[Ray Romano]] | usona aktoro | [[:d:Q220836|Q220836]] | 46 |- | [[Bonnie Hunt]] | usona aktorino | [[:d:Q272952|Q272952]] | 46 |- | [[Andy Kaufman]] | usona aktoro | [[:d:Q299983|Q299983]] | 46 |- | [[Burl Ives]] | usona aktoro | [[:d:Q315723|Q315723]] | 46 |- | [[Artie Lange]] | usona aktoro | [[:d:Q712452|Q712452]] | 46 |- | [[RZA]] | usona aktoro | [[:d:Q52447|Q52447]] | 46 |- | [[William Carey]] | Angla baptista misiisto kaj ministro (1761-1834) | [[:d:Q312948|Q312948]] | 45 |- | [[Jeanette Winterson]] | usona verkistino | [[:d:Q233584|Q233584]] | 45 |- | [[Rose Marie]] | usona aktorino | [[:d:Q94487|Q94487]] | 45 |- | [[Bob Kane]] | usona komiksisto, kun-kreinto de Batman (1915-1998) | [[:d:Q313048|Q313048]] | 45 |- | [[Niĉiren]] | japana bikŝuo; fondinto de budhisma skolo nomita laŭ li | [[:d:Q311478|Q311478]] | 45 |- | [[Bret Hart]] | kanada luktisto, verkisto kaj aktoro | [[:d:Q81324|Q81324]] | 45 |- | [[Henry Thomas Buckle]] | angla historiisto (1821–1862) | [[:d:Q435699|Q435699]] | 45 |- | [[Lobsang Gyatso]] | politika kaj religia gvidanto de Tibeto (1617-1682) | [[:d:Q25252|Q25252]] | 45 |- | [[Janeane Garofalo]] | usona aktorino | [[:d:Q40143|Q40143]] | 45 |- | [[Julianino el Norwich]] | angla teologino; sanktulino laŭ Anglikanismo kaj Luteranismo | [[:d:Q236699|Q236699]] | 45 |- | [[Robert Shaw]] | brita aktoro kaj verkisto | [[:d:Q313727|Q313727]] | 45 |- | [[Marion Zimmer Bradley]] | usona aŭtoro de sciencfikciaj romanoj | [[:d:Q465179|Q465179]] | 45 |- | [[Alan J. Pakula]] | Usona filmreĝisoro, verkisto kaj produktoro (1928–1998) | [[:d:Q51519|Q51519]] | 45 |- | [[Juba la 2-a]] | reĝo de Numidio | [[:d:Q315670|Q315670]] | 45 |- | [[Leyla Zana]] | kurda aktivulo kaj politikisto | [[:d:Q464689|Q464689]] | 45 |- | [[Frances Burney]] | angla satira romanverkisto, taglibristo, dramisto (1752-1840) | [[:d:Q259530|Q259530]] | 45 |- | [[Jane Alexander]] | usona aktorino | [[:d:Q242717|Q242717]] | 45 |- | [[Baz Luhrmann]] | Aŭstralia verkisto, reĝisoro kaj produktoro | [[:d:Q250545|Q250545]] | 45 |- | [[Henry Rollins]] | usona aktoro | [[:d:Q318509|Q318509]] | 45 |- | [[Peter Ackroyd]] | angla aŭtoro | [[:d:Q319169|Q319169]] | 45 |- | [[Songtsen Gampo]] | tibeta imperiestro (604-650) | [[:d:Q320122|Q320122]] | 45 |- | [[Léon Degrelle]] | belga ĵurnalisto, politikisto, SS-soldato, kunlaboranto, fuĝanto | [[:d:Q158844|Q158844]] | 45 |- | [[Ama Ata Aidoo]] | Ganaa poetino | [[:d:Q298224|Q298224]] | 45 |- | [[Abu al-Faraj al-Isfahani]] | persa poeto | [[:d:Q335599|Q335599]] | 45 |- | [[David Walliams]] | angla aktoro, komikisto kaj verkisto | [[:d:Q359665|Q359665]] | 45 |- | [[Sokullu Mehmed Paşa]] | ĉefveziro de la Otomana Imperio (1565–1579) | [[:d:Q298419|Q298419]] | 45 |- | [[Jeff Foxworthy]] | Usona komikisto, aktoro, gastiganto kaj verkisto | [[:d:Q2449557|Q2449557]] | 45 |- | [[Twinkle Khanna]] | barata aktorino kaj verkisto | [[:d:Q2556523|Q2556523]] | 45 |- | [[Philip Sheridan]] | usona generalo | [[:d:Q355452|Q355452]] | 45 |- | [[Amy Schumer]] | Usona tujkomediisto kaj aktorino | [[:d:Q4749380|Q4749380]] | 45 |- | [[Bill Nye]] | usona scienca edukisto, komikisto, televida prezentisto, aktoro, verkisto, sciencisto kaj iama meĥanika inĝeniero | [[:d:Q2619019|Q2619019]] | 45 |- | [[Tatiana Maslany]] | kanada aktorino | [[:d:Q7688099|Q7688099]] | 45 |- | [[Molly Ringwald]] | usona aktorino | [[:d:Q231460|Q231460]] | 45 |- | [[Shane Dawson]] | Usona Interreta personeco (naskita en 1988) | [[:d:Q311078|Q311078]] | 45 |- | [[Matthew Gray Gubler]] | usona aktoro | [[:d:Q313501|Q313501]] | 45 |- | [[Robert Sheckley]] | usona verkisto | [[:d:Q333246|Q333246]] | 45 |- | [[King Vidor]] | usona reĝisoro (1894-1982) | [[:d:Q51133|Q51133]] | 45 |- | [[Imperiestrino Jitō]] | japana Imperiestrino | [[:d:Q232026|Q232026]] | 44 |- | [[Aboulféda]] | mezepoka araba historiisto kaj geografiisto | [[:d:Q311462|Q311462]] | 44 |- | [[Randy Pausch]] | usona profesoro pri komputiko, homa-komputila interagado kaj dezajno | [[:d:Q49828|Q49828]] | 44 |- | [[David McCallum]] | skota aktoro kaj muzikisto (1933–2023) | [[:d:Q313023|Q313023]] | 44 |- | [[John Wyndham]] | angla sciencfikcia aŭtoro (1903–1969) | [[:d:Q313673|Q313673]] | 44 |- | [[Rebel Wilson]] | aŭstralia aktorino, verkistino kaj produktanto | [[:d:Q442897|Q442897]] | 44 |- | [[Daniel O'Connell]] | irlanda politika gvidanto (1775–1847) | [[:d:Q314917|Q314917]] | 44 |- | [[Amber Berson]] | usona aktorino | [[:d:Q456862|Q456862]] | 44 |- | [[Victoria de Badeno]] | Reĝedzino de Svedio (1907-1930) | [[:d:Q57648|Q57648]] | 44 |- | [[Gajo Valerio Flako]] | romia poeto kaj verkisto | [[:d:Q316090|Q316090]] | 44 |- | [[Pompeius Trogus]] | Galo-romia historiisto kiu prosperis dum la regado de la imperiestro Aŭgusto | [[:d:Q316119|Q316119]] | 44 |- | [[Ramo la 2-a de Siamo]] | reĝo de Siamo (1809–1824) | [[:d:Q319675|Q319675]] | 44 |- | [[Mahasweta Devi]] | barata verkisto | [[:d:Q144391|Q144391]] | 44 |- | [[Vassilij Axionov]] | sovet-usona verkisto | [[:d:Q315185|Q315185]] | 44 |- | [[Lucretia Mott]] | usona sufrageto | [[:d:Q267107|Q267107]] | 44 |- | [[Farah Khan]] | barata filmreĝisoro kaj koreografo | [[:d:Q167636|Q167636]] | 44 |- | [[Richard Armitage]] | angla aktoro | [[:d:Q181806|Q181806]] | 44 |- | [[Karlo de Valois]] | franca princo, frato de reĝo Filipo la 4-a la Bela | [[:d:Q270438|Q270438]] | 44 |- | [[Jewel]] | usona aktorino | [[:d:Q229018|Q229018]] | 44 |- | [[Bernadette Peters]] | usona aktorino | [[:d:Q231391|Q231391]] | 44 |- | [[Cheech Marin]] | usona aktoro | [[:d:Q73007|Q73007]] | 44 |- | [[Anne Tyler]] | usona romanisto | [[:d:Q235615|Q235615]] | 44 |- | [[Haing S. Ngor]] | usona aktoro | [[:d:Q312364|Q312364]] | 44 |- | [[Richard Avenarius]] | germana filozofo | [[:d:Q76516|Q76516]] | 43 |- | [[Prisko]] | 5-a-jarcenta diplomato, historiisto kaj oratoro | [[:d:Q311731|Q311731]] | 43 |- | [[Jonathan Nolan]] | brit-usona scenaristo (naskita en 1976) | [[:d:Q372788|Q372788]] | 43 |- | [[Olaudah Equiano]] | sklavo, liberulo, aboliciisto, maristo kaj anglalingva afrika verkisto | [[:d:Q379887|Q379887]] | 43 |- | [[Herodiano]] | helena historiisto de Romio de la 2a jarcento p.K. | [[:d:Q313056|Q313056]] | 43 |- | [[Neil Postman]] | usona verkisto kaj akademiano | [[:d:Q436131|Q436131]] | 43 |- | [[Robert Benton]] | usona filmisto | [[:d:Q59085|Q59085]] | 43 |- | [[James Thurber]] | usona verkisto | [[:d:Q124527|Q124527]] | 43 |- | [[Thibaut la 1-a de Navaro]] | Reĝo de Navaro de 1234 ĝis 1253 | [[:d:Q314562|Q314562]] | 43 |- | [[Anatoly Fomenko]] | rusia matematikisto | [[:d:Q158465|Q158465]] | 43 |- | [[Lawrence M. Krauss]] | teoria fizikisto | [[:d:Q470468|Q470468]] | 43 |- | [[Charles De Coster]] | belga romanisto | [[:d:Q315176|Q315176]] | 43 |- | [[Jean Gaston Darboux]] | franca matematikisto | [[:d:Q164784|Q164784]] | 43 |- | [[Atiŝa]] | bengala budhana sciulo | [[:d:Q320150|Q320150]] | 43 |- | [[Ban Zhao]] | ĉina verkisto kaj politikisto je la antikveco | [[:d:Q177081|Q177081]] | 43 |- | [[Manfredo de Sicilio]] | reĝo de Sicilio de 1258 ĝis 1266 | [[:d:Q164889|Q164889]] | 43 |- | [[Turhan Sultan]] | edzino de sultano Ibrahim la 1-a kaj "reĝinpatrino" (Valida Sultanino) | [[:d:Q621548|Q621548]] | 43 |- | [[Howard Stern]] | usona aktoro | [[:d:Q348603|Q348603]] | 43 |- | [[Zalman Ŝazar]] | israela politikisto kaj ŝtatisto | [[:d:Q299100|Q299100]] | 43 |- | [[Robin Sharma]] | kanada memhelpa verkisto | [[:d:Q2604952|Q2604952]] | 43 |- | [[James Taylor]] | usona kantisto kaj gitaristo | [[:d:Q310300|Q310300]] | 43 |- | [[Evgeny Kissin]] | | [[:d:Q160154|Q160154]] | 43 |- | [[Dan Simmons]] | usona romanisto | [[:d:Q297538|Q297538]] | 43 |- | [[Michael Rosenbaum]] | usona aktoro | [[:d:Q311613|Q311613]] | 43 |- | [[LeVar Burton]] | usona aktoro | [[:d:Q312570|Q312570]] | 43 |- | [[Charlie Kaufman]] | usona scenaristo | [[:d:Q312751|Q312751]] | 43 |- | [[Harpo Marx]] | usona aktoro | [[:d:Q317237|Q317237]] | 43 |- | [[Burt Young]] | usona aktoro | [[:d:Q329700|Q329700]] | 43 |- | [[Chazz Palminteri]] | usona aktoro | [[:d:Q338812|Q338812]] | 43 |- | [[Henry Winkler]] | usona aktoro | [[:d:Q343983|Q343983]] | 43 |- | [[Rainn Wilson]] | usona aktoro | [[:d:Q349548|Q349548]] | 43 |- | [[Lidia Gueiler Tejada]] | | [[:d:Q466098|Q466098]] | 43 |- | [[John Pilger]] | aŭstralia ĵurnalisto | [[:d:Q471546|Q471546]] | 43 |- | [[Sister Nivedita]] | | [[:d:Q2353846|Q2353846]] | 43 |- | [[Kalki Koechlin]] | | [[:d:Q3192216|Q3192216]] | 43 |- | [[Masih Alinejad]] | | [[:d:Q6783266|Q6783266]] | 43 |- | [[Ryan Coogler]] | | [[:d:Q7383978|Q7383978]] | 43 |- | [[Colleen Hoover]] | | [[:d:Q18348293|Q18348293]] | 43 |- | [[Nino Manfredi]] | itala aktoro | [[:d:Q55456|Q55456]] | 43 |- | [[Kōgyoku]] | japana imperiestrino | [[:d:Q235296|Q235296]] | 42 |- | [[Genmei]] | tennoino de Japanio | [[:d:Q233224|Q233224]] | 42 |- | [[Sayyid Abul Ala Maududi]] | sudazia islama akademiulo, Fondinto de Jamaat-e-Islami (1903–1979) | [[:d:Q369907|Q369907]] | 42 |- | [[Ibn Khordadbeh]] | persa geografo kaj oficisto (mortis 913) | [[:d:Q380004|Q380004]] | 42 |- | [[Sue Grafton]] | usona verkisto | [[:d:Q234865|Q234865]] | 42 |- | [[Knud Rasmussen]] | dana esploristo kaj antropologo | [[:d:Q312769|Q312769]] | 42 |- | [[Gedun Gyatso]] | Dalai-lamao de Tibeto (1476-1542) | [[:d:Q25259|Q25259]] | 42 |- | [[Johann Ludwig Burckhardt]] | svisa esploristo kaj orientalisto | [[:d:Q39691|Q39691]] | 42 |- | [[Fritz Leiber]] | usona verkisto de fantazio, hororo kaj sciencfikcio (1910–1992) | [[:d:Q313185|Q313185]] | 42 |- | [[Ellen Terry]] | angla aktorino (1847–1928) | [[:d:Q241966|Q241966]] | 42 |- | [[Celso]] | greka filozofo de la 2-a jarcento | [[:d:Q315370|Q315370]] | 42 |- | [[Klemento de Ohrid]] | mezepoka bulgara erudiculo | [[:d:Q158504|Q158504]] | 42 |- | [[Vinayak Damodar Savarkar]] | barata politikisto | [[:d:Q471040|Q471040]] | 42 |- | [[Stephen Leacock]] | kanada ekonomiisto kaj humoristo | [[:d:Q508029|Q508029]] | 42 |- | [[Conradin]] | Duko de Ŝvabio, Reĝo de Jerusalemo kaj Reĝo de Sicilio; la lasta reganto de la Ŝtaŭfen-dinastio | [[:d:Q158246|Q158246]] | 42 |- | [[Frederick Jackson Turner]] | usona historiisto | [[:d:Q548462|Q548462]] | 42 |- | [[George Osborne]] | brita politikisto | [[:d:Q332493|Q332493]] | 42 |- | [[Tadamichi Kuribayashi]] | japana militisto | [[:d:Q297013|Q297013]] | 42 |- | [[Eileen Chang]] | ĉin-naskita usona eseisto, romanisto kaj scenaristo | [[:d:Q197155|Q197155]] | 42 |- | [[Kim Seong-su]] | sudkorea edukisto, aktivulo, ĵurnalisto, entreprenisto kaj politikisto | [[:d:Q208203|Q208203]] | 42 |- | [[Mark Kelly]] | eksa astronaŭto, usona senatano por Arizono ekde 2021 | [[:d:Q357510|Q357510]] | 42 |- | [[Henry Ward Beecher]] | usona aboliciista pastro | [[:d:Q1607404|Q1607404]] | 42 |- | [[Horace Mann]] | usona politikisto | [[:d:Q1151173|Q1151173]] | 42 |- | [[Jajadeva]] | hinda, vaiŝnava, sanskrita poeto (12-a jarcento) | [[:d:Q335015|Q335015]] | 42 |- | [[William S. Gilbert]] | angla dramisto, poeto kaj ilustristo (1836–1911) | [[:d:Q348513|Q348513]] | 42 |- | [[Albert Brooks]] | usona aktoro | [[:d:Q356303|Q356303]] | 42 |- | [[Sirindhorn]] | reĝidino de Tajlando | [[:d:Q1884754|Q1884754]] | 42 |- | [[John Hughes]] | usona reĝisoro, scenaristo kaj produktanto (1950-2009) | [[:d:Q311263|Q311263]] | 42 |- | [[Georgie Henley]] | brita aktorino | [[:d:Q228875|Q228875]] | 42 |- | [[Anita Brookner]] | angla romanisto kaj arthistoriisto (1928–2016) | [[:d:Q237687|Q237687]] | 42 |- | [[Naomi Wolf]] | usona verkisto | [[:d:Q237875|Q237875]] | 42 |- | [[Patrick McGoohan]] | usona aktoro (1928–2009) | [[:d:Q298908|Q298908]] | 42 |- | [[Steve Davis]] | | [[:d:Q310450|Q310450]] | 42 |- | [[Simeon Stylites]] | | [[:d:Q310987|Q310987]] | 42 |- | [[Kevin Sorbo]] | usona aktoro | [[:d:Q313655|Q313655]] | 42 |- | [[John Kennedy Toole]] | usona romanisto | [[:d:Q313739|Q313739]] | 42 |- | [[John Fante]] | | [[:d:Q319746|Q319746]] | 42 |- | [[Aleksey Batalov]] | teatra kaj filmaktoro, reĝisoro | [[:d:Q339581|Q339581]] | 42 |- | [[Vincent Gallo]] | usona aktoro | [[:d:Q362353|Q362353]] | 42 |- | [[Teófilo Gutiérrez]] | | [[:d:Q369056|Q369056]] | 42 |- | [[Rian Johnson]] | usona reĝisoro kaj scenaristo | [[:d:Q621818|Q621818]] | 42 |- | [[Thomas Jane]] | usona aktoro | [[:d:Q18938|Q18938]] | 42 |- | [[Craig Ferguson]] | usona aktoro | [[:d:Q72867|Q72867]] | 41 |- | [[Laurent Fignon]] | | [[:d:Q13484|Q13484]] | 41 |- | [[Ziya Gökalp]] | turka verkisto kaj sociologisto | [[:d:Q83275|Q83275]] | 41 |- | [[D. T. Suzuki]] | japana budhologo (1870–1966) | [[:d:Q44847|Q44847]] | 41 |- | [[Mary Daly]] | | [[:d:Q241392|Q241392]] | 41 |- | [[Lucy Stone]] | | [[:d:Q452281|Q452281]] | 41 |- | [[Zane Grey]] | usona romanisto (1872–1939) | [[:d:Q146763|Q146763]] | 41 |- | [[Princino Heleno de Britio]] | | [[:d:Q160539|Q160539]] | 41 |- | [[David Mamet]] | usona dramisto, aktoro, produktanto, reĝisoro, scenaristo kaj eseisto | [[:d:Q269927|Q269927]] | 41 |- | [[Anita Loos]] | usona scenaristo, dramisto, aŭtoro, aktorino kaj televida produktanto (1888-1981) | [[:d:Q272088|Q272088]] | 41 |- | [[Milton Berle]] | usona aktoro | [[:d:Q558933|Q558933]] | 41 |- | [[Paul Scarron]] | franca poeto kaj dramisto | [[:d:Q551725|Q551725]] | 41 |- | [[Antonio Labriola]] | itala filozofo (1843-1904) | [[:d:Q342730|Q342730]] | 41 |- | [[Imadaddin Nasimi]] | azerbajĝana poeto | [[:d:Q982506|Q982506]] | 41 |- | [[Georgij Timofejeviĉ Beregovoj]] | | [[:d:Q364451|Q364451]] | 41 |- | [[Aelia Eŭdocia]] | edzino de bizanca imperiestro Teodozio la 2-a | [[:d:Q229307|Q229307]] | 41 |- | [[Sarah Miles]] | | [[:d:Q231187|Q231187]] | 41 |- | [[Pandita Ramabai]] | | [[:d:Q94889|Q94889]] | 41 |} {{Wikidata list end}} n014o7q7upjoy3uucvgc6ftdv9zwhli Koburga urba biblioteko 0 898814 9419476 9049756 2026-07-03T10:49:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419476 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO=DE-BY |Mapo en angulo=Coburg |situo sur mapo=Centra Coburg |zomo=13 }} [[File:Coburg-Herrngasse17.jpg|thumb|municipa biblioteko de Koburgo, urbocentre]] '''Koburga urba biblioteko''' (germane: ''Stadtbücherei Coburg'') troviĝas en [[coburg|Koburgo]] (Germanujo) en historia domo je ''Herrngasse 17'' inter la placoj foireja kaj [[kastelo Ehrenburg|kastela]]. Direktoras la en 1928 fonditan institucion s-ino Brigitte Maisch.<ref>[https://www.coburg.de/vv/personen/bp/Maisch-Brigitte.php biblioteka estraro]</ref> En 1874 fondis la ''Koburga societo por artoj kaj metioj'' popolan bibliotekon funkciontan ĝis 1923. Pro mona kaj spaca mankoj ĝi fermiĝis. Oni nomis lin laŭ ties estron Franz Axthelm (estro inter 1910 kaj 1923; kortega tubisto) ''Axthelmsche Volksbibliothek''. Kvin jarojn poste, la municipa konsilio ekresponsis pri nova similaĵo. En 1930 ĝi lokiĝis en domon ĉe ''Steinweg 4'' kaj post 1945 en la malantaŭan parton de la [[Edinburga Palaco]]. La koburga funkciulo de [[Hitlera Junularo]], Franz Heimberger, kiu de 1928 ankaŭ bibliotekestro estis, organizis en la 7.5.1933 bruligon de fifamigitaj verkoj en Koburgo.<ref>Lara Nowak, Christo Petkov, Franz Schindler und Yvonne Flach: "Franz Heimberger und die Deutsche Aufbauschule Coburg (1935 bis 1945)", ĉe: ''Coburger Geschichtsblätter,'' 28/2020, p. 83</ref> En 1967, danke al alilokiĝo al ''Herrngasse 17'', la biblioteka sistemo ŝanĝiĝis de ŝaltera mendmetodo al memforprena. En 1987 la kelo, estinte deponejo, aranĝiĝis por aĵoj infanaj/junularaj. En 1992 oni luprenis spacon en la najbara domo de ĉe ''Herrngasse 19''; poste oni aĉetis tion.<ref>Brigitte Maisch: [https://www.bibliotheksforum-bayern.de/fileadmin/archiv/2018-2/BFB-4-18_004_Eine_Institution_fuer_Bildung_und_Kultur_Coburg.pdf "Eine Institution für Bildung und Kultur. Vor 50 Jahren fand die Eröffnung der Stadtbücherei Coburg am jetzigen Standort in der Herrngasse statt"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240226163830/https://www.bibliotheksforum-bayern.de/fileadmin/archiv/2018-2/BFB-4-18_004_Eine_Institution_fuer_Bildung_und_Kultur_Coburg.pdf |date=2024-02-26 }} - ĉe: ''Bibliotheksforum Bayern,'' decembro 2018, p. 92–95</ref> Tie nun troviĝas la muzika kaj gazeta sekcioj. Filio troviĝas de 1981 en la koburga kliniko. Alia filio je [[Lützelbuch]] estis fermita fine de marto 2016 pro tro malgranda demando. En 2018 ĝi havis 84 milojn da objektoj sur 1020 kvadratmetroj. En 2017 estis prunteprenitaj 154 miloj da objektoj kaj venis 62 miloj da vizitantoj. Samjare oni gajnis 74.000 eŭrojn kotize.<ref>[https://www.infranken.de/lk/coburg/leitung-und-mitarbeiter-der-stadtbuecherei-coburg-koennen-nicht-klagen-art-3261431 "Leitung und Mitarbeiter der Stadtbücherei Coburg können nicht klagen"] - ĉe: ''infranken.de'', 21.3.2018]</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.coburg.de/stadtbuecherei hejmpaĝo] * [http://www.e-medien-franken.de/ interreta pruntato en Frankonio] == Notoj == <references /> [[Kategorio:Bibliotekoj en Germanio|Koburgo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Coburg]] [[Kategorio:Aperis en 1928]] qasy91wc02e3ztk222cpvbj4xy1q0bn Kapelo Sankta Anna (Cserszegtomaj) 0 904302 9418913 9046641 2026-07-02T15:51:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418913 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Kapelo Sankta Anna | larĝo de informkesto = | dosiero = St. Anne's Chapel (N) in Cserszegtomaj, 2016 Hungary.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Kapelo Sankta Anna en Cserszegtomaj | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Zala]] | diocezo = [[Veszprém]] | unio = | dekanujo = [[Keszthely]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = [[Keszthely]] | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Cserszegtomaj]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = [[1893]] | finigo = [[1894]] | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonaĵo | adreso = 8372 Cserszegtomaj, Barát út | ttt = | commons = }} La '''tombeja [[kapelo]] [[Sankta Anna]]''' (ankaŭ nomata [[preĝejo]]) estas sakrala [[konstruaĵo]] en [[grandvilaĝoj en Hungario|grandvilaĝo]] [[Cserszegtomaj]], iam en vilaĝo Tomaj, ([[Hungario]]). == Historio == En la [[tombejo]] de Tomaj la unua kapelo estis konstruita en [[1710]]. Ĝi estis malkonstruita kaj tuj nova kapelo konstruiĝis inter 1893-1894. [[:lmo:Josef Runggaldier]] faris la [[skulptaĵo]]jn. La konstruaĵo estis renovigita en 1994 kaj 2000. == Konstruaĵo == La kapelo situas sola en la tombejo. La [[fasado]] estas simetria, meze la kvadrata [[turo]] plene reliefas. La enirejo estas tra la turo. Malantaŭ la turo kuŝas la [[navo]], kiu dekstre havas 2 fenestrojn, maldekstre estas nur blinda fenestro, poste plurlatera konstruaĵparto. La [[absido]] estas plurlatera, pli mallarĝa sed same alta, ol la navo. Interne ĉe la ĉefaltaro staras vivgranda [[statuo]] pri Sankta Anna. [[Kermeso]] okazas en la 26-an de [[julio]]. == Fontoj == * [https://miserend.hu/?templom=2558 hungare kun fotoj] * [https://csodalatosbalaton.hu/latnivalok/templomok/szent-anna-templom-romai-katolikus-cserszegtomaj/ hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250410015315/https://csodalatosbalaton.hu/latnivalok/templomok/szent-anna-templom-romai-katolikus-cserszegtomaj/ |date=2025-04-10 }} {{Unua}} [[Dosiero:St. Anne's Chapel, portal (1894) in Cserszegtomaj, 2016 Hungary.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Enirejo de la kapelo}}]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Anna|Cserszegtomaj]] [[Kategorio:Tombejaj kapeloj en Hungario|Cserszegtomaj]] 5zsi2kxzzg15jhaawp8zulekwb5o28w Thae Su Nyein 0 911992 9419300 9394107 2026-07-03T05:39:06Z ~2026-38028-29 259719 Change Birthday 9419300 wikitext text/x-wiki {{delete|Crosswiki spam [[:en:Wikipedia:Articles for deletion/Thae Su Nyein (model)]] <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}} {{Informkesto gravulo | nomo = Thae Su Nyein | bildo = | bildopriskribo = Thae Su Nyein en 2024 | naskiĝnomo = သဲစုညိမ်း | naskiĝdato = {{naskiĝdato kaj aĝo|2007|05|25}} | naskiĝloko = [[Taungoo]], [[Regiono Bago]], [[Mjanmao]] | patrino = <!-- Nomo de patrino, se konata --> | religio = Budhismo | nacieco = birma | etno = birmana | civitaneco = [[Mjanmao]] | loĝloko = Taungoo, Mjanmao | alma_mater = <!-- Ne aplikebla, ĉar ŝi ankoraŭ estas juna studentino --> | okupoj = Belecreĝino, aktorino, modelo | konata pro = [[Miss Grand Myanmar 2024]] | premioj = Miss Beauty Skin Award<br>Miss I'Aura Queen Award<br>Miss Fan Vote Award | aktiva jaroj = 2023–nune | subskribo = | grandeco de subskribo = <!-- ekz. 100px --> | evt1 = Gajninto de Miss Grand Myanmar | evt1 dato = 11 decembro 2023 | evt2 = Dua vic-reĝino ĉe Miss Grand International | evt2 dato = 25 oktobro 2024 | kesteroj = <!-- aliaj ŝablonoj, se uzataj --> | kaŝitaj kesteroj = <!-- aliaj kaŝitaj informoj --> }} '''Thae Su Nyein''' ({{Lang-my|သဲစုငြိမ်း}}, naskiĝinta la [[25-an de majo]] [[2007]]) estas birma belecreĝino, aktorino kaj modelo. Ŝi estis la gajninto de la Miss Grand Myanmar 2024 konkurso kaj reprezentis Mjanmaon ĉe la Miss Grand International 2024, kie ŝi atingis la titolon de dua vic-reĝino (2nd Runner-Up). == Infanaĝo kaj edukado == Thae Su Nyein naskiĝis en Taungoo, Regiono Bago, [[Mjanmao]] la 24-an de majo 2007. Ŝi estas la plej aĝa el du gefratoj. == Beleckonkursoj == === Miss Grand Myanmar 2024 === En decembro 2023, Thae Su Nyein partoprenis en la konkurso Miss Grand Myanmar 2024 kaj estis kronita kiel la venkinto.<ref name=winner>{{cite web|url=https://www.pct.com.mm/miss-grand-myanmar-2024-ဆုကို-တောင်ငူအလှမယ်-သ/|title=Miss Grand Myanmar 2024 ဆုကို တောင်ငူအလှမယ် ” သဲစုညိမ်း “ရရှိ|date=11 December 2023|accessdate=11 December 2023|language=my|website=www.pct.com.mm}}</ref><ref name=vnn>{{cite web|url=https://hoahoctro.tienphong.vn/tan-miss-grand-myanmar-2024-moi-16-tuoi-da-co-man-tra-loi-cau-hoi-ung-xu-thuyet-phuc-post1594651.tpo|title=Tân Miss Grand Myanmar 2024: Mới 16 tuổi đã có màn trả lời câu hỏi ứng xử thuyết phục|date=11 December 2023|accessdate=11 December 2023|language=vi|website=Tiền Phong}}</ref> === Miss Grand International 2024 === Thae Su Nyein reprezentis sian landon ĉe la Miss Grand International 2024, okazinta en [[Bangkok]], [[Tajlando]]. Ŝi atingis la 2-an lokon kiel dua vic-reĝino (2nd Runner-Up).<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/10/25/india-wins-miss-grand-international-2024-ph-bet-cj-opiaza-is-1st-runner-up-2339|title=India wins Miss Grand International 2024; PH bet CJ Opiaza is 1st runner-up|date=25 October 2024|accessdate=25 October 2024|publisher=ABS-CBN News}}</ref> Ŝi ankaŭ gajnis plurajn specialajn premiojn: **Miss Beauty Skin Award**, **Miss I’Aura Queen Award**, kaj **Miss Fan Vote Award**. == Perdo de titolo == La 28-an de oktobro 2024, la organizo [[Miss Grand International]] oficiale nuligis la titolon de Thae Su Nyein pro supozitaj malobservoj de la regularo fare de ŝi kaj ŝia nacia direktoro.<ref>{{cite web|url=https://philstarlife.com/news-and-views/719223-miss-grand-international-myanmar-thae-su-nyein-title-officially-revoked|title=Miss Grand International Organization officially revokes Miss Myanmar's title due to 'inappropriate behavior'|date=28 October 2024|accessdate=28 October 2024|work=The Philippine Star}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Imdb name|nm17681327}} * {{Facebook|100041417092778}} * {{Instagram|thaesunyeinnn}} [[Kategorio:Birmanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] pk55gjgbxsy6epa7j5tve2fudzcz61f Karamaj 0 914932 9418888 9290546 2026-07-02T14:25:52Z Crosstor 3176 /* Geografio */ 9418888 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=CN}} '''Karamaj''' {{lang-zh|'''克拉玛依市}}''', en la ujgura '''قاراماي شەھىرى''' estas prefektujnivela [[urbego]] en [[Ĉinio]], en nordo de la [[Ujgura Aŭtonoma Regiono Ŝinĝango]], en la samnoma distrikto. La [[loknomo]] devenas de la ujgura lingvo kaj signifas "nigra oleo", rilatante al la naftoborejoj proksime al la urbo. [[Dosiero:Вид на г. Карамай.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Vido de Karamaj}}]] == Demografio == Loĝantaro de Karamaj en 2022 estis ĉirkaŭ {{nombro|487000}}. == Geografio == Karamaj situas en la baseno [[Ĝungario]] kun averaĝa alteco de 354 metroj. la areo estas 7733,91 km². La nature havebla akvo estas limigita: ĝi plejparte konsistas el du malgrandaj riveroj, krome, la la rivero [[Irtiŝo]] tra la kanalo Irtiŝo–Karamaj, kiu estis oficiale malfermita en 2008. == Historio == Tiu urbo travivis katastrofojn en la moderna ĉina historio, ekzemple la [[incendio]] en 1994, kiam 324 homoj, inkluzive de 288 lernantoj, perdis siajn vivojn en incendio de kinejo la 8-an de decembro 1994. == Ekonomio == En 1955 unu el la plej grandaj naftoborejoj en Ĉinio estis malkovrita tie. De tiam, la urbo profitis la naftoproduktan kaj rafinejan centrojn. == Klimato == Karamaj havas ekstreme kontinentan dezertan klimaton (laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]] estas BWk), karakterizita per grandaj laŭsezonaj ekstremoj en temperaturo, tre varmaj someroj kaj longaj, severe malvarmaj vintroj kun mallongaj printempo kaj aŭtuno inter ili. La jara [[precipitaĵo]] estas 119 milimetroj (precipe somere pluvas). == Fontoj == * WikiTrans {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] gcn0sn8yinvijeaeagv98lg1ydon4ap Bernard Fellay 0 916681 9419368 9218976 2026-07-03T08:46:38Z Moldur 2507 ekskomunikita de romkatolika eklezio 9419368 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Bernard FELLAY''' (naskiĝinta la {{Daton|12|4|1958}} en [[Sierre]]) estas [[katolika Eklezio|katolika]] episkopo el [[Svislando]] kaj eksa ĝenerala superulo de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]]. Konsekron de li (30.6.1988) faris sen permeso de la [[Sankta Seĝo]] monsinjoro [[Marcel Lefebvre]]. Per tio ili estis aŭtomate [[ekskomuniko|ekskomunikitaj]] el la rom[[katolika eklezio]] De oktobro 1977 Bernard estis studento en la fratia porpastra seminario je [[riddes|Ecône (Riddes)]] kaj ricevis ordinadon en la 29-a de junio 1982. Sajmjare li ekresponsis pri la manaĝerumado je [[Menzingen]] dum paralele pastorala agado. De 1988 li samofice respondecis pri la tuta svisa distrikto entreprenante ne malmultajn vojaĝojn i.a. en landojn de la t.n. [[Tria mondo]]. Papo [[Benedikto la 16-a]] neniigis la [[ekskomuniko]]n de Fellay kaj de la tri aliaj en junio 1988 konsekritaj episkopoj. De 1994 (ĝis julio 2018) Fellay iĝis ĉefa reprezentanto de la fratio helpate de Niklaus Pfluger kaj [[Alain-Marc Nély]]. Serĉado de akordo kun la papo tiam fiaskis. Reage ekstremismaj anoj de la fratio dissplitiĝis fondante, sub la gvidadon de episkopo [[Richard Williamson]], la [[sacerdota unio Marcel Lefebvre|Sacerdotan union Marcel Lefebvre]]. [[file:Bernard Fellay FSSPX.jpg|eta|maldekstre|Bernard Fellay (2012)]] En 2018 posteulis lin la italo [[Davide Pagliarani]].<ref>[https://www.katholisch.de/artikel/18220-piusbrueder-haben-neuen-generaloberen "Piusbrüder haben neuen Generaloberen"] - ĉe: ''katholisch.de,'' 12.7.2018</ref> En 2020 Fellay transloĝiĝis al Dillwyn ([[Virginio]])<ref>[https://fsspx.news/en/news/society-engagements-dillwyn-seminary-2024-49292 "Society Engagements at the Dillwyn Seminary — 2024"] - ĉe: ''fsspx.news,'' 17.12.2024</ref>; dum ties lastaj vivojaroj li akompanis edife la svisan episkopon [[Vitus Huonder]]. En junio de [[2026]], [[Alfonso de Galarreta]] kaj Bernard Fellay konsekris en svisia Écône kvar pastrojn al episkopeco. Ili faris tion kontraŭ la eksplicita ordono de papo [[Leono la 14-a]], kaj per tio ili estis (denove) aŭtomate [[ekskomuniko|ekskomunikitaj]] el la rom[[katolika eklezio]].<ref> [https://www.sueddeutsche.de/politik/piusbrueder-papst-leo-katholische-kirche-li.3508535 SZ.de]</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2026/07/02/world/europe/vatican-society-st-pius-excommunication.html?campaign_id=346&emc=edit_wor_20260703&instance_id=178171&nl=the-world&regi_id=296996168&segment_id=222467&user_id=ef11a517db28fad463b6f1c5f4050ef7 NY Times]</ref>. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/135842875 ligiloj ĉe DDB] *[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bfellay.html Fellay ene de la katolika hierarkio] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fellay, Bernard}} [[Kategorio:Svisaj episkopoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Svislando]] [[kategorio:Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]] [[Kategorio:Homoj ekskomunikitaj de romkatolika eklezio]]<!--dufoje--> hved9hn1czb3vawxmhfrccskca6h3pr 9419378 9419368 2026-07-03T09:17:35Z Moldur 2507 9419378 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = skisma katolika episkopo }} '''Bernard FELLAY''' (naskiĝinta la {{Daton|12|4|1958}} en [[Sierre]]) estas [[katolika Eklezio|katolika]] episkopo el [[Svislando]] kaj eksa ĝenerala superulo de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]]. Konsekron de li (30.6.1988) faris sen permeso de la [[Sankta Seĝo]] monsinjoro [[Marcel Lefebvre]]. Per tio ili estis aŭtomate [[ekskomuniko|ekskomunikitaj]] el la rom[[katolika eklezio]] De oktobro 1977 Bernard estis studento en la fratia porpastra seminario je [[riddes|Ecône (Riddes)]] kaj ricevis ordinadon en la 29-a de junio 1982. Sajmjare li ekresponsis pri la manaĝerumado je [[Menzingen]] dum paralele pastorala agado. De 1988 li samofice respondecis pri la tuta svisa distrikto entreprenante ne malmultajn vojaĝojn i.a. en landojn de la t.n. [[Tria mondo]]. Papo [[Benedikto la 16-a]] neniigis la [[ekskomuniko]]n de Fellay kaj de la tri aliaj en junio 1988 konsekritaj episkopoj. De 1994 (ĝis julio 2018) Fellay iĝis ĉefa reprezentanto de la fratio helpate de Niklaus Pfluger kaj [[Alain-Marc Nély]]. Serĉado de akordo kun la papo tiam fiaskis. Reage ekstremismaj anoj de la fratio dissplitiĝis fondante, sub la gvidadon de episkopo [[Richard Williamson]], la [[sacerdota unio Marcel Lefebvre|Sacerdotan union Marcel Lefebvre]]. [[file:Bernard Fellay FSSPX.jpg|eta|maldekstre|Bernard Fellay (2012)]] En 2018 posteulis lin la italo [[Davide Pagliarani]].<ref>[https://www.katholisch.de/artikel/18220-piusbrueder-haben-neuen-generaloberen "Piusbrüder haben neuen Generaloberen"] - ĉe: ''katholisch.de,'' 12.7.2018</ref> En 2020 Fellay transloĝiĝis al Dillwyn ([[Virginio]])<ref>[https://fsspx.news/en/news/society-engagements-dillwyn-seminary-2024-49292 "Society Engagements at the Dillwyn Seminary — 2024"] - ĉe: ''fsspx.news,'' 17.12.2024</ref>; dum ties lastaj vivojaroj li akompanis edife la svisan episkopon [[Vitus Huonder]]. En julio de [[2026]], [[Alfonso de Galarreta]] kaj Bernard Fellay konsekris en svisia Écône kvar pastrojn al episkopeco. Ili faris tion kontraŭ la eksplicita ordono de papo [[Leono la 14-a]], kaj per tio ili estis (denove) aŭtomate [[ekskomuniko|ekskomunikitaj]] el la rom[[katolika eklezio]].<ref> [https://www.sueddeutsche.de/politik/piusbrueder-papst-leo-katholische-kirche-li.3508535 SZ.de]</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2026/07/02/world/europe/vatican-society-st-pius-excommunication.html?campaign_id=346&emc=edit_wor_20260703&instance_id=178171&nl=the-world&regi_id=296996168&segment_id=222467&user_id=ef11a517db28fad463b6f1c5f4050ef7 NY Times]</ref>. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/135842875 ligiloj ĉe DDB] *[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bfellay.html Fellay ene de la katolika hierarkio] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fellay, Bernard}} [[Kategorio:Svisaj episkopoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Svislando]] [[kategorio:Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]] [[Kategorio:Homoj ekskomunikitaj de romkatolika eklezio]]<!--dufoje--> s8sjjiymaxjfuu9sexvthnzji8o28rc Alfonso de Galarreta 0 916833 9419365 9398627 2026-07-03T08:44:34Z Moldur 2507 ekskomunikita de la katolika eklezio 9419365 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kleriko}} <!--{{Informkesto gravulo}}--> [[file:Dom Alfonso de Galarreta mirrored.JPG|eta|episkopo de Galarreta, 2011]] '''Alfonso de GALARRETA''' (naskiĝinta la {{Daton|14|1|1957}} en [[Torrelavega]]) estas [[hispanio|hispana]] teologo kaj episkopo de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]]. ==Biografio== Kun siaj familianoj li venis frue al [[Argentino]] kie li eniris la porpastran seminiarion je [[La Plata]]. Sed en oktobro 1978 li venis al [[Riddes|Écône]] en la kutiman seminarion de la [[Marcel Lefebvre|lefebvre-anoj]]. Lia pastriĝo okazis en aŭgusto 1980 fare de Lefebvre mem. Post tio Galaretta docentis ĉe la Internacia porpastra seminario de [[La Reja]]. Inter 1985 kaj 1988 li estis estro de la Fratia distrikto de Suda Ameriko. En junio okazis, sen permeso de la [[Sankta Seĝo]], konsekro de tri episkopoj fare de Lefebvre, kio kaŭzis ilian aŭtomatan [[ekskomuniko]]n. Tamen en januaro 2009 papo [[Benedikto la 16-a]] nuligis la ekskomunikon de la tiam konsekritaj klerikoj. En julio 1991, Galarreta asistantis la episkopan konsekron de [[Licínio Rangel]] en São Fidélis, kiu ekpostantis [[Antônio de Castro Mayer]] ene de la [[Apostola persona administracio de Johano Mario Vianney|Sacerdota fratio de Sankta Johano Mario Vianney]]. En 1989 li ekis ĉefmoderigon de la Porpastra seminiaro de La Reja. En 1994 li iĝis superulo de la fratia distrikto de Hispanujo kaj Portugalujo. Fine de februaro 2009 li posteulis [[Richard Williamson]] kie seminariestro en La Reja. Tiun ĉi postenon heredis de li 2012 [[Davide Pagliarani]]. Kiam Pagliarani elektiĝis ĝenerala superulo de la Fratio, Galaretta kune kun [[Franz Schmidberger]] pretis asistanti lin.<ref>Björn Odendahl: [https://www.katholisch.de/artikel/18220-piusbrueder-haben-neuen-generaloberen "Piusbrüder haben neuen Generaloberen"]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ĉe: ''katholisch.de,'' 13.7.2018</ref> En junio de [[2026]], Alfonso de Galarreta kaj [[Bernard Fellay]] konsekris en svisia Écône kvar pastrojn al episkopeco. Ili faris tion kontraŭ la eksplicita ordono de papo [[Leono la 14-a]], kaj per tio ili estis aŭtomate [[ekskomuniko|ekskomunikitaj]] el la rom[[katolika eklezio]].<ref> [https://www.sueddeutsche.de/politik/piusbrueder-papst-leo-katholische-kirche-li.3508535 SZ.de]</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2026/07/02/world/europe/vatican-society-st-pius-excommunication.html?campaign_id=346&emc=edit_wor_20260703&instance_id=178171&nl=the-world&regi_id=296996168&segment_id=222467&user_id=ef11a517db28fad463b6f1c5f4050ef7 NY Times]</ref>. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bgalarret.html Galarreta ene de la katolika Eklezio] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Galarreta, Alfonso de}} [[Kategorio:Hispanaj episkopoj]] [[Kategorio:Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]] [[Kategorio:Romkatolikaj episkopoj]] [[Kategorio:Homoj ekskomunikitaj de romkatolika eklezio]]<!--eĉ dufoje--> n0dtueberxw0ygf9to891wngkulggn5 9419377 9419365 2026-07-03T09:17:12Z Moldur 2507 9419377 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = skisma katolika episkopo }} [[file:Dom Alfonso de Galarreta mirrored.JPG|eta|episkopo de Galarreta, 2011]] '''Alfonso de GALARRETA''' (naskiĝinta la {{Daton|14|1|1957}} en [[Torrelavega]]) estas [[hispanio|hispana]] teologo kaj episkopo de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]]. ==Biografio== Kun siaj familianoj li venis frue al [[Argentino]] kie li eniris la porpastran seminiarion je [[La Plata]]. Sed en oktobro 1978 li venis al [[Riddes|Écône]] en la kutiman seminarion de la [[Marcel Lefebvre|lefebvre-anoj]]. Lia pastriĝo okazis en aŭgusto 1980 fare de Lefebvre mem. Post tio Galaretta docentis ĉe la Internacia porpastra seminario de [[La Reja]]. Inter 1985 kaj 1988 li estis estro de la Fratia distrikto de Suda Ameriko. En junio okazis, sen permeso de la [[Sankta Seĝo]], konsekro de tri episkopoj fare de Lefebvre, kio kaŭzis ilian aŭtomatan [[ekskomuniko]]n. Tamen en januaro 2009 papo [[Benedikto la 16-a]] nuligis la ekskomunikon de la tiam konsekritaj klerikoj. En julio 1991, Galarreta asistantis la episkopan konsekron de [[Licínio Rangel]] en São Fidélis, kiu ekpostantis [[Antônio de Castro Mayer]] ene de la [[Apostola persona administracio de Johano Mario Vianney|Sacerdota fratio de Sankta Johano Mario Vianney]]. En 1989 li ekis ĉefmoderigon de la Porpastra seminiaro de La Reja. En 1994 li iĝis superulo de la fratia distrikto de Hispanujo kaj Portugalujo. Fine de februaro 2009 li posteulis [[Richard Williamson]] kie seminariestro en La Reja. Tiun ĉi postenon heredis de li 2012 [[Davide Pagliarani]]. Kiam Pagliarani elektiĝis ĝenerala superulo de la Fratio, Galaretta kune kun [[Franz Schmidberger]] pretis asistanti lin.<ref>Björn Odendahl: [https://www.katholisch.de/artikel/18220-piusbrueder-haben-neuen-generaloberen "Piusbrüder haben neuen Generaloberen"]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ĉe: ''katholisch.de,'' 13.7.2018</ref> En julio de [[2026]], Alfonso de Galarreta kaj [[Bernard Fellay]] konsekris en svisia Écône kvar pastrojn al episkopeco. Ili faris tion kontraŭ la eksplicita ordono de papo [[Leono la 14-a]], kaj per tio ili estis aŭtomate [[ekskomuniko|ekskomunikitaj]] el la rom[[katolika eklezio]].<ref> [https://www.sueddeutsche.de/politik/piusbrueder-papst-leo-katholische-kirche-li.3508535 SZ.de]</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2026/07/02/world/europe/vatican-society-st-pius-excommunication.html?campaign_id=346&emc=edit_wor_20260703&instance_id=178171&nl=the-world&regi_id=296996168&segment_id=222467&user_id=ef11a517db28fad463b6f1c5f4050ef7 NY Times]</ref>. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bgalarret.html Galarreta ene de la katolika Eklezio] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Galarreta, Alfonso de}} [[Kategorio:Hispanaj episkopoj]] [[Kategorio:Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]] [[Kategorio:Romkatolikaj episkopoj]] [[Kategorio:Homoj ekskomunikitaj de romkatolika eklezio]]<!--eĉ dufoje--> d3dnc9mowgbl5bfjjhc44l6wv019x7w Diskuto:Muzikpedagogio 1 917557 9419426 9168501 2026-07-03T10:14:20Z Sj1mor 12103 /* Vikidatumoj */ Respondo 9419426 wikitext text/x-wiki == Vikidatumoj == Ĉu certas ke temas pri la ĝusta eniro? kio pri muzikpedagogio ([[d:Q27908|Q27908]])? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:57, 12 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ripetas la demandon. Bonvolu respondi. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:14, 3 jul. 2026 (UTC) jptzuyd7rob30uxhlysy7qnto4bg4kq Triklinio 0 919548 9418891 9184808 2026-07-02T14:26:27Z Sj1mor 12103 9418891 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Triklinio.png|eta|La lokoj de festenanoj sur triklinio]] Proprasence '''triklinio''' estas [[Romio|Romia]] manĝeja garnituro el tri lignaj aŭ ŝtonaj ''kuŝbenkoj'' aranĝitaj en la formo de la litero ∏ ĉirkaŭ kvadrata manĝotablo. La tradicion manĝi duonkuŝe sur triklinio la romianoj adoptis de la grekoj, kune kun la nomo ''{{lang|la|triclinium}}'' ← {{lang|el|τρί-κλῑνον}} (3 kuŝbenkoj). Kutime la kuŝbenkoj havis po 3 lokojn por la manĝantoj (do, sume estis 9 lokoj); tamen en iuj okazoj unu kuŝbenkon povis okupi 4 aŭ 5 homoj. Triklinio okupis konsiderindan spacon, ĝi estis apartenaĵo de iom riĉaj domoj kaj estis uzata precipe por solenaj okazoj, bankedoj aŭ festenoj. Ĉe la grekoj ĝi estis rezervita al viraj kunmanĝantoj; la [[etruskoj]] kaj poste la romanoj allasis ankaŭ virinojn; tamen dum la viroj (duon)kuŝis sin apogante sur la maldekstran brakon, la virinoj sidis (en la frua epoko nepre sur seĝo); por virino kuŝi sur triklinio estis opiniata maldecaĵo. La 3 kuŝbenkojn oni nomis ([[Horloĝa direkto|horloĝodirekte]]): ''malsupra, meza'' kaj ''supra'' (latine resp. ''{{lang|la|lectus imus, lectus medius, lectus summus}}''). La du lastaj estis destinitaj por la gastoj, la meza estis la plej honora; la malsupran okupis la gastigantoj (kaj eventuale iliaj [[liberigito]]j). Sur kuŝbenko la plej honora loko estis la maldekstra (ĉar la plej oportuna pro la benkapogilo) — krom en la meza kuŝbenko, kie la honora loko estis la destra (ĉar najbara al la loko de la gastiganto). La kvaran flankon de la tablo oni lasis libera por la priservado. == Trikliniejo == [[Dosiero:Triclinium pompei.jpg|eta|Liberaera trikliniejo en [[Pompejo]] (boldo de Charles Frédéric Chassériau)]] En Latino (kaj en la naciaj lingvoj kiuj paŭsas ĝian konfuzon) la termino indikanta triklinion estas metonimie uzata ankaŭ por nomi manĝoĉambron entenantan unu aŭ plurajn trikliniojn. En la precizema Esperanto tio estas ĝena, tiom pli ke la solvo meme trudiĝas: la ejo devas esti '''trikliniejo'''. En multaj okazoj sufiĉas pli facilaj kaj ĝenerale kompreneblaj vortoj «manĝejo» aŭ «festenejo», sed iam oni bezonas la nuancon, ke temas pi iom luksa bankedejo. Cetere, en somero oni ofte preferis liberaerajn trikliniejojn. == Vidu ankaŭ == * [[Lekto]] [[Kategorio:Romia kulturo]] 5ivqb055s26ve7frtnzjnlxegm44vh4 Warunthon Paonil 0 921611 9419266 9294575 2026-07-03T03:08:11Z Warut92 108001 9419266 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} {{Informkesto gravulo|alma_mater=[[Universitato Ĉulalonkon]]}}'''Waruntorn Paonil''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1994), kromnomo '''Ink''' <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://campus.campus-star.com/star/13590.html|date=2016-05-30}}</ref> {{Noto|อ่านว่า อิ๊ง<ref>{{cite web|title=ทวิตเตอร์ INK WARUNTORN ตอบแฟนคลับเกี่ยวกับชื่อของตนเอง|url=https://twitter.com/oomlack/status/1267144494480121857?s=19}}</ref>}}, estas taja kantistino kaj aktorino. Ŝi origine estis membro de la [[knabina grupo]] ''Chili White Choc'', muzik-firmao Kamikaze, sub la kompanio RS, kaj iama artistino sub Music Cream, sub [[GMM Grammy|GMM Grammy.]] Ŝi nuntempe estas artistino sub [[บ็อกซ์มิวสิค|Box Music]] (BOXX MUSIC), kaj sub Music Move. == Vivo == Waruntorn Paonil naskiĝis la 23-an de februaro 1994. Ŝi eniris la muzik-industrion per apero en la muzikfilmeto "Dek Wun Wai" de Four-Mod kaj komencis lerni kantadon ekde infanaĝo ĉe ENO-lernejo, Khru Kan Academy (Kant Chanthong). Poste, ŝi aliĝis al muzik-projekto kaj publikigis albumon sub la titolo "Bunny Beat Girls" en 2006, kun 10 kantojn. Tiutempe, estis 9 artistoj, inkluzive de Pim, Jinny, Ink kaj Bass, kiuj poste formis la bandon Chili White Choc. Poste en 2007, ŝi aliĝis al Kamikaze en la aĝo de 12-jaraĝa kaj kunlaboris kun la muzik-grupo Chilli White Shock kun la kantoj Chatsanova, Special Friend, kaj Pen Pen Phi Chai, kiu havis sian debutan kanton, Chatsanova. En 2009, ŝi eksiĝis de la plena membro de la muzik-grupo Chili White Shock kaj Kamikaze kune kun sia muzik-grupano Rataporn Thipmontri aŭ Best pro daŭrigo de sia mezlerneja edukado kaj translokiĝis al Music Cream sed ne havis laboron tie. En 2015, Waruntorn havis la ŝancon reveni al la muzika industrio denove, kaj famiĝis kiel la heroino en la filmo Snap, just... thinking of you, agante kune kun Tony Rakkaen. Ŝi fariĝis solista artistino sub BOXX MUSIC, filio de Muzik Move, publikigante sian unuan unuopaĵon "Lonely, lonely" kaj poste publikigante EP-albumon en 2017 nomitan "Bliss" kun 5 kantoj: Lonely, lonely (Insomnia), Snap, I have to miss you like this (Cloudy), Related (You?) kaj Still Feeling (Old Feelings). Post la eldono de la KD-EP-albumo, antaŭmendoj por la vinila albumo "Bliss" en 2018, kiu nuntempe estas konsiderata rara kaj la prezo kreskas. Ĉi tiu vinil-albuma aro inkluzivas kroman trakon, aldonante la kanton "Khaw Dao", specialan unuopaĵon el la albumo "Thousand Shades of Tears". Antaŭmendoj por la kasedo de la sama albumo estis en marto 2020, kiuj ricevis bonan respondon. Waruntorn kompletigis sian altlernajan edukadon ĉe la Prasarnmit Demonstration School de la Universitato Srinakharinwirot kaj ricevis sian bakalaŭran diplomon de la Fakultato de Belaj kaj Aplikataj Artoj de la Universitato Ĉulalongkorn, kun specialiĝo pri okcidenta muziko kaj klasika kantado, kun duarangaj honoroj. Ŝi ankaŭ partoprenis universitatnivelajn agadojn estante unu el la Chula Kataakorn por la 70-a Tradicia Futbala Matĉo Chula-Thammasat. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://campus.campus-star.com/star/1326.html}}</ref> <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.thairath.co.th/lifestyle/woman/465684}}</ref> == Muzikaj verkoj == === albumo === {| class="wikitable" ! style="width:12em;" |Albumnomo ! align="left" width="300px" | Albumaj detaloj ! align="left" width="390px" | Kantlisto |- ! '''''INK''''' | * Eldondato: 23-a de februaro 2022 (KD) * Formato: [[Kompakta disko|KD]], Cifereca Elŝuto, [[Elsendfluo]] * Muzik-firmao: Boxx Music | # Ink # สายตาหลอกกันไม่ได้ (Eyes Don't Lie) # อยากเริ่มต้นใหม่กับคนเดิม (Repeat) # ลบไม่ได้ช่วยให้ลืม (Erase) # ความลับมีในโลก (Secret) # ไม่อยากเหงาแล้ว (Call Me) {{small|(ร่วมกับ [[ชิษณุชา ตันติเมธ|มิวยู]])}} # กลับก่อนนะ (Goodbye) # เก่งแต่เรื่องคนอื่น (Expert) {{small|(ร่วมกับ [[ศุกลวัฒน์ พวงสมบัติ|สไปรท์]])}} # ดีใจด้วยนะ (Glad) # รอหรือพอ (Stay) |- ! '''''BOLD''''' | * Eldondato: 12-a de septembro 2025 * Formato: KD, Cifereca Elŝuto, Elsendfluo * Muzik-firmao: Boxx Music | # พบรัก # ชอบอยู่คนเดียว (Like Only One) # สักวันฉันจะหายดี (Be Better) # คนใหม่เขาดูแลอยู่ (The New Love) # ปิดทองหลังใจ (Thankless Job) # แล้วยังไงต่อ (So What?) # ฝากใจ (Take My Heart) # โลกที่ยังมีเธออยู่ด้วยกัน (Multiverse) # คิดถึงเธอกลางวัน ฝันถึงเธอกลางคืน (Day & Night) # เล่าให้ฟังได้ (Tell Me) # ภาพที่สวยที่สุด (The Best Picture) |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj fontoj == * {{Facebook|inkwaruntorn}} * {{Facebook|ink.paonil}} * {{Instagram|inkwaruntorn}} [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] pm1wvcejarip3pu1sy1ap2t3odbhmn7 9419271 9419266 2026-07-03T03:22:30Z Warut92 108001 9419271 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} {{Informkesto gravulo|alma_mater=[[Universitato Ĉulalonkon]]}}'''Waruntorn Paonil''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1994), kromnomo '''Ink''' <ref>Thexyz (2016-05-30). "[https://campus.campus-star.com/star/13590.html อิ้งค์ วรันธร นางเอก Snap คว้าเกียรตินิยมอันดับ 2 จุฬาฯ]". campus.campus-star.com. Bankoko: campus-star.com. Alirita 2018-02-02.</ref> en la taja '''อิ้งค์''' {{Noto|prononciĝas kiel อิ๊ง<ref>{{cite web|title=X de INK WARUNTORN respondis al fano pri sia kromnomo|url=https://twitter.com/oomlack/status/1267144494480121857?s=19}}</ref>}}, estas taja kantistino kaj aktorino. Ŝi origine estis membro de la [[knabina grupo]] ''Chili White Choc'', muzik-firmao Kamikaze, sub la kompanio RS, kaj iama artistino sub Music Cream, sub [[GMM Grammy|GMM Grammy.]] Ŝi nuntempe estas artistino sub [[บ็อกซ์มิวสิค|Box Music]] (BOXX MUSIC), kaj sub Music Move. == Vivo == Waruntorn Paonil naskiĝis la 23-an de februaro 1994. Ŝi eniris la muzik-industrion per apero en la muzikfilmeto "Dek Wun Wai" de Four-Mod kaj komencis lerni kantadon ekde infanaĝo ĉe ENO-lernejo, Khru Kan Academy (Kant Chanthong). Poste, ŝi aliĝis al muzik-projekto kaj publikigis albumon sub la titolo "Bunny Beat Girls" en 2006, kun 10 kantojn. Tiutempe, estis 9 artistoj, inkluzive de Pim, Jinny, Ink kaj Bass, kiuj poste formis la bandon Chili White Choc. Poste en 2007, ŝi aliĝis al Kamikaze en la aĝo de 12-jaraĝa kaj kunlaboris kun la muzik-grupo Chilli White Shock kun la kantoj Chatsanova, Special Friend, kaj Pen Pen Phi Chai, kiu havis sian debutan kanton, Chatsanova. En 2009, ŝi eksiĝis de la plena membro de la muzik-grupo Chili White Shock kaj Kamikaze kune kun sia muzik-grupano Rataporn Thipmontri aŭ Best pro daŭrigo de sia mezlerneja edukado kaj translokiĝis al Music Cream sed ne havis laboron tie. En 2015, Waruntorn havis la ŝancon reveni al la muzika industrio denove, kaj famiĝis kiel la heroino en la filmo Snap, just... thinking of you, agante kune kun Tony Rakkaen. Ŝi fariĝis solista artistino sub BOXX MUSIC, filio de Muzik Move, publikigante sian unuan unuopaĵon "Lonely, lonely" kaj poste publikigante EP-albumon en 2017 nomitan "Bliss" kun 5 kantoj: Lonely, lonely (Insomnia), Snap, I have to miss you like this (Cloudy), Related (You?) kaj Still Feeling (Old Feelings). Post la eldono de la KD-EP-albumo, antaŭmendoj por la vinila albumo "Bliss" en 2018, kiu nuntempe estas konsiderata rara kaj la prezo kreskas. Ĉi tiu vinil-albuma aro inkluzivas kroman trakon, aldonante la kanton "Khaw Dao", specialan unuopaĵon el la albumo "Thousand Shades of Tears". Antaŭmendoj por la kasedo de la sama albumo estis en marto 2020, kiuj ricevis bonan respondon. Waruntorn kompletigis sian altlernejan edukadon ĉe la Prasarnmit Demonstration School de la Universitato Srinakharinwirot kaj ricevis sian bakalaŭran diplomon de la Fakultato de Belaj kaj Aplikataj Artoj de la Universitato Ĉulalongkorn, kun specialiĝo pri okcidenta muziko kaj klasika kantado, kun duarangaj honoroj. Ŝi ankaŭ partoprenis universitatnivelajn agadojn estante unu el la Chula Kataakorn por la 70-a Tradicia Futbala Matĉo Chula-Thammasat. == Muzikaj verkoj == === albumo === {| class="wikitable" ! style="width:12em;" |Albumnomo ! align="left" width="300px" | Albumaj detaloj ! align="left" width="390px" | Kantlisto |- ! '''''INK''''' | * Eldondato: 23-a de februaro 2022 (KD) * Formato: [[Kompakta disko|KD]], Cifereca Elŝuto, [[Elsendfluo]] * Muzik-firmao: Boxx Music | # Ink # สายตาหลอกกันไม่ได้ (Eyes Don't Lie) # อยากเริ่มต้นใหม่กับคนเดิม (Repeat) # ลบไม่ได้ช่วยให้ลืม (Erase) # ความลับมีในโลก (Secret) # ไม่อยากเหงาแล้ว (Call Me) {{small|(ร่วมกับ [[ชิษณุชา ตันติเมธ|มิวยู]])}} # กลับก่อนนะ (Goodbye) # เก่งแต่เรื่องคนอื่น (Expert) {{small|(ร่วมกับ [[ศุกลวัฒน์ พวงสมบัติ|สไปรท์]])}} # ดีใจด้วยนะ (Glad) # รอหรือพอ (Stay) |- ! '''''BOLD''''' | * Eldondato: 12-a de septembro 2025 * Formato: KD, Cifereca Elŝuto, Elsendfluo * Muzik-firmao: Boxx Music | # พบรัก # ชอบอยู่คนเดียว (Like Only One) # สักวันฉันจะหายดี (Be Better) # คนใหม่เขาดูแลอยู่ (The New Love) # ปิดทองหลังใจ (Thankless Job) # แล้วยังไงต่อ (So What?) # ฝากใจ (Take My Heart) # โลกที่ยังมีเธออยู่ด้วยกัน (Multiverse) # คิดถึงเธอกลางวัน ฝันถึงเธอกลางคืน (Day & Night) # เล่าให้ฟังได้ (Tell Me) # ภาพที่สวยที่สุด (The Best Picture) |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj fontoj == * {{Facebook|inkwaruntorn}} * {{Facebook|ink.paonil}} * {{Instagram|inkwaruntorn}} [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] ntltv2qxn5oqo0b6yrcwfoiahjpn1cz Katolikaj aŭstraj studentordenoj (KÖL) 0 925281 9419255 9387247 2026-07-03T01:55:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419255 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Akademia ligo de katolikaj aŭstraj studentordenoj''' (germane: ''Akademischer Bund Katholisch-Österreichischer Landsmannschaften'' - mallongigo ''KÖL'') estas unio de [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]] [[monarĥismo|legistimistaj]].<ref>Almenaŭ kiam komence kiam la unuaj el ili fondiĝis.</ref> Ĝi apartenas al [[Eŭropa kristana korporaciaro studenta (EKV)]]. [[file:KÖL Dachverband Wappen.gif|thumb|blazono de la ŝirma organizo de KÖL]] Post la [[Unua Mondmilito]] katolikaj studentoj (parte ankaŭ gimnazianoj) unuiĝis en korporacioj kiuj - krom la principoj de religio, sciencflego, amikeco kaj patrujo ankaŭ sentis specialan proksimecon al la domo de la [[Habsburgoj]]. Kelkaj tiel eĉ kreis ''monarkio'' kiel kvinan devizon. Per tio ekzistas klara divido de la katolika [[Österreichischer Cartellverband|ÖCV]]. La fondo de ŝirmorganizo estis en la 12-a de septembro 1933<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.karlvonhabsburg.at/organisationen/katholisch-oesterreichische-landsmannschaften/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2025-10-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181009172040/https://www.karlvonhabsburg.at/organisationen/katholisch-oesterreichische-landsmannschaften/ |arkivdato=2018-10-09 }}</ref> kiam du kluboj (t.n. ''Maximiliana'' kaj ''Starhemberg'') deklaris unisimilan interkonsentaron.<ref>Herbert Fritz (eld.): ''Farbe tragen, Farbe bekennen. 1938–1945. Katholische Korporierte in Widerstand und Verfolgung,'' Österreichischer Agrarverlag, Wien 1988, p. 12</ref> Post la [[Dua Mondmilito]] kelkaj anoj de pereintaj legitimistaj nekatolikaj korporacioj ekanis ĉe KÖL. Inter la du mondmilitoj, KÖL estis apud ''Reichsbund für Österreich'' la plej grava legitimista societo en Aŭstrujo.<ref>Karl Vocelka, Lynne Heller: ''Die private Welt der Habsburger. Leben und Alltag einer Familie,'' Styria, Graz 1998, ISBN 3-222-12642-9, p. 311</ref> Jen listo de la korporacioj kiuj membras ĉe KÖL (kun universitata urbo, fondodato, koloroj kaj devizo): *KÖL Maximiliana Wien<ref>[https://maximiliana.at/ paĝaro de KÖL Maximiliana]</ref> (Vieno, oktobro 1922; ruĝe-nigre-ore; Ehre - Treue - Vaterland!) *KÖL Starhemberg Wien<ref>[https://www.koel-starhemberg.at/ hejmpaĝo de KÖL Starhemberg]</ref> (Vieno, junio 1933; verde-nigre-ore; Glaube, Treue, Österreich!) *KÖL Austria-Salzburg<ref>[https://www.koel-aŭstria.at/ hejmpaĝo de KÖL Austria-Salzburg]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (decembro 1934; blanke-nigre-ore; Edel, fromm und treu!) *KÖL Carolina Wien<ref>[https://koel-carolina.at/ hejmpaĝo de KÖL Carolina Wien]</ref> (Vieno, aprilo 1936; helblue-nigre-ore; Tapfer, treu und wahr!) *KÖL Josephina Wien<ref>[https://www.josephina.at/ hejmpaĝo de KÖL Josephina Wien]</ref> (Vieno, januaro 1947; oranĝe-nigre-ore; Cum Deo pro patria!) *KÖL Leopoldina Wien<ref>[https://koel-leopoldina.at/ paĝaro de KÖL Leopoldina Wien]</ref> (Vieno, aprilo 1947; nigre-ore-ruĝe; Austria erit in orbe ultima!) *KÖL Theresiana Innsbruck<ref>[https://theresiana.at/ paĝaro de KÖL Theresiana Innsbruck]</ref> ([[Innsbruck]], majo 1947; ore-nigre-blanke; In fide pro domo Austriae!'') *KÖL Saxo-Meiningia Linz<ref>[http://www.saxo-meiningia.at/ paĝaro de KÖL Saxo-Meiningia Linz]</ref> ([[Linz]], novembro 1952; arĝente-nigre-ore; Fidem genusque servabo!) *KÖL Ostaricia Innsbruck<ref>[https://www.ostaricia.net/ hejmpaĝo de KÖL Ostaricia Innsbruck]</ref> (Innsbruck, septembro 1982; ruĝe-nigre-ore; In fide firmitas pro Austria!) * KÖL Wallenstein Wien (Vieno, januaro 1988; nigre-ore-viole; Wer, wenn nicht wir!) En la 13-a de novembro 2021 la korporacio ''KÖL Ferdinandea Graz'' ([[Graz]], majo 1937) estis ekskluzivigita el la sino de KÖL.<ref>[http://www.ferdinandea.at/index.htm hejmpaĝo fragmenta de ''Ferdinandea Graz'']</ref> Jen listo de amikaj korporacioj: *KEL Gregoriana London ([[Londono]], majo 2003) *KÖL Franzisco-Josephina Heidelberg-Bonn zu Regensburg ([[Regensburg|Ratisbono]]) *KÖML Tegetthoff Wien (ene de [[Mittelschüler-Kartell-Verband]]) * Corps der Ottonen Por samideanoj mezlernejaj ekzistis la unio ''Seniorenconvent pennaler Landsmannschaften'' (SCPL), en kiu kolektiĝis tri korporacioj: *ÖML Ottonia Linz (Linz) *KÖML Corps Victoria Wien (Vieno) *KÖML Staufia Graz (Graz)<ref>[https://web.archive.org/web/20131213001748/http://www.honovere.de/verzeichnis/dachverband_169.html listoj ĉe ''honovere.de'']</ref> == Literaturo== * Gregor Gatscher-Riedl (eld.): ''Dem Glauben treu, dem Kaiser und dem Lande! 80 Jahre akademischer Bund katholisch-österreichischer Landsmannschaften – 75 Jahre Widerstand und Kampf für ein unabhängiges Österreich,'' Eigenverlag des Akademischen Bundes, Wien 2013, ISBN 978-3-9503395-6-7 * Jochen Nußmüller, Peter-Paul Pergler (eld.): ''Idealisten wider den Zeitgeist: 70 Jahre K.Ö.L. Ferdinandea Graz,'' Eigenverlag der Katholisch-Österreichischen Landsmannschaft Ferdinandea, Graz 2007 * Heinrich Schuschnigg: "Die katholisch-österreichischen Landsmannschaften im Widerstand gegen den Nationalsozialismus" - ĉe: Peter Krause, Herbert Fritz (eld.): ''Korporierte im Widerstand gegen den Nationalsozialismus.'' Österreichischer Verein für Studentengeschichte, Wien 1997 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.koel.at paĝaro de KÖL] * [http://home.pages.at/ledel/bomben/bomben_t.htm historio de aŭstraj korporacioj studentaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111201163000/http://home.pages.at/ledel/bomben/bomben_t.htm |date=2011-12-01 }} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:KOL}} [[Kategorio:Studentaj organizaĵoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Katolikaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Aperis en 1933]] [[Kategorio:Monarkismaj organizaĵoj]] 9jm31j3hr3r0e0xxlfon4xrzhhwsgjn Konscio pri lingvoj 0 935909 9419400 9308789 2026-07-03T10:01:33Z Sj1mor 12103 /* Retaj ligiloj */ koncii 9419400 wikitext text/x-wiki '''Konscio pri lingvoj''' ([[Angla lingvo|angle]]: '''''Awareness of language,''''' [[Franca lingvo|france]]: '''''éveil aux langues''''') estas plurlingva aliro por la instruado kaj lernado de la [[Fremda lingvo|fremdaj lingvoj]] kiu naskiĝis en [[1980]] danke al Eric Hawkins (1915-2010), konata en la kampo de [[instruado de lingvoj]] kiel unu el la pioniroj de [[plurlingveco]] en lingva edukado. Hawkins kreis en Britio lingvopedagogian metodon kun la nomo<ref>(en) Eric Hawkins, ''Awareness of language: An introduction'', [[Cambridge University Press]], 1984.</ref> ''Awareness of Language'', intertempe uzata en dudeko da lando<ref>[https://books.google.fr/books?id=ESuJ-Ja5lxgC&pg=PA135&dq=%22%C3%89veil+aux+langues%22+Hawkins&hl=fr&sa=X&ved=0CDgQ6AEwAg#v=onepage&q=%22%C3%89veil%20aux%20langues%22%20Hawkins&f=false ''Penser Le Bilinguisme Autrement''], Christine Hélot,Britta Benert, 2008, {{ISBN|9783631576243}}</ref>j, interalie en franclingva [[Belgio]] kie [[Nikolin']] kontribuis al pedagogia dosiero enhavante kompaktdiskon kun kanto en [[Esperanto]]. Instruistoj devas dediĉi 50 minutojn semajne al konscio pri lingvoj. Sed ne necesas flue paroli ĉiujn lingvojn prezentitajn al la klaso; sufiĉas kelkaj bazaj scioj. Konscio pri lingvoj serĉis en la komenco, prioritate, disvolvi metalingvajn lertecojn kiuj favoru la unuan paŝon al la skribo, elirante de [[Gepatra lingvo|denaska lingvo]] al [[fremda lingvo]], kaj per la agnosko de la lingvoj de la gelernantoj kiuj apartenas al lingvaj [[Malplimulto|malplimultoj]]. "Havi de bonaj kompetentecojn en la unua lingvo havas pozitivajn efikojn por la lernado de aliaj lingvoj. Laŭ la aktuala stato de la esplorado, la fakto promocii la unuan lingvon ne malhelpas kaj ne malakcelis la lernadon de dua lingvo kaj de fremdaj lingvoj ĝenerale. Eĉ inverse: disponi pri bonaj kompetentecoj en la unua lingvo alportas avantaĝon kaj permesas pliigi ies profesiajn ŝancojn. Tiaj kompetentecoj ekzercas ankaŭ pozitivajn efikojn sur la kapablo orienti sin dum sociumado"<ref>Eric Hawkins, Awareness of language: An introduction, Cambridge University Press, 1984.</ref>. == Referencoj == <references /> == Vidu ankaŭ == * [[Nikolin']] ([[Nikolin'|Nicole Pairoux]]) * [[Multlingveco en muziko]] * [[Plurlingveco]] == Retaj ligiloj == (fr) [http://www.elodil.com/historique.html Historio pri konsciiĝo al lingvoj] (ekde la [[1980-aj jaroj]]) (fr) ''[https://www.youtube.com/watch?v=7DO7n9U2xUk&t=139s L'éveil aux langues en Fédération Wallonie-Bruxelles]'', YouTube (36 lingvoj) ''[https://www.youtube.com/watch?v=ZRj1SdBz9VQ The 36 languages song - Kanto kun 36 lingvoj]'', YouTube [[Kategorio:Lingvoj]] [[Kategorio:Instruado de lingvoj]] [[Kategorio:Plurlingveco]] t4a8afnme8pzl1kfkmdd060rip6yiiz Tetrinkejo 0 938174 9419018 9329588 2026-07-02T18:30:00Z Sj1mor 12103 teejo 9419018 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Tetrinkejo''' aŭ '''tesalono''' (aŭ simple '''teejo''') estas publika aŭ privata loko destinita por trinkado de diversaj specoj de [[teo]], ofte kun speciala ceremonio. La homoj tie povas trankvile ripozi, konversacii sen bezono de alkoholaĵoj. Speciala formo de vespera literatura tetrinkejo, aplikata ĉefe dum junularaj Esperanto-aranĝoj, estas [[gufujo]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Kafejo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teoj]] 02iq73q47kbmqobic2r5vrim7xeq1os Alex Sandro 0 942271 9418848 9412825 2026-07-02T13:46:02Z ThomasPusch 1869 9418848 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Alex Sandro Lobo Silva'' - estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] {{#invoke:Wikidata|claim|P413}}. Li naskiĝis la 26-an de januaro 1991 en [[Catanduva]], [[subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]], do nun estas {{aĝo|1991|1|26}}-jaraĝa. Ekde 2024 li membras en la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}, post naŭ antaŭaj profesiaj jaroj en la unua teamo de la itala klubo [[Juventus FC]] en [[Torino]]. Krome ekde la jaro 2011, ekde la aĝo de 19 jaroj, li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li interalie partoprenis nacia teamo sub-23-jaruloj, kiuj en la [[somera Olimpiko 2012]] en [[Londono]] atingis [[arĝenta medalo|arĝentan medalon]], poste dum 7 jaroj´ne rajtis partopreni la plej elstarajn turnirojn, ĝis en 2019 li kun la nacia teamo venkis la [[Amerika Pokalo|Amerikan Pokalon]] kaj ankaŭ en 2021 sukcesis pri dua loko. Sekve li ankaŭ estis kerna teamano en la [[Futbala Mondpokalo 2022]], kie li rekoneblis per la numero "6", kaj la saman ĉemizan numeron havis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]]. <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} --> {{Projektoj}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alex Sandro}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] 0ro6g6g5uumdlvchfw5bunlal6gwpx4 Lucas Paquetá 0 942272 9418883 9412835 2026-07-02T14:12:04Z ThomasPusch 1869 9418883 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Lucas Tolentino Coelho de Lima'' - estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] {{#invoke:Wikidata|claim|P413}}. Li naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1997 en [[Rio-de-Ĵanejro]], do nun estas {{aĝo|1997|8|27}}-jaraĝa. Ekde 2026 li membras en la unua vira teamo de la klubo [[Clube de Regatas do Flamengo]]<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->, post kvar antaŭaj profesiaj jaroj en la unua teamo de la brita klubo [[West Ham United]] de 2022 ĝis 2026, du antaŭaj en la teamo de la franca klubo [[Olympique Lyonnais]] de 2020 ĝis 2022, unu jarsezono 2019-2020 en la teamo de la itala klubo [[A.C. Milan]] - antaŭ tio li jam de 2016 ĝis 2019 prfesie futbalumis ĉe la klubo [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]], kie li ankaŭ la antaŭajn naŭ jarojn ekde la aĝo de naŭ jaroj en 2007 futbaliste edukiĝis en la infanaj kaj junulaj teamoj. Krome ekde la jaro 2018 li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li interalie partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2022]], kie li rekoneblis per la numero "7". En la sekva [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] li rekoneblis per la numero "20". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} --> {{Projektoj}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paqueta, L}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] 3h9uhyxz9qgg2z6xjdb3sipzxe2oiuo Raphinha 0 942274 9418875 9412830 2026-07-02T14:04:51Z ThomasPusch 1869 9418875 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Raphael Dias Belloli'' - estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] {{#invoke:Wikidata|claim|P413}}. Li naskiĝis la 14-an de decembro 1996 en [[Porto-Alegro]], [[Suda Rio-Grando]], do nun estas {{aĝo|1996|12|14}}-jaraĝa. Ekde 2022 li membras en la unua vira teamo de la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}, post 2 antaŭaj profesiaj jaroj en la unua teamo de la klubo ''[[Leeds]] United''. Krome ekde la jaro 2021 li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li interalie partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]], kie li rekoneblis per la numero "11". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} --> {{Projektoj}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Raphinha}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] 86td716ff55rqo5h9raf5ys55vgdigq Fabinho 0 942275 9418882 9412834 2026-07-02T14:11:43Z ThomasPusch 1869 9418882 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P1477}}'' - estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] {{#invoke:Wikidata|claim|P413}}. Li naskiĝis la 23-an de oktobro 1993 en [[Campinas]], [[San-Paŭlio]], do nun estas {{aĝo|1993|10|23}}-jaraĝa. Ekde 2023 li membras en la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}<!--, post ... antaŭaj profesiaj jaroj en la unua teamo de [[...]]-->. Krome ekde la jaro 2015 li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li interalie partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2022]], kie li rekoneblis per la numero "15". En la sekva [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] li rekoneblis per la numero "17". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} --> {{Projektoj}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fabinho}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] glzh76fn2yxc3itgr0q4lss61pu01zo Bruno Guimarães 0 942277 9418867 9412828 2026-07-02T14:02:50Z ThomasPusch 1869 9418867 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P1477}}'' - estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] {{#invoke:Wikidata|claim|P413}}. Li naskiĝis la 16-an de novembro 1997 en [[Rio-de-Ĵanejro]], do nun estas {{aĝo|1997|11|16}}-jaraĝa. Ekde 2022 li membras en la unua vira teamo de la brita klubo [[Newcastle United]]<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->, post du antaŭaj profesiaj jaroj en la unua teamo de [[Olympique Lyonnais]]. Krome ekde la jaro 2020 li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li interalie partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2022]], kie li rekoneblis per la numero "17". En la [[Futbala Mondpokalo 2026]] li rekoneblis per la numero "8". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} --> {{Projektoj}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Guimaraes, B}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] rptkwnt5f1bm12qn02lljwnyoezt9su Weverton 0 942470 9418876 9412831 2026-07-02T14:05:29Z ThomasPusch 1869 9418876 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = Weverton-Palmeiras-Athletico-jul-2022.jpg | priskribo = en 2022 }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Weverton Pereira da Silva'' - estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] [[golulo]]. Li naskiĝis la 13-an de decembro 1987 en [[Rio Branco]], subŝtato [[Acre]], do nun estas {{aĝo|1987|12|13}}-jaraĝa. Ekde 2026 li membras en la unua vira teamo de la klubo [[Grêmio]]<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}, post .. antaŭaj profesiaj jaroj en la unua teamo de la la klubo [[..]]-->. Krome ekde la jaro 2017 li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li interalie partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]], kie li rekoneblis per la numero "12". [[dosiero:Weverton Pereira da Silva.JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|en 2010}}]] [[dosiero:Seleção masculina de futebol treina no CT do Brasiliense (28134625333).jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|en 2016}}]] <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} --> {{Projektoj}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Weverton}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] h2aek32v5f51pq6pn7hw039cw0pas9h Tite 0 942472 9418833 9361895 2026-07-02T13:32:06Z ThomasPusch 1869 {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} 9418833 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Adenor Leonardo Bacchi'' - estas [[brazilanoj|brazila]] futbala trejnisto kaj ĝis 1990 estis profesia [[futbalisto|futbalista]] {{#invoke:Wikidata|claim|P413}}. Li naskiĝis la 25-an de majo 1961 en [[Caxias do Sul]] en la brazila subŝtato [[Suda Rio-Grando]], do nun estas {{aĝo|1961|5|25}}-jaraĝa. Ekde la jaro 2016 ĝis la jaro 2022 li estis la trejnisto de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Interalie li akompanis la matĉojn de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2018]] kaj la [[Futbala Mondpokalo 2022]]. <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} --> {{Projektoj}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tite}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] 61wif3gtp5edhg9fevr6xberzzxb8tr 9418834 9418833 2026-07-02T13:33:27Z ThomasPusch 1869 mi fakte volis resumigi ke mi aldonis la ekoficon en 2016 kaj la trejnadon en la Futbala Mondpokalo 2018 9418834 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Adenor Leonardo Bacchi'' - estas [[brazilanoj|brazila]] futbala trejnisto kaj ĝis 1990 estis profesia [[futbalisto|futbalista]] {{#invoke:Wikidata|claim|P413}}. Li naskiĝis la 25-an de majo 1961 en [[Caxias do Sul]] en la brazila subŝtato [[Suda Rio-Grando]], do nun estas {{aĝo|1961|5|25}}-jaraĝa. Ekde la jaro 2016 ĝis la jaro 2022 li estis la trejnisto de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Interalie li akompanis la matĉojn de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2018]] kaj la [[Futbala Mondpokalo 2022]]. <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} --> {{Projektoj}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tite}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] 8o6w1tbg1aozi5i95omed78ax6uq2sr Gabriel Martinelli 0 942636 9418884 9412836 2026-07-02T14:12:41Z ThomasPusch 1869 9418884 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} }} [[dosiero:Gabriel Martinelli 2020.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|ludante por [[Arsenal FC]] en 2020}}]] '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Gabriel Teodoro Martinelli Silva'' - estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] {{#invoke:Wikidata|claim|P413}}. Li naskiĝis la 18-an de junio 2001 en [[Guarulhos]], subŝtato [[San-Paŭlio]], do nun estas {{aĝo|2001|6|18}}-jaraĝa. Ekde 2019 li membras en la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}<!--, post .. antaŭaj profesiaj jaroj en la unua teamo de la la klubo [[..]]-->. Krome ekde la jaro 2022 li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li interalie partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2022]], kie li rekoneblis per la numero "26". En la sekva [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] li rekoneblis per la numero "22". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} --> {{Projektoj}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Martinelli, G}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] orhh6dxgcy4bnnasdeh4k17o7izlucb Gleison Bremer 0 942637 9418879 9412833 2026-07-02T14:10:25Z ThomasPusch 1869 9418879 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Gleison Bremer Silva Nascimento'' - estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] {{#invoke:Wikidata|claim|P413}}. Li naskiĝis la 18-an de marto 1997 en [[Itapitanga]], subŝtato [[Bahio]], do nun estas {{aĝo|1997|3|18}}-jaraĝa. Ekde 2022 li membras en la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}<!--, post .. antaŭaj profesiaj jaroj en la unua teamo de la la klubo [[..]]-->. Krome ekde la jaro 2022 li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li interalie partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2022]], kie li rekoneblis per la numero "24". En la sekva [[Futbala Mondpokalo 2022]] li rekoneblis per la numero "14". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{Projektoj}} --> {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bremer, G|}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] 92wo0f47hi9lv75tr1neswedlcywxqm 9418881 9418879 2026-07-02T14:11:20Z ThomasPusch 1869 9418881 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Gleison Bremer Silva Nascimento'' - estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] {{#invoke:Wikidata|claim|P413}}. Li naskiĝis la 18-an de marto 1997 en [[Itapitanga]], subŝtato [[Bahio]], do nun estas {{aĝo|1997|3|18}}-jaraĝa. Ekde 2022 li membras en la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}<!--, post .. antaŭaj profesiaj jaroj en la unua teamo de la la klubo [[..]]-->. Krome ekde la jaro 2022 li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li interalie partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]], kie li rekoneblis per la numero "24". En la sekva [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] li rekoneblis per la numero "14". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{Projektoj}} --> {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bremer, G|}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] ax8nngi0h348p8q3grge8qv53v3auyv Ederson 0 942638 9418832 9412837 2026-07-02T13:29:53Z ThomasPusch 1869 {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} 9418832 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} }} '''{{paĝonomo}}''' - oficiale ''Ederson Moraes'', je plena nomo ''Ederson Santana de Moraes'' - estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] [[golulo]]. Li naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1993 en [[Osasco (San-Paŭlio)|Osasco]], do nun estas {{aĝo|1993|8|17}}-jaraĝa. Ekde 2025 li membras en la unua vira teamo de la klubo [[Fenerbahçe Spor Kulübü|Fenerbahçe]] [[Istanbulo]], post ok antaŭaj profesiaj jaroj en la unua teamo de la klubo [[Manchester City]]. Krome ekde la jaro 2017 li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li interalie partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2022]], kie li rekoneblis per la numero "23". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} --> {{Projektoj}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ederson}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] mkftrqxnq32qlvaeapgn2p1ln7nb3nb 9418837 9418832 2026-07-02T13:35:14Z ThomasPusch 1869 9418837 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} }} '''{{paĝonomo}}''' - oficiale ''Ederson Moraes'', je plena nomo ''Ederson Santana de Moraes'' - estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] [[golulo]]. Li naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1993 en [[Osasco (San-Paŭlio)|Osasco]], do nun estas {{aĝo|1993|8|17}}-jaraĝa. Ekde 2025 li membras en la unua vira teamo de la klubo [[Fenerbahçe Spor Kulübü|Fenerbahçe]] [[Istanbulo]], post ok antaŭaj profesiaj jaroj en la unua teamo de la klubo [[Manchester City]]. Krome ekde la jaro 2017 li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li interalie partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2018]], [[Futbala Mondpokalo 2022]] kaj la [[Futbala Mondpokalo 2026]]. En ĉiuj matĉoj de 2017 ĝis 2026 li rekoneblis per la numero "23". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} --> {{Projektoj}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ederson}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] 8ers6c7jzht2mlr3ncgvohm2sbd2ta7 Ebola epidemio en Provinco Ituro (2026) 0 944365 9419264 9383861 2026-07-03T02:51:09Z Ratherous 170064 9419264 wikitext text/x-wiki {{Ĝermo|Demokratia Respubliko Kongo}} [[Dosiero:Map of the Ituri Province Ebola outbreak.svg|eta|Mapo de la Demokratia Respubliko Kongo kun provinco Ituro en malhelruĝa koloro (markita >500) kaj Kinŝaso, Norda Kivuo kaj Ugando en pli hela ruĝa koloro (markitaj respektive 1, 1 kaj 2)|270px]] En majo 2026 oni raportis epidemion de la [[ebola malsano]] en la [[provinco Ituro]] de la [[Demokratia Respubliko Kongo]] (DRK). Ĝi estas la 17-a ebola erupcio en DRK kaj nur kvin monatojn post la fino de la antaŭa erupcio.<ref>[https://www.cdc.gov/han/php/notices/han00530.html]</ref> En la ĉefurbo [[Kinŝaso]] kaj ĝia [[provinco Norda Kivuo]] estis raportitaj importitaj kazoj, same kiel en la [[Ugando|Uganda]] ĉefurbo [[Kampalo]]. La epidemio estas kaŭzita de la Bundibugyo-ebolaviruso, kio malfaciligas la respondajn klopodojn, ĉar ne ekzistas pruvitaj vakcinoj kaj traktadoj; la ekzistantaj traktadoj kontraŭ ebolo estas por la Konga ebolaviruso.<ref>[https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/]</ref> Ĝis la 19-a de majo 2026, estis raportitaj 543 suspektataj kazoj kaj almenaŭ 131 mortoj.<ref name="BBC18May">{{Cite web|date=18 May 2026|title=WHO to give update on hantavirus and Ebola after outbreaks|url=https://www.bbc.com/news/live/c99l70zy1j7t|access-date=18 May 2026|website=[[BBC News]]|language=en-GB|archive-date=18a de Majo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518143727/https://www.bbc.com/news/live/c99l70zy1j7t|url-status=live}}</ref><ref name="BBC19May">{{cite news|last1=Santos|first1=Sofia Ferreira|title=At least 131 dead in Ebola outbreak in DR Congo, official says|url=https://www.bbc.com/news/articles/cq6pz60p996o|access-date=19a de Majo 2026|work=BBC News|date=19a de Majo 2026|language=en-GB|archive-date=19 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260519005200/https://www.bbc.com/news/articles/cq6pz60p996o|url-status=live}}</ref><ref name="Reuters19May">{{cite news|title=Ebola deaths in eastern Congo rise to 131, WHO voices deep concern|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/ebola-deaths-eastern-congo-rise-131-outbreak-spreads-2026-05-19/|access-date=19a de Majo 2026|work=Reuters|date=19a de Majo 2026}}</ref> Oni konsideras verŝajna, ke la vera nombro de infektoj povus konsiderinde superi la nunajn taksojn.<ref>{{cite web|title=Imperial researchers estimate scale of Ebola outbreak in DRC|url=https://www.imperial.ac.uk/news/articles/2026/imperial-researchers-estimate-scale-of-ebola-outbreak-in-drc/|website=Imperial College London|access-date=20 May 2026}}</ref> == Kunteksto == En la Demokratia Respubliko Kongo okazis 16 antaŭaj erupcioj de la [[ebola malsano]].<ref name=":1">{{Cite web|agency=CDC|date=19 May 2026|title=Ebola Disease Outbreak in the Democratic Republic of the Congo and Uganda|url=https://www.cdc.gov/han/php/notices/han00530.html|access-date=19a de Majo 2026|website=Health Alert Network (HAN)|language=en-us}}</ref> Okazis du antaŭaj epidemioj de la Bundibugyo-viruso (BDBV),<ref>{{Cite journal|last=Kuhn|first=Jens H.|last2=Becker|first2=Stephan|last3=Ebihara|first3=Hideki|last4=Geisbert|first4=Thomas W.|last5=Johnson|first5=Karl M.|last6=Kawaoka|first6=Yoshihiro|last7=Lipkin|first7=W. Ian|last8=Negredo|first8=Ana I.|last9=Netesov|first9=Sergey V.|last10=Nichol|first10=Stuart T.|last11=Palacios|first11=Gustavo|last12=Peters|first12=Clarence J.|last13=Tenorio|first13=Antonio|last14=Volchkov|first14=Viktor E.|last15=Jahrling|first15=Peter B.|date=1a de Decembro 2010|title=Proposal for a revised taxonomy of the family Filoviridae: classification, names of taxa and viruses, and virus abbreviations|url=https://doi.org/10.1007/s00705-010-0814-x|journal=Archives of Virology|language=en|volume=155|issue=12|pages=2083–2103|doi=10.1007/s00705-010-0814-x|issn=1432-8798}}</ref> unu en la distrikto Bundibugyo de [[Ugando]] en 2007 kaj 2008, de kiu ĝi ricevis sian nomon, kaj alia en 2012 en [[Isiro]] en DR Kongo.<ref>{{Cite web|date=17a de Majo 2026|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|access-date=17 May 2026|website=[[The Independent]]|language=en|last=Thomas|first=Rebecca}}</ref> Oni taksas, ke la viruso havas mortoftecon inter 25 kaj 50%.<ref name="CDCSituation">{{Cite web|date=17a de Majo 2026|title=Ebola Disease: Current Situation|url=https://www.cdc.gov/ebola/situation-summary/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518160235/https://www.cdc.gov/ebola/situation-summary/index.html|archive-date=18 May 2026|access-date=17 May 2026|website=[[CDC]]|language=en-us|url-status=live}}</ref> Ne ekzistas aprobita vakcino aŭ kuracilo por la Bundibugyo-viruso.<ref name="NPR16May">{{Cite news|last=Lupkin|first=Sydney|date=16 May 2026|title=A new Ebola outbreak has already killed 87 people in Democratic Republic of Congo|url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/a-new-ebola-outbreak-has-already-killed-87-people|access-date=17a de Majo 2026|publisher=[[NPR]]|language=en|archive-date=17 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260517021322/https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/a-new-ebola-outbreak-has-already-killed-87-people|url-status=live}}</ref> Eksperimentaj vakcinoj estis testitaj sur [[Makako|makakoj]].<ref>{{Cite journal|last1=Mire|first1=Chad E.|last2=Geisbert|first2=Joan B.|last3=Marzi|first3=Andrea|last4=Agans|first4=Krystle N.|last5=Feldmann|first5=Heinz|last6=Geisbert|first6=Thomas W.|date=19 December 2013|title=Vesicular Stomatitis Virus-Based Vaccines Protect Nonhuman Primates against Bundibugyo ebolavirus|journal=PLOS Neglected Tropical Diseases|language=en|volume=7|issue=12|pages=e2600|doi=10.1371/journal.pntd.0002600|doi-access=free|issn=1935-2735|pmc=3868506|pmid=24367715}}</ref> Spertuloj diskutis la eblecon uzi la vakcinon aprobitan por la Konga ebolaviruso Ervebo ĉe pacientoj kun Bundibugyo-ebolo. Studo pri bestoj sugestas, ke ĝi eble estas parte efika kontraŭ la Bundibugyo-viruso, sed ekzistas zorgoj pri ĝia efikeco kaj sekureco, ĉar ĝi estas desegnita por alia virusstampo.<ref>{{Cite web|last=Branswell|first=Helen|date=18a de Majo 2026|title=With no approved vaccine for Ebola outbreak, experts weigh testing a long shot|url=https://www.statnews.com/2026/05/18/ebola-outbreak-update-experts-weigh-use-merck-vaccine-ervebo/|access-date=18a de Majo 2026|website=STAT|language=en-US|archive-date=18 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518224244/https://www.statnews.com/2026/05/18/ebola-outbreak-update-experts-weigh-use-merck-vaccine-ervebo/|url-status=live}}</ref> La epidemio okazas en [[Provinco Ituro|Ituro]], regiono trafita de la daŭra konflikto en Iturio, kio estas humanitara krizo kun 1,9 milionoj da homoj bezonantaj helpon. En la areo okazas grandaj movadoj de rifuĝintoj kaj translimaj vojaĝoj, same kiel vojaĝoj rilataj al minado. La konflikto kaj la vojaĝoj malfaciligas la klopodojn por spuri kontaktojn, ĉar la loĝantaroj estas tre moviĝemaj kaj sanlaboristoj estis atakitaj. Krome, la statuso de Ituri kiel komerca kaj migrada centro multe pliigas la riskon de disvastiĝo de malsanoj al la pli vasta regiono. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:2026]] [[Kategorio:2026 en Afriko]] [[Kategorio:Ebola malsano]] 3kk62208c27g72dgjgw14mhumx03spd Klasifiko de Aarne-Thompson-Uther 0 945501 9419362 9391746 2026-07-03T08:16:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419362 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} La '''Indico Aarne–Thompson–Uther''' (mallongigita '''Indico ATU''') estas katalogo de [[Folkloro|popolrakontospecoj]] uzataj en folklorstudoj. La indico ATU estas la produkto de serio de revizioj kaj vastigoj fare de internacia grupo de akademiuloj: Origine publikigita en la germana lingvo de la finna folkloristo [[Antti Aarne]] (1910),<ref name="Aarne-1910">{{cite journal|first=Antti|last=Aarne|year=1910|title=Verzeichnis der Märchentypen|language=de|trans-title=List of Fairy Tale Types|journal=Folklore Fellows' Communications|issn=0014-5815|volume=3|place=Helsinki, FI}}</ref> la indico estis tradukita en la anglan, reviziita kaj vastigita de la usona folkloristo [[Stith Thompson]] (1928,<ref name="Thompson-19282">{{cite book|first=S.|last=Thompson|year=1928|title=The Types of the Folk-Tale: A classification and bibliography. Antti Aarne's ''Verzeichnis der Märchentypen'', translated and enlarged|series=Folklore Fellows' Communications|issn=0014-5815|volume=74|place=Helsinki, FI|publisher=Suomalainen Tiedeakatemia}}</ref> 1961 <ref name="Thompson-19612">{{cite book|first=S.|last=Thompson|year=1961|title=The Types of the Folktale: A classification and bibliography|series=Folklore Fellows' Communications|issn=0014-5815|volume=184|place=Helsinki, FI|publisher=Suomalainen Tiedeakatemia}}</ref>), kaj poste plue reviziita kaj vastigita de la germana folkloristo [[Hans-Jörg Uther]] (2004).<ref name="Uther-20042">{{cite book|last=Uther|first=H.-J.|year=2004|title=The types of international folktales: A classification and bibliography, based on the system of Antti Aarne and Stith Thompson|series=Folklore Fellows' Communications|issn=0014-5815|volume=7|pages=284–286|place=Helsinki, FI|publisher=Suomalainen Tiedeakatemia}}</ref> La indico ATU estas esenca ilo por folkloristoj, uzata kune kun la ''[[Indico de motivoj de popolliteraturo|Motif-Index of Folk-Literature]]'' de Thompson (1932).<ref name="jstor38148852">{{cite journal|last=Dundes|first=A|author-link=Alan Dundes|year=1997|title=The motif-index and the tale type index: A critique|journal=Journal of Folklore Research|volume=34|issue=3|pages=195–202|jstor=3814885}}</ref> Ĝi fariĝis tre grava en internacia kaj kompara rakonta esplorado. Ĝis 2004, ĝi estis konata kiel la ''Indico de Aarne-Thompson'' kaj mallongigita kiel ''AaTh'' kaj kreis la terminon ATU-numero, rilatante al la komencaj literoj de la familiaj nomoj de la kreintoj. La katalogo de ĉeftemoj baziĝas sur studo de pli ol 2 500 [[Legendo|legendoj]], rakontoj kaj [[Legendo|popolrakontoj el]] ĉefe [[Eŭropo|eŭropaj]] fontoj kaj kelkaj fontoj el la [[Mezoriento|Proksima Oriento]], [[Afriko]] kaj [[Azio]]. == Metodo == La metodo grupigas popolrakontojn kaj fabelojn laŭ la ĝenerala intrigo; tiel, rakontoj kun similaj intrigaj trajtoj aŭ simila serio de epizodoj estas grupigitaj kune. Ĉi tiu metodo plejparte dependas de la trajtoj, kiujn la klasifikantoj elektis fokusiĝi. Ekzemple, rakontoj kiel " [[Cindrulino]] " - en kiu heroino estas persekutata, kun la helpo de [[Feo|feobaptopatrino]] aŭ alia magia helpanto, kaj ĉeestas unu aŭ plurajn eventojn en kiuj ŝi gajnas la amon de princo kaj estas rekonita kiel lia vera novedzino - estas klasifikitaj kiel tipo AT 510: "La persekutata heroino". La malforteco de ĉi tiu klasifiksistemo kuŝas en la fakto, ke ĝi klasifikas nur malgrandan nombron da partoj de la intrigo kiel motivojn. La rakonto " [[Rapunkolo (fabelo)|Rapunkolo]] ", ekzemple, estas klasifikita kiel tipo AT 310 (La servistino en la turo), sed la intrigo komenciĝas per peto pri bebo kontraŭ ŝtelita posedaĵo (nesklasifikita motivo). Tiel, aliaj fabeloj, kiuj komenciĝas per peto pri bebo kontraŭ ŝtelita posedaĵo, sed la ĉefa intriglinio estas malsama ol tiu de Tinkerbell, ne estus klasifikitaj kiel numero AT 310. Aliflanke, rakontoj, kies komenca intrigo estas tute malsama ol Tinkerbell, sed kies centra motivo estas la servistino malliberigita en la turo, estus klasifikitaj sub la sama intrigtipo. Emfazante la centran komunan elementon kiel ilon por klasifiko, ĉi tiu klasifikmetodo ignoras la unikan koloron kaj detalojn de ĉiu intrigo. Ĉi tio estas ankaŭ la ĉefa kritiko de la metodo, kies ĉefa reprezentanto estis la [[Rusoj|rusa]] folklor-fakulo [[Vladimir Propp]], kiu kreis malsaman klasifiksistemon en 1920. Propp klasifikis la rakontojn laŭ la rolo de ĉiu rolulo en la intrigo kaj la ago farita de li, kaj tiel konkludis, ke rakonto konsistas el tiom multe kiom 31 elementoj kaj ok specoj de roluloj. == Elektitaj ekzemploj el la katalogo == === 1–299: Bestaj rakontoj === * 1–99: Ĉi tiuj rakontoj rilatas al la spaco, kie vivas bestoj, kaj inkluzivas rakontojn pri la saĝa vulpo, la leono kaj la cikonio. * 100–149: Rakontoj pri sovaĝaj kaj bredaj bestoj, kiel ekzemple "La urba muso kaj la kampara muso", "La Lupo kaj la Sep Kapretoj", "[[La tri porketoj|La]] [[La tri porketoj|tri porketoj]]". * 150–199: Renkontoj inter sovaĝaj bestoj kaj homoj, kiel ekzemple ''Androklo kaj la Leono'', [[La tri ursoj]] * 200–219: Rakontoj pri bredbestoj * 220–299: Rakontoj pri bestoj kaj aliaj objektoj (senvivaj objektoj, plantoj, fortoj de la naturo), ene de ĉi tio 220-249 estos birdoj === 300–399: [[Supernaturo|Supernaturaj]] malamikoj === * Senkora [[Giganto (mitologio)|giganto]] * 303 - [[Ĝemelo|Ĝemeloj]] * 303A - Sep fratinoj, sep fratoj * 304 - Lerta Ĉasisto * 306 - Dekduo da dancantaj princinoj * 307 - La Princino en la Ŝranko * 310 – [[Rapunkolo (fabelo)|Kampanulo]] * 311 - Giganta mortiganto * 312 – [[Blubarbo|Blubarbulo]] * 313 - Magia flugo * 314 – Orkolora hararo * 315 – La Perfida fratino * 327A - [[Haĉjo kaj Grenjo]] * 332 - Baptopatro morto * 333 – [[Ruĝkufulineto|Ruĝkufulino]] === 460–499: Supernaturaj misioj === * 461 - La Tri Haroj de la Diablo * 471 – Ponto al alia mondo === 500–599: Supernaturaj helpantoj === * 500 – [[Rumpelstilzchen]] * 502 – La Sovaĝa Viro * 507 - La Amantino de la Giganto * 510A - La [[feo]] de [[Cindrulino]] * 510B - La patro, kiu volis edzinigi sian filinon - Virino sur sia mortlito petas sian edzon, ke post ŝia morto li edziĝu kun tiu, kies ringo konvenas al ŝia fingro aŭ kun tiu, kiu similas al ŝi. La patro trovas sian filinon taŭga kaj ŝi forkuras de li.<ref>[http://www.pitt.edu/~dashtype0510b.html<nowiki>]</nowiki></ref> * 550 – La orkolora birdo * 571 (kaj ankaŭ 575) - Knabino, kiu solvas enigmojn, kaj kiu ajn solvos ilin, edziĝos al ŝi === 560–649: Magiaj objektoj === * 560 - Magia Ringo * 561 - Magia lampo, ekzemple en [[Lampo de Aladino]] * 571 – Ora Ansero * 610 - La Resaniga Frukto * 611 – Vera Amo === 700–749: Aliaj supernaturaj rakontoj === * 703 - [[Neĝulino|Sneguroĉka]] * 704 - [[Reĝidino sur pizo|La Princino kaj la Pizo]] * 709 - Neĝulino === 750–849 Religiaj rakontoj === === 850–999: Noveloj === * 850–869: Viro edziĝas al princino ** 851 – Viro, kiu solvas tre malfacilajn [[Enigmo|enigmojn]] por edziĝi al princino * 870–879: Virino edziniĝinta al princo ** 870A - [[La Anserpaŝtistineto]] * 926 - [[Juĝo de Salomono]] * 930 – [[Edipo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://edition.fi/kalevalaseura La Indekso Aarne-Thompson-Uther rete de la Kalevala Societo] * [http://www.folktreasury.ge/Folklore/ TTT-Platformo por Kompara Esplorado de Popolaj Rakontoj], kun registro de kartvelaj popolaj rakontoj klasifikitaj laŭ la ATU-indico * [https://www.duchas.ie/en/aath Indekso de Aarne-Thompson] al la reta kolekto de la irlanda folklora Komisiono * [http://aton.ttu.edu/ Reta Deponejo] de la Uysal-Walker Arkivo de tjurka buŝa rakontado ĉe Texas Tech University * [http://kivike.kirmus.ee/index.php?id=174&kogukond=52&liik=&module=415&op=13 Popolrakontoj el la regiono Setomaa] el la kolekto de Hendrik Prants ({{Et}}) * [http://kigiran.com/sites/default/files/kalmyckaya_volshebnaya_skazka_0.pdf Analizo de la Kalmykiana rakontokorpuso]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220203000000/https://web.archive.org/web/20220203195543/http://kigiran.com/sites/default/files/kalmyckaya_volshebnaya_skazka_0.pdf |date=2022-02-03 }}, de BB Gorjaeva ({{Ru}}). * [https://www2.hf.uio.no/eventyr_og_sagn/index.php Cifereca kolekto de norvegaj Eventyr kaj Legendoj] fare de la [[Universitato de Oslo]] ({{No}}) * [https://recursos.arxiudefolklore.cat/recursos/ Arxiu de Folkloro de Catalunya] kaj [https://rondcat.arxiudefolklore.cat/es/ajuda-del-tipus?pagination_number=500&filter_type=&filter_title=&filter_summary= Kataluna Katalogo de Rakontospecoj] de Department de Filologia Catalana de la [[Universitat Rovira i Virgili]] ({{Ca}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literatura kritiko]] [[Kategorio:Folkloristiko]] [[Kategorio:Klasifikaj sistemoj]] [[Kategorio:Folkloro]] [[Kategorio:Mitologio]] 4nh6rgsnungixzm1bpz11wrj5wzgvbe Diskuto:Bandvagona efekto 1 946060 9418850 9394528 2026-07-02T13:47:40Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Efekto aŭ efiko? */ Respondo 9418850 wikitext text/x-wiki == Efekto aŭ efiko? == Ili ne samas, ĉu ne? En la nuna versio de la artikolo estas pluraj instancoj! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:46, 7 jun. 2026 (UTC) :@[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] :jes, ili ne samas ĉar efekto signifas forta impreso kaj efiko estas uzata por difini fenomenojn. la titolo estas malĝusta. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:47, 2 jul. 2026 (UTC) 15xbiv7ugme09l5m6e5ogng5re15dui Kelly Curtis 0 946164 9419274 9403229 2026-07-03T03:51:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419274 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Kelly Lee CURTIS''' (naskita la 17-an de junio 1956 en [[Santa Monica]], [[Kalifornio]] - mortis la 30-an de majo 2026 en Bellevue, [[Idaho]]) estis usona aktorino. Ŝi estis konata pro siaj roloj en ''Magic Sticks'' (1987) kaj ''The Devil's Daughter'' (1991). Ŝi estis pli aĝa fratino de la ankaŭ aktorino [[Jamie Lee Curtis]]. == Filmaro == === Filmo === {| class="wikitable sortable" |+{{Screen reader-only|Kelly Curtis film credits}} !Jaro !Titolo !Rolo !Notoj |- |1958 |''The Vikings'' |Young Girl |Uncredited |- |1983 |''Trading Places'' |Muffy | |- |1987 |''Magic Sticks'' |Shirley | |- |1987 |''Checkpoint'' |Joyce | |- |1991 |''The Devil's Daughter'' |Miriam Kreisl |Ĉefrolo |- |1992 |''Ex-Cop'' |Officer | |- |1998 |''Mixed Blessings'' |Annie Weaver | |- |1998 |''June'' | |Mallonga |- | colspan="4" align="center" |'''Fontoj:<ref name="movies2">{{cite web|title=Kelly Curtis List of All Movies & Filmography|url=https://www.fandango.com/people/kelly-curtis-147530|website=Fandango|access-date=30 May 2026|language=en|date=2017}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090725014009/http://movies.nytimes.com/movie/140331/Magic-Sticks/overview ''Magic Sticks''] at ''The New York Times''</ref>''' |} === Televido === {| class="wikitable sortable" |+{{Screen reader-only|Kelly Curtis Television credits}} !Jaro !Titolo !Rolo !Notoj |- |1983 |''The Renegades'' |Cynthia Holtson |Epizodo: "Target: Marciano" |- |1986 |''The Equalizer'' |Vicki |Epizodo: "No Conscience" |- |1988 |''The Equalizer'' |Paula Whitaker |Epizodo: "No Place Like Home" |- |1989 |''Kojak: Ariana'' |Whitley |TV-filmo |- |1990 |''Thanksgiving Day'' |Barbara Schloss |TV-filmo |- |1991 |''Hunter'' |Amy Rivers |Epizodo: "The Reporter" |- |1991 |''False Arrest'' |Mary Durand |TV-filmo |- |1992 |''Silk Stalkings'' |Sara Lawton |Epizodo: "Curtain Call" |- |1993 |''[[Star Trek: Deep Space Nine]]'' |Miss Sarda |Epizodo: "Captive Pursuit" |- |1994 |''Search and Rescue'' |Susan |TV-filmo |- |1996 |''The Sentinel'' |Lt. Carolyn Plummer |7 Epizodoj |- |1999 |''LateLine'' |Shelly |Epizodo: "Karp's Night Out" |- |1999 |''Judging Amy'' |Leslie Wirth |Epizodo: "Last Tango in Hartford" |- | colspan="4" align="center" |'''Fontoj:<ref name="movies3">{{cite web|title=Kelly Curtis List of All Movies & Filmography|url=https://www.fandango.com/people/kelly-curtis-147530|website=Fandango|access-date=30 May 2026|language=en|date=2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Kelly Curtis|url=https://www.primevideo.com/person/Kelly-Curtis/amzn1.dv.gti.537c20e0-5571-4439-9844-f11ee8c14ef2/|website=[[Prime Video]]|access-date=30 May 2026}}</ref>''' |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0193409}} * [https://www.eastbaytimes.com/2006/10/14/stockton-honors-legend-janet-leigh-with-plaza-jamie-lee-and-kelly-curtis-speak-at-ceremony/ Stockton honors legend Janet Leigh with plaza; Jamie Lee and Kelly Curtis speak at ceremony] * [https://web.archive.org/web/20090517095928/http://www.more.com/2049/3654-jamie-lee-curtis---f-is#4 "F is for ... Fealty,' Image of Kelly with her sister Jamie Lee in 2008, ''Time Magazine''] * [https://web.archive.org/web/20120510123239/http://www.absolutenow.com/new/leigh_~1.html Janet Leigh and Kelly Curtis at ''It Runs in the Family'' film premiere] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Curtis, Kelly}} [[Kategorio:Dandevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] pi9ct0hf3bfsiw29jvqz478vdtt978r Kaporaloj 0 946339 9418921 9403376 2026-07-02T16:21:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418921 wikitext text/x-wiki {{Informkesto |bildo=Centralistas2000.jpg}} '''Kaporaloj''' (en hispana ''Caporales'') estas tradicia [[Bolivio|bolivia]] [[danco]] origina en Los Yungas de [[La-Pazo]]. Kaporaloj estis kreitaj kaj prezentitaj al la publiko por la unua fojo en 1969 fare de la fratoj Estrada Pacheco, kiuj estis inspiritaj de la rolulo de la "Kaporalo", kiu estas la kontrolisto de la nigraj sklavoj kaj estis kutime miksrasa, portis botojn kaj tenis vipon. Tiu estas danco apartenanta al la regiono [[Yungas]], Bolivio.<ref>{{Cite web|url=http://www.unet.univie.ac.at/~a9750175/spanisch/caporales.htm |title=Danzas autóctonas de Bolivia |work=unet.univie.ac.at |accessdate=2009-10-22 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222053509/http://www.unet.univie.ac.at/~a9750175/spanisch/caporales.htm |archivedate=2012-02-22 }}</ref> La danco havas krome elstaran religian aspekton. Oni supozeble dancas por la Virgulino de Socavón (patronino de ministoj) kaj oni promesas danci dum tri jaroj de onia vivo. Kaporalo aŭ kaporaloj hodiaŭ estas folklora danco tre populara en la festadoj ne nur de Bolivio, sed ankaŭ [[Argentino]], [[Ĉilio]], [[Peruo]], [[Hispanio]] kaj Usono. En junio 2011, per Supera Dekreto, Kaporaloj kune kun aliaj dancoj estis deklaritaj Kultura kaj Nemateria Heredaĵo de la Plurnacia Ŝtato Bolivio; laŭ la registara ento, ĉi tiu decido estis prenita por limigi la provojn de alproprigo fare de najbaraj landoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.eldiario.net/noticias/2011/2011_06/nt110615/6_01clt.php|title=Noticias EL DIARIO - Primera página|website=www.eldiario.net|access-date=2017-10-14|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924002614/http://www.eldiario.net/noticias/2011/2011_06/nt110615/6_01clt.php|url-status=dead}}</ref> Estas multaj grupoj fonditaj en Usono kiuj partoprenas kaj disvastigas la kulturon, kiel ekzemple ''FFCC Universitarios'' de San Simón, Alma Boliviana, Renacer Boliviano, Sangre Boliviana, Centralistas San Miguel Virginia, Orgullo Boliviano, San Simon Universitartios Virginia, Fraternidad Folklorica Cultural Ruphay VA, Kantuta Ballet Folklorico de Bolivia kaj multe pli. Vira kaporala robo prezentas maljunan hispanan militgardiston (kontroliston de sklavoj). Portante [[kalkanumo]]jn kun grandaj sonoriletoj konataj kiel "cascabeles", vira dancisto portas ĉapelon en sia maldekstra mano kaj vipon en sia dekstra (kelkfoje). Eĉ kelkaj knabinoj dancas en vira rolo, ĉar knabinoj kutimis esti devigitaj porti ekstreme mallongajn jupojn kaj fari malpli imponajn paŝojn; kelkaj povas nomi ilin "chinas" (laŭvorte: indiĝenaj amerikaj virinoj) aŭ "machas" (laŭvorte: virinoj). Ina kaporala robo konsistas el minirobo (reprezentanta kamparaninon) kun kongruaj kalsonetoj (reprezentantaj novnaskiton), haŭtkoloraj ŝtrumpoj, ŝikaj altkalkanumaj ŝuoj kaj ronda cilindro (simila al tradicia bolivia melonĉapelo) alpinglita al ŝia hararo. La stilo kaj koloroj de la robo estas konservitaj la samaj por kaj la viroj kaj virinoj de certa grupo, sed povas draste varii inter grupoj. Viroj kaj virinoj kutime dancas aparte en progresema marŝa stila danco. Kaporaloj estas danco kie oni multe saltas kaj estas tre aktiva tiamaniere. La danco ofte estas miskomprenata kiel saja muziko, konfuzo parte pro tekstoj de popularaj kaporaloj kiel tiuj komponitaj de la populara bolivia grupo "Los Kjarkas"; ĉi tiu grupo faras multajn boliviajn kantojn. Ankaŭ, tio ŝuldiĝas al internacia baleta versio de saja kaporalo dancita kiel "Moderna saja" (afrik-bolivia saja). Tamen, kaporaloj devenas de "saja": ĉar la "kaporalo" estis rolulo en "saya" kiam la kaporalo-danco estis kreita fine de la 1960-aj jaroj fare de la familio Estrada Pacheco, ili asertis esti inspiritaj de la prezentado de kelkaj afrik-boliviaj dancistoj el la regiono Yungas. La muziko estas klare de kaj afrika kaj eŭropa origino kaj la [[tamburo]]j estas la paŝoj de la miksaĵo de "saya" kaj "negritoj". La kostumoj en kaporaloj estis de moderna eŭropa origino. La ritmo estas iomete malsama ol tiu de la "saya". Tiu ĉi danco fariĝis unu el la plej popularaj dancoj en Bolivio, aparte ŝatata de junuloj de la meza kaj supera klaso, kiuj identiĝis kun "la kaporalo" kaj la maĉaj kapricoj de la danco, ili formas grandegajn ''Caporales''-grupojn por Karnavalo, Gran Poder kaj aliaj "entradas". ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== *[https://web.archive.org/web/20111224195130/http://www.sharingbolivia.com/2008/03/bolivian-folkloric-dances-caporales.html] *[http://proboliviausa.org/en/]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161006000000/https://web.archive.org/web/20161006062019/http://proboliviausa.org/en/ |date=2016-10-06 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturo de Bolivio]] [[Kategorio:Danco]] 2syi769vo4dgukf0w72sb55xlvv5a57 Katherine Johnson 0 946746 9419251 9401599 2026-07-03T01:21:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419251 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto|priskribo=}} '''Creola Katherine JOHNSON''' (naskita Coleman, antaŭe '''Goble'''; naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1918 en White Sulphur Springs, [[Okcidenta Virginio]] - mortis la 24-an de februaro 2020 en [[Newport News]], [[Virginio]]) estis usona [[Matematikisto|matematikistino]] kaj homa komputilistino, kies kalkuloj pri [[Orbita meĥaniko|orbita mekaniko]] ([[d:Q842433]]) kiel dungito de [[Nacia Aeronaŭtika kaj Kosma Administracio|NASA]] estis kritikaj por la sukceso de la unuaj kaj postaj usonaj pilotataj spacvojaĝoj.<ref name="Smith2">{{Cite web|last=Smith|first=Yvette|date=November 24, 2015|title=Katherine Johnson: The Girl Who Loved to Count|url=http://www.nasa.gov/feature/katherine-johnson-the-girl-who-loved-to-count|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013908/https://www.nasa.gov/feature/katherine-johnson-the-girl-who-loved-to-count/|archive-date=February 12, 2019|access-date=February 12, 2016|publisher=[[NASA]]|quote={{citaĵo|Kiel komputilisto, ŝi kalkulis la trajektorion de Alan Shepard, la unua usonano en la kosmo. Eĉ post kiam NASA komencis uzi elektronikajn komputilojn, John Glenn petis, ke ŝi persone rekontrolu la kalkulojn faritajn de la novaj elektronikaj komputiloj antaŭ lia flugo sur Friendship 7 - la misio en kiu li fariĝis la unua usonano orbiti la Teron. Ŝi daŭre laboris ĉe NASA ĝis 1986, kombinante sian matematikan talenton kun elektronikaj komputilaj kapabloj. Ŝiaj kalkuloj pruviĝis same kritikaj por la sukceso de la lunalteriĝa programo de Apollo kaj la komenco de la kosmoprama programo, kiel ili faris por tiuj unuaj paŝoj sur la vojaĝo de la lando en la kosmon. |originala teksto =As a computer, she calculated the trajectory for Alan Shepard, the first American in space. Even after NASA began using electronic computers, John Glenn requested that she personally recheck the calculations made by the new electronic computers before his flight aboard Friendship 7 – the mission on which he became the first American to orbit the Earth. She continued to work at NASA until 1986 combining her math talent with electronic computer skills. Her calculations proved as critical to the success of the Apollo Moon landing program and the start of the Space Shuttle program, as they did to those first steps on the country’s journey into space.}}}}</ref><ref>{{cite web|last1=Fox|first1=Margalit|title=Katherine Johnson Dies at 101; Mathematician Broke Barriers at NASA|url=https://www.nytimes.com/2020/02/24/science/katherine-johnson-dead.html|website=The New York Times|access-date=13 August 2023|date=February 24, 2020}}</ref> Dum ŝia 33-jara kariero ĉe NASA kaj ĝia antaŭulo, la [[Nacia Konsila Komitato por Aeronaŭtiko]], ŝi gajnis reputacion pro majstrado de kompleksaj manaj kalkuloj kaj helpis iniciati la uzon de [[Komputilo|komputiloj]] por plenumi taskojn antaŭe postulantajn homojn. La kosma agentejo notis ŝian "historian rolon kiel unu el la unuaj [[Afrik-usonanoj|afrik-usonaj]] [[Virino|virinoj]] laborantaj kiel NASA-[[sciencistino]]". <ref name="off2">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WcEDJOWka58|archive-url=https://web.archive.org/web/20251207011716/https://www.youtube.com/watch?v=WcEDJOWka58|archive-date=2025-12-07|url-status=live|title=Hidden Figures To Modern Figures: Students See SLS Rocket at Michoud|date=November 24, 2016|website=YouTube|publisher=Marshall Space Flight Center|access-date=March 4, 2020}}</ref> La laboro de Johnson inkluzivis kalkuladon de trajektorioj, [[Lanĉfenestro]]j, kaj krizaj revenvojoj por [[Kosma vojaĝo|kosmovojaĝoj]] de Projekto Merkuro, inkluzive de tiuj por la astronaŭtoj [[Alan B. Shepard Jr.|Alan Shepard]] (la unua usonano en la kosmo) kaj [[John Glenn]] (la unua usonano en [[orbito]]), kaj rendevuovojoj por la Luna Modulo kaj komandmodulo de [[Projekto Apollo|Apollo]] dum flugoj al la [[Luno]]. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YIDADwAAQBAJ&pg=PA64|pages=64–65|title=Apollo 13: A Successful Failure|author=Laura B. Edge|publisher=Millbrook Press|year=2020|isbn=9781541595781}}</ref> Ŝiaj [[Kalkulo|kalkuloj]] ankaŭ estis esencaj por la komenco de la kosmoprama programo, kaj ŝi laboris pri planoj por homa misio al [[Marso (planedo)|Marso]]. En 2015, prezidanto [[Barack Obama]] aljuĝis al Johnson la [[Prezidenta medalo de libereco|Prezidentan Medalon de Libereco]]. <ref name="Smith2" /> En 2016, ŝi ricevis la Arĝentan Snoopy-Premion de NASA-astronaŭto Leland D. Melvin kaj NASA Group Achievement Award. Ŝin portretis Taraji P. Henson en la filmo de 2016, ''Hidden Figures''. En 2019, la [[Usona Kongreso]] aljuĝis al Johnson la [[Kongresa Ormedalo|Kongresan Oran Medalon]] kaj NASA anoncis la establon de la Katherine Johnson Independent Verification and Validation Facility en ŝia hejmŝtato Okcidenta Virginio. <ref name="nasa.gov2">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/feature/hidden-figures-honored-at-us-capitol-for-congressional-gold-medal|title='Hidden Figures' Honored at U.S. Capitol for Congressional Gold Medal|date=December 10, 2019}}</ref> En 2021, ŝi estis postmorte enkondukita en la [[Usona Nacia Virina Halo de Famo|Nacian Virinan Halon de Famo]]. <ref name="inquirer.com2">{{cite web|url=https://www.inquirer.com/news/womens-half-fame-michelle-obama-20210308.html|title=Michelle Obama, Mia Hamm chosen for Women's Hall of Fame|date=March 8, 2021}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.yahoo.com/lifestyle/katherine-johnson-nasa-mathematician-211312769.html Katherine G. Johnson] - Filmeto produktita de ''Makers: Virinoj kiuj faras Usonon'' * [https://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip-535-7940r9nd42 ''Kio Gravas; Katherine Johnson: NASA-Pioniro kaj "Komputilo"''] - WHRO, Usona Arkivo de Publika Dissendado (GBH kaj la Biblioteko de la Kongreso), Bostono, MA kaj Vaŝingtono, D.C. {{Ĝermo|}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Johnson, Katherine}} [[Kategorio:Afrik-usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj centjaruloj]] [[Kategorio:Usonaj komputikistoj]] [[Kategorio:Homoj de NASA]] qy9nk2xgchol9p596rg20wivxlx542j Kate Millett 0 946750 9419243 9401660 2026-07-03T00:25:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419243 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Katherine Murray MILLETT''' (naskiĝis la 14-an de septembro 1934 en Sankta Paŭlo mortis - la 6-an de septembro 2017 en [[Parizo]]) estis usona feminisma verkistino, edukistino, artistino kaj aktivulino. Ŝi studis ĉe la [[Universitato de Oksfordo]] kaj estis la unua usona virino, kiu ricevis diplomon kun bonegaj honoroj post studado ĉe la [[St Hilda's College|Kolegio St Hilda en Oksfordo]]. Ŝi estis priskribita kiel "pionira influo sur la dua-onda feminismo", kaj estas plej konata pro sia verko ''[[Seksa Politiko (libro)|Sexual Politics]]'' (1970), <ref>{{cite web|url=http://mije.org/features/womens-history-2012/kate-millett|title=Kate Millett|date=March 20, 2012|work=Woman's History Month|publisher=Maynard Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602122815/http://mije.org/features/womens-history-2012/kate-millett|archive-date=June 2, 2016|url-status=bot: unknown|access-date=October 7, 2014}}</ref> kiu baziĝis sur ŝia [[Doktoreco|doktoreca]] [[disertacio]] ĉe [[Universitato Kolumbio]]. Ĵurnalistino Liza Featherstone atribuas la atingon de antaŭe neimagebla "laŭleĝa [[aborto]], pli granda profesia egaleco inter la seksoj, kaj [[Seksa libero|seksa libereco]]" parte al la klopodoj de Millett. <ref name="Daughterhood2">{{cite news|author=Liza Featherstone|title=Daughterhood Is Powerful|newspaper=The Washington Post|url-access=|publisher=Washingtonpost Newsweek Interactive|date=June 10, 2001|access-date=|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-444642.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141114042912/http://www.highbeam.com/doc/1P2-444642.html|url-status=dead|archive-date=November 14, 2014}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141114042912/http://www.highbeam.com/doc/1P2-444642.html |date=2014-11-14 }}</ref> La [[Feminisma movado|feminismaj]], homaj rajtoj, [[Paca movado|pacaj]], [[Afrikusona Civilrajta Movado|civitanaj rajtoj]], kaj [[Kontraŭpsikiatrio|kontraŭpsikiatriaj]] movadoj estis kelkaj el la ĉefaj kaŭzoj de Millett. Ŝiaj verkoj estis instigitaj de ŝia aktivismo, kiel ekzemple virinaj rajtoj kaj menshigiena reformo, kaj pluraj estis aŭtobiografiaj memuaroj kiuj esploris ŝian seksecon, menshigienon kaj rilatojn. En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, Millett instruis ĉe [[Universitato de Ŭaseda|la Universitato Waseda]], [[Kolegio Bryn Mawr|Bryn Mawr College]], [[Barnard College]], kaj la [[Universitato de Kalifornio en Berkelio|Universitato de Kalifornio, Berkeley]]. Kelkaj el ŝiaj pli poste verkitaj verkoj estas ''The Politics of Cruelty'' (1994), pri ŝtate aprobita [[torturo]] en multaj landoj, kaj ''Mother Millett'' (2001), verko pri ŝia rilato kun ŝia patrino. Inter 2011 ĝis 2013, ŝi gajnis la Lambda Pioneer Award por Literaturo, ricevis la Courage Award por la Artoj de [[Yoko Ono]], kaj estis enkondukita en la [[Usona Nacia Virina Halo de Famo|National Women's Hall of Fame (Nacia Virina Halo de Famo)]]. <ref>{{Cite web|title=Millett, Kate {{!}} Women of the Hall|url=https://www.womenofthehall.org/inductee/kate-millett/|access-date=2023-11-23|language=en-US}}</ref> Millett naskiĝis kaj kreskis en [[Minesoto]], kaj poste pasigis la plejparton de sia plenkreskula vivo en [[Manhatano]] kaj la Virina Arta Kolonio, establita en [[Poughkeepsie|Poughkeepsie, Novjorko]], kiu fariĝis la Millett Centro por la Artoj en 2012. Millett [[Elŝrankiĝo|elŝrankiĝis]] kiel [[Lesbanino|lesbaninon]] <ref name="NYT2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/09/06/obituaries/kate-millett-influential-feminist-writer-is-dead-at-82.html|title=Kate Millett, Ground-Breaking Feminist Writer, Is Dead at 82|last1=Sehgal|first1=Parul|date=September 6, 2017|work=The New York Times|access-date=September 9, 2017|last2=Genzlinger|first2=Neil|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> en 1970, la jaro kiam la verko ''[[Seksa Politiko (libro)|Seksa Politiko]]'' estis publikigita. Tamen, malfrue en la jaro 1970 ŝi malkaŝis sian [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksemon]].<ref name="Clendinen p. 992">{{cite book|author1=Dudley Clendinen|author2=Adam Nagourney|title=Out for Good: The Struggle to Build a Gay Rights Movement in Ame|url=https://books.google.com/books?id=jpaauFUgLuAC&pg=PA99|date=July 30, 2013|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1-4767-4071-3|page=99}}</ref><ref name="Paul D. Buchanan 392">{{cite book|author=Paul D. Buchanan|title=Radical Feminists: A Guide to an American Subculture|url=https://books.google.com/books?id=c-5iUYZwNkQC&pg=PA39|date=July 31, 2011|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara|isbn=978-1-59884-356-9|page=39}}</ref> Ŝi estis edziniĝinta al skulptisto Fumio Yoshimura (1965 ĝis 1985) kaj poste, ĝis sia morto en 2017, ŝi estis edziniĝinta al Sophie Keir. == Skulptaĵoj kaj arto == Kate Millett laboris kiel [[Skulptisto|skulptistino]], [[Pentristo|pentristino]], [[Fotisto|fotistino]], [[Dokumenta filmo|filmistino]], [[Ĵurnalisto|ĵurnalistino]] kaj [[Verkisto|verkistino]], kune kun ĉiuj siaj agadoj kiel politika feminisma aktivulino. Ŝiaj skulptaĵoj karakteriziĝas per sia grandega grandeco, uzo de reciklitaj materialoj, kaj sia ligo al feminismaj deklaroj, kiuj ankaŭ esprimiĝas en la nomo de la verko: "Bebo-portilo" [[Beboĉareto|- beboĉareto]] montrata ene de kradbarita kaĝo. "Ŝtupetara Figuro" - frostigita virina figuro grimpanta ŝtupetaron, "Stala Arto" - blanka [[seĝo]] sur kiu estas metita stako da sangoruĝaj pomoj, giganta [[Statuo|skulptaĵo]] de virina figuro puŝanta superbazaran ĉaron, kiu aspektas tre malgranda kompare kun la virina korpo. "La Hotelo de la Maljunulo" (1979) - virina figuro envolvita kiel [[mumio]] kuŝanta en lito ĉirkaŭita de kradoj. "Burokratio" - [[Benko (meblo)|benko]] sur kiu estas metita grandega bulo da vato envolvita en dikaj fadenoj. "Kapo" - virina kapo metita sur seĝon. "Psikiatrio" - [[Kuracilo|medikamentŝranko]] metita kiel sankta loko. "Humpty-Dumpty" (1961) - Grandega ligna cirklo kun grandegaj ŝraŭboj najlitaj en ĝin. Ŝiaj skulptaĵoj konsistigas deklaron, kiu kompletigas la feminisman teorion, kiun ŝi elpensis. La figuro de la frostigita virino ĉirkaŭita de stangoj, kiu reaperas en ŝiaj verkoj, emfazas la hegemonian patriarkan percepton pri la malsupera statuso kaj daŭra subpremo de virinoj en la socio. Kate Millett fotas ostajn virinojn, kies vizaĝoj estas markitaj de sufero. La fotoj estas plejparte nigrablankaj, kun dikotoma kolorskemo, kiu reflektas binaran seksan dividon en la socia konscio. En la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, Millett kreis serion de [[Serigrafio|silkserinoj]], kun bunta kaj minimalista grafika linio. Delikataj desegnaĵoj kreitaj per svingado de [[peniko]] en unu flua movo de ina [[Homa korpo|korpo]]. Millett uzis siajn presaĵojn por krei afiŝojn reklamantajn la Komunuman Centron por Virinaj Artistoj, kiun ŝi fondis, por [[Grafiko|grafikaĵoj]] ilustrantaj la kovrilon de sia libro, kaj por afiŝoj por eventoj, kiuj reprezentas ŝian teorion. Inter ŝiaj verkoj estas: Ĉokolada Malta Nudeco (1984), helbruna presaĵo de [[Mamo|mamoj]] kaj [[umbiliko]] el alta angulo, kvazaŭ virino rigardanta sin mem. Virina Arkivcentro ĉe Millett Farm (1991), rapida desegnaĵo de paro da mamoj alfrontantaj unu mamon. Ruĝa Punkta Bikino (1991), nigraj [[kalsoneto|kalsonetoj]] kun blankaj punktoj sur ili ĉeestas en la centro de la afiŝo. Sita Librokovrila Afiŝo (1987), la kovrildezajno, kiu aperis sur ŝia libro "Sita". La presaĵo prezentas rapidan nigran [[Desegnaĵo|desegnaĵon]] de mamoj kaj [[Pubvilo|pubhararo]] sur ruĝa fono. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo}} * [http://library.duke.edu/rubenstein/findingaids/millett Guide to the Kate Millett Papers at Duke University] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Millett, Kate}} [[Kategorio:Radikalaj feministoj]] [[Kategorio:Usonaj GLAT-aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj virinrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Usonaj feminismaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Usonaj skulptistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] fw16l38aqtbspnersugrg5quka4ws8m La montara krono 0 947073 9419067 9410781 2026-07-02T18:58:46Z Sj1mor 12103 9419067 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturoj.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == Priskribo == La enhavo de la verko aludas al la luktoj de ortodoksaj montenegranoj kontraŭ islamanoj loĝantaj en la lando (la tiel nomata ''ekstermado de la turkiĝinta popolo''), uzante la tutan historion de la [[serboj]], precipe la Batalon de Kosovo ([[d:Q179288]]) de 1389 kaj ĝiajn sekvojn. Reuzante motivojn el la Kosovo-mito ([[d:Q1267597]]), ''"La montara krono"'' estas voko batali kontraŭ la turkoj por la liberigo de ĉiuj serboj. Granda parto de la verko estas verkita en deksilabversa verso, pruntita de epopeaj serbaj [[Popolkanto|popolkantoj]], kun [[cezuro]] post la kvara aŭ kvina silabo. La ĝenro de ''"La montara krono"'' estas polemika inter literaturaj fakuloj, kiuj klasifikas la verkon kiel [[Epopeo|epopeon]], [[Dramo (verko)|dramon]] aŭ unikan verkon, kiu spitas klaran klasifikon. La rakonto baziĝas sur evento, kiu okazis je [[Kristnasko]] komence de la [[18-a jarcento]]: la ekstermado de [[serboj]], kiuj konvertiĝis al [[Islamo]]. Njegoš priskribas la eventojn de la montenegra historio ekde la tempo de caro Stefan Nemanjić (Stefano la Unue Kronita, [[d:Q24445]]) ĝis la komenco de la 18-a jarcento, la ĉiutagan vivon de montenegranoj, feriojn kaj kunvenojn, popolajn kutimojn, kredojn kaj ideojn, kaj parolas pri iliaj najbaroj: la turkoj kaj la venecianoj. La poemo priskribas tri [[Civilizo|civilizojn]]: la heroan patriarkan montenegranon, la oriente islaman otomanan, kaj la okcidenteŭropan venecian. La verko ne montras striktan "intrigon" kun simpla komenco-mezo-fino, sed dramatigita historia-filosofia meditado pri la sorto de Montenegro kaj la pli larĝa serba/[[nacia identeco]] sub otomana minaco. Ĝi okazas ĉirkaŭ 1707–1712, dum la regado de episkopo Danilo Petrović ([[d:Q2281428]]) (la ĉefa figuro kaj la aŭtoro de la ideo de "la montara krono" — simbolo de heroa rezisto kaj ofero). * '''Centra konflikto''': La minaco de '''islamigo''' (turkigado) inter montenegranoj. Kelkaj triboj/familioj konvertis al islamo pro premo aŭ oportuno, kreante internan disigon kaj malfortigon. Episkopo Danilo kaj la estroj debatas ĉu kaj kiel purigi la landon de ĉi tiuj "turkigintoj" por konservi la kristanan, liberecan spiriton. * '''Temoj''': Heroeco kontraŭ [[tiraneco]], ofero por la nacio, la Kosova malvenko kiel eterna [[traŭmo]] ([[venĝo]]), la konflikto inter fideleco kaj [[pragmatismo]], [[fatalismo]] kontraŭ volo, kaj la natura beleco de Montenegro kiel fono por homa dramo. Ĝi miksas eposan grandecon kun intima filozofio kaj popolfolkloro. La poemo finas per decido pri ekstermo de la islamigitaj montenegranoj en certa regiono — tragika, sed necesa ago por la pluvivo de la popolo laŭ la logiko de la verko. Ĝi estas venĝo por historiaj maljustoj kaj aserto de identeco. La verko enhavas 2819 strofojn, krom la dediĉo. La [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas deksilaba [[trokeo]] (unu kanto en nonato kaj lamento en dekdusilaboj. Plejparte [[Blanka verso|blankversa]], kun kelkaj rimoj, la traduko konservas la ritmon kaj la profundan poezian tonon. == Strukturo == La epopeo estas dividita en kvar ĉapitrojn de varia longo: * Asembleo ĉe Monto Lovćen ([[d:Q1370044]]) (versoj 1 ĝis 197) * Asembleo en Cetinjo (versoj 198 ĝis 2437) * Kristnaska vespero (versoj 2438 ĝis 2665) * Nova Somero (versoj 2666 ĝis 2819) La formo de la verko estas dramo en verso (ne intencita por scenejo, sed por legi aŭ deklamaci). Ĝi konsistas el dialogoj inter ĉefaj estroj (episkopo Danilo, [[Vojevodo|vojevodoj]], serdaroj kiel Vukota Mrvaljević, Vuk Mićunović ktp.), kun koralaj partoj, monologoj kaj popolkantoj. Ĝi komencas pere de historia enkonduko kaj la "Dediĉo" al Karađorđe (Karagörge aŭ Kara-gorĝe, signifante Nigra Georgo, [[d:Q315172]]) (gvidanto de la serba ribelo). Poste, la kunveno de estroj sur Lovćen aŭ proksime. Ĝi kontinuas per longaj debatoj pri la turkigintoj, rakontoj pri pasintaj bataloj (Kosovo, aliaj venkoj), filozofiaj meditadoj pri vivo, morto, [[Dio]], [[sorto]] kaj nacia sorto. Interŝanĝoj kun turkaj senditoj. Fine estas la decido pri ago, preparoj, kaj la tragika realigo. Ĝi finiĝas per sento de heroa ofero kaj espero por pli bona estonteco. === ''Dramatis personae'' === La jenaj personoj estas listigitaj; en la originala teksto: {| class="wikitable" | valign="top" | * Princo-Episkopo (vladika) Danilo; Bladdyka Danielo * Abato (iguman) Stefan; Игуманъ Стефанъ * Ĉefkomandanto (serdar) Janko Đurašković; Янко турашковићъ, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Radonja; Радоня, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Vukota; Вукота, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Ivan Petrović; Иванъ Петровићъ, Сердаръ * Princo (knez) Rade, frato de la princo-episkopo; Кнезъ Раде, братъ Владыке * Princo (knez) Bajko; Кнезъ Байко * Princo (knez) Rogan; Кнезъ Роганъ * Princo (knez) Janko; Кнезъ Янко * Princo (knez) Nikola; Кнезъ Никола * Voivode (vojvoda) Draŝko; Войвода Драшко * Voivode (vojvoda) Milija; Войвода Милія * Voivode (vojvoda) Stanko (Ljub.); Войвода Станко (Люб.) * Voivode (vojvoda) Batrić; Войвода Батрићъ * Tomaš Martinovic; Томашъ Мартиновићъ * Obrad; Obradŝ | valign="top" | * Vuk Raslapčević; Вукъ Раслапчевићъ * Vukota Mrvaljević; Вукота Мрвалѣвићъ * Vuk Tomanović; Вукъ Томановићъ * Masse (Refrenkoruso); Мнозина * Bogdan Durasovic; Богданъ турашковић * Vuk Micunović; Вукъ Мићуновићъ * Vuk Mandušić; Вукъ Мандушићъ * Vuk Lješevostupac; Вукъ Лѣшевоступац * Pastro (popmuziko) Mićo; попъ Мићо * fratino de Batrić; Fratino Batrilev * Haji Ali Medović, juĝisto (kadija); Хаџи-Али Медовићъ, кадия * Nobelulo Skender (Skender-Aga); Скендеръ-Aga * Mustaj juĝisto (kadija); Мустай-Kadiya * Nobelo Arslan (Arslan-Aga) Muhadinović; Арсланъ-Ага Мухадиновићъ * Ferat Začir korpogardisto (kavazbaša); Фератъ Зачиръ Кавазбаша * Ridzal Osman; Риџалъ Османъ * Maljunulino; Една баба |} La jenaj roluloj aperas en la epopeo, sed ne estas menciitaj en la ''dramatis personae :'' * Vuk Marković * Cuca (membro de la montenegra Cuce-tribo) * soldato * dua soldato * montenegra geedziĝgasto * turka geedziĝgasto == En Esperanto aperis == * ''La Montara krono'', el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj kun redakto kaj komentarioj. Klarigo el la eniraĵo de la UEA-katalogo: Drama poemo pri la ekstermo de turkiĝintoj en [[Montenegro]] ([[Jugoslavio]]) fine de la 17a jarcento. Majstroverko de la serba literaturo. Kun ampleksaj enkondukoj kaj komentario. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: ''The Mountain Wreath'' (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 ''The Mountain Wreath'': Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en ''The Mountain Wreath''] de Michael Sells ({{En}}) === La esperanta traduko === * [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=1758 Informoj en Katalogo de UEA] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20montara%20krono&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14543495/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=La%20montara%20krono%21 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,la%20montara%20krono&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{DEFAŬLTORDIGO|Montara kronado, La}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1970]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] c6ltzf8k9ulyjz8voyamy72m0uewu66 9419068 9419067 2026-07-02T18:58:55Z Sj1mor 12103 9419068 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturoj.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == Priskribo == La enhavo de la verko aludas al la luktoj de ortodoksaj montenegranoj kontraŭ islamanoj loĝantaj en la lando (la tiel nomata ''ekstermado de la turkiĝinta popolo''), uzante la tutan historion de la [[serboj]], precipe la Batalon de Kosovo ([[d:Q179288]]) de 1389 kaj ĝiajn sekvojn. Reuzante motivojn el la Kosovo-mito ([[d:Q1267597]]), ''"La montara krono"'' estas voko batali kontraŭ la turkoj por la liberigo de ĉiuj serboj. Granda parto de la verko estas verkita en deksilabversa verso, pruntita de epopeaj serbaj [[Popolkanto|popolkantoj]], kun [[cezuro]] post la kvara aŭ kvina silabo. La ĝenro de ''"La montara krono"'' estas polemika inter literaturaj fakuloj, kiuj klasifikas la verkon kiel [[Epopeo|epopeon]], [[Dramo (verko)|dramon]] aŭ unikan verkon, kiu spitas klaran klasifikon. La rakonto baziĝas sur evento, kiu okazis je [[Kristnasko]] komence de la [[18-a jarcento]]: la ekstermado de [[serboj]], kiuj konvertiĝis al [[Islamo]]. Njegoš priskribas la eventojn de la montenegra historio ekde la tempo de caro Stefan Nemanjić (Stefano la Unue Kronita, [[d:Q24445]]) ĝis la komenco de la 18-a jarcento, la ĉiutagan vivon de montenegranoj, feriojn kaj kunvenojn, popolajn kutimojn, kredojn kaj ideojn, kaj parolas pri iliaj najbaroj: la turkoj kaj la venecianoj. La poemo priskribas tri [[Civilizo|civilizojn]]: la heroan patriarkan montenegranon, la oriente islaman otomanan, kaj la okcidenteŭropan venecian. La verko ne montras striktan "intrigon" kun simpla komenco-mezo-fino, sed dramatigita historia-filosofia meditado pri la sorto de Montenegro kaj la pli larĝa serba/[[nacia identeco]] sub otomana minaco. Ĝi okazas ĉirkaŭ 1707–1712, dum la regado de episkopo Danilo Petrović ([[d:Q2281428]]) (la ĉefa figuro kaj la aŭtoro de la ideo de "la montara krono" — simbolo de heroa rezisto kaj ofero). * '''Centra konflikto''': La minaco de '''islamigo''' (turkigado) inter montenegranoj. Kelkaj triboj/familioj konvertis al islamo pro premo aŭ oportuno, kreante internan disigon kaj malfortigon. Episkopo Danilo kaj la estroj debatas ĉu kaj kiel purigi la landon de ĉi tiuj "turkigintoj" por konservi la kristanan, liberecan spiriton. * '''Temoj''': Heroeco kontraŭ [[tiraneco]], ofero por la nacio, la Kosova malvenko kiel eterna [[traŭmo]] ([[venĝo]]), la konflikto inter fideleco kaj [[pragmatismo]], [[fatalismo]] kontraŭ volo, kaj la natura beleco de Montenegro kiel fono por homa dramo. Ĝi miksas eposan grandecon kun intima filozofio kaj popolfolkloro. La poemo finas per decido pri ekstermo de la islamigitaj montenegranoj en certa regiono — tragika, sed necesa ago por la pluvivo de la popolo laŭ la logiko de la verko. Ĝi estas venĝo por historiaj maljustoj kaj aserto de identeco. La verko enhavas 2819 strofojn, krom la dediĉo. La [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas deksilaba [[trokeo]] (unu kanto en nonato kaj lamento en dekdusilaboj. Plejparte [[Blanka verso|blankversa]], kun kelkaj rimoj, la traduko konservas la ritmon kaj la profundan poezian tonon. == Strukturo == La epopeo estas dividita en kvar ĉapitrojn de varia longo: * Asembleo ĉe Monto Lovćen ([[d:Q1370044]]) (versoj 1 ĝis 197) * Asembleo en Cetinjo (versoj 198 ĝis 2437) * Kristnaska vespero (versoj 2438 ĝis 2665) * Nova Somero (versoj 2666 ĝis 2819) La formo de la verko estas dramo en verso (ne intencita por scenejo, sed por legi aŭ deklamaci). Ĝi konsistas el dialogoj inter ĉefaj estroj (episkopo Danilo, [[Vojevodo|vojevodoj]], serdaroj kiel Vukota Mrvaljević, Vuk Mićunović ktp.), kun koralaj partoj, monologoj kaj popolkantoj. Ĝi komencas pere de historia enkonduko kaj la "Dediĉo" al Karađorđe (Karagörge aŭ Kara-gorĝe, signifante Nigra Georgo, [[d:Q315172]]) (gvidanto de la serba ribelo). Poste, la kunveno de estroj sur Lovćen aŭ proksime. Ĝi kontinuas per longaj debatoj pri la turkigintoj, rakontoj pri pasintaj bataloj (Kosovo, aliaj venkoj), filozofiaj meditadoj pri vivo, morto, [[Dio]], [[sorto]] kaj nacia sorto. Interŝanĝoj kun turkaj senditoj. Fine estas la decido pri ago, preparoj, kaj la tragika realigo. Ĝi finiĝas per sento de heroa ofero kaj espero por pli bona estonteco. === ''Dramatis personae'' === La jenaj personoj estas listigitaj; en la originala teksto: {| class="wikitable" | valign="top" | * Princo-Episkopo (vladika) Danilo; Bladdyka Danielo * Abato (iguman) Stefan; Игуманъ Стефанъ * Ĉefkomandanto (serdar) Janko Đurašković; Янко турашковићъ, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Radonja; Радоня, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Vukota; Вукота, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Ivan Petrović; Иванъ Петровићъ, Сердаръ * Princo (knez) Rade, frato de la princo-episkopo; Кнезъ Раде, братъ Владыке * Princo (knez) Bajko; Кнезъ Байко * Princo (knez) Rogan; Кнезъ Роганъ * Princo (knez) Janko; Кнезъ Янко * Princo (knez) Nikola; Кнезъ Никола * Voivode (vojvoda) Draŝko; Войвода Драшко * Voivode (vojvoda) Milija; Войвода Милія * Voivode (vojvoda) Stanko (Ljub.); Войвода Станко (Люб.) * Voivode (vojvoda) Batrić; Войвода Батрићъ * Tomaš Martinovic; Томашъ Мартиновићъ * Obrad; Obradŝ | valign="top" | * Vuk Raslapčević; Вукъ Раслапчевићъ * Vukota Mrvaljević; Вукота Мрвалѣвићъ * Vuk Tomanović; Вукъ Томановићъ * Masse (Refrenkoruso); Мнозина * Bogdan Durasovic; Богданъ турашковић * Vuk Micunović; Вукъ Мићуновићъ * Vuk Mandušić; Вукъ Мандушићъ * Vuk Lješevostupac; Вукъ Лѣшевоступац * Pastro (popmuziko) Mićo; попъ Мићо * fratino de Batrić; Fratino Batrilev * Haji Ali Medović, juĝisto (kadija); Хаџи-Али Медовићъ, кадия * Nobelulo Skender (Skender-Aga); Скендеръ-Aga * Mustaj juĝisto (kadija); Мустай-Kadiya * Nobelo Arslan (Arslan-Aga) Muhadinović; Арсланъ-Ага Мухадиновићъ * Ferat Začir korpogardisto (kavazbaša); Фератъ Зачиръ Кавазбаша * Ridzal Osman; Риџалъ Османъ * Maljunulino; Една баба |} La jenaj roluloj aperas en la epopeo, sed ne estas menciitaj en la ''dramatis personae :'' * Vuk Marković * Cuca (membro de la montenegra Cuce-tribo) * soldato * dua soldato * montenegra geedziĝgasto * turka geedziĝgasto == En Esperanto aperis == * ''La Montara krono'', el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj kun redakto kaj komentarioj. Klarigo el la eniraĵo de la UEA-katalogo: Drama poemo pri la ekstermo de turkiĝintoj en [[Montenegro]] ([[Jugoslavio]]) fine de la 17a jarcento. Majstroverko de la serba literaturo. Kun ampleksaj enkondukoj kaj komentario. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: ''The Mountain Wreath'' (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 ''The Mountain Wreath'': Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en ''The Mountain Wreath''] de Michael Sells ({{En}}) === La esperanta traduko === * [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=1758 Informoj en Katalogo de UEA] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20montara%20krono&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14543495/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=La%20montara%20krono%21 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,la%20montara%20krono&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{DEFAŬLTORDIGO|Montara krono, La}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1970]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] 3knxv83yh5yn100wrcw5xg15h1eypy9 9419069 9419068 2026-07-02T18:59:08Z Sj1mor 12103 9419069 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturoj.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == Priskribo == La enhavo de la verko aludas al la luktoj de ortodoksaj montenegranoj kontraŭ islamanoj loĝantaj en la lando (la tiel nomata ''ekstermado de la turkiĝinta popolo''), uzante la tutan historion de la [[serboj]], precipe la Batalon de Kosovo ([[d:Q179288]]) de 1389 kaj ĝiajn sekvojn. Reuzante motivojn el la Kosovo-mito ([[d:Q1267597]]), ''"La montara krono"'' estas voko batali kontraŭ la turkoj por la liberigo de ĉiuj serboj. Granda parto de la verko estas verkita en deksilabversa verso, pruntita de epopeaj serbaj [[Popolkanto|popolkantoj]], kun [[cezuro]] post la kvara aŭ kvina silabo. La ĝenro de ''"La montara krono"'' estas polemika inter literaturaj fakuloj, kiuj klasifikas la verkon kiel [[Epopeo|epopeon]], [[Dramo (verko)|dramon]] aŭ unikan verkon, kiu spitas klaran klasifikon. La rakonto baziĝas sur evento, kiu okazis je [[Kristnasko]] komence de la [[18-a jarcento]]: la ekstermado de [[serboj]], kiuj konvertiĝis al [[Islamo]]. Njegoš priskribas la eventojn de la montenegra historio ekde la tempo de caro Stefan Nemanjić (Stefano la Unue Kronita, [[d:Q24445]]) ĝis la komenco de la 18-a jarcento, la ĉiutagan vivon de montenegranoj, feriojn kaj kunvenojn, popolajn kutimojn, kredojn kaj ideojn, kaj parolas pri iliaj najbaroj: la turkoj kaj la venecianoj. La poemo priskribas tri [[Civilizo|civilizojn]]: la heroan patriarkan montenegranon, la oriente islaman otomanan, kaj la okcidenteŭropan venecian. La verko ne montras striktan "intrigon" kun simpla komenco-mezo-fino, sed dramatigita historia-filosofia meditado pri la sorto de Montenegro kaj la pli larĝa serba/[[nacia identeco]] sub otomana minaco. Ĝi okazas ĉirkaŭ 1707–1712, dum la regado de episkopo Danilo Petrović ([[d:Q2281428]]) (la ĉefa figuro kaj la aŭtoro de la ideo de "la montara krono" — simbolo de heroa rezisto kaj ofero). * '''Centra konflikto''': La minaco de '''islamigo''' (turkigado) inter montenegranoj. Kelkaj triboj/familioj konvertis al islamo pro premo aŭ oportuno, kreante internan disigon kaj malfortigon. Episkopo Danilo kaj la estroj debatas ĉu kaj kiel purigi la landon de ĉi tiuj "turkigintoj" por konservi la kristanan, liberecan spiriton. * '''Temoj''': Heroeco kontraŭ [[tiraneco]], ofero por la nacio, la Kosova malvenko kiel eterna [[traŭmo]] ([[venĝo]]), la konflikto inter fideleco kaj [[pragmatismo]], [[fatalismo]] kontraŭ volo, kaj la natura beleco de Montenegro kiel fono por homa dramo. Ĝi miksas eposan grandecon kun intima filozofio kaj popolfolkloro. La poemo finas per decido pri ekstermo de la islamigitaj montenegranoj en certa regiono — tragika, sed necesa ago por la pluvivo de la popolo laŭ la logiko de la verko. Ĝi estas venĝo por historiaj maljustoj kaj aserto de identeco. La verko enhavas 2819 strofojn, krom la dediĉo. La [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas deksilaba [[trokeo]] (unu kanto en nonato kaj lamento en dekdusilaboj. Plejparte [[Blanka verso|blankversa]], kun kelkaj rimoj, la traduko konservas la ritmon kaj la profundan poezian tonon. == Strukturo == La epopeo estas dividita en kvar ĉapitrojn de varia longo: * Asembleo ĉe Monto Lovćen ([[d:Q1370044]]) (versoj 1 ĝis 197) * Asembleo en Cetinjo (versoj 198 ĝis 2437) * Kristnaska vespero (versoj 2438 ĝis 2665) * Nova Somero (versoj 2666 ĝis 2819) La formo de la verko estas dramo en verso (ne intencita por scenejo, sed por legi aŭ deklamaci). Ĝi konsistas el dialogoj inter ĉefaj estroj (episkopo Danilo, [[Vojevodo|vojevodoj]], serdaroj kiel Vukota Mrvaljević, Vuk Mićunović ktp.), kun koralaj partoj, monologoj kaj popolkantoj. Ĝi komencas pere de historia enkonduko kaj la "Dediĉo" al Karađorđe (Karagörge aŭ Kara-gorĝe, signifante Nigra Georgo, [[d:Q315172]]) (gvidanto de la serba ribelo). Poste, la kunveno de estroj sur Lovćen aŭ proksime. Ĝi kontinuas per longaj debatoj pri la turkigintoj, rakontoj pri pasintaj bataloj (Kosovo, aliaj venkoj), filozofiaj meditadoj pri vivo, morto, [[Dio]], [[sorto]] kaj nacia sorto. Interŝanĝoj kun turkaj senditoj. Fine estas la decido pri ago, preparoj, kaj la tragika realigo. Ĝi finiĝas per sento de heroa ofero kaj espero por pli bona estonteco. === ''Dramatis personae'' === La jenaj personoj estas listigitaj; en la originala teksto: {| class="wikitable" | valign="top" | * Princo-Episkopo (vladika) Danilo; Bladdyka Danielo * Abato (iguman) Stefan; Игуманъ Стефанъ * Ĉefkomandanto (serdar) Janko Đurašković; Янко турашковићъ, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Radonja; Радоня, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Vukota; Вукота, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Ivan Petrović; Иванъ Петровићъ, Сердаръ * Princo (knez) Rade, frato de la princo-episkopo; Кнезъ Раде, братъ Владыке * Princo (knez) Bajko; Кнезъ Байко * Princo (knez) Rogan; Кнезъ Роганъ * Princo (knez) Janko; Кнезъ Янко * Princo (knez) Nikola; Кнезъ Никола * Voivode (vojvoda) Draŝko; Войвода Драшко * Voivode (vojvoda) Milija; Войвода Милія * Voivode (vojvoda) Stanko (Ljub.); Войвода Станко (Люб.) * Voivode (vojvoda) Batrić; Войвода Батрићъ * Tomaš Martinovic; Томашъ Мартиновићъ * Obrad; Obradŝ | valign="top" | * Vuk Raslapčević; Вукъ Раслапчевићъ * Vukota Mrvaljević; Вукота Мрвалѣвићъ * Vuk Tomanović; Вукъ Томановићъ * Masse (Refrenkoruso); Мнозина * Bogdan Durasovic; Богданъ турашковић * Vuk Micunović; Вукъ Мићуновићъ * Vuk Mandušić; Вукъ Мандушићъ * Vuk Lješevostupac; Вукъ Лѣшевоступац * Pastro (popmuziko) Mićo; попъ Мићо * fratino de Batrić; Fratino Batrilev * Haji Ali Medović, juĝisto (kadija); Хаџи-Али Медовићъ, кадия * Nobelulo Skender (Skender-Aga); Скендеръ-Aga * Mustaj juĝisto (kadija); Мустай-Kadiya * Nobelo Arslan (Arslan-Aga) Muhadinović; Арсланъ-Ага Мухадиновићъ * Ferat Začir korpogardisto (kavazbaša); Фератъ Зачиръ Кавазбаша * Ridzal Osman; Риџалъ Османъ * Maljunulino; Една баба |} La jenaj roluloj aperas en la epopeo, sed ne estas menciitaj en la ''dramatis personae :'' * Vuk Marković * Cuca (membro de la montenegra Cuce-tribo) * soldato * dua soldato * montenegra geedziĝgasto * turka geedziĝgasto == En Esperanto aperis == * ''La Montara krono'', el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj kun redakto kaj komentarioj. Klarigo el la eniraĵo de la UEA-katalogo: Drama poemo pri la ekstermo de turkiĝintoj en [[Montenegro]] ([[Jugoslavio]]) fine de la 17a jarcento. Majstroverko de la serba literaturo. Kun ampleksaj enkondukoj kaj komentario. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: ''The Mountain Wreath'' (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 ''The Mountain Wreath'': Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en ''The Mountain Wreath''] de Michael Sells ({{En}}) === La esperanta traduko === * [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=1758 Informoj en Katalogo de UEA] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20montara%20krono&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14543495/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=La%20montara%20krono%21 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,la%20montara%20krono&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{DEFAŬLTORDIGO:Montara krono, La}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1970]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] px0zm4r2e7cnm14wew0fmjh1kvfow18 9419077 9419069 2026-07-02T19:01:28Z Sj1mor 12103 /* La esperanta traduko */ 9419077 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La montara krono''''' ({{lang-sr|Горски вијенац|t=''Gorski vijenac''}}) <ref>{{cite book|last=Mihailovich|first=Vasa D.|editor1-last=Trencsenyi|editor1-first=Balazs|editor2-last=Kopecek|editor2-first=Michal|year=2006|title=National Romanticism: The Formation of National Movements|chapter=Petar II Petrović-Njegoš: The Mountain Wreath|publisher=CEU Press|location=Budapest|isbn=9789637326608|url=https://books.google.com/books?id=dup4BgAAQBAJ|page=428}}</ref> estas poemo kaj teatraĵo verkitaj de la princo-episkopo kaj poeto [[Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ|Petar la 2-a Petrović-Njegoš]]. Njegoš verkis ''La montaran kronon'' dum 1846 en [[Cetinjo]] kaj publikigis ĝin la sekvan jaron post la presado en armena monaĥejo en [[Vieno]]. Ĝi estas moderna [[epopeo]] verkita en [[Poezio|versoj]] kiel [[teatraĵo]], tiel kombinante tri el la ĉefaj manieroj de [[Literaturo|literatura esprimo]]. Ĝi estas konsiderata [[Majstroverko|majstraĵo]] de serba kaj montenegra literaturoj.<ref name="Duijzings20002">{{cite book|author=Ger Duijzings|title=Religion and the Politics of Identity in Kosovo|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|page=188|quote=(The Mountain Wreath) which is considered a masterpiece in Serbian and Montenegrin literature.}}</ref><ref name="Hochman19842">{{cite book|author=Stanley Hochman|title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes|url=https://books.google.com/books?id=88xIQiXVMCQC&pg=PA194|year=1984|publisher=VNR AG|isbn=978-0-07-079169-5|page=194|quote=The Mountain Wreath, considered the greatest work in Serbian literature,...}}</ref><ref name="Hösch19722">{{cite book|last=Hösch|first=Edgar|title=The Balkans: a short history from Greek times to the present day|url=https://books.google.com/books?id=2RoXAQAAIAAJ|date=1972|publisher=Crane, Russak|isbn=978-0-8448-0072-1|page=127|quote=His nephew Peter II Petrovic (1830–1851) was to do much to promote cultural life, and with his poem, The Mountain Wreath (Gorski Vijenac, 1847), he added a masterpiece to Serbian literature.}}</ref><ref name="Press20102">{{cite book|last=Buturović|first=Amila|title=Islam in the Balkans: Oxford Bibliographies Online Research Guide|url=https://books.google.com/books?id=Kck_-B7MubIC&pg=PA10|date=2010|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-980381-1|page=10|quote=... is still considered the best example of Serbian/Montenegrin literature.}}</ref> == Priskribo == La enhavo de la verko aludas al la luktoj de ortodoksaj montenegranoj kontraŭ islamanoj loĝantaj en la lando (la tiel nomata ''ekstermado de la turkiĝinta popolo''), uzante la tutan historion de la [[serboj]], precipe la Batalon de Kosovo ([[d:Q179288]]) de 1389 kaj ĝiajn sekvojn. Reuzante motivojn el la Kosovo-mito ([[d:Q1267597]]), ''"La montara krono"'' estas voko batali kontraŭ la turkoj por la liberigo de ĉiuj serboj. Granda parto de la verko estas verkita en deksilabversa verso, pruntita de epopeaj serbaj [[Popolkanto|popolkantoj]], kun [[cezuro]] post la kvara aŭ kvina silabo. La ĝenro de ''"La montara krono"'' estas polemika inter literaturaj fakuloj, kiuj klasifikas la verkon kiel [[Epopeo|epopeon]], [[Dramo (verko)|dramon]] aŭ unikan verkon, kiu spitas klaran klasifikon. La rakonto baziĝas sur evento, kiu okazis je [[Kristnasko]] komence de la [[18-a jarcento]]: la ekstermado de [[serboj]], kiuj konvertiĝis al [[Islamo]]. Njegoš priskribas la eventojn de la montenegra historio ekde la tempo de caro Stefan Nemanjić (Stefano la Unue Kronita, [[d:Q24445]]) ĝis la komenco de la 18-a jarcento, la ĉiutagan vivon de montenegranoj, feriojn kaj kunvenojn, popolajn kutimojn, kredojn kaj ideojn, kaj parolas pri iliaj najbaroj: la turkoj kaj la venecianoj. La poemo priskribas tri [[Civilizo|civilizojn]]: la heroan patriarkan montenegranon, la oriente islaman otomanan, kaj la okcidenteŭropan venecian. La verko ne montras striktan "intrigon" kun simpla komenco-mezo-fino, sed dramatigita historia-filosofia meditado pri la sorto de Montenegro kaj la pli larĝa serba/[[nacia identeco]] sub otomana minaco. Ĝi okazas ĉirkaŭ 1707–1712, dum la regado de episkopo Danilo Petrović ([[d:Q2281428]]) (la ĉefa figuro kaj la aŭtoro de la ideo de "la montara krono" — simbolo de heroa rezisto kaj ofero). * '''Centra konflikto''': La minaco de '''islamigo''' (turkigado) inter montenegranoj. Kelkaj triboj/familioj konvertis al islamo pro premo aŭ oportuno, kreante internan disigon kaj malfortigon. Episkopo Danilo kaj la estroj debatas ĉu kaj kiel purigi la landon de ĉi tiuj "turkigintoj" por konservi la kristanan, liberecan spiriton. * '''Temoj''': Heroeco kontraŭ [[tiraneco]], ofero por la nacio, la Kosova malvenko kiel eterna [[traŭmo]] ([[venĝo]]), la konflikto inter fideleco kaj [[pragmatismo]], [[fatalismo]] kontraŭ volo, kaj la natura beleco de Montenegro kiel fono por homa dramo. Ĝi miksas eposan grandecon kun intima filozofio kaj popolfolkloro. La poemo finas per decido pri ekstermo de la islamigitaj montenegranoj en certa regiono — tragika, sed necesa ago por la pluvivo de la popolo laŭ la logiko de la verko. Ĝi estas venĝo por historiaj maljustoj kaj aserto de identeco. La verko enhavas 2819 strofojn, krom la dediĉo. La [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas deksilaba [[trokeo]] (unu kanto en nonato kaj lamento en dekdusilaboj. Plejparte [[Blanka verso|blankversa]], kun kelkaj rimoj, la traduko konservas la ritmon kaj la profundan poezian tonon. == Strukturo == La epopeo estas dividita en kvar ĉapitrojn de varia longo: * Asembleo ĉe Monto Lovćen ([[d:Q1370044]]) (versoj 1 ĝis 197) * Asembleo en Cetinjo (versoj 198 ĝis 2437) * Kristnaska vespero (versoj 2438 ĝis 2665) * Nova Somero (versoj 2666 ĝis 2819) La formo de la verko estas dramo en verso (ne intencita por scenejo, sed por legi aŭ deklamaci). Ĝi konsistas el dialogoj inter ĉefaj estroj (episkopo Danilo, [[Vojevodo|vojevodoj]], serdaroj kiel Vukota Mrvaljević, Vuk Mićunović ktp.), kun koralaj partoj, monologoj kaj popolkantoj. Ĝi komencas pere de historia enkonduko kaj la "Dediĉo" al Karađorđe (Karagörge aŭ Kara-gorĝe, signifante Nigra Georgo, [[d:Q315172]]) (gvidanto de la serba ribelo). Poste, la kunveno de estroj sur Lovćen aŭ proksime. Ĝi kontinuas per longaj debatoj pri la turkigintoj, rakontoj pri pasintaj bataloj (Kosovo, aliaj venkoj), filozofiaj meditadoj pri vivo, morto, [[Dio]], [[sorto]] kaj nacia sorto. Interŝanĝoj kun turkaj senditoj. Fine estas la decido pri ago, preparoj, kaj la tragika realigo. Ĝi finiĝas per sento de heroa ofero kaj espero por pli bona estonteco. === ''Dramatis personae'' === La jenaj personoj estas listigitaj; en la originala teksto: {| class="wikitable" | valign="top" | * Princo-Episkopo (vladika) Danilo; Bladdyka Danielo * Abato (iguman) Stefan; Игуманъ Стефанъ * Ĉefkomandanto (serdar) Janko Đurašković; Янко турашковићъ, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Radonja; Радоня, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Vukota; Вукота, Сердаръ * Ĉefkomandanto (serdar) Ivan Petrović; Иванъ Петровићъ, Сердаръ * Princo (knez) Rade, frato de la princo-episkopo; Кнезъ Раде, братъ Владыке * Princo (knez) Bajko; Кнезъ Байко * Princo (knez) Rogan; Кнезъ Роганъ * Princo (knez) Janko; Кнезъ Янко * Princo (knez) Nikola; Кнезъ Никола * Voivode (vojvoda) Draŝko; Войвода Драшко * Voivode (vojvoda) Milija; Войвода Милія * Voivode (vojvoda) Stanko (Ljub.); Войвода Станко (Люб.) * Voivode (vojvoda) Batrić; Войвода Батрићъ * Tomaš Martinovic; Томашъ Мартиновићъ * Obrad; Obradŝ | valign="top" | * Vuk Raslapčević; Вукъ Раслапчевићъ * Vukota Mrvaljević; Вукота Мрвалѣвићъ * Vuk Tomanović; Вукъ Томановићъ * Masse (Refrenkoruso); Мнозина * Bogdan Durasovic; Богданъ турашковић * Vuk Micunović; Вукъ Мићуновићъ * Vuk Mandušić; Вукъ Мандушићъ * Vuk Lješevostupac; Вукъ Лѣшевоступац * Pastro (popmuziko) Mićo; попъ Мићо * fratino de Batrić; Fratino Batrilev * Haji Ali Medović, juĝisto (kadija); Хаџи-Али Медовићъ, кадия * Nobelulo Skender (Skender-Aga); Скендеръ-Aga * Mustaj juĝisto (kadija); Мустай-Kadiya * Nobelo Arslan (Arslan-Aga) Muhadinović; Арсланъ-Ага Мухадиновићъ * Ferat Začir korpogardisto (kavazbaša); Фератъ Зачиръ Кавазбаша * Ridzal Osman; Риџалъ Османъ * Maljunulino; Една баба |} La jenaj roluloj aperas en la epopeo, sed ne estas menciitaj en la ''dramatis personae :'' * Vuk Marković * Cuca (membro de la montenegra Cuce-tribo) * soldato * dua soldato * montenegra geedziĝgasto * turka geedziĝgasto == En Esperanto aperis == * ''La Montara krono'', el la serbokroata tradukis: [[Svetislav S. Petrović]]. Loko/eldonjaro: [[Cetinje]], 1970, 273 paĝoj kun redakto kaj komentarioj. Klarigo el la eniraĵo de la UEA-katalogo: Drama poemo pri la ekstermo de turkiĝintoj en [[Montenegro]] ([[Jugoslavio]]) fine de la 17a jarcento. Majstroverko de la serba literaturo. Kun ampleksaj enkondukoj kaj komentario. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Montenegra-Otomana Milito (1876-78) * Eliro de islamanoj el Serbio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.njegos.org/petrovics/gvijenac.htm Serba Lando de Montenegro: La Montara krono (Горски Вијенац)] ({{Sr}}) * [http://www.njegos.org/gvijenac/index.htm Serba Lando Montenegro: Cifereca faksimilo de la originala presita eldono] ({{Sr}}) * [https://web.archive.org/web/20090226210356/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/njegos-mountain_wreath.html Projekto Rastko: ''The Mountain Wreath'' (traduko de Vasa D. Mihailović)] ({{En}}) * [http://www.njegos.org/petrovics/vpopovic.htm Enkonduko al la traduko de James W. Wiles el 1930] ({{En}}) * [https://web.archive.org/web/20090226200001/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/njegos/index.html Projekto Rastko: Komentita cifereca eldono, kun ampleksa glosaro (.exe)] ({{Sr}}) * [https://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8038/7210 ''The Mountain Wreath'': Poezio aŭ Skizo por la Fina Solvo?] De Srdja Pavlović ({{En}}) * [http://www.hartford-hwp.com/archives/62/387.html Slavaj islamanoj portretitaj kiel Kristo-mortigantoj en ''The Mountain Wreath''] de Michael Sells ({{En}}) === La esperanta traduko === <!--* [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf= Informoj en Katalogo de UEA]--> * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20montara%20krono&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14543495/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=La%20montara%20krono%21 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,la%20montara%20krono&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{DEFAŬLTORDIGO:Montara krono, La}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milita historio de Montenegro]] [[Kategorio:Serba naciismo]] [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Literaturo de Montenegro]] [[Kategorio:Literaturo de Serbio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1847]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1970]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] eeomks9vkr80gvmvuyrzqo4itsjydea Kiki Smith 0 947764 9419315 9411209 2026-07-03T06:04:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419315 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} <!--[[File:'My_Blue_Lake',_photogravure_with_lithograph_by_Kiki_Smith,_1995,_Wake_Forest_University_Art_Collections.jpg|eta|''Mia Blua Lago'', fotogravuro kun [[litografio]] de Kiki Smith, 1995, Artaĵaj Kolektoj de la [[Universitato Wake Forest]]]]--> '''Kiki SMITH''' (naskita la 18-an de januaro 1954 en [[Nurenbergo]]) estas german-devena usona artistino <ref name="Kiki Smith {{!}} American artist2">{{Cite web|url=http://www.britannica.com/biography/Kiki-Smith|title=Kiki Smith {{!}} American artist|website=Encyclopædia Britannica|access-date=March 5, 2016}}</ref> kies verkoj traktis la temojn de sekso, naskiĝo kaj regenerado. Ŝia figura verko de la fino de la 1980-aj jaroj kaj komenco de la 1990-aj jaroj alfrontis temojn kiel [[aidoso]], [[feminismo]] kaj [[Socia sekso|sekso]], dum lastatempaj verkoj prezentis la homan kondiĉon rilate al naturo. Smith vivas kaj laboras en la [[Lower East Side|Malsupra Orienta Flanko]] de [[Manhatano]] en Novjorko, <ref>[http://www.wmagazine.com/culture/art-and-design/2007/10/kiki_smith_glass Danielle Stein (October 2007), "The Glass Menagerie"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160719000000/https://web.archive.org/web/20160719113042/http://www.wmagazine.com/culture/art-and-design/2007/10/kiki_smith_glass |date=2016-07-19 }}, ''[[W (magazine)|W]]''; accessed April 1, 2015.</ref> kaj en la Hudsona Valo. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/02/28/t-magazine/kiki-smith-personal-photos.html|title=Kiki Smith Shares a Glimpse Into Her World, in Photographs|first=Alice|last=Newell-Hanson|newspaper=The New York Times|date=February 28, 2019}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://hyperallergic.com/537382/kiki-smith-on-cave-girls-collaboration-and-some-of-her-earliest-works/ Kiki Smith] talks with Joseph Nechvatal about her ''Cave Girls'' film and The ABC No Rio Cardboard Air Band at Hyperallergic * [http://www.barbaragross.de/artists/7 Kiki Smith at Barbara Gross Galerie] * [https://web.archive.org/web/20031002012036/http://www.pbs.org/art21/artists/smith/ Biography, interviews, essays, artwork images and video clips] from [[Public Broadcasting Service|PBS]] series ''Art:21—Art in the Twenty-First Century'' (2003) * [http://www.jca-online.com/ksmith.html Interview with Kiki Smith] * [https://web.archive.org/web/20070909051411/http://www.mobia.org/exhibitions/detail.php?exhibition_id=7 Museum of Biblical Art] - ''Biblical Art in a Secular Century: Selections, 1896-1993'' featuring Kiki Smith Processional Crucifix from [http://www.saintpeters.org Saint Peter's Church, New York, NY] * [http://www.magical-secrets.com/artists/smith/video 'Kiki Smith video interview'] * [https://www.moma.org/calendar/exhibitions/133 Kiki Smith: Prints, Books and Things at MoMA] * [https://web.archive.org/web/20070930220803/http://ubu.wfmu.org/video/Smith-Kiki_Jewel-Excerpt_1997.avi ''Jewel'', an excerpt of Smith's 1997 film] in the AVI format * [http://heyokamagazine.com/HEYOKA.4.SCULPT.KikiSmith.htm ''Heyoka'' magazine Interview]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120530000000/https://web.archive.org/web/20120530091533/http://heyokamagazine.com/HEYOKA.4.SCULPT.KikiSmith.htm |date=2012-05-30 }} la 30-a de majo 2012, ĉe la Wayback Machine kun John Lekay * [http://www.ubu.com/sound/tellus_2.html Kiki Smith: "Life Wants to Live" (1:33)] publikigita ĉe ''Tellus Audio Cassette Magazine'' * [https://www.galerie-lelong.com/en/artiste/22/kiki-smith/ Kiki Smith Galerie Lelong & Co.] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Smith, Kiki}} [[Kategorio:Feministaj artistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj artistoj]] ft0826esg6i9xly1ee0tbblf487yp9t Specialaj teritorioj de membroj de la Eŭropa Ekonomia Areo 0 948077 9419508 9417169 2026-07-03T11:56:25Z Sj1mor 12103 9419508 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Special member state territories and the European Union.svg|eta|Loko de la Eŭropa Unio kaj la specialaj teritorioj {{Priskribo|#003399|Eŭropa Unio}} {{Priskribo|#296DC0|Eksteraj Regionoj (ER)}} {{Priskribo|#078002| Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj (RTLT)}} ]] La [[Eŭropa Ekonomia Areo]] (EEA) havas 32 specialajn teritoriojn de [[Eŭropa Unio|EU-membroŝtatoj]] kaj [[Eŭropa Liber-Komerca Asocio|ELKA-membroŝtatoj]] kiuj, pro historiaj, geografiaj aŭ politikaj kialoj, ĝuas specialan statuson ene de aŭ ekster la [[Eŭropa Unio]] kaj la [[Eŭropa Liber-Komerca Asocio]]. La specialaj teritorioj de EU-membroŝtatoj estas kategoriigitaj sub tri titoloj: naŭ '''Eksteraj Regionoj''' ('''ER''') kiuj formas parton de la Eŭropa Unio, kvankam ili havas esceptojn de kelkaj [[Eŭropunia juro|EU-leĝoj]] pro sia geografia malproksimeco de kontinenta Eŭropo; dek tri '''Transmaraj Landoj kaj Teritorioj''' ('''TLT''')<ref>{{Cite web|title=Transmaraj Landoj kaj Teritorioj |url=https://international-partnerships.ec.europa.eu/countries/overseas-countries-and-territories_en |access-date=2025-08-02 |website=[[Eŭropa Komisiono]]}}</ref> kiuj ne formas parton de la Eŭropa Unio, kvankam ili kunlaboras kun EU per la [[Asocio de Transmaraj Landoj kaj Teritorioj]] ({{en}} ''Overseas Countries and Territories Association''); kaj dek '''specialaj kazoj''' kiuj formas parton de la Eŭropa Unio (escepte de la [[Ferooj]]), kvankam EU-leĝoj faras ''[[ad hoc]]'' provizaĵojn. La Eksteraj Regionoj estis rekonitaj ĉe la subskribo de la [[Traktato de Maastricht]] en 1992,<ref name=":0">The Maastricht Treaty of 1992 (Treaty on European Union): [[wikisource:Treaty on European Union/Declarations#Declaration on the outermost regions of the Community|Declaration on the outermost regions of the Community]]</ref> kaj konfirmitaj de la [[Traktato de Lisbono]] en 2007.<ref name="Penchard">{{cite web |url=http://www.outre-mer.gouv.fr/?la-collectivite-de-saint-barthelemy-obtient-un-nouveau-statut.html |title=La collectivité de Saint-Barthélémy obtient un nouveau statut européen |author=AFP |language=fr |dato=29 oktobro 2010 |alir-dato=18 de aprilo=Ministère de 2010 | l'Outre-Mer}}</ref> La [[Traktato pri Funkciado de Eŭropa Unio]] deklaras, ke kaj la primara kaj la sekundara Eŭropa Unia juro aplikiĝas aŭtomate al la Eksteraj Regionoj, kun eblaj esceptoj pro la apartaĵoj de tiuj teritorioj. La Transmaraj Landoj kaj Teritorioj estas agnoskitaj de Artikolo 198 de la [[Traktato pri Funkciado de Eŭropa Unio]], kiu permesas al ili aliĝi al EU-provizaĵoj pri la libera movado de laboristoj kaj la libera establado, kaj invitas ilin aliĝi al la [[Asocio de Transmaraj Landoj kaj Teritorioj]] por plibonigi kunlaboron kun la Eŭropa Unio.<ref name=":1">[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32001D0822:EN:HTML Council Decision of 27 November 2001 on the association of the overseas countries and territories with the European Community] ("Overseas Association Decision") (2001/822/EC). {{en}}</ref> La statuso de neloĝata teritorio, [[Klipertono]], restas neklara, ĉar ĝi ne estas eksplicite menciita en la primara EU-juro kaj havas ''[[sui generis]]'' statuson je la nacia nivelo.<ref>{{Cite book|last=Murray |first=Fiona |title=La Eŭropa Unio kaj Membroŝtataj Teritorioj: Nova Jura Kadro Laŭ la EU-Traktatoj |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-90-6704-826-2 |pages=172}} {{en}}</ref>{{Noto|text=La insulo [[Klipertono]] estas privata posedaĵo de la [[Francio|franca ŝtato]]. La [[Disaj Insuloj en la Hinda Oceano|Disaj insuloj]] estis konsiderataj kiel "restantaj teritorioj de la Respubliko" ĝis 2007. Ili nun estas distrikto de la [[Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teroj]].}} Kolektive, la specialaj teritorioj ampleksas loĝantaron de ĉirkaŭ 6,1 milionoj da homoj kaj tersurfacon de ĉirkaŭ 2 733 792 kvadrataj kilometroj. Ĉirkaŭ 80 procentoj de ĉi tiu areo estas reprezentitaj de [[Gronlando]]. La plej granda regiono laŭ loĝantaro, la [[Kanariaj insuloj]], konsistigas pli ol trionon de la tuta loĝantaro de la specialaj teritorioj. La plej malgranda laŭ tersurfaco estas la insulo [[Saba]] en la [[Karibio]] (13 km²). La [[Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teroj]] estas la sola speciala teritorio sen konstanta loĝantaro. ==Eksteraj Regionoj== La Eksteraj Regionoj (ER) estas parto de membroŝtato de la Eŭropa Unio sed situantaj je signifa distanco de kontinenta Eŭropo. Pro ĉi tiu situacio, ili rajtas havi esceptojn de iuj EU-leĝoj malgraŭ esti parto de la Eŭropa Unio. Ĉiuj formas parton de la [[Eŭropa Doganunio]]; tamen kelkaj falas ekster la [[Ŝengena zono]] kaj la areo de [[Eŭropa Unia aldonvalora imposto]]. Sep Eksteraj Regionoj estis agnoskitaj ĉe la subskribo de la [[Traktato de Maastricht]] en 1992.<ref name=":0" /> La [[Traktato de Lisbono]] inkluzivis du pliajn teritoriojn ([[Saint-Barthélemy]] kaj [[Saint-Martin]]) en 2007.<ref name="Article 349 of TFEU">[[wikisource:Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union/Part Seven: General and Final Provisions#Article 349|Article&nbsp;349]] of the Treaty on the Functioning of the European Union.</ref> Saint-Barthélemy ŝanĝis sian statuson de ER al RTLT ekde la 1a de januaro 2012.<ref name="Penchard" /> [[Majoto]], kiu estis RTLT, aliĝis al la EU kiel ER ekde la 1-a de januaro 2014.<ref name="CD 2013/61/EU">{{cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2013:353:0005:0006:EN:PDF |title=Konsilia Direktivo 2013/61/EU de decembro 2013 |date=17-a de decembro 2013 |alirdato=1-a de januaro 2014}} {{en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style=font-size:90% ! class="unsortable" |Flago !! class="unsortable" |Blazono !Nomo !!Loko !!Areo !!Pop. !!Ĉefurbo !Plej granda<br />urbo !!Oficiala<br />lingvo!!Lando |- |[[File:Flag of the Azores.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Coat of arms of the Azores.svg|center|58x58px]] ||[[Acoroj]] |rowspan=3 |[[Norda Atlantiko]] |style=text-align:right |2,333 km² |style=text-align:right |236,440 |[[Angra do Heroísmo]], [[Horta (Portugalio)|Horta]] kaj [[Ponta Delgada]] ||Ponta Delgada |rowspan=2 |[[Portugala]] |rowspan=2 |{{flago|Portugalio}}[[Portugalio]] |- |[[File:Flag of Madeira.svg|border|80x80px]] |[[File:Coat of arms of Madeira.svg|center|58x58px]] ||[[Madejro]] |style=text-align:right |801 km² |style=text-align:right |250,769 |[[Funchal]] ||Funchal |- |[[File:Flag of the Canary Islands (simple).svg|border|center|80x80px]] |[[File:Coat of Arms of the Canary Islands.svg|center|58x58px]] ||[[Kanarioj]] |style=text-align:right |7493 km² |style=text-align:right |2,268,035 |[[Santa Cruz de Tenerife]]<br />kaj [[Las Palmas]] ||Las Palmas |[[Hispana]] ||{{flago|Hispanio}}[[Hispanio]] |- |rowspan=2 |[[File:Flag of France.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Coat of arms of French Guiana, according to the original displayed at the Museum Franconie, at Cayenne.svg|center|58x58px]] ||[[Franca Gujano]] |[[Suda Ameriko]] |style=text-align:right |83534 km² |style=text-align:right |292,354 |[[Cayenne]] ||Cayenne |rowspan=6 |[[Franca]] ||rowspan=6 |{{flago|Francio}}[[Francio]] |- |[[File:Coat of arms of Guadeloupe.svg|center|58x58px]]||[[Gvadelupo]] |rowspan=3 |[[Karabio]] |style=text-align:right |1628 km² |style=text-align:right |380,387 |[[Basse-Terre]] ||[[Les Abymes]] |- |[[File:Flag-of-Martinique.svg|center|80x80px]] ! colspan="1" | ||[[Martiniko]] |style=text-align:right |1128 km² |style=text-align:right |355,459 |[[Fort-de-France]] ||Fort-de-France |- |rowspan=3 |[[File:Flag of France.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Coat of arms of Saint Martin.svg|center|72x72px]] ||[[Saint-Martin]] |style=text-align:right |53 km² |style=text-align:right |36,286 |[[Marigot]] ||Marigot |- |[[File:Coat of Arms of Mayotte.svg|center|58x58px]] ||[[Majoto]] |rowspan=2 |[[Hinda Oceano]] |style=text-align:right |374 km² |style=text-align:right |320,901 |[[Mamoudzou]] ||Mamoudzou |- |[[File:Armoiries Réunion.svg|center|58x58px]] ||[[Reunio]] |style=text-align:right |2511 km² |style=text-align:right |896,175 |[[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] ||Saint-Denis |- ! colspan="2" | !! Total !! !style=text-align:right |99855 km² !style=text-align:right |5,036,806 ! colspan="4" | |} === Aŭtonomaj Regionoj de Portugalio === [[Dosiero:Vista sobre Angra do Heroismo.jpg|thumb|[[Angra do Heroísmo]], la plej malnova kontinue loĝata urbo en la insularo de la Acoroj kaj [[Monda Heredaĵo|Monda Heredaĵo de UNESKO]]]] [[Acoroj]] kaj [[Madejro]] estas du grupoj de portugalaj insuloj en Atlantiko. Acoroj kaj Madejro estas integritaj partoj de la Portugala Respubliko, sed ambaŭ havas la specialan statuson kiel [[Aŭtonomaj Regionoj de Portugalio|Aŭtonomaj Regionoj]], kun grado de memregado. Kelkaj esceptoj de la apliko de EU-juro validas rilate al impostado, fiŝkaptado kaj transportado.<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/competition/elojade/isef/index.cfm?fuseaction=dsp_result&policy_area_id=3&case_title=Madeira |title=Kazoserĉo - Konkurenco - Eŭropa Komisiono |website=ec.europa.eu |access-date=7 februaro 2020}}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/competition/elojade/isef/index.cfm?fuseaction=dsp_result&policy_area_id=3&case_title=Acoroj |title=Kazoserĉo - Konkurenco - Eŭropa Komisiono |website=ec.europa.eu |access-date=7 februaro 2020}}}</ref> Ilia [[Aldonvalora imposto|AVI]] estas pli malalta ol la resto de Portugalio, sed ili ne estas ekster la areo de [[Eŭropa Unia aldonvalora imposto]]. ==== Kanariaj Insuloj ==== La [[Kanariaj Insuloj]] estas hispana [[arkipelago]] apud afriko, kiu formas unu el la 17 [[aŭtonomaj komunumoj de Hispanio]] – la ĉefa unua-nivela administra divido de la lando. Ili estas ekster la EU-AVI-areo.<ref name="vatcustoms">Artikolo 6 de la Konsilia Direktivo 2006/112/EK de la 28-a de novembro 2006 (kiel ŝanĝita) pri la komuna sistemo de aldonvalora imposto (OJ L 347, 11-a de decembro 2006, p. 1) [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006L0112:EN:NOT Eur-lex.europa.eu.]</ref> La Kanariaj Insuloj estas la plej popolriĉa kaj ekonomie plej forta teritorio el ĉiuj Eksteraj Regionoj en la Eŭropa Unio. === Francaj transmaraj regionoj === {{Ĉefartikolo|Transmaraj teritorioj (Francio)}} [[Dosiero:French Guiana tropical forest towards Cacao.jpg|eta|[[Franca Gujano]] tropika arbaro, rigardante al Cacao]] [[Franca Gvajano]], [[Gvadelupo]], [[Martiniko]], [[Majoto]], kaj [[Reunio]] estas kvin [[Transmaraj departementoj (Francio)|francaj transmaraj regionoj]] (kiuj ankaŭ estas transmaraj departementoj) kiuj laŭ franca juro estas traktataj kiel integritaj partoj de la Respubliko, kiuj estas geografie unikaj. La [[eŭro]] estas laŭleĝa pagilo;<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/1992/2913/oj/eng|title=Regulation - 2913/92 - EN - EUR-Lex|website=eur-lex.europa.eu}}{{en}}</ref> tamen, ili estas ekster la [[Ŝengena zono]] kaj la EU-AVI-areo.<ref name="vatcustoms" /> Majoto estas la plej nova el la kvin transmaraj departementoj, ŝanĝiĝinte de [[Transmaraj kolektivumoj (Francio)|transmara kolektivo]] kun RTLT-statuso la 31-an de marto 2011. Ĝi fariĝis Ekstera Regiono, kaj tiel parto de la EU, la 1-an de januaro 2014.<ref name="CD 2013/61/EU"/> ==== Saint-Martin ==== [[Saint-Martin]] estas la sola [[Transmaraj kolektivumoj (Francio)|transmara kolektivo]] de Francio kun la statuso de Ekstera Regiono de la EU.<ref>[http://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/100/outermost-regions-ors- Ultraregionaj regionoj, Informfolioj pri la Eŭropa Unio], Eŭropa Parlamento. Prenita la 6-an de novembro 2019. {{en}}</ref> Kiel ĉe la francaj transmaraj departementoj, la [[eŭro]] estas laŭleĝa pagilo en Saint-Martin, kaj ĝi estas ekster la Ŝengena zono kaj la EU-AVI-areo. La 22-an de februaro 2007, Saint-Martin kaj [[Saint-Barthélemy]] estis disigitaj de la franca transmara departemento [[Gvadelupo]] por formi novajn transmarajn kolektivojn. Sekve, ilia EU-statuso estis neklara dum kelka tempo. Dum raporto eldonita de la franca parlamento sugestis, ke la insuloj restu ene de EU kiel Eksteraj Regionoj,<ref name="Rapport d'information no 3292">[http://www.senat.fr/rap/r04-329/r04-32915.html Rapport d'information nombre&nbsp;329] (2004–2005) de MM. Jean-Jacques Hyest, Christian Cointat kaj Simon Sutour, faritaj sub la nomo de la leĝkomisiono, deponita la 10an de majo 2005. {{fr}}</ref> Dokumentoj de la Eŭropa Komisiono listigis ilin kiel ekster la Eŭropa Komunumo.<ref name="eeas.europa.eu2">{{Cite web |url=http://www.eeas.europa.eu/blood_diamonds/docs/trading_guidelines0108_en.pdf |title=Gvidlinioj pri Komercado kun la Eŭropa Komunumo (EK) |dato=januaro 2008 |dato de aliro=26a de julio 2011}}</ref> La [[Traktato de Lisbono]] klarigis la juran statuson de la insuloj, kiu listigis ilin kiel Eksteraj Regionoj.<ref name="functioning2">Vidu Artikolojn 349 kaj 355 [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2010:083:FULL:EN:PDF de la Traktato pri la Funkciado de la Eŭropa Unio].</ref> Tamen, Saint-Barthélemy ĉesis esti Ekstera Regiono kaj forlasis la EU-on, por iĝi RTLT, la 1-an de januaro 2012. == Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj == La Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj (RTLT) estas dependaj teritorioj, kiuj havas specialan rilaton kun unu el la membroŝtatoj de EU. Ilia statuso estas priskribita en la [[Traktato pri Funkciado de Eŭropa Unio]], kaj ili ne estas parto de EU aŭ la [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato de Eŭropa Unio]]. La [[Asocio de Transmaraj Landoj kaj Teritorioj]] ({{en}} ''Overseas Countries and Territories Association'') (OCTA) estis kreita por plibonigi ekonomian disvolviĝon kaj kunlaboron inter la RTLT kaj EU,<ref>{{Cite web |url=http://www.octassociation.org/octa-presentation |title=OCTA-Presentation |website=www.octassociation.org|access-date=12-a de marto 2018}}</ref> kaj inkluzivas la plej multajn RTLT-ojn krom tri teritorioj, kiuj ne havas konstantan lokan loĝantaron. La RTLT-oj ne estas parto de [[Eŭropa Doganunio]]<ref>Artikolo 200(1) [eks-Artikolo 184(1)]</ref>, sed povas postuli dogantarifojn sur varoj importitaj el EU sur nediskriminacia bazo.<ref>Artikolo 200(3) kaj 200(5) [eks-Artikolo 184(3) kaj (5)]</ref> Ili ne estas parto de la EU kaj la [[Acquis communautaire|EU acquis]]{{Noto|name="acquis"|text=La Komunuma acquis<ref>{{Cite web |date=2024-07-11 |title=EuroVoc: Komunuma akiro |url=https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://eurovoc.europa.eu/5411 |url-status=live |arkivo-url=https://archive.today/20240718121506/https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://eurovoc.europa.eu/5411 |arkivo-dato=2024-07-18 |alir-dato=2024-07-18 |retejo=Eurovoc.europa.eu}}}</ref> aŭ '''''acquis communautaire''''' ({{fr}}: {{IFA|aˌki kɔmynoˈtɛːʁ}}),<ref name="Collins">{{cite web |title=acquis communautaire |website=Collinsdictionary.com |author=Collins English Dictionary |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/acquis-communautaire |access-date=5 August 2012}}}</ref> foje nomata la '''EU acquis''', kaj ofte mallongigita al '''acquis''',<ref name="Collins"/> estas la akumulita leĝaro, juraj agoj kaj juraj decidoj, kiuj konsistigas la korpon de [[Eŭropunia juro]]. La termino estas franca, "acquis" signifanta "tio, kio estis akirita", kaj "communautaire" signifanta "de la komunumo".<ref>{{cite book|last1=Rudolf|first1=Uwe Jens|last2=Berg|first2=Warren G.|dato=2010|titolo=Historia Vortaro de Malto|url=https://books.google.com/books?id=nwuUOVkaMB0C&pg=PA22|paĝo=22|eldonisto=Scarecrow Press|isbn=9780810873902}}}</ref>}} ne aplikiĝas al ili, kvankam tiuj, kiuj aliĝas al OCTA, devas respekti la detalajn regulojn kaj procedurojn skizitajn de ĉi tiu asociiĝa interkonsento (Konsilia Decido 2013/755/EU).<ref>{{cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2013:344:0001:0118:EN:PDF |title=KONSILIA DECIDO 2013/755/EU de la 25-a de novembro 2013: Pri la asociiĝo de la transmaraj landoj kaj teritorioj kun la Eŭropa Unio ('Decido pri Transmara Asocio') |dato=19a de decembro 2013 |eldonanto=Oficiala Ĵurnalo de la Eŭropa Unio}}</ref> Membroj de OCTA rajtas peti financan subtenon de EU.<ref>{{cite web |url=http://ec.europa.eu/europeaid/where/octs_and_greenland/index_en.htm |title=EU-rilatoj kun transmaraj landoj kaj teritorioj |dato=4a de junio 2014 |eldonanto=Eŭropa Komisiono}}</ref> Unu el la francaj teritorioj poste ŝanĝis sian statuson de ER al RTLT ([[Saint-Barthélemy]]), dum alia franca teritorio ŝanĝis de RTLZ al ER ([[Majoto]]). En julio 2014, ankoraŭ ekzistas 13 RTLT-oj (ses kun Francio, ses kun Nederlando kaj unu kun Danio)<ref name="OCT list">{{cite web |url=https://ec.europa.eu/europeaid/regions/overseas-countries-and-territories-octs/oct-eu-association_en |title=Overseas Countries and Territories (OCTs) |access-date=9 January 2019 |publisher=EU Directorate-General for International Cooperation and Development}}</ref> el kiuj ĉiuj aliĝis al OCTA. La 13 Rilataj Transmaraj Landoj kaj Teritorioj de la Eŭropa Unio estas<ref>{{Cite web |date=8 December 2016 |title=Overseas Countries and Territories |url=https://trade.ec.europa.eu/tradehelp/overseas-countries-and-territories |access-date=10 July 2020 |website=Trade Helpdesk}}</ref>: {| class="wikitable sortable" style=font-size:90% |- !class=unsortable |Flago !! class=unsortable |Blazono !Nomo !!Loko !!Areo !!Pop. !!Ĉefurbo !class=unsortable |Plej granda urbo !!Oficiala lingvo(j) !!Lando |- |[[File:Flag of Greenland.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Coat of arms of Greenland.svg|center|58x58px]] ||[[Gronlando]] |[[Norda Atlantiko]] and [[Arkto]] |style=text-align:right |2,166,086 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |56,542 ||[[Nuuk]] ||Nuuk |[[Gronlanda]] |{{flago|Danio}} [[Reĝlando Danio]] |- |[[File:Flag of Curaçao.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Coat of arms of Curaçao.svg|center|58x58px]] ||[[Curaçao]] |rowspan=6 |[[Karibio]] |style=text-align:right |444 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |155,826 ||[[Willemstad]] ||Willemstad |[[Nederlanda]], [[Papiamento]], [[Angla]] |rowspan=6 | {{flago|Nederlando}}[[Reĝlando de Nederlando]] |- |[[File:Flag of Aruba.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Aruba wapen.svg|center|58x58px]] ||[[Aruba]] |style=text-align:right |179 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |109,435 ||[[Oranjestado]] |Oranjestad ||Nederlanda, Papiamento |- |[[File:Flag of Sint Maarten.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Wapen van Sint Maarten.svg|center|58x58px]] ||[[Sint Maarten]] |style=text-align:right |37 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |58,477 ||[[Philipsburg]] |[[Lower Prince's Quarter]] ||Nederlanda, Angla |- |[[File:Flag of Bonaire.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Bonaire wapen.svg|center|58x58px]] ||[[Bonaire]] |style=text-align:right |294 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |26,552 ||[[Kralendijk]] |Kralendijk || rowspan=3 | Nederlanda |- |[[File:Flag of Sint Eustatius.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Sint Eustatius wapen.svg|center|58x58px]] ||[[Sint Eustatius]] |style=text-align:right |21 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |3,270 ||[[Oranjestado (Sint Eustatius)|Oranjestado]] ||Oranjestad |- |[[File:Flag of Saba.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Saba wapen.svg|center|58x58px]] ||[[Saba]] |style=text-align:right |13 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |2,158 ||[[Bottom]] ||Bottom |- |[[File:Flag of French Polynesia.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Coat of arms of French Polynesia.svg|center|58x58px]] ||[[Franca Polinezio]] |rowspan=3 |[[Pacifiko]] |style=text-align:right |4,167 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |278,786 ||[[Papeete]] ||[[Faʻaʻā]] |rowspan=6 |Franca || rowspan="6" |{{flago|Francio}}[[Francio]] |- |rowspan=3|[[File:Flag_of_France.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Emblem of New Caledonia.svg|center|58x58px]] ||[[Nov-Kaledonio]] |style=text-align:right |18,576 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |264,596 ||[[Nouméa]] ||Nouméa |- |[[File:BlasonWallisetFutuna.svg|center|58x58px]] ||[[Valiso kaj Futuno]] |style=text-align:right |142 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |11,151 ||[[Matauto]] ||Mata Utu |- |[[File:Blason St Barthélémy TOM entire.svg|center|58x58px]] ||[[Saint Barthélemy]] ||Karibio |style=text-align:right |25 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |9,279 ||[[Gustavia]] ||Gustavia |- |[[File:Flag of Saint-Pierre and Miquelon.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Armoiries SaintPierreetMiquelon.svg|center|58x58px]] |[[Sankta-Piero kaj Mikelono]] ||Norda Atlantiko |style=text-align:right |242 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |5,819 ||[[Sanktpiero]] ||Sanktpiero |- |[[File:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Armoiries Terres australes et antarctiques françaises.svg|center|58x58px]] |[[Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj]] ||[[Hinda Oceano]] and [[Antarktiko]] |style=text-align:right |439,781 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |0{{Noto|150 ne-permanentaj vintre, 310 somere (esplorado kaj militistaro)}} |[[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] ||[[Port-aux-Français]] (bazo) |- ! colspan="2" | !! Total !! !style=text-align:right |2,630,007&nbsp;km<sup>2</sup> !style=text-align:right |981,891 !! colspan="4" | |} ===Asocio de Transmaraj Landoj kaj Teritorioj=== La [[Asocio de Transmaraj Landoj kaj Teritorioj]] ({{en}}: OCTA) estas organizaĵo fondita la 17-an de novembro 2000 kaj kun sidejo en [[Bruselo]]. Ĉiuj RTLT-oj aliĝis al OCTA ekde februaro 2020. Ĝia celo estas plibonigi ekonomian disvolviĝon en transmaraj landoj kaj teritorioj, same kiel kunlaboron kun la [[Eŭropa Unio]]. La 25-an de junio 2008, Kunlabora Traktato inter EU kaj OCTA estis subskribita en Bruselo.<ref>{{cite book |url=http://www.octassociation.org/IMG/pdf/green_paper_2008.pdf |title=Estontaj rilatoj inter EU kaj la Transmaraj Landoj kaj Teritorioj |dato=25-a de majo 2008 |eldonanto=Komisiono de la Eŭropaj Komunumoj |loko=Bruselo |page=17}}{{en}}</ref> La nuna prezidanto estas [[Louis Mapou]].<ref>{{cite web |url=https://www.overseas-association.eu/about-octa/ |title=Pri la Asocio de Transmaraj Landoj kaj Teritorioj |cite=overseas-association.eu |access-date=25-a de julio 2022}}</ref> === Francaj transmaraj teritorioj === {{Ĉefartikolo|Transmaraj teritorioj (Francio)}} [[Dosiero:BoraBora SEtienne.jpg|eta|[[Bora Bora]], en [[Franca Polinezio]]]] La [[Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj]] (kiuj ankaŭ inkluzivas la francajn [[Disaj Insuloj en la Hinda Oceano]], kaj la francan pretendon de [[Adelilando]]) estas disputata franca transmara teritorio, kiu enkorpigas la francajn pretendojn al [[Antarkto]], sed ne havas konstantan loĝantaron.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/french-southern-and-antarctic-lands/ |title=Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj Lands |eldonisto=The Central Intelligence Agency |access-date=8 februaro 2010}}</ref> Ĝi havas ''[[sui generis]]'' statuson ene de Francio.<ref>[http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000879815 Art. 9, Loi n°&nbsp;55-1052 du 6 août 1955 modifiée portant statut des Terres australes et antarctiques françaises et de l'île de Clipperton]. [http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000018048991&fastPos=1&fastReqId=2007253908&categorieLien=id&oldAction=rechTexte Décret du 31 janvier 2008 relatif à l'administration de l'île de Clipperton].{{fr}}</ref> [[Sankta-Piero kaj Mikelono]], [[Saint-Barthélemy]], [[Franca Polinezio]], kaj [[Valiso kaj Futuno]] estas [[transmaraj kolektivoj|transmaraj kolektivoj]] de Francio, dum [[Nov-Kaledonio]] estas ''[[sui generis]] kolektivo''. Saint-Barthélemy<ref>[http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1454785116277&uri=CELEX:32011D0433 Konsilia Decido de la 12a de julio 2011 pri la subskribo kaj konkludo de la Mona Interkonsento inter la Eŭropa Unio kaj la Franca Respubliko pri la konservado de la eŭro en Sankta Bartolomeo post la ŝanĝo de ĝia statuso rilate al la Eŭropa Unio] (OJ L 189, 20a de julio 2011, pp. 1–2).</ref> kaj Sankta-Piero kaj Mikelono uzas la [[eŭro]]n,<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:1999:030:0029:0030:EN:PDF Konsilia Decido 1999/95/EK de la 31a de decembro 1998 pri la monaj aranĝoj en la francaj teritoriaj komunumoj de Saint-Pierre-et-Miquelon kaj Majoto] (OJ L 30, 4-a de februaro 1999, pp. 29–30).</ref> dum Nov-Kaledonio, Franca Polinezio kaj Valiso kaj Futuno uzas la [[CFP-Franko]]n, valuto ligita al la eŭro kaj garantiita de Francio. Indiĝenoj de la kolektivoj estas EU civitanoj pro sia franca civitaneco kaj elektoj al la [[Eŭropa Parlamento]] okazas en la kolektivoj. === Nederlandaj transmaraj teritorioj === {{Vidu ankaŭ|Kariba Nederlando}} [[Dosiero:PenhaBuildingWillemstad.jpg|eta|[[Willemstad]], la [[ĉefurbo]] de [[Kuracao]]]] Ses teritorioj de la [[Reĝlando de Nederlando|Nederlando]] — ĉiuj el kiuj estas karibaj insuloj — havas RTLT-statuson. Tial, ili profitas de la ebleco havi sian propran eksportan kaj importan politikon al kaj de la EU, dum ili ankoraŭ havas aliron al diversaj EU-fondusoj. La loĝantoj de la insuloj estas EU-civitanoj pro sia nederlanda civitaneco, kun la rajto voĉdoni en [[Eŭropaj balotoj|balotoj al la Eŭropa Parlamento]].<ref name="Caribbean Netherlands">{{cite web |url=http://docplayer.net/22064716-Kingdom-of-the-netherlands-one-kingdom-four-countries-european-and-caribbean.html |title=The Kingdom of the Netherlands: One Kingdom – Four Countries; European and Caribbean) |date=April 2015 |publisher=Ministerie van Buitenlandse Zaken}}</ref> Komence ili ne havis voĉdonrajtojn por tiaj elektoj, sed la [[Justica Kortumo de Eŭropa Unio]] donis al ili tiajn rajtojn, kiam ili decidis, ke ilia ekskludo de la balotrajto kontraŭas EU-juron, ĉar ĉiuj aliaj nederlandaj civitanoj loĝantaj ekster EU ja havis la rajton voĉdoni.<ref name="GibraltarAruba">{{Cite web|url=http://curia.europa.eu/en/actu/communiques/cp06/aff/cp060070en.pdf|title=Juĝoj de la Kortumo en Kazoj C-145/04 kaj C-300/04: Regno de Hispanio kontraŭ Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Nord-Irlando, kaj M.G. Eman kaj O.B. Sevinger kontraŭ College van burgemeester en wethouders van Den Haag}}</ref> Neniu el la insuloj uzas la eŭron kiel sian valuton. La [[Usona dolaro]] estas uzata en [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] kaj [[Saba]], dum [[Curaçao]] kaj [[Sint Maarten]] uzas sian propran komunan valuton la [[Karibia guldeno]], kaj finfine la valuto de Arubo estas la [[Aruba guldeno|Aruba florino]].<ref name="Caribbean Netherlands" /> La insuloj heredis sian RTLT-statuson de la [[Nederlandaj Antiloj]], kiu estis dissolvita en 2010. La Nederlandaj Antiloj estis komence specife ekskluditaj de ĉia asocio kun la [[Eŭropa Ekonomia Komunumo|EEK]] pro protokolo ligita al la [[Traktato de Romo]], permesante al Nederlando ratifi nome de Nederlando en Eŭropo kaj [[Nederlanda Nov-Gvineo]] nur, kion ĝi poste faris. === Gronlando === [[Dosiero:Kulusuk.jpg|eta|[[Kulusuk]], en [[Gronlando]]]] [[Gronlando]] aliĝis al la tiama [[Eŭropa Komunumo]] en 1973 kiel graflando kune kun Danio, sed la enkonduko de [[aŭtonomio]] ene de la [[Danio|Regno Danio]], Gronlando voĉdonis forlasi en la [[1982]] kaj foriris en la [[1985]], por iĝi RTLT. La ĉefa kialo por la foriro estas malkonsentoj pri la [[Komuna Fiŝkapta Politiko]] (KFP) kaj por reakiri kontrolon de la gronlandaj fiŝresursoj por poste resti ekster la EU-akvoj. Gronlandaj ŝtatanoj estas tamen EU-civitanoj pro la asociita rilato de Gronlando kun EU laŭ la difino de EU-traktatoj kaj ankaŭ pro la posedo de dana civitaneco.{{Mankas fonto}} ==Specialaj kazoj== Kvankam la plej Eksteraj Regionoj kaj la Rilataj Transmaraj Landoj kaj Teritorioj falas en strukturitajn kategoriojn al kiuj aplikiĝas komunaj mekanismoj, tio ne veras por ĉiuj specialaj teritorioj. 10 teritorioj de membroŝtatoj havas ''[[ad hoc]]'' provizaĵojn en sia rilato kun EU. En tiuj specialaj kazoj, la [[Eŭropa Unia aldonvalora imposto|EU-AVI-areo]] ne validas kaj ili ankaŭ povas esti esceptitaj de la [[Eŭropa Doganunio|doganaj]] aŭ [[Akcizo|akcizaj]] reguloj.<ref name=":2">{{Cite web|last=Anonima |date=13 septembro 2016 |title=Teritoria statuso de EU-landoj kaj certaj teritorioj |url=https://ec.europa.eu/taxation_customs/business/vat/eu-vat-rules-topic/territorial-status-eu-countries-certain-territories_en |alirdato=16 julio 2020 |cite=Imposto kaj Dogana Unio - Eŭropa Komisiono}}}</ref><ref>[http://ec.europa.eu/taxation_customs/resources/documents/customs/procedural_aspects/general/sad/guide/1619-08annexi_en.pdf Aneksaĵo 1 al SAD-Gvidlinioj (TAXUD/1619/08 rev.&nbsp;3.4): Superrigardo de landoj de la Eŭropa Unio] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140504214400/http://ec.europa.eu/taxation_customs/resources/documents/customs/procedural_aspects/general/sad/guide/1619-08annexi_en.pdf |dato=4 majo 2014}}. Prenite la 20an de aŭgusto 2016.</ref><!--NE ALDONU Clipperton. La teritorio ne estas eksplicite menciita en primara EU-juro.--> {| class="wikitable sortable" style=font-size:90% |- !class=unsortable |Flago !!class=unsortable |Blazono !Nomo !!Areo !!Pop. !Oficiala Lingvo(j)!!Lando !!Parto de la EU !!Parto de la Eŭropa Doganunio<ref name=":2" /> !AVI reguloj<ref name=":2" /> !!Akciza reguloj<ref name=":2" /> |- |[[File:Flag of Melilla.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Coat of Arms of Melilla.svg|center|58x58px]] |[[Melilla]] |style=text-align:right |12.3 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |87,067 | rowspan="2" |[[Hispana]] | rowspan="2" |{{nowrap|{{flago|Hispanio}}}}[[Hispanio]] |{{Jes}} ||style="background-color:#fd6864" | Ne||style="background-color:#fd6864" | Ne ||style="background-color:#fd6864" | Ne |- |[[File:Flag Ceuta.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Coat of Arms of Ceuta.svg|center|58x58px]] |[[Ceuta]] |style=text-align:right |18.5 km <sup>2</sup> |style=text-align:right |83,567 |{{Jes}} ||style="background-color:#fd6864" | Ne ||style="background-color:#fd6864" | Ne ||style="background-color:#fd6864" | Ne |- |[[File:Flag of Åland.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Coat of arms of Åland 3.svg|center|58x58px]] |[[Åland]] |style=text-align:right |1580 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |30,654 |[[Sveda]] |{{nowrap|{{flago|Finlando}}}}[[Finlando]] |{{Jes}} ||{{Jes}} ||style="background-color:#fd6864" | Ne ||style="background-color:#fd6864" | Ne |- |[[File:Flag of the Faroe Islands.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Coat of arms of the Faroe Islands.svg|center|58x58px]] |[[Ferooj]] |style=text-align:right |1399 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |56,210 |[[Feroe]], [[Dana]] |{{nowrap|{{flago|Danio}}}}[[Danio]] |style="background-color:#fd6864" | Ne ||style="background-color:#fd6864" | Ne ||style="background-color:#fd6864" | Ne ||style="background-color:#fd6864" | Ne |- |[[File:Flag of the United Nations.svg|border|center|80x80px]] |[[File:UN emblem blue.svg|center|58x58px]] |[[Verda Linio (Kipro)|Bufro Zono en Kipro ‎de Unuiĝintaj Nacioj]]{{Noto|Vilaĝoj en la bufrozono estas laŭleĝe administrataj de la Respubliko Kipro.<ref name="france24">{{Cite web |date=23 January 2018 |title=Mixed village in Cyprus buffer zone looks to offer hope |url=https://www.france24.com/en/20180123-mixed-village-cyprus-buffer-zone-looks-offer-hope |access-date=16 July 2020 |website=France 24 |language=en}}</ref> La apliko de la EU ''acquis communautaire'' estas suspendita en teritorioj kie la Respubliko Kipro ne efektive kontrolas.<ref>{{Cite book |last=Murray |first=Fiona |title=The European Union and Member State Territories: A New Legal Framework Under the EU Treaties |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-90-6704-825-5 |pages=3}}</ref> [[Norda Kipro]] estas ''de facto'' ŝtato kiu parte dependas de Turkio.<ref>{{Cite book |last1=Bahcheli |first1=Tozun |title=De Facto States: The Quest for Sovereignty |last2=Bartmann |first2=Barry |last3=Srebrnik |first3=Henry |date=2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-77121-8 |pages=24–25}}</ref>}} |style=text-align:right |346 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |8,686 ! |{{nowrap|{{flago|Kipro}}}} (''[[de jure]]'') |{{Jes}} ||{{Jes}}{{Noto|Kun esceptoj<ref>{{Citation |title=Council Regulation (EC) No&nbsp;866/2004 of 29 April 2004 on a regime under Article&nbsp;2 of Protocol No&nbsp;10 of the Act of Accession |date=30 April 2004 |url=http://data.europa.eu/eli/reg/2004/866/oj/eng |issue=32004R0866}}</ref>|name=buffer}} |style="background-color:#fd6864" | Ne <ref>{{Cite book |last=Chesham |first=Mark |title=VAT and Financial Services|date=2017|publisher=Spiramus Press Ltd. |isbn=978-1-910151-52-5 |edition=3rd |pages=253}}</ref> |{{Jes}}{{Noto|name=buffer}} |- |[[File:Bandiera di Livigno.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Livigno-Stemma.svg|center|58x58px]] |[[Livigno]] |style=text-align:right |227.3 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |6,680 | rowspan="2" |[[Itala lingvo|Itala]] | rowspan="2" |{{nowrap|{{flago|Italio}}}}[[Italio]] |{{Jes}} ||style="background-color:#fd6864" | Ne ||style="background-color:#fd6864" | Ne <br>(ne estas AVI) ||style="background-color:#fd6864" | Ne |- |[[File:Flag of Campione d'Italia.svg|border|center|80x80px]] |[[File:Campione d'Italia-Stemma.svg|center|58x58px]] |[[Campione d'Italia]]{{Noto|Inkluzive de la italaj naciaj akvoj de [[Lago de Lugano]].}} |style=text-align:right |2.68 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |1,845 |{{Jes}} ||{{Jes}}<ref name=":3">{{Cite web |title=EUR-Lex – 32019R0474 – EN – EUR-Lex |url=https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2019/474/oj/eng |access-date=16 July 2020 |website=eur-lex.europa.eu |language=en}}</ref> |style="background-color:#fd6864" | Ne {{Noto|Ne parto de la svisa AVI-regiono, sed la svisa AVI-tarifo estas aplikata kiel loka konsumimposto.}} ||{{Jes}}<ref name=":3" /> |- |[[File:Flagge Büsingen am Hochrhein (Variante).svg|border|center|80x80px]] |[[File:Coat of arms of Büsingen am Hochrhein.svg|center|58x58px]] |[[Büsingen am Hochrhein]] |style=text-align:right |7.62 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |1,440 | rowspan="2" |[[Germana]] | rowspan="2" |{{nowrap|{{flago|Germanio}}}}[[Germanio]] |{{Jes}} ||style="background-color:#fd6864" | Ne ||style="background-color:#fd6864" | Ne ||style="background-color:#fd6864" | Ne |- |[[File:Flag of Helgoland.svg|border|center|80x80px]] |[[File:DEU Helgoland COA.svg|center|58x58px]] |[[Heligoland]] |style=text-align:right |1.7 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |1,329 |{{Jes}} ||style="background-color:#fd6864" | Ne ||style="background-color:#fd6864" | Ne <br>(ne estas AVI) ||style="background-color:#fd6864" | Ne |- | colspan="2" | [[File:Flag of the Greek Orthodox Church.svg|border|center|80x80px]] |[[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos|Monto Athos]] |style=text-align:right |335.63 km<sup>2</sup> |style=text-align:right |1,811 |[[Greka]] |{{nowrap|{{flago|Grekio}}}}[[Grekio]] |{{Jes}} ||{{Jes}} ||style="background-color:#fd6864" | Ne<br>(ne estas AVI) ||{{Jes}} |- ! colspan="2" | !!Total !style=text-align:right |3,930&nbsp;km<sup>2</sup> !style=text-align:right |279,289 ! ! colspan="5" | |} === Alando === [[Dosiero:18-08-25-Åland-Föglö RRK7086.jpg|eta|[[Föglö]] insuloj en Alando]] [[Alando]], aŭtonoma insularo apartenanta al Finnlando, sed kun parta aŭtonomeco, situanta inter Svedio kaj Finnlando, kun svedlingva loĝantaro, aliĝis al EU kune kun [[Finnlando]] en 1995. La insuloj havis apartan referendumon pri aliĝo kaj same kiel la finna kontinento voĉdonis favore. EU-leĝo, inkluzive de la fundamentaj [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|kvar liberecoj]], validas por Alando.<ref>{{Cite web |url=http://www.naringsliv.ax/en/Doing%20business/live_and_work_on_aland |title=Vivu kaj laboru sur Alando |website=Naringsliv.ax |access-date=16 Februaro 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121201084420/http://www.naringsliv.ax/en/Doing%20business/live_and_work_on_aland |archive-date=1 Decembro 2012 |url-status=dead}}</ref> Tamen, ekzistas kelkaj esceptoj pro la speciala statuso de la insuloj. Alando estas ekster la AVI-regiono<ref name="vatcustoms" /> kaj estas esceptita de komunaj reguloj rilate al [[spezo-imposto]], akcizoj kaj nerekta impostado.<ref name="1994protocol" /> Krome, por protekti la lokan ekonomion, la traktato de aliĝo permesas koncepton de ''hembygdsrätt/kotiseutuoikeus'' (regiona civitaneco). Sekve, ekzistas restriktoj pri la posedo de posedaĵoj kaj nemoveblaĵoj, la rajto establiĝi por komercaj celoj kaj limigoj pri kiu povas provizi servojn en Alando, por homoj ne posedantaj ĉi tiun statuson.<ref name="1994protocol">{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/treaty/acc_1994/act_1/pro_1/sign/eng|title=EUR-Lex - 11994N/PRO/01 - EN - EUR-Lex|website=eur-lex.europa.eu}}}</ref> La statuson povas akiri iu ajn finna civitano laŭleĝe loĝanta en Alando dum 5 jaroj, kiu povas montri adekvatan scion de la sveda lingvo.<ref>{{Cite web |url=http://www.naringsliv.ax/en/facts/aland_and_eu |title=Åland and EU |website=Naringsliv.ax |access-date=16 Februaro 2013 |arkivo-url=https://web.archive.org/web/20130511193640/http://www.naringsliv.ax/en/facts/aland_and_eu |arkivo-dato=11 majo 2013 |url-status=dead}}</ref> ===Büsingen am Hochrhein=== La [[Germanio|germana]] vilaĝo [[Büsingen am Hochrhein]] estas [[eksklavo]] tute ĉirkaŭita de [[Svislando]] kaj kiel tia, praktike, estas en [[doganunio]] kun ĉi-lasta ne-EU-lando.<ref name="auto1"/> La eŭro estas laŭleĝa pagilo, kvankam la [[svisa franko]] estas preferata. Büsingen estas ekskludita de la EU-doganunio kaj la EU-AVI-areo.<ref name="vatcustoms" /> Svisa AVI ĝenerale validas.<ref>{{Cite web|url=https://treaties.un.org/Pages/showDetails.aspx?objid=08000002805b1747|title=UNTC|website=treaties.un.org}}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/No%20Volume/41257/A-41257-08000002805b1747.pdf | title=Germanio kaj Svislando | website=treaties.un.org}}</ref> ===Campione d'Italia kaj Livigno=== La [[itala]] [[eksklavo]] vilaĝo [[Campione d'Italia]] estas enklavigita de la [[kantono Tiĉino]] de [[Svislando]] same kiel [[Lago de Lugano|Lago de Lugano (aŭ Ceresio)]], kaj estas ''[[komunumo]]'' en la [[Provinco de Como]], dum [[Livigno]], malgranda kaj malproksima montferieja urbo, estas ''komunumo'' en la [[Provinco de Sondrio]]. Ambaŭ ''komunumoj'' estas parto de la [[Regionoj de Italio]]. Kvankam parto de EU, Livigno estas ekskludita de la doganunio kaj AVI-regiono, kaj la impoststatuso de Livigno devenas de la napoleonaj tempoj. Campione estas ekskludita de la EU-AVI-areo, anstataŭe kvankam teknike ne parto de la svisa AVI-areo, la svisa AVI-tarifo estas aplikata kiel loka konsumimposto.<ref>{{Citation |title=Campione d’Italia: Local Consumption Tax Increment (ILCCI) Rate Increment |url=https://sovos.com/regulatory-updates/vat/campione-ditalia-local-consumption-tax-ilcci-rate-increase/ |language=en |access-date=16 April 2026}}</ref> Ĝi estis ekskludita de la EU-a doganareo ĝis la fino de 2019.<ref name="vatcustoms" /><ref name="2019/474">{{Citation |title=Regulado (EU) 2019/474 de la Eŭropa Parlamento kaj de la Konsilio de la 19a de marto 2019, kiu amendas Reguladon (EU) N-ro 952/2013, kiu difinas la Unian Doganan Kodon |date=25a de marto 2019 |url=http://data.europa.eu/eli/reg/2019/474/oj/eng |issue=32019R0474 |language=en |access-date=13-a de januaro 2020}}</ref> Butikoj kaj restoracioj en Campione akceptas pagojn kaj en eŭroj kaj en svisaj frankoj, kaj prezoj estas montrataj en ambaŭ valutoj.<ref>{{cite web |url=http://www.thisotherworld.co.uk/campione.html |title=CAMPIONE D'ITALIA – Italio en Svislandaj ENKLAVOJ |publisher=This other world |access-date=21-a de februaro 2017}}</ref> ===Ceuta kaj Melilo=== [[Dosiero:Ceuta desde el mirador de Isabel II banner (cropped).jpg|eta|[[Ceuta]] en Hispana Nordafriko]] [[Ceuta]] kaj [[Melilo]] estas du hispanaj urboj ĉe la nordafrika marbordo. Ili estas parto de EU sed ili estas ekskluditaj de la [[Komuna Agrikultura Politiko|komuna agrikultura]] kaj fiŝkapta politikoj.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.1985.302.01.0023.01.ENG&toc=OJ:L:1985:302:TOC#L_1985302EN.01040001 Leĝo pri la kondiĉoj de aliĝo de la Regno Hispanio kaj la Portugala Respubliko kaj la adaptoj al la Traktatoj]. Prenite la 20an de aŭgusto 2016.</ref> Ili ankaŭ estas ekster la doganunio kaj la AVI-regiono,<ref name="vatcustoms" /> sed neniuj doganoj estas pagigataj sur varoj eksportitaj el la Unio al Ceŭto kaj Melilo, kaj certaj varoj originantaj de Ceŭto kaj Melilo estas esceptitaj de doganaj ŝarĝoj. Kvankam nominale parto de la [[Schengen-areo]], Hispanio plenumas identeckontrolojn sur ĉiuj maraj kaj aeraj pasaĝeroj forlasantaj la enklavojn por iri aliloken en la Schengen-areo.<ref name="OJ L 239, 22.9.2000, p. 69">Deklaracio N-ro 1. pri Ceŭto kaj Melilo alkroĉita al la Fina Akto de la Aliĝo-Traktato de la Regno de Hispanio al la Schengen-Interkonsento ([http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:42000A0922%2804%29:EN:NOT OJ&nbsp;L&nbsp;239, 22.9.2000, p.&nbsp;69])</ref> ===Kipro=== [[Dosiero:Grenspost.jpg|thumb|La internacie neagnoskita [[Turka Respubliko Norda Kipro]]]] Kiam la [[Respubliko Kipro]] fariĝis parto de la [[Eŭropa Unio]] la 1-an de majo 2004, la norda triono de la insulo estis ekster la efika kontrolo de ĝia registaro pro la [[Konflikto de Kipro|Turka invado de Kipro]], [[Verda Linio (Kipro)|bufro zono de Unuiĝintaj Nacioj]] de varia larĝo apartigis la du partojn, kaj pliaj 3% de la insulo estis okupitaj de [[britaj suverenaj bazoj]] (sub Brita suvereneco ekde la [[Traktato de Establo]] en 1960). Du [[traktatoj|protokoloj]] al la [[Traktato de Aliĝo 2003]] — numeroj 3 kaj 10, konataj respektive kiel la "Protokolo pri Suverenaj Bazaj Areoj" kaj la "Protokolo pri Kipro" — reflektas ĉi tiun kompleksan situacion. EU-juro nur plene validas por la parto de la insulo, kiu estas efike kontrolata de la registaro de la Respubliko Kipro. EU-juro estas suspendita en la norda triono de la insulo (la [[Turka Respubliko Norda Kipro]], kies sendependecon agnoskas nur [[Turkio]]) per artikolo 1(1) de la Kipra Protokolo.<ref name="kipro">[http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX:12003T/PRO/10 Protokolo 10 al la Traktato pri Aliĝo 2003] (OJ L 236, 23-a de septembro 2003, p. 955).</ref> Se la insulo reunuiĝos, la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] nuligos la suspendon per decido. Kvar monatojn post la akcepto de tia decido, novaj elektoj al la [[Eŭropa Parlamento]] okazos sur la insulo por elekti ciprajn reprezentantojn el la tuta insulo.<ref>{{Cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0511&qid=1470416385493|title=KONSILIA DECIDO de la 10a de junio 2004 pri la reprezentado de la popolo de Kipro en la Eŭropa Parlamento kaze de solvo de la Kipra problemo (2004/511/EK)}}}</ref> La cipra nacieca leĝo validas por la tuta insulo kaj sekve estas havebla al la loĝantoj de Norda Kipro kaj la britaj suverenaj bazregionoj sur la sama bazo kiel al tiuj naskitaj en la areo kontrolita de la Respubliko Kipro.<ref>{{cite web |last=Skoutaris|first=Nikos |title=Pri Civitaneco kaj Azenoj en Kipro |verko=Civitaneco en Suda Eŭropo |url=http://www.citsee.eu/citsee-story/citizenship-and-donkeys-cyprus/ |eldonanto=CITSEE |alirdato=5-a de januaro 2013}}}</ref><ref>[http://www.legislationline.org/documents/action/popup/id/5818Civitaneca juro de la Respubliko Kipro], Fonto: kompilo kaj traduko de la Kipra Ministerio pri Justico (ĝisdatigita ĝis junio 2000).</ref> Civitanoj de la Respubliko Kipro loĝantaj en [[Norda Kipro]] estas EU-civitanoj kaj nominale rajtas voĉdoni en elektoj al la Eŭropa Parlamento; tamen, elektoj al tiu Parlamento ne estas organizataj en Norda Kipro, ĉar ĝi estas fakte regata de aparta ŝtato, kvankam ŝtato agnoskita nur de Turkio.<ref>{{Cite book |last=Agency |first=Centra Inteligenteco|url=https://books.google.com/books?id=AJq5DwAAQBAJ&q=northern+cyprus |title=The CIA World Factbook 2020–2021 |date=2 junio 2020 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-5107-5826-1}}}</ref> ====Akrotiri kaj Dekelia==== Unuiĝinta Reĝlando havas du suverenajn bazajn areojn sur Kipro, nome [[Akrotiri kaj Dekelia]]. Male al aliaj britaj transmaraj teritorioj, iliaj loĝantoj (kiuj rajtas je [[Brita Transmara Teritoria Civitaneco]]) neniam rajtis je [[Brita Civitaneco]]. Antaŭ la kipra aliĝo al EU en 2004, kvankam Britio tiutempe estis EU-membro, EU-juro ne validis por la suverenaj bazaj areoj.<ref>Vidu Artikolon 299(6)(b) de la Kunigita Traktato establanta la Eŭropan Komunumon kiel ŝanĝita de la [[Traktato de Nico]]. [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:12002E/TXT Konsilia Regulado (EEK) N-ro 2913/92 de la 12a de oktobro 1992, kiu establas la Komunuman Doganan Kodon]</ref> Ĉi tiu pozicio estis ŝanĝita per la kipra aliĝtraktato, tiel ke EU-juro, kvankam ankoraŭ ne aplikebla principe, aplikiĝis laŭ la mezuro necesa por efektivigi protokolon aldonitan al tiu traktato.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2003:236:0931:0956:EN:PDF Protokolo 3 al la Traktato pri Aliĝo 2003] (OJ L 236, 23a de septembro 2003, p. 955).</ref> Ĉi tiu protokolo aplikis EU-juron rilatan al la [[Komuna Agrikultura Politiko]], dogano, nerekta impostado, socia politiko kaj justeco kaj internaj aferoj al la suverenaj bazaj areoj. La aŭtoritatoj pri la suverenaj bazregionoj ankaŭ antaŭvidis la unupartian aplikon de rekte aplikebla EU-juro.<ref>{{cite web |title=Unua Raporto pri la efektivigo de la provizaĵoj de Protokolo N-ro 3 al la Aliĝo-Akto de 2003 pri la Suverenaj Bazregionoj de Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Nord-Irlando en Kipro |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0155:FIN:EN:PDF |publisher=Eŭropa Komisiono |location=Brussels |date=19-a de aprilo 2010}}</ref> Britio ankaŭ konsentis en la Protokolo konservi sufiĉan kontrolon de la eksteraj (t.e., eksterinsulaj kaj nordaj Kiproj) limoj de la bazregionoj por certigi, ke la limo inter la suverenaj bazregionoj kaj la Respubliko Kipro povus resti plene malfermita kaj ne devus esti patrolata kiel ekstera EU-limo. Sekve, la suverenaj bazregionoj fariĝus ''fakte'' parto de la Schengen-Areo se kaj kiam Kipro efektivigus ĝin. La bazregionoj jam estas "faktaj" membroj de la [[eŭrozono]] pro ilia antaŭa uzo de la [[kipra pundo]] kaj ilia adopto de la [[eŭro]] kiel laŭleĝa pagilo ekde 2008.<ref>{{cite web |url=http://www.sbaadministration.org/home/legislation/01_02_09_05_ORDINANCES/01_02_09_05_48_ORD_2007/20070101_Ord-18_G1470_u.pdf |title=EURA ORDINANCO 2007 Preskribo por zorgi pri la adopto de la eŭro kiel laŭleĝa pagilo en la Suverenaj Bazregionoj kaj por rilataj aferoj |date=7-a de aŭgusto 2007 |aŭtoro= R&nbsp;H Lacey, Administranto |eldonisto= Registaro de Britio}}</ref> Ĉar la leĝo pri cipra nacieco etendiĝas al cipranoj en la suverenaj bazregionoj, cipraj loĝantoj, kiel civitanoj de la Respubliko Kipro, rajtas EU-civitaneco. Iom malpli ol duono de la loĝantaro de la suverenaj bazaj areoj estas kipranoj, la resto estas brita militistaro, helpstabo kaj iliaj dependantoj.<ref>{{cite web |title=Akrotiri|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/akrotiri/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104184423/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/akrotiri/ |url-status=dead |archive-date=4-a de januaro 2021 |work=CIA World Factbook|publisher=Centra Sekreta Servo |access-date=5-a de januaro 2013 |quote=ĉirkaŭ 15 700 loĝas sur la Suverenaj Bazaj Areoj de Akrotiri kaj Dekelia, inkluzive de 7 700 kipranoj, 3 600 militistoj kaj kontraktaj dungitoj bazitaj en Britio, kaj 4 400 dependantoj}}}</ref> En deklaro ligita al la [[Londono-Zuriko Interkonsentoj|Traktato pri Establo de la Respubliko Kipro]] de 1960, la brita registaro entreprenis ne permesi novan setladon de homoj en la suverenaj bazregionoj krom por provizoraj celoj.<ref>{{cite web |title=Deklaracio de la Registaro de Ŝia Moŝto Pri la Administrado de la Suverenaj Bazregionoj |url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/F207EF6146AA7AFEC22571BF0038DDC6/$file/Treaty%20of%20Establishment.pdf |verko=Traktato pri Establo de la Respubliko Kipro |alirdato=5-a de januaro 2013 |paĝo=111 |jaro=1960}}</ref> Laŭ protokolo al la [[Briteliro]] interkonsento, certaj provizaĵoj de EU-juro pri agrikulturo, dogano, nerekta impostado, socialasekuro kaj limkontrolo daŭre validas por la suverenaj bazaj areoj.<ref name="brexit">[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12019W%2FTXT%2802%29#d1e32-136-1 Protokolo rilate al la Suverenaj Bazaj Areoj de Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Nord-Irlando en Kipro], Interkonsento pri la retiro de Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Nord-Irlando el la Eŭropa Unio kaj la Eŭropa Komunumo pri Atomenergio, EUR-Lex, 12a de novembro 2019.</ref> ====Bufrozono de Unuiĝintaj Nacioj==== La [[Verda Linio (Kipro)|Bufrozono de Unuiĝintaj Nacioj]] inter norda kaj suda Kipro varias laŭ larĝo de kelkaj metroj en centra [[Nikozio]] ĝis pluraj kilometroj en la kamparo. Kvankam ĝi nominale estas sub la suvereneco de la Respubliko Kipro, ĝi estas efike administrata de la [[Pacforto de Unuiĝintaj Nacioj en Kipro]] (UNFICYP). La loĝantaro de la zono estas 8 686 (en oktobro 2007), kaj unu el la mandatoj de UNFICYP estas "kuraĝigi la plej plenan eblan rekomencon de normala civila agado en la bufrozono".<ref name="UNFICYP">{{cite web |title= UNFICYP - Civilaj Aferoj |url= http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=1416&tt=graphic&lang=l1 |publisher= United Nations Peacekeeping Force in Cyprus |year= 2008 |access-date= 15 novembro 2008}}</ref> Loĝataj vilaĝoj situantaj en la bufrozono estas laŭleĝe administrataj de la Respubliko Kipro sed patrolataj de UN-pacistoj.<ref name="france24" /> Artikolo 2.1 de la Kipra Protokolo permesas al la Eŭropa Konsilio determini kiomgrade la provizaĵoj de EU-juro validas en la bufrozono.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2004:161:0128:0143:EN:PDF Konsilia Regularo (EK) N-ro 866/2004 de la 29a de aprilo 2004 pri reĝimo laŭ Artikolo 2 de Protokolo N-ro 10 de la Ago de Aliĝo]. [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2005:050:0001:0002:EN:PDF Konsilio-Regulado (EK) N-ro 293/2005 de la 17-a de februaro 2005, kiu amendas Reguladon (EK) N-ro 866/2004 pri reĝimo laŭ Artikolo 2 de Protokolo 10 al la Ago de Aliĝo rilate al agrikulturo kaj instalaĵoj por personoj transirantaj la limon].</ref> ===Ferooj=== [[Dosiero:Kunoy.10.jpg|eta|[[Kunoy insulo]], [[Ferooj]]]] La [[Ferooj]] neniam estis parto de EU. Danaj civitanoj loĝantaj sur la insuloj ne estas konsiderataj civitanoj de membroŝtato laŭ la senco de la traktatoj aŭ, sekve, civitanoj de la Eŭropa Unio.<ref>Vidu Artikolon 4 de la [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:11972B/PRO/02:EN:HTML Ferooj-Protokolo], 355(5)(a) de la Traktato pri la Funkciado de la Eŭropa Unio kaj Artikolon de la Traktato pri la Eŭropa Unio (kiel ŝanĝita).</ref> Tamen, feroanoj, kiuj estas [[danaj ŝtatanecjuroj|danaj civitanoj]], povas fariĝi EU-civitanoj ŝanĝante sian registritan loĝejon al la dana kontinento. La Ferooj ne estas parto de la Schengen-Areo, kaj Schengen-vizoj ne validas. Tamen, la insuloj estas parto de la [[Nordia Pasporta Unio]] kaj la Schengen-Interkonsento provizas, ke vojaĝantoj pasantaj inter la insuloj kaj la Schengen-Areo ne estu traktataj kvazaŭ pasantaj la eksteran limon de la Areo.<ref>{{cite web |title=Spørgsmål og svar |url=http://www.eu-oplysningen.dk/emner/schengen/spsv/ |website=www.eu-oplysningen.dk |publisher=Danish Parliament |access-date=21 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140212161029/http://www.eu-oplysningen.dk/emner/schengen/spsv|archive-date=12 February 2014 |language=da}}</ref> Ĉi tio signifas, ke ne estas formala pasporta kontrolo, sed identeca kontrolo ĉe enregistriĝo por aviadilo aŭ boatvojaĝo al la insuloj, kie nordiaj civitanoj vojaĝantaj en-nordiajn landojn bezonas sen pasporto, nur montrante la bileton kaj identigilon.<ref>{{cite web |title=Pas |url=https://www.atlantic.fo/da/alt-om-flyrejsen/foer-flyrejsen/check-in/pas-p%C3%A5kr%C3%A6vet/ |retejo=atlantic.fo|eldonisto=Atlantic Airways |alirdato=21a de junio 2015 |lingvo=da }}</ref> ===Heligolando=== [[Dosiero:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|[[Heligoland]]]] [[Heligoland]] estas insularo de Germanio situanta en la [[Norda Maro]] 70 km apud la germana nordokcidenta marbordo. Ĝi estas parto de EU, sed estas ekskludita de la doganunio kaj la AVI-areo.<ref name="vatcustoms" /> ===Monto Athos=== [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos|Monto Athos]] estas aŭtonoma monaĥa regiono de [[Grekio]]. La traktato de Grekio pri aliĝo al EU provizas, ke Athos konservas sian jarcentaĵan specialan juran statuson,<ref>{{cite web |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/13520.stm |title=Monaĥoj vidas Schengen kiel verkon de la diablo |access-date=14 October 2007 |date=26 October 1997 |publisher=British Broadcasting Corporation }}</ref> garantiite de artikolo 105 de la [[Konstitucio de Grekio|Greka Konstitucio]]. Ĝi estas parto de la doganunio sed ekster la AVI-regiono.<ref name="vatcustoms" /> Malgraŭ tio, ke speciala permesilo estas necesa por eniri la duoninsulon kaj ke ekzistas malpermeso pri la akcepto de virinoj, ĝi estas parto de la [[Ŝengena zono]].<ref>La greka [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:42000A0922(06):EN:NOT aliĝtraktato] ne specife ekskludas Monton Athos el la teritoria amplekso de la Konvencio.</ref> La monaĥejo havas certajn rajtojn loĝigi monaĥojn el landoj ekster EU. Deklaro aldonita al la aliĝtraktato de Grekio al la Ŝengen-Interkonsento deklaras, ke la "speciala statuso" de Monto Athos estu konsiderata dum la apliko de la Ŝengen-reguloj.<ref>Komuna Deklaro N-ro 5 aldonita al la Fina Akto de la [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:42000A0922(06):EN:NOT aliĝtraktato].</ref> ===Plazas de soberanía=== La ''[[Plazas de soberanía]]'' estas malgrandaj insuloj kaj duoninsulo disigitaj laŭlonge de la [[Maroko|maroka marbordo]], kiuj estas integritaj partoj de Hispanio ekde la 15-a jarcento kaj tial ankaŭ estas parto de la Eŭropa Unio. Ilia valuto estas la eŭro. ==Areoj de [[eksterteritorieco]]== [[Dosiero:Map Estonia - Värska vald - Saatse Boot.png|eta|Iama paroĥo Värska, kun la Saatse-boto markita per cirklo ĉe la nordorienta limo. La vojo, kiu trairis Rusion, estas markita per flava koloro.]] La Saimaa Kanalo kaj la vojo Värska–Ulitina estas du el pluraj apartaj vojaĝaranĝoj, kiuj ekzistas aŭ ekzistis pro ŝanĝoj en limoj dum la 20-a jarcento, kie transportvojoj kaj instalaĵoj finis ĉe la malĝusta flanko de la limo. Kelkaj fariĝis superfluaj danke al la Schengen-Interkonsento. Ĉi tiuj listigitaj ekzemploj pasas la eksteran EU-limon. ===Saimaa Kanalo=== Finnlando [[Lizita teritorio|luigas]] la 19.6 km rusan parton de la [[Saimaa Kanalo]] de [[Rusio]] kaj ricevas eksterteritoriajn rajtojn.<ref name=liikennevirasto>{{cite web|url=http://www.liikennevirasto.fi/web/en/waterways/canals-and-bridges/the-saimaa-canal|title=La Saimaa Kanalo - Finna Transportagentejo|website=www.liikennevirasto.fi}}</ref> La areo ne estas parto de EU; ĝi estas speciala parto de Rusio. Laŭ la traktato subskribita de la finna kaj rusa registaroj, rusa juro validas kun kelkaj esceptoj koncerne marajn regulojn kaj la dungadon de kanala personaro, kiuj falas sub finna jurisdikcio. Ekzistas ankaŭ specialaj reguloj koncerne ŝipojn vojaĝantajn al Finnlando tra la kanalo. Rusaj vizoj ne estas necesaj nur por trapasi la kanalon, sed pasporto estas bezonata kaj ĝi estas kontrolata ĉe la limo.<ref name=liikennevirasto/> Eŭroj estas akceptataj por la kanalpagoj. Antaŭ la 50-jara renovigo de la lizkontrakto ekvalidanta en februaro 2012, la [[Insulo Malij Visockij]] ankaŭ estis luita kaj administrata de Finnlando. De tiam ĝi estas plene administrata de rusaj aŭtoritatoj, kaj jam ne estas parto de la koncesia teritorio. ===Vojo Värska–Ulitina=== La vojo de [[Paroĥo Värska|Värska]] al [[Ulitina]] en [[Estonio]], tradicie la sola vojo al la regiono Ulitina, trairas rusan teritorion dum 1 km de sia longo, areo nomata [[Saatse Boot]].<ref>Spektu mapservojn, precipe Google Streetview, ĉe {{coord|57.90577|N|27.71323|E}}}</ref> Ĉi tiu vojo ne havas limkontrolon, sed ne estas konekto al iu ajn alia vojo en Rusio. Ne estas permesite halti aŭ promeni laŭ la vojo. Ĉi tiu areo estas parto de [[Rusio]] sed ankaŭ estas fakta parto de la Schengen-areo. ===Svislando=== Kelkaj vojoj, fervojoj kaj tramaj linioj laŭlonge de la svisa limo permesas transiton inter du svisaj lokoj tra najbaraj landoj, aŭ inter la limo kaj internaciaj flughavenoj kaj fervojaj stacioj, sen doganaj kontroloj (kaj antaŭ 2008 sen pasportaj kontroloj kiam tiuj estis alie necesaj ĉe la svisa limo). == Ne-EU-landoj kaj teritorioj kun parta EU-integriĝo == Specialaj teritorioj de iuj aliaj eŭropaj landoj estas forte ligitaj al la Eŭropa Unio. Ĉi tiuj estas kiel sekvas: *specialaj areoj de la membroŝtatoj de la [[Eŭropa Liber-Komerca Asocio]] (EFTA): **[[Norvegio]] ***[[Jan Mayen]] ***[[Svalbardo]]: ne parto de la Ŝengena zono, norvega AVI-areo<ref name=norway-vat>[https://www.skatteetaten.no/globalassets/bedrift-og-organisasjon/avgifter/merverdiavgift/refusjon-av-mva---avgiftsinfo/vat-act---oversatt-versjon-av-merverdiavgiftsloven-updatet-04-majo-09-2014-06-2004 n-ro&nbsp;58], Norvega Imposto-Administracio, ĝisdatigita majo 2014.</ref> aŭ la unuopa merkato de EU; libera movado de homoj en la teritorion sendepende de nacieco<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2006/7/4/immigrants-warmly-welcomed Enmigrintoj varme bonvenigitaj], Al Jazeera, 4 julio 2006.</ref> ***[[Buvetinsulo]] ***[[Insulo Petro la Unua]] kaj [[Lando de Maud]] estas disputataj norvegaj teritorioj, kiuj enkorpigas la norvegajn postulojn pri [[Antarkto]], sed ne havas konstantan loĝantaron. **[[Svislando]] ***[[Samnaun]] kaj Val Sampuoir: ekster la svisa AVI-areo<ref name="Swiss VAT Act">[https://www.admin.ch/opc/en/classified-compilation/20081110/index.html Federacia Leĝo pri Aldonvalora Imposto], Federacia leĝo de la Svisa Konfederacio. Prenite la 17-an de februaro 2016.</ref> ***[[Basel Bad Bf (stacidomo)|Platformoj de Basel Badischer Bahnhof]]: parto de la EU-Doganunio, AVI-areo kaj interna merkato.<ref>{{Cite web|url=https://www.badische-zeitung.de/kreis-waldshut/keine-grenze-die-doch-eine-grenze-ist--141606462.html|title=Warum einige Flüchtlinge den Badischen Bahnhof meiden|access-date=2026-06-27|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.badische-zeitung.de/asylbewerber-duerfen-nun-offiziell-am-badischen-bahnhof-umsteigen|title=Asylbewerber dürfen nun offiziell am Badischen Bahnhof umsteigen|access-date=2026-06-27|language=de}}</ref> *la [[Unuiĝinta Reĝlando]] [[Brexit|ne plu]] estas membroŝtato de la EU , tamen ĝi restis asociita lando de la [[Euratom]] kaj daŭrigos partopreni la [[Eŭropa Instituto de Novigo kaj Teknologio]] kaj la administraj agentejoj de la EU, dum kelkaj el ĝiaj teritorioj kaj la [[Krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵoj]] restos parte integritaj kun la EU: **[[Nord-Irlando]] restas laŭ la Nord-Irlanda Protokolo de la Brexit interkonsento [[de facto]] parto de la [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato]] kaj la [[Eŭropa Doganunio]] nur por varoj{{mankas fonto}}, por malhelpi la kreadon de doganlimo sur la insulo [[Irlando]]; kune kun la resto de [[Unuiĝinta Reĝlando]], la [[Krondependaĵoj de la brita monarkio|krondependaĵoj]] kaj la [[Respubliko Irlando]], ĝi daŭre formas la [[Komuna Vojaĝareo|Komunan Vojaĝareon]] ekster la [[Ŝengena zono]]. **[[Akrotiri kaj Dekelia]], [[Britaj transmaraj teritorioj|brita teritorio]], estas parte integrita kun [[Kipro]] en la kampoj de agrikulturo, valuto, dogano, nerekta impostado, socialasekuro kaj limkontrolo{{mankas fonto}}. **[[Ĝibraltaro]], ankaŭ [[Britaj transmaraj teritorioj|brita teritorio]], intertraktas kun la EU pri interkonsento por partopreni en la [[Ŝengena Areo]] kaj (kun esceptoj) la Interna Merkato.<ref name=brexit/><ref>{{Cite journal|last=Brandtjen |first=Roland |dato=Majo 2022 |title=La efiko de Brexit sur la identeco de malgrandaj brit-eŭropaj nacioj |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/94162 |revuo=[[Small States & Territories Journal]] |lingvo=en |volumo=5 |numero=1 |paĝoj=13–30}}}</ref> == Resumo == === Specialaj teritorioj de EU-membroŝtatoj === {|class="wikitable sortable" style="font-size:100%; line-height:1.4" |-valign="bottom" !scope="col" width="12%" colspan="2"| Membroŝtatoj kaj teritorioj !scope="col" width="12%"| Aplikado {{nowrap|de [[Eŭropunia juro]]}} !scope="col" width="7%"| [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio|EŬRATOMO]] !scope="col" width="7%"| [[EU civitaneco]] !scope="col" width="7%"| [[Eŭropaj balotoj]] !scope="col" width="12%"| [[Ŝengena zono]] !scope="col" width="7%"| [[Eŭropa Unia aldonvalora imposto|EU-AVI-areo]] !scope="col" width="7%"| [[Eŭropa Doganunio]] !scope="col" width="9%"| [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato]] !scope="col" width="9%"| [[Eŭrozono]] |- | colspan="11" | |- |scope="rowgroup" colspan="2"| {{flago|Kipro}} [[Kipro]], escepte de: | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |{{Parte|Efektivigi poste{{Noto|name="CYP-Schengen"}}}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- |rowspan="2" style="border-top:hidden"| |scope="row"| [[Dosiero:Flago-de-la-Unuiĝintaj-Nacioj.svg|border|20px]]&nbsp;[[Verda Linio (Kipro)|Bufro Zono en Kipro ‎de UN]] | {{Parte|Kun esceptoj}} | {{Parte|de facto}} | {{Jes}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Jes}}{{Noto|Esceptoj povas esti validaj por turkaj varoj kaj servoj destinitaj al [[Pyla]].}} | {{Jes|Kun esceptoj}}{{Noto|Pro la milita naturo de la zono, UN postulas permesilojn por iu ekonomia agado por certigi, ke la fundamenta naturo de la areo kiel bufrozono ne estas kompromitita..<ref>{{Cite web |url=http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=1608&tt=graphic&lang=l1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021143210/http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=1608&tt=graphic&lang=l1 |title=- UNFICYP Buffer Zone permits |archive-date=21 October 2014}}</ref>}} | {{Jes}} |- |scope="row"| {{flago|Turka Respubliko Norda Kipro}} [[Turka Respubliko Norda Kipro]] | {{Ne1|Suspendita}} | {{Ne1}} | {{parte|Kipra civitaneco}}{{Noto|La leĝo pri cipra nacieco etendiĝas al Norda Kipro, kio signifas, ke civitanoj de la Respubliko Kipro loĝantaj en Norda Kipro rajtas je EU-civitaneco.}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="FI-tulli">{{Cite web|url=http://www.tulli.fi/en/09|title=Information for Businesses/01 Customs and fiscal territories/index.jsp The customs and fiscal territories of the European Community}}</ref> | {{Ne1}}<ref>{{Cite web|url=http://europa.eu/eur-lex/en/com/pdf/2004/com2004|title=0466en01.pdf Direct Trade Regulation proposal, not yet implemented}}</ref> | {{Ne1|[[Turka liro|TRY]]}} |- | colspan="11" | |- |scope="rowgroup" colspan="2"| {{DEN}}, escepte de: | {{Jes}}{{Noto|name="EU-opt-outs"|[[Opt-outs en la Eŭropa Unio|Opt-outs]] (elekti ne partopreni) en multaj kazoj}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{parte|[[Dana krono|DKK]] ([[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II|ERM II]])}} |- |rowspan="2" style="border-top:hidden"| |scope="row"| {{GRL}} | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list">{{cite web |url=https://ec.europa.eu/europeaid/regions/overseas-countries-and-territories-octs/oct-eu-association_en |title=Overseas Countries and Territories (OCTs) |access-date=9 January 2019 |publisher=EU Directorate-General for International Cooperation and Development}}</ref> | {{Ne1}}<ref name="GRL-EURATOM">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/oeil/FindByProcnum.do?lang=2&procnum=INI/2006/2012 |title=Procedure File: 2006/2012(INI) – Legislative Observatory – European Parliament |website=www.europarl.europa.eu}}</ref> | {{Jes}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="FI-tulli" /> | {{parte}}<ref name="EU-OCTs-market">{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/treaty/tec_2002/oj/eng|title=EUR-Lex - 12002E/TXT - EN - EUR-Lex|website=eur-lex.europa.eu}}</ref> | {{parte|[[Dana krono|DKK]] ([[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II|ERM II]])}} |- |scope="row"| {{FRO}} | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="EURATOM-treaty">{{Cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/12006A/12006A.htm|title=EURATOM Treaty Art.198d}}</ref> | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="FI-tulli" /> | {{Ne1|Minimuma}} <ref name="Faroe-FTA">{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/agreement-between-the-eu-and-denmark-and-the-faroe-islands.html|title=Agreement between the EU and Denmark and the Faroe Islands &#124; EUR-Lex|date=1 January 1997|website=eur-lex.europa.eu}}</ref> | {{parte|[[Dana krono|DKK]] ([[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II|ERM II]])}} |- | colspan="11" | |- |scope="rowgroup" colspan="2"| {{FIN}}, escepte de: | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- |style="border-top:hidden"| &nbsp; |scope="row"| {{ALA}} | {{Jes|Kun esceptoj}} | {{Jes}}<ref>{{cite book |author=Lauri Hannikainen |author2=Frank Horn |title=Autonomy and Demilitarisation in International Law: The Åland Islands in a Changing Europe |url= https://books.google.com/books?id=kpHRY6gFmLEC&pg=PA94 |year=1997 | publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=978-90-411-0271-3 |page=94}}</ref> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Ne1}} | {{Jes}}<ref name="FI-tulli" /> | {{Jes|Kun esceptoj}} | {{Jes}} |- | colspan="11" | |- |scope="rowgroup" colspan="2"| {{FRA}}, escepte de: | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- |rowspan="13" style="border-top:hidden"| |scope="row"| {{GUF}} | {{Parte|Kun esceptoj}} ([[#Eksteraj Regionoj|<span title="Eksteraj Regionoj">ER</span>]])<ref name="OMRnew" /> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name=EUFRYES|Parto de la antaŭa balotdistrikto [[Transmara distrikto (Francio)|''Outre-Mer'' balotdistrikto]], nun tuta Francio estas unu balotdistrikto.}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21">[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/l_105/l_10520060413en00010032.pdf Schengen Borders Code] Article (21)</ref> | {{Ne1|Sen AVI}} | {{Jes}}<ref name="FI-tulli" /> | {{Jes}} | {{Jes}} |- |scope="row"| {{GLP}} | {{Parte|Kun esceptoj}} ([[#Eksteraj Regionoj|<span title="Eksteraj Regionoj">ER</span>]])<ref name="OMRnew" /> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name=EUFRYES}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1|Malalta AVI}} | {{Jes}}<ref name="FI-tulli" /> | {{Jes}} | {{Jes}} |- |scope="row"| {{MTQ}} | {{Parte|Kun esceptoj}} ([[#Eksteraj Regionoj|<span title="Eksteraj Regionoj">ER</span>]])<ref name="OMRnew" /> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name=EUFRYES}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1|Malalta AVI}} | {{Jes}}<ref name="FI-tulli" /> | {{Jes}} | {{Jes}} |- |scope="row"| {{REU}} | {{Parte|Kun esceptoj}} ([[#Eksteraj Regionoj|<span title="Eksteraj Regionoj">ER</span>]])<ref name="OMRnew" /> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name=EUFRYES}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1|Malalta AVI}} | {{Jes}}<ref name="FI-tulli" /> | {{Jes}} | {{Jes}} |- |scope="row"| {{MYT}} | {{Parte|Kun esceptoj}} ([[#Eksteraj Regionoj|<span title="Eksteraj Regionoj">ER</span>]])<ref name="OMRnew" /> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name=EUFRYES}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1|Sen AVI}} | {{Jes}}<ref name="FI-tulli" /> | {{Jes}} | {{Jes}} |- |scope="row"| {{MAF}} | {{Parte|Kun esceptoj}} ([[#Eksteraj Regionoj|<span title="Eksteraj Regionoj">ER</span>]])<ref name="OMRnew" >{{Cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2007:306:0042:0133:EN:PDF |title=Treaty of Lisbon, Article&nbsp;2, points&nbsp;287 and&nbsp;293 |access-date=31 January 2008}}</ref> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name=EUFRYES}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1|Malalta AVI}} | {{Jes}}<ref name="FI-tulli" /> | {{Jes}} | {{Jes}}<ref name="FR-EUR">{{Cite web|url=http://europa.eu/legislation|title=summaries/economic and monetary affairs/institutional and economic framework/l25042 en.htm Agreements concerning the French territorial communities}}</ref> |- |scope="row"| {{BLM}} | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list" /> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name=EUFRYES}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1}} | {{Ne1}} |{{parte}}<ref name="EU-OCTs-market" /> | {{Jes}}<ref name="FR-EUR" /> |- |scope="row"| {{SPM}} | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list" /> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name=EUFRYES}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="FI-tulli" /> |{{parte}}<ref name="EU-OCTs-market" /> | {{Jes}}<ref name="FR-EUR" /> |- |scope="row"| {{WLF}} | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list" /> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name=EUFRYES}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="FI-tulli" /> |{{parte}}<ref name="EU-OCTs-market" /> |{{parte|[[Pacifika franko|XPF]], fiksita al [[Eŭro|EUR]]}} |- |scope="row"| {{PYF}} | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list" /> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name=EUFRYES}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="FI-tulli" /> |{{parte}}<ref name="EU-OCTs-market" /> |{{parte|[[Pacifika franko|XPF]], fiksita al [[Eŭro|EUR]]}} |- |scope="row"| {{NCL}} | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list" /> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name=EUFRYES}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="FI-tulli" /> |{{parte}}<ref name="EU-OCTs-market" /> |{{parte|[[Pacifika franko|XPF]], fiksita al [[Eŭro|EUR]]}} |- |scope="row"| {{ATF}} | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list" /> | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Ne1}}{{Noto|name=EUFRNO|Neniu permanenta loĝantaro}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="FI-tulli" /> |{{parte}}<ref name="EU-OCTs-market" /> | {{Jes}}<ref name="ATF-CPT-status">Art. 1-1-6°, [http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do;jsessionid=2E14855B772D504D6D56073B3A3BFDAD.tpdjo13v%201?cidTexte=JORFTEXT000000879815&categorieLien=cid&dateTexte= Loi n°55-1052 du 6 août 1955 portant statut des Terres australes et antarctiques françaises et de l'île de Clipperton.]</ref> |- |scope="row"| {{flago|Francio}} [[Klipertono]] | {{Parte|de facto}} | {{Jes}}<ref>Article 108 of the Euratom Treaty</ref> | {{Jes}}<ref name="ATF-CPT-status" /> | {{Ne1}}{{Noto|name=EUFRNO}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1|de facto}} | {{Ne1|de facto}} | {{Ne1|de facto}} | {{Jes}}<ref name="ATF-CPT-status" /> |- | colspan="11" | |- |scope="rowgroup" colspan="2"| {{GER}}, escepte de: | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- |rowspan="2" style="border-top:hidden"| |scope="row"| [[Dosiero:DEU Büsingen am Hochrhein COA.svg|15px|link=]]&nbsp;[[Büsingen|Büsingen am Hochrhein]] | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name="switzschengen"}} | {{Ne1|Malalta AVI}} | {{Ne1}}<ref name="FI-tulli" /> | {{Jes}} | {{Jes}} |- |scope="row"| [[Dosiero:Flag of Helgoland.svg|20px|link=]]&nbsp;[[Heligoland]] | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Ne1|Sen AVI}} | {{Ne1}}<ref name="FI-tulli" /> | {{Jes}} | {{Jes}} |- | colspan="11" | |- |scope="rowgroup" colspan="2"| {{GRE}}, escepte de: | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- |style="border-top:hidden"| |scope="row"| [[Dosiero:Flag of the Greek Orthodox Church.svg|20px|link=]]&nbsp;[[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos|Monto Athos]] | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Ne1|Sen AVI}}<ref name="vatcustoms"/> | {{Jes}}<ref name="FI-tulli" /> | {{Jes}} | {{Jes}} |- | colspan="11" | |- |scope="rowgroup" colspan="2"| {{ITA}}, escepte de: | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- |rowspan="2" style="border-top:hidden"| |scope="row"| [[Dosiero:Bandiera di Livigno.svg|20px|link=]]&nbsp;[[Livigno]] | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Ne1|Sen AVI}} | {{Ne1}}<ref name="FI-tulli" /> | {{Jes}} | {{Jes}} |- |scope="row"| [[Dosiero:Flag of Campione d'Italia.svg|20px|link=]]&nbsp;[[Campione d'Italia]] | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}}{{Noto|name="switzschengen"|Participating together with Switzerland}} | {{Ne1|Malalta AVI}} | {{Jes}}<ref name="2019/474" /> | {{Jes}} | {{Jes}} |- | colspan="11" | |- |scope="rowgroup" colspan="2"| {{NED}}, escepte de: | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- |rowspan="6" style="border-top:hidden"| &nbsp; |scope="row"| [[Dosiero:Flag of Bonaire.svg|20px|link=]]&nbsp;[[Bonero]] | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list" /> | {{Ne1}}{{Noto|name=BES|Bonaire, Saba, kaj Sint-Eustatius: Heredita statuso kiel ne-membro de la Nederlandaj Antiloj.}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="customs">{{Cite web |url=http://ec.europa.eu/taxation |archive-url=https://web.archive.org/web/20070214020539/http://ec.europa.eu/taxation |title=customs/common/glossary/customs/index en.htm Customs territory of the Community |archive-date=14 February 2007}}</ref> |{{parte}}<ref name="EU-OCTs-market" /> | {{Ne1|[[Usona dolaro|USD]]}} |- |scope="row"| [[Dosiero:Flag of Saba.svg|20px|link=]]&nbsp;[[Saba]] | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list" /> | {{Ne1}}{{Noto|name=BES}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="customs" /> |{{parte}}<ref name="EU-OCTs-market" /> | {{Ne1|[[Usona dolaro|USD]]}} |- |scope="row"| [[Dosiero:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|link=]]&nbsp;[[Sint Eustatius]] | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list" /> | {{Ne1}}{{Noto|name=BES}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="customs" /> |{{parte}}<ref name="EU-OCTs-market" /> | {{Ne1|[[Usona dolaro|USD]]}} |- |scope="row"| {{CUW}} | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list" /> | {{Ne1}}<ref name="Rijksoctrooiwet">{{cite web |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32186-3.html?zoekcriteria=%3fzkt%3dUitgebreid%26pst%3dParlementaireDocumenten%26vrt%3deuratom%2bbonaire%26zkd%3dInDeGeheleText%26dpr%3dAlle%26sdt%3dDatumPublicatie%26ap%3d%26pnr%3d1%26rpp%3d10&resultIndex=3&sorttype=1&sortorder=4 |access-date=6 November 2010 |title=Rijkswet aanpassing rijkswetten, nr.&nbsp;3 MEMORIE VAN TOELICHTING |language=nl |quote=(...) van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) (Tr.&nbsp;1957, 92). Dit verdrag geldt niet voor Curaçao en Sint Maarten.}}</ref> | {{Jes}}{{Noto|name=Hague|Balotantoj el la teritorio, same kiel nederlandaj civitanoj loĝantaj eksterlande, devas registriĝi ĉe la municipo de Hago. Aparta balotkalkulo ne haveblas.}} | {{Jes}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="customs" /> |{{parte}}<ref name="EU-OCTs-market" /> | {{Ne1|[[Karibia guldeno|XCG]]}} |- |scope="row"| {{SXM}} | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list" /> | {{Ne1}}<ref name="Rijksoctrooiwet" /> | {{Jes}}{{Noto|name=Hague}} | {{Jes}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="customs" /> |{{parte}}<ref name="EU-OCTs-market" /> | {{Ne1|[[Karibia guldeno|XCG]]}} |- |scope="row"| {{ABW}} | {{Ne1|Minimuma}} ([[#Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj|<span title="Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj">RTLT</span>]])<ref name="OCT list" /> | {{Ne1|de facto}}<ref name="EURATOM-treaty" /><ref name="NLD-EURATOM-protocol">See the [http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/12006A/12006A PRO PRI.htm Protocol on the application of the Treaty establishing the European Atomic Energy Community to the non European parts of the Kingdom of the Netherlands] and [http://www.cvce.eu/obj/act_ratifying_the_eaec_treaty_in_the_netherlands_5_december_1957-en-81e8ada8-64c8-4ccb-a03d-76b3733abb80.html Act ratifying the EAEC Treaty in the Netherlands]. The protocol on non-application of EURATOM by derogation was abrogated by [[:s:Treaty of Amsterdam/Article 8#III. PROTOCOLS|Article&nbsp;8 (III)]] of the Treaty of Amsterdam, which entered into force in 1999, but there is no evidence that the EURATOM treaty was ever extended to other countries within the Kingdom (now: Aruba, Curaçao, and Sint Maarten, formerly: the Netherlands Antilles and Suriname).</ref> | {{Jes}}{{Noto|name=Hague}} | {{Jes}} | {{Ne1}}<ref name="Schengen21" /> | {{Ne1}} | {{Ne1}}<ref name="customs" /> |{{Parte}}<ref name="EU-OCTs-market" /> | {{Ne1|[[Aruba guldeno|AWG]]}} |- | colspan="11" | |- |scope="rowgroup" colspan="2"| {{POR}}, escepte de: | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- |rowspan="2" style="border-top:hidden"| |scope="row"| [[Dosiero:Flag of the Azores.svg|20px|link=]]&nbsp;[[Acoroj]] | {{Jes}} ([[#Eksteraj Regionoj|<span title="Eksteraj Regionoj">ER</span>]]) | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes|Loka AVI}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- |scope="row"| [[Dosiero:Flag of Madeira.svg|20px|link=]]&nbsp;[[Madejro]] | {{Jes}} ([[#Eksteraj Regionoj|<span title="Eksteraj Regionoj">ER</span>]]) | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes|Loka AVI}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- | colspan="11" | |- |scope="rowgroup" colspan="2"| {{ESP}}, escepte de: | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- |rowspan="3" style="border-top:hidden"| |scope="row"| [[Dosiero:Flag of Madeira.svg|20px|link=]]&nbsp;[[Madejro]] | {{Parte|Kun esceptoj}} ([[#Eksteraj Regionoj|<span title="Eksteraj Regionoj">ER</span>]]) | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Ne1|Sen AVI}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- |scope="row"| [[Dosiero:Flag of Ceuta.svg|20px|link=]]&nbsp;[[Ceŭto]] | {{Parte|Kun esceptoj}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Parte}}{{Noto|La plena Ŝengena ''acquis'' validas por ĉiuj hispanaj teritorioj, sed ekzistas limkontroloj ĉe foriro de Ceŭto kaj Melilo al Hispanio aŭ aliaj Ŝengena landoj, pro specifaj aranĝoj por viza sendevigoj por marokaj ŝtatanoj loĝantaj en la provincoj [[Tetuano]] kaj [[Nador]].<ref name="OJ L 239, 22.9.2000, p. 69"/><ref name="EA-Schengen">{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/agree_internation/2000/922(3)/oj/eng|title=EUR-Lex - 42000A0922(04) - EN - EUR-Lex|website=eur-lex.europa.eu}}</ref>|name="CeutaMelillaSchengen"}} | {{Ne1|Sen AVI}} | {{Ne1}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- |scope="row"| [[Dosiero:Flag of Melilla.svg|20px|link=]]&nbsp;[[Melilo]] | {{Parte|Kun esceptoj}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{Jes}} | {{parte}}{{Noto|name="CeutaMelillaSchengen"}} | {{Ne1|Sen AVI}} | {{Ne1}} | {{Jes}} | {{Jes}} |- | colspan="11"| |-valign="top" !scope="col" width="12%" colspan="2"| Membroŝtatoj kaj teritorioj !scope="col" width="12%"| Aplikado de [[Eŭropunia juro]] !scope="col" width="7%"| [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio|EŬRATOMO]] !scope="col" width="7%"| [[EU civitaneco]] !scope="col" width="7%"| [[Eŭropaj balotoj]] !scope="col" width="12%"| [[Ŝengena zono]] !scope="col" width="7%"| [[Eŭropa Unia aldonvalora imposto|EU-AVI-areo]] !scope="col" width="7%"| [[Eŭropa Doganunio]] !scope="col" width="9%"| [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato]] !scope="col" width="9%"| [[Eŭrozono]] |- | colspan="11" | |- | scope="col" colspan="11" | '''Priskribo por la kolumno "Aplikado de Eŭropunia-juro":''' &nbsp; <span style="background-color:#90ff90">Plena. Parto de EU.<ref name="auto">[[s:Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union/Part Seven: General and Final Provisions#Article 355|Treaty on the Functioning of the European Union § Article&nbsp;355]]</ref></span> — <span style="background-color:#ff9090">Minimuma aŭ ne. Ne parto de la EU-teritorio.</span> |} === Specialaj teritorioj de cetera eŭropaj ŝtatoj === {|class="wikitable" |- !colspan="2" | {{nowrap|Landoj kaj teritorioj}} ! Aplikado de [[Eŭropunia juro]] ! [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio|EŬRATOMO]] ! [[Ŝengena zono]] ! [[Eŭropa Unia aldonvalora imposto|EU-AVI-areo]] ! [[Eŭropa Doganunio]] ! [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato]] ! [[Eŭrozono]] |- | colspan="11" | |- | colspan="2" | {{NOR}}, escepte de: |{{Parte}} |{{Ne1}} |{{Jes}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Jes|Kun esceptoj, en EEA}}<ref name="EEA">[[Eŭropa Ekonomia Areo]] agreement</ref> |{{Ne1|[[Norvega krono|NOK]]}} |- | style="border-top:hidden"| |{{flago|Norvegio}} [[Svalbard]] |{{Parte}} |{{Ne1}} |{{Ne1}}<ref name="Schengen-Norway">[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A21999A0710%2802%29 Agreement concluded by the Council of the European Union and the Republic of Iceland and the Kingdom of Norway concerning the latters' association with the implementation, application and development of the Schengen acquis – Final Act], EUR-Lex, 10 July 1999.</ref> |{{Ne1|Sen AVI}}<ref name=norway-vat/> |{{Ne1}} |{{Ne1}}<ref name="EEA"/><ref name="Protocol40">[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:21994A0103(41):EN:HTML Agreement on the European Economic Area – Protocol&nbsp;40 on Svalbard] and [http://www.consilium.europa.eu/App/accords/Default.aspx?command=declaration&id=297&lang=EN&aid=1992045&partyId=N&doclang=EN Declaration for activation of Protocol&nbsp;40 exclusion].</ref> |{{Ne1|[[Norvega krono|NOK]]}} |- | style="border-top:hidden"| |{{flago|Norvegio}} [[Jan Mayen]] |{{Parte}} |{{Ne1}} |{{Jes}}<ref name="Schengen-Norway"/><ref>[http://www.consilium.europa.eu/media/30079/qc0114777enn.pdf The Schengen Area] (Council of the European Union, 2015)</ref> |{{Ne1|Sen AVI}}<ref name=norway-vat/> |{{Ne1}} |{{Jes|Kiel Norvegio}}<ref name="EEA"/> |{{Ne1|[[Norvega krono|NOK]]}} |- | style="border-top:hidden"| |{{flago|Norvegio}} [[Buvetinsulo]] |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1|[[Norvega krono|NOK]]}} |- | style="border-top:hidden"| |{{flago|Norvegio}} [[Insulo Petro la Unua]] |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1|[[Norvega krono|NOK]]}} |- | style="border-top:hidden"| |{{flago|Norvegio}} [[Lando de Maud]] |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1}} |{{Ne1|[[Norvega krono|NOK]]}} |- | colspan="11" | |- | colspan="2" | {{CHE}}, escepte de: |{{Parte}} |{{Parte|Asociita}} |{{Jes}} |{{Ne1|Svisa-Liĥtenŝtejna AVI-areo}} |{{Ne1|Svisa-Liĥtenŝtejna doganteritorio}} |{{Parte|Kun esceptoj, ne en EEA}} |{{Ne1|[[Svisa franko|CHF]]}} |- | style="border-top:hidden"| |[[File:CHE Samnaun COA.svg|15px|link=]] [[Samnaun]] kaj Val Sampuoir |{{Parte}} |{{Parte|Asociita}} |{{Jes}} |{{Ne1|Sen AVI}}<ref name="Swiss VAT Act"/> |{{Ne1|Swiss–Liechtenstein customs&nbsp;territory}} |{{Parte|With exemptions, not in EEA}} |{{Ne1|[[Svisa franko|CHF]]}} |- | style="border-top:hidden"| |[[File:Flag of Canton of Basel.svg|15px|link=]] [[Basel Bad Bf (stacidomo)|Basel Badischer Bahnhof]] platformoj |{{Parte}} |{{Parte|Asociita}} |{{Jes}} |{{Jes}}<ref name="Swiss VAT Act"/> |{{Jes}} |{{Jes}} |{{Ne1|[[Svisa franko|CHF]]}} |- | colspan="11" | |- |scope="rowgroup" colspan="2"| {{GBR}}, escepte de: | {{Parte}} | {{Parte|Asociita}} | {{Ne1|[[Komuna Vojaĝareo]]}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1|[[Brita pundo|GBP]]}} |- |style="border-top:hidden"| |scope="row"| [[File:Flag of Northern Ireland (1953–1972).svg|20px|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Flag_of_Northern_Ireland_(1953%E2%80%931972).svg]] [[Nord-Irlando]] | {{Parte}}{{Noto|La Nord-Irlanda Protokolo aplikas EU-juron nur laŭ la mezuro necesa por malhelpi doganlimon inter [[Nord-Irlando]] kaj la [[Respubliko de Irlando]]}} | {{Parte|Asociita}} | {{Ne1|[[Komuna Vojaĝareo]]}} | {{Parte|Nur varoj, de facto}} | {{Parte|Nur varoj, de facto}} | {{Parte|Nur varoj, de facto}} | {{Ne1|[[Brita pundo|GBP]]}} |- |style="border-top:hidden"| |scope="row"| {{flago|GBR}}&nbsp;[[Akrotiri kaj Dhekelia]] | {{Parte}}<ref name=brexit/> | {{Parte|Asociita}} | {{Parte|Efektivigi poste}}{{Noto|[[Akrotiri kaj Dekelia]], kaj [[Kipro]] devus efektivigi kune la Ŝengena zono.<ref name="mfacy">{{cite web |url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/Embassies/BerlinEmbassy.nsf/All/9E3EA74BCAD066E5C125727D00493F03?OpenDocument&print |title=Foreign Minister says Cyprus not to join Schengen before 2010 |publisher=Embassy of the Republic of Cyprus in Berlin |access-date=3 February 2010}}</ref>|name="CYP-Schengen"}} | {{Jes}}<ref name=brexit/> | {{Jes}}<ref name=brexit/> | {{Parte}}{{Noto|En deklaracio aldonita al la Traktato pri Establo de la Respubliko Kipro de 1960, la brita registaro malpermesis permesi novajn setlejojn de homoj en la suverenaj bazregionoj krom por provizoraj celoj, kio signifas, ke nuntempe la libera movado de homoj estas limigita.}} | {{Jes}}<ref>By the third protocol to the Cyprus adhesion Treaty to EU and British local ordinance (see [http://www.sba.mod.uk/SBA%20Legislation/Ord%202007/Euro%20Ordinance%202007.pdf]).</ref> |- |style="border-top:hidden"| |scope="row"| {{GIB}} | {{Parte}} | {{Parte|Asociita}} | {{Parte|Efektivigi poste}}<ref name=deal-between-spain-and-uk>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/brexit/2021-01-11/deal-between-spain-and-uk-plans-to-eliminate-gibraltar-border-checkpoint.html|title=Deal between Spain and UK plans to eliminate Gibraltar border checkpoint|first=María Martín, Miguel|last=González|date=11 January 2021|website=EL PAÍS English}}</ref> | {{Ne1}} | {{Parte|Efektivigi poste}}<ref name=deal-between-spain-and-uk/> | {{Parte}} | {{Ne1|[[Ĝibraltara pundo|GIP]]}} |- |style="border-top:hidden"| |scope="row"| {{GGY}} | {{Parte}} | {{Parte|Asociita}} | {{Ne1|[[Komuna Vojaĝareo]]}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1|[[Gernezeja pundo|GGP]]}} |- |style="border-top:hidden"| |scope="row"| {{JEY}} | {{Parte}} | {{Parte|Asociita}} | {{Ne1|[[Komuna Vojaĝareo]]}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1|[[Ĵerzeja pundo|JEP]]}} |- |style="border-top:hidden"| |scope="row"| {{IMN}} | {{Parte}} | {{Parte|Asociita}} | {{Ne1|[[Komuna Vojaĝareo]]}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1|[[Manksinsula pundo|IMP]]}} |- |style="border-top:hidden"| |scope="row"| Ceteraj {{flago|GBR}}&nbsp;[[Britaj transmaraj teritorioj]] | {{Ne1}} | {{Parte|Asociita}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1}} | {{Ne1|Diversaj valutoj}} |- | colspan="11"| |-valign="top" !colspan="2" | {{nowrap|Landoj kaj teritorioj}} ! Aplikado de [[Eŭropunia juro]] ! [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio|EŬRATOMO]] ! [[Ŝengena zono]] ! [[Eŭropa Unia aldonvalora imposto|EU-AVI-areo]] ! [[Eŭropa Doganunio]] ! [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato]] ! [[Eŭrozono]] |} ==Vidu ankaŭ== * [[Eŭropa Unio]] * [[Ŝengena zono]] * [[Eŭro]] * [[Eŭropunia juro]] * [[Eŭropa Doganunio]] * [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio|EŬRATOMO]] * [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato]] * [[Transmaraj teritorioj (Francio)]] * [[Britaj transmaraj teritorioj]] * [[Dependa teritorio]] ==Notoj== {{Notoj}} ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio: Eŭropa Unio]] [[Kategorio: Eŭropunia juro]] [[Kategorio: Ekstera politiko de Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Dependaj teritorioj de eŭropaj landoj]] raj76vv8vvbmxc5ahhnk24ptqhdl2gi Karel Dujardin 0 948273 9418957 9415893 2026-07-02T17:18:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9418957 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo= Memportreto, 1662; oleo sur kupro;<br> alto: 28,5 cm; larĝo: 22 cm; ĉe la [[Rijksmuseum]] }} '''Karel Dujardin''', foje nomata '''Du Jardin''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1626 <ref>{{cite web|title=Discover print artist, painter, draftsman Karel du Jardin|url=https://rkd.nl/en/explore/artists/24701|publisher=RKD Netherlands Institute for Art History|access-date=la 7-an de novembro 2020}} "1626-09/1626-09-27 [B]aptita la 27-an de septembro 1626 en la Lutera Preĝejo en Amsterdamo. En dokumento datita la 16-an de majo 1672, publikigita de Bredius, Du Jardin estas menciita kiel ĉirkaŭ 50-jaraĝa. Sekve, lia naskiĝo antaŭe estis taksita kiel ĉirkaŭ 1622 (Kilian 2005, p. 11).</ref> en [[Amsterdamo]] - mortis la 20-an de novembro 1678 en [[Venecio]]) estis [[Nederlanda pentrarta orepoko|nederlanda pentristo de la Ora Epoko]]. Kvankam li faris kelkajn portretojn kaj kelkajn [[Historia pentrarto|historiajn pentraĵojn]] pri religiaj temoj, plejparto de lia verkado estas malgrandaj ital-stilaj pejzaĝaj scenoj kun bestoj kaj kamparanoj, kaj aliaj [[Ĝenropentraĵo|ĝenraj scenoj]]. Dujardin pasigis du longajn periodojn, komence kaj fine de sia kariero, en Italio, kaj plejparto de liaj pentraĵoj kaj pejzaĝaj akvafortoj havas italan aŭ ital-stilan etoson. Li estis unu el la plej bonaj nederlandaj pejzaĝistoj de sia generacio. Li apartenas al la dua generacio de italstilaj majstroj, sekvante artistojn kiel [[Jan Both]] kaj [[Herman van Swanevelt]]. [[Dosiero:Karel_Dujardin_-_Les_Charlatans_italiens.jpg|maldekstra|eta|Karel Dujardin, [[Delarto|Commedia dell'Arte]] , datita 1657 (Luvro)]]Malmulto estas konata pri lia trejnado: laŭ [[Houbraken]], li estis lernanto de [[Nicolaes Berchem|N. Berchem]]. Ĉirkaŭ 1640 li estis en Romo, en 1650 li revenis al Amsterdamo, kaj post mallonga restado en Parizo, li denove loĝis en Amsterdamo ekde 1652. De 1656 ĝis 1658, li estis membro de la ''Confrérie Pictura'' en Hago . En 1675, li revenis al Italio. Krom arkadiaj pejzaĝoj, li ankaŭ kreis ĝenrajn scenojn, historiajn pentraĵojn, portretojn kaj ĉirkaŭ 50 akvafortojn. [[Dosiero:Karel_Dujardin_-_Boy_Blowing_Soap_Bubbles._Allegory_on_the_Transitoriness_and_the_Brevity_of_Life_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Knabo blovanta sapvezikojn. ''Alegorio pri la pasemeco kaj la [[wiktionary:brevity|mallongeco]] de la vivo'']] == Galerio == <gallery perrow="4" widths="168" heights="168" caption="Pentraĵoj de Karel Dujardin"> Dosiero:Karel_Dujardin_-_Woman_Milking_a_Red_Cow.jpg|alternative=Woman Milking a Red Cow, oil on canvas.| ''Virino melkanta ruĝan bovinon'', oleo sur kanvaso. Dosiero:Karel_Dujardin_001.jpg|alternative=The sick kid| ''La malsana infano'' Dosiero:Dujardin-farm-animals-boy-herdswoman-NG826-fm.jpg|alternative=Farm Animals in the Shade of a Tree, 1656, London, National Gallery.| ''Farmbestoj en la ombro de arbo'', 1656, Londono, Nacia Galerio. Dosiero:Karel_Dujardin_002.jpg|alternative=The Herding boy| ''La Gregiga knabo'' Dosiero:Karel_Dujardin_003.jpg|alternative=Rest at an Italian inn| ''Ripozo ĉe itala gastejo'' Dosiero:Karel_Dujardin_-_Hagar_and_Ishmael_in_the_Wilderness.jpg|alternative=Hagar and Ishmael in the Wilderness| ''[[Hagar]] kaj [[Iŝmael]] en la Dezerto'' Dosiero:DUJARDIN_Karel_St_Paul_Healing_the_Cripple_at_Lystra.jpg|alternative=St. Paul healing the cripple at Lystra| Sankta [[Paŭlo de Tarso|Paŭlo]] resaniganta la kriplulon ĉe Listro Dosiero:Karel_Dujardin-_Tobias_and_the_angel.jpg|alternative=Tobias and the angel| ''Tobias kaj la anĝelo'' Dosiero:Portret_van_een_man,_mogelijk_Jacob_de_Graeff,_schepen_van_Amsterdam_in_1672,_SK-C-157.jpg|alternative=Jacob de Graeff (?), 1670| Jakobo de Graeff (?), 1670 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://collections.tepapa.govt.nz/search.aspx?advanced=colProProductionMakers%3a%22Dujardin%2c+Karel%22 Verko de Karel Dujardin ĉe la Muzeo de Nov-Zelando Te Papa Tongarewa]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111002000000/https://web.archive.org/web/20111002035444/http://collections.tepapa.govt.nz/search.aspx?advanced=colProProductionMakers%3A%22Dujardin%2C%20Karel%22 |date=2011-10-02 }} * [http://www.pubhist.com/person/714/karel-dujardin Verkoj kaj literaturo] ĉe PubHist {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dujardin, Karel}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] ndj48i38201jb4lariy9m9n430a5hqe Diskuto:Futbala Mondpokalo 2026 1 948458 9418778 9418761 2026-07-02T12:26:45Z ThomasPusch 1869 /* Mondpokalo 2026 kaj Afriko */ Respondo 9418778 wikitext text/x-wiki == Mondpokalo 2026 kaj Afriko == Tiu ĉi mondpokalo estas aparte sukcesa por Afriko, naŭ (9) landoj de Afriko partoprenas. Tio estas nekutima atingo por la afrika futbalo, kiu ofte estis prezentita nur per unu aŭ du teamoj! Alie, ĉu la finala fazo estas neformale nomita nokaŭto? (''angle'': knock-out, same kiel por bokado)? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:33, 29 jun. 2026 (UTC) :Mi dubas ... Kompreneble tiel slange eblas diri, kaj ankaŭ guglo-tradukilo konas tiajn vortojn, sed mi neniam vidis seriozan dokumentiĝon de la anglismo, kaj pli grava demando estas, ĉu ĝi necesas. Slanga vorto povas esti utila se la slanga vorto peras iun aldonan emocion, estas aparte karesa, naŭziga, honoriga aŭ ofenda, sed laŭ mia impreso nokaŭto nur estas anglalingva fremdvorto kun algluita o-finaĵo, ne enhavas apartan juĝon kaj estas fakte malplena vorto. Tia vorto nur povas doni la impreson "mi tre entuziasmas pri la nuntempa internacia lingvo, la {{flago|usono}} {{flago|usono}} {{flago|usono}} "glora usonangla". Mi ĝenerale skeptikemas pri tiuj vortoj, kiuj iel ĉiam peras, ke la normala Esperanto ne estas sufiĉe mojosa, ne "sufiĉe kula". Sed en mia Esperanto la vorto kula entute ne estas sinonima al "mojosa", sed memorigas pri ĝena, nerva sangosuĉa insekto, kiu en mia vivkoncepto tute ne estas mojosa... Do, eĉ se la vorto aperus en PIV en 2036 aŭ PIV 2048, [https://vortaro.net/#Noka%C5%ADto_d nun ĝi evidente ne jam akceptiĝis], mi ne ŝatus ĝin kaj certe neniam uzus. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:30, 30 jun. 2026 (UTC) ::Mi vidas neniun logikan rilaton inter la konkursistema kaj boksa sencoj de ''knockout'', sed supozas ke ili estas sendependaj metaforigoj de la laŭvorta senco "elbato". Tial mi ne rekomendus uzi saman vorton por ili en Esperanto aŭ aliaj lingvoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:19, 30 jun. 2026 (UTC) :::Bona aldona argumento, tiu de Arbarulo kontraŭ ekuzigo de vortare tute nekonata nova anglisma neologismo "nokaŭto" en futbala konkura turnirofazo. Supozeble ĝustas ke en faka futbala lingvaĵo de la reĝlando Anglio de la 19-a kaj frua 20-a jarcento la uzo de "knockout" por tiu sistemo de futbala konkurado estis tre frue establiĝinta, probable longe antaŭ la sporto alvenis al la eŭropa kontinento, pli poste al Ameriko kaj ankoraŭ pli poste al la resta mondo. Povus eĉ esti ke en la fakaj lingvaĵoj de futbalo kaj boksado la angla uzo de vorto "knockout" estis simile frua, kvankam la vorto aspektas kvazaŭ esti origine el strata pugnobatalado. Sed por Esperanto eĉ ne gravas kiu signifo-nuanco en sporta slango de Anglio estis pli frua - en la esperanta vortaro nur konatas la boksa signifo, kaj tiu laŭ PIV en formo [https://#knokaŭto_kd Knokaŭto], kun komenca litero "k" kiun anglalingve oni tute ne prononcas, sed en Esperanto laŭ PIV kaj la aliaj vortaroj devas klare kaj laŭte prononci. Tio aldone al la ne-ŝato de Aidas pri dubindaj kaj ne-necesaj anglismoj aldonas prononcan bizaran strangaĵon al la PIV-a boksa vorto [vortaro.net/#knokaŭto_kd], tial se mi iam verkos esperante pri boksado, tiam mi pli ŝatus ĉirkaŭvoji tiun subjektive aparte malbelan vorton kaj preferus simplan vortumon kiel "elbato". Sed Aidas, en via serĉo de vortaro.net vi erare ŝanĝis unu parametron: dum https://vortaro.net/#nokaŭto_d kun serĉo "d" ne trovas ion, https://vortaro.net/#nokaŭto_kd kun serĉo "'''kd'''" '''jes''' trovas sendon al la vorto "knokaŭto". Ne gravas, tio estis nur detala sen-intenca ŝanĝeto en la serĉado kaj ne malbonigas la argumenton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:26, 2 jul. 2026 (UTC) == Finala fazo == La finala fazo jam komenciĝis antaŭ 2 tagoj, kaj nia teksto ankoraŭ ne estis preparita. Mi hieraŭ senesperiĝis en mia vana provo vastigi la ŝablonon {{ŝ|Turniro16+3-a loko}} al nun bezonata {{ŝ|Turniro32+3-a loko}}. Mi evidente ne sukcesis, kaj fine devis elturniĝi per aldona enŝovo de tre simple farita tabelo "Deksesonfinalo", post tio ekde la 4-a de julio eblos uzi la ŝablonon {{ŝ|Turniro16+3-a loko}} tute normale kiel ekz. en la antaŭa paĝo [[Futbala Mondpokalo 2022]]. Mi ankoraŭ ne enrubujigis la fiaskan provon {{ŝ|Turniro32+3-a loko}}, kvankam mi povos tion fari, ĉar la provo ne valoras censon. Tamen mi supozas ke iam estonte ankoraŭ necesos havi tian vastan skemon de unue 32 teamoj, de sesonfinalo ĝis finalo. Do ni povos iam estonte fari novan ŝablonon, kaj elturniĝi pri la nuna turniro laŭ mia improvizita solvo, aŭ, se rapide eblus instali sukcesan ŝablonon, ankoraŭ eblus supermeti mian provizoran solvon per vere solida. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:20, 30 jun. 2026 (UTC) :Mi nun decidiĝis forigi mian malsukcesan provon {{ŝ|Turniro32+3-a loko}} de antaŭhieraŭ kiu simple ne funkcias, kaj lasi la nesukcesan ŝablonon nur kreus miskomprenojn - Mi tute ne havas ideon kiel devus funkcii, kaj pensas ke nove komenci estas pli simple ol provi ripari tiun ĉi senkapan provon de mi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:54, 2 jul. 2026 (UTC) cqddph2a9bsfnouthdxpt8huk381mno 9418779 9418778 2026-07-02T12:28:04Z ThomasPusch 1869 /* Mondpokalo 2026 kaj Afriko */ 9418779 wikitext text/x-wiki == Mondpokalo 2026 kaj Afriko == Tiu ĉi mondpokalo estas aparte sukcesa por Afriko, naŭ (9) landoj de Afriko partoprenas. Tio estas nekutima atingo por la afrika futbalo, kiu ofte estis prezentita nur per unu aŭ du teamoj! Alie, ĉu la finala fazo estas neformale nomita nokaŭto? (''angle'': knock-out, same kiel por bokado)? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:33, 29 jun. 2026 (UTC) :Mi dubas ... Kompreneble tiel slange eblas diri, kaj ankaŭ guglo-tradukilo konas tiajn vortojn, sed mi neniam vidis seriozan dokumentiĝon de la anglismo, kaj pli grava demando estas, ĉu ĝi necesas. Slanga vorto povas esti utila se la slanga vorto peras iun aldonan emocion, estas aparte karesa, naŭziga, honoriga aŭ ofenda, sed laŭ mia impreso nokaŭto nur estas anglalingva fremdvorto kun algluita o-finaĵo, ne enhavas apartan juĝon kaj estas fakte malplena vorto. Tia vorto nur povas doni la impreson "mi tre entuziasmas pri la nuntempa internacia lingvo, la {{flago|usono}} {{flago|usono}} {{flago|usono}} "glora usonangla". Mi ĝenerale skeptikemas pri tiuj vortoj, kiuj iel ĉiam peras, ke la normala Esperanto ne estas sufiĉe mojosa, ne "sufiĉe kula". Sed en mia Esperanto la vorto kula entute ne estas sinonima al "mojosa", sed memorigas pri ĝena, nerva sangosuĉa insekto, kiu en mia vivkoncepto tute ne estas mojosa... Do, eĉ se la vorto aperus en PIV en 2036 aŭ PIV 2048, [https://vortaro.net/#Noka%C5%ADto_d nun ĝi evidente ne jam akceptiĝis], mi ne ŝatus ĝin kaj certe neniam uzus. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:30, 30 jun. 2026 (UTC) ::Mi vidas neniun logikan rilaton inter la konkursistema kaj boksa sencoj de ''knockout'', sed supozas ke ili estas sendependaj metaforigoj de la laŭvorta senco "elbato". Tial mi ne rekomendus uzi saman vorton por ili en Esperanto aŭ aliaj lingvoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:19, 30 jun. 2026 (UTC) :::Bona aldona argumento, tiu de Arbarulo kontraŭ ekuzigo de vortare tute nekonata nova anglisma neologismo "nokaŭto" en futbala konkura turnirofazo. Supozeble ĝustas ke en faka futbala lingvaĵo de la reĝlando Anglio de la 19-a kaj frua 20-a jarcento la uzo de "knockout" por tiu sistemo de futbala konkurado estis tre frue establiĝinta, probable longe antaŭ la sporto alvenis al la eŭropa kontinento, pli poste al Ameriko kaj ankoraŭ pli poste al la resta mondo. Povus eĉ esti ke en la fakaj lingvaĵoj de futbalo kaj boksado la angla uzo de vorto "knockout" estis simile frua, kvankam la vorto aspektas kvazaŭ esti origine el strata pugnobatalado. Sed por Esperanto eĉ ne gravas kiu signifo-nuanco en sporta slango de Anglio estis pli frua - en la esperanta vortaro nur konatas la boksa signifo, kaj tiu laŭ PIV en formo [https://#knokaŭto_kd Knokaŭto], kun komenca litero "k" kiun anglalingve oni tute ne prononcas, sed en Esperanto laŭ PIV kaj la aliaj vortaroj devas klare kaj laŭte prononci. Tio aldone al la ne-ŝato de Aidas pri dubindaj kaj ne-necesaj anglismoj aldonas prononcan bizaran strangaĵon al la PIV-a boksa vorto [https://vortaro.net/#knokaŭto_kd], tial se mi iam verkos esperante pri boksado, tiam mi pli ŝatus ĉirkaŭvoji tiun subjektive aparte malbelan vorton kaj preferus simplan vortumon kiel "elbato". Sed Aidas, en via serĉo de vortaro.net vi erare ŝanĝis unu parametron: dum https://vortaro.net/#nokaŭto_d kun serĉo "d" ne trovas ion, https://vortaro.net/#nokaŭto_kd kun serĉo "'''kd'''" '''jes''' trovas sendon al la vorto "knokaŭto". Ne gravas, tio estis nur detala sen-intenca ŝanĝeto en la serĉado kaj ne malbonigas la argumenton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:26, 2 jul. 2026 (UTC) == Finala fazo == La finala fazo jam komenciĝis antaŭ 2 tagoj, kaj nia teksto ankoraŭ ne estis preparita. Mi hieraŭ senesperiĝis en mia vana provo vastigi la ŝablonon {{ŝ|Turniro16+3-a loko}} al nun bezonata {{ŝ|Turniro32+3-a loko}}. Mi evidente ne sukcesis, kaj fine devis elturniĝi per aldona enŝovo de tre simple farita tabelo "Deksesonfinalo", post tio ekde la 4-a de julio eblos uzi la ŝablonon {{ŝ|Turniro16+3-a loko}} tute normale kiel ekz. en la antaŭa paĝo [[Futbala Mondpokalo 2022]]. Mi ankoraŭ ne enrubujigis la fiaskan provon {{ŝ|Turniro32+3-a loko}}, kvankam mi povos tion fari, ĉar la provo ne valoras censon. Tamen mi supozas ke iam estonte ankoraŭ necesos havi tian vastan skemon de unue 32 teamoj, de sesonfinalo ĝis finalo. Do ni povos iam estonte fari novan ŝablonon, kaj elturniĝi pri la nuna turniro laŭ mia improvizita solvo, aŭ, se rapide eblus instali sukcesan ŝablonon, ankoraŭ eblus supermeti mian provizoran solvon per vere solida. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:20, 30 jun. 2026 (UTC) :Mi nun decidiĝis forigi mian malsukcesan provon {{ŝ|Turniro32+3-a loko}} de antaŭhieraŭ kiu simple ne funkcias, kaj lasi la nesukcesan ŝablonon nur kreus miskomprenojn - Mi tute ne havas ideon kiel devus funkcii, kaj pensas ke nove komenci estas pli simple ol provi ripari tiun ĉi senkapan provon de mi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:54, 2 jul. 2026 (UTC) 08q3su5mmacohwbizo26uq0djd0v0xj Gernezeja pundo 0 948477 9418900 9417248 2026-07-02T15:01:33Z Pettend 214084 /* Vidu ankaŭ */ Aldonis Alderneja pundo 9418900 wikitext text/x-wiki {{Informkesto valuto |Valuto=Gernezeja pundo |Ŝtato=[[Gernezejo]] |Subdivido=100 pencoj |ISO-kodo= |Mallongigo=GGP |Enkondukita=1921 |Bildo=1864 Guernesey 8 Doubles.jpg}} La '''gernezeja pundo''' estas la valuto de Gernezejo. Ekde [[1921]], Gernezejo estas en valuta unio kun [[Britio]] kaj la gernezeja pundo ne estas aparta valuto sed estas loka eldono de [[Brita pundo|britaj pundaj]] monbiletoj kaj moneroj, similaj al la monbiletoj eldonitaj en [[Skotlando]], [[Anglio]] kaj [[Nord-Irlando]]. Ĝi povas esti ŝanĝita je aliaj britaj pundaj moneroj kaj biletoj. Pro ĉi tiu kialo, [[ISO 4217]] ne inkluzivas apartan valutkodon por la gernezeja pundo; kiam oni deziras distingi ĝin de brita pundo, oni povas uzi la mallongigon GGP.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsbcorporatemarkets.com/glossary/currencies.asp|title=Countries' currencies and codes|website=[[Lloyds TSB]]|access-date=12 September 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061031165137/http://www.lloydstsbcorporatemarkets.com/glossary/currencies.asp|archive-date=31 October 2006}}</ref> == Historio == Ĝis la frua 19-a jarcento, Gernezejo uzis ĉefe francan valuton. Moneroj de la franca «''livre''» estis laŭleĝa pagilo ĝis [[1834]], kaj [[franca franko]] estis uzata ĝis [[1921]]. En [[1830]], Gernezejo komencis produktadon de kupraj moneroj nomitaj ''doubles'' (duobloj). 80 ''doubles'' valoris 1 francan frankon. La nomo "double" devenis de la franca "duobla [[deniero]]". Moneroj estis eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 2, 4 kaj 8 "doubles". La 8-doubles monero estis "Gernezeja penco". Dek du "gernezeja penco" valoris unu "Gernezeja ŝilingo" (valoranta 1.2 frankojn). Tamen, ĉi tiu ŝilingo ne egalis al la brita ŝilingo, kiu valoris 1.26 frankojn (1 pundo tiam valoris 25.22 frankojn). Sekve, unu pundo egalis al 21 gernezejaj ŝilingoj. Monbiletoj ankaŭ estis produktitaj de Gernezejo ekde [[1827]]. En [[1848]], ordono estis proklamata, ke la brita pundo estu laŭleĝa pagilo je valoro de 1 pundo 1 ŝilingo 3 doubles (2040 doubles). Ĉi tio estis nuligita du jarojn poste kaj franca valuto daŭre cirkulis. En [[1870]], britaj moneroj fariĝis laŭleĝa pagilo. Monbiletoj de la [[Banko de Anglio]] fariĝis laŭleĝa pagilo en [[1873]]. En 1914, novaj monbiletoj aperis. Post la [[Unua Mondmilito]], la valoro de la franko komencis fali rilate al la brita pundo. Tio igis Gernezejo adopti novan pundon egalan al la brita pundo en [[1921]]. En [[1971]], kune kun la resto de la Britio, Gernezejo decimaligis la pundon, subdividante la pundon en 100 pencojn, kaj komencis eldoni siajn proprajn monerojn de ½p ĝis 50p. Moneroj de £1 kaj £2 sekvis poste. == Laŭleĝa pagilo == En Gernezejo, krom la gernezeja pundo, ankaŭ aliaj britaj pundaj monbiletoj (anglaj, skotaj, nordirlandaj) estas akceptataj. En iuj butikoj, oni ankaŭ povas pagi per [[Eŭro|eŭroj]]. La gernezeja pundo estas nur laŭleĝa pagilo en Gernezejo, sed ĝi ankaŭ cirkulas libere en [[Ĵerzejo]]. En la resto de Britio, oni povas ŝanĝi ĝin ĉe monŝanĝejoj aŭ bankoj.<ref>{{cite web| url = http://guernseypress.com/lifestyle/visitor-information/| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20160304114806/http://guernseypress.com/lifestyle/visitor-information/| archive-date = 2016-03-04| title = Visitor Information « Guernsey Press}}</ref> Ĉirkaŭ 51 milionoj da gernezeja pundoj da moneroj kaj biletoj estas en cirkulado.<ref name="sog191">{{cite web |title=States of Guernsey introduces innovative new security features to Guernsey banknotes in conjunction with De La Rue |url=https://www.gov.gg/article/194806/States-of-Guernsey-introduces-innovative-new-security-features-to-Guernsey-banknotes-in-conjunction-with-De-La-Rue |date=19 January 2023}}</ref> == Moneroj == La [[averso]] de la moneroj konstante prezentis portreton de [[Reĝino Elizabeto la 2-a]] ekde 1985, dum pli fruaj eldonoj prezentis la blazonon de la insulo. {|class="wikitable" style="font-size: 100%" |- !Valoro!!1968–1984!!1985–nuntempo |- |½p||Nombro||- |- |1p||[[Norda sulo]]||[[Krabo]] |- |2p||[[Ventmuelejo]]||[[Gernezeja bovo]]j |- |5p||[[Nerine sarniensis]] (Gernezeja lilio)||[[Jaĥto]]j |- |10p||[[Gernezeja bovo]]||[[Tomato]]j |- |20p||Gernezeja [[lakto|lakt]][[ladskatolo]]||Dentrado kaj mapo |- |50p||La ĉapo de la [[Duko]] de [[Normandio]]||Gernezeja [[freesia]] |- |£2||-||Flago |} == Monbiletoj == La monbiletoj de la insulo konstante prezentis la portreton de Elizabeto la 2-a kiel la ĉefan ĉeftemon ekde 1994, escepte de la 1-punda bileto. La 5-, 10- kaj 20-pundaj biletoj estis modernigitaj, la 20-punda bileto ankaŭ havas hologramon. {|class="wikitable" style="font-size: 100%" |- !colspan=7|Cirkulantaj monbiletoj "Elizabeto la 2-a" eldono |- !colspan=2|Bildo !! rowspan="2"|Valoro !! rowspan="2"|Dimensio !! rowspan="2"|Dominanta koloro !!colspan="2"| Priskribo |- !Averso !! Reverso!! Averso !! Reverso |- |||<br />|| £1 || 128 × 65 mm || Verda || La Merkato, [[Sanktapetrurbo]] || [[Daniel De Lisle Brock]],<br />[[Bailiff de Gernezejo]] 1762–1842;<br />La Reĝa Kortumo, [[Sanktapetrurbo]], 1840 |- |<br />|||| £5 || 137 × 70 mm || Roza || [[Reĝino Elizabeto la 2-a]],<br />La Urba Preĝejo || Fort Grey fortreso,<br />Hanois lumturo 1862 |- ||||| £10 || 142 × 75 mm || Blua/oranĝa || [[Reĝino Elizabeto la 2-a]],<br />[[Elizabeth College]] || Saumarez Parko,<br />Les Niaux Akvomuelejo,<br />Le Trépid [[Dolmeno]] |- ||||| £20 || 150 × 80 mm || Roza || [[Reĝino Elizabeto la 2-a]],<br />Koncertejo St James || Vale kastelo,<br />Preĝejo St Sampson |- ||||| £50 || 156 × 85 mm || Bruna || [[Reĝino Elizabeto la 2-a]],<br />La Reĝa Kortumo || Point de la Mare,<br />La Gran'mère,<br />letter of marque,<br />Preĝejo St Andrew |} == Vidu ankaŭ == * [[Brita pundo]] * [[Manksa pundo]] * [[Ĵerzeja pundo]] * [[Alderneja pundo]] * [[Krondependaĵoj de la brita monarkio]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Valutoj de Eŭropo}} [[Kategorio: Monunuoj]] [[Kategorio: Ekonomio de Britio]] 4owj6kht75q0llqbubhpgr9wa8yjkyg Stanislav Groĥovskij 0 948656 9418776 9417996 2026-07-02T12:24:08Z RG72 11847 9418776 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:20, 1 jul. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Stanislav Groĥovskij |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Socialista Revolucia Partio]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|7|5|1919}} |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Rusio]] |nacieco = polo |edzo/ino = Klara Groĥovskaja |rilatoj = |infanoj = Meĉislav |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo</br>seruristo |profesio = |religio = romkatolikismo |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Stanislav Petroviĉ Groĥovskij''' ({{l-ru|Станислав Петрович Гроховский}}; {{l-pl|Stanisław Grochowski}}; naskiĝis — mortis la {{daton|7|5|1919}}, [[Tjumeno]], [[Rusio]]) estis rusia revoluciulo, la unua prezidanto de la Jalutorovska Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, ekzekutita laŭ verdikto de fronta militkampa juĝejo. == Biografio == En sovetia historiografio oni nomis lin "ekzelita seruristo", tamen efektive li estis nobelo de [[Varsovio]]. === Ekzilo === En la ŝtata arĥivo de [[Poltava provinco]] troviĝas dosierujo № 351 pri akuzo de Stanislav Groĥovskij kaj Dobrovenskij pri posedo de ruĝa standardo, pafiloj kaj afiŝo "Al laboristoj". La dosierujo enhavas 7 foliojn, el kiuj plej frua datas la {{JULGREGDATO|17|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj plej malfrua estas datita la {{JULGREGDATO|3|5|1906|akuzativo=jes}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | titolo = ГАПО-Полтава ф.138 оп.1 (1890-1919 г.) | titolo-aldono = Наблюдательное дело по обвинению Гроховского Станислава Петровича и Добровенского в хранении Красного флага, огнестрельного оружия и прокламации "К рабочим" (1906 год) | alirdato = 2026-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Великія описи | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260702105843/https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | arkivdato = 2026-07-02 | citaĵo = }}</ref>. Li estis ekzilita de [[Kremenĉuko]] al Tobolska gubernio por 2 jaroj pro revolucia agado laŭ ordono de ĉefguberniestro (do senjuĝe) kaj venis al la Tjumena Distrikta Prizono la {{JULGREGDATO|14|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Samjare li petis la guberniestron transloki lin al Jalutorovsko por establi tie metiejon kaj tiel akiri vivrimedojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 38 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi eksciis ke en Jalutorovska distrikto estas evoluinta maŝina pritraktrado de la tero. Kiel fakulo pri riparado de agrikulturiloj mi povus apliki miajn sciojn por la bono de loĝantaro kaj akiri vivrimedojn por mi kaj mia familio, konsistanta el edzino kaj tri infanoj. |aŭtoro = Stanislav Groĥovskij |verko = Peto al la guberniestro de Tobolska gubernio |origina teksto = Я узнал, что в Ялуторовском уезде развита машинная обработка земли. Как специалист по ремонту сельскохозяйственных орудий, смог бы приложить свои познания на пользу населения и добыть средства к существованию себе и своей семье, состоящей из жены и трех детей. }} La {{JULGREGDATO|16|10|1916|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li venis al Jalutorovsko kun la edzino Klara Vladislavovna kaj 3 infanoj, el kiuj plej aĝa estis la 4-jara Meĉislav. Loka bolŝevisto Fjodor Maslennikov rememoris ke Groĥovskij bone akomodiĝis en la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 39 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Groĥovskij estis nemalbona seruristo, li okupiĝis pri seruraj aferoj en sia domo. La afero evidentiĝis profita. Li konstruis por si fine de la strato Carskaja [Cara] (nun strato Revolucio) negrandan traban domon, tegmentis ĝin per feraĵoj kaj aranĝis tie metiejon. En 1918 revkom<ref>Revolucia komitato.</ref> komencis lukton kontraŭ produktantoj de memfarita brando. Oni konfiskadis ĉe ili brandodistililojn, ilin mem oni juĝis aŭ monpunis. Inter la distililoj estis ankaŭ produktaĵoj de Groĥovskij. Ili famis per bona konstrukcio, konsistanta el 5–7 sedimentujoj, kio ebligis ricevi brandon bone purigitan. Kaj evidente la metiisto estis nemalbone gajnanta per ili. |aŭtoro = Fjodor Maslennikov |verko = La urbo Jalutorovsko en la tagoj de la Oktobro |origina teksto = Гроховский был неплохим слесарем, промышлял слесарным делом у себя на дому. Дело это оказалось выгодным. Он выстроил себе в конце ул. Царской (ныне улица Революции) небольшой бревенчатый дом, покрыл его железом и организовал там мастерскую. В 1918 г. ревком развернул борьбу с самогонщиками. У них отбирали аппараты, самих судили или штрафовали. Среди аппаратов были и работы Гроховского. Они славились хорошей конструкцией, состоящей из 5–7 отстойников, что давало возможность получать самогон хорошей очистки. И, по-видимому, мастер зарабатывал на них неплохо. }} La domo de Stanislav Groĥovskij troviĝis ĉe kruciĝo de la stratoj Babanovskaja (nun Groĥovskij) kaj Carskaja (nun Revolucio) kaj en la 1980-aj jaroj havis N 107 laŭ strato Revolucio. En 2026 sur tiu ĉi loko jam staris alia domo. Ricevinte terenon apud lago Babnovskoje, li konstruis tie lignan muelejon, sed en aŭgusto 1912 vendis ĝin al burĝo I. Kuguŝev. Post la Februara revolucio en Jalutorovsko estis establita la Provizora Ekzekutiva Komitato subestre de distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko <sup>[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]</sup>, veterano de la [[Socialista Revolucia Partio]], la unua redaktoro de loka ĵurnalo "Popola Volo". Baldaŭ estis establita ankaŭ la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kies prezidanto estis elektita Stanislav Groĥovskij. La {{daton|27|4|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita ĝia programo. La {{daton|15|5}} Groĥovskij kaj aliaj membroj de la soveto postulis ke la Provizora Ekzekutiva Komitato donu al ili "malfermitajn listojn", ebligontajn vojaĝi tra la distrikto kaj aranĝi kamparanajn kunvenojn por elekti delegatojn al kamparana kongreso, sed la komitato rifuzis tiun ĉi peton. Samtage vespere surplace apud la Urba Administracio ({{l-ru|городская управа}}) okazis protestas mitingo kaj sekvan jaron la sovetianoj ekveturis al la kamparo senpermese. Stanislav Groĥovskij venis al vilaĝo Jurginskoje, kie li forte kritikis agadon de la Provizora Ekzekutiva Komitato kaj komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Kamparanoj ne subtenis lin, sed arestis kaj revenigis subgarde al Jalutorovsko, kie li estis metita al malliberejo. La afero estis telegrafita al la komisaro de Tobolska gubernio, kiu taskigis enketiston Grinevickij esplori la aferon. Prokuroro <includeonly>Об этом телеграммой доложили Тобольскому губернскому комиссару. Дело Гроховского поручили следователю Гриневицкому. Прокурор Корякин требовал «принять против обвиняемого строжайшие меры». Уездный комиссар Иваницкий, бросив все дела, поехал в Тобольск и лично просил губернского комиссара о содержании Гроховского под стражей, доказывая, что нахождение его на свободе грозит общественному спокойствию. В тюменской эсеровской газете «Свободное слово» (№91 за 20 августа 1917 г.) было</includeonly> === Morto === Cirkonstancoj de lia morto en 1919 longan tempon restis malklaraj. Estis konate ke lin arestis kaj mortpafis anoj de la Kolĉak-armeo, sed ne estis konate kie kaj kiam. En 1921 Tjumena Gubernia Eksterordinara Komisiono ([[ĈK]]) esploris tion, sed malsukcese. Historiistoj supozis ke Groĥovskij estis ekzekutita fine de julio aŭ komence de aŭgusto 1919 en Jalutorovsko, kiam retiriĝantaj trupoj de la Kolĉak-armeo okazigis amasaj senjuĝajn ekzekutojn de politikaj malliberuloj en loka prizono. Lokanoj Fjodor Plotnikov kaj Olga Ivanovna Ostjakova en siaj rememoroj, troviĝantaj en la Jalutorovska muzeo, subtenis tiun ĉi version. Sed ili ne ĉeestis la ekzekuton kaj verkis siajn rememorojn 30 kaj 60 jarojn post la rememorataj eventoj, do eraris plurfoje. En 1922 rusia historiisto Miĥail Veber unuafoje publikigis trovitan de li en Rusia Ŝtata Milita Arĥivo mortkondamnon surbaze de kiu estis ekzekutita Stanislav Groĥovskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = К вопросу о дате и месте казни первого председателя Ялуторовского Совета депутатов С.П. Гроховского // «Уральцы бьются здорово…»: Вклад Урала в военную мощь России. 13-е уральские военно-ист. чтения. Сб. науч. ст. |lasta = Вебер |unua = М.И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20260701094347/https://www.academia.edu/87325905/К_вопросу_о_дате_и_месте_казни_первого_председателя_Ялуторовского_Совета_депутатов_С_П_Гроховского |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Сократ |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-906350-79-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi anoncas por informoj la ordonon de la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono de la {{dato|5|5|1919}}: la 1919-a jaro la 5-an de majo la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono, establita surbaze de ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizono de la {{dato|6|5|1919}}<ref>Tiel! Eble mistajpo aŭ la ordono estis eldonita kun pasinta dato.</ref> N 8 § 1, en laŭleĝa konsisto, pritraktinte dum juĝeja kunsido la aferon de nobelo de Varsovio Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝa, romkatolika kredanto, supera suboficiro<ref>{{l-ru|зауряд-прапорщик}}.</ref> de armea rezervo, subigita surbaze de la ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizonno de la 4-a de majo de tiu ĉi jaro N 26 § 16 al la militkampa juĝejo pro tio ke li, Groĥovskij, estinte membro de la societo nomita partio de bolŝevistoj-komunistoj, kreiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj ĝia regado fare de tiu ĉi partio, por atingo de tiu ĉi celo siaflanke li prenis sur sin organizadon de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto kaj efektive organizis [ĝin], estis prezidanto de komisiono pri organizado de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto, prezidanto de la Jalutorovska sovdepo <ref>Soveto de deputitoj.</ref>, ĉe tio kiel agento de tiu ĉi societo li eldonis ordonon pri pago de kontribucio fare de la urbo Jalutorovsko forme de unu miliono da rubloj, organizis kaj armis taĉmentojn por fortigi en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto la sovetian potencon, aranĝis arestojn kaj priserĉadojn, rekviziciadis ejojn, konfiskadis privatajn posedaĵojn, estis en la urbo Permo membro de la Perma sovdepo kaj prezidanto de ties mandata komisiono, estis komandestro de la inĝeniera bataliono ĉe la Administracio de Specialaj Trupoj de la stabo de la [3-a] Ruĝa Armeo, organizita por armita lukto kontraŭ la Provizora Siberia Registaro, agnoskis lin, Groĥovskij, kulpa pri tio ke li en 1918 estis membro de la societo, formiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj partoprenis armitan lukton kontraŭ la Rusia registarro, kaj pro tio kaj surbaze de la punkto 3 de la parto 11 de la artikolo 108 de la Krima Kodekso, verdiktis: la juĝaton Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝan, senigi je ĉiuj civitanaj rajtoj kaj subigi al la mortopuno per mortpafo.</br>La verdikto, konfirmita de la Ĉefa estro de la Tjumena Milita Distrikto, estis plenumita la 7-an de majo de tiu ĉi jaro. |aŭtoro = |verko = |origina teksto = Объявляю для сведения приказ прифронтового военно-полевого суда тюменского гарнизона от 5 мая 1919 года: 1919 года мая 5 дня прифронтовой военно-полевой суд тюменского гарнизона, сформированный на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 6 мая1 1919 года за № 8 § 1, в законном составе рассмотрев в судебном заседании дело о дворянине города Варшавы Станиславе Петровиче Гроховском, 52 лет, римско-католического вероисповедания, зауряд-прапорщике запаса армии, преданном на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 4 мая сего года за № 26 § 16 военнополевому суду за то, что он, Гроховский, состоя членом сообщества, именуемого партией большевиков-коммунистов, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и утверждения ее за этой партией, для достижения таковой цели с своей стороны принял на себя организацию советской власти в городе Ялуторовске и уезде и действительно организовал [ее], состоял председателем комиссии по организации советской власти в городе Ялуторовске и уезде, председателем Ялуторовского совдепа, причем в качестве агента указанного сообщества отдал распоряжение о взыскании контрибуции с города Ялуторовска в размере одного миллиона рублей, организовал и вооружил отряды для укрепления в городе Ялуторовске и уезде советской власти, производил аресты и обыски, реквизировал помещения, конфисковал частное имущество, состоял в городе Перми членом Пермского совдепа и председателем мандатной комиссии последней, состоял командиром инженерного батальона при Управлении особых формирований штаба [3-й] Красной армии, организованного для вооруженной борьбы с Временным Сибирским правительством, признал его, Гроховского, виновным в том, что он в 1918 году являлся членом сообщества, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и принял участие в вооруженной борьбе с Российским правительством, а потому и на основании п. 3 части 11 ст. 108 Уголовного уложения постановил: подсудимого Станислава Петровича Гроховского, 52 лет, лишить всех прав состояния и подвергнуть смертной казни через расстреляние.</br>Приговор, утвержденный Главным начальником Тюменского военного округа, приведен в исполнение 7 мая сего года }} == Memoro == Omaĝe al li en 1974 estis nomita strato en Jalutorovsko (Tjumena provinco, Rusio). == Vidu ankaŭ == * [[Ivan Rusakov]] * [[Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} 1gwe6orw75ay99wb9tk8g96mb14q1m3 Domo de Orgeno kaj Ĉambra Muziko de Dnipro 0 948710 9418769 9418162 2026-07-02T12:06:49Z Baba79 118684 9418769 wikitext text/x-wiki {{Informkesto spektaklejo}} La '''Domo de Orgeno kaj Ĉambra Muziko de Dnipro''' ({{lingvo-uk| Дніпровський Будинок органної та камерної музики}}) aŭ la '''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao''', estas [[20-a jarcento|20-a-jarcenta]] orienta ortodoksa katedralo de la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio]] (UOK) kaj koncertejo en [[Dnipro (urbo)|Dnipro]], [[Ukrainio]]. Krome, la konstruaĵo mem estas arkitektura kaj historia monumento de nacia signifo<ref>"[http://www.domorgan.dp.ua/english Dnipropetrovsk House Of Organ And Chamber Music]". www.domorgan.dp.ua. </ref>. Pro ĝia situo sur la tereno de la urbeto Brjansko proksime al la metalurgia fabriko en la okcidenta parto de Dnipro, oni rapide donis al ĝi la kromnomon ''Brjanska''<ref>"[https://discover-ukraine.info/places/eastern-ukraine/dnipro/1093 Discover Ukraine : Places : Eastern : Dnipro : The House of Organ and Chamber Music]". discover-ukraine.info.</ref>. La konstruaĵon desegnis la arkitekto de la provinca preĝejo de [[Poltavo]], Heorgij Turovets, en [[Novklasikismo|novklasika stilo]] kun [[Baroko|barokaj karakterizaĵoj]] por memorfesti la 300-an datrevenon de la regado de la [[Romanovoj]]. == Bildaro == <gallery mode="packed"> Екатеринославъ. Храмы 48.jpg|La ''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao'' en 1915 Вид с боку на Дом органной и камерной музыки в Днепре.jpg|La domo en 2021 Фрагмент інтер'єру будівлі 02.jpg|Eno kaj orgeno </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Dnipro]] [[Kategorio:Koncertejoj en Ukrainio]] 65eyf8f18nnejq21pr0atgacl8k6iwk 9418905 9418769 2026-07-02T15:12:13Z Baba79 118684 9418905 wikitext text/x-wiki {{Informkesto spektaklejo}} La '''Domo de Orgeno kaj Ĉambra Muziko de Dnipro''' ({{lingvo-uk| Дніпровський Будинок органної та камерної музики}}) aŭ la '''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao''', estas [[20-a jarcento|20-a-jarcenta]] orienta ortodoksa katedralo de la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio]] (UOK) kaj koncertejo en [[Dnipro (urbo)|Dnipro]], [[Ukrainio]]. Krome, la konstruaĵo mem estas arkitektura kaj historia monumento de nacia signifo<ref>"[http://www.domorgan.dp.ua/english Dnipropetrovsk House Of Organ And Chamber Music]". www.domorgan.dp.ua. </ref>. Pro ĝia situo sur la tereno de la urbeto Brjansko proksime al la metalurgia fabriko en la okcidenta parto de Dnipro, oni rapide donis al ĝi la kromnomon ''Brjanska''<ref>"[https://discover-ukraine.info/places/eastern-ukraine/dnipro/1093 Discover Ukraine : Places : Eastern : Dnipro : The House of Organ and Chamber Music]". discover-ukraine.info.</ref>. La konstruaĵon desegnis la arkitekto de la provinca preĝejo de [[Poltavo]], Heorgij Turovets, en [[Novklasikismo|novklasika stilo]] kun [[Baroko|barokaj karakterizaĵoj]] por memorfesti la 300-an datrevenon de la regado de la [[Romanovoj]]. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio]], la 11an de marto 2022, la koncertejo provizore[10] ĉesis funkcii.[3] Fragmentoj de obuso trafis la fenestrojn kaj murojn de la Domo la 22an de marto 2022, la nacie signifa arkitektura monumento parte resaniĝis.[4][11] La konstruaĵo denove estis trafita de rusia atako kontraŭ la urbo la 24an de junio 2025.[10][12] Eksploda ondo frakasis 2 grandajn kaj pli ol 40 malgrandajn vitralojn.[10] La normala programado rekomenciĝis post la atako.[10] La tria atako okazis en la nokto de la 15a de junio 2026.[13] Ne nur la konstruaĵo estis difektita, sed ankaŭ la unika orgeno.[14] == Bildaro == <gallery mode="packed"> Екатеринославъ. Храмы 48.jpg|La ''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao'' en 1915 Вид с боку на Дом органной и камерной музыки в Днепре.jpg|La domo en 2021 Фрагмент інтер'єру будівлі 02.jpg|Eno kaj orgeno </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Dnipro]] [[Kategorio:Koncertejoj en Ukrainio]] aunw3rw5oe71od9zhyzdz9qoba34cjj 9419375 9418905 2026-07-03T09:10:08Z Baba79 118684 9419375 wikitext text/x-wiki {{Informkesto spektaklejo}} La '''Domo de Orgeno kaj Ĉambra Muziko de Dnipro''' ({{lingvo-uk| Дніпровський Будинок органної та камерної музики}}) aŭ '''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao''', estas [[20-a jarcento|20-a-jarcenta]] orienta ortodoksa katedralo de la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio]] (UOK) kaj koncertejo en [[Dnipro (urbo)|Dnipro]], [[Ukrainio]]. Krome, la konstruaĵo mem estas arkitektura kaj historia monumento de nacia signifo<ref>"[http://www.domorgan.dp.ua/english Dnipropetrovsk House Of Organ And Chamber Music]". www.domorgan.dp.ua. </ref>. Pro ĝia situo sur la tereno de la urbeto Brjansko proksime al la metalurgia fabriko en la okcidenta parto de Dnipro, oni rapide donis al ĝi la kromnomon ''Brjanska''<ref>"[https://discover-ukraine.info/places/eastern-ukraine/dnipro/1093 Discover Ukraine : Places : Eastern : Dnipro : The House of Organ and Chamber Music]". discover-ukraine.info.</ref>. La konstruaĵon desegnis la arkitekto de la provinca preĝejo de [[Poltavo]], Heorgij Turovets, en [[Novklasikismo|novklasika stilo]] kun [[Baroko|barokaj karakterizaĵoj]] por memorfesti la 300-an datrevenon de la regado de la [[Romanovoj]]. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio]], la 11an de marto 2022, la koncertejo provizore[10] ĉesis funkcii.[3] Fragmentoj de obuso trafis la fenestrojn kaj murojn de la Domo la 22an de marto 2022, la nacie signifa arkitektura monumento parte resaniĝis.[4][11] La konstruaĵo denove estis trafita de rusia atako kontraŭ la urbo la 24an de junio 2025.[10][12] Eksploda ondo frakasis 2 grandajn kaj pli ol 40 malgrandajn vitralojn.[10] La normala programado rekomenciĝis post la atako.[10] La tria atako okazis en la nokto de la 15a de junio 2026.[13] Ne nur la konstruaĵo estis difektita, sed ankaŭ la unika orgeno.[14] == Bildaro == <gallery mode="packed"> Екатеринославъ. Храмы 48.jpg|La ''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao'' en 1915 Вид с боку на Дом органной и камерной музыки в Днепре.jpg|La domo en 2021 Фрагмент інтер'єру будівлі 02.jpg|Eno kaj orgeno </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Dnipro]] [[Kategorio:Koncertejoj en Ukrainio]] ozc6vx62ifcw3pt1dguyry0m1os74wn 9419403 9419375 2026-07-03T10:04:47Z Baba79 118684 9419403 wikitext text/x-wiki {{Informkesto spektaklejo}} La '''Domo de Orgeno kaj Ĉambra Muziko de Dnipro''' ({{lingvo-uk| Дніпровський Будинок органної та камерної музики}}) aŭ '''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao''', estas [[20-a jarcento|20-a-jarcenta]] orienta ortodoksa katedralo de la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio]] (UOK) kaj koncertejo en [[Dnipro (urbo)|Dnipro]], [[Ukrainio]]. Krome, la konstruaĵo mem estas arkitektura kaj historia monumento de nacia signifo<ref>"[http://www.domorgan.dp.ua/english Dnipropetrovsk House Of Organ And Chamber Music]". www.domorgan.dp.ua. </ref>. Pro ĝia situo sur la tereno de la urbeto Brjansko proksime al la metalurgia fabriko en la okcidenta parto de Dnipro, oni rapide donis al ĝi la kromnomon ''Brjanska''<ref>"[https://discover-ukraine.info/places/eastern-ukraine/dnipro/1093 Discover Ukraine : Places : Eastern : Dnipro : The House of Organ and Chamber Music]". discover-ukraine.info.</ref>. La konstruaĵon desegnis la arkitekto de la provinca preĝejo de [[Poltavo]], Heorgij Turovets, en [[Novklasikismo|novklasika stilo]] kun [[Baroko|barokaj karakterizaĵoj]] por memorfesti la 300-an datrevenon de la regado de la [[Romanovoj]]. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio]], la 11an de marto 2022, la koncertejo provizore<ref name=Lobanok>Daria Lobanok (25-a de Junio 2025). "[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2025/06/25/7518717/ Russia damages House of Organ and Chamber Music in Dnipro: stained glass windows shattered]". Ukrainska Pravda.</ref> ĉesis funkcii<ref>"[https://ui.org.ua/en/postcard/dnipro-house-of-organ-and-chamber-music/ Dnipro House of Organ and Chamber Music]". Ukrainian Institute.</ref>. Fragmentoj de obuso trafis la fenestrojn kaj murojn de la Domo la 22an de marto 2022, la nacie signifa arkitektura monumento parte resaniĝis<ref>"[https://thegaze.media/news/priceless-monuments-destroyed-by-russia-in-ukraine Priceless Monuments Destroyed by Russia in Ukraine]". thegaze.media.</ref><ref>"[https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.htmlою Велике російське руйнівництво: Архітектурні пам'ятки, пошкоджені війною]" ([https://web.archive.org/web/20220318110117/https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html arkivo]). birdinflight.com</ref>. La konstruaĵo denove estis trafita de rusia atako kontraŭ la urbo la 24an de junio 2025<ref name=Lobanok/>.[12] Eksploda ondo frakasis 2 grandajn kaj pli ol 40 malgrandajn vitralojn<ref name=Lobanok/>. La normala programado rekomenciĝis post la atako<ref name=Lobanok/>. La tria atako okazis en la nokto de la 15a de junio 2026<ref>"[https://nv.ua/ukr/ukraine/events/ataka-na-dnipro-15-chervnya-poshkodzheni-budinok-organnoji-ta-kamernoji-muziki-i-koledzh-novini-dnipra-50616208.html У Дніпрі внаслідок ракетного удару РФ знищено коледж і пошкоджено Будинок органної та камерної музики]" ([https://web.archive.org/web/20260615065346/https://nv.ua/ukr/ukraine/events/ataka-na-dnipro-15-chervnya-poshkodzheni-budinok-organnoji-ta-kamernoji-muziki-i-koledzh-novini-dnipra-50616208.html arkivo]). Archived</ref>. Ne nur la konstruaĵo estis difektita, sed ankaŭ la unika orgeno<ref>"[https://suspilne.media/dnipro/1331036-najstrasnise-poskodzenij-instrument-direktor-budinku-organnoi-ta-kamernoi-muziki-pro-naslidki-ataki-rf-po-dnipru/ «Найстрашніше — пошкоджений інструмент» — директор Будинку органної та камерної музики про наслідки атаки РФ по Дніпру]" ([https://web.archive.org/web/20260615082505/https://suspilne.media/dnipro/1331036-najstrasnise-poskodzenij-instrument-direktor-budinku-organnoi-ta-kamernoi-muziki-pro-naslidki-ataki-rf-po-dnipru/ arkivo]).</ref>. == Bildaro == <gallery mode="packed"> Екатеринославъ. Храмы 48.jpg|La ''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao'' en 1915 Вид с боку на Дом органной и камерной музыки в Днепре.jpg|La domo en 2021 Фрагмент інтер'єру будівлі 02.jpg|Eno kaj orgeno </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Dnipro]] [[Kategorio:Koncertejoj en Ukrainio]] 73np51mp9ag4f2kmqkd6d1n8ddhnwnz 9419405 9419403 2026-07-03T10:05:29Z Baba79 118684 9419405 wikitext text/x-wiki {{Informkesto spektaklejo}} La '''Domo de Orgeno kaj Ĉambra Muziko de Dnipro''' ({{lingvo-uk| Дніпровський Будинок органної та камерної музики}}) aŭ '''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao''', estas [[20-a jarcento|20-a-jarcenta]] orienta ortodoksa katedralo de la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio]] (UOK) kaj koncertejo en [[Dnipro (urbo)|Dnipro]], [[Ukrainio]]. Krome, la konstruaĵo mem estas arkitektura kaj historia monumento de nacia signifo<ref>"[http://www.domorgan.dp.ua/english Dnipropetrovsk House Of Organ And Chamber Music]". www.domorgan.dp.ua. </ref>. Pro ĝia situo sur la tereno de la urbeto Brjansko proksime al la metalurgia fabriko en la okcidenta parto de Dnipro, oni rapide donis al ĝi la kromnomon ''Brjanska''<ref>"[https://discover-ukraine.info/places/eastern-ukraine/dnipro/1093 Discover Ukraine : Places : Eastern : Dnipro : The House of Organ and Chamber Music]". discover-ukraine.info.</ref>. La konstruaĵon desegnis la arkitekto de la provinca preĝejo de [[Poltavo]], Heorgij Turovets, en [[Novklasikismo|novklasika stilo]] kun [[Baroko|barokaj karakterizaĵoj]] por memorfesti la 300-an datrevenon de la regado de la [[Romanovoj]]. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio]], la 11an de marto 2022, la koncertejo provizore<ref name=Lobanok>Daria Lobanok (25-a de Junio 2025). "[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2025/06/25/7518717/ Russia damages House of Organ and Chamber Music in Dnipro: stained glass windows shattered]". Ukrainska Pravda.</ref> ĉesis funkcii<ref>"[https://ui.org.ua/en/postcard/dnipro-house-of-organ-and-chamber-music/ Dnipro House of Organ and Chamber Music]". Ukrainian Institute.</ref>. Fragmentoj de obuso trafis la fenestrojn kaj murojn de la Domo la 22an de marto 2022, poste la monumento parte resaniĝis<ref>"[https://thegaze.media/news/priceless-monuments-destroyed-by-russia-in-ukraine Priceless Monuments Destroyed by Russia in Ukraine]". thegaze.media.</ref><ref>"[https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.htmlою Велике російське руйнівництво: Архітектурні пам'ятки, пошкоджені війною]" ([https://web.archive.org/web/20220318110117/https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html arkivo]). birdinflight.com</ref>. La konstruaĵo denove estis trafita de rusia atako kontraŭ la urbo la 24an de junio 2025<ref name=Lobanok/>.[12] Eksploda ondo frakasis 2 grandajn kaj pli ol 40 malgrandajn vitralojn<ref name=Lobanok/>. La normala programado rekomenciĝis post la atako<ref name=Lobanok/>. La tria atako okazis en la nokto de la 15a de junio 2026<ref>"[https://nv.ua/ukr/ukraine/events/ataka-na-dnipro-15-chervnya-poshkodzheni-budinok-organnoji-ta-kamernoji-muziki-i-koledzh-novini-dnipra-50616208.html У Дніпрі внаслідок ракетного удару РФ знищено коледж і пошкоджено Будинок органної та камерної музики]" ([https://web.archive.org/web/20260615065346/https://nv.ua/ukr/ukraine/events/ataka-na-dnipro-15-chervnya-poshkodzheni-budinok-organnoji-ta-kamernoji-muziki-i-koledzh-novini-dnipra-50616208.html arkivo]). Archived</ref>. Ne nur la konstruaĵo estis difektita, sed ankaŭ la unika orgeno<ref>"[https://suspilne.media/dnipro/1331036-najstrasnise-poskodzenij-instrument-direktor-budinku-organnoi-ta-kamernoi-muziki-pro-naslidki-ataki-rf-po-dnipru/ «Найстрашніше — пошкоджений інструмент» — директор Будинку органної та камерної музики про наслідки атаки РФ по Дніпру]" ([https://web.archive.org/web/20260615082505/https://suspilne.media/dnipro/1331036-najstrasnise-poskodzenij-instrument-direktor-budinku-organnoi-ta-kamernoi-muziki-pro-naslidki-ataki-rf-po-dnipru/ arkivo]).</ref>. == Bildaro == <gallery mode="packed"> Екатеринославъ. Храмы 48.jpg|La ''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao'' en 1915 Вид с боку на Дом органной и камерной музыки в Днепре.jpg|La domo en 2021 Фрагмент інтер'єру будівлі 02.jpg|Eno kaj orgeno </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Dnipro]] [[Kategorio:Koncertejoj en Ukrainio]] kmbbixjlru6mygkwa8dx6oxb4pdnbqv 9419408 9419405 2026-07-03T10:06:45Z Baba79 118684 9419408 wikitext text/x-wiki {{Informkesto spektaklejo}} La '''Domo de Orgeno kaj Ĉambra Muziko de Dnipro''' ({{lingvo-uk| Дніпровський Будинок органної та камерної музики}}) aŭ '''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao''', estas [[20-a jarcento|20-a-jarcenta]] orienta ortodoksa katedralo de la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio]] (UOK) kaj koncertejo en [[Dnipro (urbo)|Dnipro]], [[Ukrainio]]. Krome, la konstruaĵo mem estas arkitektura kaj historia monumento de nacia signifo<ref>"[http://www.domorgan.dp.ua/english Dnipropetrovsk House Of Organ And Chamber Music]". www.domorgan.dp.ua. </ref>. Pro ĝia situo sur la tereno de la urbeto Brjansko proksime al la metalurgia fabriko en la okcidenta parto de Dnipro, oni rapide donis al ĝi la kromnomon ''Brjanska''<ref>"[https://discover-ukraine.info/places/eastern-ukraine/dnipro/1093 Discover Ukraine : Places : Eastern : Dnipro : The House of Organ and Chamber Music]". discover-ukraine.info.</ref>. La konstruaĵon desegnis la arkitekto de la provinca preĝejo de [[Poltavo]], Heorgij Turovets, en [[Novklasikismo|novklasika stilo]] kun [[Baroko|barokaj karakterizaĵoj]] por memorfesti la 300-an datrevenon de la regado de la [[Romanovoj]]. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio]], la 11an de marto 2022, la koncertejo provizore<ref name=Lobanok>Daria Lobanok (25-a de Junio 2025). "[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2025/06/25/7518717/ Russia damages House of Organ and Chamber Music in Dnipro: stained glass windows shattered]". Ukrainska Pravda.</ref> ĉesis funkcii<ref>"[https://ui.org.ua/en/postcard/dnipro-house-of-organ-and-chamber-music/ Dnipro House of Organ and Chamber Music]". Ukrainian Institute.</ref>. Fragmentoj de obuso trafis la fenestrojn kaj murojn de la Domo la 22an de marto 2022, poste la monumento parte resaniĝis<ref>"[https://thegaze.media/news/priceless-monuments-destroyed-by-russia-in-ukraine Priceless Monuments Destroyed by Russia in Ukraine]". thegaze.media.</ref><ref>"[https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.htmlою Велике російське руйнівництво: Архітектурні пам'ятки, пошкоджені війною]" ([https://web.archive.org/web/20220318110117/https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html arkivo]). birdinflight.com</ref>. La konstruaĵo denove estis trafita de rusia atako kontraŭ la urbo la 24an de junio 2025<ref name=Lobanok/><ref>"[https://suspilne.media/dnipro/1051029-u-dnipri-rosijskij-raketnij-udar-poskodiv-budinok-organnoi-ta-kamernoi-muziki/ «Ми тримаємо мистецький фронт». У Дніпрі російський ракетний удар пошкодив будинок органної та камерної музики"] ([https://web.archive.org/web/20260615080301/https://suspilne.media/dnipro/1051029-u-dnipri-rosijskij-raketnij-udar-poskodiv-budinok-organnoi-ta-kamernoi-muziki/ arkivo])</ref>. Eksploda ondo frakasis 2 grandajn kaj pli ol 40 malgrandajn vitralojn<ref name=Lobanok/>. La normala programado rekomenciĝis post la atako<ref name=Lobanok/>. La tria atako okazis en la nokto de la 15a de junio 2026<ref>"[https://nv.ua/ukr/ukraine/events/ataka-na-dnipro-15-chervnya-poshkodzheni-budinok-organnoji-ta-kamernoji-muziki-i-koledzh-novini-dnipra-50616208.html У Дніпрі внаслідок ракетного удару РФ знищено коледж і пошкоджено Будинок органної та камерної музики]" ([https://web.archive.org/web/20260615065346/https://nv.ua/ukr/ukraine/events/ataka-na-dnipro-15-chervnya-poshkodzheni-budinok-organnoji-ta-kamernoji-muziki-i-koledzh-novini-dnipra-50616208.html arkivo]). Archived</ref>. Ne nur la konstruaĵo estis difektita, sed ankaŭ la unika orgeno<ref>"[https://suspilne.media/dnipro/1331036-najstrasnise-poskodzenij-instrument-direktor-budinku-organnoi-ta-kamernoi-muziki-pro-naslidki-ataki-rf-po-dnipru/ «Найстрашніше — пошкоджений інструмент» — директор Будинку органної та камерної музики про наслідки атаки РФ по Дніпру]" ([https://web.archive.org/web/20260615082505/https://suspilne.media/dnipro/1331036-najstrasnise-poskodzenij-instrument-direktor-budinku-organnoi-ta-kamernoi-muziki-pro-naslidki-ataki-rf-po-dnipru/ arkivo]).</ref>. == Bildaro == <gallery mode="packed"> Екатеринославъ. Храмы 48.jpg|La ''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao'' en 1915 Вид с боку на Дом органной и камерной музыки в Днепре.jpg|La domo en 2021 Фрагмент інтер'єру будівлі 02.jpg|Eno kaj orgeno </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Dnipro]] [[Kategorio:Koncertejoj en Ukrainio]] mdycz8t1p69kxz6riir2sk9gk6pmojf 9419409 9419408 2026-07-03T10:07:17Z Baba79 118684 9419409 wikitext text/x-wiki {{Informkesto spektaklejo}} La '''Domo de Orgeno kaj Ĉambra Muziko de Dnipro''' ({{lingvo-uk| Дніпровський Будинок органної та камерної музики}}) aŭ '''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao''', estas [[20-a jarcento|20-a-jarcenta]] orienta ortodoksa katedralo de la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio]] (UOK) kaj koncertejo en [[Dnipro (urbo)|Dnipro]], [[Ukrainio]]. Krome, la konstruaĵo mem estas arkitektura kaj historia monumento de nacia signifo<ref>"[http://www.domorgan.dp.ua/english Dnipropetrovsk House Of Organ And Chamber Music]". www.domorgan.dp.ua. </ref>. Pro ĝia situo sur la tereno de la urbeto Brjansko proksime al la metalurgia fabriko en la okcidenta parto de Dnipro, oni rapide donis al ĝi la kromnomon ''Brjanska''<ref>"[https://discover-ukraine.info/places/eastern-ukraine/dnipro/1093 Discover Ukraine : Places : Eastern : Dnipro : The House of Organ and Chamber Music]". discover-ukraine.info.</ref>. La konstruaĵon desegnis la arkitekto de la provinca preĝejo de [[Poltavo]], Heorgij Turovets, en [[Novklasikismo|novklasika stilo]] kun [[Baroko|barokaj karakterizaĵoj]] por memorfesti la 300-an datrevenon de la regado de la [[Romanovoj]]. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio]], la 11an de marto 2022, la koncertejo provizore<ref name=Lobanok>Daria Lobanok (25-a de Junio 2025). "[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2025/06/25/7518717/ Russia damages House of Organ and Chamber Music in Dnipro: stained glass windows shattered]". Ukrainska Pravda.</ref> ĉesis funkcii<ref>"[https://ui.org.ua/en/postcard/dnipro-house-of-organ-and-chamber-music/ Dnipro House of Organ and Chamber Music]". Ukrainian Institute.</ref>. Fragmentoj de obuso trafis la fenestrojn kaj murojn de la Domo la 22an de marto 2022, poste la monumento parte resaniĝis<ref>"[https://thegaze.media/news/priceless-monuments-destroyed-by-russia-in-ukraine Priceless Monuments Destroyed by Russia in Ukraine]". thegaze.media.</ref><ref>"[https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.htmlою Велике російське руйнівництво: Архітектурні пам'ятки, пошкоджені війною]" ([https://web.archive.org/web/20220318110117/https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html arkivo]). birdinflight.com</ref>. La konstruaĵo denove estis trafita de rusia atako kontraŭ la urbo la 24an de junio 2025<ref name=Lobanok/><ref>"[https://suspilne.media/dnipro/1051029-u-dnipri-rosijskij-raketnij-udar-poskodiv-budinok-organnoi-ta-kamernoi-muziki/ «Ми тримаємо мистецький фронт». У Дніпрі російський ракетний удар пошкодив будинок органної та камерної музики"] ([https://web.archive.org/web/20260615080301/https://suspilne.media/dnipro/1051029-u-dnipri-rosijskij-raketnij-udar-poskodiv-budinok-organnoi-ta-kamernoi-muziki/ arkivo])</ref>. Eksploda ondo frakasis 2 grandajn kaj pli ol 40 malgrandajn vitralojn<ref name=Lobanok/>. La normala programado rekomenciĝis post la atako<ref name=Lobanok/>. La tria atako okazis en la nokto de la 15a de junio 2026<ref>"[https://nv.ua/ukr/ukraine/events/ataka-na-dnipro-15-chervnya-poshkodzheni-budinok-organnoji-ta-kamernoji-muziki-i-koledzh-novini-dnipra-50616208.html У Дніпрі внаслідок ракетного удару РФ знищено коледж і пошкоджено Будинок органної та камерної музики]" ([https://web.archive.org/web/20260615065346/https://nv.ua/ukr/ukraine/events/ataka-na-dnipro-15-chervnya-poshkodzheni-budinok-organnoji-ta-kamernoji-muziki-i-koledzh-novini-dnipra-50616208.html arkivo]). Archived</ref>. Ne nur la konstruaĵo estis difektita, sed ankaŭ la unika orgeno<ref>"[https://suspilne.media/dnipro/1331036-najstrasnise-poskodzenij-instrument-direktor-budinku-organnoi-ta-kamernoi-muziki-pro-naslidki-ataki-rf-po-dnipru/ «Найстрашніше — пошкоджений інструмент» — директор Будинку органної та камерної музики про наслідки атаки РФ по Дніпру]" ([https://web.archive.org/web/20260615082505/https://suspilne.media/dnipro/1331036-najstrasnise-poskodzenij-instrument-direktor-budinku-organnoi-ta-kamernoi-muziki-pro-naslidki-ataki-rf-po-dnipru/ arkivo]).</ref>. == Bildaro == <gallery mode="packed"> Екатеринославъ. Храмы 48.jpg|La ''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao'' en 1915 Вид с боку на Дом органной и камерной музыки в Днепре.jpg|La koncertejo en 2021 Фрагмент інтер'єру будівлі 02.jpg|Eno kaj orgeno </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Dnipro]] [[Kategorio:Koncertejoj en Ukrainio]] 3o5ljm5tayrsvah4ddi979lsg36jn9l 9419415 9419409 2026-07-03T10:10:17Z Baba79 118684 9419415 wikitext text/x-wiki {{Informkesto spektaklejo}} La '''Domo de Orgeno kaj Ĉambra Muziko de Dnipro''' ({{lingvo-uk| Дніпровський Будинок органної та камерної музики}}) aŭ '''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao''', estas [[20-a jarcento|20-a-jarcenta]] orienta ortodoksa katedralo de la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio]] (UOK) kaj koncertejo en [[Dnipro (urbo)|Dnipro]], [[Ukrainio]]. Krome, la konstruaĵo mem estas arkitektura kaj historia monumento de nacia signifo<ref>"[http://www.domorgan.dp.ua/english Dnipropetrovsk House Of Organ And Chamber Music]". www.domorgan.dp.ua. </ref>. Pro ĝia situo sur la tereno de la urbeto Brjansko proksime al la metalurgia fabriko en la okcidenta parto de Dnipro, oni rapide donis al ĝi la kromnomon ''Brjanska''<ref>"[https://discover-ukraine.info/places/eastern-ukraine/dnipro/1093 Discover Ukraine : Places : Eastern : Dnipro : The House of Organ and Chamber Music]". discover-ukraine.info.</ref>. La konstruaĵon desegnis la arkitekto de la provinca preĝejo de [[Poltavo]], Heorgij Turovets, en [[Novklasikismo|novklasika stilo]] kun [[Baroko|barokaj karakterizaĵoj]] por memorfesti la 300-an datrevenon de la regado de la [[Romanovoj]]. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio]], la 11-an de marto 2022, la koncertejo provizore<ref name=Lobanok>Daria Lobanok (25-a de Junio 2025). "[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2025/06/25/7518717/ Russia damages House of Organ and Chamber Music in Dnipro: stained glass windows shattered]". Ukrainska Pravda.</ref> ĉesis funkcii<ref>"[https://ui.org.ua/en/postcard/dnipro-house-of-organ-and-chamber-music/ Dnipro House of Organ and Chamber Music]". Ukrainian Institute.</ref>. Fragmentoj de obuso trafis la fenestrojn kaj murojn de la Domo la 22-an de marto 2022, poste la monumento parte resaniĝis<ref>"[https://thegaze.media/news/priceless-monuments-destroyed-by-russia-in-ukraine Priceless Monuments Destroyed by Russia in Ukraine]". thegaze.media.</ref><ref>"[https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.htmlою Велике російське руйнівництво: Архітектурні пам'ятки, пошкоджені війною]" ([https://web.archive.org/web/20220318110117/https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html arkivo]). birdinflight.com</ref>. La konstruaĵo denove estis trafita de rusia atako kontraŭ la urbo la 24an de junio 2025<ref name=Lobanok/><ref>"[https://suspilne.media/dnipro/1051029-u-dnipri-rosijskij-raketnij-udar-poskodiv-budinok-organnoi-ta-kamernoi-muziki/ «Ми тримаємо мистецький фронт». У Дніпрі російський ракетний удар пошкодив будинок органної та камерної музики"] ([https://web.archive.org/web/20260615080301/https://suspilne.media/dnipro/1051029-u-dnipri-rosijskij-raketnij-udar-poskodiv-budinok-organnoi-ta-kamernoi-muziki/ arkivo])</ref>. Eksploda ondo frakasis 2 grandajn kaj pli ol 40 malgrandajn vitralojn<ref name=Lobanok/>. La normala programado rekomenciĝis post la atako<ref name=Lobanok/>. La tria atako okazis en la nokto de la 15-a de junio 2026<ref>"[https://nv.ua/ukr/ukraine/events/ataka-na-dnipro-15-chervnya-poshkodzheni-budinok-organnoji-ta-kamernoji-muziki-i-koledzh-novini-dnipra-50616208.html У Дніпрі внаслідок ракетного удару РФ знищено коледж і пошкоджено Будинок органної та камерної музики]" ([https://web.archive.org/web/20260615065346/https://nv.ua/ukr/ukraine/events/ataka-na-dnipro-15-chervnya-poshkodzheni-budinok-organnoji-ta-kamernoji-muziki-i-koledzh-novini-dnipra-50616208.html arkivo]). Archived</ref>. Ne nur la konstruaĵo estis difektita, sed ankaŭ la unika orgeno<ref>"[https://suspilne.media/dnipro/1331036-najstrasnise-poskodzenij-instrument-direktor-budinku-organnoi-ta-kamernoi-muziki-pro-naslidki-ataki-rf-po-dnipru/ «Найстрашніше — пошкоджений інструмент» — директор Будинку органної та камерної музики про наслідки атаки РФ по Дніпру]" ([https://web.archive.org/web/20260615082505/https://suspilne.media/dnipro/1331036-najstrasnise-poskodzenij-instrument-direktor-budinku-organnoi-ta-kamernoi-muziki-pro-naslidki-ataki-rf-po-dnipru/ arkivo]).</ref>. == Bildaro == <gallery mode="packed"> Екатеринославъ. Храмы 48.jpg|La ''Brjanska Preĝejo de Sankta Nikolao'' en 1915 Вид с боку на Дом органной и камерной музыки в Днепре.jpg|La koncertejo en 2021 Фрагмент інтер'єру будівлі 02.jpg|Eno kaj orgeno Bryansk Church of Saint Nicholas in Dnipro after Russian attack, 2026-06-15 (11).jpg|La koncertejo post la rusia atako de la 15-a de junio 2026 </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Dnipro]] [[Kategorio:Koncertejoj en Ukrainio]] t7zg79acp2gbey75ao06mkq00kjwxxu Momotus 0 948746 9419149 9418404 2026-07-02T21:05:03Z Kani 670 9419149 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Momotus'' |koloro = pink |dosiero = Blue-crowned Motmot front 2.jpg |priskribo de dosiero = [[Trinidada momoto]], ''Momotus bahamensis'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = '''''Momotus''''' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Momotus''''' estas [[genro]] de [[momotoj]], [[Familio (biologio)|familio]] de [[birdoj]] troviĝantaj en arbaroj de [[Ameriko]]. Ili havas buntan plumaron, kiu estas verda ĉe la dorso kaj transiras al bluo ĉe la flugilplumoj kaj la longaj vostoj. La barboj proksime al la pintoj de la du plej longaj centraj vostoplumoj defalas, lasante pecon de nuda rako, tiel ke la vostoj aspektas kiel [[rakedo]]j. Specioj de ''Momotus'', kiel aliaj momotoj, manĝas malgrandajn predojn kiel insektojn kaj lacertojn, kaj ankaŭ konsumas fruktojn. Ili nestas en tuneloj ĉe terbordoj, kie demetas ĉirkaŭ kvar blankajn ovojn. La genron ''Momotus'' enkondukis la franca zoologo [[Mathurin Jacques Brisson]] en 1760, kun la [[Amazonia momoto]] (''Momotus momota'') kiel [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes & leurs Variétés | language=French, Latin | at=[https://biodiversitylibrary.org/page/36010442 Vol. 1, p. 44], [https://biodiversitylibrary.org/page/36195644 Vol. 4, p. 465] | place=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=225 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14480236 }}</ref> ==Specioj== La specikomplekso de la Amazonia momoto (''Momotus momota'') estis dividita en plurajn speciojn.<ref name=ioc/><ref>{{ cite journal | last=Stiles | first=F.G. | year=2009 | title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes: Momotidae) in northern South America and adjacent areas | journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | url=https://www.researchgate.net/publication/271830687 }}</ref> La genro nun enhavas jenajn sep speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Todies, motmots, bee-eaters, hoopoes, wood hoopoes, hornbills | work=World Bird List Version 9.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/todies/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=3a de Aprilo 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuo |- |[[File:Russet-crowned Mot-mot - Mexico S4E8487.jpg|120px]] || ''Momotus mexicanus''||[[Rufkrona momoto]] ||Gvatemalo kaj Meksiko |- |[[File:Blue-crowned Motmot (24857308040) (cropped).jpg|120px]] || ''Momotus momota''||[[Amazonia momoto]] ||orienta Venezuelo ĝis nordorienta Argentino |- |[[File:Blue-crowned Motmot (6900676752).jpg|120px]] || ''Momotus coeruliceps''|| [[Bluĉapa momoto]] ||orienta Meksiko |- |[[File:Momotus aequatorialis - on the tree.jpg|120px]] || ''Momotus aequatorialis''||[[Anda momoto]] ||norda Kolombio ĝis okcidenta Bolivio |- |[[File:Blue-crowned Motmot back fir0002.jpg|120px]] || ''Momotus bahamensis''||[[Trinidada momoto]] || Trinidado kaj Tobago |- |[[File:Blue-crowned Motmot (16376009632).jpg|120px]] || ''Momotus lessonii''||[[Diadema momoto]] ||suda Meksiko ĝis okcidenta Panamo |- |[[File:Momotus subrufescens, Gamboa, Panama.jpg|120px]] ||''Momotus subrufescens''|| [[Kariba momoto]]||suda Panamo ĝis nordokcdeinta Peruo |- |} == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, {{ISBN|0-7136-6418-5}} * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] ivj3t4fr3mx84s621s7dy9nopipzd0s Rufkrona momoto 0 948748 9419089 9418739 2026-07-02T19:24:04Z Kani 670 9419089 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufkrona momoto |koloro = pink |dosiero = Russet-crowned Mot-mot - Mexico S4E8487.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Rufkrona momoto''' ''M. mexicanus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus mexicanus'' |volume=2020 |article-number=e.T22683001A163627056 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22683001A163627056.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus mexicanus'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1827) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus mexicanus dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufkrona momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus mexicanus'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en nordokcidenta [[Meksiko]] kaj centra [[Gvatemalo]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=2018|title=An update on the inventory, distribution and residency status of bird species in Guatemala|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=138|issue=3|pages=148–229|doi=10.25226/bboc.v138i3.2018.a2|last1=Eisermann|first1=Knut|last2=Avendaño|first2=Claudia|s2cid=134584700|doi-access=free}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Murphy, T. G., Rohwer, V. G., & Scholes, E|year=2010|title=Breeding biology and longevity of russet-crowned motmots in central Mexico|journal=Journal of Field Ornithology|volume=81|issue=1|pages=13–16|doi=10.1111/j.1557-9263.2009.00255.x|doi-access=free}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last1=Snow|first1=David|last2=Kirwan|first2=Guy M.|editor-first1=Josep |editor-first2=Andrew |editor-first3=Jordi |editor-first4=David |editor-first5=Eduardo |editor-last1=Del Hoyo |editor-last2=Elliott |editor-last3=Sargatal |editor-last4=Christie |editor-last5=De Juana |date=2020-03-04|title=Russet-crowned Motmot (Momotus mexicanus)|url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/rucmot1/cur/introduction|journal=Birds of the World|doi=10.2173/bow.rucmot1.01 |s2cid=216256549 |language=en|url-access=subscription }}</ref><ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite journal|last=Reyes, D., Alcalá Raúl E, Arias, D., & Osorio-Beristain, M.|date=2009|title=Genetic structuring at a fine scale in the russet-crowned motmot (momotus mexicanus) in a tropical dry forest in central Mexico|url=https://bioone-org.proxy3.library.mcgill.ca/journals/western-north-american-naturalist/volume-69/issue-2/064.069.0204/Genetic-Structuring-at-a-Fine-Scale-in-the-Russet-Crowned/10.3398/064.069.0204.pdf|journal=Western North American Naturalist|volume=69|issue=2|pages=171–174|doi=10.3398/064.069.0204|s2cid=28585179}}</ref><ref name=":8">{{Cite journal|last=Charre, G.M., Paniagua, O., & Osorio-Beristain, M.|date=2017|title=Limitations in the reproductive success of a burrow-nesting bird (momotus mexicanus) during a humid season|url=https://doi.org/10.3398/064.077.021|journal=Western North American Naturalist|volume=77|issue=2|pages=230–236|doi=10.3398/064.077.0211|s2cid=90189712 |url-access=subscription}}</ref> Ĝi estas tutjara loĝanto<ref name=":7" /><ref name=":8" /> de [[tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj]]<ref name=":2" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /> kaj [[arbustaro]]j.<ref name=":0" /> La rufkrona momoto estas la plej nesufiĉe studita specio de momoto en la familio Momotedoj..<ref name=":1" /> == Taksonomio == Momotoj apartenas al la ordo [[Koracioformaj]], kiu inkluzivas ankaŭ [[abelmanĝuloj]]n, [[koracioj]]n, [[todoj]]n kaj [[alcionoj]]n.<ref name=":10">{{Citation|chapter=Hornbills, Hoopoes, Trogons, Rollers, Motmots, Todies, Kingfishers, and Bee-eaters|title=Phylogeny and Classification of the Birds|year=1991|pages=333–350|publisher=Yale University Press|doi=10.2307/j.ctt1xp3v3r.31|isbn=978-0-300-23785-6}}</ref> La ​​rufkrona momoto estas unu el sep specioj en la genro ''Momotus'' de la familio [[Momotedoj]].<ref name=":10" /> Rufkronaj momotoj estas tre nemigrantaj pro sia forta ligiteco al la loko; 60% revenas al la samaj nestolokoj kiel en la antaŭa jaro pro la malmulto da taŭgaj nestolokoj.<ref name=":7" /> Sekve, genfluo inter diversaj populacioj estas limigita, kio povas konduki al [[speciiĝo]].<ref name=":7" /> Reyes k.a. trovis, ke la genetika variado inter tri populacioj en Meksiko estis tre alta (12,9%), konsiderante ke la populacioj estis relative proksimaj.<ref name=":7" /> Estas jenaj kvar agnoskitaj subspecioj:<ref name=":2" /> *''M.m. mexicanus'' * ''M.m. vanrossemi'' * ''M.m. saturates'' * ''M.m. castaneiceps'' La subspecio ''M. m. castaneiceps'' apartenas al tre izola populacio de rufkronaj momotoj trovebla nur en centra Gvatemalo, kaj povus esti konsiderata aparta specio.<ref name=":2" /> == Aspekto == === Morfologio === [[File:Momotus mexicanus 1.jpg|thumb|maldekstre|200ra|Dorso de ripozanta Rufkrona momoto]] Rufkronaj momotoj estas relative malgrandaj momotoj, kiuj longas inter 30,5 kaj 35,5 cm kaj pezas inter 74 kaj 104 g.<ref name=":2" /> Kiel ĉe la plej multaj momotoj, ĉe rufkronaj momotoj ne ekzistas [[seksa duformismo]] rilate al la plumaro.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite journal|last1=Pascotto|first1=Márcia C.|last2=Donatelli|first2=Reginaldo J.|date=2003|title=Cranial osteology in momotidae (Aves: Coraciiformes)|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/jmor.10129|journal=Journal of Morphology|language=en|volume=258|issue=1|pages=32–48|doi=10.1002/jmor.10129|pmid=12905533|s2cid=5848704|issn=1097-4687|url-access=subscription}}</ref> Tamen, inoj havas pli mallongajn vostoplumojn (10 ĝis 15 cm) ol maskloj (11 ĝis 22 cm).<ref name=":1" /> Rufkronaj momotoj havas ruĝbrunajn kronon kaj nukon.<ref name=":2" /> Ili havas verdan dorson kaj verdajn flugilojn kun bluverdaj unuarangaj flugilplumoj.<ref name=":2" /> Ilia brusto estas palverda kun nigra makulo, kaj ilia malsupra ventro estas eĉ pli pala.<ref name=":2" /> Rufkronaj momotoj havas longan bluan voston kun senpluma parto proksime al la pinto de la plej longaj centraj plumoj, kio kreas malhelan, rakedforman pinton.<ref name=":2" /> Iliaj nigraj bekoj havas iomete segilforman randon kaj kurbiĝas malsupren.<ref name=":2" /> [[File:Russet-crowned Motmot (Momotus mexicanus) (5783242877).jpg|thumb|200ra|dekstre|Fronto de ripozanta Rufkrona momoto]] Kiel ĉe la plej multaj momotoj, rufkronaj momotoj havas nigran okulmaskon kun bordo de bluaj kaj violaj plumoj.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Ili havas ruĝecajn okulojn kaj grizajn krurojn kaj piedojn.<ref name=":2" /> Junuloj havas brunajn okulojn kaj malpli brilan plumaron.<ref name=":2" /> La kvar subspecioj varias laŭ morfologio; kompare kun ''M. m. mexicanus'', ''M. m. vanrossemi'' estas pli pala, ''M. m. saturates'' estas pli granda kaj pli malhela, kaj ''M.m. castaneiceps'' havas pli malhelan kaŝtankoloran kronon kaj pli vastan nigran okulmaskon.<ref name=":2" /> === Voĉo === Paroj partoprenas en duetoj de voko kaj respondo.<ref name=":9">{{Cite journal|last=Kiere, L. M., Murphy, T. G., García-Muñoz, A.|date=2019|title=Ritualized display of a leaf: a putative agonistic signal in both sexes of a tropical bird|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0376635718304777|journal=Behavioural Processes|volume=168|article-number=103954|doi=10.1016/j.beproc.2019.103954|pmid=31491436|s2cid=201764967|url-access=subscription}}</ref> == Distribuo kaj habitato == Rufkronaj momotoj preferas [[praarbaro]]jn kun fermita arbopintaro, sed ili troviĝas ankaŭ en sekundaraj arbaroj kun densa arbopintara kovro.<ref name=":6">{{Cite journal|last=Almazán-Núñez, R. C., Arizmendi, M. d. C., Eguiarte, L. E., & Corcuera, P.|date=2015|title=Distribution of the community of frugivorous birds along a successional gradient in a tropical dry forest in south-western Mexico|url=http://dx.doi.org.proxy3.library.mcgill.ca/10.1017/S0266467414000601|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=31|issue=1|pages=57–68|doi=10.1017/S0266467414000601|s2cid=88107308|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Emery, K. F., & Thornton, E. K|date=2008|title=Zooarchaeological habitat analysis of ancient maya landscape changes|journal=Journal of Ethnobiology|volume=28|issue=2|pages=154–178|doi=10.2993/0278-0771-28.2.154|hdl=2376/5761|s2cid=52206560|doi-access=free}}</ref> Ili vivas en sekaj kaj malsekaj tropikaj arbaroj kaj malfermaĵoj<ref name=":2" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /> ĝis alteco de 1800 m.<ref name=":2" /> Rufkronaj momotoj troviĝas laŭlonge de la okcidenta marbordo de Meksiko kaj en izola populacio en centra Gvatemalo.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /> Ili estas oftaj en sia disvastiĝa areo.<ref name=":2" /> La subspecio ''M. m. vanrossemi'' estas observebla en nordokcidenta Meksiko, en [[Sonora]], [[Sinaloo]] kaj [[Ĉiŭaŭo]].<ref name=":2" /> ''M. m. mexicanus'' troveblas de Sinaloo ĝis [[Oaĥako]] laŭlonge de la okcidenta marbordo, kaj ''M. m. saturates'' troveblas en sudokcidenta Meksiko kaj Gvatemalo.<ref name=":2" /> ''M. m. castaneiceps'' estas izola populacio, kiu ĝis antaŭ nelonge troviĝis nur en la valo de rivero Motagua en centra Gvatemalo.<ref name=":2" /> En 2018, la disvastiĝa areo de ''M .m. castaneiceps'' etendiĝis al la valo Nentón en Huehuetenango, kio sugestas, ke ilia teritorio eble vastiĝas al okcidenta Gvatemalo.<ref name=":0" /> == Kutimaro kaj ekologio == === Manĝado === Rufkronaj momotoj manĝas grandajn senvertebrulojn (ekz. akridojn ktp.), fruktojn kaj malgrandajn vertebrulojn (ekz. serpentojn, lacertojn ktp.).<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal|last1=Wendelken|first1=Peter W.|last2=Martin|first2=Robert F.|date=1988|title=Avian Consumption of the Fruit of the Cacti Stenocereus eichlamii and Pilosocereus maxonii in Guatemala|journal=The American Midland Naturalist|volume=119|issue=2|pages=235–243|doi=10.2307/2425806|jstor=2425806|issn=0003-0031}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal|last=Tashian|first=Richard E.|date=1953|title=The Birds of Southeastern Guatemala|journal=The Condor|volume=55|issue=4|pages=198–210|doi=10.2307/1364768|jstor=1364768|issn=0010-5422}}</ref> Ili uzas la tipan manĝostrategion de la familio Momotedoj, konatan kiel "muŝkaptado";<ref name=":3" /> rufkronaj momotoj ripozas sur malaltaj branĉoj kaj rapide ekflugas por kapti predon aŭ mordi frukton.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /> Ili revenas al siaj ripozlokoj por manĝi la kaptaĵon kaj batas la vivan predon kontraŭ branĉoj antaŭ ol engluti ĝin.<ref name=":3" /> === Reproduktado === Rufkronaj momotoj estas socie monogamaj birdoj.<ref name=":1" /> Inoj kaj maskloj pariĝas dum la [[reprodukta sezono]], kaj ambaŭ zorgas pri la idaro.<ref name=":1" /> La laboro estas egale dividita inter la pariĝintoj.<ref name=":1" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /> La [[reprodukta sezono]] okazas inter majo kaj julio, kio estas la [[pluvsezono]].<ref name=":1" /><ref name=":8" /> Rufkronaj momotoj tendencas reproduktiĝi nur unufoje jare.<ref name=":1" /><ref name=":8" /> Ili demetas unu malgrandan ovaron de 4–5 ovoj ĉiun reproduktan sezonon, kio estas tipa por tropikaj birdoj.<ref name=":1" /> La kovoperiodo daŭras inter 15 kaj 20 tagoj.<ref name=":1" /><ref name=":8" /> Kaj maskloj kaj inoj nutras la idojn, kaj la idoj forlasas la neston post entute 30 ĝis 42 tagoj.<ref name=":1" /><ref name=":8" /> Rufkronaj momotoj havas 68-procentan sukces-indicon pri eloviĝo kaj 56-procentan sukces-indicon pri [[elnestiĝo]].<ref name=":1" /> 83 procentoj de la eloviĝintaj idoj sukcese elflugas el la nesto.<ref name=":1" /> La plej multaj mortoj okazas dum la kovado, kaj predado de la idaro estas farata ĉefe de [[serpento]]j kaj [[igvano]]j.<ref name=":1" /> Rufkronaj momotoj estas birdoj, kiuj nestas en tuneloj.<ref name=":8" /> Ĉiu reprodukta paro fosas tunelon 88 ĝis 170 cm profundan en teran muron, ekzemple ĉe vojrando aŭ riverbordo.<ref name=":1" /><ref name=":8" /> La ​​tuneloj estas horizontale ebenaj, povas kurbiĝi kaj havas ĉambron por la ovoj.<ref name=":1" /><ref name=":8" /> La ​​tuneloj servas nur por reproduktado,<ref name=":1" /> sed la reproduktaj lokoj estas multcelaj teritorioj, kiujn la rufkronaj momotoj uzas ankaŭ por serĉi manĝaĵon, ripozi, ktp.<ref name=":7" /><ref name=":9" /> Tiuj tuneloj forte dependas de la kvalito de la grundo, ĉar ili povas inundiĝi aŭ kolapsi, se ili ne estas konstruitaj en taŭga loko.<ref name=":8" /> Taŭgaj nestolokoj estas malfacile troveblaj kaj dependas de la grundotipo.<ref name=":7" /><ref name=":8" /> Grundoj kun lom-teksturo – enhavantaj sablon, silton kaj argilon – estas la plej bonaj substratoj por la nestado de rufkronaj momotoj, ĉar ili havas pli bonan drenadon, estas pli facile elfoseblaj kaj ofertas pli bonan ventoladon.<ref name=":7" /><ref name=":8" /> Ĉar taŭgaj nestolokoj estas maloftaj, rufkronaj momotoj estas forte loĝemaj kaj revenas al antaŭaj nestlokoj, jam konante la kvaliton, manĝofontojn, ŝirmejojn, predantojn kaj reproduktan sukceson de tiu loko.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /> === Vivodaŭro === Charre k.a. sugestas, ke la vivodaŭro de rufkrona momoto estas almenaŭ 11 jaroj.<ref name=":1" /><ref name=":8" /> Tiu takso ne estas definitiva, ĉar ĝi baziĝas sur la rekaptado de unu individuo 10 jarojn poste.<ref name=":1" /><ref name=":8" /> === Teritorio === Teritorio estas tre valora por la Rufkronaj momotoj pro la manko de taŭgaj nestolokoj.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /> Sekve, ili estas tre teritoriemaj.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /> Tamen, Richard E. Tashian raportis vidi Rufkronajn momotojn en birdaroj, kiuj inkluzivis orfruntajn pegojn, blankgorĝajn pigogarolojn, kolorajn turdojn, stridorsajn ikterojn kaj kuprovostajn trogonojn en Gvatemalo.<ref name=":5" /> Tio sugestas, ke Rufkronaj momotoj defendas siajn teritoriojn nur kontraŭ individuoj de sia propra specio – fenomeno nomata ''intraspecia teritorieco''.<ref>{{Cite web|title=Interspecific Territoriality|url=https://web.stanford.edu/group/stanfordbirds/text/essays/Interspecific_Terr.html#:~:text=Interspecific%20Territoriality&text=Most%20birds%20defend%20their%20territories,of%20other%20species%20as%20well.&text=For%20instance,%20interspecific%20territoriality%20is,the%20Gray%20and%20Dusky%20Flycatchers.|access-date=2020-10-18|website=web.stanford.edu}}</ref> Kiam aperas entrudulo, la Rufkrona momoto tenas folion en sia beko por montri bataleman sintenon antaŭ ol persekuti aŭ batali kontraŭ la entrudulo.<ref name=":9" /> Tiu [[Teritorio (animaloj)|teritorieca konduto]] okazas tutjare, kaj dum la reprodukta kaj dum la nereprodukta sezonoj.<ref name=":9" /> Kaj parigitaj kaj neparigitaj maskloj kaj inoj defendas sian teritorion.<ref name=":9" /> Parigitaj paroj reagas malsame al masklaj kaj al inaj entruduloj.<ref name=":9" /> Ili estas pli agresemaj kontraŭ maskla entrudulo ol kontraŭ ina entrudulo.<ref name=":9" /> Kiam maskla entrudulo tenas folion, la paro alproksimiĝas por persekuti aŭ batali kontraŭ li.<ref name=":9" /> Sed kiam ina entrudulo tenas folion, ankaŭ la paro tenas folion por averti ŝin.<ref name=":9" /> === Reago al predanto === Rufkronaj momotoj svingas siajn vostojn de flanko al flanko, kiam ili vidas predanton, kiel agnoskon de ties ĉeesto.<ref>{{Cite web|title=Russet-crowned Motmot – eBird|url=https://ebird.org/species/rucmot1|access-date=2020-10-19|website=ebird.org|language=en}}</ref> == Konservostatuso == Kvankam la [[IUCN]] klasifikas la Rufkronan momoton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n" rilate al konservado,<ref>{{Cite web|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Momotus mexicanus|url=https://www.iucnredlist.org/en|access-date=2020-10-18|website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> ties vivejoj estas minacataj. Taŭgaj nestolokoj por la Rufkronaj momotoj konstante malpliiĝas pro [[klimata ŝanĝiĝo]] kaj homa agado. Nestolokoj iĝas limigitaj pro la pli granda kvanto da [[precipitaĵo]] ligita al klimata ŝanĝiĝo, kio pliigas inundadon kaj la kolapson de nestoj.<ref name=":8" /> Agrikultura uzado en la Valo Motagua, Gvatemalo, reduktas la disponeblan nestoteritorion de la subspecio ''M. m. castaneiceps''.<ref>{{Cite journal|last=Acevedo|first=Andrea. Najera|date=2006|title=The Conservation of Thorn Scrub and Dry Forest Habitat in the Motagua Valley, Guatemala: Promoting the Protection of a Unique Ecoregion|url=https://library.iucn-isg.org/documents/2006/Acevedo_2006_Iguana_Conservation_Natural_History_and_Husbandry_of_Reptiles.pdf|journal=Iguana|volume=13|issue=3|pages=185–191}}</ref> Krome, fragmentitaj arbaroj pliigas nestoparazitadon kaj predadon.<ref name=":8" /> La Rufkrona momoto riskas iĝi endanĝerigita specio, se ties vivejoj ne estos konservataj. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus mexicanus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] 05mz30hmzv9a6tgoda9zk80xvb16xmj P.U.F. 0 948753 9419059 9418498 2026-07-02T18:54:07Z Sj1mor 12103 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Presses universitaires de france]] al [[Presses universitaires de France]] 9419059 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Presses universitaires de France]] lwjte2455ex8nscpkhwn80e8wicz254 Universitata eldonejo 0 948760 9418859 9418537 2026-07-02T13:57:39Z Sj1mor 12103 /* Historio */ 9418859 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cambridge_Pitt_Building.jpg|eta|La Pitt-Konstruaĵo ĉe la [[Universitato de Kembriĝo]] en [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]], Anglio, estis konstruita en 1833 kaj estas la hejmo de [[Cambridge University Press]], la plej malnova universitata eldonejo de la mondo. <ref name="PittAbout2">{{Cite web|title=About us {{!}} Our story {{!}} Timeline|url=https://www.cambridge.org/our-story/timeline|access-date=2024-05-10|website=www.cambridge.org/universitypress|language=en}}</ref>]] '''Universitata eldonejo''' <ref>Ĉu ankaŭ [[universitata presejo]]?</ref> estas akademia [[Eldonado|eldonejo]] specialiĝanta pri [[Monografio|monografioj]] kaj sciencaj revuoj. Ili ofte estas integrita parto de granda [[esploruniversitato]]. Ili publikigas verkojn, kiujn recenzis akademiuloj en la kampo. <ref name="75 books from university presses2">{{cite news|last1=Grady|first1=Constance|title=75 books from university presses that will help you understand the world|url=https://www.vox.com/culture/2019/11/8/20952088/university-presses-peer-review-75-books-aupresses|access-date=December 13, 2020|work=Vox|date=November 8, 2019}}</ref> Ili produktas ĉefe akademiajn verkojn, sed ankaŭ ofte havas [[Poŝlibro|faklibrojn]] por laika publiko. Ĉi tiuj faklibroj ankaŭ estas kolege reviziataj. <ref name="75 books from university presses2" /> Multaj, sed ne ĉiuj universitataj eldonejoj, estas [[Neprofitcela organizaĵo|neprofitcelaj organizaĵoj]], inkluzive de la 160 membroj de la Asocio de Universitataj Eldonejoj. <ref>{{cite web|last1=Windhorn|first1=Annette|title=ABOUT THE ASSOCIATION|url=https://aupresses.org/for-the-media/#:~:text=About%20the%20Association,160%20international%20nonprofit%20scholarly%20publishers.|website=AUPresses.org|publisher=Association of University Presses|access-date=7 December 2023}}</ref> Ĉar sciencaj libroj estas plejparte neprofitaj, universitataj eldonejoj ankaŭ povas eldoni lernolibrojn kaj referencverkojn, kiuj emas havi pli grandajn spektantarojn kaj vendi pli da ekzempleroj. Plej multaj universitataj eldonejoj funkcias kun perdo kaj estas subvenciitaj de siaj posedantoj; aliaj devas atingi la ekvilibron. <ref>{{cite book|author=Kathleen Fitzpatrick|title=Planned Obsolescence: Publishing, Technology, and the Future of the Academy|url=https://books.google.com/books?id=ESRqtClh9WgC&pg=PA157|year=2011|publisher=NYU Press|page=157|isbn=9780814728963}}</ref> La postulo malpliiĝis, ĉar bibliotekaj buĝetoj estas reduktitaj kaj la interretaj vendoj de uzitaj libroj subfosas la merkaton de novaj libroj. Multaj eldonejoj eksperimentas kun elektronika eldonado. <ref>Rebecca Ann Bartlett, "University Press Forum 2011: The End of the Tunnel?" ''Journal of Scholarly Publishing '' (Oct 2011) 43#1 pp 1-13 DOI: 10.1353/scp.2011.0040</ref> [[Cambridge University Press]] kaj [[Oxford University Press]] estas la du plej malnovaj kaj plej grandaj universitataj eldonejoj en la mondo. Ili havas multajn filiojn tra la mondo, precipe tra la tuta [[Komunumo de Nacioj]]. == Historio == La historio de la eldonejo de la [[Universitato de Kembriĝo]] revenas al 1534; la [[Universitato de Oksfordo]] komencis eldoni librojn en 1585. La [[Universitato Cornell]] malfermis sian eldonejon en 1869 kaj la eldonejo de la [[Universitato Johns Hopkins]] funkciis senĉese ekde 1878. Universitataj eldonejoj tiam malfermiĝis ĉe la [[Universitato de Pensilvanio]] (1890), la [[Universitato de Ĉikago]] (1891), [[Universitato Kolumbio]] (1893), la [[Universitato de Kalifornio]] (1893), kaj aliaj institucioj de pli alta edukado en [[Usono]]. La ĉefa skota akademia eldonejo estas Edinburgh University Press. Kiam [[Barato]] sendependiĝis en 1947, la lando havis bone establitan universitatan sistemon, kaj pluraj ĉefaj universitatoj jam establis universitatajn eldonejojn. Unu el la unuaj en [[Afriko]] estis la ''South African University Press'', establita en 1922 ĉe la [[Universitato de Witwatersrand]]. En [[Aŭstralio]], la [[Universitato de Melburno]] estis la unua, kiu establis sian propran eldonejon, ''Melbourne University Publishing,'' en 1922, fariĝante unu el la plej malnovaj universitataj eldonejoj en la lando. Eldonejoj poste estis malfermitaj ĉe la [[Universitato de Okcidenta Aŭstralio]] (1935), la [[Universitato de Kvinslando]] (1948), kaj la [[Universitato de Sidnejo]] (1962). == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eldonejoj]] [[Kategorio:Universitato]] l7e3t3dt114r27e5nmy07wsyrdasbwp Diskuto:Universitata eldonejo 1 948761 9418857 9418544 2026-07-02T13:54:59Z Arbarulo 135469 9418857 wikitext text/x-wiki == [[Universitata presejo]] == Ĉu ankaŭ? En la nuna versio de vikipedio estas instancoj en 20 artikoloj, ĉu ili estas eraraj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:06, 2 jul. 2026 (UTC) == Fontoj == Sekcio Historio el la rusa. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:09, 2 jul. 2026 (UTC) ==Strangaĵo== {{re|Sj1mor}} Kial estas ridetantaj vizaĝetoj en la teksto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:54, 2 jul. 2026 (UTC) dhl7gly31jruduw5v5kzfc211kb2llz 9418860 9418857 2026-07-02T13:58:11Z Sj1mor 12103 /* Strangaĵo */ Respondo 9418860 wikitext text/x-wiki == [[Universitata presejo]] == Ĉu ankaŭ? En la nuna versio de vikipedio estas instancoj en 20 artikoloj, ĉu ili estas eraraj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:06, 2 jul. 2026 (UTC) == Fontoj == Sekcio Historio el la rusa. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:09, 2 jul. 2026 (UTC) ==Strangaĵo== {{re|Sj1mor}} Kial estas ridetantaj vizaĝetoj en la teksto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:54, 2 jul. 2026 (UTC) :Nekonata ŝablono el la rusa. Korektita. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:58, 2 jul. 2026 (UTC) tolzub96wdlu2l2y6tpx5vc3adj9gor Signaro (komputado) 0 948762 9419265 9418561 2026-07-03T03:07:13Z Sergio 46486 konfuzaj uzoj 9419265 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:ASCII full.svg|eta|Simpla signaro de tajpilo, telegrafilo aŭ komputilo]] En [[komputado]] kaj [[telekomunikado]] '''signaro''' estas fiksita [[finia aro]] da [[skribsigno|signoj]] uzataj por prezenti [[teksto]]jn. La komputiloj ne povas rekte manipuli signojn, ili operacias sur nombroj, kaj la signojn anstataŭas iliaj [[signonumero]]j (la numeroj de signoj en la signaro). Per si mem signaro ne nepre estas orda aro, la ordon kaj la numerojn difinas [[signokodo]]. Sur unu sama signaro oni povas difini plurajn signokodojn (kaj diversajn ordojn). La numerado de la signoj ne nepre estas kompakta, ene de ĝi povas esti truoj (entjeraj intervaloj por kies anoj mankas signo). Ekz‑e ĉi-sube estas du signokodaj tabeloj, [[ISO 8859-1]] (Latina-1) kaj la [[IBM]]-a [[EBCDIC]]-500; ili havas unu saman signaron, sed draste malsamajn [[kodo]]jn (en la tabeloj estas montritaj nur la videblaj signoj): <div style="display:inline-grid"> {| class="wikitable" style="text-align:center"; |+ [[ISO 8859-1]] |- ! +!! 0 !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! A !! B !! C !! D !! E !! F |- ! 20 || ||!||"||#||$||%||&||'||(||)||*||+||,||–||.||/ |- ! 30 |0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||:||;||<||=||>||? |- !40 |@||A||B||C||D||E||F||G||H||I||J||K||L||M||N||O |- !50 |P||Q||R||S||T||U||V||W||X||Y||Z||[||\||]||^||_ |- !60 |`||a||b||c||d||e||f||g||h||i||j||k||l||m||n||o |- !70 |p||q||r||s||t||u||v||w||x||y||z||<nowiki>{</nowiki>||&#124;||<nowiki>}</nowiki>||~|| | |- !A0 | ||¡||¢||£||¤||¥||¦||§||¨||©||ª||«||¬|| ||®||¯ |- !B0 |°||±||²||³||´||µ||¶||·||¸||¹||º||»||¼||½||¾||¿ |- !C0 |À||Á||Â||Ã||Ä||Å||Æ||Ç||È||É||Ê||Ë||Ì||Í||Î||Ï |- !D0 |Ð||Ñ||Ò||Ó||Ô||Õ||Ö||×||Ø||Ù||Ú||Û||Ü||Ý||Þ||ß |- !E0 |à||á||â||ã||ä||å||æ||ç||è||é||ê||ë||ì||í||î||ï |- !F0 |ð||ñ||ò||ó||ô||õ||ö||÷||ø||ù||ú||û||ü||ý||þ||ÿ |} </div> &nbsp; &nbsp; <div style="display:inline-grid"> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ [[EBCDIC]] 500 (Belgio, Kanado, Svislando, Internacia) |- ! +||0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||A||B||C||D||E||F |- align="center" ! 40 ||&nbsp;||&#160;||â||ä||à||á||ã||å||ç||ñ||&#91;||.||&#60;||(||+||! |- align="center" ! 50 ||&#38;||é||ê||ë||è||í||î||ï||ì||ß||&#93;||$||*||)||;||^ |- ! 60 ||–||/||Â||Ä||À||Á||Ã||Å||Ç||Ñ||¦||,||%||_||>||? |- align="center" !70 ||ø||É||Ê||Ë||È||Í||Î||Ï||Ì||`||:||#||@||'||=||" |- ! 80 ||Ø||a||b||c||d||e||f||g||h||i||«||»||ð||ý||þ||± |- !90 ||°||j||k||l||m||n||o||p||q||r||ª||º||æ||¸||Æ||¤ |- !A0 ||µ||~||s||t||u||v||w||x||y||z||¡||¿||Ð||Ý||Þ||® |- align="center" !B0 ||¢||£||¥||·||©||§||¶||¼||½||¾||¬||&#124;||¯||¨||´||× |- !C0 ||{||A||B||C||D||E||F||G||H||I||||ô||ö||ò||ó||õ |- !D0 ||}||J||K||L||M||N||O||P||Q||R||¹||û||ü||ù||ú||ÿ |- !E0 ||\||÷||S||T||U||V||W||X||Y||Z||²||Ô||Ö||Ò||Ó||Õ |- !F0 ||0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||³||Û||Ü||Ù||Ú||&nbsp; |} </div> == Konfuza termino angla == Prezentante la aron da disponeblaj signoj de iu aparato aŭ komputa sistemo, oni kutime indikas ĉe ĉiu signo ĝian [[signonumero]]n en la [[signokodo]] uzata en tiu aparato aŭ sistemo (kiel en la 2 ĉi-supraj tabeloj). Kutime tian tabelon oni titolas «Signaro» (angle {{lang|en|''The Character Set''}}). Tio estas praktika kaj oportuna; sed ĉe la anglalinvaj programistoj tio sekvigis konfuzon inter ''signaro'' kaj ''signokodo''. Kompreneble la nocio ‹signokodo› entenas en si la nocion ‹aro da signoj›, ‹signaro›; kaj oni povas ekstrakti signaron el signokodo; oni do povas paroli pri «signaro de Askio», «signaro de la [[Latina-3]]», «Unikoda signaro» ktp. Sed ĉe tio la signaroj de diversaj signokodoj povas esti egalaj, ''signaro'' kaj ''signokodo'' logike estas malsamaj nocioj. Tiun diferencon esprimas alinaciaj terminaroj (ekz‑e [[:de:Zeichensatz]]), pri ĝi atentigis ankaŭ fakuloj anglalingvaj<ref>Ekz‑e {{lang|en|D. Connolly. [https://www.w3.org/MarkUp/html-spec/charset-harmful.html ''Character Set'' Considered Harmful]}}.</ref>. <blockquote> La esprimo {{lang|en|''character set''}} estas uzata plursence. Ĝi povas simple signifi ‹signaro› ({{lang|en|''a character repertoire''}}), sed ankaŭ ĝi povas indiki [[signokodo]]n ({{lang|en|''a character code''}}), kaj ofte ĝi krome implicas apartan [[kodoprezento]]n ({{lang|en|''a particular character encoding''}}). Bedaŭrinde la vorto {{lang|en|''charset''}} estas uzata por indiki kodoprezenton, kio kaŭzas grandan konfuzon. Ĝi eĉ estas la oficiala termino uzenda plurloke en la Interretaj protokoloj, en [[MIME]]-aj kaplinioj.<ref name="JKK">[https://jkorpela.fi/chars.html Jukka K. Korpella: A tutorial on character code issues].</ref> </blockquote> Sekve por esprimi la signokodan signifon de {{lang|en|''character set''}} oni nun rekomendas {{lang|en|''encoded character set''}} (t.e. «kodita signaro»); kaj por la proprasenca ‹signaro› la Unikoda normo uzas la terminon {{lang|en|''character repertoire''}}<ref>[https://www.unicode.org/glossary/ Glossary of Unicode Terms].</ref>. La angla Vikipedio nun eĉ donas por la termino [[:en:character set]] la naturan difinon «Signaro ({{lang|en|''character set''}}) estas aro da signoj uzata por prezenti tekston. Ekz‑e la Latina alfabeto kaj la Greka alfabeto estas signaroj».<ref>{{lang|en|“A character set is a collection of characters used to represent text. For example, the Latin alphabet and Greek alphabet are character sets.”}} (Tiele je 2026-07-02)</ref> == En Esperanto == [[PIV1970]] ankoraŭ ne havis komputikan signifon de ''signaro''. La «[[Komputada Leksikono|Komputika Leksikono]]» (1995) difinis [https://bertilow.com/div/komputada_leksikono/SI.html#SIGNARO signaron] kiel aron: <blockquote> la aro de signoj kiujn kapablas trakti koncerna aparato (printilo, klavaro, ekranbloko) aŭ programa rimedo (tradukilo ktp); aro da signoj uzataj por prezenti tekstojn (programojn) en (program)lingvo. </blockquote> [[Bertilo Wennergren]] faris tradukon de la citita lernilo de J.K. Korpella<ref name="JKK"/> ([https://bertilow.com/html/signokodoj/signokodoj.html «Signorepertuaro, signokodo, kodprezento... ???!»]), kritikante la Esperantan ‹signaro›n pro la misuzoj de la angla {{lang|en|''character set''}}. Sekve de tiu anglalingva konfuzo li, laŭ J.K. Korpella kaj la Unikoda normo, rekomendas anstataŭigi ‹signaro›n per ‹signorepertuaro› (laŭ la angla {{lang|en|''character repertoire''}}); kaj efektive li uzadis tiun paŭsaĵon en sia posta verkado. Tamen la kuracilo estas pli malbona ol la (imagita) malsano: en Esperanto [[repertuaro]] ne havas la koncernan kromsencon de la angla vorto. [[NPIV]] (2002) «signorepertuaro»n ne konas, tamen ĝi donas komputikan signifon por ''signaro'', kiun ĝi difinas en la eksmoda kaj malaprobata senco de {{lang|en|''character set''}} (= [[signokodo]]): <blockquote> '''2''' (Komputiko) Aro de signoj<sup>4</sup> identigeblaj per numeroj, ĝenerale laŭ iu normo: ''la signo'' ĉ ''havas la koderon 265 en la signaro Unikodo; fikssignara vidigilo'' (kontraste al grafika). ☞ ''alfabeto, kodo, tiparo, Askio, Unikodo.'' </blockquote> Tio estas bedaŭrinda. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Signokodoj]] o9at8g0lpgrxpq46ui5ref4f75sgzz1 9419267 9419265 2026-07-03T03:10:10Z Sergio 46486 /* supro */ inline-grid 9419267 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:ASCII full.svg|eta|Simpla signaro de tajpilo, telegrafilo aŭ komputilo]] En [[komputado]] kaj [[telekomunikado]] '''signaro''' estas fiksita [[finia aro]] da [[skribsigno|signoj]] uzataj por prezenti [[teksto]]jn. La komputiloj ne povas rekte manipuli signojn, ili operacias sur nombroj, kaj la signojn anstataŭas iliaj [[signonumero]]j (la numeroj de signoj en la signaro). Per si mem signaro ne nepre estas orda aro, la ordon kaj la numerojn difinas [[signokodo]]. Sur unu sama signaro oni povas difini plurajn signokodojn (kaj diversajn ordojn). La numerado de la signoj ne nepre estas kompakta, ene de ĝi povas esti truoj (entjeraj intervaloj por kies anoj mankas signo). Ekz‑e ĉi-sube estas du signokodaj tabeloj, [[ISO 8859-1]] (Latina-1) kaj la [[IBM]]-a [[EBCDIC]]-500; ili havas unu saman signaron, sed draste malsamajn [[kodo]]jn (en la tabeloj estas montritaj nur la videblaj signoj): <div style="display:inline-grid"> {| class="wikitable" style="text-align:center"; |+ [[ISO 8859-1]] |- ! +!! 0 !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! A !! B !! C !! D !! E !! F |- ! 20 || ||!||"||#||$||%||&||'||(||)||*||+||,||–||.||/ |- ! 30 |0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||:||;||<||=||>||? |- !40 |@||A||B||C||D||E||F||G||H||I||J||K||L||M||N||O |- !50 |P||Q||R||S||T||U||V||W||X||Y||Z||[||\||]||^||_ |- !60 |`||a||b||c||d||e||f||g||h||i||j||k||l||m||n||o |- !70 |p||q||r||s||t||u||v||w||x||y||z||<nowiki>{</nowiki>||&#124;||<nowiki>}</nowiki>||~|| | |- !A0 | ||¡||¢||£||¤||¥||¦||§||¨||©||ª||«||¬|| ||®||¯ |- !B0 |°||±||²||³||´||µ||¶||·||¸||¹||º||»||¼||½||¾||¿ |- !C0 |À||Á||Â||Ã||Ä||Å||Æ||Ç||È||É||Ê||Ë||Ì||Í||Î||Ï |- !D0 |Ð||Ñ||Ò||Ó||Ô||Õ||Ö||×||Ø||Ù||Ú||Û||Ü||Ý||Þ||ß |- !E0 |à||á||â||ã||ä||å||æ||ç||è||é||ê||ë||ì||í||î||ï |- !F0 |ð||ñ||ò||ó||ô||õ||ö||÷||ø||ù||ú||û||ü||ý||þ||ÿ |} </div> <div style="display:inline-grid"> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ [[EBCDIC]] 500 (Belgio, Kanado, Svislando, Internacia) |- ! +||0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||A||B||C||D||E||F |- align="center" ! 40 ||&nbsp;||&#160;||â||ä||à||á||ã||å||ç||ñ||&#91;||.||&#60;||(||+||! |- align="center" ! 50 ||&#38;||é||ê||ë||è||í||î||ï||ì||ß||&#93;||$||*||)||;||^ |- ! 60 ||–||/||Â||Ä||À||Á||Ã||Å||Ç||Ñ||¦||,||%||_||>||? |- align="center" !70 ||ø||É||Ê||Ë||È||Í||Î||Ï||Ì||`||:||#||@||'||=||" |- ! 80 ||Ø||a||b||c||d||e||f||g||h||i||«||»||ð||ý||þ||± |- !90 ||°||j||k||l||m||n||o||p||q||r||ª||º||æ||¸||Æ||¤ |- !A0 ||µ||~||s||t||u||v||w||x||y||z||¡||¿||Ð||Ý||Þ||® |- align="center" !B0 ||¢||£||¥||·||©||§||¶||¼||½||¾||¬||&#124;||¯||¨||´||× |- !C0 ||{||A||B||C||D||E||F||G||H||I||||ô||ö||ò||ó||õ |- !D0 ||}||J||K||L||M||N||O||P||Q||R||¹||û||ü||ù||ú||ÿ |- !E0 ||\||÷||S||T||U||V||W||X||Y||Z||²||Ô||Ö||Ò||Ó||Õ |- !F0 ||0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||³||Û||Ü||Ù||Ú||&nbsp; |} </div> == Konfuza termino angla == Prezentante la aron da disponeblaj signoj de iu aparato aŭ komputa sistemo, oni kutime indikas ĉe ĉiu signo ĝian [[signonumero]]n en la [[signokodo]] uzata en tiu aparato aŭ sistemo (kiel en la 2 ĉi-supraj tabeloj). Kutime tian tabelon oni titolas «Signaro» (angle {{lang|en|''The Character Set''}}). Tio estas praktika kaj oportuna; sed ĉe la anglalinvaj programistoj tio sekvigis konfuzon inter ''signaro'' kaj ''signokodo''. Kompreneble la nocio ‹signokodo› entenas en si la nocion ‹aro da signoj›, ‹signaro›; kaj oni povas ekstrakti signaron el signokodo; oni do povas paroli pri «signaro de Askio», «signaro de la [[Latina-3]]», «Unikoda signaro» ktp. Sed ĉe tio la signaroj de diversaj signokodoj povas esti egalaj, ''signaro'' kaj ''signokodo'' logike estas malsamaj nocioj. Tiun diferencon esprimas alinaciaj terminaroj (ekz‑e [[:de:Zeichensatz]]), pri ĝi atentigis ankaŭ fakuloj anglalingvaj<ref>Ekz‑e {{lang|en|D. Connolly. [https://www.w3.org/MarkUp/html-spec/charset-harmful.html ''Character Set'' Considered Harmful]}}.</ref>. <blockquote> La esprimo {{lang|en|''character set''}} estas uzata plursence. Ĝi povas simple signifi ‹signaro› ({{lang|en|''a character repertoire''}}), sed ankaŭ ĝi povas indiki [[signokodo]]n ({{lang|en|''a character code''}}), kaj ofte ĝi krome implicas apartan [[kodoprezento]]n ({{lang|en|''a particular character encoding''}}). Bedaŭrinde la vorto {{lang|en|''charset''}} estas uzata por indiki kodoprezenton, kio kaŭzas grandan konfuzon. Ĝi eĉ estas la oficiala termino uzenda plurloke en la Interretaj protokoloj, en [[MIME]]-aj kaplinioj.<ref name="JKK">[https://jkorpela.fi/chars.html Jukka K. Korpella: A tutorial on character code issues].</ref> </blockquote> Sekve por esprimi la signokodan signifon de {{lang|en|''character set''}} oni nun rekomendas {{lang|en|''encoded character set''}} (t.e. «kodita signaro»); kaj por la proprasenca ‹signaro› la Unikoda normo uzas la terminon {{lang|en|''character repertoire''}}<ref>[https://www.unicode.org/glossary/ Glossary of Unicode Terms].</ref>. La angla Vikipedio nun eĉ donas por la termino [[:en:character set]] la naturan difinon «Signaro ({{lang|en|''character set''}}) estas aro da signoj uzata por prezenti tekston. Ekz‑e la Latina alfabeto kaj la Greka alfabeto estas signaroj».<ref>{{lang|en|“A character set is a collection of characters used to represent text. For example, the Latin alphabet and Greek alphabet are character sets.”}} (Tiele je 2026-07-02)</ref> == En Esperanto == [[PIV1970]] ankoraŭ ne havis komputikan signifon de ''signaro''. La «[[Komputada Leksikono|Komputika Leksikono]]» (1995) difinis [https://bertilow.com/div/komputada_leksikono/SI.html#SIGNARO signaron] kiel aron: <blockquote> la aro de signoj kiujn kapablas trakti koncerna aparato (printilo, klavaro, ekranbloko) aŭ programa rimedo (tradukilo ktp); aro da signoj uzataj por prezenti tekstojn (programojn) en (program)lingvo. </blockquote> [[Bertilo Wennergren]] faris tradukon de la citita lernilo de J.K. Korpella<ref name="JKK"/> ([https://bertilow.com/html/signokodoj/signokodoj.html «Signorepertuaro, signokodo, kodprezento... ???!»]), kritikante la Esperantan ‹signaro›n pro la misuzoj de la angla {{lang|en|''character set''}}. Sekve de tiu anglalingva konfuzo li, laŭ J.K. Korpella kaj la Unikoda normo, rekomendas anstataŭigi ‹signaro›n per ‹signorepertuaro› (laŭ la angla {{lang|en|''character repertoire''}}); kaj efektive li uzadis tiun paŭsaĵon en sia posta verkado. Tamen la kuracilo estas pli malbona ol la (imagita) malsano: en Esperanto [[repertuaro]] ne havas la koncernan kromsencon de la angla vorto. [[NPIV]] (2002) «signorepertuaro»n ne konas, tamen ĝi donas komputikan signifon por ''signaro'', kiun ĝi difinas en la eksmoda kaj malaprobata senco de {{lang|en|''character set''}} (= [[signokodo]]): <blockquote> '''2''' (Komputiko) Aro de signoj<sup>4</sup> identigeblaj per numeroj, ĝenerale laŭ iu normo: ''la signo'' ĉ ''havas la koderon 265 en la signaro Unikodo; fikssignara vidigilo'' (kontraste al grafika). ☞ ''alfabeto, kodo, tiparo, Askio, Unikodo.'' </blockquote> Tio estas bedaŭrinda. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Signokodoj]] 6teg9gnvfi03di7aqw2mau4ciojwbkp 9419270 9419267 2026-07-03T03:22:19Z Sergio 46486 /* supro */ margin 9419270 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:ASCII full.svg|eta|Simpla signaro de tajpilo, telegrafilo aŭ komputilo]] En [[komputado]] kaj [[telekomunikado]] '''signaro''' estas fiksita [[finia aro]] da [[skribsigno|signoj]] uzataj por prezenti [[teksto]]jn. La komputiloj ne povas rekte manipuli signojn, ili operacias sur nombroj, kaj la signojn anstataŭas iliaj [[signonumero]]j (la numeroj de signoj en la signaro). Per si mem signaro ne nepre estas orda aro, la ordon kaj la numerojn difinas [[signokodo]]. Sur unu sama signaro oni povas difini plurajn signokodojn (kaj diversajn ordojn). La numerado de la signoj ne nepre estas kompakta, ene de ĝi povas esti truoj (entjeraj intervaloj por kies anoj mankas signo). Ekz‑e ĉi-sube estas du signokodaj tabeloj, [[ISO 8859-1]] (Latina-1) kaj la [[IBM]]-a [[EBCDIC]]-500; ili havas unu saman signaron, sed draste malsamajn [[kodo]]jn (en la tabeloj estas montritaj nur la videblaj signoj): <div style="display:inline-grid"> {| class="wikitable" style="text-align:center; margin: 1em 2em 1em 1em;"" |+ [[ISO 8859-1]] |- ! +!! 0 !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! A !! B !! C !! D !! E !! F |- ! 20 || ||!||"||#||$||%||&||'||(||)||*||+||,||–||.||/ |- ! 30 |0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||:||;||<||=||>||? |- !40 |@||A||B||C||D||E||F||G||H||I||J||K||L||M||N||O |- !50 |P||Q||R||S||T||U||V||W||X||Y||Z||[||\||]||^||_ |- !60 |`||a||b||c||d||e||f||g||h||i||j||k||l||m||n||o |- !70 |p||q||r||s||t||u||v||w||x||y||z||<nowiki>{</nowiki>||&#124;||<nowiki>}</nowiki>||~|| | |- !A0 | ||¡||¢||£||¤||¥||¦||§||¨||©||ª||«||¬|| ||®||¯ |- !B0 |°||±||²||³||´||µ||¶||·||¸||¹||º||»||¼||½||¾||¿ |- !C0 |À||Á||Â||Ã||Ä||Å||Æ||Ç||È||É||Ê||Ë||Ì||Í||Î||Ï |- !D0 |Ð||Ñ||Ò||Ó||Ô||Õ||Ö||×||Ø||Ù||Ú||Û||Ü||Ý||Þ||ß |- !E0 |à||á||â||ã||ä||å||æ||ç||è||é||ê||ë||ì||í||î||ï |- !F0 |ð||ñ||ò||ó||ô||õ||ö||÷||ø||ù||ú||û||ü||ý||þ||ÿ |} </div> <div style="display:inline-grid"> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ [[EBCDIC]] 500 (Belgio, Kanado, Svislando, Internacia) |- ! +||0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||A||B||C||D||E||F |- align="center" ! 40 ||&nbsp;||&#160;||â||ä||à||á||ã||å||ç||ñ||&#91;||.||&#60;||(||+||! |- align="center" ! 50 ||&#38;||é||ê||ë||è||í||î||ï||ì||ß||&#93;||$||*||)||;||^ |- ! 60 ||–||/||Â||Ä||À||Á||Ã||Å||Ç||Ñ||¦||,||%||_||>||? |- align="center" !70 ||ø||É||Ê||Ë||È||Í||Î||Ï||Ì||`||:||#||@||'||=||" |- ! 80 ||Ø||a||b||c||d||e||f||g||h||i||«||»||ð||ý||þ||± |- !90 ||°||j||k||l||m||n||o||p||q||r||ª||º||æ||¸||Æ||¤ |- !A0 ||µ||~||s||t||u||v||w||x||y||z||¡||¿||Ð||Ý||Þ||® |- align="center" !B0 ||¢||£||¥||·||©||§||¶||¼||½||¾||¬||&#124;||¯||¨||´||× |- !C0 ||{||A||B||C||D||E||F||G||H||I||||ô||ö||ò||ó||õ |- !D0 ||}||J||K||L||M||N||O||P||Q||R||¹||û||ü||ù||ú||ÿ |- !E0 ||\||÷||S||T||U||V||W||X||Y||Z||²||Ô||Ö||Ò||Ó||Õ |- !F0 ||0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||³||Û||Ü||Ù||Ú||&nbsp; |} </div> == Konfuza termino angla == Prezentante la aron da disponeblaj signoj de iu aparato aŭ komputa sistemo, oni kutime indikas ĉe ĉiu signo ĝian [[signonumero]]n en la [[signokodo]] uzata en tiu aparato aŭ sistemo (kiel en la 2 ĉi-supraj tabeloj). Kutime tian tabelon oni titolas «Signaro» (angle {{lang|en|''The Character Set''}}). Tio estas praktika kaj oportuna; sed ĉe la anglalinvaj programistoj tio sekvigis konfuzon inter ''signaro'' kaj ''signokodo''. Kompreneble la nocio ‹signokodo› entenas en si la nocion ‹aro da signoj›, ‹signaro›; kaj oni povas ekstrakti signaron el signokodo; oni do povas paroli pri «signaro de Askio», «signaro de la [[Latina-3]]», «Unikoda signaro» ktp. Sed ĉe tio la signaroj de diversaj signokodoj povas esti egalaj, ''signaro'' kaj ''signokodo'' logike estas malsamaj nocioj. Tiun diferencon esprimas alinaciaj terminaroj (ekz‑e [[:de:Zeichensatz]]), pri ĝi atentigis ankaŭ fakuloj anglalingvaj<ref>Ekz‑e {{lang|en|D. Connolly. [https://www.w3.org/MarkUp/html-spec/charset-harmful.html ''Character Set'' Considered Harmful]}}.</ref>. <blockquote> La esprimo {{lang|en|''character set''}} estas uzata plursence. Ĝi povas simple signifi ‹signaro› ({{lang|en|''a character repertoire''}}), sed ankaŭ ĝi povas indiki [[signokodo]]n ({{lang|en|''a character code''}}), kaj ofte ĝi krome implicas apartan [[kodoprezento]]n ({{lang|en|''a particular character encoding''}}). Bedaŭrinde la vorto {{lang|en|''charset''}} estas uzata por indiki kodoprezenton, kio kaŭzas grandan konfuzon. Ĝi eĉ estas la oficiala termino uzenda plurloke en la Interretaj protokoloj, en [[MIME]]-aj kaplinioj.<ref name="JKK">[https://jkorpela.fi/chars.html Jukka K. Korpella: A tutorial on character code issues].</ref> </blockquote> Sekve por esprimi la signokodan signifon de {{lang|en|''character set''}} oni nun rekomendas {{lang|en|''encoded character set''}} (t.e. «kodita signaro»); kaj por la proprasenca ‹signaro› la Unikoda normo uzas la terminon {{lang|en|''character repertoire''}}<ref>[https://www.unicode.org/glossary/ Glossary of Unicode Terms].</ref>. La angla Vikipedio nun eĉ donas por la termino [[:en:character set]] la naturan difinon «Signaro ({{lang|en|''character set''}}) estas aro da signoj uzata por prezenti tekston. Ekz‑e la Latina alfabeto kaj la Greka alfabeto estas signaroj».<ref>{{lang|en|“A character set is a collection of characters used to represent text. For example, the Latin alphabet and Greek alphabet are character sets.”}} (Tiele je 2026-07-02)</ref> == En Esperanto == [[PIV1970]] ankoraŭ ne havis komputikan signifon de ''signaro''. La «[[Komputada Leksikono|Komputika Leksikono]]» (1995) difinis [https://bertilow.com/div/komputada_leksikono/SI.html#SIGNARO signaron] kiel aron: <blockquote> la aro de signoj kiujn kapablas trakti koncerna aparato (printilo, klavaro, ekranbloko) aŭ programa rimedo (tradukilo ktp); aro da signoj uzataj por prezenti tekstojn (programojn) en (program)lingvo. </blockquote> [[Bertilo Wennergren]] faris tradukon de la citita lernilo de J.K. Korpella<ref name="JKK"/> ([https://bertilow.com/html/signokodoj/signokodoj.html «Signorepertuaro, signokodo, kodprezento... ???!»]), kritikante la Esperantan ‹signaro›n pro la misuzoj de la angla {{lang|en|''character set''}}. Sekve de tiu anglalingva konfuzo li, laŭ J.K. Korpella kaj la Unikoda normo, rekomendas anstataŭigi ‹signaro›n per ‹signorepertuaro› (laŭ la angla {{lang|en|''character repertoire''}}); kaj efektive li uzadis tiun paŭsaĵon en sia posta verkado. Tamen la kuracilo estas pli malbona ol la (imagita) malsano: en Esperanto [[repertuaro]] ne havas la koncernan kromsencon de la angla vorto. [[NPIV]] (2002) «signorepertuaro»n ne konas, tamen ĝi donas komputikan signifon por ''signaro'', kiun ĝi difinas en la eksmoda kaj malaprobata senco de {{lang|en|''character set''}} (= [[signokodo]]): <blockquote> '''2''' (Komputiko) Aro de signoj<sup>4</sup> identigeblaj per numeroj, ĝenerale laŭ iu normo: ''la signo'' ĉ ''havas la koderon 265 en la signaro Unikodo; fikssignara vidigilo'' (kontraste al grafika). ☞ ''alfabeto, kodo, tiparo, Askio, Unikodo.'' </blockquote> Tio estas bedaŭrinda. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Signokodoj]] ng2scg6q3ow6e1qehlbc15c0eazvhcz 9419298 9419270 2026-07-03T05:33:26Z Sergio 46486 /* supro */ +ligilo 9419298 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:ASCII full.svg|eta|Simpla signaro de tajpilo, telegrafilo aŭ komputilo]] En [[komputado]] kaj [[telekomunikado]] '''signaro''' estas fiksita [[finia aro]] da [[skribsigno|signoj]] uzataj por prezenti [[teksto]]jn. La komputiloj ne povas rekte manipuli signojn, ili operacias sur nombroj, kaj la signojn anstataŭas iliaj [[signonumero]]j (la numeroj de signoj en la signaro). Per si mem signaro ne nepre estas orda aro, la ordon kaj la numerojn difinas [[signokodo]]. Sur unu sama signaro oni povas difini plurajn signokodojn (kaj diversajn ordojn). La numerado de la signoj ne nepre estas kompakta, ene de ĝi povas esti truoj (entjeraj intervaloj por kies anoj mankas signo). Ekz‑e ĉi-sube estas du signokodaj tabeloj, [[ISO 8859-1]] (Latina-1) kaj la [[IBM]]-a [[EBCDIC]]-500; ili havas unu saman signaron, sed draste malsamajn [[kodo]]jn (en la tabeloj estas montritaj nur la {{J|videbla signo}}): <div style="display:inline-grid"> {| class="wikitable" style="text-align:center; margin: 1em 2em 1em 1em;"" |+ [[ISO 8859-1]] |- ! +!! 0 !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! A !! B !! C !! D !! E !! F |- ! 20 || ||!||"||#||$||%||&||'||(||)||*||+||,||–||.||/ |- ! 30 |0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||:||;||<||=||>||? |- !40 |@||A||B||C||D||E||F||G||H||I||J||K||L||M||N||O |- !50 |P||Q||R||S||T||U||V||W||X||Y||Z||[||\||]||^||_ |- !60 |`||a||b||c||d||e||f||g||h||i||j||k||l||m||n||o |- !70 |p||q||r||s||t||u||v||w||x||y||z||<nowiki>{</nowiki>||&#124;||<nowiki>}</nowiki>||~|| | |- !A0 | ||¡||¢||£||¤||¥||¦||§||¨||©||ª||«||¬|| ||®||¯ |- !B0 |°||±||²||³||´||µ||¶||·||¸||¹||º||»||¼||½||¾||¿ |- !C0 |À||Á||Â||Ã||Ä||Å||Æ||Ç||È||É||Ê||Ë||Ì||Í||Î||Ï |- !D0 |Ð||Ñ||Ò||Ó||Ô||Õ||Ö||×||Ø||Ù||Ú||Û||Ü||Ý||Þ||ß |- !E0 |à||á||â||ã||ä||å||æ||ç||è||é||ê||ë||ì||í||î||ï |- !F0 |ð||ñ||ò||ó||ô||õ||ö||÷||ø||ù||ú||û||ü||ý||þ||ÿ |} </div> <div style="display:inline-grid"> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ [[EBCDIC]] 500 (Belgio, Kanado, Svislando, Internacia) |- ! +||0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||A||B||C||D||E||F |- align="center" ! 40 ||&nbsp;||&#160;||â||ä||à||á||ã||å||ç||ñ||&#91;||.||&#60;||(||+||! |- align="center" ! 50 ||&#38;||é||ê||ë||è||í||î||ï||ì||ß||&#93;||$||*||)||;||^ |- ! 60 ||–||/||Â||Ä||À||Á||Ã||Å||Ç||Ñ||¦||,||%||_||>||? |- align="center" !70 ||ø||É||Ê||Ë||È||Í||Î||Ï||Ì||`||:||#||@||'||=||" |- ! 80 ||Ø||a||b||c||d||e||f||g||h||i||«||»||ð||ý||þ||± |- !90 ||°||j||k||l||m||n||o||p||q||r||ª||º||æ||¸||Æ||¤ |- !A0 ||µ||~||s||t||u||v||w||x||y||z||¡||¿||Ð||Ý||Þ||® |- align="center" !B0 ||¢||£||¥||·||©||§||¶||¼||½||¾||¬||&#124;||¯||¨||´||× |- !C0 ||{||A||B||C||D||E||F||G||H||I||||ô||ö||ò||ó||õ |- !D0 ||}||J||K||L||M||N||O||P||Q||R||¹||û||ü||ù||ú||ÿ |- !E0 ||\||÷||S||T||U||V||W||X||Y||Z||²||Ô||Ö||Ò||Ó||Õ |- !F0 ||0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||³||Û||Ü||Ù||Ú||&nbsp; |} </div> == Konfuza termino angla == Prezentante la aron da disponeblaj signoj de iu aparato aŭ komputa sistemo, oni kutime indikas ĉe ĉiu signo ĝian [[signonumero]]n en la [[signokodo]] uzata en tiu aparato aŭ sistemo (kiel en la 2 ĉi-supraj tabeloj). Kutime tian tabelon oni titolas «Signaro» (angle {{lang|en|''The Character Set''}}). Tio estas praktika kaj oportuna; sed ĉe la anglalinvaj programistoj tio sekvigis konfuzon inter ''signaro'' kaj ''signokodo''. Kompreneble la nocio ‹signokodo› entenas en si la nocion ‹aro da signoj›, ‹signaro›; kaj oni povas ekstrakti signaron el signokodo; oni do povas paroli pri «signaro de Askio», «signaro de la [[Latina-3]]», «Unikoda signaro» ktp. Sed ĉe tio la signaroj de diversaj signokodoj povas esti egalaj, ''signaro'' kaj ''signokodo'' logike estas malsamaj nocioj. Tiun diferencon esprimas alinaciaj terminaroj (ekz‑e [[:de:Zeichensatz]]), pri ĝi atentigis ankaŭ fakuloj anglalingvaj<ref>Ekz‑e {{lang|en|D. Connolly. [https://www.w3.org/MarkUp/html-spec/charset-harmful.html ''Character Set'' Considered Harmful]}}.</ref>. <blockquote> La esprimo {{lang|en|''character set''}} estas uzata plursence. Ĝi povas simple signifi ‹signaro› ({{lang|en|''a character repertoire''}}), sed ankaŭ ĝi povas indiki [[signokodo]]n ({{lang|en|''a character code''}}), kaj ofte ĝi krome implicas apartan [[kodoprezento]]n ({{lang|en|''a particular character encoding''}}). Bedaŭrinde la vorto {{lang|en|''charset''}} estas uzata por indiki kodoprezenton, kio kaŭzas grandan konfuzon. Ĝi eĉ estas la oficiala termino uzenda plurloke en la Interretaj protokoloj, en [[MIME]]-aj kaplinioj.<ref name="JKK">[https://jkorpela.fi/chars.html Jukka K. Korpella: A tutorial on character code issues].</ref> </blockquote> Sekve por esprimi la signokodan signifon de {{lang|en|''character set''}} oni nun rekomendas {{lang|en|''encoded character set''}} (t.e. «kodita signaro»); kaj por la proprasenca ‹signaro› la Unikoda normo uzas la terminon {{lang|en|''character repertoire''}}<ref>[https://www.unicode.org/glossary/ Glossary of Unicode Terms].</ref>. La angla Vikipedio nun eĉ donas por la termino [[:en:character set]] la naturan difinon «Signaro ({{lang|en|''character set''}}) estas aro da signoj uzata por prezenti tekston. Ekz‑e la Latina alfabeto kaj la Greka alfabeto estas signaroj».<ref>{{lang|en|“A character set is a collection of characters used to represent text. For example, the Latin alphabet and Greek alphabet are character sets.”}} (Tiele je 2026-07-02)</ref> == En Esperanto == [[PIV1970]] ankoraŭ ne havis komputikan signifon de ''signaro''. La «[[Komputada Leksikono|Komputika Leksikono]]» (1995) difinis [https://bertilow.com/div/komputada_leksikono/SI.html#SIGNARO signaron] kiel aron: <blockquote> la aro de signoj kiujn kapablas trakti koncerna aparato (printilo, klavaro, ekranbloko) aŭ programa rimedo (tradukilo ktp); aro da signoj uzataj por prezenti tekstojn (programojn) en (program)lingvo. </blockquote> [[Bertilo Wennergren]] faris tradukon de la citita lernilo de J.K. Korpella<ref name="JKK"/> ([https://bertilow.com/html/signokodoj/signokodoj.html «Signorepertuaro, signokodo, kodprezento... ???!»]), kritikante la Esperantan ‹signaro›n pro la misuzoj de la angla {{lang|en|''character set''}}. Sekve de tiu anglalingva konfuzo li, laŭ J.K. Korpella kaj la Unikoda normo, rekomendas anstataŭigi ‹signaro›n per ‹signorepertuaro› (laŭ la angla {{lang|en|''character repertoire''}}); kaj efektive li uzadis tiun paŭsaĵon en sia posta verkado. Tamen la kuracilo estas pli malbona ol la (imagita) malsano: en Esperanto [[repertuaro]] ne havas la koncernan kromsencon de la angla vorto. [[NPIV]] (2002) «signorepertuaro»n ne konas, tamen ĝi donas komputikan signifon por ''signaro'', kiun ĝi difinas en la eksmoda kaj malaprobata senco de {{lang|en|''character set''}} (= [[signokodo]]): <blockquote> '''2''' (Komputiko) Aro de signoj<sup>4</sup> identigeblaj per numeroj, ĝenerale laŭ iu normo: ''la signo'' ĉ ''havas la koderon 265 en la signaro Unikodo; fikssignara vidigilo'' (kontraste al grafika). ☞ ''alfabeto, kodo, tiparo, Askio, Unikodo.'' </blockquote> Tio estas bedaŭrinda. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Signokodoj]] gbz4yydgiht7lw1y0wb33nclurmw9hj Amazonia momoto 0 948784 9418767 9418741 2026-07-02T12:03:24Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9418767 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazonia momoto |koloro = pink |dosiero = 500px photo (94339109), crop.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Amazonia momoto''' ''M. momota'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus momota'' |volume=2016 |article-number=e.T61634607A95173087 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634607A95173087.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus momota'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = ''Ramphastos momota'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus momota dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazonia momoto''' (''Momotus momota'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Amazona Rivero|Amazoniaj]] malaltaj teroj kaj [[Andoj|Andaj]] malaltaj montetoj el orienta Venezuelo ĝis orienta Brazilo kaj nordorienta Argentino.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia momoto kun la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]] (''Momotus coeruleiceps''), la [[Kariba momoto|Kariba]] (''M.&nbsp;subrufrescens''), la [[Trinidada momoto|Trinidada]] (''M.&nbsp;bahamensis''), la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto]]j (''M.&nbsp;aequatorialis'') estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Amazonia momoto havas naŭ agnoskitajn subspeciojn; ili estas listitaj em la fako "Distribuo kaj habitato" malsupre.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== [[file:Momotus momota -Los Amigos Conservation Concession, Madre de Dios, Peru -head-8.jpg|thumb|left|Close-up view of the head]] The Amazonian motmot's plumage varies among the subspecies. The bodies of all are shades of green. All have a long tail that has extended feathers with racquet tips that are green or black. Most have a black eyemask, though their size and shape differ. The central crown is black and surrounded or partially bordered by a blue band. The nominate subspecies has a chestnut nape. ''Momotus momota ignobilis'' and ''M.&nbsp;m.&nbsp;cametensis'' have more extensive chestnut on the neck and face.<ref name=AMMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The Amazonian motmot is widely distributed in South America east of the Andes. Nine subspecies are recognized:<ref name=IOC11.1/> *''Momotus momota momota'' — eastern [[Venezuela]], [[Guyana]], [[Suriname]], [[French Guiana]], and northern [[Brazil]] *''M. m. microstephanus'' — southeastern [[Colombia]], eastern [[Ecuador]], and northwestern Brazil *''M. m. ignobilis'' — eastern [[Peru]] and western Brazil *''M. m. nattereri'' — northeastern [[Bolivia]] *''M. m. simplex'' — western to west central Brazil south of the Amazon *''M. m. cametensis'' — north central Brazil *''M. m. parensis'' — northeastern Brazil *''M. m. marcgravianus'' — eastern Brazil *''M. m. pilcomajensis'' — southern Bolivia, southern Brazil, and northwestern [[Argentina]] Throughout its range the Amazonian motmot inhabits the interior and edges of humid lowland forest. It is found up to {{convert|1200|m|ft|abbr=on}} in Venezuela, to {{convert|1000|m|ft|abbr=on}} in Ecuador, and to {{convert|750|m|ft|abbr=on}} in Peru.<ref name=AMMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Amazonian motmot is omnivorous. It has been documented eating insects and other [[arthropod]]s, small mammals and reptiles, and fruit.<ref name=AMMO-BOW/> ===Reproduktado=== Like most [[Coraciiformes]], the Amazonian motmot nests in long tunnels in earth banks. Very little else is known about its breeding [[phenology]].<ref name=AMMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus momota}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] sg2i16y1hhulw2j5b4jeskhuf8jzr90 9418768 9418767 2026-07-02T12:05:25Z Kani 670 /* Aspekto */ 9418768 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazonia momoto |koloro = pink |dosiero = 500px photo (94339109), crop.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Amazonia momoto''' ''M. momota'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus momota'' |volume=2016 |article-number=e.T61634607A95173087 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634607A95173087.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus momota'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = ''Ramphastos momota'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus momota dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazonia momoto''' (''Momotus momota'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Amazona Rivero|Amazoniaj]] malaltaj teroj kaj [[Andoj|Andaj]] malaltaj montetoj el orienta Venezuelo ĝis orienta Brazilo kaj nordorienta Argentino.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia momoto kun la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]] (''Momotus coeruleiceps''), la [[Kariba momoto|Kariba]] (''M.&nbsp;subrufrescens''), la [[Trinidada momoto|Trinidada]] (''M.&nbsp;bahamensis''), la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto]]j (''M.&nbsp;aequatorialis'') estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Amazonia momoto havas naŭ agnoskitajn subspeciojn; ili estas listitaj em la fako "Distribuo kaj habitato" malsupre.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== [[file:Momotus momota -Los Amigos Conservation Concession, Madre de Dios, Peru -head-8.jpg|thumb|left|Detala vidaĵo de la kapo]] La plumaro de la amazonia momoto varias inter la subspecioj. La korpoj de ĉiuj montras diversajn nuancojn de verdo. Ĉiuj havas longan voston kun longegaj plumoj finiĝantaj per verdaj aŭ nigraj, rakedformaj pintoj. La plej multaj havas nigran maskon ĉirkaŭ la okuloj, kvankam ties grandeco kaj formo varias. La centro de la krono estas nigra kaj ĉirkaŭata aŭ parte kun bordo de blua bendo. La nomiga subspecio havas kaŝtankoloran nukon. Ĉe ''Momotus momota ignobilis'' kaj ''M. m. cametensis'', la kaŝtankolora areo sur la kolo kaj vizaĝo estas pli vasta.<ref name=AMMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The Amazonian motmot is widely distributed in South America east of the Andes. Nine subspecies are recognized:<ref name=IOC11.1/> *''Momotus momota momota'' — eastern [[Venezuela]], [[Guyana]], [[Suriname]], [[French Guiana]], and northern [[Brazil]] *''M. m. microstephanus'' — southeastern [[Colombia]], eastern [[Ecuador]], and northwestern Brazil *''M. m. ignobilis'' — eastern [[Peru]] and western Brazil *''M. m. nattereri'' — northeastern [[Bolivia]] *''M. m. simplex'' — western to west central Brazil south of the Amazon *''M. m. cametensis'' — north central Brazil *''M. m. parensis'' — northeastern Brazil *''M. m. marcgravianus'' — eastern Brazil *''M. m. pilcomajensis'' — southern Bolivia, southern Brazil, and northwestern [[Argentina]] Throughout its range the Amazonian motmot inhabits the interior and edges of humid lowland forest. It is found up to {{convert|1200|m|ft|abbr=on}} in Venezuela, to {{convert|1000|m|ft|abbr=on}} in Ecuador, and to {{convert|750|m|ft|abbr=on}} in Peru.<ref name=AMMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Amazonian motmot is omnivorous. It has been documented eating insects and other [[arthropod]]s, small mammals and reptiles, and fruit.<ref name=AMMO-BOW/> ===Reproduktado=== Like most [[Coraciiformes]], the Amazonian motmot nests in long tunnels in earth banks. Very little else is known about its breeding [[phenology]].<ref name=AMMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus momota}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] 1hc6ykankckadkxoz2dr0gvwl8e5ua7 9418770 9418768 2026-07-02T12:10:56Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9418770 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazonia momoto |koloro = pink |dosiero = 500px photo (94339109), crop.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Amazonia momoto''' ''M. momota'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus momota'' |volume=2016 |article-number=e.T61634607A95173087 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634607A95173087.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus momota'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = ''Ramphastos momota'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus momota dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazonia momoto''' (''Momotus momota'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Amazona Rivero|Amazoniaj]] malaltaj teroj kaj [[Andoj|Andaj]] malaltaj montetoj el orienta Venezuelo ĝis orienta Brazilo kaj nordorienta Argentino.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia momoto kun la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]] (''Momotus coeruleiceps''), la [[Kariba momoto|Kariba]] (''M.&nbsp;subrufrescens''), la [[Trinidada momoto|Trinidada]] (''M.&nbsp;bahamensis''), la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto]]j (''M.&nbsp;aequatorialis'') estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Amazonia momoto havas naŭ agnoskitajn subspeciojn; ili estas listitaj em la fako "Distribuo kaj habitato" malsupre.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== [[file:Momotus momota -Los Amigos Conservation Concession, Madre de Dios, Peru -head-8.jpg|thumb|left|Detala vidaĵo de la kapo]] La plumaro de la amazonia momoto varias inter la subspecioj. La korpoj de ĉiuj montras diversajn nuancojn de verdo. Ĉiuj havas longan voston kun longegaj plumoj finiĝantaj per verdaj aŭ nigraj, rakedformaj pintoj. La plej multaj havas nigran maskon ĉirkaŭ la okuloj, kvankam ties grandeco kaj formo varias. La centro de la krono estas nigra kaj ĉirkaŭata aŭ parte kun bordo de blua bendo. La nomiga subspecio havas kaŝtankoloran nukon. Ĉe ''Momotus momota ignobilis'' kaj ''M. m. cametensis'', la kaŝtankolora areo sur la kolo kaj vizaĝo estas pli vasta.<ref name=AMMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Amazonia momoto estas vaste disvastigita en Sud-Ameriko oriente de la Andoj. Oni agnoskas jenajn naŭ subspeciojn:<ref name=IOC11.1/> *''Momotus momota momota'' — orienta [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], [[Franca Gujano]], kaj norda [[Brazilo]] *''M. m. microstephanus'' — sudorienta [[Kolombio]], orienta [[Ekvadoro]], kaj nordokcidenta Brazilo *''M. m. ignobilis'' — orienta [[Peruo]] kaj okcidenta Brazilo *''M. m. nattereri'' — nordorienta [[Bolivio]] *''M. m. simplex'' — okcidenta ĝis okcidentcentra Brazilo sude de Amazonio *''M. m. cametensis'' — nordcentra Brazilo *''M. m. parensis'' — nordorienta Brazilo *''M. m. marcgravianus'' — orienta Brazilo *''M. m. pilcomajensis'' — suda Bolivio, suda Brazilo, kaj nordokcidenta [[Argentino]] Tra sia teritorio, la Amazonia momoto loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi troviĝas ĝis alteco de 1 200 m en Venezuelo, 1 000 m en Ekvadoro kaj 750 m en Peruo.<ref name=AMMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Amazonian motmot is omnivorous. It has been documented eating insects and other [[arthropod]]s, small mammals and reptiles, and fruit.<ref name=AMMO-BOW/> ===Reproduktado=== Like most [[Coraciiformes]], the Amazonian motmot nests in long tunnels in earth banks. Very little else is known about its breeding [[phenology]].<ref name=AMMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus momota}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] asf6l58biw9vl22ysto3nvvbqlss423 9418771 9418770 2026-07-02T12:12:38Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9418771 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazonia momoto |koloro = pink |dosiero = 500px photo (94339109), crop.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Amazonia momoto''' ''M. momota'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus momota'' |volume=2016 |article-number=e.T61634607A95173087 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634607A95173087.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus momota'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = ''Ramphastos momota'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus momota dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazonia momoto''' (''Momotus momota'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Amazona Rivero|Amazoniaj]] malaltaj teroj kaj [[Andoj|Andaj]] malaltaj montetoj el orienta Venezuelo ĝis orienta Brazilo kaj nordorienta Argentino.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia momoto kun la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]] (''Momotus coeruleiceps''), la [[Kariba momoto|Kariba]] (''M.&nbsp;subrufrescens''), la [[Trinidada momoto|Trinidada]] (''M.&nbsp;bahamensis''), la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto]]j (''M.&nbsp;aequatorialis'') estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Amazonia momoto havas naŭ agnoskitajn subspeciojn; ili estas listitaj em la fako "Distribuo kaj habitato" malsupre.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== [[file:Momotus momota -Los Amigos Conservation Concession, Madre de Dios, Peru -head-8.jpg|thumb|left|Detala vidaĵo de la kapo]] La plumaro de la amazonia momoto varias inter la subspecioj. La korpoj de ĉiuj montras diversajn nuancojn de verdo. Ĉiuj havas longan voston kun longegaj plumoj finiĝantaj per verdaj aŭ nigraj, rakedformaj pintoj. La plej multaj havas nigran maskon ĉirkaŭ la okuloj, kvankam ties grandeco kaj formo varias. La centro de la krono estas nigra kaj ĉirkaŭata aŭ parte kun bordo de blua bendo. La nomiga subspecio havas kaŝtankoloran nukon. Ĉe ''Momotus momota ignobilis'' kaj ''M. m. cametensis'', la kaŝtankolora areo sur la kolo kaj vizaĝo estas pli vasta.<ref name=AMMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Amazonia momoto estas vaste disvastigita en Sud-Ameriko oriente de la Andoj. Oni agnoskas jenajn naŭ subspeciojn:<ref name=IOC11.1/> *''Momotus momota momota'' — orienta [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], [[Franca Gujano]], kaj norda [[Brazilo]] *''M. m. microstephanus'' — sudorienta [[Kolombio]], orienta [[Ekvadoro]], kaj nordokcidenta Brazilo *''M. m. ignobilis'' — orienta [[Peruo]] kaj okcidenta Brazilo *''M. m. nattereri'' — nordorienta [[Bolivio]] *''M. m. simplex'' — okcidenta ĝis okcidentcentra Brazilo sude de Amazonio *''M. m. cametensis'' — nordcentra Brazilo *''M. m. parensis'' — nordorienta Brazilo *''M. m. marcgravianus'' — orienta Brazilo *''M. m. pilcomajensis'' — suda Bolivio, suda Brazilo, kaj nordokcidenta [[Argentino]] Tra sia teritorio, la Amazonia momoto loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi troviĝas ĝis alteco de 1 200 m en Venezuelo, 1 000 m en Ekvadoro kaj 750 m en Peruo.<ref name=AMMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Amazonia momoto estas ĉiovora. Oni dokumentis, ke ĝi manĝas insektojn kaj aliajn [[artikulo]]jn, malgrandajn mamulojn kaj reptiliojn, kaj fruktojn.<ref name=AMMO-BOW/> ===Reproduktado=== Kiel la plej multaj [[koracioformaj]], ankaŭ la Amazonia momoto nestas en longaj tuneloj en teraj bordoj. Tre malmulto alia estas konata pri ĝia reprodukta [[fenologio]].<ref name=AMMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus momota}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] s296o60ljf82p84kk7bloilflz9jraf 9418772 9418771 2026-07-02T12:13:03Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9418772 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazonia momoto |koloro = pink |dosiero = 500px photo (94339109), crop.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Amazonia momoto''' ''M. momota'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus momota'' |volume=2016 |article-number=e.T61634607A95173087 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634607A95173087.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus momota'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = ''Ramphastos momota'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus momota dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazonia momoto''' (''Momotus momota'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Amazona Rivero|Amazoniaj]] malaltaj teroj kaj [[Andoj|Andaj]] malaltaj montetoj el orienta Venezuelo ĝis orienta Brazilo kaj nordorienta Argentino.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia momoto kun la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]] (''Momotus coeruleiceps''), la [[Kariba momoto|Kariba]] (''M.&nbsp;subrufrescens''), la [[Trinidada momoto|Trinidada]] (''M.&nbsp;bahamensis''), la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto]]j (''M.&nbsp;aequatorialis'') estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Amazonia momoto havas naŭ agnoskitajn subspeciojn; ili estas listitaj em la fako "Distribuo kaj habitato" malsupre.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== [[file:Momotus momota -Los Amigos Conservation Concession, Madre de Dios, Peru -head-8.jpg|thumb|left|Detala vidaĵo de la kapo]] La plumaro de la amazonia momoto varias inter la subspecioj. La korpoj de ĉiuj montras diversajn nuancojn de verdo. Ĉiuj havas longan voston kun longegaj plumoj finiĝantaj per verdaj aŭ nigraj, rakedformaj pintoj. La plej multaj havas nigran maskon ĉirkaŭ la okuloj, kvankam ties grandeco kaj formo varias. La centro de la krono estas nigra kaj ĉirkaŭata aŭ parte kun bordo de blua bendo. La nomiga subspecio havas kaŝtankoloran nukon. Ĉe ''Momotus momota ignobilis'' kaj ''M. m. cametensis'', la kaŝtankolora areo sur la kolo kaj vizaĝo estas pli vasta.<ref name=AMMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Amazonia momoto estas vaste disvastigita en Sud-Ameriko oriente de la Andoj. Oni agnoskas jenajn naŭ subspeciojn:<ref name=IOC11.1/> *''Momotus momota momota'' — orienta [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], [[Franca Gujano]], kaj norda [[Brazilo]] *''M. m. microstephanus'' — sudorienta [[Kolombio]], orienta [[Ekvadoro]], kaj nordokcidenta Brazilo *''M. m. ignobilis'' — orienta [[Peruo]] kaj okcidenta Brazilo *''M. m. nattereri'' — nordorienta [[Bolivio]] *''M. m. simplex'' — okcidenta ĝis okcidentcentra Brazilo sude de Amazonio *''M. m. cametensis'' — nordcentra Brazilo *''M. m. parensis'' — nordorienta Brazilo *''M. m. marcgravianus'' — orienta Brazilo *''M. m. pilcomajensis'' — suda Bolivio, suda Brazilo, kaj nordokcidenta [[Argentino]] Tra sia teritorio, la Amazonia momoto loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi troviĝas ĝis alteco de 1 200 m en Venezuelo, 1 000 m en Ekvadoro kaj 750 m en Peruo.<ref name=AMMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Amazonia momoto estas ĉiovora. Oni dokumentis, ke ĝi manĝas insektojn kaj aliajn [[artikuloj]]n, malgrandajn mamulojn kaj reptiliojn, kaj fruktojn.<ref name=AMMO-BOW/> ===Reproduktado=== Kiel la plej multaj [[koracioformaj]], ankaŭ la Amazonia momoto nestas en longaj tuneloj en teraj bordoj. Tre malmulto alia estas konata pri ĝia reprodukta [[fenologio]].<ref name=AMMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus momota}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] 4g2tkaw41rnuzfk5xr0lhdyov9jk4rx 9418808 9418772 2026-07-02T12:58:59Z Kani 670 9418808 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Amazonia momoto |koloro = pink |dosiero = 500px photo (94339109), crop.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Amazonia momoto''' ''M. momota'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus momota'' |volume=2016 |article-number=e.T61634607A95173087 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634607A95173087.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus momota'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = ''Ramphastos momota'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus momota dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazonia momoto''' (''Momotus momota'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Amazona Rivero|Amazoniaj]] malaltaj teroj kaj [[Andoj|Andaj]] malaltaj montetoj el orienta Venezuelo ĝis orienta Brazilo kaj nordorienta Argentino.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia momoto kun la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]] (''Momotus coeruleiceps''), la [[Kariba momoto|Kariba]] (''M.&nbsp;subrufrescens''), la [[Trinidada momoto|Trinidada]] (''M.&nbsp;bahamensis''), la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto]]j (''M.&nbsp;aequatorialis'') estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Amazonia momoto havas naŭ agnoskitajn subspeciojn; ili estas listitaj em la fako "Distribuo kaj habitato" malsupre.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== [[file:Momotus momota -Los Amigos Conservation Concession, Madre de Dios, Peru -head-8.jpg|thumb|left|Detala vidaĵo de la kapo]] La plumaro de la amazonia momoto varias inter la subspecioj. La korpoj de ĉiuj montras diversajn nuancojn de verdo. Ĉiuj havas longan voston kun longegaj plumoj finiĝantaj per verdaj aŭ nigraj, rakedformaj pintoj. La plej multaj havas nigran maskon ĉirkaŭ la okuloj, kvankam ties grandeco kaj formo varias. La centro de la krono estas nigra kaj ĉirkaŭata aŭ parte kun bordo de blua bendo. La nomiga subspecio havas kaŝtankoloran nukon. Ĉe ''Momotus momota ignobilis'' kaj ''M. m. cametensis'', la kaŝtankolora areo sur la kolo kaj vizaĝo estas pli vasta.<ref name=AMMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Amazonia momoto estas vaste disvastigita en Sud-Ameriko oriente de la Andoj. Oni agnoskas jenajn naŭ subspeciojn:<ref name=IOC11.1/> *''Momotus momota momota'' — orienta [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], [[Franca Gujano]], kaj norda [[Brazilo]] *''M. m. microstephanus'' — sudorienta [[Kolombio]], orienta [[Ekvadoro]], kaj nordokcidenta Brazilo *''M. m. ignobilis'' — orienta [[Peruo]] kaj okcidenta Brazilo *''M. m. nattereri'' — nordorienta [[Bolivio]] *''M. m. simplex'' — okcidenta ĝis okcidentcentra Brazilo sude de Amazonio *''M. m. cametensis'' — nordcentra Brazilo *''M. m. parensis'' — nordorienta Brazilo *''M. m. marcgravianus'' — orienta Brazilo *''M. m. pilcomajensis'' — suda Bolivio, suda Brazilo, kaj nordokcidenta [[Argentino]] Tra sia teritorio, la Amazonia momoto loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi troviĝas ĝis alteco de 1 200 m en Venezuelo, 1 000 m en Ekvadoro kaj 750 m en Peruo.<ref name=AMMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Amazonia momoto estas ĉiovora. Oni dokumentis, ke ĝi manĝas insektojn kaj aliajn [[artikuloj]]n, malgrandajn mamulojn kaj reptiliojn, kaj fruktojn.<ref name=AMMO-BOW/> ===Reproduktado=== Kiel la plej multaj [[koracioformaj]], ankaŭ la Amazonia momoto nestas en longaj tuneloj en teraj bordoj. Tre malmulto alia estas konata pri ĝia reprodukta [[fenologio]].<ref name=AMMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus momota}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] mgnidiyi3mvg2xeerhbze6c8yg81g7p 9419090 9418808 2026-07-02T19:24:28Z Kani 670 9419090 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Amazonia momoto |koloro = pink |dosiero = 500px photo (94339109), crop.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Amazonia momoto''' ''M. momota'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus momota'' |volume=2016 |article-number=e.T61634607A95173087 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634607A95173087.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus momota'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = ''Ramphastos momota'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1766}} |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus momota dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazonia momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus momota'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Amazona Rivero|Amazoniaj]] malaltaj teroj kaj [[Andoj|Andaj]] malaltaj montetoj el orienta Venezuelo ĝis orienta Brazilo kaj nordorienta Argentino.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia momoto kun la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]] (''Momotus coeruleiceps''), la [[Kariba momoto|Kariba]] (''M.&nbsp;subrufrescens''), la [[Trinidada momoto|Trinidada]] (''M.&nbsp;bahamensis''), la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto]]j (''M.&nbsp;aequatorialis'') estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Amazonia momoto havas naŭ agnoskitajn subspeciojn; ili estas listitaj em la fako "Distribuo kaj habitato" malsupre.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== [[file:Momotus momota -Los Amigos Conservation Concession, Madre de Dios, Peru -head-8.jpg|thumb|left|Detala vidaĵo de la kapo]] La plumaro de la amazonia momoto varias inter la subspecioj. La korpoj de ĉiuj montras diversajn nuancojn de verdo. Ĉiuj havas longan voston kun longegaj plumoj finiĝantaj per verdaj aŭ nigraj, rakedformaj pintoj. La plej multaj havas nigran maskon ĉirkaŭ la okuloj, kvankam ties grandeco kaj formo varias. La centro de la krono estas nigra kaj ĉirkaŭata aŭ parte kun bordo de blua bendo. La nomiga subspecio havas kaŝtankoloran nukon. Ĉe ''Momotus momota ignobilis'' kaj ''M. m. cametensis'', la kaŝtankolora areo sur la kolo kaj vizaĝo estas pli vasta.<ref name=AMMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Amazonia momoto estas vaste disvastigita en Sud-Ameriko oriente de la Andoj. Oni agnoskas jenajn naŭ subspeciojn:<ref name=IOC11.1/> *''Momotus momota momota'' — orienta [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], [[Franca Gujano]], kaj norda [[Brazilo]] *''M. m. microstephanus'' — sudorienta [[Kolombio]], orienta [[Ekvadoro]], kaj nordokcidenta Brazilo *''M. m. ignobilis'' — orienta [[Peruo]] kaj okcidenta Brazilo *''M. m. nattereri'' — nordorienta [[Bolivio]] *''M. m. simplex'' — okcidenta ĝis okcidentcentra Brazilo sude de Amazonio *''M. m. cametensis'' — nordcentra Brazilo *''M. m. parensis'' — nordorienta Brazilo *''M. m. marcgravianus'' — orienta Brazilo *''M. m. pilcomajensis'' — suda Bolivio, suda Brazilo, kaj nordokcidenta [[Argentino]] Tra sia teritorio, la Amazonia momoto loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi troviĝas ĝis alteco de 1 200 m en Venezuelo, 1 000 m en Ekvadoro kaj 750 m en Peruo.<ref name=AMMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Amazonia momoto estas ĉiovora. Oni dokumentis, ke ĝi manĝas insektojn kaj aliajn [[artikuloj]]n, malgrandajn mamulojn kaj reptiliojn, kaj fruktojn.<ref name=AMMO-BOW/> ===Reproduktado=== Kiel la plej multaj [[koracioformaj]], ankaŭ la Amazonia momoto nestas en longaj tuneloj en teraj bordoj. Tre malmulto alia estas konata pri ĝia reprodukta [[fenologio]].<ref name=AMMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus momota}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] 4pf5bb4gfmp0vwblbe9haazqdcwitvm Gustave Wappers 0 948787 9418766 9418764 2026-07-02T12:01:42Z Sj1mor 12103 9418766 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Egide Charles Gustave, [[Barono]] WAPPERS''' (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1803{{Streketo}}en [[Antverpeno]] mortis la 6-an de decembro 1874 en [[Parizo]]) estis belga pentristo kaj unu el la fondintoj de la nacia akademia skolo de pentrado. Lia verkaro estas ĝenerale konsiderata flandra kaj li subskribis sian verkon per la nederlanda formo de sia nomo, '''Gustaaf Wappers'''.<ref name="E-K-G-Wappers2">Noto: La pentristo estas konata per unu aŭ pluraj antaŭnomoj, en la angla ĉefe en iliaj franclingvaj versioj: Gustave aŭ malpli ofte plene Egide Charles Gustave - kvankam naskita en la flandra urbo Antverpeno kiel Egidius Karel Gustaaf Wappers, kaj internacie ankaŭ konata kiel tia, kvankam pli ofte kiel [http://www.artdreamguide.com/_hist/_cronologia/1803-pers.htm ''Gustaaf Wappers''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707164428/http://www.artdreamguide.com/_hist/_cronologia/1803-pers.htm|date=7 July 2011}}. [http://www.christies.com/LotFinder/lot_details.aspx?intObjectID=4367338 La pli malofta literumado kiel 'Gustaf' iom similas al kutima prononco en la dialekto de Antverpeno, kaj aperas en subskriboj ĉe la malantaŭo de pentraĵoj]. La barona titolo, kiun li ricevis, troviĝas inter antaŭnomo(j) kaj familia nomo. Vidu ekz.: [http://www.artfact.com/artist/wappers-gustaf-cgw7gqa443 www.artfact.com]</ref><ref name="insecula2">{{Cite web|url=http://www.insecula.com/oeuvre/O0025869.html|title=Guide de visite : Episode des journées de septembre 1830 sur la place de l'Hôtel de Ville de Bruxelles|work=Musée d'Art Ancien (Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique): Peinture flamande – Ecoles du Nord: XIXème siècle en Belgique|language=fr|publisher=Insecula, Thailand|access-date=16 February 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713040724/http://www.insecula.com/oeuvre/O0025869.html|archive-date=13 July 2011}}</ref> Liaj verkoj estas konsiderataj apartenantaj al la tradicio de flandra (suda Nederlando) pentrado, sed li subskribis siajn verkojn per la nederlanda formo de sia nomo: [[Gustaaf Wappers]]. Samtempe, Wappers estas konsiderata unu el la ĉefaj "[[Historia pentrarto|historiaj pentristoj]]" de belga [[romantikismo]] kun sentimentala nuanco, ironie nomata "fajra arto" ({{L-fr|Les pompiers art}}) (signifo: pretendema, pompa). [[Dosiero:Gustave_Wappers_-_Episode_of_the_September_Days_1830,_on_the_Grand_Place_of_Brussels_-_Google_Art_Project.jpg|dekstra|eta|280ra|''[[:en:Episode_of_the_Belgian_Revolution_of_1830|Epizodo de la Belga Revolucio de 1830]]'', 1835. [[Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio|Reĝaj Muzeoj de Belartoj de Belgio, Bruselo]] .]] Li ekspoziciis sian majstraĵon, "Epizodon de la Belga Revolucio de 1830" aŭ pli ĝuste "Epizodon de la septembraj tagoj de 1830 sur la Granda Placo de Bruselo", ( [[Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio|Reĝa Muzeo de Belartoj de Belgio]], [[Bruselo]] ) ĉe la Antverpena Salono en 1834. Li poste estis nomumita pentristo de [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo, Reĝo de la Belgoj]]. Je la morto de Matthieu-Ignace Van Brée en 1839 li estis levita al direktoro de la Antverpena Akademio. Kiel instruisto ĉe la Antverpena Akademio li trejnis grandan nombron da lernantoj, inkluzive de [[Ford Madox Brown]], Jozef Van Lerius, [[Lawrence Alma-Tadema]], William Duffield, Emil Hünten, la ĉeĥa [[Historia pentrarto|historia pentristo]] Karel Javůrek, Jaroslav Čermák, Ludwig von Hagn, Josephus Laurentius Dyckmans, Eugene van Maldeghem, [[Ferdinand Pauwels]] kaj Jacob Jacobs. [[Dosiero:Gustaf_Wappers_(1803-74)_-_"Souvenir_d'Anvers"_-_RCIN_406303_-_Royal_Collection.jpg|eta|325x325ra|''Suveniro de Antverpeno'' (1843)]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Anthonie_van_Dijck_verliefd_op_zijn_model_Rijksmuseum_SK-A-1159.jpeg|alternative=Anthony van Dyck wooing his Model, 1827| [[Antoon van Dyck|Antonio van Dyck]] svatante sian [[modelino]]n, 1827 Dosiero:Christopher_Columbus_in_chains_2000_NYE_08355_0008_000(125331).jpg|alternative=Christopher Columbus in Chains, 1846| ''[[Kristoforo Kolumbo]] en ĉenoj'', 1846 Dosiero:Gustave_Wappers_-_Le_Dauphin_au_Temple.jpg|alternative=The Dauphin in the Temple Prison, 1850| ''La [[Daŭfeno]] en la templa malliberejo'' (temas pri [[Ludoviko la 17-a]]), 1850 Dosiero:Portret_van_Marie-Louise,_Koningin_der_Belgen.jpg|alternative=Marie-Louise, Queen of the Belgians, 1855|''Maria-Luizo, Reĝino de la Belgoj'' (temas pri {{Q|Q72795}}), 1855 Dosiero:Gustaf_Wappers_Le_Camoens.jpg|alternative=Luís de Camões and his guide, 1855| [[Luís de Camões]] kaj sia gvidisto, 1855 Dosiero:Jonge_kunstenares_in_mijmering,_Gustave_Wappers,_1857,_Koninklijk_Museum_voor_Schone_Kunsten_Antwerpen,_1187.jpg|alternative=Young artist in reverie, 1857| Juna artisto en revado, 1857 Dosiero:Gustaaf_Wappers_Boccaccio.jpg|alternative=Giovanni Boccaccio reads The Decameron to Joanna of Naples, 1868| [[Giovanni Boccaccio]] legas [[Dekamerono]]n al {{Q|Q235381}}, 1868 Dosiero:Gustave_Wappers_-_The_Shulammite.jpg|alternative=The Shulammite, 1870| La {{Q|Q2364291}}, 1870 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Belgo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wappers, Gustave}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] [[Kategorio:Romantikaj pentristoj]] [[Kategorio:Belgaj baronoj]] psigsq3bh0nlf8y03zrnj5lztwvtfze 9418775 9418766 2026-07-02T12:24:07Z Sj1mor 12103 9418775 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Egide Charles Gustave, [[Barono]] WAPPERS''' (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1803{{Streketo}}en [[Antverpeno]] mortis la 6-an de decembro 1874 en [[Parizo]]) estis belga pentristo kaj unu el la fondintoj de la nacia akademia skolo de pentrado. Lia verkaro estas ĝenerale konsiderata flandra kaj li subskribis sian verkon per la nederlanda formo de sia nomo, '''Gustaaf Wappers'''.<ref name="E-K-G-Wappers2">Noto: La pentristo estas konata per unu aŭ pluraj antaŭnomoj, en la angla ĉefe en iliaj franclingvaj versioj: Gustave aŭ malpli ofte plene Egide Charles Gustave - kvankam naskita en la flandra urbo Antverpeno kiel Egidius Karel Gustaaf Wappers, kaj internacie ankaŭ konata kiel tia, kvankam pli ofte kiel [http://www.artdreamguide.com/_hist/_cronologia/1803-pers.htm ''Gustaaf Wappers''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707164428/http://www.artdreamguide.com/_hist/_cronologia/1803-pers.htm|date=7 July 2011}}. [http://www.christies.com/LotFinder/lot_details.aspx?intObjectID=4367338 La pli malofta literumado kiel 'Gustaf' iom similas al kutima prononco en la dialekto de Antverpeno, kaj aperas en subskriboj ĉe la malantaŭo de pentraĵoj]. La barona titolo, kiun li ricevis, troviĝas inter antaŭnomo(j) kaj familia nomo. Vidu ekz.: [http://www.artfact.com/artist/wappers-gustaf-cgw7gqa443 www.artfact.com]</ref><ref name="insecula2">{{Cite web|url=http://www.insecula.com/oeuvre/O0025869.html|title=Guide de visite : Episode des journées de septembre 1830 sur la place de l'Hôtel de Ville de Bruxelles|work=Musée d'Art Ancien (Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique): Peinture flamande – Ecoles du Nord: XIXème siècle en Belgique|language=fr|publisher=Insecula, Thailand|access-date=16 February 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713040724/http://www.insecula.com/oeuvre/O0025869.html|archive-date=13 July 2011}}</ref> Liaj verkoj estas konsiderataj apartenantaj al la tradicio de flandra (suda Nederlando) pentrado, sed li subskribis siajn verkojn per la nederlanda formo de sia nomo: [[Gustaaf Wappers]]. Samtempe, Wappers estas konsiderata unu el la ĉefaj "[[Historia pentrarto|historiaj pentristoj]]" de belga [[romantikismo]] kun sentimentala nuanco, ironie nomata "fajra arto" ({{L-fr|Les pompiers art}}) (signifo: pretendema, pompa). [[Dosiero:Gustave_Wappers_-_Episode_of_the_September_Days_1830,_on_the_Grand_Place_of_Brussels_-_Google_Art_Project.jpg|dekstra|eta|280ra|''[[:en:Episode_of_the_Belgian_Revolution_of_1830|Epizodo de la Belga Revolucio de 1830]]'', 1835. [[Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio|Reĝaj Muzeoj de Belartoj de Belgio, Bruselo]] .]] Li ekspoziciis sian majstraĵon, "Epizodon de la Belga Revolucio de 1830" aŭ pli ĝuste "Epizodon de la septembraj tagoj de 1830 sur la Granda Placo de Bruselo", ( [[Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio|Reĝa Muzeo de Belartoj de Belgio]], [[Bruselo]] ) ĉe la Antverpena Salono en 1834. Li poste estis nomumita pentristo de [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo, Reĝo de la Belgoj]]. Je la morto de Matthieu-Ignace Van Brée en 1839 li estis levita al direktoro de la Antverpena Akademio. Kiel instruisto ĉe la Antverpena Akademio li trejnis grandan nombron da lernantoj, inkluzive de [[Ford Madox Brown]], Jozef Van Lerius, [[Lawrence Alma-Tadema]], William Duffield, Emil Hünten, la ĉeĥa [[Historia pentrarto|historia pentristo]] Karel Javůrek, Jaroslav Čermák, Ludwig von Hagn, Josephus Laurentius Dyckmans, Eugene van Maldeghem, [[Ferdinand Pauwels]] kaj Jacob Jacobs. [[Dosiero:Gustaf_Wappers_(1803-74)_-_"Souvenir_d'Anvers"_-_RCIN_406303_-_Royal_Collection.jpg|eta|280ra|''Suveniro de Antverpeno'' (1843)]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Anthonie_van_Dijck_verliefd_op_zijn_model_Rijksmuseum_SK-A-1159.jpeg|alternative=Anthony van Dyck wooing his Model, 1827| [[Antoon van Dyck|Antonio van Dyck]] svatante sian [[modelino]]n, 1827 Dosiero:Christopher_Columbus_in_chains_2000_NYE_08355_0008_000(125331).jpg|alternative=Christopher Columbus in Chains, 1846| ''[[Kristoforo Kolumbo]] en ĉenoj'', 1846 Dosiero:Gustave_Wappers_-_Le_Dauphin_au_Temple.jpg|alternative=The Dauphin in the Temple Prison, 1850| ''La [[Daŭfeno]] en la templa malliberejo'' (temas pri [[Ludoviko la 17-a]]), 1850 Dosiero:Portret_van_Marie-Louise,_Koningin_der_Belgen.jpg|alternative=Marie-Louise, Queen of the Belgians, 1855|''Maria-Luizo, Reĝino de la Belgoj'' (temas pri {{Q|Q72795}}), 1855 Dosiero:Gustaf_Wappers_Le_Camoens.jpg|alternative=Luís de Camões and his guide, 1855| [[Luís de Camões]] kaj sia gvidisto, 1855 Dosiero:Jonge_kunstenares_in_mijmering,_Gustave_Wappers,_1857,_Koninklijk_Museum_voor_Schone_Kunsten_Antwerpen,_1187.jpg|alternative=Young artist in reverie, 1857| Juna artisto en revado, 1857 Dosiero:Gustaaf_Wappers_Boccaccio.jpg|alternative=Giovanni Boccaccio reads The Decameron to Joanna of Naples, 1868| [[Giovanni Boccaccio]] legas [[Dekamerono]]n al {{Q|Q235381}}, 1868 Dosiero:Gustave_Wappers_-_The_Shulammite.jpg|alternative=The Shulammite, 1870| La {{Q|Q2364291}}, 1870 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Belgo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wappers, Gustave}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] [[Kategorio:Romantikaj pentristoj]] [[Kategorio:Belgaj baronoj]] mze0ax53o1l8q9eb0wifk0hnhfvi9te 9418777 9418775 2026-07-02T12:25:21Z Sj1mor 12103 9418777 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Egide Charles Gustave, [[Barono]] WAPPERS''' (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1803{{Streketo}}en [[Antverpeno]] mortis la 6-an de decembro 1874 en [[Parizo]]) estis belga pentristo kaj unu el la fondintoj de la nacia akademia skolo de pentrado. Lia verkaro estas ĝenerale konsiderata flandra kaj li subskribis sian verkon per la nederlanda formo de sia nomo, '''Gustaaf Wappers'''.<ref name="E-K-G-Wappers2">Noto: La pentristo estas konata per unu aŭ pluraj antaŭnomoj, en la angla ĉefe en iliaj franclingvaj versioj: Gustave aŭ malpli ofte plene Egide Charles Gustave - kvankam naskita en la flandra urbo Antverpeno kiel Egidius Karel Gustaaf Wappers, kaj internacie ankaŭ konata kiel tia, kvankam pli ofte kiel [http://www.artdreamguide.com/_hist/_cronologia/1803-pers.htm ''Gustaaf Wappers''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707164428/http://www.artdreamguide.com/_hist/_cronologia/1803-pers.htm|date=7 July 2011}}. [http://www.christies.com/LotFinder/lot_details.aspx?intObjectID=4367338 La pli malofta literumado kiel 'Gustaf' iom similas al kutima prononco en la dialekto de Antverpeno, kaj aperas en subskriboj ĉe la malantaŭo de pentraĵoj]. La barona titolo, kiun li ricevis, troviĝas inter antaŭnomo(j) kaj familia nomo. Vidu ekz.: [http://www.artfact.com/artist/wappers-gustaf-cgw7gqa443 www.artfact.com]</ref><ref name="insecula2">{{Cite web|url=http://www.insecula.com/oeuvre/O0025869.html|title=Guide de visite : Episode des journées de septembre 1830 sur la place de l'Hôtel de Ville de Bruxelles|work=Musée d'Art Ancien (Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique): Peinture flamande – Ecoles du Nord: XIXème siècle en Belgique|language=fr|publisher=Insecula, Thailand|access-date=16 February 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713040724/http://www.insecula.com/oeuvre/O0025869.html|archive-date=13 July 2011}}</ref> Liaj verkoj estas konsiderataj apartenantaj al la tradicio de flandra (suda Nederlando) pentrado, sed li subskribis siajn verkojn per la nederlanda formo de sia nomo: [[Gustaaf Wappers]]. Samtempe, Wappers estas konsiderata unu el la ĉefaj "[[Historia pentrarto|historiaj pentristoj]]" de belga [[romantikismo]] kun sentimentala nuanco, ironie nomata "fajra arto" ({{L-fr|Les pompiers art}}) (signifo: pretendema, pompa). [[Dosiero:Gustave_Wappers_-_Episode_of_the_September_Days_1830,_on_the_Grand_Place_of_Brussels_-_Google_Art_Project.jpg|dekstra|eta|280ra|''[[:en:Episode_of_the_Belgian_Revolution_of_1830|Epizodo de la Belga Revolucio de 1830]]'', 1835. [[Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio|Reĝaj Muzeoj de Belartoj de Belgio, Bruselo]] .]] Li ekspoziciis sian majstraĵon, "Epizodon de la Belga Revolucio de 1830" aŭ pli ĝuste "Epizodon de la septembraj tagoj de 1830 sur la Granda Placo de Bruselo", ( [[Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio|Reĝa Muzeo de Belartoj de Belgio]], [[Bruselo]] ) ĉe la Antverpena Salono en 1834. Li poste estis nomumita pentristo de [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo, Reĝo de la Belgoj]]. Je la morto de Matthieu-Ignace Van Brée en 1839 li estis levita al direktoro de la Antverpena Akademio. Kiel instruisto ĉe la Antverpena Akademio li trejnis grandan nombron da lernantoj, inkluzive de [[Ford Madox Brown]], Jozef Van Lerius, [[Lawrence Alma-Tadema]], William Duffield, Emil Hünten, la ĉeĥa [[Historia pentrarto|historia pentristo]] Karel Javůrek, Jaroslav Čermák, Ludwig von Hagn, Josephus Laurentius Dyckmans, Eugene van Maldeghem, [[Ferdinand Pauwels]] kaj Jacob Jacobs. [[Dosiero:Gustaf_Wappers_(1803-74)_-_"Souvenir_d'Anvers"_-_RCIN_406303_-_Royal_Collection.jpg|eta|280ra|''Suveniro de Antverpeno'' (1843)]] [[Dosiero:Gustave Wappers - Self-portrait.jpg|eta|280ra|Memportreto, 1871]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Anthonie_van_Dijck_verliefd_op_zijn_model_Rijksmuseum_SK-A-1159.jpeg|alternative=Anthony van Dyck wooing his Model, 1827| [[Antoon van Dyck|Antonio van Dyck]] svatante sian [[modelino]]n, 1827 Dosiero:Christopher_Columbus_in_chains_2000_NYE_08355_0008_000(125331).jpg|alternative=Christopher Columbus in Chains, 1846| ''[[Kristoforo Kolumbo]] en ĉenoj'', 1846 Dosiero:Gustave_Wappers_-_Le_Dauphin_au_Temple.jpg|alternative=The Dauphin in the Temple Prison, 1850| ''La [[Daŭfeno]] en la templa malliberejo'' (temas pri [[Ludoviko la 17-a]]), 1850 Dosiero:Portret_van_Marie-Louise,_Koningin_der_Belgen.jpg|alternative=Marie-Louise, Queen of the Belgians, 1855|''Maria-Luizo, Reĝino de la Belgoj'' (temas pri {{Q|Q72795}}), 1855 Dosiero:Gustaf_Wappers_Le_Camoens.jpg|alternative=Luís de Camões and his guide, 1855| [[Luís de Camões]] kaj sia gvidisto, 1855 Dosiero:Jonge_kunstenares_in_mijmering,_Gustave_Wappers,_1857,_Koninklijk_Museum_voor_Schone_Kunsten_Antwerpen,_1187.jpg|alternative=Young artist in reverie, 1857| Juna artisto en revado, 1857 Dosiero:Gustaaf_Wappers_Boccaccio.jpg|alternative=Giovanni Boccaccio reads The Decameron to Joanna of Naples, 1868| [[Giovanni Boccaccio]] legas [[Dekamerono]]n al {{Q|Q235381}}, 1868 Dosiero:Gustave_Wappers_-_The_Shulammite.jpg|alternative=The Shulammite, 1870| La {{Q|Q2364291}}, 1870 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Belgo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wappers, Gustave}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] [[Kategorio:Romantikaj pentristoj]] [[Kategorio:Belgaj baronoj]] 0vvopfpkm5t5dbjs57q6x6n6gj0eo9h Gustaaf Wappers 0 948789 9418765 2026-07-02T11:59:55Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Gustave Wappers]] 9418765 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gustave Wappers]] cb1wvre43turbu0we487vt0p11qhpj4 Partio de Socialistoj-Revoluciuloj 0 948790 9418773 2026-07-02T12:14:29Z RG72 11847 Alidirektigis al [[Socialista Revolucia Partio]] 9418773 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Socialista Revolucia Partio]] 5t6du72rxamm6lqq3x1jive1ya7irwo Nicaise Keyser 0 948791 9418783 2026-07-02T12:31:23Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Nicaise de Keyser]] 9418783 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nicaise de Keyser]] adt5h3m1to61afzt53ghkcdx1riwpua Ŝablono:Norvega nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 10 948792 9418784 2026-07-02T12:33:52Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{navigilo2 | nomo = Norvega nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Norvega nacia teamo de futbalo|Norvega nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flago-de-Norvegio.svg|25px|border|Flago de Norvegio]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Norvegio.svg|40px|Flago de Norvegio]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:#002395; border:1px solid #ED2939; color:white; |titolstilo=color:white; |bod..." 9418784 wikitext text/x-wiki {{navigilo2 | nomo = Norvega nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Norvega nacia teamo de futbalo|Norvega nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flago-de-Norvegio.svg|25px|border|Flago de Norvegio]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Norvegio.svg|40px|Flago de Norvegio]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:#002395; border:1px solid #ED2939; color:white; |titolstilo=color:white; |bodyclass = hlist <!-- laŭ la nuna stato tiu neesperantlingva parametro necesas, ne forigu ĝin --> |listo1 = *<small>1</small>&nbsp;[[-]] *<small>trejnisto</small>&nbsp;[[-]] }}<noinclude> [[Kategorio:Kanada nacia teamo de futbalo|!]] [[Kategorio:Navigilo:Norvegio|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Navigilo:Futbalo|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2022|!]] </noinclude> nm8kyq7ctrbig5csu24e2pyk3wyhrj3 9418793 9418784 2026-07-02T12:47:12Z ThomasPusch 1869 9418793 wikitext text/x-wiki {{navigilo2 | nomo = Norvega nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Norvega nacia teamo de futbalo|Norvega nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flago-de-Norvegio.svg|25px|border|Flago de Norvegio]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Norvegio.svg|40px|Flago de Norvegio]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:#002395; border:1px solid #ED2939; color:white; |titolstilo=color:white; |bodyclass = hlist <!-- laŭ la nuna stato tiu neesperantlingva parametro necesas, ne forigu ĝin --> |listo1 = *<small>1</small>&nbsp;[[Ørjan Nyland|Nyland]] *<small>2</small>&nbsp;[[Morten Thorsby|Thorsby]] *<small>3</small>&nbsp;[[Kristoffer Ajer|Ajer]] *<small>4 </small>&nbsp;[[Leo Østigård|Østigård]] *<small>5 </small>&nbsp;[[David Møller Wolfe|Møller Wolfe]] *<small>6</small>&nbsp;[[Patrick Berg|Berg]] *<small>7</small>&nbsp;[[Alexander Sørloth|Sørloth]] *<small>8</small>&nbsp;[[Sander Berge|Berge]] *<small>9</small>&nbsp;[[Erling Haaland|Haaland]] *<small>10</small>&nbsp;[[Martin Ødegaard|Ødegaard]]&nbsp;(teamestro) *<small>11</small>&nbsp;[[Jørgen Strand Larsen|Strand Larsen]] *<small>12</small>&nbsp;[[Sander Tangvik|Tangvik]] *<small>13</small>&nbsp;[[Egil Selvik|Selvik]] *<small>14</small>&nbsp;[[Fredrik Aursnes|Aursnes]] *<small>15</small>&nbsp;[[Fredrik André Bjørkan|Bjørkan]] *<small>16</small>&nbsp;[[Marcus Holmgren Pedersen|Pedersen]] *<small>17</small>&nbsp;[[Torbjørn Heggem|Heggem]] *<small>18</small>&nbsp;[[Kristian Thorstvedt|Thorstvedt]] *<small>19</small>&nbsp;[[Thelo Aasgaard|Aasgaard]] *<small>20</small>&nbsp;[[Antonio Nusa|Nusa]] *<small>21</small>&nbsp;[[Andreas Schjelderup|Schjelderup]] *<small>22</small>&nbsp;[[Oscar Bobb|Bobb]] *<small>23</small>&nbsp;[[Jens Petter Hauge|Hauge]] *<small>24</small>&nbsp;[[Sondre Langås|Langås]] *<small>25</small>&nbsp;[[Henrik Falchener|Falchener]] *<small>26</small>&nbsp;[[Julian Ryerson|Ryerson]] *<small>trejnisto</small>&nbsp;[[Ståle Solbakken|Solbakken]] }}<noinclude> [[Kategorio:Norvega nacia teamo de futbalo|!]] [[Kategorio:Navigilo:Norvegio|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Navigilo:Futbalo|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2022|!]] </noinclude> mpri8zezqqh90tu6z6fz4fnj844l9rc Korla 0 948793 9418785 2026-07-02T12:38:22Z Crosstor 3176 metropolo 9418785 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=CN}} '''Korla,''' laŭ [[simpligita ĉina skribo]] '''库尔勒''', laŭ [[tradicia ĉina skribo]] '''庫爾勒''', en la ujgura lingvo '''كورلا شەھىرى''', mongole '''ᠬᠣᠷᠣᠯᠬᠣᠲᠠ,''' [[pinjine]] '''Kù'ěrlè''' estas distriktonivela [[metropolo]], komence oaza urbo en [[Ĉinio]], en la [[Ujgura Aŭtonoma Regiono Ŝinĝango]]. Ĝi estas la sidejo de [[Bajingolin]]. [[Dosiero:Peacock river in Kuerle of Xinjiang by Hsu 2006.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Riverborda panoramo}}]] == Loĝantaro == La loĝantaro de Korla en 2020 estis {{nombro|779352}}. Ili konsistas precipe el [[Hanoj]] (67%) kaj [[Ujguroj]] 29%. == Geografio == La metropolo kovras areon de {{nombro|7219}} km2 kaj situas laŭ rivero en alteco laŭ la marnivelo de 930 m ĉe la suda rando de la [[Tjanŝano]], ĉe la nordorienta rando de la [[Tarim-baseno]], norde de [[Taklamakano]]. Sep kilometrojn norde kuŝas la Tiemen-pasejo, kiu ludis gravan rolon en protektado de la [[Silka Vojo]] kontraŭ rabantaj nomadoj el la nordo. Provinca ĉefurbo [[Urumĉio]] troviĝas 262, [[Turfan]] 284, [[Ŝihezi]] 286, [[Aksu]] 495, ĉefurbo [[Pekino]] 2540, [[Ŝanhajo]] 3340 km aere laŭ [[Artefarita intelekto]]. == Historio == En la paseo Korla estis grava haltejo sur la antikva [[Silka Vojo]]. En 1776 oni establis tie distrikton. Ĝia statuso estis ŝanĝita al urbo en 1992. [[Dosiero:A tour in Tian Mountain Heavenly Lake Scenic Area 10.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Haveno ĉe Ĉiela Lago}}]] h05ln4mmktphvtopvnsih139duh6z96 9418887 9418785 2026-07-02T14:24:52Z Crosstor 3176 9418887 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=CN}} '''Korla,''' laŭ [[simpligita ĉina skribo]] '''库尔勒''', laŭ [[tradicia ĉina skribo]] '''庫爾勒''', en la ujgura lingvo '''كورلا شەھىرى''', mongole '''ᠬᠣᠷᠣᠯᠬᠣᠲᠠ,''' [[pinjine]] '''Kù'ěrlè''' estas distriktonivela [[metropolo]], komence oaza urbo en [[Ĉinio]], en la [[Ujgura Aŭtonoma Regiono Ŝinĝango]]. Ĝi estas la sidejo de [[Bajingolin]]. [[Dosiero:Peacock river in Kuerle of Xinjiang by Hsu 2006.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Riverborda panoramo}}]] == Loĝantaro == La loĝantaro de Korla en 2020 estis {{nombro|779352}}. Ili konsistas precipe el [[Hanoj]] (67%) kaj [[Ujguroj]] 29%. == Geografio == La metropolo kovras areon de {{nombro|7219}} km² kaj situas laŭ rivero en alteco laŭ la marnivelo de 930 m ĉe la suda rando de la [[Tjanŝano]], ĉe la nordorienta rando de la [[Tarim-baseno]], norde de [[Taklamakano]]. Sep kilometrojn norde kuŝas la Tiemen-pasejo, kiu ludis gravan rolon en protektado de la [[Silka Vojo]] kontraŭ rabantaj nomadoj el la nordo. Provinca ĉefurbo [[Urumĉio]] troviĝas 262, [[Turfan]] 284, [[Ŝihezi]] 286, [[Aksu]] 495, ĉefurbo [[Pekino]] 2540, [[Ŝanhajo]] 3340 km aere laŭ [[Artefarita intelekto]]. [[Dosiero:Tashidian 2012 10 04 02.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Ŝtona ponto}}]] == Historio == En la paseo Korla estis [[oazo]] laŭ la norda Silka Vojo. En 1939 distrikto estis establita ĉi tie. Post fondo de la Ĉina Popola Respubliko Korla fariĝis la sidejo de la Speciala Distrikto Korla. Ĝia statuso estis ŝanĝita al urbo en 1979. En 1984 la Distrikto Korla kaj la Urbo Korla estis kunfanditaj kun distriktonivela statuso. == Ekonomio == La ekonomio konsistas el industrio (nutraĵoj, teksaĵoj, vestaĵoj) kaj agrikulturo. La naftokampoj en Tarim havas sian ĉefsidejon en Korla. La oazo delonge havis abundan akvon kaj vastajn terkultivejojn. Oni produktas daktilojn, persikojn, abrikotojn kaj vinberojn. == Trafiko == 9bnzuzuy6tali88lfhq5owce9ar5d8m 9418907 9418887 2026-07-02T15:21:57Z Crosstor 3176 finredakto 9418907 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=CN|zomo=7}} '''Korla,''' laŭ [[simpligita ĉina skribo]] '''库尔勒''', laŭ [[tradicia ĉina skribo]] '''庫爾勒''', en la ujgura lingvo '''كورلا شەھىرى''', mongole '''ᠬᠣᠷᠣᠯᠬᠣᠲᠠ,''' [[pinjine]] '''Kù'ěrlè''' estas distriktonivela [[metropolo]], komence oaza urbo en [[Ĉinio]], en la [[Ujgura Aŭtonoma Regiono Ŝinĝango]]. Ĝi estas la sidejo de [[Bajingolin]]. [[Dosiero:Peacock river in Kuerle of Xinjiang by Hsu 2006.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Riverborda panoramo}}]] == Loĝantaro == La loĝantaro de Korla en 2020 estis {{nombro|779352}}. Ili konsistas precipe el [[Hanoj]] (67%) kaj [[Ujguroj]] 29%. == Geografio == [[Dosiero:Iron gate pass 2009 09 29.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Tiemen-pasejo}}]] La metropolo kovras areon de {{nombro|7219}} km² kaj situas laŭ rivero en alteco laŭ la marnivelo de 930 m ĉe la suda rando de la [[Tjanŝano]], ĉe la nordorienta rando de la [[Tarim-baseno]], norde de [[Taklamakano]]. Sep kilometrojn norde kuŝas la Tiemen-pasejo, kiu ludis gravan rolon en protektado de la [[Silka Vojo]] kontraŭ rabantaj nomadoj el la nordo. Provinca ĉefurbo [[Urumĉio]] troviĝas 262, [[Turfan]] 284, [[Ŝihezi]] 286, [[Aksu]] 495, ĉefurbo [[Pekino]] 2540, [[Ŝanhajo]] 3340 km aere laŭ [[Artefarita intelekto]]. == Historio == [[Dosiero:Korla oldandnew.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Malnova kaj nova urbopartoj de Korla}}]] En la paseo Korla estis [[oazo]] laŭ la norda Silka Vojo. En 1939 distrikto estis establita ĉi tie. Post fondo de la Ĉina Popola Respubliko Korla fariĝis la sidejo de la Speciala Distrikto Korla. Ĝia statuso estis ŝanĝita al urbo en 1979. En 1984 la Distrikto Korla kaj la Urbo Korla estis kunfanditaj kun distriktonivela statuso. == Ekonomio == La ekonomio konsistas el industrio (nutraĵoj, teksaĵoj, vestaĵoj) kaj agrikulturo. La naftokampoj en Tarim havas sian ĉefsidejon en Korla. La oazo delonge havis abundan akvon kaj vastajn terkultivejojn. Oni produktas daktilojn, persikojn, abrikotojn kaj vinberojn. == Trafiko == [[Dosiero:Tashidian 2012 10 04 02.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Ŝtona ponto}}]] Korla estas regiona transportcentro servata de pluraj la naciaj aŭtovojoj, fervojoj, eĉ enlanda [[flughaveno]] funkcias. Vartransporto al [[Kazaĥio]] kaj [[Uzbekio]] estas tre grava. == Klimato == La metropolo havas malvarman dezertan klimaton laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]]: BWk kun ekstrema laŭsezona temperaturŝanĝo. La jara temperaturo averaĝe estas {{GdC|12}} kaj varias inter {{GdC|6-19}}. La jara [[precipitaĵo]] estas nur 61 milimetroj, en ĉiuj monatoj estas [[precipitaĵo]]. La averaĝaj neĝtagoj estas 18, la senfrosta periodo estas 210 tagoj, krome estas ĉirkaŭ 3 000 horoj da brila sunbrilo ĉiujare. </gallery> {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri Korla |pozicio =right |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:东归英雄纪念塔.jpg|<center>Statuo kun memorturo |Dosiero:View From My Window (121261413).jpeg|<center>Altaj domoj |Dosiero:逸夫楼 018.jpg|<center>Mezlernejo |Dosiero:中国新疆库尔勒市 China Xinjiang,Korla City, China Xinjiang Urum - panoramio (1).jpg|<center>Vojo en Korla |Dosiero:Bayinguoleng hotel korla xinjiang.jpg|<center>Hotelo }} == Vidindaĵoj == * moskeoj * statuo kun memorturo == Fontoj == * WikiTrans {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distriktonivelaj urboj de Ĉinio]] {{Granda dosiero|Korla panorama large.jpg|1200px|{{centre|Larĝa panoramo de Korla}}}} dxt9k9y5v7ugd3oqkm1jf6evfqdv999 Nicaise de Keyser 0 948794 9418786 2026-07-02T12:39:43Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1357901949|Nicaise de Keyser]]" 9418786 wikitext text/x-wiki '''Nicaise de KEYSER''' (alternativaj antaŭnomoj: Nicaas, Nikaas de Nicasius; naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1813, Zandvliet - mortis la 17-an de julio 1887, [[Antverpeno]]) estis belga pentristino, ĉefe de historiaj pentraĵoj kaj portretoj, kiu estis unu el la ŝlosilaj figuroj en la belga [[Romantikismo|romantik]] -historia skolo de pentrado. Li havis multajn studentojn, inkluzive de Léon Abry, Aloïs Boudry, Edgard Farasyn, Godfried Guffens, Edouard Hamman, [[Josef Lies|Joseph Lies]], [[George du Maurier]], Karel Ooms, [[Ferdinand Pauwels]], Edward Portielje, Jan Swerts, Charles Turck, Alexis Van Hamme kaj Fran Verlat Verhas.<ref name="rkd">[http://explore.rkd.nl/explore/artists/20693 Biographical details] at the [[Netherlands Institute for Art History]]</ref> [[Dosiero:Nicaise_de_Keyser02.jpg|eta|210x210ra|[[Batalo de la oraj spronoj]] (1836)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery heights="130" widths="115"> Dosiero:NICAISE_Leopold_ANV.jpg|alternative=Leopold I of Belgium| [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo la 1-a de Belgio]] Dosiero:Louise_Marie_d'Orléans-de_Keyser.jpg|alternative=Louise d'Orléans, Queen of the Belgians| Luiza de Orléans, Reĝino de la Belgoj Dosiero:Leopold_of_Belgium,_Duke_of_Brabant;_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Leopold II of Belgium| [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a de Belgio]] Dosiero:Olga_Nikolaevna_of_Wurtemberg_by_N.De_Keyser_(1848,_priv.coll.).jpg|alternative=Queen Olga of Württemberg, 1848| Reĝino Olga de Virtembergo, 1848 Dosiero:Petrarch_and_Laura,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Petrarch and Laura| [[Francesco Petrarca|Petrarko]] kaj Laura Dosiero:William_II,_King_of_the_Netherlands,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=William II, King of the Netherlands| [[Vilhelmo la 2-a (Nederlando)|Vilhelmo la 2-a, Reĝo de Nederlando]] Dosiero:The_Orient_and_the_Occident,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=The Orient and the Occident| ''La oriento kaj la okcidento'' </gallery> [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] bd1vv16hyw8yvzjn6xyn7cg0njan2yc 9418789 9418786 2026-07-02T12:42:42Z Sj1mor 12103 9418789 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Nicaise de KEYSER''' (alternativaj antaŭnomoj: Nicaas, Nikaas de Nicasius; naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1813, Zandvliet - mortis la 17-an de julio 1887, [[Antverpeno]]) estis belga pentristino, ĉefe de historiaj pentraĵoj kaj portretoj, kiu estis unu el la ŝlosilaj figuroj en la belga [[Romantikismo|romantik]] -historia skolo de pentrado. Li havis multajn studentojn, inkluzive de Léon Abry, Aloïs Boudry, Edgard Farasyn, Godfried Guffens, Edouard Hamman, [[Josef Lies|Joseph Lies]], [[George du Maurier]], Karel Ooms, [[Ferdinand Pauwels]], Edward Portielje, Jan Swerts, Charles Turck, Alexis Van Hamme kaj Fran Verlat Verhas.<ref name="rkd">[http://explore.rkd.nl/explore/artists/20693 Biographical details] ĉe la [[Netherlanda instituto pri arta historio]]</ref> [[Dosiero:Nicaise_de_Keyser02.jpg|eta|210x210ra|[[Batalo de la oraj spronoj]] (1836)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:NICAISE_Leopold_ANV.jpg|alternative=Leopold I of Belgium| [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo la 1-a de Belgio]] Dosiero:Louise_Marie_d'Orléans-de_Keyser.jpg|alternative=Louise d'Orléans, Queen of the Belgians| Luiza de Orléans, Reĝino de la Belgoj Dosiero:Leopold_of_Belgium,_Duke_of_Brabant;_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Leopold II of Belgium| [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a de Belgio]] Dosiero:Olga_Nikolaevna_of_Wurtemberg_by_N.De_Keyser_(1848,_priv.coll.).jpg|alternative=Queen Olga of Württemberg, 1848| Reĝino Olga de Virtembergo, 1848 Dosiero:Petrarch_and_Laura,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Petrarch and Laura| [[Francesco Petrarca|Petrarko]] kaj Laura Dosiero:William_II,_King_of_the_Netherlands,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=William II, King of the Netherlands| [[Vilhelmo la 2-a (Nederlando)|Vilhelmo la 2-a, Reĝo de Nederlando]] Dosiero:The_Orient_and_the_Occident,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=The Orient and the Occident| ''La oriento kaj la okcidento'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keyser de, Nicaise}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] 2enm0uxnufwo0gzpnchaktysvjl4vsg 9418790 9418789 2026-07-02T12:44:09Z Sj1mor 12103 9418790 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Nicaise de KEYSER''' (alternativaj antaŭnomoj: Nicaas, Nikaas de Nicasius; naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1813, Zandvliet - mortis la 17-an de julio 1887, [[Antverpeno]]) estis belga pentristino, ĉefe de historiaj pentraĵoj kaj portretoj, kiu estis unu el la ŝlosilaj figuroj en la belga [[Romantikismo|romantik]] -historia skolo de pentrado. Li havis multajn studentojn, inkluzive de [[Léon Abry]], [[Aloïs Boudry]], [[Edgard Farasyn]], [[Godfried Guffens]], [[Edouard Hamman]], [[Josef Lies|Joseph Lies]], [[George du Maurier]], [[Karel Ooms]], [[Ferdinand Pauwels]], [[Edward Portielje]], [[Jan Swerts]], [[Charles Turck]], [[Alexis Van Hamme]] kaj [[Fran Verlat Verhas]].<ref name="rkd">[http://explore.rkd.nl/explore/artists/20693 Biographical details] ĉe la [[Netherlanda instituto pri arta historio]]</ref> [[Dosiero:Nicaise_de_Keyser02.jpg|eta|280x280px|[[Batalo de la oraj spronoj]] (1836)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:NICAISE_Leopold_ANV.jpg|alternative=Leopold I of Belgium| [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo la 1-a de Belgio]] Dosiero:Louise_Marie_d'Orléans-de_Keyser.jpg|alternative=Louise d'Orléans, Queen of the Belgians| Luiza de Orléans, Reĝino de la Belgoj Dosiero:Leopold_of_Belgium,_Duke_of_Brabant;_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Leopold II of Belgium| [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a de Belgio]] Dosiero:Olga_Nikolaevna_of_Wurtemberg_by_N.De_Keyser_(1848,_priv.coll.).jpg|alternative=Queen Olga of Württemberg, 1848| Reĝino Olga de Virtembergo, 1848 Dosiero:Petrarch_and_Laura,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Petrarch and Laura| [[Francesco Petrarca|Petrarko]] kaj Laura Dosiero:William_II,_King_of_the_Netherlands,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=William II, King of the Netherlands| [[Vilhelmo la 2-a (Nederlando)|Vilhelmo la 2-a, Reĝo de Nederlando]] Dosiero:The_Orient_and_the_Occident,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=The Orient and the Occident| ''La oriento kaj la okcidento'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keyser de, Nicaise}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] h35x6f7i0yscy4jzauozjyp7ntegwes 9418791 9418790 2026-07-02T12:46:05Z Sj1mor 12103 /* Elektitaj pentraĵoj */ 9418791 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Nicaise de KEYSER''' (alternativaj antaŭnomoj: Nicaas, Nikaas de Nicasius; naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1813, Zandvliet - mortis la 17-an de julio 1887, [[Antverpeno]]) estis belga pentristino, ĉefe de historiaj pentraĵoj kaj portretoj, kiu estis unu el la ŝlosilaj figuroj en la belga [[Romantikismo|romantik]] -historia skolo de pentrado. Li havis multajn studentojn, inkluzive de [[Léon Abry]], [[Aloïs Boudry]], [[Edgard Farasyn]], [[Godfried Guffens]], [[Edouard Hamman]], [[Josef Lies|Joseph Lies]], [[George du Maurier]], [[Karel Ooms]], [[Ferdinand Pauwels]], [[Edward Portielje]], [[Jan Swerts]], [[Charles Turck]], [[Alexis Van Hamme]] kaj [[Fran Verlat Verhas]].<ref name="rkd">[http://explore.rkd.nl/explore/artists/20693 Biographical details] ĉe la [[Netherlanda instituto pri arta historio]]</ref> [[Dosiero:Nicaise_de_Keyser02.jpg|eta|280x280px|[[Batalo de la oraj spronoj]] (1836)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:KMSKA003.jpg|La gloro de la Antverpena pentroskolo. Reĝa Muzeo de Belartoj, Antverpeno Dosiero:NICAISE_Leopold_ANV.jpg|alternative=Leopold I of Belgium| [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo la 1-a de Belgio]] Dosiero:Louise_Marie_d'Orléans-de_Keyser.jpg|alternative=Louise d'Orléans, Queen of the Belgians| Luiza de Orléans, Reĝino de la Belgoj Dosiero:Leopold_of_Belgium,_Duke_of_Brabant;_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Leopold II of Belgium| [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a de Belgio]] Dosiero:Olga_Nikolaevna_of_Wurtemberg_by_N.De_Keyser_(1848,_priv.coll.).jpg|alternative=Queen Olga of Württemberg, 1848| Reĝino Olga de Virtembergo, 1848 Dosiero:Petrarch_and_Laura,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Petrarch and Laura| [[Francesco Petrarca|Petrarko]] kaj Laura Dosiero:William_II,_King_of_the_Netherlands,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=William II, King of the Netherlands| [[Vilhelmo la 2-a (Nederlando)|Vilhelmo la 2-a, Reĝo de Nederlando]] Dosiero:The_Orient_and_the_Occident,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=The Orient and the Occident| ''La oriento kaj la okcidento'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keyser de, Nicaise}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] pu593r6vyd8pytpoq2emnfkq8b1oidz 9418792 9418791 2026-07-02T12:46:52Z Sj1mor 12103 9418792 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:KMSKA003.jpg|eta|600ra|centre|La gloro de la Antverpena pentroskolo. Reĝa Muzeo de Belartoj, Antverpeno]] {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Nicaise de KEYSER''' (alternativaj antaŭnomoj: Nicaas, Nikaas de Nicasius; naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1813, Zandvliet - mortis la 17-an de julio 1887, [[Antverpeno]]) estis belga pentristino, ĉefe de historiaj pentraĵoj kaj portretoj, kiu estis unu el la ŝlosilaj figuroj en la belga [[Romantikismo|romantik]] -historia skolo de pentrado. Li havis multajn studentojn, inkluzive de [[Léon Abry]], [[Aloïs Boudry]], [[Edgard Farasyn]], [[Godfried Guffens]], [[Edouard Hamman]], [[Josef Lies|Joseph Lies]], [[George du Maurier]], [[Karel Ooms]], [[Ferdinand Pauwels]], [[Edward Portielje]], [[Jan Swerts]], [[Charles Turck]], [[Alexis Van Hamme]] kaj [[Fran Verlat Verhas]].<ref name="rkd">[http://explore.rkd.nl/explore/artists/20693 Biographical details] ĉe la [[Netherlanda instituto pri arta historio]]</ref> [[Dosiero:Nicaise_de_Keyser02.jpg|eta|280x280px|[[Batalo de la oraj spronoj]] (1836)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:NICAISE_Leopold_ANV.jpg|alternative=Leopold I of Belgium| [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo la 1-a de Belgio]] Dosiero:Louise_Marie_d'Orléans-de_Keyser.jpg|alternative=Louise d'Orléans, Queen of the Belgians| Luiza de Orléans, Reĝino de la Belgoj Dosiero:Leopold_of_Belgium,_Duke_of_Brabant;_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Leopold II of Belgium| [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a de Belgio]] Dosiero:Olga_Nikolaevna_of_Wurtemberg_by_N.De_Keyser_(1848,_priv.coll.).jpg|alternative=Queen Olga of Württemberg, 1848| Reĝino Olga de Virtembergo, 1848 Dosiero:Petrarch_and_Laura,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Petrarch and Laura| [[Francesco Petrarca|Petrarko]] kaj Laura Dosiero:William_II,_King_of_the_Netherlands,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=William II, King of the Netherlands| [[Vilhelmo la 2-a (Nederlando)|Vilhelmo la 2-a, Reĝo de Nederlando]] Dosiero:The_Orient_and_the_Occident,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=The Orient and the Occident| ''La oriento kaj la okcidento'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keyser de, Nicaise}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] 498t7j6ufa90xep46wa55wit6fhd471 9418801 9418792 2026-07-02T12:52:40Z Sj1mor 12103 9418801 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:KMSKA003.jpg|eta|600ra|centre|La gloro de la Antverpena pentroskolo. Reĝa Muzeo de Belartoj, Antverpeno]] {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Nicaise de KEYSER''' (alternativaj antaŭnomoj: Nicaas, Nikaas de Nicasius; naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1813, Zandvliet - mortis la 17-an de julio 1887, [[Antverpeno]]) estis belga pentristino, ĉefe de historiaj pentraĵoj kaj portretoj, kiu estis unu el la ŝlosilaj figuroj en la belga [[Romantikismo|romantik]] -historia skolo de pentrado. Li ricevis sian pentradlernadon ĉe la Antverpena Akademio de Belartoj sub [[Jozef Jacobs (pentristo)|Jozef Jacobs]] kaj [[Mattheus Ignatius van Bree]]. Kiam la eminenta belga romantika pentristo [[Gustave Wappers]] demisiis kiel direktoro de la Antverpena Akademio en 1855, de Keyser sukcedis lin. Kiel ĉe la verkoj de aliaj belgaj pentristoj kiel [[Edouard de Bièfve]], [[Ernest Slingeneyer]] kaj [[Louis Gallait]], lia historiaj pentraĵoj estis aparte ŝatataj. Sed malgraŭ lia granda sukceso kaj famo dum lia tuta vivo, lia verko, kiel tiu de la aliaj belgaj romantikaj pentristoj, estis rapide forgesita en la 20-a jarcento. Malgraŭ la romantika temo kaj barokaj komponaj teknikoj de iliaj historiaj kaj ĝenraj pentraĵoj, la finpoluro de la pentraĵoj de de Keyser estas akademia laŭ stilo, kun la uzo de klaraj linioj kaj klare desegnitaj detaloj. Li havis multajn studentojn, inkluzive de [[Léon Abry]], [[Aloïs Boudry]], [[Edgard Farasyn]], [[Godfried Guffens]], [[Edouard Hamman]], [[Josef Lies|Joseph Lies]], [[George du Maurier]], [[Karel Ooms]], [[Ferdinand Pauwels]], [[Edward Portielje]], [[Jan Swerts]], [[Charles Turck]], [[Alexis Van Hamme]] kaj [[Fran Verlat Verhas]].<ref name="rkd">[http://explore.rkd.nl/explore/artists/20693 Biographical details] ĉe la [[Netherlanda instituto pri arta historio]]</ref> [[Dosiero:Nicaise_de_Keyser02.jpg|eta|280x280px|[[Batalo de la oraj spronoj]] (1836)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:NICAISE_Leopold_ANV.jpg|alternative=Leopold I of Belgium| [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo la 1-a de Belgio]] Dosiero:Louise_Marie_d'Orléans-de_Keyser.jpg|alternative=Louise d'Orléans, Queen of the Belgians| Luiza de Orléans, Reĝino de la Belgoj Dosiero:Leopold_of_Belgium,_Duke_of_Brabant;_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Leopold II of Belgium| [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a de Belgio]] Dosiero:Olga_Nikolaevna_of_Wurtemberg_by_N.De_Keyser_(1848,_priv.coll.).jpg|alternative=Queen Olga of Württemberg, 1848| Reĝino Olga de Virtembergo, 1848 Dosiero:Petrarch_and_Laura,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Petrarch and Laura| [[Francesco Petrarca|Petrarko]] kaj Laura Dosiero:William_II,_King_of_the_Netherlands,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=William II, King of the Netherlands| [[Vilhelmo la 2-a (Nederlando)|Vilhelmo la 2-a, Reĝo de Nederlando]] Dosiero:The_Orient_and_the_Occident,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=The Orient and the Occident| ''La oriento kaj la okcidento'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keyser de, Nicaise}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] 9fie63qm175crxbxg6kl0ioeqinww1e 9418804 9418801 2026-07-02T12:54:19Z Sj1mor 12103 9418804 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:KMSKA003.jpg|eta|600ra|centre|La gloro de la Antverpena pentroskolo. Reĝa Muzeo de Belartoj, Antverpeno]] {{Informkesto artisto|priskribo=Nicaise de Keyser,<br> portretita fare de [[Charles Baugniet]].}} '''Nicaise de KEYSER''' (alternativaj antaŭnomoj: Nicaas, Nikaas de Nicasius; naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1813, Zandvliet - mortis la 17-an de julio 1887, [[Antverpeno]]) estis belga pentristino, ĉefe de historiaj pentraĵoj kaj portretoj, kiu estis unu el la ŝlosilaj figuroj en la belga [[Romantikismo|romantik]] -historia skolo de pentrado. Li ricevis sian pentradlernadon ĉe la Antverpena Akademio de Belartoj sub [[Jozef Jacobs (pentristo)|Jozef Jacobs]] kaj [[Mattheus Ignatius van Bree]]. Kiam la eminenta belga romantika pentristo [[Gustave Wappers]] demisiis kiel direktoro de la Antverpena Akademio en 1855, de Keyser sukcedis lin. Kiel ĉe la verkoj de aliaj belgaj pentristoj kiel [[Edouard de Bièfve]], [[Ernest Slingeneyer]] kaj [[Louis Gallait]], lia historiaj pentraĵoj estis aparte ŝatataj. Sed malgraŭ lia granda sukceso kaj famo dum lia tuta vivo, lia verko, kiel tiu de la aliaj belgaj romantikaj pentristoj, estis rapide forgesita en la 20-a jarcento. Malgraŭ la romantika temo kaj barokaj komponaj teknikoj de iliaj historiaj kaj ĝenraj pentraĵoj, la finpoluro de la pentraĵoj de de Keyser estas akademia laŭ stilo, kun la uzo de klaraj linioj kaj klare desegnitaj detaloj. Li havis multajn studentojn, inkluzive de [[Léon Abry]], [[Aloïs Boudry]], [[Edgard Farasyn]], [[Godfried Guffens]], [[Edouard Hamman]], [[Josef Lies|Joseph Lies]], [[George du Maurier]], [[Karel Ooms]], [[Ferdinand Pauwels]], [[Edward Portielje]], [[Jan Swerts]], [[Charles Turck]], [[Alexis Van Hamme]] kaj [[Fran Verlat Verhas]].<ref name="rkd">[http://explore.rkd.nl/explore/artists/20693 Biographical details] ĉe la [[Netherlanda instituto pri arta historio]]</ref> [[Dosiero:Nicaise_de_Keyser02.jpg|eta|280x280px|[[Batalo de la oraj spronoj]] (1836)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:NICAISE_Leopold_ANV.jpg|alternative=Leopold I of Belgium| [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo la 1-a de Belgio]] Dosiero:Louise_Marie_d'Orléans-de_Keyser.jpg|alternative=Louise d'Orléans, Queen of the Belgians| Luiza de Orléans, Reĝino de la Belgoj Dosiero:Leopold_of_Belgium,_Duke_of_Brabant;_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Leopold II of Belgium| [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a de Belgio]] Dosiero:Olga_Nikolaevna_of_Wurtemberg_by_N.De_Keyser_(1848,_priv.coll.).jpg|alternative=Queen Olga of Württemberg, 1848| Reĝino Olga de Virtembergo, 1848 Dosiero:Petrarch_and_Laura,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Petrarch and Laura| [[Francesco Petrarca|Petrarko]] kaj Laura Dosiero:William_II,_King_of_the_Netherlands,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=William II, King of the Netherlands| [[Vilhelmo la 2-a (Nederlando)|Vilhelmo la 2-a, Reĝo de Nederlando]] Dosiero:The_Orient_and_the_Occident,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=The Orient and the Occident| ''La oriento kaj la okcidento'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keyser de, Nicaise}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] sf8wph3i5270sval8aiqkkou3je1jci 9418845 9418804 2026-07-02T13:44:05Z ~2026-35601-37 258882 9418845 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:KMSKA003.jpg|eta|600ra|centre|La gloro de la Antverpena pentroskolo. Reĝa Muzeo de Belartoj, Antverpeno]] {{Informkesto artisto|priskribo=Nicaise de Keyser,<br> portretita fare de [[Charles Baugniet]].}} '''Nicaise de KEYSER''' (alternativaj antaŭnomoj: Nicaas, Nikaas de Nicasius; naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1813, Zandvliet - mortis la 17-an de julio 1887, [[Antverpeno]]) estis belga pentristo, ĉefe de historiaj pentraĵoj kaj portretoj, kiu estis unu el la ŝlosilaj figuroj en la belga [[Romantikismo|romantik]]-historia skolo de pentrado. Li ricevis sian pentradlernadon ĉe la Antverpena Akademio de Belartoj sub [[Jozef Jacobs (pentristo)|Jozef Jacobs]] kaj [[Mattheus Ignatius van Bree]]. Kiam la eminenta belga romantika pentristo [[Gustave Wappers]] demisiis kiel direktoro de la Antverpena Akademio en 1855, de Keyser sukcedis lin. Kiel ĉe la verkoj de aliaj belgaj pentristoj kiel [[Edouard de Bièfve]], [[Ernest Slingeneyer]] kaj [[Louis Gallait]], lia historiaj pentraĵoj estis aparte ŝatataj. Sed malgraŭ lia granda sukceso kaj famo dum lia tuta vivo, lia verko, kiel tiu de la aliaj belgaj romantikaj pentristoj, estis rapide forgesita en la 20-a jarcento. Malgraŭ la romantika temo kaj barokaj komponaj teknikoj de iliaj historiaj kaj ĝenraj pentraĵoj, la finpoluro de la pentraĵoj de de Keyser estas akademia laŭ stilo, kun la uzo de klaraj linioj kaj klare desegnitaj detaloj. Li havis multajn studentojn, inkluzive de [[Léon Abry]], [[Aloïs Boudry]], [[Edgard Farasyn]], [[Godfried Guffens]], [[Edouard Hamman]], [[Josef Lies|Joseph Lies]], [[George du Maurier]], [[Karel Ooms]], [[Ferdinand Pauwels]], [[Edward Portielje]], [[Jan Swerts]], [[Charles Turck]], [[Alexis Van Hamme]] kaj [[Fran Verlat Verhas]].<ref name="rkd">[http://explore.rkd.nl/explore/artists/20693 Biographical details] ĉe la [[Netherlanda instituto pri arta historio]]</ref> [[Dosiero:Nicaise_de_Keyser02.jpg|eta|280x280px|[[Batalo de la oraj spronoj]] (1836)]] == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:NICAISE_Leopold_ANV.jpg|alternative=Leopold I of Belgium| [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo la 1-a de Belgio]] Dosiero:Louise_Marie_d'Orléans-de_Keyser.jpg|alternative=Louise d'Orléans, Queen of the Belgians| Luiza de Orléans, Reĝino de la Belgoj Dosiero:Leopold_of_Belgium,_Duke_of_Brabant;_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Leopold II of Belgium| [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a de Belgio]] Dosiero:Olga_Nikolaevna_of_Wurtemberg_by_N.De_Keyser_(1848,_priv.coll.).jpg|alternative=Queen Olga of Württemberg, 1848| Reĝino Olga de Virtembergo, 1848 Dosiero:Petrarch_and_Laura,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=Petrarch and Laura| [[Francesco Petrarca|Petrarko]] kaj Laura Dosiero:William_II,_King_of_the_Netherlands,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=William II, King of the Netherlands| [[Vilhelmo la 2-a (Nederlando)|Vilhelmo la 2-a, Reĝo de Nederlando]] Dosiero:The_Orient_and_the_Occident,_by_Nicaise_de_Keyser.jpg|alternative=The Orient and the Occident| ''La oriento kaj la okcidento'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keyser de, Nicaise}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] 1gkpyuhq1w9k316vicgh7hbtuhp0t7y Netherlanda instituto pri arta historio 0 948795 9418787 2026-07-02T12:41:40Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Instituto pri arta historio de Nederlando]] 9418787 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Instituto pri arta historio de Nederlando]] aschiprpx0bjm7nfarm2xi2jir0wx9e Kategorio:Norvega nacia teamo de futbalo 14 948796 9418795 2026-07-02T12:48:32Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Futbalo en Norvegio]]" 9418795 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Futbalo en Norvegio]] 52es0acgq8sv14qppsmpguh8g2gkail 9418799 9418795 2026-07-02T12:51:11Z ThomasPusch 1869 9418799 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Norvegio.svg|80ra|border]]<span style="margin-left:-65px;">[[Dosiero:Gol.png|50ra]]</span> [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Futbalo en Norvegio]] fywxbnf73t7r7i7ay4ye85fs62sxiw8 Ŝablono:Kanada nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 10 948797 9418805 2026-07-02T12:57:37Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{navigilo2 | nomo = Kanada nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Kanada nacia teamo de futbalo|Kanada nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|25px|border|Flago de Kanado]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|40px|Flago de Kanado]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:red; border:1px solid white; color:white; |titolstilo=color:white; |bodyclass = hlist <!..." 9418805 wikitext text/x-wiki {{navigilo2 | nomo = Kanada nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Kanada nacia teamo de futbalo|Kanada nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|25px|border|Flago de Kanado]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|40px|Flago de Kanado]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:red; border:1px solid white; color:white; |titolstilo=color:white; |bodyclass = hlist <!-- laŭ la nuna stato tiu neesperantlingva parametro necesas, ne forigu ĝin --> |listo1 = *<small>1</small>&nbsp;[[Dayne St. Clair|St. Clair]] *<small>2</small>&nbsp;[[Alistair Johnston|Johnston]] *<small>3</small>&nbsp;[[Alfie Jones|Jones]] *<small>4</small>&nbsp;[[Luc de Fougerolles|De Fougerolles]] *<small>5</small>&nbsp;[[Joel Waterman|Waterman]] *<small>6</small>&nbsp;[[Mathieu Choinière|Choinière]] *<small>7</small>&nbsp;[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] *<small>8</small>&nbsp;[[Ismaël Koné|Koné]] *<small>9</small>&nbsp;[[Cyle Larin|Larin]] *<small>10</small>&nbsp;[[Jonathan David|J. David]] *<small>11</small>&nbsp;[[Liam Millar|Millar]] *<small>12</small>&nbsp;[[Tani Oluwaseyi|Oluwaseyi]] *<small>13</small>&nbsp;[[Derek Cornelius|Cornelius]] *<small>14</small>&nbsp;[[Jacob Shaffelburg|Shaffelburg]] *<small>15</small>&nbsp;[[Moïse Bombito|Bombito]] *<small>16</small>&nbsp;[[Maxime Crépeau|Crépeau]] *<small>17</small>&nbsp;[[Tajon Buchanan|Buchanan]] *<small>18</small>&nbsp;[[Owen Goodman|Goodman]] *<small>19</small>&nbsp;[[Alphonso Davies|Davies]]&nbsp;(teamestro) *<small>20</small>&nbsp;[[Ali Ahmed (futbalo)|Ahmed]] *<small>21</small>&nbsp;[[Jonathan Osorio|Osorio]] *<small>22</small>&nbsp;[[Richie Laryea|Laryea]] *<small>23</small>&nbsp;[[Niko Sigur|Sigur]] *<small>24</small>&nbsp;[[Promise David|P. David]] *<small>25</small>&nbsp;[[Nathan Saliba|Saliba]] *<small>26</small>&nbsp;[[Jayden Nelson|Nelson]] *<small>trejnisto</small>&nbsp;[[[[Jesse Marsch|Marsch]]]] }}<noinclude> [[Kategorio:Kanada nacia teamo de futbalo|!]] [[Kategorio:Navigilo:Kanado|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Navigilo:Futbalo|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026|!]] </noinclude> rhfbwt72dy4okvtlsuoxa0yak9jhpf6 9418807 9418805 2026-07-02T12:58:11Z ThomasPusch 1869 9418807 wikitext text/x-wiki {{navigilo2 | nomo = Kanada nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Kanada nacia teamo de futbalo|Kanada nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|25px|border|Flago de Kanado]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|40px|Flago de Kanado]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:red; border:1px solid white; color:white; |titolstilo=color:white; |bodyclass = hlist <!-- laŭ la nuna stato tiu neesperantlingva parametro necesas, ne forigu ĝin --> |listo1 = *<small>1</small>&nbsp;[[Dayne St. Clair|St. Clair]] *<small>2</small>&nbsp;[[Alistair Johnston|Johnston]] *<small>3</small>&nbsp;[[Alfie Jones|Jones]] *<small>4</small>&nbsp;[[Luc de Fougerolles|De Fougerolles]] *<small>5</small>&nbsp;[[Joel Waterman|Waterman]] *<small>6</small>&nbsp;[[Mathieu Choinière|Choinière]] *<small>7</small>&nbsp;[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] *<small>8</small>&nbsp;[[Ismaël Koné|Koné]] *<small>9</small>&nbsp;[[Cyle Larin|Larin]] *<small>10</small>&nbsp;[[Jonathan David|J. David]] *<small>11</small>&nbsp;[[Liam Millar|Millar]] *<small>12</small>&nbsp;[[Tani Oluwaseyi|Oluwaseyi]] *<small>13</small>&nbsp;[[Derek Cornelius|Cornelius]] *<small>14</small>&nbsp;[[Jacob Shaffelburg|Shaffelburg]] *<small>15</small>&nbsp;[[Moïse Bombito|Bombito]] *<small>16</small>&nbsp;[[Maxime Crépeau|Crépeau]] *<small>17</small>&nbsp;[[Tajon Buchanan|Buchanan]] *<small>18</small>&nbsp;[[Owen Goodman|Goodman]] *<small>19</small>&nbsp;[[Alphonso Davies|Davies]]&nbsp;(teamestro) *<small>20</small>&nbsp;[[Ali Ahmed (futbalo)|Ahmed]] *<small>21</small>&nbsp;[[Jonathan Osorio|Osorio]] *<small>22</small>&nbsp;[[Richie Laryea|Laryea]] *<small>23</small>&nbsp;[[Niko Sigur|Sigur]] *<small>24</small>&nbsp;[[Promise David|P. David]] *<small>25</small>&nbsp;[[Nathan Saliba|Saliba]] *<small>26</small>&nbsp;[[Jayden Nelson|Nelson]] *<small>trejnisto</small>&nbsp;[[Jesse Marsch|Marsch]] }}<noinclude> [[Kategorio:Kanada nacia teamo de futbalo|!]] [[Kategorio:Navigilo:Kanado|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Navigilo:Futbalo|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026|!]] </noinclude> 80uh1k6n75g09l3v55d3o98l59jls5t Bluĉapa momoto 0 948798 9418806 2026-07-02T12:57:40Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bluĉapa momoto |koloro = pink |dosiero = Blue Crowned Motmot - 26676895852.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Bluĉapa momoto''' ''M. coeruliceps'' |statu..." 9418806 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bluĉapa momoto |koloro = pink |dosiero = Blue Crowned Motmot - 26676895852.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Bluĉapa momoto''' ''M. coeruliceps'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus coeruliceps'' |volume=2020 |article-number=e.T61634591A163627466 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634591A163627466.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus coeruliceps'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1836) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus coeruliceps map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bluĉapa momoto''' (''Momotus coeruliceps'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de orienta [[Meksiko]]. La [[Amazonia momoto]] kun la Bluĉapa, la [[Kariba momoto|Kariba]] (''M.&nbsp;subrufrescens''), la [[Trinidada momoto|Trinidada]] (''M.&nbsp;bahamensis''), la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto]]j (''M.&nbsp;aequatorialis'') estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La [[IUCN]] uzas la terminon ''Bluĉapa momoto'' kiel sia identigilo por tiu ĉi specio; sed ĝis estas ankaŭ la nomo uzata por la menciita specikomplekso. Ĝi estas la sola specio en la iama komplekso, kiu havas bluan centran kronon. Ĝi havas nigran okulmaskon. Ĝia voĉo estas malalta, strigeca "uu-dut". La korpolongo de la bluĉapaj momotoj varias inter 38 kaj 43 cm.<ref>{{Cite web|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/Species-Account/nb/species/bucmot1/appearance|title=Blue-capped Motmot - Appearance | website=Neotropical Birds Online|language=en|access-date=2019-07-20}}</ref> Tiuj birdoj ofte sidas senmove, kaj pro sia vivejo en densa arbaro ili povas esti malfacile videblaj, malgraŭ sia grandeco. Ili manĝas malgrandajn predojn, kiel insektojn kaj lacertojn, kaj regule manĝas ankaŭ fruktojn. Kiel la plej multaj koracioformaj, la momotoj nestas en tuneloj en terbordoj, kie demetas proksimume tri aŭ kvar blankajn ovojn. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus momota}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] ds5p7l8mt2disidydxa3fbra3zyszk0 9418949 9418806 2026-07-02T17:04:35Z Kani 670 9418949 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bluĉapa momoto |koloro = pink |dosiero = Blue Crowned Motmot - 26676895852.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Bluĉapa momoto''' ''M. coeruliceps'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus coeruliceps'' |volume=2020 |article-number=e.T61634591A163627466 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634591A163627466.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus coeruliceps'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1836) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus coeruliceps map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bluĉapa momoto''' (''Momotus coeruliceps'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de orienta [[Meksiko]]. La [[Amazonia momoto]] kun la Bluĉapa, la [[Kariba momoto|Kariba]] (''M.&nbsp;subrufrescens''), la [[Trinidada momoto|Trinidada]] (''M.&nbsp;bahamensis''), la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto]]j (''M.&nbsp;aequatorialis'') estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La [[IUCN]] uzas la terminon ''Bluĉapa momoto'' kiel sia identigilo por tiu ĉi specio; sed ĝis estas ankaŭ la nomo uzata por la menciita specikomplekso. Ĝi estas la sola specio en la iama komplekso, kiu havas bluan centran kronon. Ĝi havas nigran okulmaskon. Ĝia voĉo estas malalta, strigeca "uu-dut". La korpolongo de la bluĉapaj momotoj varias inter 38 kaj 43 cm.<ref>{{Cite web|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/Species-Account/nb/species/bucmot1/appearance|title=Blue-capped Motmot - Appearance | website=Neotropical Birds Online|language=en|access-date=2019-07-20}}</ref> Tiuj birdoj ofte sidas senmove, kaj pro sia vivejo en densa arbaro ili povas esti malfacile videblaj, malgraŭ sia grandeco. Ili manĝas malgrandajn predojn, kiel insektojn kaj lacertojn, kaj regule manĝas ankaŭ fruktojn. Kiel la plej multaj koracioformaj, la momotoj nestas en tuneloj en terbordoj, kie demetas proksimume tri aŭ kvar blankajn ovojn. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus momota}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] awkr4ugjt1922mhz0bjwn2f12y6nle5 9419091 9418949 2026-07-02T19:24:35Z Kani 670 9419091 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bluĉapa momoto |koloro = pink |dosiero = Blue Crowned Motmot - 26676895852.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Bluĉapa momoto''' ''M. coeruliceps'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus coeruliceps'' |volume=2020 |article-number=e.T61634591A163627466 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634591A163627466.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus coeruliceps'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1836) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus coeruliceps map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bluĉapa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus coeruliceps'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de orienta [[Meksiko]]. La [[Amazonia momoto]] kun la Bluĉapa, la [[Kariba momoto|Kariba]] (''M.&nbsp;subrufrescens''), la [[Trinidada momoto|Trinidada]] (''M.&nbsp;bahamensis''), la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto]]j (''M.&nbsp;aequatorialis'') estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La [[IUCN]] uzas la terminon ''Bluĉapa momoto'' kiel sia identigilo por tiu ĉi specio; sed ĝis estas ankaŭ la nomo uzata por la menciita specikomplekso. Ĝi estas la sola specio en la iama komplekso, kiu havas bluan centran kronon. Ĝi havas nigran okulmaskon. Ĝia voĉo estas malalta, strigeca "uu-dut". La korpolongo de la bluĉapaj momotoj varias inter 38 kaj 43 cm.<ref>{{Cite web|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/Species-Account/nb/species/bucmot1/appearance|title=Blue-capped Motmot - Appearance | website=Neotropical Birds Online|language=en|access-date=2019-07-20}}</ref> Tiuj birdoj ofte sidas senmove, kaj pro sia vivejo en densa arbaro ili povas esti malfacile videblaj, malgraŭ sia grandeco. Ili manĝas malgrandajn predojn, kiel insektojn kaj lacertojn, kaj regule manĝas ankaŭ fruktojn. Kiel la plej multaj koracioformaj, la momotoj nestas en tuneloj en terbordoj, kie demetas proksimume tri aŭ kvar blankajn ovojn. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus momota}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] 08w4b1n7rg70mwn7nzm5scssfimerxj Momotus coeruliceps 0 948799 9418809 2026-07-02T12:59:17Z Kani 670 Alidirektigis al [[Bluĉapa momoto]] 9418809 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Bluĉapa momoto]] 38ijrbrbrlz2rhz2jsokpmcxdh07nkx Ŝablono:Portugala nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 10 948800 9418810 2026-07-02T12:59:52Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{navigilo2 | nomo = Portugala nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Portugala nacia teamo de futbalo|Portugala nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|25px|border|Flago de Portugalio]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|40px|Flago de Portugalio]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:red; border:1px solid #006600; color:yellow; |titolstilo=color:..." 9418810 wikitext text/x-wiki {{navigilo2 | nomo = Portugala nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Portugala nacia teamo de futbalo|Portugala nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|25px|border|Flago de Portugalio]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|40px|Flago de Portugalio]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:red; border:1px solid #006600; color:yellow; |titolstilo=color:yellow; |bodyclass=hlist |listo1 = *<small>1</small>&nbsp;[[Diogo Costa|D. Costa]] *<small>2</small>&nbsp;[[Nélson Semedo|Semedo]] *<small>3</small>&nbsp;[[Rúben Dias|Dias]] *<small>4</small>&nbsp;[[Tomás Araújo|Araújo]] *<small>5</small>&nbsp;[[Diogo Dalot|Dalot]] *<small>6</small>&nbsp;[[Matheus Nunes|Nunes]] *<small>7</small>&nbsp;[[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]]&nbsp;(teamestro) *<small>8</small>&nbsp;[[Bruno Fernandes|Fernandes]] *<small>9</small>&nbsp;[[Gonçalo Ramos|Ramos]] *<small>10</small>&nbsp;[[Bernardo Silva|B. Silva]] *<small>11</small>&nbsp;[[João Félix|Félix]] *<small>12</small>&nbsp;[[José Sá|Sá]] *<small>13</small>&nbsp;[[Renato Veiga|Veiga]] *<small>14</small>&nbsp;[[Gonçalo Inácio|Inácio]] *<small>15</small>&nbsp;[[João Neves|J. Neves]] *<small>16</small>&nbsp;[[Francisco Trincão|Trincão]] *<small>17</small>&nbsp;[[Rafael Leão|Leão]] *<small>18</small>&nbsp;[[Pedro Neto|Neto]] *<small>19</small>&nbsp;[[Gonçalo Guedes|Guedes]] *<small>20</small>&nbsp;[[João Cancelo|Cancelo]] *<small>21</small>&nbsp;[[Rúben Neves|R. Neves]] *<small>22</small>&nbsp;[[Rui Silva (footballer, born 1994)|R. Silva]] *<small>23</small>&nbsp;[[Vitinha]] *<small>24</small>&nbsp;[[Samú Costa|S. Costa]] *<small>25</small>&nbsp;[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Mendes]] *<small>26</small>&nbsp;[[Francisco Conceição|Conceição]] *<small>Trejnisto</small>&nbsp;[[Roberto Martínez|Martínez]] }}<noinclude> [[Kategorio:Portugala nacia teamo de futbalo|!]] [[Kategorio:Navigilo:Portugalio|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Navigilo:Futbalo|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026|!]] </noinclude> gp162yh38atmgfwrio4o24bx2zv3ah8 Ŝablono:Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 10 948801 9418811 2026-07-02T13:03:29Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{navigilo2 | nomo = Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Nederlanda nacia teamo de futbalo|Nederlanda nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|25px|border|Flago de Nederlando]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|40px|Flago de Nederlando]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:#FF771D; border: 1px solid #21468B; color:white; |titolstilo..." 9418811 wikitext text/x-wiki {{navigilo2 | nomo = Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Nederlanda nacia teamo de futbalo|Nederlanda nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|25px|border|Flago de Nederlando]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|40px|Flago de Nederlando]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:#FF771D; border: 1px solid #21468B; color:white; |titolstilo = color:white; |bodyclass=hlist |listo1 = *<small>1</small>&nbsp;[[Bart Verbruggen|Verbruggen]] *<small>2</small>&nbsp;[[Lutsharel Geertruida|Geertruida]] *<small>3</small>&nbsp;[[Marten de Roon|De Roon]] *<small>4</small>&nbsp;[[Virgil van Dijk|Van Dijk]]&nbsp;(teamestro) *<small>5</small>&nbsp;[[Nathan Aké|Aké]] *<small>6</small>&nbsp;[[Jan Paul van Hecke|Van Hecke]] *<small>7</small>&nbsp;[[Justin Kluivert|Kluivert]] *<small>8</small>&nbsp;[[Ryan Gravenberch|Gravenberch]] *<small>9</small>&nbsp;[[Wout Weghorst|Weghorst]] *<small>10</small>&nbsp;[[Memphis Depay|Depay]] *<small>11</small>&nbsp;[[Cody Gakpo|Gakpo]] *<small>12</small>&nbsp;[[Mats Wieffer|Wieffer]] *<small>13</small>&nbsp;[[Robin Roefs|Roefs]] *<small>14</small>&nbsp;[[Tijjani Reijnders|Reijnders]] *<small>15</small>&nbsp;[[Micky van de Ven|Van de Ven]] *<small>16</small>&nbsp;[[Guus Til|Til]] *<small>17</small>&nbsp;[[Noa Lang|Lang]] *<small>18</small>&nbsp;[[Donyell Malen|Malen]] *<small>19</small>&nbsp;[[Brian Brobbey|Brobbey]] *<small>20</small>&nbsp;[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] *<small>21</small>&nbsp;[[Frenkie de Jong|De Jong]] *<small>22</small>&nbsp;[[Denzel Dumfries|Dumfries]] *<small>23</small>&nbsp;[[Mark Flekken|Flekken]] *<small>24</small>&nbsp;[[Crysencio Summerville|Summerville]] *<small>25</small>&nbsp;[[Jorrel Hato|Hato]] *<small>26</small>&nbsp;[[Quinten Timber|Timber]] *<small>Trejnisto</small>&nbsp;[[Ronald Koeman|Koeman]] }}<noinclude> [[Kategorio:Nederlanda nacia teamo de futbalo|!]] [[Kategorio:Navigilo:Nederlando|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Navigilo:Futbalo|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026|!]] </noinclude> pc2wndd8769haect6jgyax0cnjbwre3 Guido Gozzano 0 948802 9418814 2026-07-02T13:07:45Z Tiguliano 34250 Kreita per traduko de la paĝo "[[:it:Special:Redirect/revision/151149134|Guido Gozzano]]" 9418814 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Guido Gustavo|Cognome=Gozzano|ForzaOrdinamento=Gozzano, Guido|Sesso=M|PreData=<small>[[Alfabeto fonetico internazionale|AFI]]</small>: {{IPA|/ɡodˈd͡zano/|it}}<ref>{{DOP|id=1031265|lemma=Gozzano}}</ref> <small>[https://dizionario.rai.it/Audio/It0916/It0916_0845.mp3 🔉 ascolta]</small>|LuogoNascita=Torino|GiornoMeseNascita=19 dicembre|AnnoNascita=1883|LuogoMorte=Torino|GiornoMeseMorte=9 agosto|AnnoMorte=1916|Epoca=1900|Attività=poeta|Attività2=scrittore|Nazionalità=italiano|Immagine=Guido-Gozzano.jpg}}'''Guido Gustavo Gozzano (elp.: Gŭido Gustavo Goccano)''' La 19-a de decembro markas la datrevenon de la naskiĝo (en 1883) de la itala poeto kaj verkisto Guido Gozzano (1883-1916) el Torino. Unu el la ĉefaj elstaruloj de la tiel nomata "krepuskismo", la intima stilo de Gozzano, trempita en melankolio, estis subtenata de la antaŭsento de mallonga vivo (li mortis pro tuberkulozo nur 32-jaraĝa). Lia vivsperto, (aŭ pli ĝuste, lia mortsperto) klarigas kial li konsideris sin "poeto de malgrandaj aferoj", uzante simplan lingvaĵon, kontraste al la tiama domina vigleco de D'Annunzio: lia poezio esprimas, unuflanke, melankolian deziron vivi, kaj, aliflanke, la konscion pri ne havi estontajn perspektivojn. Lia nomo do asociiĝas kun la post- [[Dekadencismo|dekadenca]] literatura movado de krepuskismo . Naskita en riĉa familio en [[Agliè]] (elp.: alje'), li komence dediĉis sin al poezio, imitante la poeton [[Gabriele D'Annunzio]] kaj lian miton kiel ''dando''n . Poste, tamen, la malkovro de la poezio de [[Giovanni Pascoli]] alproksimigis lin al la rondo de intimaj poetoj, kiuj poste nomiĝos "krepuskismaj", unuigitaj per ilia atento al "bonaj aferoj kun tre malbona gusto" , kun kelkaj [[Estetikismo|estetikigaj]] nuancoj <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.noveporte.it/dandy/dandies/gozzano.htm|titolo=Dandies: Guido Gozzano}}</ref>, la "malakceptita sentaŭgaĵo, tiel kara al mia Muzo", kiel li mem ironie difinis ilin. Li mortis nur 32-jaraĝa, pro ftizo ([[Tuberkulozo|pulma tuberkulozo]]), kiu lin turmentis ekde 1907. Li vojaĝis al [[Barato]] en 1912, kun la espero trovi helpon kontraŭ sia malsano en la [[klimato]] de tiu lando. Dum sia restado en Barato li verkis serion da artikoloj, kolektitaj en la postmorta volumo ''*Verso la cuna del mondo'' * (Al la Lulilo de la Mondo) (1917). Pli gravaj estas liaj versoj: ''*La via del rifugio'' * (1907) kaj ''*I colloqui*'' (1911). La mondo, kiun li priskribis, estas provinca, malalt-burĝa, vidata kun amo, sed samtempe kun ia ironia distanciĝo. == Biografio == "La animo de la poeto [...] vere simbolas la konstruaĵon kaj frukton de perversa kulturo. Menso trejnita en la plej delikataj vizioj estas ĉi tie enfermita en korpo eble malsana, certe koruptita de la plej intelekta kaj rafinita hedonismo, kiu estas vere la morfino de multaj disĉiploj de la moderna vivo. Ĝi estas koruptita animo, kiu meritas furiozan kaj sinceran riproĉon [...]. Jen la junulo en sia patra hejmo, vivanta dissolvo meze de la dissolvo de senvivaj aferoj; li observas, vidas, aŭdas en la malgranda ĝardeno...<nowiki>''</nowiki>{{Citaĵo|La menso, lacigita de la paĝoj,<br />la koro detruita de esplorado<br />li aŭdas la voĉon de la praaj aferoj<ref>El la poemo "La Analfabeto", vv. 45-48</ref>| }}Angeloni ankaŭ skribas, ke Gozzano "estas bona profunde en sia animo [...] sed li estas elĉerpita de ĉia voloforto. Li verkas aferojn de nedirebla delikateco, tiom ke multaj literaturaj figuroj envius al li poemojn kiel "La amiko de avino Speranza". Kune kun la malpiaj vortoj de lia tragika spirito, leviĝas la bonaj voĉoj:{{Citaĵo|Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus<br />fari al vi! En la necerta nokto<br />jen tio estas certa: ke ami unu la alian estas bone<ref>En "Ignorabimus," vv. 12-14.</ref>| }}<nowiki>''</nowiki>Doloras la animon de bonaj homoj, ĉi tiu torpida deziro al bono, al kiu mankas la muskolojn por leviĝi al volo: finfine, ĉi tiu poeto estas misgvidita, ne malbona; li estas morale inerta [...]. Certe, tamen, li estas personeco, kiun oni devas distingi de la kutimaj aĉaj rimverkistoj. Dum mi kondamnas kelkajn el liaj poemoj kiel malpiaj, mi ne povas nei al li simpation por aliaj, kiuj sugestas preskaŭ franciskana substrato en lia animo." "Guido Gozzano estas la poeto de sentimentala ironio: li estas viro, kiu ĝuas rigardi en sian propran animon, diskreta kaj bonvola spektanto de siaj propraj emocioj, viro, kiu indulgas sin en iluzioj kaj suferas pro multaj nostalgioj dum ne ignoras la dubindan valoron de ambaŭ, scivolema ekscentrikulo, kiu interesiĝas pri multaj aferoj, trivialaĵoj por la plej multaj aliaj homoj, kaj kiu scias malkovri en ili tion, kion ili eĉ ne suspektas, aminda skeptikulo, kiu prenas serioze nur la mondon de siaj sentoj, sian psikologian estaĵon: tio, pli-malpli, estas kio estas Guido Gozzano, poeto de modesta staturo, eble, sed tiel ĉarma, tiel delikata, tiel nova kaj fascina!... Li estas bona kaj simpla en sia propra petola ironio. Vidu lin tie, kuŝanta sur la herbo antaŭ la vilao, revante, dum liaj tri nepinoj, rondirante ĉirkaŭe, kantas belan infanrimaron...<nowiki>''</nowiki> <nowiki>''</nowiki>Gozzano sentas kun vera originaleco kaj scias esprimi kun senkompara gracio, la poezio de eksmodaj objektoj, la rideto, duone kompatema kaj duone nostalgia, inspirita en ni de antikvaj elegantecoj fariĝintaj mallertaj, la premsignoj de pasinta epoko en kiu ni pensas, ke ni eble estis feliĉaj. En malnova familia albumo, la poeto trovis paliĝintan dagerotipon, portreton de juna knabino samjara kiel lia avino, kun la subskribo, Carlotta, kaj la dato 1850... {{Citaĵo|Non amo che le rose che non colsi. <br> (Mi nur amas la rozojn, kiujn mi ne plukis) }} [[Dosiero:Fausto_Gozzano.jpg|maldekstra|eta|Fausto Gozzano, la patro de Guido]] [[File:Diodata_Mautino_Gozzano.jpg|eta|Diodata, patrino de Guido]] La avo de Guido, D-ro Carlo Gozzano, [[kuracisto]] en la [[Krimea milito|Krimea Milito]], proksima amiko de [[Massimo d'Azeglio]] kaj amanto de la romantika literaturo de sia tempo, estis bonhava burĝo, posedanto de teroj kaj diversaj vilaoj en [[Agliè]]. Lia filo Fausto (1839-1900), [[inĝeniero]], konstruisto de la [[fervojo]] Canavese, kiu ligas Torinon kun la Kanavesaj Valoj, post la [[morto]] de sia unua edzino, (kun kiu li jam havis kvin filinojn), edziĝis en 1877 kun la [[Agliè|deknaŭjara]] [[Diodata Mautino]] (1858-1947) el Agliè. Tio estis juna virino kun arta temperamento, ŝatantino de la teatro kaj amatora aktorino, filino de la deputito Massimo Mautino, alia riĉa terposedanto, posedanto de malnova kaj nobla domo en Agliè kaj, proksime, de la vilao «Il Meleto», kiu havis malgranda parko enfermanta lagon, meze de kiu staris insuleto: nuancon de ekzotikeco tiam donis la kabano, konstruita el teksita [[bambuo]]. El tiu dua geedzeco naskiĝis aliajn kvin gefiloj (el kiuj du mortis en infan-aĝo). Guido estis la kvara infano de la kvin filoj: naskita la 19-an de decembro 1883 en Torino, en la domo, kiun liaj gepatroj posedis en strato Bertolotti 2, li estis baptita en la proksima preĝejo de Sankta Barbara la 19-an de februaro kun la nomoj Guido, Davide, Gustavo kaj Riccardo. Tre ligita al sia hejmurbo <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.comune.torino.it/cittagora/article_14564.shtml|titolo=Guido Gozzano: un'arte fatta di parole, cent'anni dopo}}</ref>, Gozzano loĝis en kvar malsamaj domoj en sia hejmurbo: baldaŭ post sia naskiĝo, en konstruaĵo apud tiu de alia granda torinano, tre malsama ol li, Piero Gobetti, kiun Guido certe ne konis. Li frekventis la [[Barnabitoj|barnabitan]] bazlernejon kaj poste la «Cesare Balbo». Liaj mezlernejaj studoj estis malfacilaj: enskribiĝis en la klasikan mezlernejon "Cavour" en 1895, sed malsukcesis post du jaroj kaj estis sendita studi en loĝlernejo en [[Chivasso]] ; li revenis por studi en Torino en 1898, kie lia patro mortis pro [[Pneŭmonito|pulm-inflamo]] en marto 1900. Je la datreveno de lia morto, Pasko 1901, en la aĝo de 17 jaroj, Guido verkis sian unuan konatan poemon, "''Primavere romantiche''", dediĉitan al lia patrino. Liaj multaj leteroj al lia amiko kaj samlernejano Ettore Colla helpas nin kompreni la kialojn de la akademiaj malfacilaĵoj de Gozzano, ĉar li multe pli interesiĝis pri "bubaĵoj" ol pri studado. Post du pliaj ŝanĝoj de lernejoj, en oktobro 1903 li fine akiris sian altlernejan diplomon ĉe la Nacia Kolegio de [[Savigliano]]; estis la sama jaro, en kiu, en la torina revuo «Il venerdì della Contessa», li publikigis siajn unuajn versojn, ankoraŭ d'Annunzio-similajn, jam de la titoloj: ''La Malkreskanta Virgulino'', ''La Admono'', ''Vas Voluptatis'', ''La Parabolo de Aŭtuno'', ''Supreme Quies'' kaj ''Laus Matris'', kaj ankaŭ la rakonton ''La Promenado''. === La "Kultura Societo" === Kvankam li enskribiĝis en la Fakultaton pri Juro, krom la balsalono de la studenta klubo «Gaudeamus igitur», Gozzano preferis ĉeesti la [[Literaturo|literaturajn]] kursojn, tiutempe okazigitajn de Arturo Graf - kiu, krom la regulaj lecionoj rezervitaj por studentoj, ankaŭ partoprenis publikajn konferencojn kaj en la universitataj klasĉambroj, la tiel nomataj «sabatine», kaj en la oficejoj de la revuo «La Donna» - kaj la "Società della cultura", klubo komence situanta en la <nowiki>''</nowiki>Galleria Nazionale<nowiki>''</nowiki> en Via Roma kaj poste, ekde 1905, translokigita al la nuna <nowiki>''</nowiki>Via Cesare Battisti<nowiki>''</nowiki> apud [[Palaco Carignano|Palazzo Carignano]] . Fondita en 1898 de grupo de intelektuloj, inter kiuj oni memoras [[Luigi Einaudi]], [[Guglielmo Ferrero]], [[Gaetano Mosca]], Giovanni Vailati kaj la astronomon Francesco Porro de' Somenzi, la Societo volis esti cirkulanta biblioteko, kiu provizus la plej novajn literaturajn publikaĵojn, legejon por gazetoj kaj revuoj kaj lokon por konferencoj kaj konversacioj, laŭ [[Pozitivismo|pozitivisma]] vizio pri la cirkulado de kulturo, konsistanta el pedagogiaj intencoj kaj interŝanĝoj de profesiaj spertoj. [[File:Arturo_Graf.jpg|eta|Arturo Graf]] Inter la pli maljunaj aŭ jam establitaj vizitantoj en la kultura panoramo de tiuj jaroj, oni rimarkas la literaturrecenziston kaj direktoron de la <nowiki>''Galleria d'Arte Moderna''</nowiki> Enrico Thovez, la verkistojn [[Massimo Bontempelli]], Giovanni Cena, Francesco Pastonchi, Ernesto Ragazzoni, Carola Prosperi, la filologon Gustavo Balsamo Crivelli kaj la profesorojn <a href="https://it.wikipedia.org/wiki/Zino_Zini" rel="mw:ExtLink" title="Zino Zini" class="cx-link" data-linkid="98">Zino Zini</a> e <a href="https://it.wikipedia.org/wiki/Achille_Loria" rel="mw:ExtLink" title="Achille Loria" class="cx-link" data-linkid="99">Achille Loria</a>; [[Luigi Pirandello|Pirandello]] ankaŭ faris kelkajn ekaperojn. En la tuja postmilita periodo, Piero Gobetti, Lionello Venturi kaj Felice Casorati ankaŭ partoprenis, kun malsama spirito kaj intenco. Gozzano fariĝas, laŭ la difino de sia amiko ĵurnalisto Mario Bassi, la estro de «freneza bando» de junuloj - formita, interalie, de la verkistoj Carlo Calcaterra, Salvator Gotta, Attilio Momigliano, Carlo Vallini, Mario Dogliotti kiu poste fariĝis Patro Silvestro, benediktano en Subiaco, kiu helpos lin spirite sur lia mortlito, de la ĵurnalisto Mario Vugliano - kiu ĝenadis la studaman pacon de la membroj per la bruo de laŭtaj konversacioj kaj la impertinenteco de improvizitaj goliardaj ŝercoj: bildo de Gozzano kiu, cetere, ŝajnas kontrasti kun tiu kutime donita, de rezervita junulo, kun aristokrataj trajtoj, tre afabla, ridetanta sed kiu «neniam ridis, li ridis preskaŭ kun peno». Se la konsidero de Gozzano por tiu rondo ne estas flata en si mem - «Kulturo! Kiam vi parolas al mi pri ĝi, mi flaras la odoron de certaj kloakoj disŝiritaj por restaŭrado» - ĝi tamen estas por li ŝanco fari konatiĝojn, kiuj estos utilaj kaj por lia kultura orientiĝo kaj por la reklamado de liaj versoj. Tiel, de la filozofio-profesoro Zino Zini li petas indikojn kaj klarigojn pri la figuroj de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] kaj [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], do konformaj al sia ribelema Dekadentismo, en kiuj serĉi «veron, kiu ne estas la religia». Tamen, pli zorgema konsidero pri la poeziaj valoroj de verkado malrapide maturiĝas en li, kune kun pli serioza, kvankam seniluziigita, pozicio de si mem en mondaj rilatoj, favorita de la kono de modernaj francaj kaj belgaj poetoj, [[Francis Jammes]], [[Maurice Maeterlinck]], [[Jules Laforgue]], [[Georges Rodenbach]] kaj [[Sully Prudhomme]] ĉefe, same kiel de la Graf de la ''Rime della selva'' kaj de la influo de [[Giovanni Pascoli|Pascoli]] . Giampiero Comolli skribas pri la kontraŭdiro esprimita de Gozzano en ''Pioggia d'agosto,'' laŭ kiu la vero manifestiĝas nur per [[iluzio]], sen kiu la mortiga malsano estus spertata nur kiel [[tragedio]] . «Ankaŭ li rigardis en tiun teruran, malhelan profundon de ekzisto, al kiu en tiuj samaj jaroj aŭtoroj kiel [[Rainer Maria Rilke|Rilke]] kaj [[Franz Kafka|Kafka]] komencis rigardi. Gozzano klare vidis la abismon, sed neniam, eĉ ne por momento, li faris tragedion el ĝi: (...)». <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Presentazione|numero=14}}</ref> === "La Vojo al Rifuĝo" === [[File:Guido_Gozzano.jpg|dekstra|eta|Guido Gozzano]] En 1906, ĉe la <nowiki>''Società di Cultura''</nowiki>, li renkontis Amalia Guglielminetti, <ref>La poetessa racconta nel suo diario la scena dell'incontro che in realtà fu, in quel primo momento, mancato: <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|Ci fissammo un momento con le pupille magnetizzate, poi egli s'alzò, mosse un passo verso di me come seguendo una coraggiosa deliberazione, ma il mio sguardo s'abbassò d'un tratto, il mio volto espresse un improvviso sgomento [...] ed egli non avanzò, deviò i suoi passi verso la porta, contraendo le labbra in una tenuissima smorfia d'ironia [...] ed uscì. }}</ref> kun kiu li komencis turmentitan rilaton la sekvan jaron: ĝi estis jaro kun malmultaj komponaĵoj, dediĉita kiel li estis al la projekto kolekti siajn verkojn en volumo, sindediĉo al selektado kiu implikis korektojn, re-prilaborojn kaj forigojn de versoj kiuj tiam fariĝis fremdaj al li. La rezulto estas la volumo <nowiki>''</nowiki>''La via del rifugio<nowiki>''</nowiki>'', kolekto de 30 poemoj, inter kiuj elstaras ''La via del rifugio'', kiu donas la titolon al la kolekto, ''Le due strade'' kaj ''L'amica di nonna Speranza'', kiu aperis en aprilo 1907 kun multaj preseraroj, kiuj necesigis represon la sekvan aŭguston. La libro estis bonvenigita de kritikistoj, escepte de Italo Mario Angeloni, kiu skribis en la katolika ĉiutaga gazeto [[Il Momento]] la 7-an de aprilo: "La animo de la poeto [...] vere simbolas la konstruaĵon kaj frukton de perversa kulturo. Menso trejnita en la plej delikataj vizioj estas ĉi tie enfermita en korpo eble malsana, certe koruptita de la plej intelekta kaj rafinita hedonismo, kiu estas vere la morfino de multaj disĉiploj de la moderna vivo. Ĝi estas koruptita animo, kiu meritas furiozan kaj sinceran riproĉon [...]. Jen la junulo en sia patra hejmo, vivanta dissolvo meze de la dissolvo de senvivaj aferoj; li observas, vidas, sentas en la malgranda ĝardeno...<nowiki>''</nowiki>     {{Citaĵo|La menso, lacigita de la paĝoj,<br />la koro detruita de esplorado<br />li aŭdas la voĉon de la praaj aferoj<ref>El la poemo "La Analfabeto", vv. 45-48</ref>| }} Angeloni ankaŭ skribas, ke Gozzano "estas bona profunde en sia animo [...] sed li estas elĉerpita de ĉia voloforto. Li verkas aferojn de nedirebla delikateco, tiom ke multaj literaturaj figuroj envius al li poemojn kiel "La amiko de avino Speranza". Kune kun la malpiaj vortoj de lia tragika spirito, leviĝas la bonaj voĉoj: {{Citaĵo|Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus<br />fari al vi! En la necerta nokto<br />jen tio estas certa: ke ami unu la alian estas bone<ref>En "Ignorabimus," vv. 12-14.</ref>| }}    <nowiki>''</nowiki>Doloras la animon de bonaj homoj, ĉi tiu torpida deziro al bono, al kiu mankas la muskolojn por leviĝi al volo: finfine, ĉi tiu poeto estas misgvidita, ne malbona; li estas morale inerta [...]. Certe, tamen, li estas personeco, kiun oni devas distingi de la kutimaj aĉaj rimverkistoj. Dum mi kondamnas kelkajn el liaj poemoj kiel malpiaj, mi ne povas nei al li simpation por aliaj, kiuj sugestas preskaŭ franciskana substrato en lia animo." Noto de la estraro de la gazeto la sekvan 20an de aprilo juĝas la juĝojn de Angeloni kiel "severajn sed ne akrajn", sed aldonas al la afero konsiderante ''La via del rifugio'' libron "makulitan de tia malpura malpureco kaj malbonkaraktereco, ke ĉiu plua kritika juĝo devas esti konsiderata senutila". La 29an de aŭgusto Rina Maria Pierazzi, en la revuo ''Il Caffaro'', riproĉante la "malmulte sagacan kritikiston" pro juĝado de li kiel "malpiulo", anstataŭe konsideras la poezion de Gozzano "pura vejno de fonta akvo" kaj Gozzanon "unu el la floroj destinitaj generi la frukton: sed ĝi ĉiam estu 'kiel ĝi estas' en spirito, kiel ĝi estas en formo, kiu ne imitas aŭ memorigas iun alian, io de la plej alta valoro en ĉi tiuj tempoj, en kiuj 'skolo' estas moda [...]]». Gozzano skribis al Angeloni el Ligurio la 10-an de junio por atentigi lin pri la lastatempa libro de Guglielminetti, ''Le Vergini folli'', mokante la polemikojn kiuj sekvis la artikolon: « [...] ĉi tiu strando. Ĝi estas tiel ĉarme kristana kun siaj monaĥejoj de malriĉaj klaraninoj kaj benediktanoj [...] La benediktanoj konas min, ili scias, ke mi ne kredas je Dio, sed ili amas min same kaj ne nomas min porko: ili estas multe pli ĝentilaj kaj multe malpli cinikaj homoj ol la Direktoroj de la Momento. (Kaj vi, kompatinda Angeloni, kion vi pensis pri tiu ''korekto'' ? Diru al mi iomete!) » [[File:Gozzano_Garrone_De_Paoli.jpg|maldekstra|eta|Gozzano kun siaj amikoj Garrone kaj De Paoli en 1912]] La recenzo de Francesco Chiesa, kiu aperis la 15-an de majo 1907 en la kolumnoj de la tiĉina revuo <nowiki><i id="mw6w">Pagine Libere</i></nowiki>, estas ankaŭ pozitiva, kvankam ĝi ne ŝparas iom da kritiko: «Kiel artaĵo, la versoj de Guido Gozzano ne estas sen difektoj kaj eraroj. Esprim-eraroj: ne eblas akcepti la "ruzajn gustojn",[22] la "disajn gregojn apike",[23] la vojon, kiu aperas "kiel maldika rubando el alabastro".[24] Eraroj de prozodio, inter kiuj la plej grava estas la malsukceso observi la regulon de elizio. Kaj kelkfoje la diskurso malfortiĝas en tro facila abundo. Kaj kelkfoje la skeptiko, ĝenerale diskreta kaj agrabla, fariĝas brutala, fremda al la kialoj de arto. [...] Sed kiom da vigleco de intelekto en la poemoj, en kiuj la aŭtoro ne klopodas, pro ekscentreco, ĝeni la harmonion de siaj sentoj! Kia intima miksaĵo de melankolio kaj spriteco, de memoro kaj deziro, de elegio kaj popola kanto en multaj el ĉi tiuj komponaĵoj!» Por Giuseppe De Paoli, kritikisto de ''La Rassegna Latina'', «Gozzano estas la poeto de vojaĝantoj, kiuj, kun animoj lumigitaj de memoroj kaj plenaj de bedaŭroj, serĉas en la severaj arbaroj de la vivo la vojon, kiu kondukas al trankvila rifuĝejo de paco kaj sereneco [...] poezio de penso [...] nutrata de subtila vejno de pesimismo [...]. La verso estas ĉiam nobla kaj fortika kaj povas elegante fleksiĝi en la plej diversajn kaj variajn sintenojn. La poemo "L'amica di Nonna Speranza" estas de nekomparebla gracio kaj eleganteco: ĝi povas stari samnivele, sen perdi ion ajn kompare, kun la tre dolĉaj poemoj de Francis Jammes.» De Paoli ŝajne ne komprenas la ironion, kiu kuŝas ĉe la bazo de tiu mondo de sentoj, kiu faras lin, esence se ne forme, tiel malproksima de Jammes: Giulio De Frenzi, pseŭdonimo de Luigi Federzoni, la estonta [[ministro]] de la [[Faŝismo|faŝista reĝimo]], atentigas pri tio en la longa artikolo ''*Conversazioni letterarie.'' ''Ironia sentimentale*'', kiu aperis la 10-an de junio en ''*Il Resto del Carlino*'', por kiu Guido Gozzano estas la poeto de sentimentala ironio: li estas homo, kiu ĝuas rigardi en sian propran animon, diskreta kaj bonvola spektanto de siaj propraj emocioj, homo, kiu indulgas sin en iluzioj kaj suferas pro multaj nostalgioj sen ignori la dubindan valoron de ambaŭ, scivolema ekscentrulo, kiu interesiĝas pri multaj aferoj trivialaj por la plej multaj aliaj homoj kaj kiu scias malkovri en ili tion, kion ili eĉ ne suspektas, afabla skeptikulo, kiu prenas serioze nur la mondon de siaj sentoj, sian psikologian estaĵon: tio, pli-malpli, estas kio estas Guido Gozzano, poeto de modesta staturo, eble, sed tiel gracia, tiel delikata, tiel nova kaj fascina!... Li estas bona kaj simpla en sia propra petola ironio. Vidu lin tie, kuŝanta sur la herbo antaŭ la vilao, revante, dum liaj tri nepinoj, starantaj en rondo, kantas belan infanrimaron: {{Citaĵo|[[File:Gozzano madre amica.jpg|thumb|upright=1.3|Gozzano en [[Vilao ''l Meleto'', Aljé]] kun sia patrino kaj amikino]] ''Trenta quaranta'',<br />''tutto il mondo canta''<br />''canta lo gallo''<br />''risponde la gallina''...<br /><br />Socchiusi gli occhi, sto<br />supino nel trifoglio,<br />e vedo un quadrifoglio<br />che non raccoglierò [....]<br /><br />Socchiudo gli occhi, estranio<br />ai casi della vita.<br />Sento fra le mie dita<br />la forma del mio cranio:<br /><br />ma dunque, esisto! O strano!<br />vive fra il Tutto e il Niente<br />quella cosa vivente<br />detta guidogozzano! }} ==== La malsano ==== [[File:Genova_-_Guido_Gozzano_e_gli_amici_della_Marinetta.jpg|maldekstra|eta|Gozzano kun kelkaj amikoj ĉe la klubo ''Marinetta'' en San Francesco d'Albaro]] La kontentecon pri lia sukceso difektis la diagnozo de lezo en la dekstra apekso de la pulmo (aprilo 1907), kiu instigis lin entrepreni la unuan el longa serio da vojaĝoj en la vana espero trovi kuracon por sia malsano en pli varmaj, pli maraj klimatoj. En aprilo li iris al [[Ligurio]], pasigante kelkajn tagojn en [[Camogli|Ruta]], poste al loko, kiun li vizitadis ĝis 1912, San Francesco d'Albaro, (en Ĝenovo), loĝante ĉe la Albergo San Giuliano aŭ ''La Marinetta'', kie li vizitadis la grupon de junaj poetoj, kiuj tie renkontiĝis kaj kontribuis al la revuo ''La Rassegna Latina'', en kiu Gozzano publikigis du recenzojn dediĉitajn al Mario Vugliano kaj Amalia Guglielminetti, kun kiuj, kune kun rilato, kiu daŭris nur kelkajn jarojn, li komencis korespondadon, kiu daŭrus lian tutan vivon. Ĉi tie li skribis la kunmetaĵon ''Alle soglie'' kiu, subskribita la 30an de majo 1907 kaj poste modifita, estus parto de la estonta kolekto ''I colloqui'' . Li ankaŭ verkis ''Nell'Abazia di S.'' ''Giuliano'' kaj ''Le golose'', publikigitan la 28an de julio kun la titolo ''Le Signore che mangiano le paste'' en la ''Gazzetta del Popolo della Domenica'' . Fine de junio, li revenis al [[Agliè]], poste pasigis aŭguston en [[Ceresole Reale]] kaj la aŭtunon denove en Agliè. En decembro, li haltis en [[Torino]] por loĝi ĉe Guglielminetti kaj poste, ekde la 23-a de decembro, li revenis al San Francesco d'Albaro por pasigi la vintron. === La plimalboniĝo de la malsano kaj la vojaĝo al Barato === [[Dosiero:Guido_Gozzano_1912.jpg|eta|Gozzano en 1912]] En 1912, lia sano malboniĝante, la poeto decidis fari longan vojaĝon al [[Barato|Hindio]] por serĉi pli taŭgajn [[Klimato|klimatojn]] . La plezurvojaĝo, kiu daŭris de la 6-a de februaro 1912 ĝis la sekva majo, entreprenita en la kompanio de lia amiko Garrone, ne donis al li la deziratan utilon, sed tamen helpis lin verki, per helpo de sia imagopovo kaj multe da legado, la prozajn skribaĵojn dediĉitajn al la vojaĝo. Tamen, la versoj skribitaj dum la vojaĝo estis detruitaj laŭ ordono de Guido, ĉar li konsideris ilin obscenaj (nur Ketty kaj [[Natale sul picco d'Adamo]] saviĝis). La leteroj el Hindio estis publikigitaj en ''[[La Stampa]]'' de [[Torino]], kaj poste kolektitaj en volumo kaj publikigitaj postmorte en 1917, de Fratelli Treves, kun la titolo ''Verso la cuna del mondo.'' ''Lettere dall'India (1912-1913)'', kun antaŭparolo de Giuseppe Antonio Borgese . En marto 1914 li publikigis en "La Stampa" kelkajn fragmentojn de la poemo Le ''Farfalle'', ankaŭ konata kiel ''Epistole entomologica'', kiu restis nefinita. En la sama jaro li kolektis en la volumo ''I tre talismani'', ses ĉarmajn [[Fabelo|fabelojn,]] kiujn li verkis por la Corriere dei Piccoli . Li ĉiam montris intereson pri [[teatro]] kaj [[Kino|kinematografio]], laborante pri la adaptoj de kelkaj el siaj propraj noveloj . En 1916, la jaro de lia morto, li laboris pri la scenaro por [[filmo]] pri [[Francisko el Asizo]], kiu neniam vidis la lumon de la tago. Li jam laboris, atestante sian intereson pri la arto [[Kino|de kino]], en 1911 pri la rakonto kaj intertitoloj por la scienca [[dokumenta filmo]] de [[reĝisoro]] Roberto Omegna, ''La vita delle farfalle'' . Li estis komence entombigita en la tombejo de la municipo [[Agliè]] ; la 6-an de septembro 1951 lia korpo estis translokigita kaj enterigita en la apuda preĝejo de San Gaudenzio. == Poetiko == <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|La Vita si ritolse tutte le sue promesse.<br />Egli sognò per anni l'Amore che non venne,<br />sognò pel suo martirio attrici e principesse<br />ed oggi ha per amante la cuoca diciottenne.|Guido Gozzano, ''Totò Merumeni'' }} === La temoj de lia poezio === ==== Torino de antaŭaj jaroj ==== Inter la esencaj temoj de la poezia mondo de Gozzano estas la bildo de lia hejmurbo, lia amata Torino, al kiu li konstante revenis. Torino tenis ĉiujn liajn plej malĝojajn memorojn kaj estis la fizika kaj homa medio, en kiu li sentis, ke li povas intime partopreni, kun sento kaj ironio. Kune kun la nuntempa Torino, la Torino de antikvaj tempoj estis multe pli kara al la poeto, tiu antikva kaj iom polvokovrita Torino, kiu elvokis en li tiujn lirikajn akcentojn ŝarĝitajn de nostalgio: ĝi estis Torino, kiu esperis fariĝi la ĉefurbo de unuiĝinta Italio. ==== La medio kaj naturo de Canavese ==== Apud la Torino de Gozzano, la poeto proponas la proksiman medion de Canavese, kie troviĝas fundamentaj bildoj de pejzaĝa kontemplado kaj el kiu elkreskos la finfina lirika [[mito]] enkorpigita de la mondo de naturo, kiu povus doni al li, kiel li diras, "la solan veron sciindan" kaj la lastajn "personojn" de lia poezio, "la kardon arkenio, la silikon, la malrapidan vermon, la makaonon" kaj fine ĉiujn papiliojn de lia nefinita poemo, kiuj igos lin retrovi lian "grandan tenerecon por vivantaĵoj", ne malpleje la infanon, kiu estis "mola kaj antikva". ==== La malproksimaj landoj ==== Kiam Gozzano vojaĝis al [[Barato|Hindio]] inter februaro kaj aprilo 1912, li kronikis sian vojaĝon, foje esprimitan pasie kaj rekte, foje intime kaj dolore. Tio rezultigis la "Leterojn el Hindio", verkitajn inter 1912 kaj 1913, kiuj aperis en la torina eldono de "La Stampa" en 1914 kaj poste estis publikigitaj kiel volumo fare de Fratelli Treves, kun antaŭparolo de Borgese, en 1917. Ĉi tiuj bildoj de malproksimaj landoj naskis la plej subliman [[Prozo|prozon]] de Gozzano, tamen lia poezia mondo, eĉ kiam alfrontita kun elvokivaj bildoj de nekonataj kaj nekutimaj horizontoj, ĉiam restis situanta ene de siaj propraj specifaj kaj sekuraj limoj. Priskribante sian vojaĝsperton, Gozzano ankaŭ traktas la temon de la "alia vojaĝo", tiu de la morto. == Verkoj == === Literaturo === ==== Poeziokolektoj kaj rakontoj ==== * ''La Vojo al Rifuĝo'', (La via del rifugio), Torino-Ĝenovo, Streglio, 1907. [poemoj] * ''La Konversacioj'', (I colloqui), Milano, Treves, 1911. [poemoj] * ''La Tri Talismanoj'', (I tre talismani), Ostiglia, La scuola, 1914. [fabelo] * ''Al la Lulilo de la Mondo. Leteroj el Barato, (Verso la cuna del mondo. Lettere dall'India), (1912-1913)'', Milano, Treves, 1917. * ''La Princino Edziniĝas'', ''(La principessa si sposa)'', Milano, Treves, 1917. [fabeloj] * ''La Altaro de la Pasinteco'', (L'altare del passato), Milano, Treves, 1918. [rakontoj] * ''La Lasta Spuro'', (L'ultima traccia), Milano, Treves, 1919. [noveloj] * ''Romantikaj Printempoj'', (''Primavere romantiche''), Rivarolo, Canavese Grafikaj Artoj, 1924. [poemoj] * ''Papilioj - Entomologiaj Epistoloj,'' (''Farfalle - Epistole Entomologiche''), Rimini, Raffaelli Editore, 2014. [poemoj] * ''La Vojo al Rifuĝo - La Konversacioj,'' (''La via del rifugio - I colloqui''), Rimini, Raffaelli Editore, 2016. [poemoj] ==== Leteroj ==== * ''Amleteroj'', kun Amalia Guglielminetti, antaŭparolo kaj notoj de [[Spartaco Asciamprener]], Milano, Garzanti, 1951. * ''Leteroj al Carlo Vallini kun aliaj neeldonitaj verkoj'', redaktita de Giorgio De Rienzo, Torino, Centro Studi Piemontesi, 1971. * ''Leteroj de adoleskeco al Ettore Colla'', redaktita de [[Mariarosa Masoero]], Alessandria, Edizioni dell'Orso, 1993. ISBN 88-7694-113-4 . == Rilataj temoj == * Krepuskismo * Amalia Guglielminetti [[Kategorio:Agnostikuloj]] [[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]] [[Kategorio:Mortintoj la 9-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1916]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[Kategorio:Italaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] okt80cop2hoekxqjcylqk6c8b1jliwf 9418842 9418814 2026-07-02T13:40:28Z Tiguliano 34250 9418842 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Guido Gozzano |dosiero =Guido Gozzano.jpg |priskribo =itala poeto |dato de naskigxo ={{Dato|19|decembro|1883}} |loko de naskigxo =[[Torino]], [[Italio]] |dato de morto ={{Dato|9|aŭgusto|1916}} |loko de morto =[[Torino]], [[Italio]] | profesio = poeto, verkisto | nacieco = Itala }} '''Guido Gustavo Gozzano''', [[Torino]], 19-an de decembro 1883 – [[Torino]], 9-an de aŭgusto 1916), estis itala [[poeto]], kaj verkisto. Unu el la ĉefaj elstaruloj de la tiel nomata "krepuskismo", la intima stilo de Gozzano, trempita en melankolio, estis subtenata de la antaŭsento de mallonga vivo (li mortis pro tuberkulozo nur 32-jaraĝa). Lia vivsperto, (aŭ pli ĝuste, lia mortsperto) klarigas kial li konsideris sin "poeto de malgrandaj aferoj", uzante simplan lingvaĵon, kontraste al la tiama domina vigleco de D'Annunzio: lia poezio esprimas, unuflanke, melankolian deziron vivi, kaj, aliflanke, la konscion pri ne havi estontajn perspektivojn. Lia nomo do asociiĝas kun la post- [[Dekadencismo|dekadenca]] literatura movado de krepuskismo . Naskita en riĉa familio en [[Agliè]] (elp.: alje'), li komence dediĉis sin al poezio, imitante la poeton [[Gabriele D'Annunzio]] kaj lian miton kiel ''dando''n . Poste, tamen, la malkovro de la poezio de [[Giovanni Pascoli]] alproksimigis lin al la rondo de intimaj poetoj, kiuj poste nomiĝos "krepuskismaj", unuigitaj per ilia atento al "bonaj aferoj kun tre malbona gusto" , kun kelkaj [[Estetikismo|estetikigaj]] nuancoj <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.noveporte.it/dandy/dandies/gozzano.htm|titolo=Dandies: Guido Gozzano}}</ref>, la "malakceptita sentaŭgaĵo, tiel kara al mia Muzo", kiel li mem ironie difinis ilin. Li mortis nur 32-jaraĝa, pro ftizo ([[Tuberkulozo|pulma tuberkulozo]]), kiu lin turmentis ekde 1907. Li vojaĝis al [[Barato]] en 1912, kun la espero trovi helpon kontraŭ sia malsano en la [[klimato]] de tiu lando. Dum sia restado en Barato li verkis serion da artikoloj, kolektitaj en la postmorta volumo ''*Verso la cuna del mondo'' * (Al la Lulilo de la Mondo) (1917). Pli gravaj estas liaj versoj: ''*La via del rifugio'' * (1907) kaj ''*I colloqui*'' (1911). La mondo, kiun li priskribis, estas provinca, malalt-burĝa, vidata kun amo, sed samtempe kun ia ironia distanciĝo. {{Citaĵo|Non amo che le rose che non colsi. <br> (Mi nur amas la rozojn, kiujn mi ne plukis) }} == Biografio == [[Dosiero:Fausto_Gozzano.jpg|maldekstra|eta|Fausto Gozzano, la patro de Guido]] [[File:Diodata_Mautino_Gozzano.jpg|eta|Diodata, patrino de Guido]] La avo de Guido, D-ro Carlo Gozzano, [[kuracisto]] en la [[Krimea milito|Krimea Milito]], proksima amiko de [[Massimo d'Azeglio]] kaj amanto de la romantika literaturo de sia tempo, estis bonhava burĝo, posedanto de teroj kaj diversaj vilaoj en [[Agliè]]. Lia filo Fausto (1839-1900), [[inĝeniero]], konstruisto de la [[fervojo]] Canavese, kiu ligas Torinon kun la Kanavesaj Valoj, post la [[morto]] de sia unua edzino, (kun kiu li jam havis kvin filinojn), edziĝis en 1877 kun la [[Agliè|deknaŭjara]] [[Diodata Mautino]] (1858-1947) el Agliè. Tio estis juna virino kun arta temperamento, ŝatantino de la teatro kaj amatora aktorino, filino de la deputito Massimo Mautino, alia riĉa terposedanto, posedanto de malnova kaj nobla domo en Agliè kaj, proksime, de la vilao «Il Meleto», kiu havis malgranda parko enfermanta lagon, meze de kiu staris insuleto: nuancon de ekzotikeco tiam donis la kabano, konstruita el teksita [[bambuo]]. El tiu dua geedzeco naskiĝis aliajn kvin gefiloj (el kiuj du mortis en infan-aĝo). Guido estis la kvara infano de la kvin filoj: naskita la 19-an de decembro 1883 en Torino, en la domo, kiun liaj gepatroj posedis en strato Bertolotti 2, li estis baptita en la proksima preĝejo de Sankta Barbara la 19-an de februaro kun la nomoj Guido, Davide, Gustavo kaj Riccardo. Tre ligita al sia hejmurbo <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.comune.torino.it/cittagora/article_14564.shtml|titolo=Guido Gozzano: un'arte fatta di parole, cent'anni dopo}}</ref>, Gozzano loĝis en kvar malsamaj domoj en sia hejmurbo: baldaŭ post sia naskiĝo, en konstruaĵo apud tiu de alia granda torinano, tre malsama ol li, Piero Gobetti, kiun Guido certe ne konis. Li frekventis la [[Barnabitoj|barnabitan]] bazlernejon kaj poste la «Cesare Balbo». Liaj mezlernejaj studoj estis malfacilaj: enskribiĝis en la klasikan mezlernejon "Cavour" en 1895, sed malsukcesis post du jaroj kaj estis sendita studi en loĝlernejo en [[Chivasso]] ; li revenis por studi en Torino en 1898, kie lia patro mortis pro [[Pneŭmonito|pulm-inflamo]] en marto 1900. Je la datreveno de lia morto, Pasko 1901, en la aĝo de 17 jaroj, Guido verkis sian unuan konatan poemon, "''Primavere romantiche''", dediĉitan al lia patrino. Liaj multaj leteroj al lia amiko kaj samlernejano Ettore Colla helpas nin kompreni la kialojn de la akademiaj malfacilaĵoj de Gozzano, ĉar li multe pli interesiĝis pri "bubaĵoj" ol pri studado. Post du pliaj ŝanĝoj de lernejoj, en oktobro 1903 li fine akiris sian altlernejan diplomon ĉe la Nacia Kolegio de [[Savigliano]]; estis la sama jaro, en kiu, en la torina revuo «Il venerdì della Contessa», li publikigis siajn unuajn versojn, ankoraŭ d'Annunzio-similajn, jam de la titoloj: ''La Malkreskanta Virgulino'', ''La Admono'', ''Vas Voluptatis'', ''La Parabolo de Aŭtuno'', ''Supreme Quies'' kaj ''Laus Matris'', kaj ankaŭ la rakonton ''La Promenado''. === La "Kultura Societo" === Kvankam li enskribiĝis en la Fakultaton pri Juro, krom la balsalono de la studenta klubo «Gaudeamus igitur», Gozzano preferis ĉeesti la [[Literaturo|literaturajn]] kursojn, tiutempe okazigitajn de Arturo Graf - kiu, krom la regulaj lecionoj rezervitaj por studentoj, ankaŭ partoprenis publikajn konferencojn kaj en la universitataj klasĉambroj, la tiel nomataj «sabatine», kaj en la oficejoj de la revuo «La Donna» - kaj la "Società della cultura", klubo komence situanta en la <nowiki>''</nowiki>Galleria Nazionale<nowiki>''</nowiki> en Via Roma kaj poste, ekde 1905, translokigita al la nuna <nowiki>''</nowiki>Via Cesare Battisti<nowiki>''</nowiki> apud [[Palaco Carignano|Palazzo Carignano]] . Fondita en 1898 de grupo de intelektuloj, inter kiuj oni memoras [[Luigi Einaudi]], [[Guglielmo Ferrero]], [[Gaetano Mosca]], Giovanni Vailati kaj la astronomon Francesco Porro de' Somenzi, la Societo volis esti cirkulanta biblioteko, kiu provizus la plej novajn literaturajn publikaĵojn, legejon por gazetoj kaj revuoj kaj lokon por konferencoj kaj konversacioj, laŭ [[Pozitivismo|pozitivisma]] vizio pri la cirkulado de kulturo, konsistanta el pedagogiaj intencoj kaj interŝanĝoj de profesiaj spertoj. [[File:Arturo_Graf.jpg|eta|Arturo Graf]] Inter la pli maljunaj aŭ jam establitaj vizitantoj en la kultura panoramo de tiuj jaroj, oni rimarkas la literaturrecenziston kaj direktoron de la <nowiki>''Galleria d'Arte Moderna''</nowiki> Enrico Thovez, la verkistojn [[Massimo Bontempelli]], Giovanni Cena, Francesco Pastonchi, Ernesto Ragazzoni, Carola Prosperi, la filologon Gustavo Balsamo Crivelli kaj la profesorojn <a href="https://it.wikipedia.org/wiki/Zino_Zini" rel="mw:ExtLink" title="Zino Zini" class="cx-link" data-linkid="98">Zino Zini</a> e <a href="https://it.wikipedia.org/wiki/Achille_Loria" rel="mw:ExtLink" title="Achille Loria" class="cx-link" data-linkid="99">Achille Loria</a>; [[Luigi Pirandello|Pirandello]] ankaŭ faris kelkajn ekaperojn. En la tuja postmilita periodo, Piero Gobetti, Lionello Venturi kaj Felice Casorati ankaŭ partoprenis, kun malsama spirito kaj intenco. Gozzano fariĝas, laŭ la difino de sia amiko ĵurnalisto Mario Bassi, la estro de «freneza bando» de junuloj - formita, interalie, de la verkistoj Carlo Calcaterra, Salvator Gotta, Attilio Momigliano, Carlo Vallini, Mario Dogliotti kiu poste fariĝis Patro Silvestro, benediktano en Subiaco, kiu helpos lin spirite sur lia mortlito, de la ĵurnalisto Mario Vugliano - kiu ĝenadis la studaman pacon de la membroj per la bruo de laŭtaj konversacioj kaj la impertinenteco de improvizitaj goliardaj ŝercoj: bildo de Gozzano kiu, cetere, ŝajnas kontrasti kun tiu kutime donita, de rezervita junulo, kun aristokrataj trajtoj, tre afabla, ridetanta sed kiu «neniam ridis, li ridis preskaŭ kun peno». Se la konsidero de Gozzano por tiu rondo ne estas flata en si mem - «Kulturo! Kiam vi parolas al mi pri ĝi, mi flaras la odoron de certaj kloakoj disŝiritaj por restaŭrado» - ĝi tamen estas por li ŝanco fari konatiĝojn, kiuj estos utilaj kaj por lia kultura orientiĝo kaj por la reklamado de liaj versoj. Tiel, de la filozofio-profesoro Zino Zini li petas indikojn kaj klarigojn pri la figuroj de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] kaj [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], do konformaj al sia ribelema Dekadentismo, en kiuj serĉi «veron, kiu ne estas la religia». Tamen, pli zorgema konsidero pri la poeziaj valoroj de verkado malrapide maturiĝas en li, kune kun pli serioza, kvankam seniluziigita, pozicio de si mem en mondaj rilatoj, favorita de la kono de modernaj francaj kaj belgaj poetoj, [[Francis Jammes]], [[Maurice Maeterlinck]], [[Jules Laforgue]], [[Georges Rodenbach]] kaj [[Sully Prudhomme]] ĉefe, same kiel de la Graf de la ''Rime della selva'' kaj de la influo de [[Giovanni Pascoli|Pascoli]] . Giampiero Comolli skribas pri la kontraŭdiro esprimita de Gozzano en ''Pioggia d'agosto,'' laŭ kiu la vero manifestiĝas nur per [[iluzio]], sen kiu la mortiga malsano estus spertata nur kiel [[tragedio]] . «Ankaŭ li rigardis en tiun teruran, malhelan profundon de ekzisto, al kiu en tiuj samaj jaroj aŭtoroj kiel [[Rainer Maria Rilke|Rilke]] kaj [[Franz Kafka|Kafka]] komencis rigardi. Gozzano klare vidis la abismon, sed neniam, eĉ ne por momento, li faris tragedion el ĝi: (...)». <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Presentazione|numero=14}}</ref> === "La Vojo al Rifuĝo" === [[File:Guido_Gozzano.jpg|dekstra|eta|Guido Gozzano]] En 1906, ĉe la <nowiki>''Società di Cultura''</nowiki>, li renkontis Amalia Guglielminetti, <ref>La poetessa racconta nel suo diario la scena dell'incontro che in realtà fu, in quel primo momento, mancato: <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|Ci fissammo un momento con le pupille magnetizzate, poi egli s'alzò, mosse un passo verso di me come seguendo una coraggiosa deliberazione, ma il mio sguardo s'abbassò d'un tratto, il mio volto espresse un improvviso sgomento [...] ed egli non avanzò, deviò i suoi passi verso la porta, contraendo le labbra in una tenuissima smorfia d'ironia [...] ed uscì. }}</ref> kun kiu li komencis turmentitan rilaton la sekvan jaron: ĝi estis jaro kun malmultaj komponaĵoj, dediĉita kiel li estis al la projekto kolekti siajn verkojn en volumo, sindediĉo al selektado kiu implikis korektojn, re-prilaborojn kaj forigojn de versoj kiuj tiam fariĝis fremdaj al li. La rezulto estas la volumo <nowiki>''</nowiki>''La via del rifugio<nowiki>''</nowiki>'', kolekto de 30 poemoj, inter kiuj elstaras ''La via del rifugio'', kiu donas la titolon al la kolekto, ''Le due strade'' kaj ''L'amica di nonna Speranza'', kiu aperis en aprilo 1907 kun multaj preseraroj, kiuj necesigis represon la sekvan aŭguston. La libro estis bonvenigita de kritikistoj, escepte de Italo Mario Angeloni, kiu skribis en la katolika ĉiutaga gazeto [[Il Momento]] la 7-an de aprilo: "La animo de la poeto [...] vere simbolas la konstruaĵon kaj frukton de perversa kulturo. Menso trejnita en la plej delikataj vizioj estas ĉi tie enfermita en korpo eble malsana, certe koruptita de la plej intelekta kaj rafinita hedonismo, kiu estas vere la morfino de multaj disĉiploj de la moderna vivo. Ĝi estas koruptita animo, kiu meritas furiozan kaj sinceran riproĉon [...]. Jen la junulo en sia patra hejmo, vivanta dissolvo meze de la dissolvo de senvivaj aferoj; li observas, vidas, sentas en la malgranda ĝardeno...<nowiki>''</nowiki>     {{Citaĵo|La menso, lacigita de la paĝoj,<br />la koro detruita de esplorado<br />li aŭdas la voĉon de la praaj aferoj<ref>El la poemo "La Analfabeto", vv. 45-48</ref>| }} Angeloni ankaŭ skribas, ke Gozzano "estas bona profunde en sia animo [...] sed li estas elĉerpita de ĉia voloforto. Li verkas aferojn de nedirebla delikateco, tiom ke multaj literaturaj figuroj envius al li poemojn kiel "La amiko de avino Speranza". Kune kun la malpiaj vortoj de lia tragika spirito, leviĝas la bonaj voĉoj: {{Citaĵo|Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus<br />fari al vi! En la necerta nokto<br />jen tio estas certa: ke ami unu la alian estas bone<ref>En "Ignorabimus," vv. 12-14.</ref>| }}    <nowiki>''</nowiki>Doloras la animon de bonaj homoj, ĉi tiu torpida deziro al bono, al kiu mankas la muskolojn por leviĝi al volo: finfine, ĉi tiu poeto estas misgvidita, ne malbona; li estas morale inerta [...]. Certe, tamen, li estas personeco, kiun oni devas distingi de la kutimaj aĉaj rimverkistoj. Dum mi kondamnas kelkajn el liaj poemoj kiel malpiaj, mi ne povas nei al li simpation por aliaj, kiuj sugestas preskaŭ franciskana substrato en lia animo." Noto de la estraro de la gazeto la sekvan 20an de aprilo juĝas la juĝojn de Angeloni kiel "severajn sed ne akrajn", sed aldonas al la afero konsiderante ''La via del rifugio'' libron "makulitan de tia malpura malpureco kaj malbonkaraktereco, ke ĉiu plua kritika juĝo devas esti konsiderata senutila". La 29an de aŭgusto Rina Maria Pierazzi, en la revuo ''Il Caffaro'', riproĉante la "malmulte sagacan kritikiston" pro juĝado de li kiel "malpiulo", anstataŭe konsideras la poezion de Gozzano "pura vejno de fonta akvo" kaj Gozzanon "unu el la floroj destinitaj generi la frukton: sed ĝi ĉiam estu 'kiel ĝi estas' en spirito, kiel ĝi estas en formo, kiu ne imitas aŭ memorigas iun alian, io de la plej alta valoro en ĉi tiuj tempoj, en kiuj 'skolo' estas moda [...]]». Gozzano skribis al Angeloni el Ligurio la 10-an de junio por atentigi lin pri la lastatempa libro de Guglielminetti, ''Le Vergini folli'', mokante la polemikojn kiuj sekvis la artikolon: « [...] ĉi tiu strando. Ĝi estas tiel ĉarme kristana kun siaj monaĥejoj de malriĉaj klaraninoj kaj benediktanoj [...] La benediktanoj konas min, ili scias, ke mi ne kredas je Dio, sed ili amas min same kaj ne nomas min porko: ili estas multe pli ĝentilaj kaj multe malpli cinikaj homoj ol la Direktoroj de la Momento. (Kaj vi, kompatinda Angeloni, kion vi pensis pri tiu ''korekto'' ? Diru al mi iomete!) » [[File:Gozzano_Garrone_De_Paoli.jpg|maldekstra|eta|Gozzano kun siaj amikoj Garrone kaj De Paoli en 1912]] La recenzo de Francesco Chiesa, kiu aperis la 15-an de majo 1907 en la kolumnoj de la tiĉina revuo <nowiki><i id="mw6w">Pagine Libere</i></nowiki>, estas ankaŭ pozitiva, kvankam ĝi ne ŝparas iom da kritiko: «Kiel artaĵo, la versoj de Guido Gozzano ne estas sen difektoj kaj eraroj. Esprim-eraroj: ne eblas akcepti la "ruzajn gustojn",[22] la "disajn gregojn apike",[23] la vojon, kiu aperas "kiel maldika rubando el alabastro".[24] Eraroj de prozodio, inter kiuj la plej grava estas la malsukceso observi la regulon de elizio. Kaj kelkfoje la diskurso malfortiĝas en tro facila abundo. Kaj kelkfoje la skeptiko, ĝenerale diskreta kaj agrabla, fariĝas brutala, fremda al la kialoj de arto. [...] Sed kiom da vigleco de intelekto en la poemoj, en kiuj la aŭtoro ne klopodas, pro ekscentreco, ĝeni la harmonion de siaj sentoj! Kia intima miksaĵo de melankolio kaj spriteco, de memoro kaj deziro, de elegio kaj popola kanto en multaj el ĉi tiuj komponaĵoj!» Por Giuseppe De Paoli, kritikisto de ''La Rassegna Latina'', «Gozzano estas la poeto de vojaĝantoj, kiuj, kun animoj lumigitaj de memoroj kaj plenaj de bedaŭroj, serĉas en la severaj arbaroj de la vivo la vojon, kiu kondukas al trankvila rifuĝejo de paco kaj sereneco [...] poezio de penso [...] nutrata de subtila vejno de pesimismo [...]. La verso estas ĉiam nobla kaj fortika kaj povas elegante fleksiĝi en la plej diversajn kaj variajn sintenojn. La poemo "L'amica di Nonna Speranza" estas de nekomparebla gracio kaj eleganteco: ĝi povas stari samnivele, sen perdi ion ajn kompare, kun la tre dolĉaj poemoj de Francis Jammes.» De Paoli ŝajne ne komprenas la ironion, kiu kuŝas ĉe la bazo de tiu mondo de sentoj, kiu faras lin, esence se ne forme, tiel malproksima de Jammes: Giulio De Frenzi, pseŭdonimo de Luigi Federzoni, la estonta [[ministro]] de la [[Faŝismo|faŝista reĝimo]], atentigas pri tio en la longa artikolo ''*Conversazioni letterarie.'' ''Ironia sentimentale*'', kiu aperis la 10-an de junio en ''*Il Resto del Carlino*'', por kiu Guido Gozzano estas la poeto de sentimentala ironio: li estas homo, kiu ĝuas rigardi en sian propran animon, diskreta kaj bonvola spektanto de siaj propraj emocioj, homo, kiu indulgas sin en iluzioj kaj suferas pro multaj nostalgioj sen ignori la dubindan valoron de ambaŭ, scivolema ekscentrulo, kiu interesiĝas pri multaj aferoj trivialaj por la plej multaj aliaj homoj kaj kiu scias malkovri en ili tion, kion ili eĉ ne suspektas, afabla skeptikulo, kiu prenas serioze nur la mondon de siaj sentoj, sian psikologian estaĵon: tio, pli-malpli, estas kio estas Guido Gozzano, poeto de modesta staturo, eble, sed tiel gracia, tiel delikata, tiel nova kaj fascina!... Li estas bona kaj simpla en sia propra petola ironio. Vidu lin tie, kuŝanta sur la herbo antaŭ la vilao, revante, dum liaj tri nepinoj, starantaj en rondo, kantas belan infanrimaron: {{Citaĵo|[[File:Gozzano madre amica.jpg|thumb|upright=1.3|Gozzano en [[Vilao ''l Meleto'', Aljé]] kun sia patrino kaj amikino]] ''Trenta quaranta'',<br />''tutto il mondo canta''<br />''canta lo gallo''<br />''risponde la gallina''...<br /><br />Socchiusi gli occhi, sto<br />supino nel trifoglio,<br />e vedo un quadrifoglio<br />che non raccoglierò [....]<br /><br />Socchiudo gli occhi, estranio<br />ai casi della vita.<br />Sento fra le mie dita<br />la forma del mio cranio:<br /><br />ma dunque, esisto! O strano!<br />vive fra il Tutto e il Niente<br />quella cosa vivente<br />detta guidogozzano! }} ==== La malsano ==== [[File:Genova_-_Guido_Gozzano_e_gli_amici_della_Marinetta.jpg|maldekstra|eta|Gozzano kun kelkaj amikoj ĉe la klubo ''Marinetta'' en San Francesco d'Albaro]] La kontentecon pri lia sukceso difektis la diagnozo de lezo en la dekstra apekso de la pulmo (aprilo 1907), kiu instigis lin entrepreni la unuan el longa serio da vojaĝoj en la vana espero trovi kuracon por sia malsano en pli varmaj, pli maraj klimatoj. En aprilo li iris al [[Ligurio]], pasigante kelkajn tagojn en [[Camogli|Ruta]], poste al loko, kiun li vizitadis ĝis 1912, San Francesco d'Albaro, (en Ĝenovo), loĝante ĉe la Albergo San Giuliano aŭ ''La Marinetta'', kie li vizitadis la grupon de junaj poetoj, kiuj tie renkontiĝis kaj kontribuis al la revuo ''La Rassegna Latina'', en kiu Gozzano publikigis du recenzojn dediĉitajn al Mario Vugliano kaj Amalia Guglielminetti, kun kiuj, kune kun rilato, kiu daŭris nur kelkajn jarojn, li komencis korespondadon, kiu daŭrus lian tutan vivon. Ĉi tie li skribis la kunmetaĵon ''Alle soglie'' kiu, subskribita la 30an de majo 1907 kaj poste modifita, estus parto de la estonta kolekto ''I colloqui'' . Li ankaŭ verkis ''Nell'Abazia di S.'' ''Giuliano'' kaj ''Le golose'', publikigitan la 28an de julio kun la titolo ''Le Signore che mangiano le paste'' en la ''Gazzetta del Popolo della Domenica'' . Fine de junio, li revenis al [[Agliè]], poste pasigis aŭguston en [[Ceresole Reale]] kaj la aŭtunon denove en Agliè. En decembro, li haltis en [[Torino]] por loĝi ĉe Guglielminetti kaj poste, ekde la 23-a de decembro, li revenis al San Francesco d'Albaro por pasigi la vintron. === La plimalboniĝo de la malsano kaj la vojaĝo al Barato === [[Dosiero:Guido_Gozzano_1912.jpg|eta|Gozzano en 1912]] En 1912, lia sano malboniĝante, la poeto decidis fari longan vojaĝon al [[Barato|Hindio]] por serĉi pli taŭgajn [[Klimato|klimatojn]] . La plezurvojaĝo, kiu daŭris de la 6-a de februaro 1912 ĝis la sekva majo, entreprenita en la kompanio de lia amiko Garrone, ne donis al li la deziratan utilon, sed tamen helpis lin verki, per helpo de sia imagopovo kaj multe da legado, la prozajn skribaĵojn dediĉitajn al la vojaĝo. Tamen, la versoj skribitaj dum la vojaĝo estis detruitaj laŭ ordono de Guido, ĉar li konsideris ilin obscenaj (nur Ketty kaj [[Natale sul picco d'Adamo]] saviĝis). La leteroj el Hindio estis publikigitaj en ''[[La Stampa]]'' de [[Torino]], kaj poste kolektitaj en volumo kaj publikigitaj postmorte en 1917, de Fratelli Treves, kun la titolo ''Verso la cuna del mondo.'' ''Lettere dall'India (1912-1913)'', kun antaŭparolo de Giuseppe Antonio Borgese . En marto 1914 li publikigis en "La Stampa" kelkajn fragmentojn de la poemo Le ''Farfalle'', ankaŭ konata kiel ''Epistole entomologica'', kiu restis nefinita. En la sama jaro li kolektis en la volumo ''I tre talismani'', ses ĉarmajn [[Fabelo|fabelojn,]] kiujn li verkis por la Corriere dei Piccoli . Li ĉiam montris intereson pri [[teatro]] kaj [[Kino|kinematografio]], laborante pri la adaptoj de kelkaj el siaj propraj noveloj . En 1916, la jaro de lia morto, li laboris pri la scenaro por [[filmo]] pri [[Francisko el Asizo]], kiu neniam vidis la lumon de la tago. Li jam laboris, atestante sian intereson pri la arto [[Kino|de kino]], en 1911 pri la rakonto kaj intertitoloj por la scienca [[dokumenta filmo]] de [[reĝisoro]] Roberto Omegna, ''La vita delle farfalle'' . Li estis komence entombigita en la tombejo de la municipo [[Agliè]] ; la 6-an de septembro 1951 lia korpo estis translokigita kaj enterigita en la apuda preĝejo de San Gaudenzio. == Poetiko == <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|La Vita si ritolse tutte le sue promesse.<br />Egli sognò per anni l'Amore che non venne,<br />sognò pel suo martirio attrici e principesse<br />ed oggi ha per amante la cuoca diciottenne.|Guido Gozzano, ''Totò Merumeni'' }} === La temoj de lia poezio === ==== Torino de antaŭaj jaroj ==== Inter la esencaj temoj de la poezia mondo de Gozzano estas la bildo de lia hejmurbo, lia amata Torino, al kiu li konstante revenis. Torino tenis ĉiujn liajn plej malĝojajn memorojn kaj estis la fizika kaj homa medio, en kiu li sentis, ke li povas intime partopreni, kun sento kaj ironio. Kune kun la nuntempa Torino, la Torino de antikvaj tempoj estis multe pli kara al la poeto, tiu antikva kaj iom polvokovrita Torino, kiu elvokis en li tiujn lirikajn akcentojn ŝarĝitajn de nostalgio: ĝi estis Torino, kiu esperis fariĝi la ĉefurbo de unuiĝinta Italio. ==== La medio kaj naturo de Canavese ==== Apud la Torino de Gozzano, la poeto proponas la proksiman medion de Canavese, kie troviĝas fundamentaj bildoj de pejzaĝa kontemplado kaj el kiu elkreskos la finfina lirika [[mito]] enkorpigita de la mondo de naturo, kiu povus doni al li, kiel li diras, "la solan veron sciindan" kaj la lastajn "personojn" de lia poezio, "la kardon arkenio, la silikon, la malrapidan vermon, la makaonon" kaj fine ĉiujn papiliojn de lia nefinita poemo, kiuj igos lin retrovi lian "grandan tenerecon por vivantaĵoj", ne malpleje la infanon, kiu estis "mola kaj antikva". ==== La malproksimaj landoj ==== Kiam Gozzano vojaĝis al [[Barato|Hindio]] inter februaro kaj aprilo 1912, li kronikis sian vojaĝon, foje esprimitan pasie kaj rekte, foje intime kaj dolore. Tio rezultigis la "Leterojn el Hindio", verkitajn inter 1912 kaj 1913, kiuj aperis en la torina eldono de "La Stampa" en 1914 kaj poste estis publikigitaj kiel volumo fare de Fratelli Treves, kun antaŭparolo de Borgese, en 1917. Ĉi tiuj bildoj de malproksimaj landoj naskis la plej subliman [[Prozo|prozon]] de Gozzano, tamen lia poezia mondo, eĉ kiam alfrontita kun elvokivaj bildoj de nekonataj kaj nekutimaj horizontoj, ĉiam restis situanta ene de siaj propraj specifaj kaj sekuraj limoj. Priskribante sian vojaĝsperton, Gozzano ankaŭ traktas la temon de la "alia vojaĝo", tiu de la morto. == Verkoj == === Literaturo === ==== Poeziokolektoj kaj rakontoj ==== * ''La Vojo al Rifuĝo'', (La via del rifugio), Torino-Ĝenovo, Streglio, 1907. [poemoj] * ''La Konversacioj'', (I colloqui), Milano, Treves, 1911. [poemoj] * ''La Tri Talismanoj'', (I tre talismani), Ostiglia, La scuola, 1914. [fabelo] * ''Al la Lulilo de la Mondo. Leteroj el Barato, (Verso la cuna del mondo. Lettere dall'India), (1912-1913)'', Milano, Treves, 1917. * ''La Princino Edziniĝas'', ''(La principessa si sposa)'', Milano, Treves, 1917. [fabeloj] * ''La Altaro de la Pasinteco'', (L'altare del passato), Milano, Treves, 1918. [rakontoj] * ''La Lasta Spuro'', (L'ultima traccia), Milano, Treves, 1919. [noveloj] * ''Romantikaj Printempoj'', (''Primavere romantiche''), Rivarolo, Canavese Grafikaj Artoj, 1924. [poemoj] * ''Papilioj - Entomologiaj Epistoloj,'' (''Farfalle - Epistole Entomologiche''), Rimini, Raffaelli Editore, 2014. [poemoj] * ''La Vojo al Rifuĝo - La Konversacioj,'' (''La via del rifugio - I colloqui''), Rimini, Raffaelli Editore, 2016. [poemoj] ==== Leteroj ==== * ''Amleteroj'', kun Amalia Guglielminetti, antaŭparolo kaj notoj de [[Spartaco Asciamprener]], Milano, Garzanti, 1951. * ''Leteroj al Carlo Vallini kun aliaj neeldonitaj verkoj'', redaktita de Giorgio De Rienzo, Torino, Centro Studi Piemontesi, 1971. * ''Leteroj de adoleskeco al Ettore Colla'', redaktita de [[Mariarosa Masoero]], Alessandria, Edizioni dell'Orso, 1993. ISBN 88-7694-113-4 . == Rilataj temoj == * Krepuskismo * Amalia Guglielminetti [[Kategorio:Agnostikuloj]] [[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]] [[Kategorio:Mortintoj la 9-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1916]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[Kategorio:Italaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] 8z9kgs6z1fyv10e3erjigxtzp6d5q30 9418854 9418842 2026-07-02T13:51:58Z Tiguliano 34250 /* La "Kultura Societo" */ 9418854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Guido Gozzano |dosiero =Guido Gozzano.jpg |priskribo =itala poeto |dato de naskigxo ={{Dato|19|decembro|1883}} |loko de naskigxo =[[Torino]], [[Italio]] |dato de morto ={{Dato|9|aŭgusto|1916}} |loko de morto =[[Torino]], [[Italio]] | profesio = poeto, verkisto | nacieco = Itala }} '''Guido Gustavo Gozzano''', [[Torino]], 19-an de decembro 1883 – [[Torino]], 9-an de aŭgusto 1916), estis itala [[poeto]], kaj verkisto. Unu el la ĉefaj elstaruloj de la tiel nomata "krepuskismo", la intima stilo de Gozzano, trempita en melankolio, estis subtenata de la antaŭsento de mallonga vivo (li mortis pro tuberkulozo nur 32-jaraĝa). Lia vivsperto, (aŭ pli ĝuste, lia mortsperto) klarigas kial li konsideris sin "poeto de malgrandaj aferoj", uzante simplan lingvaĵon, kontraste al la tiama domina vigleco de D'Annunzio: lia poezio esprimas, unuflanke, melankolian deziron vivi, kaj, aliflanke, la konscion pri ne havi estontajn perspektivojn. Lia nomo do asociiĝas kun la post- [[Dekadencismo|dekadenca]] literatura movado de krepuskismo . Naskita en riĉa familio en [[Agliè]] (elp.: alje'), li komence dediĉis sin al poezio, imitante la poeton [[Gabriele D'Annunzio]] kaj lian miton kiel ''dando''n . Poste, tamen, la malkovro de la poezio de [[Giovanni Pascoli]] alproksimigis lin al la rondo de intimaj poetoj, kiuj poste nomiĝos "krepuskismaj", unuigitaj per ilia atento al "bonaj aferoj kun tre malbona gusto" , kun kelkaj [[Estetikismo|estetikigaj]] nuancoj <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.noveporte.it/dandy/dandies/gozzano.htm|titolo=Dandies: Guido Gozzano}}</ref>, la "malakceptita sentaŭgaĵo, tiel kara al mia Muzo", kiel li mem ironie difinis ilin. Li mortis nur 32-jaraĝa, pro ftizo ([[Tuberkulozo|pulma tuberkulozo]]), kiu lin turmentis ekde 1907. Li vojaĝis al [[Barato]] en 1912, kun la espero trovi helpon kontraŭ sia malsano en la [[klimato]] de tiu lando. Dum sia restado en Barato li verkis serion da artikoloj, kolektitaj en la postmorta volumo ''*Verso la cuna del mondo'' * (Al la Lulilo de la Mondo) (1917). Pli gravaj estas liaj versoj: ''*La via del rifugio'' * (1907) kaj ''*I colloqui*'' (1911). La mondo, kiun li priskribis, estas provinca, malalt-burĝa, vidata kun amo, sed samtempe kun ia ironia distanciĝo. {{Citaĵo|Non amo che le rose che non colsi. <br> (Mi nur amas la rozojn, kiujn mi ne plukis) }} == Biografio == [[Dosiero:Fausto_Gozzano.jpg|maldekstra|eta|Fausto Gozzano, la patro de Guido]] [[File:Diodata_Mautino_Gozzano.jpg|eta|Diodata, patrino de Guido]] La avo de Guido, D-ro Carlo Gozzano, [[kuracisto]] en la [[Krimea milito|Krimea Milito]], proksima amiko de [[Massimo d'Azeglio]] kaj amanto de la romantika literaturo de sia tempo, estis bonhava burĝo, posedanto de teroj kaj diversaj vilaoj en [[Agliè]]. Lia filo Fausto (1839-1900), [[inĝeniero]], konstruisto de la [[fervojo]] Canavese, kiu ligas Torinon kun la Kanavesaj Valoj, post la [[morto]] de sia unua edzino, (kun kiu li jam havis kvin filinojn), edziĝis en 1877 kun la [[Agliè|deknaŭjara]] [[Diodata Mautino]] (1858-1947) el Agliè. Tio estis juna virino kun arta temperamento, ŝatantino de la teatro kaj amatora aktorino, filino de la deputito Massimo Mautino, alia riĉa terposedanto, posedanto de malnova kaj nobla domo en Agliè kaj, proksime, de la vilao «Il Meleto», kiu havis malgranda parko enfermanta lagon, meze de kiu staris insuleto: nuancon de ekzotikeco tiam donis la kabano, konstruita el teksita [[bambuo]]. El tiu dua geedzeco naskiĝis aliajn kvin gefiloj (el kiuj du mortis en infan-aĝo). Guido estis la kvara infano de la kvin filoj: naskita la 19-an de decembro 1883 en Torino, en la domo, kiun liaj gepatroj posedis en strato Bertolotti 2, li estis baptita en la proksima preĝejo de Sankta Barbara la 19-an de februaro kun la nomoj Guido, Davide, Gustavo kaj Riccardo. Tre ligita al sia hejmurbo <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.comune.torino.it/cittagora/article_14564.shtml|titolo=Guido Gozzano: un'arte fatta di parole, cent'anni dopo}}</ref>, Gozzano loĝis en kvar malsamaj domoj en sia hejmurbo: baldaŭ post sia naskiĝo, en konstruaĵo apud tiu de alia granda torinano, tre malsama ol li, Piero Gobetti, kiun Guido certe ne konis. Li frekventis la [[Barnabitoj|barnabitan]] bazlernejon kaj poste la «Cesare Balbo». Liaj mezlernejaj studoj estis malfacilaj: enskribiĝis en la klasikan mezlernejon "Cavour" en 1895, sed malsukcesis post du jaroj kaj estis sendita studi en loĝlernejo en [[Chivasso]] ; li revenis por studi en Torino en 1898, kie lia patro mortis pro [[Pneŭmonito|pulm-inflamo]] en marto 1900. Je la datreveno de lia morto, Pasko 1901, en la aĝo de 17 jaroj, Guido verkis sian unuan konatan poemon, "''Primavere romantiche''", dediĉitan al lia patrino. Liaj multaj leteroj al lia amiko kaj samlernejano Ettore Colla helpas nin kompreni la kialojn de la akademiaj malfacilaĵoj de Gozzano, ĉar li multe pli interesiĝis pri "bubaĵoj" ol pri studado. Post du pliaj ŝanĝoj de lernejoj, en oktobro 1903 li fine akiris sian altlernejan diplomon ĉe la Nacia Kolegio de [[Savigliano]]; estis la sama jaro, en kiu, en la torina revuo «Il venerdì della Contessa», li publikigis siajn unuajn versojn, ankoraŭ d'Annunzio-similajn, jam de la titoloj: ''La Malkreskanta Virgulino'', ''La Admono'', ''Vas Voluptatis'', ''La Parabolo de Aŭtuno'', ''Supreme Quies'' kaj ''Laus Matris'', kaj ankaŭ la rakonton ''La Promenado''. === La "Kultura Societo" === Kvankam li enskribiĝis en la Fakultaton pri Juro, krom la balsalono de la studenta klubo «Gaudeamus igitur», Gozzano preferis ĉeesti la [[Literaturo|literaturajn]] kursojn, tiutempe okazigitajn de Arturo Graf - kiu, krom la regulaj lecionoj rezervitaj por studentoj, ankaŭ partoprenis publikajn konferencojn kaj en la universitataj klasĉambroj, la tiel nomataj «sabatine», kaj en la oficejoj de la revuo «La Donna» - kaj la "Società della cultura", klubo komence situanta en la <nowiki>''</nowiki>Galleria Nazionale<nowiki>''</nowiki> en Via Roma kaj poste, ekde 1905, translokigita al la nuna <nowiki>''</nowiki>Via Cesare Battisti<nowiki>''</nowiki> apud [[Palaco Carignano|Palazzo Carignano]] . Fondita en 1898 de grupo de intelektuloj, inter kiuj oni memoras [[Luigi Einaudi]], [[Guglielmo Ferrero]], [[Gaetano Mosca]], Giovanni Vailati kaj la astronomon Francesco Porro de' Somenzi, la Societo volis esti cirkulanta biblioteko, kiu provizus la plej novajn literaturajn publikaĵojn, legejon por gazetoj kaj revuoj kaj lokon por konferencoj kaj konversacioj, laŭ [[Pozitivismo|pozitivisma]] vizio pri la cirkulado de kulturo, konsistanta el pedagogiaj intencoj kaj interŝanĝoj de profesiaj spertoj. [[File:Arturo_Graf.jpg|eta|Arturo Graf]] Inter la pli maljunaj aŭ jam establitaj vizitantoj en la kultura panoramo de tiuj jaroj, oni rimarkas la literaturrecenziston kaj direktoron de la <nowiki>''Galleria d'Arte Moderna''</nowiki> Enrico Thovez, la verkistojn [[Massimo Bontempelli]], Giovanni Cena, Francesco Pastonchi, Ernesto Ragazzoni, Carola Prosperi, la filologon Gustavo Balsamo Crivelli kaj la profesorojn [https://it.wikipedia.org/wiki/Zino_Zini Zino Zini] kaj [https://it.wikipedia.org/wiki/Achille_Loria Achille Loria]. [[Luigi Pirandello|Pirandello]] ankaŭ faris kelkajn ekaperojn. En la tuja postmilita periodo, Piero Gobetti, Lionello Venturi kaj Felice Casorati ankaŭ partoprenis, kun malsama spirito kaj intenco. Gozzano fariĝas, laŭ la difino de sia amiko ĵurnalisto Mario Bassi, la estro de «freneza bando» de junuloj - formita, interalie, de la verkistoj Carlo Calcaterra, Salvator Gotta, Attilio Momigliano, Carlo Vallini, Mario Dogliotti kiu poste fariĝis Patro Silvestro, benediktano en Subiaco, kiu helpos lin spirite sur lia mortlito, de la ĵurnalisto Mario Vugliano - kiu ĝenadis la studaman pacon de la membroj per la bruo de laŭtaj konversacioj kaj la impertinenteco de improvizitaj goliardaj ŝercoj: bildo de Gozzano kiu, cetere, ŝajnas kontrasti kun tiu kutime donita, de rezervita junulo, kun aristokrataj trajtoj, tre afabla, ridetanta sed kiu «neniam ridis, li ridis preskaŭ kun peno». Se la konsidero de Gozzano por tiu rondo ne estas flata en si mem - «Kulturo! Kiam vi parolas al mi pri ĝi, mi flaras la odoron de certaj kloakoj disŝiritaj por restaŭrado» - ĝi tamen estas por li ŝanco fari konatiĝojn, kiuj estos utilaj kaj por lia kultura orientiĝo kaj por la reklamado de liaj versoj. Tiel, de la filozofio-profesoro Zino Zini li petas indikojn kaj klarigojn pri la figuroj de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] kaj [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], do konformaj al sia ribelema Dekadentismo, en kiuj serĉi «veron, kiu ne estas la religia». Tamen, pli zorgema konsidero pri la poeziaj valoroj de verkado malrapide maturiĝas en li, kune kun pli serioza, kvankam seniluziigita, pozicio de si mem en mondaj rilatoj, favorita de la kono de modernaj francaj kaj belgaj poetoj, [[Francis Jammes]], [[Maurice Maeterlinck]], [[Jules Laforgue]], [[Georges Rodenbach]] kaj [[Sully Prudhomme]] ĉefe, same kiel de la Graf de la ''Rime della selva'' kaj de la influo de [[Giovanni Pascoli|Pascoli]] . Giampiero Comolli skribas pri la kontraŭdiro esprimita de Gozzano en ''Pioggia d'agosto,'' laŭ kiu la vero manifestiĝas nur per [[iluzio]], sen kiu la mortiga malsano estus spertata nur kiel [[tragedio]] . «Ankaŭ li rigardis en tiun teruran, malhelan profundon de ekzisto, al kiu en tiuj samaj jaroj aŭtoroj kiel [[Rainer Maria Rilke|Rilke]] kaj [[Franz Kafka|Kafka]] komencis rigardi. Gozzano klare vidis la abismon, sed neniam, eĉ ne por momento, li faris tragedion el ĝi: (...)». <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Presentazione|numero=14}}</ref> === "La Vojo al Rifuĝo" === [[File:Guido_Gozzano.jpg|dekstra|eta|Guido Gozzano]] En 1906, ĉe la <nowiki>''Società di Cultura''</nowiki>, li renkontis Amalia Guglielminetti, <ref>La poetessa racconta nel suo diario la scena dell'incontro che in realtà fu, in quel primo momento, mancato: <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|Ci fissammo un momento con le pupille magnetizzate, poi egli s'alzò, mosse un passo verso di me come seguendo una coraggiosa deliberazione, ma il mio sguardo s'abbassò d'un tratto, il mio volto espresse un improvviso sgomento [...] ed egli non avanzò, deviò i suoi passi verso la porta, contraendo le labbra in una tenuissima smorfia d'ironia [...] ed uscì. }}</ref> kun kiu li komencis turmentitan rilaton la sekvan jaron: ĝi estis jaro kun malmultaj komponaĵoj, dediĉita kiel li estis al la projekto kolekti siajn verkojn en volumo, sindediĉo al selektado kiu implikis korektojn, re-prilaborojn kaj forigojn de versoj kiuj tiam fariĝis fremdaj al li. La rezulto estas la volumo <nowiki>''</nowiki>''La via del rifugio<nowiki>''</nowiki>'', kolekto de 30 poemoj, inter kiuj elstaras ''La via del rifugio'', kiu donas la titolon al la kolekto, ''Le due strade'' kaj ''L'amica di nonna Speranza'', kiu aperis en aprilo 1907 kun multaj preseraroj, kiuj necesigis represon la sekvan aŭguston. La libro estis bonvenigita de kritikistoj, escepte de Italo Mario Angeloni, kiu skribis en la katolika ĉiutaga gazeto [[Il Momento]] la 7-an de aprilo: "La animo de la poeto [...] vere simbolas la konstruaĵon kaj frukton de perversa kulturo. Menso trejnita en la plej delikataj vizioj estas ĉi tie enfermita en korpo eble malsana, certe koruptita de la plej intelekta kaj rafinita hedonismo, kiu estas vere la morfino de multaj disĉiploj de la moderna vivo. Ĝi estas koruptita animo, kiu meritas furiozan kaj sinceran riproĉon [...]. Jen la junulo en sia patra hejmo, vivanta dissolvo meze de la dissolvo de senvivaj aferoj; li observas, vidas, sentas en la malgranda ĝardeno...<nowiki>''</nowiki>     {{Citaĵo|La menso, lacigita de la paĝoj,<br />la koro detruita de esplorado<br />li aŭdas la voĉon de la praaj aferoj<ref>El la poemo "La Analfabeto", vv. 45-48</ref>| }} Angeloni ankaŭ skribas, ke Gozzano "estas bona profunde en sia animo [...] sed li estas elĉerpita de ĉia voloforto. Li verkas aferojn de nedirebla delikateco, tiom ke multaj literaturaj figuroj envius al li poemojn kiel "La amiko de avino Speranza". Kune kun la malpiaj vortoj de lia tragika spirito, leviĝas la bonaj voĉoj: {{Citaĵo|Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus<br />fari al vi! En la necerta nokto<br />jen tio estas certa: ke ami unu la alian estas bone<ref>En "Ignorabimus," vv. 12-14.</ref>| }}    <nowiki>''</nowiki>Doloras la animon de bonaj homoj, ĉi tiu torpida deziro al bono, al kiu mankas la muskolojn por leviĝi al volo: finfine, ĉi tiu poeto estas misgvidita, ne malbona; li estas morale inerta [...]. Certe, tamen, li estas personeco, kiun oni devas distingi de la kutimaj aĉaj rimverkistoj. Dum mi kondamnas kelkajn el liaj poemoj kiel malpiaj, mi ne povas nei al li simpation por aliaj, kiuj sugestas preskaŭ franciskana substrato en lia animo." Noto de la estraro de la gazeto la sekvan 20an de aprilo juĝas la juĝojn de Angeloni kiel "severajn sed ne akrajn", sed aldonas al la afero konsiderante ''La via del rifugio'' libron "makulitan de tia malpura malpureco kaj malbonkaraktereco, ke ĉiu plua kritika juĝo devas esti konsiderata senutila". La 29an de aŭgusto Rina Maria Pierazzi, en la revuo ''Il Caffaro'', riproĉante la "malmulte sagacan kritikiston" pro juĝado de li kiel "malpiulo", anstataŭe konsideras la poezion de Gozzano "pura vejno de fonta akvo" kaj Gozzanon "unu el la floroj destinitaj generi la frukton: sed ĝi ĉiam estu 'kiel ĝi estas' en spirito, kiel ĝi estas en formo, kiu ne imitas aŭ memorigas iun alian, io de la plej alta valoro en ĉi tiuj tempoj, en kiuj 'skolo' estas moda [...]]». Gozzano skribis al Angeloni el Ligurio la 10-an de junio por atentigi lin pri la lastatempa libro de Guglielminetti, ''Le Vergini folli'', mokante la polemikojn kiuj sekvis la artikolon: « [...] ĉi tiu strando. Ĝi estas tiel ĉarme kristana kun siaj monaĥejoj de malriĉaj klaraninoj kaj benediktanoj [...] La benediktanoj konas min, ili scias, ke mi ne kredas je Dio, sed ili amas min same kaj ne nomas min porko: ili estas multe pli ĝentilaj kaj multe malpli cinikaj homoj ol la Direktoroj de la Momento. (Kaj vi, kompatinda Angeloni, kion vi pensis pri tiu ''korekto'' ? Diru al mi iomete!) » [[File:Gozzano_Garrone_De_Paoli.jpg|maldekstra|eta|Gozzano kun siaj amikoj Garrone kaj De Paoli en 1912]] La recenzo de Francesco Chiesa, kiu aperis la 15-an de majo 1907 en la kolumnoj de la tiĉina revuo <nowiki><i id="mw6w">Pagine Libere</i></nowiki>, estas ankaŭ pozitiva, kvankam ĝi ne ŝparas iom da kritiko: «Kiel artaĵo, la versoj de Guido Gozzano ne estas sen difektoj kaj eraroj. Esprim-eraroj: ne eblas akcepti la "ruzajn gustojn",[22] la "disajn gregojn apike",[23] la vojon, kiu aperas "kiel maldika rubando el alabastro".[24] Eraroj de prozodio, inter kiuj la plej grava estas la malsukceso observi la regulon de elizio. Kaj kelkfoje la diskurso malfortiĝas en tro facila abundo. Kaj kelkfoje la skeptiko, ĝenerale diskreta kaj agrabla, fariĝas brutala, fremda al la kialoj de arto. [...] Sed kiom da vigleco de intelekto en la poemoj, en kiuj la aŭtoro ne klopodas, pro ekscentreco, ĝeni la harmonion de siaj sentoj! Kia intima miksaĵo de melankolio kaj spriteco, de memoro kaj deziro, de elegio kaj popola kanto en multaj el ĉi tiuj komponaĵoj!» Por Giuseppe De Paoli, kritikisto de ''La Rassegna Latina'', «Gozzano estas la poeto de vojaĝantoj, kiuj, kun animoj lumigitaj de memoroj kaj plenaj de bedaŭroj, serĉas en la severaj arbaroj de la vivo la vojon, kiu kondukas al trankvila rifuĝejo de paco kaj sereneco [...] poezio de penso [...] nutrata de subtila vejno de pesimismo [...]. La verso estas ĉiam nobla kaj fortika kaj povas elegante fleksiĝi en la plej diversajn kaj variajn sintenojn. La poemo "L'amica di Nonna Speranza" estas de nekomparebla gracio kaj eleganteco: ĝi povas stari samnivele, sen perdi ion ajn kompare, kun la tre dolĉaj poemoj de Francis Jammes.» De Paoli ŝajne ne komprenas la ironion, kiu kuŝas ĉe la bazo de tiu mondo de sentoj, kiu faras lin, esence se ne forme, tiel malproksima de Jammes: Giulio De Frenzi, pseŭdonimo de Luigi Federzoni, la estonta [[ministro]] de la [[Faŝismo|faŝista reĝimo]], atentigas pri tio en la longa artikolo ''*Conversazioni letterarie.'' ''Ironia sentimentale*'', kiu aperis la 10-an de junio en ''*Il Resto del Carlino*'', por kiu Guido Gozzano estas la poeto de sentimentala ironio: li estas homo, kiu ĝuas rigardi en sian propran animon, diskreta kaj bonvola spektanto de siaj propraj emocioj, homo, kiu indulgas sin en iluzioj kaj suferas pro multaj nostalgioj sen ignori la dubindan valoron de ambaŭ, scivolema ekscentrulo, kiu interesiĝas pri multaj aferoj trivialaj por la plej multaj aliaj homoj kaj kiu scias malkovri en ili tion, kion ili eĉ ne suspektas, afabla skeptikulo, kiu prenas serioze nur la mondon de siaj sentoj, sian psikologian estaĵon: tio, pli-malpli, estas kio estas Guido Gozzano, poeto de modesta staturo, eble, sed tiel gracia, tiel delikata, tiel nova kaj fascina!... Li estas bona kaj simpla en sia propra petola ironio. Vidu lin tie, kuŝanta sur la herbo antaŭ la vilao, revante, dum liaj tri nepinoj, starantaj en rondo, kantas belan infanrimaron: {{Citaĵo|[[File:Gozzano madre amica.jpg|thumb|upright=1.3|Gozzano en [[Vilao ''l Meleto'', Aljé]] kun sia patrino kaj amikino]] ''Trenta quaranta'',<br />''tutto il mondo canta''<br />''canta lo gallo''<br />''risponde la gallina''...<br /><br />Socchiusi gli occhi, sto<br />supino nel trifoglio,<br />e vedo un quadrifoglio<br />che non raccoglierò [....]<br /><br />Socchiudo gli occhi, estranio<br />ai casi della vita.<br />Sento fra le mie dita<br />la forma del mio cranio:<br /><br />ma dunque, esisto! O strano!<br />vive fra il Tutto e il Niente<br />quella cosa vivente<br />detta guidogozzano! }} ==== La malsano ==== [[File:Genova_-_Guido_Gozzano_e_gli_amici_della_Marinetta.jpg|maldekstra|eta|Gozzano kun kelkaj amikoj ĉe la klubo ''Marinetta'' en San Francesco d'Albaro]] La kontentecon pri lia sukceso difektis la diagnozo de lezo en la dekstra apekso de la pulmo (aprilo 1907), kiu instigis lin entrepreni la unuan el longa serio da vojaĝoj en la vana espero trovi kuracon por sia malsano en pli varmaj, pli maraj klimatoj. En aprilo li iris al [[Ligurio]], pasigante kelkajn tagojn en [[Camogli|Ruta]], poste al loko, kiun li vizitadis ĝis 1912, San Francesco d'Albaro, (en Ĝenovo), loĝante ĉe la Albergo San Giuliano aŭ ''La Marinetta'', kie li vizitadis la grupon de junaj poetoj, kiuj tie renkontiĝis kaj kontribuis al la revuo ''La Rassegna Latina'', en kiu Gozzano publikigis du recenzojn dediĉitajn al Mario Vugliano kaj Amalia Guglielminetti, kun kiuj, kune kun rilato, kiu daŭris nur kelkajn jarojn, li komencis korespondadon, kiu daŭrus lian tutan vivon. Ĉi tie li skribis la kunmetaĵon ''Alle soglie'' kiu, subskribita la 30an de majo 1907 kaj poste modifita, estus parto de la estonta kolekto ''I colloqui'' . Li ankaŭ verkis ''Nell'Abazia di S.'' ''Giuliano'' kaj ''Le golose'', publikigitan la 28an de julio kun la titolo ''Le Signore che mangiano le paste'' en la ''Gazzetta del Popolo della Domenica'' . Fine de junio, li revenis al [[Agliè]], poste pasigis aŭguston en [[Ceresole Reale]] kaj la aŭtunon denove en Agliè. En decembro, li haltis en [[Torino]] por loĝi ĉe Guglielminetti kaj poste, ekde la 23-a de decembro, li revenis al San Francesco d'Albaro por pasigi la vintron. === La plimalboniĝo de la malsano kaj la vojaĝo al Barato === [[Dosiero:Guido_Gozzano_1912.jpg|eta|Gozzano en 1912]] En 1912, lia sano malboniĝante, la poeto decidis fari longan vojaĝon al [[Barato|Hindio]] por serĉi pli taŭgajn [[Klimato|klimatojn]] . La plezurvojaĝo, kiu daŭris de la 6-a de februaro 1912 ĝis la sekva majo, entreprenita en la kompanio de lia amiko Garrone, ne donis al li la deziratan utilon, sed tamen helpis lin verki, per helpo de sia imagopovo kaj multe da legado, la prozajn skribaĵojn dediĉitajn al la vojaĝo. Tamen, la versoj skribitaj dum la vojaĝo estis detruitaj laŭ ordono de Guido, ĉar li konsideris ilin obscenaj (nur Ketty kaj [[Natale sul picco d'Adamo]] saviĝis). La leteroj el Hindio estis publikigitaj en ''[[La Stampa]]'' de [[Torino]], kaj poste kolektitaj en volumo kaj publikigitaj postmorte en 1917, de Fratelli Treves, kun la titolo ''Verso la cuna del mondo.'' ''Lettere dall'India (1912-1913)'', kun antaŭparolo de Giuseppe Antonio Borgese . En marto 1914 li publikigis en "La Stampa" kelkajn fragmentojn de la poemo Le ''Farfalle'', ankaŭ konata kiel ''Epistole entomologica'', kiu restis nefinita. En la sama jaro li kolektis en la volumo ''I tre talismani'', ses ĉarmajn [[Fabelo|fabelojn,]] kiujn li verkis por la Corriere dei Piccoli . Li ĉiam montris intereson pri [[teatro]] kaj [[Kino|kinematografio]], laborante pri la adaptoj de kelkaj el siaj propraj noveloj . En 1916, la jaro de lia morto, li laboris pri la scenaro por [[filmo]] pri [[Francisko el Asizo]], kiu neniam vidis la lumon de la tago. Li jam laboris, atestante sian intereson pri la arto [[Kino|de kino]], en 1911 pri la rakonto kaj intertitoloj por la scienca [[dokumenta filmo]] de [[reĝisoro]] Roberto Omegna, ''La vita delle farfalle'' . Li estis komence entombigita en la tombejo de la municipo [[Agliè]] ; la 6-an de septembro 1951 lia korpo estis translokigita kaj enterigita en la apuda preĝejo de San Gaudenzio. == Poetiko == <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|La Vita si ritolse tutte le sue promesse.<br />Egli sognò per anni l'Amore che non venne,<br />sognò pel suo martirio attrici e principesse<br />ed oggi ha per amante la cuoca diciottenne.|Guido Gozzano, ''Totò Merumeni'' }} === La temoj de lia poezio === ==== Torino de antaŭaj jaroj ==== Inter la esencaj temoj de la poezia mondo de Gozzano estas la bildo de lia hejmurbo, lia amata Torino, al kiu li konstante revenis. Torino tenis ĉiujn liajn plej malĝojajn memorojn kaj estis la fizika kaj homa medio, en kiu li sentis, ke li povas intime partopreni, kun sento kaj ironio. Kune kun la nuntempa Torino, la Torino de antikvaj tempoj estis multe pli kara al la poeto, tiu antikva kaj iom polvokovrita Torino, kiu elvokis en li tiujn lirikajn akcentojn ŝarĝitajn de nostalgio: ĝi estis Torino, kiu esperis fariĝi la ĉefurbo de unuiĝinta Italio. ==== La medio kaj naturo de Canavese ==== Apud la Torino de Gozzano, la poeto proponas la proksiman medion de Canavese, kie troviĝas fundamentaj bildoj de pejzaĝa kontemplado kaj el kiu elkreskos la finfina lirika [[mito]] enkorpigita de la mondo de naturo, kiu povus doni al li, kiel li diras, "la solan veron sciindan" kaj la lastajn "personojn" de lia poezio, "la kardon arkenio, la silikon, la malrapidan vermon, la makaonon" kaj fine ĉiujn papiliojn de lia nefinita poemo, kiuj igos lin retrovi lian "grandan tenerecon por vivantaĵoj", ne malpleje la infanon, kiu estis "mola kaj antikva". ==== La malproksimaj landoj ==== Kiam Gozzano vojaĝis al [[Barato|Hindio]] inter februaro kaj aprilo 1912, li kronikis sian vojaĝon, foje esprimitan pasie kaj rekte, foje intime kaj dolore. Tio rezultigis la "Leterojn el Hindio", verkitajn inter 1912 kaj 1913, kiuj aperis en la torina eldono de "La Stampa" en 1914 kaj poste estis publikigitaj kiel volumo fare de Fratelli Treves, kun antaŭparolo de Borgese, en 1917. Ĉi tiuj bildoj de malproksimaj landoj naskis la plej subliman [[Prozo|prozon]] de Gozzano, tamen lia poezia mondo, eĉ kiam alfrontita kun elvokivaj bildoj de nekonataj kaj nekutimaj horizontoj, ĉiam restis situanta ene de siaj propraj specifaj kaj sekuraj limoj. Priskribante sian vojaĝsperton, Gozzano ankaŭ traktas la temon de la "alia vojaĝo", tiu de la morto. == Verkoj == === Literaturo === ==== Poeziokolektoj kaj rakontoj ==== * ''La Vojo al Rifuĝo'', (La via del rifugio), Torino-Ĝenovo, Streglio, 1907. [poemoj] * ''La Konversacioj'', (I colloqui), Milano, Treves, 1911. [poemoj] * ''La Tri Talismanoj'', (I tre talismani), Ostiglia, La scuola, 1914. [fabelo] * ''Al la Lulilo de la Mondo. Leteroj el Barato, (Verso la cuna del mondo. Lettere dall'India), (1912-1913)'', Milano, Treves, 1917. * ''La Princino Edziniĝas'', ''(La principessa si sposa)'', Milano, Treves, 1917. [fabeloj] * ''La Altaro de la Pasinteco'', (L'altare del passato), Milano, Treves, 1918. [rakontoj] * ''La Lasta Spuro'', (L'ultima traccia), Milano, Treves, 1919. [noveloj] * ''Romantikaj Printempoj'', (''Primavere romantiche''), Rivarolo, Canavese Grafikaj Artoj, 1924. [poemoj] * ''Papilioj - Entomologiaj Epistoloj,'' (''Farfalle - Epistole Entomologiche''), Rimini, Raffaelli Editore, 2014. [poemoj] * ''La Vojo al Rifuĝo - La Konversacioj,'' (''La via del rifugio - I colloqui''), Rimini, Raffaelli Editore, 2016. [poemoj] ==== Leteroj ==== * ''Amleteroj'', kun Amalia Guglielminetti, antaŭparolo kaj notoj de [[Spartaco Asciamprener]], Milano, Garzanti, 1951. * ''Leteroj al Carlo Vallini kun aliaj neeldonitaj verkoj'', redaktita de Giorgio De Rienzo, Torino, Centro Studi Piemontesi, 1971. * ''Leteroj de adoleskeco al Ettore Colla'', redaktita de [[Mariarosa Masoero]], Alessandria, Edizioni dell'Orso, 1993. ISBN 88-7694-113-4 . == Rilataj temoj == * Krepuskismo * Amalia Guglielminetti [[Kategorio:Agnostikuloj]] [[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]] [[Kategorio:Mortintoj la 9-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1916]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[Kategorio:Italaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] ioqpnpba8q78q1sxu5t0pnowybx7d2f 9418864 9418854 2026-07-02T14:01:04Z Tiguliano 34250 9418864 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Guido Gozzano |dosiero =Guido-Gozzano.jpg |priskribo =itala poeto |dato de naskigxo ={{Dato|19|decembro|1883}} |loko de naskigxo =[[Torino]], [[Italio]] |dato de morto ={{Dato|9|aŭgusto|1916}} |loko de morto =[[Torino]], [[Italio]] | profesio = poeto, verkisto | nacieco = Itala }} '''Guido Gustavo Gozzano''', [[Torino]], 19-an de decembro 1883 – [[Torino]], 9-an de aŭgusto 1916), estis itala [[poeto]], kaj verkisto. Unu el la ĉefaj elstaruloj de la tiel nomata "krepuskismo", la intima stilo de Gozzano, trempita en melankolio, estis subtenata de la antaŭsento de mallonga vivo (li mortis pro tuberkulozo nur 32-jaraĝa). Lia vivsperto, (aŭ pli ĝuste, lia mortsperto) klarigas kial li konsideris sin "poeto de malgrandaj aferoj", uzante simplan lingvaĵon, kontraste al la tiama domina vigleco de D'Annunzio: lia poezio esprimas, unuflanke, melankolian deziron vivi, kaj, aliflanke, la konscion pri ne havi estontajn perspektivojn. Lia nomo do asociiĝas kun la post- [[Dekadencismo|dekadenca]] literatura movado de krepuskismo . Naskita en riĉa familio en [[Agliè]] (elp.: alje'), li komence dediĉis sin al poezio, imitante la poeton [[Gabriele D'Annunzio]] kaj lian miton kiel ''dando''n . Poste, tamen, la malkovro de la poezio de [[Giovanni Pascoli]] alproksimigis lin al la rondo de intimaj poetoj, kiuj poste nomiĝos "krepuskismaj", unuigitaj per ilia atento al "bonaj aferoj kun tre malbona gusto" , kun kelkaj [[Estetikismo|estetikigaj]] nuancoj <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.noveporte.it/dandy/dandies/gozzano.htm|titolo=Dandies: Guido Gozzano}}</ref>, la "malakceptita sentaŭgaĵo, tiel kara al mia Muzo", kiel li mem ironie difinis ilin. Li mortis nur 32-jaraĝa, pro ftizo ([[Tuberkulozo|pulma tuberkulozo]]), kiu lin turmentis ekde 1907. Li vojaĝis al [[Barato]] en 1912, kun la espero trovi helpon kontraŭ sia malsano en la [[klimato]] de tiu lando. Dum sia restado en Barato li verkis serion da artikoloj, kolektitaj en la postmorta volumo ''*Verso la cuna del mondo'' * (Al la Lulilo de la Mondo) (1917). Pli gravaj estas liaj versoj: ''*La via del rifugio'' * (1907) kaj ''*I colloqui*'' (1911). La mondo, kiun li priskribis, estas provinca, malalt-burĝa, vidata kun amo, sed samtempe kun ia ironia distanciĝo. {{Citaĵo|Non amo che le rose che non colsi. <br> (Mi nur amas la rozojn, kiujn mi ne plukis) }} == Biografio == [[Dosiero:Fausto_Gozzano.jpg|maldekstra|eta|Fausto Gozzano, la patro de Guido]] La avo de Guido, D-ro Carlo Gozzano, [[kuracisto]] en la [[Krimea milito|Krimea Milito]], proksima amiko de [[Massimo d'Azeglio]] kaj amanto de la romantika literaturo de sia tempo, estis bonhava burĝo, posedanto de teroj kaj diversaj vilaoj en [[Agliè]]. Lia filo Fausto (1839-1900), [[inĝeniero]], konstruisto de la [[fervojo]] Canavese, kiu ligas Torinon kun la Kanavesaj Valoj, post la [[morto]] de sia unua edzino, (kun kiu li jam havis kvin filinojn), edziĝis en 1877 kun la [[Agliè|deknaŭjara]] [[Diodata Mautino]] (1858-1947) el Agliè. Tio estis juna virino kun arta temperamento, ŝatantino de la teatro kaj amatora aktorino, filino de la deputito Massimo Mautino, alia riĉa terposedanto, posedanto de malnova kaj nobla domo en Agliè kaj, proksime, de la vilao «Il Meleto», kiu havis malgranda parko enfermanta lagon, meze de kiu staris insuleto: nuancon de ekzotikeco tiam donis la kabano, konstruita el teksita [[bambuo]]. El tiu dua geedzeco naskiĝis aliajn kvin gefiloj (el kiuj du mortis en infan-aĝo). Guido estis la kvara infano de la kvin filoj: naskita la 19-an de decembro 1883 en Torino, en la domo, kiun liaj gepatroj posedis en strato Bertolotti 2, li estis baptita en la proksima preĝejo de Sankta Barbara la 19-an de februaro kun la nomoj Guido, Davide, Gustavo kaj Riccardo. Tre ligita al sia hejmurbo <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.comune.torino.it/cittagora/article_14564.shtml|titolo=Guido Gozzano: un'arte fatta di parole, cent'anni dopo}}</ref>, Gozzano loĝis en kvar malsamaj domoj en sia hejmurbo: baldaŭ post sia naskiĝo, en konstruaĵo apud tiu de alia granda torinano, tre malsama ol li, Piero Gobetti, kiun Guido certe ne konis. Li frekventis la [[Barnabitoj|barnabitan]] bazlernejon kaj poste la «Cesare Balbo». Liaj mezlernejaj studoj estis malfacilaj: enskribiĝis en la klasikan mezlernejon "Cavour" en 1895, sed malsukcesis post du jaroj kaj estis sendita studi en loĝlernejo en [[Chivasso]] ; li revenis por studi en Torino en 1898, kie lia patro mortis pro [[Pneŭmonito|pulm-inflamo]] en marto 1900. Je la datreveno de lia morto, Pasko 1901, en la aĝo de 17 jaroj, Guido verkis sian unuan konatan poemon, "''Primavere romantiche''", dediĉitan al lia patrino. Liaj multaj leteroj al lia amiko kaj samlernejano Ettore Colla helpas nin kompreni la kialojn de la akademiaj malfacilaĵoj de Gozzano, ĉar li multe pli interesiĝis pri "bubaĵoj" ol pri studado. Post du pliaj ŝanĝoj de lernejoj, en oktobro 1903 li fine akiris sian altlernejan diplomon ĉe la Nacia Kolegio de [[Savigliano]]; estis la sama jaro, en kiu, en la torina revuo «Il venerdì della Contessa», li publikigis siajn unuajn versojn, ankoraŭ d'Annunzio-similajn, jam de la titoloj: ''La Malkreskanta Virgulino'', ''La Admono'', ''Vas Voluptatis'', ''La Parabolo de Aŭtuno'', ''Supreme Quies'' kaj ''Laus Matris'', kaj ankaŭ la rakonton ''La Promenado''. === La "Kultura Societo" === Kvankam li enskribiĝis en la Fakultaton pri Juro, krom la balsalono de la studenta klubo «Gaudeamus igitur», Gozzano preferis ĉeesti la [[Literaturo|literaturajn]] kursojn, tiutempe okazigitajn de Arturo Graf - kiu, krom la regulaj lecionoj rezervitaj por studentoj, ankaŭ partoprenis publikajn konferencojn kaj en la universitataj klasĉambroj, la tiel nomataj «sabatine», kaj en la oficejoj de la revuo «La Donna» - kaj la "Società della cultura", klubo komence situanta en la <nowiki>''</nowiki>Galleria Nazionale<nowiki>''</nowiki> en Via Roma kaj poste, ekde 1905, translokigita al la nuna <nowiki>''</nowiki>Via Cesare Battisti<nowiki>''</nowiki> apud [[Palaco Carignano|Palazzo Carignano]] . Fondita en 1898 de grupo de intelektuloj, inter kiuj oni memoras [[Luigi Einaudi]], [[Guglielmo Ferrero]], [[Gaetano Mosca]], Giovanni Vailati kaj la astronomon Francesco Porro de' Somenzi, la Societo volis esti cirkulanta biblioteko, kiu provizus la plej novajn literaturajn publikaĵojn, legejon por gazetoj kaj revuoj kaj lokon por konferencoj kaj konversacioj, laŭ [[Pozitivismo|pozitivisma]] vizio pri la cirkulado de kulturo, konsistanta el pedagogiaj intencoj kaj interŝanĝoj de profesiaj spertoj. [[File:Arturo_Graf.jpg|eta|Arturo Graf]] Inter la pli maljunaj aŭ jam establitaj vizitantoj en la kultura panoramo de tiuj jaroj, oni rimarkas la literaturrecenziston kaj direktoron de la <nowiki>''Galleria d'Arte Moderna''</nowiki> Enrico Thovez, la verkistojn [[Massimo Bontempelli]], Giovanni Cena, Francesco Pastonchi, Ernesto Ragazzoni, Carola Prosperi, la filologon Gustavo Balsamo Crivelli kaj la profesorojn [https://it.wikipedia.org/wiki/Zino_Zini Zino Zini] kaj [https://it.wikipedia.org/wiki/Achille_Loria Achille Loria]. [[Luigi Pirandello|Pirandello]] ankaŭ faris kelkajn ekaperojn. En la tuja postmilita periodo, Piero Gobetti, Lionello Venturi kaj Felice Casorati ankaŭ partoprenis, kun malsama spirito kaj intenco. Gozzano fariĝas, laŭ la difino de sia amiko ĵurnalisto Mario Bassi, la estro de «freneza bando» de junuloj - formita, interalie, de la verkistoj Carlo Calcaterra, Salvator Gotta, Attilio Momigliano, Carlo Vallini, Mario Dogliotti kiu poste fariĝis Patro Silvestro, benediktano en Subiaco, kiu helpos lin spirite sur lia mortlito, de la ĵurnalisto Mario Vugliano - kiu ĝenadis la studaman pacon de la membroj per la bruo de laŭtaj konversacioj kaj la impertinenteco de improvizitaj goliardaj ŝercoj: bildo de Gozzano kiu, cetere, ŝajnas kontrasti kun tiu kutime donita, de rezervita junulo, kun aristokrataj trajtoj, tre afabla, ridetanta sed kiu «neniam ridis, li ridis preskaŭ kun peno». Se la konsidero de Gozzano por tiu rondo ne estas flata en si mem - «Kulturo! Kiam vi parolas al mi pri ĝi, mi flaras la odoron de certaj kloakoj disŝiritaj por restaŭrado» - ĝi tamen estas por li ŝanco fari konatiĝojn, kiuj estos utilaj kaj por lia kultura orientiĝo kaj por la reklamado de liaj versoj. Tiel, de la filozofio-profesoro Zino Zini li petas indikojn kaj klarigojn pri la figuroj de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] kaj [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], do konformaj al sia ribelema Dekadentismo, en kiuj serĉi «veron, kiu ne estas la religia». Tamen, pli zorgema konsidero pri la poeziaj valoroj de verkado malrapide maturiĝas en li, kune kun pli serioza, kvankam seniluziigita, pozicio de si mem en mondaj rilatoj, favorita de la kono de modernaj francaj kaj belgaj poetoj, [[Francis Jammes]], [[Maurice Maeterlinck]], [[Jules Laforgue]], [[Georges Rodenbach]] kaj [[Sully Prudhomme]] ĉefe, same kiel de la Graf de la ''Rime della selva'' kaj de la influo de [[Giovanni Pascoli|Pascoli]] . Giampiero Comolli skribas pri la kontraŭdiro esprimita de Gozzano en ''Pioggia d'agosto,'' laŭ kiu la vero manifestiĝas nur per [[iluzio]], sen kiu la mortiga malsano estus spertata nur kiel [[tragedio]] . «Ankaŭ li rigardis en tiun teruran, malhelan profundon de ekzisto, al kiu en tiuj samaj jaroj aŭtoroj kiel [[Rainer Maria Rilke|Rilke]] kaj [[Franz Kafka|Kafka]] komencis rigardi. Gozzano klare vidis la abismon, sed neniam, eĉ ne por momento, li faris tragedion el ĝi: (...)». <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Presentazione|numero=14}}</ref> === "La Vojo al Rifuĝo" === [[File:Guido_Gozzano.jpg|dekstra|eta|Guido Gozzano]] En 1906, ĉe la <nowiki>''Società di Cultura''</nowiki>, li renkontis Amalia Guglielminetti, <ref>La poetessa racconta nel suo diario la scena dell'incontro che in realtà fu, in quel primo momento, mancato: <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|Ci fissammo un momento con le pupille magnetizzate, poi egli s'alzò, mosse un passo verso di me come seguendo una coraggiosa deliberazione, ma il mio sguardo s'abbassò d'un tratto, il mio volto espresse un improvviso sgomento [...] ed egli non avanzò, deviò i suoi passi verso la porta, contraendo le labbra in una tenuissima smorfia d'ironia [...] ed uscì. }}</ref> kun kiu li komencis turmentitan rilaton la sekvan jaron: ĝi estis jaro kun malmultaj komponaĵoj, dediĉita kiel li estis al la projekto kolekti siajn verkojn en volumo, sindediĉo al selektado kiu implikis korektojn, re-prilaborojn kaj forigojn de versoj kiuj tiam fariĝis fremdaj al li. La rezulto estas la volumo <nowiki>''</nowiki>''La via del rifugio<nowiki>''</nowiki>'', kolekto de 30 poemoj, inter kiuj elstaras ''La via del rifugio'', kiu donas la titolon al la kolekto, ''Le due strade'' kaj ''L'amica di nonna Speranza'', kiu aperis en aprilo 1907 kun multaj preseraroj, kiuj necesigis represon la sekvan aŭguston. La libro estis bonvenigita de kritikistoj, escepte de Italo Mario Angeloni, kiu skribis en la katolika ĉiutaga gazeto [[Il Momento]] la 7-an de aprilo: "La animo de la poeto [...] vere simbolas la konstruaĵon kaj frukton de perversa kulturo. Menso trejnita en la plej delikataj vizioj estas ĉi tie enfermita en korpo eble malsana, certe koruptita de la plej intelekta kaj rafinita hedonismo, kiu estas vere la morfino de multaj disĉiploj de la moderna vivo. Ĝi estas koruptita animo, kiu meritas furiozan kaj sinceran riproĉon [...]. Jen la junulo en sia patra hejmo, vivanta dissolvo meze de la dissolvo de senvivaj aferoj; li observas, vidas, sentas en la malgranda ĝardeno...<nowiki>''</nowiki>     {{Citaĵo|La menso, lacigita de la paĝoj,<br />la koro detruita de esplorado<br />li aŭdas la voĉon de la praaj aferoj<ref>El la poemo "La Analfabeto", vv. 45-48</ref>| }} Angeloni ankaŭ skribas, ke Gozzano "estas bona profunde en sia animo [...] sed li estas elĉerpita de ĉia voloforto. Li verkas aferojn de nedirebla delikateco, tiom ke multaj literaturaj figuroj envius al li poemojn kiel "La amiko de avino Speranza". Kune kun la malpiaj vortoj de lia tragika spirito, leviĝas la bonaj voĉoj: {{Citaĵo|Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus<br />fari al vi! En la necerta nokto<br />jen tio estas certa: ke ami unu la alian estas bone<ref>En "Ignorabimus," vv. 12-14.</ref>| }}    <nowiki>''</nowiki>Doloras la animon de bonaj homoj, ĉi tiu torpida deziro al bono, al kiu mankas la muskolojn por leviĝi al volo: finfine, ĉi tiu poeto estas misgvidita, ne malbona; li estas morale inerta [...]. Certe, tamen, li estas personeco, kiun oni devas distingi de la kutimaj aĉaj rimverkistoj. Dum mi kondamnas kelkajn el liaj poemoj kiel malpiaj, mi ne povas nei al li simpation por aliaj, kiuj sugestas preskaŭ franciskana substrato en lia animo." Noto de la estraro de la gazeto la sekvan 20an de aprilo juĝas la juĝojn de Angeloni kiel "severajn sed ne akrajn", sed aldonas al la afero konsiderante ''La via del rifugio'' libron "makulitan de tia malpura malpureco kaj malbonkaraktereco, ke ĉiu plua kritika juĝo devas esti konsiderata senutila". La 29an de aŭgusto Rina Maria Pierazzi, en la revuo ''Il Caffaro'', riproĉante la "malmulte sagacan kritikiston" pro juĝado de li kiel "malpiulo", anstataŭe konsideras la poezion de Gozzano "pura vejno de fonta akvo" kaj Gozzanon "unu el la floroj destinitaj generi la frukton: sed ĝi ĉiam estu 'kiel ĝi estas' en spirito, kiel ĝi estas en formo, kiu ne imitas aŭ memorigas iun alian, io de la plej alta valoro en ĉi tiuj tempoj, en kiuj 'skolo' estas moda [...]]». Gozzano skribis al Angeloni el Ligurio la 10-an de junio por atentigi lin pri la lastatempa libro de Guglielminetti, ''Le Vergini folli'', mokante la polemikojn kiuj sekvis la artikolon: « [...] ĉi tiu strando. Ĝi estas tiel ĉarme kristana kun siaj monaĥejoj de malriĉaj klaraninoj kaj benediktanoj [...] La benediktanoj konas min, ili scias, ke mi ne kredas je Dio, sed ili amas min same kaj ne nomas min porko: ili estas multe pli ĝentilaj kaj multe malpli cinikaj homoj ol la Direktoroj de la Momento. (Kaj vi, kompatinda Angeloni, kion vi pensis pri tiu ''korekto'' ? Diru al mi iomete!) » [[File:Gozzano_Garrone_De_Paoli.jpg|maldekstra|eta|Gozzano kun siaj amikoj Garrone kaj De Paoli en 1912]] La recenzo de Francesco Chiesa, kiu aperis la 15-an de majo 1907 en la kolumnoj de la tiĉina revuo <nowiki><i id="mw6w">Pagine Libere</i></nowiki>, estas ankaŭ pozitiva, kvankam ĝi ne ŝparas iom da kritiko: «Kiel artaĵo, la versoj de Guido Gozzano ne estas sen difektoj kaj eraroj. Esprim-eraroj: ne eblas akcepti la "ruzajn gustojn",[22] la "disajn gregojn apike",[23] la vojon, kiu aperas "kiel maldika rubando el alabastro".[24] Eraroj de prozodio, inter kiuj la plej grava estas la malsukceso observi la regulon de elizio. Kaj kelkfoje la diskurso malfortiĝas en tro facila abundo. Kaj kelkfoje la skeptiko, ĝenerale diskreta kaj agrabla, fariĝas brutala, fremda al la kialoj de arto. [...] Sed kiom da vigleco de intelekto en la poemoj, en kiuj la aŭtoro ne klopodas, pro ekscentreco, ĝeni la harmonion de siaj sentoj! Kia intima miksaĵo de melankolio kaj spriteco, de memoro kaj deziro, de elegio kaj popola kanto en multaj el ĉi tiuj komponaĵoj!» Por Giuseppe De Paoli, kritikisto de ''La Rassegna Latina'', «Gozzano estas la poeto de vojaĝantoj, kiuj, kun animoj lumigitaj de memoroj kaj plenaj de bedaŭroj, serĉas en la severaj arbaroj de la vivo la vojon, kiu kondukas al trankvila rifuĝejo de paco kaj sereneco [...] poezio de penso [...] nutrata de subtila vejno de pesimismo [...]. La verso estas ĉiam nobla kaj fortika kaj povas elegante fleksiĝi en la plej diversajn kaj variajn sintenojn. La poemo "L'amica di Nonna Speranza" estas de nekomparebla gracio kaj eleganteco: ĝi povas stari samnivele, sen perdi ion ajn kompare, kun la tre dolĉaj poemoj de Francis Jammes.» De Paoli ŝajne ne komprenas la ironion, kiu kuŝas ĉe la bazo de tiu mondo de sentoj, kiu faras lin, esence se ne forme, tiel malproksima de Jammes: Giulio De Frenzi, pseŭdonimo de Luigi Federzoni, la estonta [[ministro]] de la [[Faŝismo|faŝista reĝimo]], atentigas pri tio en la longa artikolo ''*Conversazioni letterarie.'' ''Ironia sentimentale*'', kiu aperis la 10-an de junio en ''*Il Resto del Carlino*'', por kiu Guido Gozzano estas la poeto de sentimentala ironio: li estas homo, kiu ĝuas rigardi en sian propran animon, diskreta kaj bonvola spektanto de siaj propraj emocioj, homo, kiu indulgas sin en iluzioj kaj suferas pro multaj nostalgioj sen ignori la dubindan valoron de ambaŭ, scivolema ekscentrulo, kiu interesiĝas pri multaj aferoj trivialaj por la plej multaj aliaj homoj kaj kiu scias malkovri en ili tion, kion ili eĉ ne suspektas, afabla skeptikulo, kiu prenas serioze nur la mondon de siaj sentoj, sian psikologian estaĵon: tio, pli-malpli, estas kio estas Guido Gozzano, poeto de modesta staturo, eble, sed tiel gracia, tiel delikata, tiel nova kaj fascina!... Li estas bona kaj simpla en sia propra petola ironio. Vidu lin tie, kuŝanta sur la herbo antaŭ la vilao, revante, dum liaj tri nepinoj, starantaj en rondo, kantas belan infanrimaron: {{Citaĵo|[[File:Gozzano madre amica.jpg|thumb|upright=1.3|Gozzano en [[Vilao ''l Meleto'', Aljé]] kun sia patrino kaj amikino]] ''Trenta quaranta'',<br />''tutto il mondo canta''<br />''canta lo gallo''<br />''risponde la gallina''...<br /><br />Socchiusi gli occhi, sto<br />supino nel trifoglio,<br />e vedo un quadrifoglio<br />che non raccoglierò [....]<br /><br />Socchiudo gli occhi, estranio<br />ai casi della vita.<br />Sento fra le mie dita<br />la forma del mio cranio:<br /><br />ma dunque, esisto! O strano!<br />vive fra il Tutto e il Niente<br />quella cosa vivente<br />detta guidogozzano! }} ==== La malsano ==== [[File:Genova_-_Guido_Gozzano_e_gli_amici_della_Marinetta.jpg|maldekstra|eta|Gozzano kun kelkaj amikoj ĉe la klubo ''Marinetta'' en San Francesco d'Albaro]] La kontentecon pri lia sukceso difektis la diagnozo de lezo en la dekstra apekso de la pulmo (aprilo 1907), kiu instigis lin entrepreni la unuan el longa serio da vojaĝoj en la vana espero trovi kuracon por sia malsano en pli varmaj, pli maraj klimatoj. En aprilo li iris al [[Ligurio]], pasigante kelkajn tagojn en [[Camogli|Ruta]], poste al loko, kiun li vizitadis ĝis 1912, San Francesco d'Albaro, (en Ĝenovo), loĝante ĉe la Albergo San Giuliano aŭ ''La Marinetta'', kie li vizitadis la grupon de junaj poetoj, kiuj tie renkontiĝis kaj kontribuis al la revuo ''La Rassegna Latina'', en kiu Gozzano publikigis du recenzojn dediĉitajn al Mario Vugliano kaj Amalia Guglielminetti, kun kiuj, kune kun rilato, kiu daŭris nur kelkajn jarojn, li komencis korespondadon, kiu daŭrus lian tutan vivon. Ĉi tie li skribis la kunmetaĵon ''Alle soglie'' kiu, subskribita la 30an de majo 1907 kaj poste modifita, estus parto de la estonta kolekto ''I colloqui'' . Li ankaŭ verkis ''Nell'Abazia di S.'' ''Giuliano'' kaj ''Le golose'', publikigitan la 28an de julio kun la titolo ''Le Signore che mangiano le paste'' en la ''Gazzetta del Popolo della Domenica'' . Fine de junio, li revenis al [[Agliè]], poste pasigis aŭguston en [[Ceresole Reale]] kaj la aŭtunon denove en Agliè. En decembro, li haltis en [[Torino]] por loĝi ĉe Guglielminetti kaj poste, ekde la 23-a de decembro, li revenis al San Francesco d'Albaro por pasigi la vintron. === La plimalboniĝo de la malsano kaj la vojaĝo al Barato === [[Dosiero:Guido_Gozzano_1912.jpg|eta|Gozzano en 1912]] En 1912, lia sano malboniĝante, la poeto decidis fari longan vojaĝon al [[Barato|Hindio]] por serĉi pli taŭgajn [[Klimato|klimatojn]] . La plezurvojaĝo, kiu daŭris de la 6-a de februaro 1912 ĝis la sekva majo, entreprenita en la kompanio de lia amiko Garrone, ne donis al li la deziratan utilon, sed tamen helpis lin verki, per helpo de sia imagopovo kaj multe da legado, la prozajn skribaĵojn dediĉitajn al la vojaĝo. Tamen, la versoj skribitaj dum la vojaĝo estis detruitaj laŭ ordono de Guido, ĉar li konsideris ilin obscenaj (nur Ketty kaj [[Natale sul picco d'Adamo]] saviĝis). La leteroj el Hindio estis publikigitaj en ''[[La Stampa]]'' de [[Torino]], kaj poste kolektitaj en volumo kaj publikigitaj postmorte en 1917, de Fratelli Treves, kun la titolo ''Verso la cuna del mondo.'' ''Lettere dall'India (1912-1913)'', kun antaŭparolo de Giuseppe Antonio Borgese . En marto 1914 li publikigis en "La Stampa" kelkajn fragmentojn de la poemo Le ''Farfalle'', ankaŭ konata kiel ''Epistole entomologica'', kiu restis nefinita. En la sama jaro li kolektis en la volumo ''I tre talismani'', ses ĉarmajn [[Fabelo|fabelojn,]] kiujn li verkis por la Corriere dei Piccoli . Li ĉiam montris intereson pri [[teatro]] kaj [[Kino|kinematografio]], laborante pri la adaptoj de kelkaj el siaj propraj noveloj . En 1916, la jaro de lia morto, li laboris pri la scenaro por [[filmo]] pri [[Francisko el Asizo]], kiu neniam vidis la lumon de la tago. Li jam laboris, atestante sian intereson pri la arto [[Kino|de kino]], en 1911 pri la rakonto kaj intertitoloj por la scienca [[dokumenta filmo]] de [[reĝisoro]] Roberto Omegna, ''La vita delle farfalle'' . Li estis komence entombigita en la tombejo de la municipo [[Agliè]] ; la 6-an de septembro 1951 lia korpo estis translokigita kaj enterigita en la apuda preĝejo de San Gaudenzio. == Poetiko == <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|La Vita si ritolse tutte le sue promesse.<br />Egli sognò per anni l'Amore che non venne,<br />sognò pel suo martirio attrici e principesse<br />ed oggi ha per amante la cuoca diciottenne.|Guido Gozzano, ''Totò Merumeni'' }} === La temoj de lia poezio === ==== Torino de antaŭaj jaroj ==== Inter la esencaj temoj de la poezia mondo de Gozzano estas la bildo de lia hejmurbo, lia amata Torino, al kiu li konstante revenis. Torino tenis ĉiujn liajn plej malĝojajn memorojn kaj estis la fizika kaj homa medio, en kiu li sentis, ke li povas intime partopreni, kun sento kaj ironio. Kune kun la nuntempa Torino, la Torino de antikvaj tempoj estis multe pli kara al la poeto, tiu antikva kaj iom polvokovrita Torino, kiu elvokis en li tiujn lirikajn akcentojn ŝarĝitajn de nostalgio: ĝi estis Torino, kiu esperis fariĝi la ĉefurbo de unuiĝinta Italio. ==== La medio kaj naturo de Canavese ==== Apud la Torino de Gozzano, la poeto proponas la proksiman medion de Canavese, kie troviĝas fundamentaj bildoj de pejzaĝa kontemplado kaj el kiu elkreskos la finfina lirika [[mito]] enkorpigita de la mondo de naturo, kiu povus doni al li, kiel li diras, "la solan veron sciindan" kaj la lastajn "personojn" de lia poezio, "la kardon arkenio, la silikon, la malrapidan vermon, la makaonon" kaj fine ĉiujn papiliojn de lia nefinita poemo, kiuj igos lin retrovi lian "grandan tenerecon por vivantaĵoj", ne malpleje la infanon, kiu estis "mola kaj antikva". ==== La malproksimaj landoj ==== Kiam Gozzano vojaĝis al [[Barato|Hindio]] inter februaro kaj aprilo 1912, li kronikis sian vojaĝon, foje esprimitan pasie kaj rekte, foje intime kaj dolore. Tio rezultigis la "Leterojn el Hindio", verkitajn inter 1912 kaj 1913, kiuj aperis en la torina eldono de "La Stampa" en 1914 kaj poste estis publikigitaj kiel volumo fare de Fratelli Treves, kun antaŭparolo de Borgese, en 1917. Ĉi tiuj bildoj de malproksimaj landoj naskis la plej subliman [[Prozo|prozon]] de Gozzano, tamen lia poezia mondo, eĉ kiam alfrontita kun elvokivaj bildoj de nekonataj kaj nekutimaj horizontoj, ĉiam restis situanta ene de siaj propraj specifaj kaj sekuraj limoj. Priskribante sian vojaĝsperton, Gozzano ankaŭ traktas la temon de la "alia vojaĝo", tiu de la morto. == Verkoj == === Literaturo === ==== Poeziokolektoj kaj rakontoj ==== * ''La Vojo al Rifuĝo'', (La via del rifugio), Torino-Ĝenovo, Streglio, 1907. [poemoj] * ''La Konversacioj'', (I colloqui), Milano, Treves, 1911. [poemoj] * ''La Tri Talismanoj'', (I tre talismani), Ostiglia, La scuola, 1914. [fabelo] * ''Al la Lulilo de la Mondo. Leteroj el Barato, (Verso la cuna del mondo. Lettere dall'India), (1912-1913)'', Milano, Treves, 1917. * ''La Princino Edziniĝas'', ''(La principessa si sposa)'', Milano, Treves, 1917. [fabeloj] * ''La Altaro de la Pasinteco'', (L'altare del passato), Milano, Treves, 1918. [rakontoj] * ''La Lasta Spuro'', (L'ultima traccia), Milano, Treves, 1919. [noveloj] * ''Romantikaj Printempoj'', (''Primavere romantiche''), Rivarolo, Canavese Grafikaj Artoj, 1924. [poemoj] * ''Papilioj - Entomologiaj Epistoloj,'' (''Farfalle - Epistole Entomologiche''), Rimini, Raffaelli Editore, 2014. [poemoj] * ''La Vojo al Rifuĝo - La Konversacioj,'' (''La via del rifugio - I colloqui''), Rimini, Raffaelli Editore, 2016. [poemoj] ==== Leteroj ==== * ''Amleteroj'', kun Amalia Guglielminetti, antaŭparolo kaj notoj de [[Spartaco Asciamprener]], Milano, Garzanti, 1951. * ''Leteroj al Carlo Vallini kun aliaj neeldonitaj verkoj'', redaktita de Giorgio De Rienzo, Torino, Centro Studi Piemontesi, 1971. * ''Leteroj de adoleskeco al Ettore Colla'', redaktita de [[Mariarosa Masoero]], Alessandria, Edizioni dell'Orso, 1993. ISBN 88-7694-113-4 . == Rilataj temoj == * Krepuskismo * Amalia Guglielminetti [[Kategorio:Agnostikuloj]] [[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]] [[Kategorio:Mortintoj la 9-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1916]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[Kategorio:Italaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] l40sr6htg2b6mw2e91fzosefyqexznt 9418865 9418864 2026-07-02T14:01:56Z Tiguliano 34250 /* La malsano */ 9418865 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Guido Gozzano |dosiero =Guido-Gozzano.jpg |priskribo =itala poeto |dato de naskigxo ={{Dato|19|decembro|1883}} |loko de naskigxo =[[Torino]], [[Italio]] |dato de morto ={{Dato|9|aŭgusto|1916}} |loko de morto =[[Torino]], [[Italio]] | profesio = poeto, verkisto | nacieco = Itala }} '''Guido Gustavo Gozzano''', [[Torino]], 19-an de decembro 1883 – [[Torino]], 9-an de aŭgusto 1916), estis itala [[poeto]], kaj verkisto. Unu el la ĉefaj elstaruloj de la tiel nomata "krepuskismo", la intima stilo de Gozzano, trempita en melankolio, estis subtenata de la antaŭsento de mallonga vivo (li mortis pro tuberkulozo nur 32-jaraĝa). Lia vivsperto, (aŭ pli ĝuste, lia mortsperto) klarigas kial li konsideris sin "poeto de malgrandaj aferoj", uzante simplan lingvaĵon, kontraste al la tiama domina vigleco de D'Annunzio: lia poezio esprimas, unuflanke, melankolian deziron vivi, kaj, aliflanke, la konscion pri ne havi estontajn perspektivojn. Lia nomo do asociiĝas kun la post- [[Dekadencismo|dekadenca]] literatura movado de krepuskismo . Naskita en riĉa familio en [[Agliè]] (elp.: alje'), li komence dediĉis sin al poezio, imitante la poeton [[Gabriele D'Annunzio]] kaj lian miton kiel ''dando''n . Poste, tamen, la malkovro de la poezio de [[Giovanni Pascoli]] alproksimigis lin al la rondo de intimaj poetoj, kiuj poste nomiĝos "krepuskismaj", unuigitaj per ilia atento al "bonaj aferoj kun tre malbona gusto" , kun kelkaj [[Estetikismo|estetikigaj]] nuancoj <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.noveporte.it/dandy/dandies/gozzano.htm|titolo=Dandies: Guido Gozzano}}</ref>, la "malakceptita sentaŭgaĵo, tiel kara al mia Muzo", kiel li mem ironie difinis ilin. Li mortis nur 32-jaraĝa, pro ftizo ([[Tuberkulozo|pulma tuberkulozo]]), kiu lin turmentis ekde 1907. Li vojaĝis al [[Barato]] en 1912, kun la espero trovi helpon kontraŭ sia malsano en la [[klimato]] de tiu lando. Dum sia restado en Barato li verkis serion da artikoloj, kolektitaj en la postmorta volumo ''*Verso la cuna del mondo'' * (Al la Lulilo de la Mondo) (1917). Pli gravaj estas liaj versoj: ''*La via del rifugio'' * (1907) kaj ''*I colloqui*'' (1911). La mondo, kiun li priskribis, estas provinca, malalt-burĝa, vidata kun amo, sed samtempe kun ia ironia distanciĝo. {{Citaĵo|Non amo che le rose che non colsi. <br> (Mi nur amas la rozojn, kiujn mi ne plukis) }} == Biografio == [[Dosiero:Fausto_Gozzano.jpg|maldekstra|eta|Fausto Gozzano, la patro de Guido]] La avo de Guido, D-ro Carlo Gozzano, [[kuracisto]] en la [[Krimea milito|Krimea Milito]], proksima amiko de [[Massimo d'Azeglio]] kaj amanto de la romantika literaturo de sia tempo, estis bonhava burĝo, posedanto de teroj kaj diversaj vilaoj en [[Agliè]]. Lia filo Fausto (1839-1900), [[inĝeniero]], konstruisto de la [[fervojo]] Canavese, kiu ligas Torinon kun la Kanavesaj Valoj, post la [[morto]] de sia unua edzino, (kun kiu li jam havis kvin filinojn), edziĝis en 1877 kun la [[Agliè|deknaŭjara]] [[Diodata Mautino]] (1858-1947) el Agliè. Tio estis juna virino kun arta temperamento, ŝatantino de la teatro kaj amatora aktorino, filino de la deputito Massimo Mautino, alia riĉa terposedanto, posedanto de malnova kaj nobla domo en Agliè kaj, proksime, de la vilao «Il Meleto», kiu havis malgranda parko enfermanta lagon, meze de kiu staris insuleto: nuancon de ekzotikeco tiam donis la kabano, konstruita el teksita [[bambuo]]. El tiu dua geedzeco naskiĝis aliajn kvin gefiloj (el kiuj du mortis en infan-aĝo). Guido estis la kvara infano de la kvin filoj: naskita la 19-an de decembro 1883 en Torino, en la domo, kiun liaj gepatroj posedis en strato Bertolotti 2, li estis baptita en la proksima preĝejo de Sankta Barbara la 19-an de februaro kun la nomoj Guido, Davide, Gustavo kaj Riccardo. Tre ligita al sia hejmurbo <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.comune.torino.it/cittagora/article_14564.shtml|titolo=Guido Gozzano: un'arte fatta di parole, cent'anni dopo}}</ref>, Gozzano loĝis en kvar malsamaj domoj en sia hejmurbo: baldaŭ post sia naskiĝo, en konstruaĵo apud tiu de alia granda torinano, tre malsama ol li, Piero Gobetti, kiun Guido certe ne konis. Li frekventis la [[Barnabitoj|barnabitan]] bazlernejon kaj poste la «Cesare Balbo». Liaj mezlernejaj studoj estis malfacilaj: enskribiĝis en la klasikan mezlernejon "Cavour" en 1895, sed malsukcesis post du jaroj kaj estis sendita studi en loĝlernejo en [[Chivasso]] ; li revenis por studi en Torino en 1898, kie lia patro mortis pro [[Pneŭmonito|pulm-inflamo]] en marto 1900. Je la datreveno de lia morto, Pasko 1901, en la aĝo de 17 jaroj, Guido verkis sian unuan konatan poemon, "''Primavere romantiche''", dediĉitan al lia patrino. Liaj multaj leteroj al lia amiko kaj samlernejano Ettore Colla helpas nin kompreni la kialojn de la akademiaj malfacilaĵoj de Gozzano, ĉar li multe pli interesiĝis pri "bubaĵoj" ol pri studado. Post du pliaj ŝanĝoj de lernejoj, en oktobro 1903 li fine akiris sian altlernejan diplomon ĉe la Nacia Kolegio de [[Savigliano]]; estis la sama jaro, en kiu, en la torina revuo «Il venerdì della Contessa», li publikigis siajn unuajn versojn, ankoraŭ d'Annunzio-similajn, jam de la titoloj: ''La Malkreskanta Virgulino'', ''La Admono'', ''Vas Voluptatis'', ''La Parabolo de Aŭtuno'', ''Supreme Quies'' kaj ''Laus Matris'', kaj ankaŭ la rakonton ''La Promenado''. === La "Kultura Societo" === Kvankam li enskribiĝis en la Fakultaton pri Juro, krom la balsalono de la studenta klubo «Gaudeamus igitur», Gozzano preferis ĉeesti la [[Literaturo|literaturajn]] kursojn, tiutempe okazigitajn de Arturo Graf - kiu, krom la regulaj lecionoj rezervitaj por studentoj, ankaŭ partoprenis publikajn konferencojn kaj en la universitataj klasĉambroj, la tiel nomataj «sabatine», kaj en la oficejoj de la revuo «La Donna» - kaj la "Società della cultura", klubo komence situanta en la <nowiki>''</nowiki>Galleria Nazionale<nowiki>''</nowiki> en Via Roma kaj poste, ekde 1905, translokigita al la nuna <nowiki>''</nowiki>Via Cesare Battisti<nowiki>''</nowiki> apud [[Palaco Carignano|Palazzo Carignano]] . Fondita en 1898 de grupo de intelektuloj, inter kiuj oni memoras [[Luigi Einaudi]], [[Guglielmo Ferrero]], [[Gaetano Mosca]], Giovanni Vailati kaj la astronomon Francesco Porro de' Somenzi, la Societo volis esti cirkulanta biblioteko, kiu provizus la plej novajn literaturajn publikaĵojn, legejon por gazetoj kaj revuoj kaj lokon por konferencoj kaj konversacioj, laŭ [[Pozitivismo|pozitivisma]] vizio pri la cirkulado de kulturo, konsistanta el pedagogiaj intencoj kaj interŝanĝoj de profesiaj spertoj. [[File:Arturo_Graf.jpg|eta|Arturo Graf]] Inter la pli maljunaj aŭ jam establitaj vizitantoj en la kultura panoramo de tiuj jaroj, oni rimarkas la literaturrecenziston kaj direktoron de la <nowiki>''Galleria d'Arte Moderna''</nowiki> Enrico Thovez, la verkistojn [[Massimo Bontempelli]], Giovanni Cena, Francesco Pastonchi, Ernesto Ragazzoni, Carola Prosperi, la filologon Gustavo Balsamo Crivelli kaj la profesorojn [https://it.wikipedia.org/wiki/Zino_Zini Zino Zini] kaj [https://it.wikipedia.org/wiki/Achille_Loria Achille Loria]. [[Luigi Pirandello|Pirandello]] ankaŭ faris kelkajn ekaperojn. En la tuja postmilita periodo, Piero Gobetti, Lionello Venturi kaj Felice Casorati ankaŭ partoprenis, kun malsama spirito kaj intenco. Gozzano fariĝas, laŭ la difino de sia amiko ĵurnalisto Mario Bassi, la estro de «freneza bando» de junuloj - formita, interalie, de la verkistoj Carlo Calcaterra, Salvator Gotta, Attilio Momigliano, Carlo Vallini, Mario Dogliotti kiu poste fariĝis Patro Silvestro, benediktano en Subiaco, kiu helpos lin spirite sur lia mortlito, de la ĵurnalisto Mario Vugliano - kiu ĝenadis la studaman pacon de la membroj per la bruo de laŭtaj konversacioj kaj la impertinenteco de improvizitaj goliardaj ŝercoj: bildo de Gozzano kiu, cetere, ŝajnas kontrasti kun tiu kutime donita, de rezervita junulo, kun aristokrataj trajtoj, tre afabla, ridetanta sed kiu «neniam ridis, li ridis preskaŭ kun peno». Se la konsidero de Gozzano por tiu rondo ne estas flata en si mem - «Kulturo! Kiam vi parolas al mi pri ĝi, mi flaras la odoron de certaj kloakoj disŝiritaj por restaŭrado» - ĝi tamen estas por li ŝanco fari konatiĝojn, kiuj estos utilaj kaj por lia kultura orientiĝo kaj por la reklamado de liaj versoj. Tiel, de la filozofio-profesoro Zino Zini li petas indikojn kaj klarigojn pri la figuroj de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] kaj [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], do konformaj al sia ribelema Dekadentismo, en kiuj serĉi «veron, kiu ne estas la religia». Tamen, pli zorgema konsidero pri la poeziaj valoroj de verkado malrapide maturiĝas en li, kune kun pli serioza, kvankam seniluziigita, pozicio de si mem en mondaj rilatoj, favorita de la kono de modernaj francaj kaj belgaj poetoj, [[Francis Jammes]], [[Maurice Maeterlinck]], [[Jules Laforgue]], [[Georges Rodenbach]] kaj [[Sully Prudhomme]] ĉefe, same kiel de la Graf de la ''Rime della selva'' kaj de la influo de [[Giovanni Pascoli|Pascoli]] . Giampiero Comolli skribas pri la kontraŭdiro esprimita de Gozzano en ''Pioggia d'agosto,'' laŭ kiu la vero manifestiĝas nur per [[iluzio]], sen kiu la mortiga malsano estus spertata nur kiel [[tragedio]] . «Ankaŭ li rigardis en tiun teruran, malhelan profundon de ekzisto, al kiu en tiuj samaj jaroj aŭtoroj kiel [[Rainer Maria Rilke|Rilke]] kaj [[Franz Kafka|Kafka]] komencis rigardi. Gozzano klare vidis la abismon, sed neniam, eĉ ne por momento, li faris tragedion el ĝi: (...)». <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Presentazione|numero=14}}</ref> === "La Vojo al Rifuĝo" === [[File:Guido_Gozzano.jpg|dekstra|eta|Guido Gozzano]] En 1906, ĉe la <nowiki>''Società di Cultura''</nowiki>, li renkontis Amalia Guglielminetti, <ref>La poetessa racconta nel suo diario la scena dell'incontro che in realtà fu, in quel primo momento, mancato: <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|Ci fissammo un momento con le pupille magnetizzate, poi egli s'alzò, mosse un passo verso di me come seguendo una coraggiosa deliberazione, ma il mio sguardo s'abbassò d'un tratto, il mio volto espresse un improvviso sgomento [...] ed egli non avanzò, deviò i suoi passi verso la porta, contraendo le labbra in una tenuissima smorfia d'ironia [...] ed uscì. }}</ref> kun kiu li komencis turmentitan rilaton la sekvan jaron: ĝi estis jaro kun malmultaj komponaĵoj, dediĉita kiel li estis al la projekto kolekti siajn verkojn en volumo, sindediĉo al selektado kiu implikis korektojn, re-prilaborojn kaj forigojn de versoj kiuj tiam fariĝis fremdaj al li. La rezulto estas la volumo <nowiki>''</nowiki>''La via del rifugio<nowiki>''</nowiki>'', kolekto de 30 poemoj, inter kiuj elstaras ''La via del rifugio'', kiu donas la titolon al la kolekto, ''Le due strade'' kaj ''L'amica di nonna Speranza'', kiu aperis en aprilo 1907 kun multaj preseraroj, kiuj necesigis represon la sekvan aŭguston. La libro estis bonvenigita de kritikistoj, escepte de Italo Mario Angeloni, kiu skribis en la katolika ĉiutaga gazeto [[Il Momento]] la 7-an de aprilo: "La animo de la poeto [...] vere simbolas la konstruaĵon kaj frukton de perversa kulturo. Menso trejnita en la plej delikataj vizioj estas ĉi tie enfermita en korpo eble malsana, certe koruptita de la plej intelekta kaj rafinita hedonismo, kiu estas vere la morfino de multaj disĉiploj de la moderna vivo. Ĝi estas koruptita animo, kiu meritas furiozan kaj sinceran riproĉon [...]. Jen la junulo en sia patra hejmo, vivanta dissolvo meze de la dissolvo de senvivaj aferoj; li observas, vidas, sentas en la malgranda ĝardeno...<nowiki>''</nowiki>     {{Citaĵo|La menso, lacigita de la paĝoj,<br />la koro detruita de esplorado<br />li aŭdas la voĉon de la praaj aferoj<ref>El la poemo "La Analfabeto", vv. 45-48</ref>| }} Angeloni ankaŭ skribas, ke Gozzano "estas bona profunde en sia animo [...] sed li estas elĉerpita de ĉia voloforto. Li verkas aferojn de nedirebla delikateco, tiom ke multaj literaturaj figuroj envius al li poemojn kiel "La amiko de avino Speranza". Kune kun la malpiaj vortoj de lia tragika spirito, leviĝas la bonaj voĉoj: {{Citaĵo|Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus<br />fari al vi! En la necerta nokto<br />jen tio estas certa: ke ami unu la alian estas bone<ref>En "Ignorabimus," vv. 12-14.</ref>| }}    <nowiki>''</nowiki>Doloras la animon de bonaj homoj, ĉi tiu torpida deziro al bono, al kiu mankas la muskolojn por leviĝi al volo: finfine, ĉi tiu poeto estas misgvidita, ne malbona; li estas morale inerta [...]. Certe, tamen, li estas personeco, kiun oni devas distingi de la kutimaj aĉaj rimverkistoj. Dum mi kondamnas kelkajn el liaj poemoj kiel malpiaj, mi ne povas nei al li simpation por aliaj, kiuj sugestas preskaŭ franciskana substrato en lia animo." Noto de la estraro de la gazeto la sekvan 20an de aprilo juĝas la juĝojn de Angeloni kiel "severajn sed ne akrajn", sed aldonas al la afero konsiderante ''La via del rifugio'' libron "makulitan de tia malpura malpureco kaj malbonkaraktereco, ke ĉiu plua kritika juĝo devas esti konsiderata senutila". La 29an de aŭgusto Rina Maria Pierazzi, en la revuo ''Il Caffaro'', riproĉante la "malmulte sagacan kritikiston" pro juĝado de li kiel "malpiulo", anstataŭe konsideras la poezion de Gozzano "pura vejno de fonta akvo" kaj Gozzanon "unu el la floroj destinitaj generi la frukton: sed ĝi ĉiam estu 'kiel ĝi estas' en spirito, kiel ĝi estas en formo, kiu ne imitas aŭ memorigas iun alian, io de la plej alta valoro en ĉi tiuj tempoj, en kiuj 'skolo' estas moda [...]]». Gozzano skribis al Angeloni el Ligurio la 10-an de junio por atentigi lin pri la lastatempa libro de Guglielminetti, ''Le Vergini folli'', mokante la polemikojn kiuj sekvis la artikolon: « [...] ĉi tiu strando. Ĝi estas tiel ĉarme kristana kun siaj monaĥejoj de malriĉaj klaraninoj kaj benediktanoj [...] La benediktanoj konas min, ili scias, ke mi ne kredas je Dio, sed ili amas min same kaj ne nomas min porko: ili estas multe pli ĝentilaj kaj multe malpli cinikaj homoj ol la Direktoroj de la Momento. (Kaj vi, kompatinda Angeloni, kion vi pensis pri tiu ''korekto'' ? Diru al mi iomete!) » [[File:Gozzano_Garrone_De_Paoli.jpg|maldekstra|eta|Gozzano kun siaj amikoj Garrone kaj De Paoli en 1912]] La recenzo de Francesco Chiesa, kiu aperis la 15-an de majo 1907 en la kolumnoj de la tiĉina revuo <nowiki><i id="mw6w">Pagine Libere</i></nowiki>, estas ankaŭ pozitiva, kvankam ĝi ne ŝparas iom da kritiko: «Kiel artaĵo, la versoj de Guido Gozzano ne estas sen difektoj kaj eraroj. Esprim-eraroj: ne eblas akcepti la "ruzajn gustojn",[22] la "disajn gregojn apike",[23] la vojon, kiu aperas "kiel maldika rubando el alabastro".[24] Eraroj de prozodio, inter kiuj la plej grava estas la malsukceso observi la regulon de elizio. Kaj kelkfoje la diskurso malfortiĝas en tro facila abundo. Kaj kelkfoje la skeptiko, ĝenerale diskreta kaj agrabla, fariĝas brutala, fremda al la kialoj de arto. [...] Sed kiom da vigleco de intelekto en la poemoj, en kiuj la aŭtoro ne klopodas, pro ekscentreco, ĝeni la harmonion de siaj sentoj! Kia intima miksaĵo de melankolio kaj spriteco, de memoro kaj deziro, de elegio kaj popola kanto en multaj el ĉi tiuj komponaĵoj!» Por Giuseppe De Paoli, kritikisto de ''La Rassegna Latina'', «Gozzano estas la poeto de vojaĝantoj, kiuj, kun animoj lumigitaj de memoroj kaj plenaj de bedaŭroj, serĉas en la severaj arbaroj de la vivo la vojon, kiu kondukas al trankvila rifuĝejo de paco kaj sereneco [...] poezio de penso [...] nutrata de subtila vejno de pesimismo [...]. La verso estas ĉiam nobla kaj fortika kaj povas elegante fleksiĝi en la plej diversajn kaj variajn sintenojn. La poemo "L'amica di Nonna Speranza" estas de nekomparebla gracio kaj eleganteco: ĝi povas stari samnivele, sen perdi ion ajn kompare, kun la tre dolĉaj poemoj de Francis Jammes.» De Paoli ŝajne ne komprenas la ironion, kiu kuŝas ĉe la bazo de tiu mondo de sentoj, kiu faras lin, esence se ne forme, tiel malproksima de Jammes: Giulio De Frenzi, pseŭdonimo de Luigi Federzoni, la estonta [[ministro]] de la [[Faŝismo|faŝista reĝimo]], atentigas pri tio en la longa artikolo ''*Conversazioni letterarie.'' ''Ironia sentimentale*'', kiu aperis la 10-an de junio en ''*Il Resto del Carlino*'', por kiu Guido Gozzano estas la poeto de sentimentala ironio: li estas homo, kiu ĝuas rigardi en sian propran animon, diskreta kaj bonvola spektanto de siaj propraj emocioj, homo, kiu indulgas sin en iluzioj kaj suferas pro multaj nostalgioj sen ignori la dubindan valoron de ambaŭ, scivolema ekscentrulo, kiu interesiĝas pri multaj aferoj trivialaj por la plej multaj aliaj homoj kaj kiu scias malkovri en ili tion, kion ili eĉ ne suspektas, afabla skeptikulo, kiu prenas serioze nur la mondon de siaj sentoj, sian psikologian estaĵon: tio, pli-malpli, estas kio estas Guido Gozzano, poeto de modesta staturo, eble, sed tiel gracia, tiel delikata, tiel nova kaj fascina!... Li estas bona kaj simpla en sia propra petola ironio. Vidu lin tie, kuŝanta sur la herbo antaŭ la vilao, revante, dum liaj tri nepinoj, starantaj en rondo, kantas belan infanrimaron: {{Citaĵo|[[File:Gozzano madre amica.jpg|thumb|upright=1.3|Gozzano en [[Vilao ''l Meleto'', Aljé]] kun sia patrino kaj amikino]] ''Trenta quaranta'',<br />''tutto il mondo canta''<br />''canta lo gallo''<br />''risponde la gallina''...<br /><br />Socchiusi gli occhi, sto<br />supino nel trifoglio,<br />e vedo un quadrifoglio<br />che non raccoglierò [....]<br /><br />Socchiudo gli occhi, estranio<br />ai casi della vita.<br />Sento fra le mie dita<br />la forma del mio cranio:<br /><br />ma dunque, esisto! O strano!<br />vive fra il Tutto e il Niente<br />quella cosa vivente<br />detta guidogozzano! }} ==== La malsano ==== La kontentecon pri lia sukceso difektis la diagnozo de lezo en la dekstra apekso de la pulmo (aprilo 1907), kiu instigis lin entrepreni la unuan el longa serio da vojaĝoj en la vana espero trovi kuracon por sia malsano en pli varmaj, pli maraj klimatoj. En aprilo li iris al [[Ligurio]], pasigante kelkajn tagojn en [[Camogli|Ruta]], poste al loko, kiun li vizitadis ĝis 1912, San Francesco d'Albaro, (en Ĝenovo), loĝante ĉe la Albergo San Giuliano aŭ ''La Marinetta'', kie li vizitadis la grupon de junaj poetoj, kiuj tie renkontiĝis kaj kontribuis al la revuo ''La Rassegna Latina'', en kiu Gozzano publikigis du recenzojn dediĉitajn al Mario Vugliano kaj Amalia Guglielminetti, kun kiuj, kune kun rilato, kiu daŭris nur kelkajn jarojn, li komencis korespondadon, kiu daŭrus lian tutan vivon. Ĉi tie li skribis la kunmetaĵon ''Alle soglie'' kiu, subskribita la 30an de majo 1907 kaj poste modifita, estus parto de la estonta kolekto ''I colloqui'' . Li ankaŭ verkis ''Nell'Abazia di S.'' ''Giuliano'' kaj ''Le golose'', publikigitan la 28an de julio kun la titolo ''Le Signore che mangiano le paste'' en la ''Gazzetta del Popolo della Domenica'' . Fine de junio, li revenis al [[Agliè]], poste pasigis aŭguston en [[Ceresole Reale]] kaj la aŭtunon denove en Agliè. En decembro, li haltis en [[Torino]] por loĝi ĉe Guglielminetti kaj poste, ekde la 23-a de decembro, li revenis al San Francesco d'Albaro por pasigi la vintron. === La plimalboniĝo de la malsano kaj la vojaĝo al Barato === [[Dosiero:Guido_Gozzano_1912.jpg|eta|Gozzano en 1912]] En 1912, lia sano malboniĝante, la poeto decidis fari longan vojaĝon al [[Barato|Hindio]] por serĉi pli taŭgajn [[Klimato|klimatojn]] . La plezurvojaĝo, kiu daŭris de la 6-a de februaro 1912 ĝis la sekva majo, entreprenita en la kompanio de lia amiko Garrone, ne donis al li la deziratan utilon, sed tamen helpis lin verki, per helpo de sia imagopovo kaj multe da legado, la prozajn skribaĵojn dediĉitajn al la vojaĝo. Tamen, la versoj skribitaj dum la vojaĝo estis detruitaj laŭ ordono de Guido, ĉar li konsideris ilin obscenaj (nur Ketty kaj [[Natale sul picco d'Adamo]] saviĝis). La leteroj el Hindio estis publikigitaj en ''[[La Stampa]]'' de [[Torino]], kaj poste kolektitaj en volumo kaj publikigitaj postmorte en 1917, de Fratelli Treves, kun la titolo ''Verso la cuna del mondo.'' ''Lettere dall'India (1912-1913)'', kun antaŭparolo de Giuseppe Antonio Borgese . En marto 1914 li publikigis en "La Stampa" kelkajn fragmentojn de la poemo Le ''Farfalle'', ankaŭ konata kiel ''Epistole entomologica'', kiu restis nefinita. En la sama jaro li kolektis en la volumo ''I tre talismani'', ses ĉarmajn [[Fabelo|fabelojn,]] kiujn li verkis por la Corriere dei Piccoli . Li ĉiam montris intereson pri [[teatro]] kaj [[Kino|kinematografio]], laborante pri la adaptoj de kelkaj el siaj propraj noveloj . En 1916, la jaro de lia morto, li laboris pri la scenaro por [[filmo]] pri [[Francisko el Asizo]], kiu neniam vidis la lumon de la tago. Li jam laboris, atestante sian intereson pri la arto [[Kino|de kino]], en 1911 pri la rakonto kaj intertitoloj por la scienca [[dokumenta filmo]] de [[reĝisoro]] Roberto Omegna, ''La vita delle farfalle'' . Li estis komence entombigita en la tombejo de la municipo [[Agliè]] ; la 6-an de septembro 1951 lia korpo estis translokigita kaj enterigita en la apuda preĝejo de San Gaudenzio. == Poetiko == <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|La Vita si ritolse tutte le sue promesse.<br />Egli sognò per anni l'Amore che non venne,<br />sognò pel suo martirio attrici e principesse<br />ed oggi ha per amante la cuoca diciottenne.|Guido Gozzano, ''Totò Merumeni'' }} === La temoj de lia poezio === ==== Torino de antaŭaj jaroj ==== Inter la esencaj temoj de la poezia mondo de Gozzano estas la bildo de lia hejmurbo, lia amata Torino, al kiu li konstante revenis. Torino tenis ĉiujn liajn plej malĝojajn memorojn kaj estis la fizika kaj homa medio, en kiu li sentis, ke li povas intime partopreni, kun sento kaj ironio. Kune kun la nuntempa Torino, la Torino de antikvaj tempoj estis multe pli kara al la poeto, tiu antikva kaj iom polvokovrita Torino, kiu elvokis en li tiujn lirikajn akcentojn ŝarĝitajn de nostalgio: ĝi estis Torino, kiu esperis fariĝi la ĉefurbo de unuiĝinta Italio. ==== La medio kaj naturo de Canavese ==== Apud la Torino de Gozzano, la poeto proponas la proksiman medion de Canavese, kie troviĝas fundamentaj bildoj de pejzaĝa kontemplado kaj el kiu elkreskos la finfina lirika [[mito]] enkorpigita de la mondo de naturo, kiu povus doni al li, kiel li diras, "la solan veron sciindan" kaj la lastajn "personojn" de lia poezio, "la kardon arkenio, la silikon, la malrapidan vermon, la makaonon" kaj fine ĉiujn papiliojn de lia nefinita poemo, kiuj igos lin retrovi lian "grandan tenerecon por vivantaĵoj", ne malpleje la infanon, kiu estis "mola kaj antikva". ==== La malproksimaj landoj ==== Kiam Gozzano vojaĝis al [[Barato|Hindio]] inter februaro kaj aprilo 1912, li kronikis sian vojaĝon, foje esprimitan pasie kaj rekte, foje intime kaj dolore. Tio rezultigis la "Leterojn el Hindio", verkitajn inter 1912 kaj 1913, kiuj aperis en la torina eldono de "La Stampa" en 1914 kaj poste estis publikigitaj kiel volumo fare de Fratelli Treves, kun antaŭparolo de Borgese, en 1917. Ĉi tiuj bildoj de malproksimaj landoj naskis la plej subliman [[Prozo|prozon]] de Gozzano, tamen lia poezia mondo, eĉ kiam alfrontita kun elvokivaj bildoj de nekonataj kaj nekutimaj horizontoj, ĉiam restis situanta ene de siaj propraj specifaj kaj sekuraj limoj. Priskribante sian vojaĝsperton, Gozzano ankaŭ traktas la temon de la "alia vojaĝo", tiu de la morto. == Verkoj == === Literaturo === ==== Poeziokolektoj kaj rakontoj ==== * ''La Vojo al Rifuĝo'', (La via del rifugio), Torino-Ĝenovo, Streglio, 1907. [poemoj] * ''La Konversacioj'', (I colloqui), Milano, Treves, 1911. [poemoj] * ''La Tri Talismanoj'', (I tre talismani), Ostiglia, La scuola, 1914. [fabelo] * ''Al la Lulilo de la Mondo. Leteroj el Barato, (Verso la cuna del mondo. Lettere dall'India), (1912-1913)'', Milano, Treves, 1917. * ''La Princino Edziniĝas'', ''(La principessa si sposa)'', Milano, Treves, 1917. [fabeloj] * ''La Altaro de la Pasinteco'', (L'altare del passato), Milano, Treves, 1918. [rakontoj] * ''La Lasta Spuro'', (L'ultima traccia), Milano, Treves, 1919. [noveloj] * ''Romantikaj Printempoj'', (''Primavere romantiche''), Rivarolo, Canavese Grafikaj Artoj, 1924. [poemoj] * ''Papilioj - Entomologiaj Epistoloj,'' (''Farfalle - Epistole Entomologiche''), Rimini, Raffaelli Editore, 2014. [poemoj] * ''La Vojo al Rifuĝo - La Konversacioj,'' (''La via del rifugio - I colloqui''), Rimini, Raffaelli Editore, 2016. [poemoj] ==== Leteroj ==== * ''Amleteroj'', kun Amalia Guglielminetti, antaŭparolo kaj notoj de [[Spartaco Asciamprener]], Milano, Garzanti, 1951. * ''Leteroj al Carlo Vallini kun aliaj neeldonitaj verkoj'', redaktita de Giorgio De Rienzo, Torino, Centro Studi Piemontesi, 1971. * ''Leteroj de adoleskeco al Ettore Colla'', redaktita de [[Mariarosa Masoero]], Alessandria, Edizioni dell'Orso, 1993. ISBN 88-7694-113-4 . == Rilataj temoj == * Krepuskismo * Amalia Guglielminetti [[Kategorio:Agnostikuloj]] [[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]] [[Kategorio:Mortintoj la 9-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1916]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[Kategorio:Italaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] j1y91aw20fkwzublorzrnetudzymj9a 9418878 9418865 2026-07-02T14:10:04Z Tiguliano 34250 /* "La Vojo al Rifuĝo" */ 9418878 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Guido Gozzano |dosiero =Guido-Gozzano.jpg |priskribo =itala poeto |dato de naskigxo ={{Dato|19|decembro|1883}} |loko de naskigxo =[[Torino]], [[Italio]] |dato de morto ={{Dato|9|aŭgusto|1916}} |loko de morto =[[Torino]], [[Italio]] | profesio = poeto, verkisto | nacieco = Itala }} '''Guido Gustavo Gozzano''', [[Torino]], 19-an de decembro 1883 – [[Torino]], 9-an de aŭgusto 1916), estis itala [[poeto]], kaj verkisto. Unu el la ĉefaj elstaruloj de la tiel nomata "krepuskismo", la intima stilo de Gozzano, trempita en melankolio, estis subtenata de la antaŭsento de mallonga vivo (li mortis pro tuberkulozo nur 32-jaraĝa). Lia vivsperto, (aŭ pli ĝuste, lia mortsperto) klarigas kial li konsideris sin "poeto de malgrandaj aferoj", uzante simplan lingvaĵon, kontraste al la tiama domina vigleco de D'Annunzio: lia poezio esprimas, unuflanke, melankolian deziron vivi, kaj, aliflanke, la konscion pri ne havi estontajn perspektivojn. Lia nomo do asociiĝas kun la post- [[Dekadencismo|dekadenca]] literatura movado de krepuskismo . Naskita en riĉa familio en [[Agliè]] (elp.: alje'), li komence dediĉis sin al poezio, imitante la poeton [[Gabriele D'Annunzio]] kaj lian miton kiel ''dando''n . Poste, tamen, la malkovro de la poezio de [[Giovanni Pascoli]] alproksimigis lin al la rondo de intimaj poetoj, kiuj poste nomiĝos "krepuskismaj", unuigitaj per ilia atento al "bonaj aferoj kun tre malbona gusto" , kun kelkaj [[Estetikismo|estetikigaj]] nuancoj <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.noveporte.it/dandy/dandies/gozzano.htm|titolo=Dandies: Guido Gozzano}}</ref>, la "malakceptita sentaŭgaĵo, tiel kara al mia Muzo", kiel li mem ironie difinis ilin. Li mortis nur 32-jaraĝa, pro ftizo ([[Tuberkulozo|pulma tuberkulozo]]), kiu lin turmentis ekde 1907. Li vojaĝis al [[Barato]] en 1912, kun la espero trovi helpon kontraŭ sia malsano en la [[klimato]] de tiu lando. Dum sia restado en Barato li verkis serion da artikoloj, kolektitaj en la postmorta volumo ''*Verso la cuna del mondo'' * (Al la Lulilo de la Mondo) (1917). Pli gravaj estas liaj versoj: ''*La via del rifugio'' * (1907) kaj ''*I colloqui*'' (1911). La mondo, kiun li priskribis, estas provinca, malalt-burĝa, vidata kun amo, sed samtempe kun ia ironia distanciĝo. {{Citaĵo|Non amo che le rose che non colsi. <br> (Mi nur amas la rozojn, kiujn mi ne plukis) }} == Biografio == [[Dosiero:Fausto_Gozzano.jpg|maldekstra|eta|Fausto Gozzano, la patro de Guido]] La avo de Guido, D-ro Carlo Gozzano, [[kuracisto]] en la [[Krimea milito|Krimea Milito]], proksima amiko de [[Massimo d'Azeglio]] kaj amanto de la romantika literaturo de sia tempo, estis bonhava burĝo, posedanto de teroj kaj diversaj vilaoj en [[Agliè]]. Lia filo Fausto (1839-1900), [[inĝeniero]], konstruisto de la [[fervojo]] Canavese, kiu ligas Torinon kun la Kanavesaj Valoj, post la [[morto]] de sia unua edzino, (kun kiu li jam havis kvin filinojn), edziĝis en 1877 kun la [[Agliè|deknaŭjara]] [[Diodata Mautino]] (1858-1947) el Agliè. Tio estis juna virino kun arta temperamento, ŝatantino de la teatro kaj amatora aktorino, filino de la deputito Massimo Mautino, alia riĉa terposedanto, posedanto de malnova kaj nobla domo en Agliè kaj, proksime, de la vilao «Il Meleto», kiu havis malgranda parko enfermanta lagon, meze de kiu staris insuleto: nuancon de ekzotikeco tiam donis la kabano, konstruita el teksita [[bambuo]]. El tiu dua geedzeco naskiĝis aliajn kvin gefiloj (el kiuj du mortis en infan-aĝo). Guido estis la kvara infano de la kvin filoj: naskita la 19-an de decembro 1883 en Torino, en la domo, kiun liaj gepatroj posedis en strato Bertolotti 2, li estis baptita en la proksima preĝejo de Sankta Barbara la 19-an de februaro kun la nomoj Guido, Davide, Gustavo kaj Riccardo. Tre ligita al sia hejmurbo <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.comune.torino.it/cittagora/article_14564.shtml|titolo=Guido Gozzano: un'arte fatta di parole, cent'anni dopo}}</ref>, Gozzano loĝis en kvar malsamaj domoj en sia hejmurbo: baldaŭ post sia naskiĝo, en konstruaĵo apud tiu de alia granda torinano, tre malsama ol li, Piero Gobetti, kiun Guido certe ne konis. Li frekventis la [[Barnabitoj|barnabitan]] bazlernejon kaj poste la «Cesare Balbo». Liaj mezlernejaj studoj estis malfacilaj: enskribiĝis en la klasikan mezlernejon "Cavour" en 1895, sed malsukcesis post du jaroj kaj estis sendita studi en loĝlernejo en [[Chivasso]] ; li revenis por studi en Torino en 1898, kie lia patro mortis pro [[Pneŭmonito|pulm-inflamo]] en marto 1900. Je la datreveno de lia morto, Pasko 1901, en la aĝo de 17 jaroj, Guido verkis sian unuan konatan poemon, "''Primavere romantiche''", dediĉitan al lia patrino. Liaj multaj leteroj al lia amiko kaj samlernejano Ettore Colla helpas nin kompreni la kialojn de la akademiaj malfacilaĵoj de Gozzano, ĉar li multe pli interesiĝis pri "bubaĵoj" ol pri studado. Post du pliaj ŝanĝoj de lernejoj, en oktobro 1903 li fine akiris sian altlernejan diplomon ĉe la Nacia Kolegio de [[Savigliano]]; estis la sama jaro, en kiu, en la torina revuo «Il venerdì della Contessa», li publikigis siajn unuajn versojn, ankoraŭ d'Annunzio-similajn, jam de la titoloj: ''La Malkreskanta Virgulino'', ''La Admono'', ''Vas Voluptatis'', ''La Parabolo de Aŭtuno'', ''Supreme Quies'' kaj ''Laus Matris'', kaj ankaŭ la rakonton ''La Promenado''. === La "Kultura Societo" === Kvankam li enskribiĝis en la Fakultaton pri Juro, krom la balsalono de la studenta klubo «Gaudeamus igitur», Gozzano preferis ĉeesti la [[Literaturo|literaturajn]] kursojn, tiutempe okazigitajn de Arturo Graf - kiu, krom la regulaj lecionoj rezervitaj por studentoj, ankaŭ partoprenis publikajn konferencojn kaj en la universitataj klasĉambroj, la tiel nomataj «sabatine», kaj en la oficejoj de la revuo «La Donna» - kaj la "Società della cultura", klubo komence situanta en la <nowiki>''</nowiki>Galleria Nazionale<nowiki>''</nowiki> en Via Roma kaj poste, ekde 1905, translokigita al la nuna <nowiki>''</nowiki>Via Cesare Battisti<nowiki>''</nowiki> apud [[Palaco Carignano|Palazzo Carignano]] . Fondita en 1898 de grupo de intelektuloj, inter kiuj oni memoras [[Luigi Einaudi]], [[Guglielmo Ferrero]], [[Gaetano Mosca]], Giovanni Vailati kaj la astronomon Francesco Porro de' Somenzi, la Societo volis esti cirkulanta biblioteko, kiu provizus la plej novajn literaturajn publikaĵojn, legejon por gazetoj kaj revuoj kaj lokon por konferencoj kaj konversacioj, laŭ [[Pozitivismo|pozitivisma]] vizio pri la cirkulado de kulturo, konsistanta el pedagogiaj intencoj kaj interŝanĝoj de profesiaj spertoj. [[File:Arturo_Graf.jpg|eta|Arturo Graf]] Inter la pli maljunaj aŭ jam establitaj vizitantoj en la kultura panoramo de tiuj jaroj, oni rimarkas la literaturrecenziston kaj direktoron de la <nowiki>''Galleria d'Arte Moderna''</nowiki> Enrico Thovez, la verkistojn [[Massimo Bontempelli]], Giovanni Cena, Francesco Pastonchi, Ernesto Ragazzoni, Carola Prosperi, la filologon Gustavo Balsamo Crivelli kaj la profesorojn [https://it.wikipedia.org/wiki/Zino_Zini Zino Zini] kaj [https://it.wikipedia.org/wiki/Achille_Loria Achille Loria]. [[Luigi Pirandello|Pirandello]] ankaŭ faris kelkajn ekaperojn. En la tuja postmilita periodo, Piero Gobetti, Lionello Venturi kaj Felice Casorati ankaŭ partoprenis, kun malsama spirito kaj intenco. Gozzano fariĝas, laŭ la difino de sia amiko ĵurnalisto Mario Bassi, la estro de «freneza bando» de junuloj - formita, interalie, de la verkistoj Carlo Calcaterra, Salvator Gotta, Attilio Momigliano, Carlo Vallini, Mario Dogliotti kiu poste fariĝis Patro Silvestro, benediktano en Subiaco, kiu helpos lin spirite sur lia mortlito, de la ĵurnalisto Mario Vugliano - kiu ĝenadis la studaman pacon de la membroj per la bruo de laŭtaj konversacioj kaj la impertinenteco de improvizitaj goliardaj ŝercoj: bildo de Gozzano kiu, cetere, ŝajnas kontrasti kun tiu kutime donita, de rezervita junulo, kun aristokrataj trajtoj, tre afabla, ridetanta sed kiu «neniam ridis, li ridis preskaŭ kun peno». Se la konsidero de Gozzano por tiu rondo ne estas flata en si mem - «Kulturo! Kiam vi parolas al mi pri ĝi, mi flaras la odoron de certaj kloakoj disŝiritaj por restaŭrado» - ĝi tamen estas por li ŝanco fari konatiĝojn, kiuj estos utilaj kaj por lia kultura orientiĝo kaj por la reklamado de liaj versoj. Tiel, de la filozofio-profesoro Zino Zini li petas indikojn kaj klarigojn pri la figuroj de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] kaj [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], do konformaj al sia ribelema Dekadentismo, en kiuj serĉi «veron, kiu ne estas la religia». Tamen, pli zorgema konsidero pri la poeziaj valoroj de verkado malrapide maturiĝas en li, kune kun pli serioza, kvankam seniluziigita, pozicio de si mem en mondaj rilatoj, favorita de la kono de modernaj francaj kaj belgaj poetoj, [[Francis Jammes]], [[Maurice Maeterlinck]], [[Jules Laforgue]], [[Georges Rodenbach]] kaj [[Sully Prudhomme]] ĉefe, same kiel de la Graf de la ''Rime della selva'' kaj de la influo de [[Giovanni Pascoli|Pascoli]] . Giampiero Comolli skribas pri la kontraŭdiro esprimita de Gozzano en ''Pioggia d'agosto,'' laŭ kiu la vero manifestiĝas nur per [[iluzio]], sen kiu la mortiga malsano estus spertata nur kiel [[tragedio]] . «Ankaŭ li rigardis en tiun teruran, malhelan profundon de ekzisto, al kiu en tiuj samaj jaroj aŭtoroj kiel [[Rainer Maria Rilke|Rilke]] kaj [[Franz Kafka|Kafka]] komencis rigardi. Gozzano klare vidis la abismon, sed neniam, eĉ ne por momento, li faris tragedion el ĝi: (...)». <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Presentazione|numero=14}}</ref> === "La Vojo al Rifuĝo" === [[File:Guido_Gozzano.jpg|dekstra|eta|Guido Gozzano]] En 1906, ĉe la <nowiki>''Società di Cultura''</nowiki>, li renkontis Amalia Guglielminetti, <ref>La poetessa racconta nel suo diario la scena dell'incontro che in realtà fu, in quel primo momento, mancato: <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|Ci fissammo un momento con le pupille magnetizzate, poi egli s'alzò, mosse un passo verso di me come seguendo una coraggiosa deliberazione, ma il mio sguardo s'abbassò d'un tratto, il mio volto espresse un improvviso sgomento [...] ed egli non avanzò, deviò i suoi passi verso la porta, contraendo le labbra in una tenuissima smorfia d'ironia [...] ed uscì. }}</ref> kun kiu li komencis turmentitan rilaton la sekvan jaron: ĝi estis jaro kun malmultaj komponaĵoj, dediĉita kiel li estis al la projekto kolekti siajn verkojn en volumo, sindediĉo al selektado kiu implikis korektojn, re-prilaborojn kaj forigojn de versoj kiuj tiam fariĝis fremdaj al li. La rezulto estas la volumo <nowiki>''</nowiki>''La via del rifugio<nowiki>''</nowiki>'', kolekto de 30 poemoj, inter kiuj elstaras ''La via del rifugio'', kiu donas la titolon al la kolekto, ''Le due strade'' kaj ''L'amica di nonna Speranza'', kiu aperis en aprilo 1907 kun multaj preseraroj, kiuj necesigis represon la sekvan aŭguston. La libro estis bonvenigita de kritikistoj, escepte de Italo Mario Angeloni, kiu skribis en la katolika ĉiutaga gazeto [[Il Momento]] la 7-an de aprilo: "La animo de la poeto [...] vere simbolas la konstruaĵon kaj frukton de perversa kulturo. Menso trejnita en la plej delikataj vizioj estas ĉi tie enfermita en korpo eble malsana, certe koruptita de la plej intelekta kaj rafinita hedonismo, kiu estas vere la morfino de multaj disĉiploj de la moderna vivo. Ĝi estas koruptita animo, kiu meritas furiozan kaj sinceran riproĉon [...]. Jen la junulo en sia patra hejmo, vivanta dissolvo meze de la dissolvo de senvivaj aferoj; li observas, vidas, sentas en la malgranda ĝardeno...<nowiki>''</nowiki>     {{Citaĵo|La menso, lacigita de la paĝoj,<br />la koro detruita de esplorado<br />li aŭdas la voĉon de la praaj aferoj<ref>El la poemo "La Analfabeto", vv. 45-48</ref>| }} Angeloni ankaŭ skribas, ke Gozzano "estas bona profunde en sia animo [...] sed li estas elĉerpita de ĉia voloforto. Li verkas aferojn de nedirebla delikateco, tiom ke multaj literaturaj figuroj envius al li poemojn kiel "La amiko de avino Speranza". Kune kun la malpiaj vortoj de lia tragika spirito, leviĝas la bonaj voĉoj: {{Citaĵo|Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus<br />fari al vi! En la necerta nokto<br />jen tio estas certa: ke ami unu la alian estas bone<ref>En "Ignorabimus," vv. 12-14.</ref>| }}    <nowiki>''</nowiki>Doloras la animon de bonaj homoj, ĉi tiu torpida deziro al bono, al kiu mankas la muskolojn por leviĝi al volo: finfine, ĉi tiu poeto estas misgvidita, ne malbona; li estas morale inerta [...]. Certe, tamen, li estas personeco, kiun oni devas distingi de la kutimaj aĉaj rimverkistoj. Dum mi kondamnas kelkajn el liaj poemoj kiel malpiaj, mi ne povas nei al li simpation por aliaj, kiuj sugestas preskaŭ franciskana substrato en lia animo." Noto de la estraro de la gazeto la sekvan 20an de aprilo juĝas la juĝojn de Angeloni kiel "severajn sed ne akrajn", sed aldonas al la afero konsiderante ''La via del rifugio'' libron "makulitan de tia malpura malpureco kaj malbonkaraktereco, ke ĉiu plua kritika juĝo devas esti konsiderata senutila". La 29an de aŭgusto Rina Maria Pierazzi, en la revuo ''Il Caffaro'', riproĉante la "malmulte sagacan kritikiston" pro juĝado de li kiel "malpiulo", anstataŭe konsideras la poezion de Gozzano "pura vejno de fonta akvo" kaj Gozzanon "unu el la floroj destinitaj generi la frukton: sed ĝi ĉiam estu 'kiel ĝi estas' en spirito, kiel ĝi estas en formo, kiu ne imitas aŭ memorigas iun alian, io de la plej alta valoro en ĉi tiuj tempoj, en kiuj 'skolo' estas moda [...]]». Gozzano skribis al Angeloni el Ligurio la 10-an de junio por atentigi lin pri la lastatempa libro de Guglielminetti, ''Le Vergini folli'', mokante la polemikojn kiuj sekvis la artikolon: « [...] ĉi tiu strando. Ĝi estas tiel ĉarme kristana kun siaj monaĥejoj de malriĉaj klaraninoj kaj benediktanoj [...] La benediktanoj konas min, ili scias, ke mi ne kredas je Dio, sed ili amas min same kaj ne nomas min porko: ili estas multe pli ĝentilaj kaj multe malpli cinikaj homoj ol la Direktoroj de la Momento. (Kaj vi, kompatinda Angeloni, kion vi pensis pri tiu ''korekto'' ? Diru al mi iomete!) » La recenzo de Francesco Chiesa, kiu aperis la 15-an de majo 1907 en la kolumnoj de la tiĉina revuo <nowiki><i id="mw6w">Pagine Libere</i></nowiki>, estas ankaŭ pozitiva, kvankam ĝi ne ŝparas iom da kritiko: «Kiel artaĵo, la versoj de Guido Gozzano ne estas sen difektoj kaj eraroj. Esprim-eraroj: ne eblas akcepti la "ruzajn gustojn",[22] la "disajn gregojn apike",[23] la vojon, kiu aperas "kiel maldika rubando el alabastro".[24] Eraroj de prozodio, inter kiuj la plej grava estas la malsukceso observi la regulon de elizio. Kaj kelkfoje la diskurso malfortiĝas en tro facila abundo. Kaj kelkfoje la skeptiko, ĝenerale diskreta kaj agrabla, fariĝas brutala, fremda al la kialoj de arto. [...] Sed kiom da vigleco de intelekto en la poemoj, en kiuj la aŭtoro ne klopodas, pro ekscentreco, ĝeni la harmonion de siaj sentoj! Kia intima miksaĵo de melankolio kaj spriteco, de memoro kaj deziro, de elegio kaj popola kanto en multaj el ĉi tiuj komponaĵoj!» Por Giuseppe De Paoli, kritikisto de ''La Rassegna Latina'', «Gozzano estas la poeto de vojaĝantoj, kiuj, kun animoj lumigitaj de memoroj kaj plenaj de bedaŭroj, serĉas en la severaj arbaroj de la vivo la vojon, kiu kondukas al trankvila rifuĝejo de paco kaj sereneco [...] poezio de penso [...] nutrata de subtila vejno de pesimismo [...]. La verso estas ĉiam nobla kaj fortika kaj povas elegante fleksiĝi en la plej diversajn kaj variajn sintenojn. La poemo "L'amica di Nonna Speranza" estas de nekomparebla gracio kaj eleganteco: ĝi povas stari samnivele, sen perdi ion ajn kompare, kun la tre dolĉaj poemoj de Francis Jammes.» De Paoli ŝajne ne komprenas la ironion, kiu kuŝas ĉe la bazo de tiu mondo de sentoj, kiu faras lin, esence se ne forme, tiel malproksima de Jammes: Giulio De Frenzi, pseŭdonimo de Luigi Federzoni, la estonta [[ministro]] de la [[Faŝismo|faŝista reĝimo]], atentigas pri tio en la longa artikolo ''*Conversazioni letterarie.'' ''Ironia sentimentale*'', kiu aperis la 10-an de junio en ''*Il Resto del Carlino*'', por kiu Guido Gozzano estas la poeto de sentimentala ironio: li estas homo, kiu ĝuas rigardi en sian propran animon, diskreta kaj bonvola spektanto de siaj propraj emocioj, homo, kiu indulgas sin en iluzioj kaj suferas pro multaj nostalgioj sen ignori la dubindan valoron de ambaŭ, scivolema ekscentrulo, kiu interesiĝas pri multaj aferoj trivialaj por la plej multaj aliaj homoj kaj kiu scias malkovri en ili tion, kion ili eĉ ne suspektas, afabla skeptikulo, kiu prenas serioze nur la mondon de siaj sentoj, sian psikologian estaĵon: tio, pli-malpli, estas kio estas Guido Gozzano, poeto de modesta staturo, eble, sed tiel gracia, tiel delikata, tiel nova kaj fascina!... Li estas bona kaj simpla en sia propra petola ironio. Vidu lin tie, kuŝanta sur la herbo antaŭ la vilao, revante, dum liaj tri nepinoj, starantaj en rondo, kantas belan infanrimaron: [[File:Gozzano madre amica.jpg|thumb|upright=1.3|Gozzano en Vilao ''ll Meleto'', Aljé, kun sia patrino kaj amikino]] {{Citaĵo|''Trenta quaranta'',<br />''tutto il mondo canta''<br />''canta lo gallo''<br />''risponde la gallina''...<br /><br />Socchiusi gli occhi, sto<br />supino nel trifoglio,<br />e vedo un quadrifoglio<br />che non raccoglierò [....]<br /><br />Socchiudo gli occhi, estranio<br />ai casi della vita.<br />Sento fra le mie dita<br />la forma del mio cranio:<br /><br />ma dunque, esisto! O strano!<br />vive fra il Tutto e il Niente<br />quella cosa vivente<br />detta guidogozzano! }} ==== La malsano ==== La kontentecon pri lia sukceso difektis la diagnozo de lezo en la dekstra apekso de la pulmo (aprilo 1907), kiu instigis lin entrepreni la unuan el longa serio da vojaĝoj en la vana espero trovi kuracon por sia malsano en pli varmaj, pli maraj klimatoj. En aprilo li iris al [[Ligurio]], pasigante kelkajn tagojn en [[Camogli|Ruta]], poste al loko, kiun li vizitadis ĝis 1912, San Francesco d'Albaro, (en Ĝenovo), loĝante ĉe la Albergo San Giuliano aŭ ''La Marinetta'', kie li vizitadis la grupon de junaj poetoj, kiuj tie renkontiĝis kaj kontribuis al la revuo ''La Rassegna Latina'', en kiu Gozzano publikigis du recenzojn dediĉitajn al Mario Vugliano kaj Amalia Guglielminetti, kun kiuj, kune kun rilato, kiu daŭris nur kelkajn jarojn, li komencis korespondadon, kiu daŭrus lian tutan vivon. Ĉi tie li skribis la kunmetaĵon ''Alle soglie'' kiu, subskribita la 30an de majo 1907 kaj poste modifita, estus parto de la estonta kolekto ''I colloqui'' . Li ankaŭ verkis ''Nell'Abazia di S.'' ''Giuliano'' kaj ''Le golose'', publikigitan la 28an de julio kun la titolo ''Le Signore che mangiano le paste'' en la ''Gazzetta del Popolo della Domenica'' . Fine de junio, li revenis al [[Agliè]], poste pasigis aŭguston en [[Ceresole Reale]] kaj la aŭtunon denove en Agliè. En decembro, li haltis en [[Torino]] por loĝi ĉe Guglielminetti kaj poste, ekde la 23-a de decembro, li revenis al San Francesco d'Albaro por pasigi la vintron. === La plimalboniĝo de la malsano kaj la vojaĝo al Barato === [[Dosiero:Guido_Gozzano_1912.jpg|eta|Gozzano en 1912]] En 1912, lia sano malboniĝante, la poeto decidis fari longan vojaĝon al [[Barato|Hindio]] por serĉi pli taŭgajn [[Klimato|klimatojn]] . La plezurvojaĝo, kiu daŭris de la 6-a de februaro 1912 ĝis la sekva majo, entreprenita en la kompanio de lia amiko Garrone, ne donis al li la deziratan utilon, sed tamen helpis lin verki, per helpo de sia imagopovo kaj multe da legado, la prozajn skribaĵojn dediĉitajn al la vojaĝo. Tamen, la versoj skribitaj dum la vojaĝo estis detruitaj laŭ ordono de Guido, ĉar li konsideris ilin obscenaj (nur Ketty kaj [[Natale sul picco d'Adamo]] saviĝis). La leteroj el Hindio estis publikigitaj en ''[[La Stampa]]'' de [[Torino]], kaj poste kolektitaj en volumo kaj publikigitaj postmorte en 1917, de Fratelli Treves, kun la titolo ''Verso la cuna del mondo.'' ''Lettere dall'India (1912-1913)'', kun antaŭparolo de Giuseppe Antonio Borgese . En marto 1914 li publikigis en "La Stampa" kelkajn fragmentojn de la poemo Le ''Farfalle'', ankaŭ konata kiel ''Epistole entomologica'', kiu restis nefinita. En la sama jaro li kolektis en la volumo ''I tre talismani'', ses ĉarmajn [[Fabelo|fabelojn,]] kiujn li verkis por la Corriere dei Piccoli . Li ĉiam montris intereson pri [[teatro]] kaj [[Kino|kinematografio]], laborante pri la adaptoj de kelkaj el siaj propraj noveloj . En 1916, la jaro de lia morto, li laboris pri la scenaro por [[filmo]] pri [[Francisko el Asizo]], kiu neniam vidis la lumon de la tago. Li jam laboris, atestante sian intereson pri la arto [[Kino|de kino]], en 1911 pri la rakonto kaj intertitoloj por la scienca [[dokumenta filmo]] de [[reĝisoro]] Roberto Omegna, ''La vita delle farfalle'' . Li estis komence entombigita en la tombejo de la municipo [[Agliè]] ; la 6-an de septembro 1951 lia korpo estis translokigita kaj enterigita en la apuda preĝejo de San Gaudenzio. == Poetiko == <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|La Vita si ritolse tutte le sue promesse.<br />Egli sognò per anni l'Amore che non venne,<br />sognò pel suo martirio attrici e principesse<br />ed oggi ha per amante la cuoca diciottenne.|Guido Gozzano, ''Totò Merumeni'' }} === La temoj de lia poezio === ==== Torino de antaŭaj jaroj ==== Inter la esencaj temoj de la poezia mondo de Gozzano estas la bildo de lia hejmurbo, lia amata Torino, al kiu li konstante revenis. Torino tenis ĉiujn liajn plej malĝojajn memorojn kaj estis la fizika kaj homa medio, en kiu li sentis, ke li povas intime partopreni, kun sento kaj ironio. Kune kun la nuntempa Torino, la Torino de antikvaj tempoj estis multe pli kara al la poeto, tiu antikva kaj iom polvokovrita Torino, kiu elvokis en li tiujn lirikajn akcentojn ŝarĝitajn de nostalgio: ĝi estis Torino, kiu esperis fariĝi la ĉefurbo de unuiĝinta Italio. ==== La medio kaj naturo de Canavese ==== Apud la Torino de Gozzano, la poeto proponas la proksiman medion de Canavese, kie troviĝas fundamentaj bildoj de pejzaĝa kontemplado kaj el kiu elkreskos la finfina lirika [[mito]] enkorpigita de la mondo de naturo, kiu povus doni al li, kiel li diras, "la solan veron sciindan" kaj la lastajn "personojn" de lia poezio, "la kardon arkenio, la silikon, la malrapidan vermon, la makaonon" kaj fine ĉiujn papiliojn de lia nefinita poemo, kiuj igos lin retrovi lian "grandan tenerecon por vivantaĵoj", ne malpleje la infanon, kiu estis "mola kaj antikva". ==== La malproksimaj landoj ==== Kiam Gozzano vojaĝis al [[Barato|Hindio]] inter februaro kaj aprilo 1912, li kronikis sian vojaĝon, foje esprimitan pasie kaj rekte, foje intime kaj dolore. Tio rezultigis la "Leterojn el Hindio", verkitajn inter 1912 kaj 1913, kiuj aperis en la torina eldono de "La Stampa" en 1914 kaj poste estis publikigitaj kiel volumo fare de Fratelli Treves, kun antaŭparolo de Borgese, en 1917. Ĉi tiuj bildoj de malproksimaj landoj naskis la plej subliman [[Prozo|prozon]] de Gozzano, tamen lia poezia mondo, eĉ kiam alfrontita kun elvokivaj bildoj de nekonataj kaj nekutimaj horizontoj, ĉiam restis situanta ene de siaj propraj specifaj kaj sekuraj limoj. Priskribante sian vojaĝsperton, Gozzano ankaŭ traktas la temon de la "alia vojaĝo", tiu de la morto. == Verkoj == === Literaturo === ==== Poeziokolektoj kaj rakontoj ==== * ''La Vojo al Rifuĝo'', (La via del rifugio), Torino-Ĝenovo, Streglio, 1907. [poemoj] * ''La Konversacioj'', (I colloqui), Milano, Treves, 1911. [poemoj] * ''La Tri Talismanoj'', (I tre talismani), Ostiglia, La scuola, 1914. [fabelo] * ''Al la Lulilo de la Mondo. Leteroj el Barato, (Verso la cuna del mondo. Lettere dall'India), (1912-1913)'', Milano, Treves, 1917. * ''La Princino Edziniĝas'', ''(La principessa si sposa)'', Milano, Treves, 1917. [fabeloj] * ''La Altaro de la Pasinteco'', (L'altare del passato), Milano, Treves, 1918. [rakontoj] * ''La Lasta Spuro'', (L'ultima traccia), Milano, Treves, 1919. [noveloj] * ''Romantikaj Printempoj'', (''Primavere romantiche''), Rivarolo, Canavese Grafikaj Artoj, 1924. [poemoj] * ''Papilioj - Entomologiaj Epistoloj,'' (''Farfalle - Epistole Entomologiche''), Rimini, Raffaelli Editore, 2014. [poemoj] * ''La Vojo al Rifuĝo - La Konversacioj,'' (''La via del rifugio - I colloqui''), Rimini, Raffaelli Editore, 2016. [poemoj] ==== Leteroj ==== * ''Amleteroj'', kun Amalia Guglielminetti, antaŭparolo kaj notoj de [[Spartaco Asciamprener]], Milano, Garzanti, 1951. * ''Leteroj al Carlo Vallini kun aliaj neeldonitaj verkoj'', redaktita de Giorgio De Rienzo, Torino, Centro Studi Piemontesi, 1971. * ''Leteroj de adoleskeco al Ettore Colla'', redaktita de [[Mariarosa Masoero]], Alessandria, Edizioni dell'Orso, 1993. ISBN 88-7694-113-4 . == Rilataj temoj == * Krepuskismo * Amalia Guglielminetti [[Kategorio:Agnostikuloj]] [[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]] [[Kategorio:Mortintoj la 9-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1916]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[Kategorio:Italaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] o8xe8bjai125i8ttjwnxpk0l1l8khty 9418885 9418878 2026-07-02T14:13:08Z Tiguliano 34250 /* Poetiko */ 9418885 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Guido Gozzano |dosiero =Guido-Gozzano.jpg |priskribo =itala poeto |dato de naskigxo ={{Dato|19|decembro|1883}} |loko de naskigxo =[[Torino]], [[Italio]] |dato de morto ={{Dato|9|aŭgusto|1916}} |loko de morto =[[Torino]], [[Italio]] | profesio = poeto, verkisto | nacieco = Itala }} '''Guido Gustavo Gozzano''', [[Torino]], 19-an de decembro 1883 – [[Torino]], 9-an de aŭgusto 1916), estis itala [[poeto]], kaj verkisto. Unu el la ĉefaj elstaruloj de la tiel nomata "krepuskismo", la intima stilo de Gozzano, trempita en melankolio, estis subtenata de la antaŭsento de mallonga vivo (li mortis pro tuberkulozo nur 32-jaraĝa). Lia vivsperto, (aŭ pli ĝuste, lia mortsperto) klarigas kial li konsideris sin "poeto de malgrandaj aferoj", uzante simplan lingvaĵon, kontraste al la tiama domina vigleco de D'Annunzio: lia poezio esprimas, unuflanke, melankolian deziron vivi, kaj, aliflanke, la konscion pri ne havi estontajn perspektivojn. Lia nomo do asociiĝas kun la post- [[Dekadencismo|dekadenca]] literatura movado de krepuskismo . Naskita en riĉa familio en [[Agliè]] (elp.: alje'), li komence dediĉis sin al poezio, imitante la poeton [[Gabriele D'Annunzio]] kaj lian miton kiel ''dando''n . Poste, tamen, la malkovro de la poezio de [[Giovanni Pascoli]] alproksimigis lin al la rondo de intimaj poetoj, kiuj poste nomiĝos "krepuskismaj", unuigitaj per ilia atento al "bonaj aferoj kun tre malbona gusto" , kun kelkaj [[Estetikismo|estetikigaj]] nuancoj <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.noveporte.it/dandy/dandies/gozzano.htm|titolo=Dandies: Guido Gozzano}}</ref>, la "malakceptita sentaŭgaĵo, tiel kara al mia Muzo", kiel li mem ironie difinis ilin. Li mortis nur 32-jaraĝa, pro ftizo ([[Tuberkulozo|pulma tuberkulozo]]), kiu lin turmentis ekde 1907. Li vojaĝis al [[Barato]] en 1912, kun la espero trovi helpon kontraŭ sia malsano en la [[klimato]] de tiu lando. Dum sia restado en Barato li verkis serion da artikoloj, kolektitaj en la postmorta volumo ''*Verso la cuna del mondo'' * (Al la Lulilo de la Mondo) (1917). Pli gravaj estas liaj versoj: ''*La via del rifugio'' * (1907) kaj ''*I colloqui*'' (1911). La mondo, kiun li priskribis, estas provinca, malalt-burĝa, vidata kun amo, sed samtempe kun ia ironia distanciĝo. {{Citaĵo|Non amo che le rose che non colsi. <br> (Mi nur amas la rozojn, kiujn mi ne plukis) }} == Biografio == [[Dosiero:Fausto_Gozzano.jpg|maldekstra|eta|Fausto Gozzano, la patro de Guido]] La avo de Guido, D-ro Carlo Gozzano, [[kuracisto]] en la [[Krimea milito|Krimea Milito]], proksima amiko de [[Massimo d'Azeglio]] kaj amanto de la romantika literaturo de sia tempo, estis bonhava burĝo, posedanto de teroj kaj diversaj vilaoj en [[Agliè]]. Lia filo Fausto (1839-1900), [[inĝeniero]], konstruisto de la [[fervojo]] Canavese, kiu ligas Torinon kun la Kanavesaj Valoj, post la [[morto]] de sia unua edzino, (kun kiu li jam havis kvin filinojn), edziĝis en 1877 kun la [[Agliè|deknaŭjara]] [[Diodata Mautino]] (1858-1947) el Agliè. Tio estis juna virino kun arta temperamento, ŝatantino de la teatro kaj amatora aktorino, filino de la deputito Massimo Mautino, alia riĉa terposedanto, posedanto de malnova kaj nobla domo en Agliè kaj, proksime, de la vilao «Il Meleto», kiu havis malgranda parko enfermanta lagon, meze de kiu staris insuleto: nuancon de ekzotikeco tiam donis la kabano, konstruita el teksita [[bambuo]]. El tiu dua geedzeco naskiĝis aliajn kvin gefiloj (el kiuj du mortis en infan-aĝo). Guido estis la kvara infano de la kvin filoj: naskita la 19-an de decembro 1883 en Torino, en la domo, kiun liaj gepatroj posedis en strato Bertolotti 2, li estis baptita en la proksima preĝejo de Sankta Barbara la 19-an de februaro kun la nomoj Guido, Davide, Gustavo kaj Riccardo. Tre ligita al sia hejmurbo <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.comune.torino.it/cittagora/article_14564.shtml|titolo=Guido Gozzano: un'arte fatta di parole, cent'anni dopo}}</ref>, Gozzano loĝis en kvar malsamaj domoj en sia hejmurbo: baldaŭ post sia naskiĝo, en konstruaĵo apud tiu de alia granda torinano, tre malsama ol li, Piero Gobetti, kiun Guido certe ne konis. Li frekventis la [[Barnabitoj|barnabitan]] bazlernejon kaj poste la «Cesare Balbo». Liaj mezlernejaj studoj estis malfacilaj: enskribiĝis en la klasikan mezlernejon "Cavour" en 1895, sed malsukcesis post du jaroj kaj estis sendita studi en loĝlernejo en [[Chivasso]] ; li revenis por studi en Torino en 1898, kie lia patro mortis pro [[Pneŭmonito|pulm-inflamo]] en marto 1900. Je la datreveno de lia morto, Pasko 1901, en la aĝo de 17 jaroj, Guido verkis sian unuan konatan poemon, "''Primavere romantiche''", dediĉitan al lia patrino. Liaj multaj leteroj al lia amiko kaj samlernejano Ettore Colla helpas nin kompreni la kialojn de la akademiaj malfacilaĵoj de Gozzano, ĉar li multe pli interesiĝis pri "bubaĵoj" ol pri studado. Post du pliaj ŝanĝoj de lernejoj, en oktobro 1903 li fine akiris sian altlernejan diplomon ĉe la Nacia Kolegio de [[Savigliano]]; estis la sama jaro, en kiu, en la torina revuo «Il venerdì della Contessa», li publikigis siajn unuajn versojn, ankoraŭ d'Annunzio-similajn, jam de la titoloj: ''La Malkreskanta Virgulino'', ''La Admono'', ''Vas Voluptatis'', ''La Parabolo de Aŭtuno'', ''Supreme Quies'' kaj ''Laus Matris'', kaj ankaŭ la rakonton ''La Promenado''. === La "Kultura Societo" === Kvankam li enskribiĝis en la Fakultaton pri Juro, krom la balsalono de la studenta klubo «Gaudeamus igitur», Gozzano preferis ĉeesti la [[Literaturo|literaturajn]] kursojn, tiutempe okazigitajn de Arturo Graf - kiu, krom la regulaj lecionoj rezervitaj por studentoj, ankaŭ partoprenis publikajn konferencojn kaj en la universitataj klasĉambroj, la tiel nomataj «sabatine», kaj en la oficejoj de la revuo «La Donna» - kaj la "Società della cultura", klubo komence situanta en la <nowiki>''</nowiki>Galleria Nazionale<nowiki>''</nowiki> en Via Roma kaj poste, ekde 1905, translokigita al la nuna <nowiki>''</nowiki>Via Cesare Battisti<nowiki>''</nowiki> apud [[Palaco Carignano|Palazzo Carignano]] . Fondita en 1898 de grupo de intelektuloj, inter kiuj oni memoras [[Luigi Einaudi]], [[Guglielmo Ferrero]], [[Gaetano Mosca]], Giovanni Vailati kaj la astronomon Francesco Porro de' Somenzi, la Societo volis esti cirkulanta biblioteko, kiu provizus la plej novajn literaturajn publikaĵojn, legejon por gazetoj kaj revuoj kaj lokon por konferencoj kaj konversacioj, laŭ [[Pozitivismo|pozitivisma]] vizio pri la cirkulado de kulturo, konsistanta el pedagogiaj intencoj kaj interŝanĝoj de profesiaj spertoj. [[File:Arturo_Graf.jpg|eta|Arturo Graf]] Inter la pli maljunaj aŭ jam establitaj vizitantoj en la kultura panoramo de tiuj jaroj, oni rimarkas la literaturrecenziston kaj direktoron de la <nowiki>''Galleria d'Arte Moderna''</nowiki> Enrico Thovez, la verkistojn [[Massimo Bontempelli]], Giovanni Cena, Francesco Pastonchi, Ernesto Ragazzoni, Carola Prosperi, la filologon Gustavo Balsamo Crivelli kaj la profesorojn [https://it.wikipedia.org/wiki/Zino_Zini Zino Zini] kaj [https://it.wikipedia.org/wiki/Achille_Loria Achille Loria]. [[Luigi Pirandello|Pirandello]] ankaŭ faris kelkajn ekaperojn. En la tuja postmilita periodo, Piero Gobetti, Lionello Venturi kaj Felice Casorati ankaŭ partoprenis, kun malsama spirito kaj intenco. Gozzano fariĝas, laŭ la difino de sia amiko ĵurnalisto Mario Bassi, la estro de «freneza bando» de junuloj - formita, interalie, de la verkistoj Carlo Calcaterra, Salvator Gotta, Attilio Momigliano, Carlo Vallini, Mario Dogliotti kiu poste fariĝis Patro Silvestro, benediktano en Subiaco, kiu helpos lin spirite sur lia mortlito, de la ĵurnalisto Mario Vugliano - kiu ĝenadis la studaman pacon de la membroj per la bruo de laŭtaj konversacioj kaj la impertinenteco de improvizitaj goliardaj ŝercoj: bildo de Gozzano kiu, cetere, ŝajnas kontrasti kun tiu kutime donita, de rezervita junulo, kun aristokrataj trajtoj, tre afabla, ridetanta sed kiu «neniam ridis, li ridis preskaŭ kun peno». Se la konsidero de Gozzano por tiu rondo ne estas flata en si mem - «Kulturo! Kiam vi parolas al mi pri ĝi, mi flaras la odoron de certaj kloakoj disŝiritaj por restaŭrado» - ĝi tamen estas por li ŝanco fari konatiĝojn, kiuj estos utilaj kaj por lia kultura orientiĝo kaj por la reklamado de liaj versoj. Tiel, de la filozofio-profesoro Zino Zini li petas indikojn kaj klarigojn pri la figuroj de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] kaj [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], do konformaj al sia ribelema Dekadentismo, en kiuj serĉi «veron, kiu ne estas la religia». Tamen, pli zorgema konsidero pri la poeziaj valoroj de verkado malrapide maturiĝas en li, kune kun pli serioza, kvankam seniluziigita, pozicio de si mem en mondaj rilatoj, favorita de la kono de modernaj francaj kaj belgaj poetoj, [[Francis Jammes]], [[Maurice Maeterlinck]], [[Jules Laforgue]], [[Georges Rodenbach]] kaj [[Sully Prudhomme]] ĉefe, same kiel de la Graf de la ''Rime della selva'' kaj de la influo de [[Giovanni Pascoli|Pascoli]] . Giampiero Comolli skribas pri la kontraŭdiro esprimita de Gozzano en ''Pioggia d'agosto,'' laŭ kiu la vero manifestiĝas nur per [[iluzio]], sen kiu la mortiga malsano estus spertata nur kiel [[tragedio]] . «Ankaŭ li rigardis en tiun teruran, malhelan profundon de ekzisto, al kiu en tiuj samaj jaroj aŭtoroj kiel [[Rainer Maria Rilke|Rilke]] kaj [[Franz Kafka|Kafka]] komencis rigardi. Gozzano klare vidis la abismon, sed neniam, eĉ ne por momento, li faris tragedion el ĝi: (...)». <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Presentazione|numero=14}}</ref> === "La Vojo al Rifuĝo" === [[File:Guido_Gozzano.jpg|dekstra|eta|Guido Gozzano]] En 1906, ĉe la <nowiki>''Società di Cultura''</nowiki>, li renkontis Amalia Guglielminetti, <ref>La poetessa racconta nel suo diario la scena dell'incontro che in realtà fu, in quel primo momento, mancato: <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Citaĵo|Ci fissammo un momento con le pupille magnetizzate, poi egli s'alzò, mosse un passo verso di me come seguendo una coraggiosa deliberazione, ma il mio sguardo s'abbassò d'un tratto, il mio volto espresse un improvviso sgomento [...] ed egli non avanzò, deviò i suoi passi verso la porta, contraendo le labbra in una tenuissima smorfia d'ironia [...] ed uscì. }}</ref> kun kiu li komencis turmentitan rilaton la sekvan jaron: ĝi estis jaro kun malmultaj komponaĵoj, dediĉita kiel li estis al la projekto kolekti siajn verkojn en volumo, sindediĉo al selektado kiu implikis korektojn, re-prilaborojn kaj forigojn de versoj kiuj tiam fariĝis fremdaj al li. La rezulto estas la volumo <nowiki>''</nowiki>''La via del rifugio<nowiki>''</nowiki>'', kolekto de 30 poemoj, inter kiuj elstaras ''La via del rifugio'', kiu donas la titolon al la kolekto, ''Le due strade'' kaj ''L'amica di nonna Speranza'', kiu aperis en aprilo 1907 kun multaj preseraroj, kiuj necesigis represon la sekvan aŭguston. La libro estis bonvenigita de kritikistoj, escepte de Italo Mario Angeloni, kiu skribis en la katolika ĉiutaga gazeto [[Il Momento]] la 7-an de aprilo: "La animo de la poeto [...] vere simbolas la konstruaĵon kaj frukton de perversa kulturo. Menso trejnita en la plej delikataj vizioj estas ĉi tie enfermita en korpo eble malsana, certe koruptita de la plej intelekta kaj rafinita hedonismo, kiu estas vere la morfino de multaj disĉiploj de la moderna vivo. Ĝi estas koruptita animo, kiu meritas furiozan kaj sinceran riproĉon [...]. Jen la junulo en sia patra hejmo, vivanta dissolvo meze de la dissolvo de senvivaj aferoj; li observas, vidas, sentas en la malgranda ĝardeno...<nowiki>''</nowiki>     {{Citaĵo|La menso, lacigita de la paĝoj,<br />la koro detruita de esplorado<br />li aŭdas la voĉon de la praaj aferoj<ref>El la poemo "La Analfabeto", vv. 45-48</ref>| }} Angeloni ankaŭ skribas, ke Gozzano "estas bona profunde en sia animo [...] sed li estas elĉerpita de ĉia voloforto. Li verkas aferojn de nedirebla delikateco, tiom ke multaj literaturaj figuroj envius al li poemojn kiel "La amiko de avino Speranza". Kune kun la malpiaj vortoj de lia tragika spirito, leviĝas la bonaj voĉoj: {{Citaĵo|Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus<br />fari al vi! En la necerta nokto<br />jen tio estas certa: ke ami unu la alian estas bone<ref>En "Ignorabimus," vv. 12-14.</ref>| }}    <nowiki>''</nowiki>Doloras la animon de bonaj homoj, ĉi tiu torpida deziro al bono, al kiu mankas la muskolojn por leviĝi al volo: finfine, ĉi tiu poeto estas misgvidita, ne malbona; li estas morale inerta [...]. Certe, tamen, li estas personeco, kiun oni devas distingi de la kutimaj aĉaj rimverkistoj. Dum mi kondamnas kelkajn el liaj poemoj kiel malpiaj, mi ne povas nei al li simpation por aliaj, kiuj sugestas preskaŭ franciskana substrato en lia animo." Noto de la estraro de la gazeto la sekvan 20an de aprilo juĝas la juĝojn de Angeloni kiel "severajn sed ne akrajn", sed aldonas al la afero konsiderante ''La via del rifugio'' libron "makulitan de tia malpura malpureco kaj malbonkaraktereco, ke ĉiu plua kritika juĝo devas esti konsiderata senutila". La 29an de aŭgusto Rina Maria Pierazzi, en la revuo ''Il Caffaro'', riproĉante la "malmulte sagacan kritikiston" pro juĝado de li kiel "malpiulo", anstataŭe konsideras la poezion de Gozzano "pura vejno de fonta akvo" kaj Gozzanon "unu el la floroj destinitaj generi la frukton: sed ĝi ĉiam estu 'kiel ĝi estas' en spirito, kiel ĝi estas en formo, kiu ne imitas aŭ memorigas iun alian, io de la plej alta valoro en ĉi tiuj tempoj, en kiuj 'skolo' estas moda [...]]». Gozzano skribis al Angeloni el Ligurio la 10-an de junio por atentigi lin pri la lastatempa libro de Guglielminetti, ''Le Vergini folli'', mokante la polemikojn kiuj sekvis la artikolon: « [...] ĉi tiu strando. Ĝi estas tiel ĉarme kristana kun siaj monaĥejoj de malriĉaj klaraninoj kaj benediktanoj [...] La benediktanoj konas min, ili scias, ke mi ne kredas je Dio, sed ili amas min same kaj ne nomas min porko: ili estas multe pli ĝentilaj kaj multe malpli cinikaj homoj ol la Direktoroj de la Momento. (Kaj vi, kompatinda Angeloni, kion vi pensis pri tiu ''korekto'' ? Diru al mi iomete!) » La recenzo de Francesco Chiesa, kiu aperis la 15-an de majo 1907 en la kolumnoj de la tiĉina revuo <nowiki><i id="mw6w">Pagine Libere</i></nowiki>, estas ankaŭ pozitiva, kvankam ĝi ne ŝparas iom da kritiko: «Kiel artaĵo, la versoj de Guido Gozzano ne estas sen difektoj kaj eraroj. Esprim-eraroj: ne eblas akcepti la "ruzajn gustojn",[22] la "disajn gregojn apike",[23] la vojon, kiu aperas "kiel maldika rubando el alabastro".[24] Eraroj de prozodio, inter kiuj la plej grava estas la malsukceso observi la regulon de elizio. Kaj kelkfoje la diskurso malfortiĝas en tro facila abundo. Kaj kelkfoje la skeptiko, ĝenerale diskreta kaj agrabla, fariĝas brutala, fremda al la kialoj de arto. [...] Sed kiom da vigleco de intelekto en la poemoj, en kiuj la aŭtoro ne klopodas, pro ekscentreco, ĝeni la harmonion de siaj sentoj! Kia intima miksaĵo de melankolio kaj spriteco, de memoro kaj deziro, de elegio kaj popola kanto en multaj el ĉi tiuj komponaĵoj!» Por Giuseppe De Paoli, kritikisto de ''La Rassegna Latina'', «Gozzano estas la poeto de vojaĝantoj, kiuj, kun animoj lumigitaj de memoroj kaj plenaj de bedaŭroj, serĉas en la severaj arbaroj de la vivo la vojon, kiu kondukas al trankvila rifuĝejo de paco kaj sereneco [...] poezio de penso [...] nutrata de subtila vejno de pesimismo [...]. La verso estas ĉiam nobla kaj fortika kaj povas elegante fleksiĝi en la plej diversajn kaj variajn sintenojn. La poemo "L'amica di Nonna Speranza" estas de nekomparebla gracio kaj eleganteco: ĝi povas stari samnivele, sen perdi ion ajn kompare, kun la tre dolĉaj poemoj de Francis Jammes.» De Paoli ŝajne ne komprenas la ironion, kiu kuŝas ĉe la bazo de tiu mondo de sentoj, kiu faras lin, esence se ne forme, tiel malproksima de Jammes: Giulio De Frenzi, pseŭdonimo de Luigi Federzoni, la estonta [[ministro]] de la [[Faŝismo|faŝista reĝimo]], atentigas pri tio en la longa artikolo ''*Conversazioni letterarie.'' ''Ironia sentimentale*'', kiu aperis la 10-an de junio en ''*Il Resto del Carlino*'', por kiu Guido Gozzano estas la poeto de sentimentala ironio: li estas homo, kiu ĝuas rigardi en sian propran animon, diskreta kaj bonvola spektanto de siaj propraj emocioj, homo, kiu indulgas sin en iluzioj kaj suferas pro multaj nostalgioj sen ignori la dubindan valoron de ambaŭ, scivolema ekscentrulo, kiu interesiĝas pri multaj aferoj trivialaj por la plej multaj aliaj homoj kaj kiu scias malkovri en ili tion, kion ili eĉ ne suspektas, afabla skeptikulo, kiu prenas serioze nur la mondon de siaj sentoj, sian psikologian estaĵon: tio, pli-malpli, estas kio estas Guido Gozzano, poeto de modesta staturo, eble, sed tiel gracia, tiel delikata, tiel nova kaj fascina!... Li estas bona kaj simpla en sia propra petola ironio. Vidu lin tie, kuŝanta sur la herbo antaŭ la vilao, revante, dum liaj tri nepinoj, starantaj en rondo, kantas belan infanrimaron: [[File:Gozzano madre amica.jpg|thumb|upright=1.3|Gozzano en Vilao ''ll Meleto'', Aljé, kun sia patrino kaj amikino]] {{Citaĵo|''Trenta quaranta'',<br />''tutto il mondo canta''<br />''canta lo gallo''<br />''risponde la gallina''...<br /><br />Socchiusi gli occhi, sto<br />supino nel trifoglio,<br />e vedo un quadrifoglio<br />che non raccoglierò [....]<br /><br />Socchiudo gli occhi, estranio<br />ai casi della vita.<br />Sento fra le mie dita<br />la forma del mio cranio:<br /><br />ma dunque, esisto! O strano!<br />vive fra il Tutto e il Niente<br />quella cosa vivente<br />detta guidogozzano! }} ==== La malsano ==== La kontentecon pri lia sukceso difektis la diagnozo de lezo en la dekstra apekso de la pulmo (aprilo 1907), kiu instigis lin entrepreni la unuan el longa serio da vojaĝoj en la vana espero trovi kuracon por sia malsano en pli varmaj, pli maraj klimatoj. En aprilo li iris al [[Ligurio]], pasigante kelkajn tagojn en [[Camogli|Ruta]], poste al loko, kiun li vizitadis ĝis 1912, San Francesco d'Albaro, (en Ĝenovo), loĝante ĉe la Albergo San Giuliano aŭ ''La Marinetta'', kie li vizitadis la grupon de junaj poetoj, kiuj tie renkontiĝis kaj kontribuis al la revuo ''La Rassegna Latina'', en kiu Gozzano publikigis du recenzojn dediĉitajn al Mario Vugliano kaj Amalia Guglielminetti, kun kiuj, kune kun rilato, kiu daŭris nur kelkajn jarojn, li komencis korespondadon, kiu daŭrus lian tutan vivon. Ĉi tie li skribis la kunmetaĵon ''Alle soglie'' kiu, subskribita la 30an de majo 1907 kaj poste modifita, estus parto de la estonta kolekto ''I colloqui'' . Li ankaŭ verkis ''Nell'Abazia di S.'' ''Giuliano'' kaj ''Le golose'', publikigitan la 28an de julio kun la titolo ''Le Signore che mangiano le paste'' en la ''Gazzetta del Popolo della Domenica'' . Fine de junio, li revenis al [[Agliè]], poste pasigis aŭguston en [[Ceresole Reale]] kaj la aŭtunon denove en Agliè. En decembro, li haltis en [[Torino]] por loĝi ĉe Guglielminetti kaj poste, ekde la 23-a de decembro, li revenis al San Francesco d'Albaro por pasigi la vintron. === La plimalboniĝo de la malsano kaj la vojaĝo al Barato === [[Dosiero:Guido_Gozzano_1912.jpg|eta|Gozzano en 1912]] En 1912, lia sano malboniĝante, la poeto decidis fari longan vojaĝon al [[Barato|Hindio]] por serĉi pli taŭgajn [[Klimato|klimatojn]] . La plezurvojaĝo, kiu daŭris de la 6-a de februaro 1912 ĝis la sekva majo, entreprenita en la kompanio de lia amiko Garrone, ne donis al li la deziratan utilon, sed tamen helpis lin verki, per helpo de sia imagopovo kaj multe da legado, la prozajn skribaĵojn dediĉitajn al la vojaĝo. Tamen, la versoj skribitaj dum la vojaĝo estis detruitaj laŭ ordono de Guido, ĉar li konsideris ilin obscenaj (nur Ketty kaj [[Natale sul picco d'Adamo]] saviĝis). La leteroj el Hindio estis publikigitaj en ''[[La Stampa]]'' de [[Torino]], kaj poste kolektitaj en volumo kaj publikigitaj postmorte en 1917, de Fratelli Treves, kun la titolo ''Verso la cuna del mondo.'' ''Lettere dall'India (1912-1913)'', kun antaŭparolo de Giuseppe Antonio Borgese . En marto 1914 li publikigis en "La Stampa" kelkajn fragmentojn de la poemo Le ''Farfalle'', ankaŭ konata kiel ''Epistole entomologica'', kiu restis nefinita. En la sama jaro li kolektis en la volumo ''I tre talismani'', ses ĉarmajn [[Fabelo|fabelojn,]] kiujn li verkis por la Corriere dei Piccoli . Li ĉiam montris intereson pri [[teatro]] kaj [[Kino|kinematografio]], laborante pri la adaptoj de kelkaj el siaj propraj noveloj . En 1916, la jaro de lia morto, li laboris pri la scenaro por [[filmo]] pri [[Francisko el Asizo]], kiu neniam vidis la lumon de la tago. Li jam laboris, atestante sian intereson pri la arto [[Kino|de kino]], en 1911 pri la rakonto kaj intertitoloj por la scienca [[dokumenta filmo]] de [[reĝisoro]] Roberto Omegna, ''La vita delle farfalle'' . Li estis komence entombigita en la tombejo de la municipo [[Agliè]] ; la 6-an de septembro 1951 lia korpo estis translokigita kaj enterigita en la apuda preĝejo de San Gaudenzio. ==== Torino de antaŭaj jaroj ==== Inter la esencaj temoj de la poezia mondo de Gozzano estas la bildo de lia hejmurbo, lia amata Torino, al kiu li konstante revenis. Torino tenis ĉiujn liajn plej malĝojajn memorojn kaj estis la fizika kaj homa medio, en kiu li sentis, ke li povas intime partopreni, kun sento kaj ironio. Kune kun la nuntempa Torino, la Torino de antikvaj tempoj estis multe pli kara al la poeto, tiu antikva kaj iom polvokovrita Torino, kiu elvokis en li tiujn lirikajn akcentojn ŝarĝitajn de nostalgio: ĝi estis Torino, kiu esperis fariĝi la ĉefurbo de unuiĝinta Italio. ==== La medio kaj naturo de Canavese ==== Apud la Torino de Gozzano, la poeto proponas la proksiman medion de Canavese, kie troviĝas fundamentaj bildoj de pejzaĝa kontemplado kaj el kiu elkreskos la finfina lirika [[mito]] enkorpigita de la mondo de naturo, kiu povus doni al li, kiel li diras, "la solan veron sciindan" kaj la lastajn "personojn" de lia poezio, "la kardon arkenio, la silikon, la malrapidan vermon, la makaonon" kaj fine ĉiujn papiliojn de lia nefinita poemo, kiuj igos lin retrovi lian "grandan tenerecon por vivantaĵoj", ne malpleje la infanon, kiu estis "mola kaj antikva". ==== La malproksimaj landoj ==== Kiam Gozzano vojaĝis al [[Barato|Hindio]] inter februaro kaj aprilo 1912, li kronikis sian vojaĝon, foje esprimitan pasie kaj rekte, foje intime kaj dolore. Tio rezultigis la "Leterojn el Hindio", verkitajn inter 1912 kaj 1913, kiuj aperis en la torina eldono de "La Stampa" en 1914 kaj poste estis publikigitaj kiel volumo fare de Fratelli Treves, kun antaŭparolo de Borgese, en 1917. Ĉi tiuj bildoj de malproksimaj landoj naskis la plej subliman [[Prozo|prozon]] de Gozzano, tamen lia poezia mondo, eĉ kiam alfrontita kun elvokivaj bildoj de nekonataj kaj nekutimaj horizontoj, ĉiam restis situanta ene de siaj propraj specifaj kaj sekuraj limoj. Priskribante sian vojaĝsperton, Gozzano ankaŭ traktas la temon de la "alia vojaĝo", tiu de la morto. == Verkoj == === Literaturo === ==== Poeziokolektoj kaj rakontoj ==== * ''La Vojo al Rifuĝo'', (La via del rifugio), Torino-Ĝenovo, Streglio, 1907. [poemoj] * ''La Konversacioj'', (I colloqui), Milano, Treves, 1911. [poemoj] * ''La Tri Talismanoj'', (I tre talismani), Ostiglia, La scuola, 1914. [fabelo] * ''Al la Lulilo de la Mondo. Leteroj el Barato, (Verso la cuna del mondo. Lettere dall'India), (1912-1913)'', Milano, Treves, 1917. * ''La Princino Edziniĝas'', ''(La principessa si sposa)'', Milano, Treves, 1917. [fabeloj] * ''La Altaro de la Pasinteco'', (L'altare del passato), Milano, Treves, 1918. [rakontoj] * ''La Lasta Spuro'', (L'ultima traccia), Milano, Treves, 1919. [noveloj] * ''Romantikaj Printempoj'', (''Primavere romantiche''), Rivarolo, Canavese Grafikaj Artoj, 1924. [poemoj] * ''Papilioj - Entomologiaj Epistoloj,'' (''Farfalle - Epistole Entomologiche''), Rimini, Raffaelli Editore, 2014. [poemoj] * ''La Vojo al Rifuĝo - La Konversacioj,'' (''La via del rifugio - I colloqui''), Rimini, Raffaelli Editore, 2016. [poemoj] ==== Leteroj ==== * ''Amleteroj'', kun Amalia Guglielminetti, antaŭparolo kaj notoj de [[Spartaco Asciamprener]], Milano, Garzanti, 1951. * ''Leteroj al Carlo Vallini kun aliaj neeldonitaj verkoj'', redaktita de Giorgio De Rienzo, Torino, Centro Studi Piemontesi, 1971. * ''Leteroj de adoleskeco al Ettore Colla'', redaktita de [[Mariarosa Masoero]], Alessandria, Edizioni dell'Orso, 1993. ISBN 88-7694-113-4 . == Rilataj temoj == * Krepuskismo * Amalia Guglielminetti [[Kategorio:Agnostikuloj]] [[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]] [[Kategorio:Mortintoj la 9-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1916]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[Kategorio:Italaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] c0ajvvk0u9la2gcxm887i869moj705m 9418890 9418885 2026-07-02T14:26:04Z Tiguliano 34250 9418890 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Guido Gozzano |dosiero =Guido-Gozzano.jpg |priskribo =itala poeto |dato de naskigxo ={{Dato|19|decembro|1883}} |loko de naskigxo =[[Torino]], [[Italio]] |dato de morto ={{Dato|9|aŭgusto|1916}} |loko de morto =[[Torino]], [[Italio]] | profesio = poeto, verkisto | nacieco = Itala }} '''Guido Gustavo Gozzano''', [[Torino]], 19-an de decembro 1883 – [[Torino]], 9-an de aŭgusto 1916), estis itala [[poeto]], kaj verkisto. Unu el la ĉefaj elstaruloj de la tiel nomata "krepuskismo", la intima stilo de Gozzano, trempita en melankolio, estis subtenata de la antaŭsento de mallonga vivo (li mortis pro tuberkulozo nur 32-jaraĝa). Lia vivsperto, (aŭ pli ĝuste, lia mortsperto) klarigas kial li konsideris sin "poeto de malgrandaj aferoj", uzante simplan lingvaĵon, kontraste al la tiama domina vigleco de D'Annunzio: lia poezio esprimas, unuflanke, melankolian deziron vivi, kaj, aliflanke, la konscion pri ne havi estontajn perspektivojn. Lia nomo do asociiĝas kun la post- [[Dekadencismo|dekadenca]] literatura movado de krepuskismo . Naskita en riĉa familio en [[Agliè]] (elp.: alje'), li komence dediĉis sin al poezio, imitante la poeton [[Gabriele D'Annunzio]] kaj lian miton kiel ''dando''n . Poste, tamen, la malkovro de la poezio de [[Giovanni Pascoli]] alproksimigis lin al la rondo de intimaj poetoj, kiuj poste nomiĝos "krepuskismaj", unuigitaj per ilia atento al "bonaj aferoj kun tre malbona gusto" , kun kelkaj [[Estetikismo|estetikigaj]] nuancoj <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.noveporte.it/dandy/dandies/gozzano.htm|titolo=Dandies: Guido Gozzano}}</ref>, la "malakceptita sentaŭgaĵo, tiel kara al mia Muzo", kiel li mem ironie difinis ilin. Li mortis nur 32-jaraĝa, pro ftizo ([[Tuberkulozo|pulma tuberkulozo]]), kiu lin turmentis ekde 1907. Li vojaĝis al [[Barato]] en 1912, kun la espero trovi helpon kontraŭ sia malsano en la [[klimato]] de tiu lando. Dum sia restado en Barato li verkis serion da artikoloj, kolektitaj en la postmorta volumo ''*Verso la cuna del mondo'' * (Al la Lulilo de la Mondo) (1917). Pli gravaj estas liaj versoj: ''*La via del rifugio'' * (1907) kaj ''*I colloqui*'' (1911). La mondo, kiun li priskribis, estas provinca, malalt-burĝa, vidata kun amo, sed samtempe kun ia ironia distanciĝo. {{Citaĵo|Non amo che le rose che non colsi. <br> (Mi nur amas la rozojn, kiujn mi ne plukis) }} == Biografio == [[Dosiero:Fausto_Gozzano.jpg|maldekstra|eta|Fausto Gozzano, la patro de Guido]] La avo de Guido, D-ro Carlo Gozzano, [[kuracisto]] en la [[Krimea milito|Krimea Milito]], proksima amiko de [[Massimo d'Azeglio]] kaj amanto de la romantika literaturo de sia tempo, estis bonhava burĝo, posedanto de teroj kaj diversaj vilaoj en [[Agliè]]. Lia filo Fausto (1839-1900), [[inĝeniero]], konstruisto de la [[fervojo]] Canavese, kiu ligas Torinon kun la Kanavesaj Valoj, post la [[morto]] de sia unua edzino, (kun kiu li jam havis kvin filinojn), edziĝis en 1877 kun la [[Agliè|deknaŭjara]] [[Diodata Mautino]] (1858-1947) el Agliè. Tio estis juna virino kun arta temperamento, ŝatantino de la teatro kaj amatora aktorino, filino de la deputito Massimo Mautino, alia riĉa terposedanto, posedanto de malnova kaj nobla domo en Agliè kaj, proksime, de la vilao «Il Meleto», kiu havis malgranda parko enfermanta lagon, meze de kiu staris insuleto: nuancon de ekzotikeco tiam donis la kabano, konstruita el teksita [[bambuo]]. El tiu dua geedzeco naskiĝis aliajn kvin gefiloj (el kiuj du mortis en infan-aĝo). Guido estis la kvara infano de la kvin filoj: naskita la 19-an de decembro 1883 en Torino, en la domo, kiun liaj gepatroj posedis en strato Bertolotti 2, li estis baptita en la proksima preĝejo de Sankta Barbara la 19-an de februaro kun la nomoj Guido, Davide, Gustavo kaj Riccardo. Tre ligita al sia hejmurbo <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.comune.torino.it/cittagora/article_14564.shtml|titolo=Guido Gozzano: un'arte fatta di parole, cent'anni dopo}}</ref>, Gozzano loĝis en kvar malsamaj domoj en sia hejmurbo: baldaŭ post sia naskiĝo, en konstruaĵo apud tiu de alia granda torinano, tre malsama ol li, Piero Gobetti, kiun Guido certe ne konis. Li frekventis la [[Barnabitoj|barnabitan]] bazlernejon kaj poste la «Cesare Balbo». Liaj mezlernejaj studoj estis malfacilaj: enskribiĝis en la klasikan mezlernejon "Cavour" en 1895, sed malsukcesis post du jaroj kaj estis sendita studi en loĝlernejo en [[Chivasso]] ; li revenis por studi en Torino en 1898, kie lia patro mortis pro [[Pneŭmonito|pulm-inflamo]] en marto 1900. Je la datreveno de lia morto, Pasko 1901, en la aĝo de 17 jaroj, Guido verkis sian unuan konatan poemon, "''Primavere romantiche''", dediĉitan al lia patrino. Liaj multaj leteroj al lia amiko kaj samlernejano Ettore Colla helpas nin kompreni la kialojn de la akademiaj malfacilaĵoj de Gozzano, ĉar li multe pli interesiĝis pri "bubaĵoj" ol pri studado. Post du pliaj ŝanĝoj de lernejoj, en oktobro 1903 li fine akiris sian altlernejan diplomon ĉe la Nacia Kolegio de [[Savigliano]]; estis la sama jaro, en kiu, en la torina revuo «Il venerdì della Contessa», li publikigis siajn unuajn versojn, ankoraŭ d'Annunzio-similajn, jam de la titoloj: ''La Malkreskanta Virgulino'', ''La Admono'', ''Vas Voluptatis'', ''La Parabolo de Aŭtuno'', ''Supreme Quies'' kaj ''Laus Matris'', kaj ankaŭ la rakonton ''La Promenado''. === La "Kultura Societo" === Kvankam li enskribiĝis en la Fakultaton pri Juro, krom la balsalono de la studenta klubo «Gaudeamus igitur», Gozzano preferis ĉeesti la [[Literaturo|literaturajn]] kursojn, tiutempe okazigitajn de Arturo Graf - kiu, krom la regulaj lecionoj rezervitaj por studentoj, ankaŭ partoprenis publikajn konferencojn kaj en la universitataj klasĉambroj, la tiel nomataj «sabatine», kaj en la oficejoj de la revuo «La Donna» - kaj la "Società della cultura", klubo komence situanta en la <nowiki>''</nowiki>Galleria Nazionale<nowiki>''</nowiki> en Via Roma kaj poste, ekde 1905, translokigita al la nuna <nowiki>''</nowiki>Via Cesare Battisti<nowiki>''</nowiki> apud [[Palaco Carignano|Palazzo Carignano]] . Fondita en 1898 de grupo de intelektuloj, inter kiuj oni memoras [[Luigi Einaudi]], [[Guglielmo Ferrero]], [[Gaetano Mosca]], Giovanni Vailati kaj la astronomon Francesco Porro de' Somenzi, la Societo volis esti cirkulanta biblioteko, kiu provizus la plej novajn literaturajn publikaĵojn, legejon por gazetoj kaj revuoj kaj lokon por konferencoj kaj konversacioj, laŭ [[Pozitivismo|pozitivisma]] vizio pri la cirkulado de kulturo, konsistanta el pedagogiaj intencoj kaj interŝanĝoj de profesiaj spertoj. [[File:Arturo_Graf.jpg|eta|Arturo Graf]] Inter la pli maljunaj aŭ jam establitaj vizitantoj en la kultura panoramo de tiuj jaroj, oni rimarkas la literaturrecenziston kaj direktoron de la <nowiki>''Galleria d'Arte Moderna''</nowiki> Enrico Thovez, la verkistojn [[Massimo Bontempelli]], Giovanni Cena, Francesco Pastonchi, Ernesto Ragazzoni, Carola Prosperi, la filologon Gustavo Balsamo Crivelli kaj la profesorojn [https://it.wikipedia.org/wiki/Zino_Zini Zino Zini] kaj [https://it.wikipedia.org/wiki/Achille_Loria Achille Loria]. [[Luigi Pirandello|Pirandello]] ankaŭ faris kelkajn ekaperojn. En la tuja postmilita periodo, Piero Gobetti, Lionello Venturi kaj Felice Casorati ankaŭ partoprenis, kun malsama spirito kaj intenco. Gozzano fariĝas, laŭ la difino de sia amiko ĵurnalisto Mario Bassi, la estro de «freneza bando» de junuloj - formita, interalie, de la verkistoj Carlo Calcaterra, Salvator Gotta, Attilio Momigliano, Carlo Vallini, Mario Dogliotti kiu poste fariĝis Patro Silvestro, benediktano en Subiaco, kiu helpos lin spirite sur lia mortlito, de la ĵurnalisto Mario Vugliano - kiu ĝenadis la studaman pacon de la membroj per la bruo de laŭtaj konversacioj kaj la impertinenteco de improvizitaj goliardaj ŝercoj: bildo de Gozzano kiu, cetere, ŝajnas kontrasti kun tiu kutime donita, de rezervita junulo, kun aristokrataj trajtoj, tre afabla, ridetanta sed kiu «neniam ridis, li ridis preskaŭ kun peno». Se la konsidero de Gozzano por tiu rondo ne estas flata en si mem - «Kulturo! Kiam vi parolas al mi pri ĝi, mi flaras la odoron de certaj kloakoj disŝiritaj por restaŭrado» - ĝi tamen estas por li ŝanco fari konatiĝojn, kiuj estos utilaj kaj por lia kultura orientiĝo kaj por la reklamado de liaj versoj. Tiel, de la filozofio-profesoro Zino Zini li petas indikojn kaj klarigojn pri la figuroj de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] kaj [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], do konformaj al sia ribelema Dekadentismo, en kiuj serĉi «veron, kiu ne estas la religia». Tamen, pli zorgema konsidero pri la poeziaj valoroj de verkado malrapide maturiĝas en li, kune kun pli serioza, kvankam seniluziigita, pozicio de si mem en mondaj rilatoj, favorita de la kono de modernaj francaj kaj belgaj poetoj, [[Francis Jammes]], [[Maurice Maeterlinck]], [[Jules Laforgue]], [[Georges Rodenbach]] kaj [[Sully Prudhomme]] ĉefe, same kiel de la Graf de la ''Rime della selva'' kaj de la influo de [[Giovanni Pascoli|Pascoli]] . Giampiero Comolli skribas pri la kontraŭdiro esprimita de Gozzano en ''Pioggia d'agosto,'' laŭ kiu la vero manifestiĝas nur per [[iluzio]], sen kiu la mortiga malsano estus spertata nur kiel [[tragedio]] . «Ankaŭ li rigardis en tiun teruran, malhelan profundon de ekzisto, al kiu en tiuj samaj jaroj aŭtoroj kiel [[Rainer Maria Rilke|Rilke]] kaj [[Franz Kafka|Kafka]] komencis rigardi. Gozzano klare vidis la abismon, sed neniam, eĉ ne por momento, li faris tragedion el ĝi: (...)». <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Presentazione|numero=14}}</ref> === "La Vojo al Rifuĝo" === [[File:Guido_Gozzano.jpg|dekstra|eta|Guido Gozzano]] En 1906, ĉe la <nowiki>''Società di Cultura''</nowiki>, li renkontis Amalia Guglielminetti, (La poetino rakontas en sia taglibro la scenon de la renkontiĝo, kiu en realeco, en tiu unua momento, estis maltrafita: "Ni rigardis unu la alian momente per magnetigitaj okuloj, poste li stariĝis, faris paŝon al mi kvazaŭ sekvante kuraĝan decidon, sed mia rigardo subite malleviĝis, mia vizaĝo esprimis subitan konsterniĝon [...] kaj li ne antaŭeniris, li deturnis siajn paŝojn al la pordo, kuntirante siajn lipojn en malforta grimaco de ironio [...] kaj eliris."). Kun ŝi li komencis turmentitan rilaton la sekvan jaron: ĝi estis jaro kun malmultaj komponaĵoj, dediĉita kiel li estis al la projekto kolekti siajn verkojn en volumo, sindediĉo al selektado kiu implikis korektojn, re-prilaborojn kaj forigojn de versoj kiuj tiam fariĝis fremdaj al li. La rezulto estas la volumo <nowiki>''</nowiki>''La via del rifugio<nowiki>''</nowiki>'', kolekto de 30 poemoj, inter kiuj elstaras ''La via del rifugio'', kiu donas la titolon al la kolekto, ''Le due strade'' kaj ''L'amica di nonna Speranza'', kiu aperis en aprilo 1907 kun multaj preseraroj, kiuj necesigis represon la sekvan aŭguston. La libro estis bonvenigita de kritikistoj, escepte de Italo Mario Angeloni, kiu skribis en la katolika ĉiutaga gazeto [[Il Momento]] la 7-an de aprilo: "La animo de la poeto [...] vere simbolas la konstruaĵon kaj frukton de perversa kulturo. Menso trejnita en la plej delikataj vizioj estas ĉi tie enfermita en korpo eble malsana, certe koruptita de la plej intelekta kaj rafinita hedonismo, kiu estas vere la morfino de multaj disĉiploj de la moderna vivo. Ĝi estas koruptita animo, kiu meritas furiozan kaj sinceran riproĉon [...]. Jen la junulo en sia patra hejmo, vivanta dissolvo meze de la dissolvo de senvivaj aferoj; li observas, vidas, sentas en la malgranda ĝardeno...<nowiki>''</nowiki>     {{Citaĵo|La menso, lacigita de la paĝoj,<br />la koro detruita de esplorado<br />li aŭdas la voĉon de la praaj aferoj<ref>El la poemo "La Analfabeto", vv. 45-48</ref>| }} Angeloni ankaŭ skribas, ke Gozzano "estas bona profunde en sia animo [...] sed li estas elĉerpita de ĉia voloforto. Li verkas aferojn de nedirebla delikateco, tiom ke multaj literaturaj figuroj envius al li poemojn kiel "La amiko de avino Speranza". Kune kun la malpiaj vortoj de lia tragika spirito, leviĝas la bonaj voĉoj: {{Citaĵo|Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus<br />fari al vi! En la necerta nokto<br />jen tio estas certa: ke ami unu la alian estas bone<ref>En "Ignorabimus," vv. 12-14.</ref>| }}    <nowiki>''</nowiki>Doloras la animon de bonaj homoj, ĉi tiu torpida deziro al bono, al kiu mankas la muskolojn por leviĝi al volo: finfine, ĉi tiu poeto estas misgvidita, ne malbona; li estas morale inerta [...]. Certe, tamen, li estas personeco, kiun oni devas distingi de la kutimaj aĉaj rimverkistoj. Dum mi kondamnas kelkajn el liaj poemoj kiel malpiaj, mi ne povas nei al li simpation por aliaj, kiuj sugestas preskaŭ franciskana substrato en lia animo." Noto de la estraro de la gazeto la sekvan 20an de aprilo juĝas la juĝojn de Angeloni kiel "severajn sed ne akrajn", sed aldonas al la afero konsiderante ''La via del rifugio'' libron "makulitan de tia malpura malpureco kaj malbonkaraktereco, ke ĉiu plua kritika juĝo devas esti konsiderata senutila". La 29an de aŭgusto Rina Maria Pierazzi, en la revuo ''Il Caffaro'', riproĉante la "malmulte sagacan kritikiston" pro juĝado de li kiel "malpiulo", anstataŭe konsideras la poezion de Gozzano "pura vejno de fonta akvo" kaj Gozzanon "unu el la floroj destinitaj generi la frukton: sed ĝi ĉiam estu 'kiel ĝi estas' en spirito, kiel ĝi estas en formo, kiu ne imitas aŭ memorigas iun alian, io de la plej alta valoro en ĉi tiuj tempoj, en kiuj 'skolo' estas moda [...]]». Gozzano skribis al Angeloni el Ligurio la 10-an de junio por atentigi lin pri la lastatempa libro de Guglielminetti, ''Le Vergini folli'', mokante la polemikojn kiuj sekvis la artikolon: « [...] ĉi tiu strando. Ĝi estas tiel ĉarme kristana kun siaj monaĥejoj de malriĉaj klaraninoj kaj benediktanoj [...] La benediktanoj konas min, ili scias, ke mi ne kredas je Dio, sed ili amas min same kaj ne nomas min porko: ili estas multe pli ĝentilaj kaj multe malpli cinikaj homoj ol la Direktoroj de la Momento. (Kaj vi, kompatinda Angeloni, kion vi pensis pri tiu ''korekto'' ? Diru al mi iomete!) » La recenzo de Francesco Chiesa, kiu aperis la 15-an de majo 1907 en la kolumnoj de la tiĉina revuo <nowiki><i id="mw6w">Pagine Libere</i></nowiki>, estas ankaŭ pozitiva, kvankam ĝi ne ŝparas iom da kritiko: «Kiel artaĵo, la versoj de Guido Gozzano ne estas sen difektoj kaj eraroj. Esprim-eraroj: ne eblas akcepti la "ruzajn gustojn",[22] la "disajn gregojn apike",[23] la vojon, kiu aperas "kiel maldika rubando el alabastro".[24] Eraroj de prozodio, inter kiuj la plej grava estas la malsukceso observi la regulon de elizio. Kaj kelkfoje la diskurso malfortiĝas en tro facila abundo. Kaj kelkfoje la skeptiko, ĝenerale diskreta kaj agrabla, fariĝas brutala, fremda al la kialoj de arto. [...] Sed kiom da vigleco de intelekto en la poemoj, en kiuj la aŭtoro ne klopodas, pro ekscentreco, ĝeni la harmonion de siaj sentoj! Kia intima miksaĵo de melankolio kaj spriteco, de memoro kaj deziro, de elegio kaj popola kanto en multaj el ĉi tiuj komponaĵoj!» Por Giuseppe De Paoli, kritikisto de ''La Rassegna Latina'', «Gozzano estas la poeto de vojaĝantoj, kiuj, kun animoj lumigitaj de memoroj kaj plenaj de bedaŭroj, serĉas en la severaj arbaroj de la vivo la vojon, kiu kondukas al trankvila rifuĝejo de paco kaj sereneco [...] poezio de penso [...] nutrata de subtila vejno de pesimismo [...]. La verso estas ĉiam nobla kaj fortika kaj povas elegante fleksiĝi en la plej diversajn kaj variajn sintenojn. La poemo "L'amica di Nonna Speranza" estas de nekomparebla gracio kaj eleganteco: ĝi povas stari samnivele, sen perdi ion ajn kompare, kun la tre dolĉaj poemoj de Francis Jammes.» De Paoli ŝajne ne komprenas la ironion, kiu kuŝas ĉe la bazo de tiu mondo de sentoj, kiu faras lin, esence se ne forme, tiel malproksima de Jammes: Giulio De Frenzi, pseŭdonimo de Luigi Federzoni, la estonta [[ministro]] de la [[Faŝismo|faŝista reĝimo]], atentigas pri tio en la longa artikolo ''*Conversazioni letterarie.'' ''Ironia sentimentale*'', kiu aperis la 10-an de junio en ''*Il Resto del Carlino*'', por kiu Guido Gozzano estas la poeto de sentimentala ironio: li estas homo, kiu ĝuas rigardi en sian propran animon, diskreta kaj bonvola spektanto de siaj propraj emocioj, homo, kiu indulgas sin en iluzioj kaj suferas pro multaj nostalgioj sen ignori la dubindan valoron de ambaŭ, scivolema ekscentrulo, kiu interesiĝas pri multaj aferoj trivialaj por la plej multaj aliaj homoj kaj kiu scias malkovri en ili tion, kion ili eĉ ne suspektas, afabla skeptikulo, kiu prenas serioze nur la mondon de siaj sentoj, sian psikologian estaĵon: tio, pli-malpli, estas kio estas Guido Gozzano, poeto de modesta staturo, eble, sed tiel gracia, tiel delikata, tiel nova kaj fascina!... Li estas bona kaj simpla en sia propra petola ironio. Vidu lin tie, kuŝanta sur la herbo antaŭ la vilao, revante, dum liaj tri nepinoj, starantaj en rondo, kantas belan infanrimaron: [[File:Gozzano madre amica.jpg|thumb|upright=1.3|Gozzano en Vilao ''ll Meleto'', Aljé, kun sia patrino kaj amikino]] {{Citaĵo|''Trenta quaranta'',<br />''tutto il mondo canta''<br />''canta lo gallo''<br />''risponde la gallina''...<br /><br />Socchiusi gli occhi, sto<br />supino nel trifoglio,<br />e vedo un quadrifoglio<br />che non raccoglierò [....]<br /><br />Socchiudo gli occhi, estranio<br />ai casi della vita.<br />Sento fra le mie dita<br />la forma del mio cranio:<br /><br />ma dunque, esisto! O strano!<br />vive fra il Tutto e il Niente<br />quella cosa vivente<br />detta guidogozzano! }} ==== La malsano ==== La kontentecon pri lia sukceso difektis la diagnozo de lezo en la dekstra apekso de la pulmo (aprilo 1907), kiu instigis lin entrepreni la unuan el longa serio da vojaĝoj en la vana espero trovi kuracon por sia malsano en pli varmaj, pli maraj klimatoj. En aprilo li iris al [[Ligurio]], pasigante kelkajn tagojn en [[Camogli|Ruta]], poste al loko, kiun li vizitadis ĝis 1912, San Francesco d'Albaro, (en Ĝenovo), loĝante ĉe la Albergo San Giuliano aŭ ''La Marinetta'', kie li vizitadis la grupon de junaj poetoj, kiuj tie renkontiĝis kaj kontribuis al la revuo ''La Rassegna Latina'', en kiu Gozzano publikigis du recenzojn dediĉitajn al Mario Vugliano kaj Amalia Guglielminetti, kun kiuj, kune kun rilato, kiu daŭris nur kelkajn jarojn, li komencis korespondadon, kiu daŭrus lian tutan vivon. Ĉi tie li skribis la kunmetaĵon ''Alle soglie'' kiu, subskribita la 30an de majo 1907 kaj poste modifita, estus parto de la estonta kolekto ''I colloqui'' . Li ankaŭ verkis ''Nell'Abazia di S.'' ''Giuliano'' kaj ''Le golose'', publikigitan la 28an de julio kun la titolo ''Le Signore che mangiano le paste'' en la ''Gazzetta del Popolo della Domenica'' . Fine de junio, li revenis al [[Agliè]], poste pasigis aŭguston en [[Ceresole Reale]] kaj la aŭtunon denove en Agliè. En decembro, li haltis en [[Torino]] por loĝi ĉe Guglielminetti kaj poste, ekde la 23-a de decembro, li revenis al San Francesco d'Albaro por pasigi la vintron. === La plimalboniĝo de la malsano kaj la vojaĝo al Barato === [[Dosiero:Guido_Gozzano_1912.jpg|eta|Gozzano en 1912]] En 1912, lia sano malboniĝante, la poeto decidis fari longan vojaĝon al [[Barato|Hindio]] por serĉi pli taŭgajn [[Klimato|klimatojn]] . La plezurvojaĝo, kiu daŭris de la 6-a de februaro 1912 ĝis la sekva majo, entreprenita en la kompanio de lia amiko Garrone, ne donis al li la deziratan utilon, sed tamen helpis lin verki, per helpo de sia imagopovo kaj multe da legado, la prozajn skribaĵojn dediĉitajn al la vojaĝo. Tamen, la versoj skribitaj dum la vojaĝo estis detruitaj laŭ ordono de Guido, ĉar li konsideris ilin obscenaj (nur Ketty kaj [[Natale sul picco d'Adamo]] saviĝis). La leteroj el Hindio estis publikigitaj en ''[[La Stampa]]'' de [[Torino]], kaj poste kolektitaj en volumo kaj publikigitaj postmorte en 1917, de Fratelli Treves, kun la titolo ''Verso la cuna del mondo.'' ''Lettere dall'India (1912-1913)'', kun antaŭparolo de Giuseppe Antonio Borgese . En marto 1914 li publikigis en "La Stampa" kelkajn fragmentojn de la poemo Le ''Farfalle'', ankaŭ konata kiel ''Epistole entomologica'', kiu restis nefinita. En la sama jaro li kolektis en la volumo ''I tre talismani'', ses ĉarmajn [[Fabelo|fabelojn,]] kiujn li verkis por la Corriere dei Piccoli . Li ĉiam montris intereson pri [[teatro]] kaj [[Kino|kinematografio]], laborante pri la adaptoj de kelkaj el siaj propraj noveloj . En 1916, la jaro de lia morto, li laboris pri la scenaro por [[filmo]] pri [[Francisko el Asizo]], kiu neniam vidis la lumon de la tago. Li jam laboris, atestante sian intereson pri la arto [[Kino|de kino]], en 1911 pri la rakonto kaj intertitoloj por la scienca [[dokumenta filmo]] de [[reĝisoro]] Roberto Omegna, ''La vita delle farfalle'' . Li estis komence entombigita en la tombejo de la municipo [[Agliè]] ; la 6-an de septembro 1951 lia korpo estis translokigita kaj enterigita en la apuda preĝejo de San Gaudenzio. ==== Torino de antaŭaj jaroj ==== Inter la esencaj temoj de la poezia mondo de Gozzano estas la bildo de lia hejmurbo, lia amata Torino, al kiu li konstante revenis. Torino tenis ĉiujn liajn plej malĝojajn memorojn kaj estis la fizika kaj homa medio, en kiu li sentis, ke li povas intime partopreni, kun sento kaj ironio. Kune kun la nuntempa Torino, la Torino de antikvaj tempoj estis multe pli kara al la poeto, tiu antikva kaj iom polvokovrita Torino, kiu elvokis en li tiujn lirikajn akcentojn ŝarĝitajn de nostalgio: ĝi estis Torino, kiu esperis fariĝi la ĉefurbo de unuiĝinta Italio. ==== La medio kaj naturo de Canavese ==== Apud la Torino de Gozzano, la poeto proponas la proksiman medion de Canavese, kie troviĝas fundamentaj bildoj de pejzaĝa kontemplado kaj el kiu elkreskos la finfina lirika [[mito]] enkorpigita de la mondo de naturo, kiu povus doni al li, kiel li diras, "la solan veron sciindan" kaj la lastajn "personojn" de lia poezio, "la kardon arkenio, la silikon, la malrapidan vermon, la makaonon" kaj fine ĉiujn papiliojn de lia nefinita poemo, kiuj igos lin retrovi lian "grandan tenerecon por vivantaĵoj", ne malpleje la infanon, kiu estis "mola kaj antikva". ==== La malproksimaj landoj ==== Kiam Gozzano vojaĝis al [[Barato|Hindio]] inter februaro kaj aprilo 1912, li kronikis sian vojaĝon, foje esprimitan pasie kaj rekte, foje intime kaj dolore. Tio rezultigis la "Leterojn el Hindio", verkitajn inter 1912 kaj 1913, kiuj aperis en la torina eldono de "La Stampa" en 1914 kaj poste estis publikigitaj kiel volumo fare de Fratelli Treves, kun antaŭparolo de Borgese, en 1917. Ĉi tiuj bildoj de malproksimaj landoj naskis la plej subliman [[Prozo|prozon]] de Gozzano, tamen lia poezia mondo, eĉ kiam alfrontita kun elvokivaj bildoj de nekonataj kaj nekutimaj horizontoj, ĉiam restis situanta ene de siaj propraj specifaj kaj sekuraj limoj. Priskribante sian vojaĝsperton, Gozzano ankaŭ traktas la temon de la "alia vojaĝo", tiu de la morto. == Verkoj == === Literaturo === ==== Poeziokolektoj kaj rakontoj ==== * ''La Vojo al Rifuĝo'', (La via del rifugio), Torino-Ĝenovo, Streglio, 1907. [poemoj] * ''La Konversacioj'', (I colloqui), Milano, Treves, 1911. [poemoj] * ''La Tri Talismanoj'', (I tre talismani), Ostiglia, La scuola, 1914. [fabelo] * ''Al la Lulilo de la Mondo. Leteroj el Barato, (Verso la cuna del mondo. Lettere dall'India), (1912-1913)'', Milano, Treves, 1917. * ''La Princino Edziniĝas'', ''(La principessa si sposa)'', Milano, Treves, 1917. [fabeloj] * ''La Altaro de la Pasinteco'', (L'altare del passato), Milano, Treves, 1918. [rakontoj] * ''La Lasta Spuro'', (L'ultima traccia), Milano, Treves, 1919. [noveloj] * ''Romantikaj Printempoj'', (''Primavere romantiche''), Rivarolo, Canavese Grafikaj Artoj, 1924. [poemoj] * ''Papilioj - Entomologiaj Epistoloj,'' (''Farfalle - Epistole Entomologiche''), Rimini, Raffaelli Editore, 2014. [poemoj] * ''La Vojo al Rifuĝo - La Konversacioj,'' (''La via del rifugio - I colloqui''), Rimini, Raffaelli Editore, 2016. [poemoj] ==== Leteroj ==== * ''Amleteroj'', kun Amalia Guglielminetti, antaŭparolo kaj notoj de [[Spartaco Asciamprener]], Milano, Garzanti, 1951. * ''Leteroj al Carlo Vallini kun aliaj neeldonitaj verkoj'', redaktita de Giorgio De Rienzo, Torino, Centro Studi Piemontesi, 1971. * ''Leteroj de adoleskeco al Ettore Colla'', redaktita de [[Mariarosa Masoero]], Alessandria, Edizioni dell'Orso, 1993. ISBN 88-7694-113-4 . == Rilataj temoj == * Krepuskismo * Amalia Guglielminetti [[Kategorio:Agnostikuloj]] [[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]] [[Kategorio:Mortintoj la 9-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1916]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[Kategorio:Italaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] 6k2kz6osxsbfycci77ctd3gr9h54q8a Ŝablono:Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 10 948803 9418818 2026-07-02T13:19:41Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{navigilo2 | nomo = Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Maroka nacia teamo de futbalo|Maroka nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flag of Morocco.svg|25px|border|Flago de Maroko]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Maroko.svg|40px|Flago de Maroko]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:#C1272D; border:1px solid #006233; color:white; |titolstilo=color:white; |bodyclass = hl..." 9418818 wikitext text/x-wiki {{navigilo2 | nomo = Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Maroka nacia teamo de futbalo|Maroka nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flag of Morocco.svg|25px|border|Flago de Maroko]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Maroko.svg|40px|Flago de Maroko]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:#C1272D; border:1px solid #006233; color:white; |titolstilo=color:white; |bodyclass = hlist <!-- laŭ la nuna stato tiu neesperantlingva parametro necesas, ne forigu ĝin --> |listo1 = *<small>1</small>&nbsp;[[Yassine Bounou|Bounou]] *<small>2</small>&nbsp;[[Achraf Hakimi|Hakimi]]&nbsp;(teamestro) *<small>3</small>&nbsp;[[Noussair Mazraoui|Mazraoui]] *<small>4</small>&nbsp;[[Sofyan Amrabat|Amrabat]] *<small>5</small>&nbsp;[[Marwane Saâdane|Saâdane]] *<small>6</small>&nbsp;[[Ayyoub Bouaddi|Bouaddi]] *<small>7</small>&nbsp;[[Chemsdine Talbi|Talbi]] *<small>8</small>&nbsp;[[Azzedine Ounahi|Ounahi]] *<small>9</small>&nbsp;[[Soufiane Rahimi|Rahimi]] *<small>10</small>&nbsp;[[Brahim Díaz|Brahim]] *<small>11</small>&nbsp;[[Ismael Saibari|Saibari]] *<small>12</small>&nbsp;[[Munir Mohamedi|Munir]] *<small>13</small>&nbsp;[[Zakaria El Ouahdi|El Ouahdi]] *<small>14</small>&nbsp;[[Issa Diop|Diop]] *<small>15</small>&nbsp;[[Samir El Mourabet|El Mourabet]] *<small>16</small>&nbsp;[[Gessime Yassine|Yassine]] *<small>17</small>&nbsp;[[Amine Sbaï|Sbaï]] *<small>18</small>&nbsp;[[Chadi Riad|Riad]] *<small>19</small>&nbsp;[[Youssef Belammari|Belammari]] *<small>20</small>&nbsp;[[Ayoub El Kaabi|El Kaabi]] *<small>21</small>&nbsp;[[Ayoube Amaimouni|Amaimouni]] *<small>22</small>&nbsp;[[Ahmed Reda Tagnaouti|Tagnaouti]] *<small>23</small>&nbsp;[[Bilal El Khannouss|El Khannouss]] *<small>24</small>&nbsp;[[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]] *<small>25</small>&nbsp;[[Redouane Halhal|Halhal]] *<small>26</small>&nbsp;[[Anass Salah-Eddine|Salah-Eddine]] *<small>trejnisto</small>&nbsp;[[Mohamed Ouahbi|Ouahbi]] }}<noinclude> [[Kategorio:Maroka nacia teamo de futbalo|!]] [[Kategorio:Navigilo:Maroko|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Navigilo:Futbalo|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026|!]] </noinclude> td90cuw0ashi90rsxombpzycgtlzvtt Ŝablono:Angla nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 10 948804 9418820 2026-07-02T13:22:18Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{navigilo2 | nomo = Angla nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Angla nacia teamo de futbalo|Angla nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|25px|border|Flago de Anglio]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|40px|Flago de Anglio]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:#FFFFFF; border:1px solid #0B0B3F; color:#CE1124; |titolstilo=color:#CE1124; |bodyclass=hli..." 9418820 wikitext text/x-wiki {{navigilo2 | nomo = Angla nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026 |titolo = [[Angla nacia teamo de futbalo|Angla nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|25px|border|Flago de Anglio]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2026]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|40px|Flago de Anglio]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:#FFFFFF; border:1px solid #0B0B3F; color:#CE1124; |titolstilo=color:#CE1124; |bodyclass=hlist |listo1 = *<small>1</small>&nbsp;[[Jordan Pickford|Pickford]] *<small>2</small>&nbsp;[[Ezri Konsa|Konsa]] *<small>3</small>&nbsp;[[Nico O'Reilly|O'Reilly]] *<small>4</small>&nbsp;[[Declan Rice|Rice]] *<small>5</small>&nbsp;[[John Stones|Stones]] *<small>6</small>&nbsp;[[Marc Guéhi|Guéhi]] *<small>7</small>&nbsp;[[Bukayo Saka|Saka]] *<small>8</small>&nbsp;[[Elliot Anderson|Anderson]] *<small>9</small>&nbsp;[[Harry Kane|Kane]]&nbsp;(teamestro) *<small>10</small>&nbsp;[[Jude Bellingham|Bellingham]] *<small>11</small>&nbsp;[[Marcus Rashford|Rashford]] *<small>12</small>&nbsp;[[Trevoh Chalobah |Chalobah]] *<small>13</small>&nbsp;[[Dean Henderson|D. Henderson]] *<small>14</small>&nbsp;[[Jordan Henderson|J. Henderson]] *<small>15</small>&nbsp;[[Dan Burn|Burn]] *<small>16</small>&nbsp;[[Kobbie Mainoo|Mainoo]] *<small>17</small>&nbsp;[[Morgan Rogers|Rogers]] *<small>18</small>&nbsp;[[Anthony Gordon|Gordon]] *<small>19</small>&nbsp;[[Ollie Watkins|Watkins]] *<small>20</small>&nbsp;[[Noni Madueke|Madueke]] *<small>21</small>&nbsp;[[Eberechi Eze|Eze]] *<small>22</small>&nbsp;[[Ivan Toney|Toney]] *<small>23</small>&nbsp;[[James Trafford|Trafford]] *<small>24</small>&nbsp;[[Reece James|James]] *<small>25</small>&nbsp;[[Djed Spence|Spence]] *<small>26</small>&nbsp;[[Jarell Quansah|Quansah]] *<small>Trejnisto</small>&nbsp;[[Thomas Tuchel|Tuchel]] }}<noinclude> [[Kategorio:Angla nacia teamo de futbalo|!]] [[Kategorio:Navigilo:Anglio|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Navigilo:Futbalo|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026|!]] </noinclude> j9grkzjnnus0iho3pmw5f8ub8zizgjt Jules Lefebvre 0 948805 9418829 2026-07-02T13:28:06Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Jules Joseph Lefebvre]] 9418829 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Jules Joseph Lefebvre]] lrzso4cdg5jz0jn2a4x0s2qi29fiz1w Tite (futbala trejnisto) 0 948806 9418830 2026-07-02T13:28:43Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Tite]] 9418830 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tite]] 9s9lq1m5qu07gtkmdd6wgxroha9g4vm Ederson Moraes 0 948807 9418831 2026-07-02T13:29:05Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ederson]] 9418831 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ederson]] fdecc5r6dheg31vznbz5l20glrt33yv Jules Joseph Lefebvre 0 948808 9418835 2026-07-02T13:33:41Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361452969|Jules Joseph Lefebvre]]" 9418835 wikitext text/x-wiki '''Jules Joseph LEFEBVRE''', franclingva prononco &#x5B;ʒyl ʒozɛf ləfɛvʁ&#x5D; (naskiĝis la 14-an de marto 1836 en [[Tournan-en-Brie]], departemento [[Seine-et-Marne]] mortis la 24-an de februaro 1911 en [[Parizo]]) estis franca [[Pentrarto|pentristo]], edukisto kaj teoriulo. [[Dosiero:Jules_Lefebvre.jpg|maldekstra|eta|Lefebvre en sia studio]] [[Dosiero:Jules-Joseph_Lefebvre,_Graziella,_The_Metropolitan_Museum_of_Art.jpg|alternative=Oil painting of a young woman in a long, flow dress, sitting on a rock by a cliff and looking wistfully out to sea. Her right wrist has a manacle on it, and her hands play with a long length of chain beside her.|eta|''Graziella'', 1878 (prezentante la protagoniston de la 1852 romano ''Graziella'' de [[Alphonse de Lamartine]] )]] <gallery heights="170" mode="packed"> Dosiero:Clemence_Isaure.jpg|alternative=Oil painting of a woman from the torso up, facing left. She wears a golden laurel wreath in her long, flowing hair, and holds a scroll and sprig of yellow flowers in her left hand.| ''Clémence Isaure'' Dosiero:Jules_Joseph_Lefebvre_-_El_Dolor_de_María_Magdalena.jpg|alternative=The Sorrow of Mary Magdalene| ''La malĝojo de [[Maria Magdala|Maria Magdalena]]'' Dosiero:Jules_Lefèvre_Vittoria_Colonna.jpg|alternative=Oil painting of a woman with long hair and a puffy white dress looking pensively at the viewers. She wears a golden laurel wreath and a gold pendant with a long chain around her neck.| ''Vittoria Colonna'', 1861 Dosiero:La_Vérité,_par_Jules_Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Oil painting of a naked woman standing, facing the viewers. Her right hand extends above her head, holding a golden mirror, her left hand seems to be holding a stick or staff, and her right leg is bent, shifting weight onto her left hip.| ''[[:en:The_Truth_(Lefebvre)|La Vero]]'', 1870 Dosiero:JULES_LEFEBVRE_-_La_Cigale_(National_Gallery_of_Victoria,_Melbourne,_1872._Óleo_sobre_lienzo,_186.7_x_123.8_cm).jpg|alternative=The Grasshopper, 1872| ''[[:en:The_Grasshopper_(painting)|La Akrido]]'', 1872 Dosiero:1879_Jules_Joseph_Lefebvre_-_Diana_surprised.jpg|alternative=Diana Surprised, 1879| ''[[:en:Diana_Surprised|Diana Surprizita]]'', 1879 Dosiero:Psyché_by_Jules-Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Psyché, 1883| ''[[Psiko]]'', 1883 Dosiero:Lefebvre,_Jules_Joseph_—_Sappho_—_1884.jpg|alternative=Sappho, 1884| ''[[Sapfo]]'', 1884 Dosiero:Odalisque_by_Jules_Lefebvre_(1874).jpg|alternative=Odalisque, 1874| ''[[Odalisko]]'', 1874 Dosiero:Lady_godiva_full.jpg|alternative=Oil painting of a naked woman on a horse being lead by a woman in servant's clothing along a street lined with tall, Tudor style buildings. The street is otherwise deserted, except for three doves which fly near the women.| ''Lordino Godiva'', 1890 Dosiero:Vestale_endormie_by_Jules-Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Sleeping vestal virgin, 1902| ''Dormanta [[vestalo]]'', 1902 </gallery> * [https://web.archive.org/web/20091024224727/http://www.theartwerx.org/lefebvre.html TheARTwerx – Lefebvre Gallery]: Ampleksa arkivo de 141 bildoj * [http://www.jules-joseph-lefebvre.org Jules-Joseph-Lefebvre.org]: 42 pentrqaĵo far de Jules Joseph Lefebvre * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=188 Arta Renoviga Centro - Galerio Lefebvre] * [http://www.paintingiant.com/jules-joseph-lefebvre/ Jules Joseph Lefebvre], paintingiant.com [[Kategorio:Oficiroj de la Palmordeno de Francio]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] ko5oswfpehgokzn0c79neq1vuj8it39 9418836 9418835 2026-07-02T13:34:41Z Sj1mor 12103 9418836 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jules Joseph LEFEBVRE''', franclingva prononco &#x5B;ʒyl ʒozɛf ləfɛvʁ&#x5D; (naskiĝis la 14-an de marto 1836 en [[Tournan-en-Brie]], departemento [[Seine-et-Marne]] – mortis la 24-an de februaro 1911 en [[Parizo]]) estis franca [[Pentrarto|pentristo]], edukisto kaj teoriulo. [[Dosiero:Jules_Lefebvre.jpg|maldekstra|eta|Lefebvre en sia studio]] [[Dosiero:Jules-Joseph_Lefebvre,_Graziella,_The_Metropolitan_Museum_of_Art.jpg|alternative=Oil painting of a young woman in a long, flow dress, sitting on a rock by a cliff and looking wistfully out to sea. Her right wrist has a manacle on it, and her hands play with a long length of chain beside her.|eta|''Graziella'', 1878 (prezentante la protagoniston de la 1852 romano ''Graziella'' de [[Alphonse de Lamartine]] )]] <gallery heights="170" mode="packed"> Dosiero:Clemence_Isaure.jpg|alternative=Oil painting of a woman from the torso up, facing left. She wears a golden laurel wreath in her long, flowing hair, and holds a scroll and sprig of yellow flowers in her left hand.| ''Clémence Isaure'' Dosiero:Jules_Joseph_Lefebvre_-_El_Dolor_de_María_Magdalena.jpg|alternative=The Sorrow of Mary Magdalene| ''La malĝojo de [[Maria Magdala|Maria Magdalena]]'' Dosiero:Jules_Lefèvre_Vittoria_Colonna.jpg|alternative=Oil painting of a woman with long hair and a puffy white dress looking pensively at the viewers. She wears a golden laurel wreath and a gold pendant with a long chain around her neck.| ''Vittoria Colonna'', 1861 Dosiero:La_Vérité,_par_Jules_Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Oil painting of a naked woman standing, facing the viewers. Her right hand extends above her head, holding a golden mirror, her left hand seems to be holding a stick or staff, and her right leg is bent, shifting weight onto her left hip.| ''[[:en:The_Truth_(Lefebvre)|La Vero]]'', 1870 Dosiero:JULES_LEFEBVRE_-_La_Cigale_(National_Gallery_of_Victoria,_Melbourne,_1872._Óleo_sobre_lienzo,_186.7_x_123.8_cm).jpg|alternative=The Grasshopper, 1872| ''[[:en:The_Grasshopper_(painting)|La Akrido]]'', 1872 Dosiero:1879_Jules_Joseph_Lefebvre_-_Diana_surprised.jpg|alternative=Diana Surprised, 1879| ''[[:en:Diana_Surprised|Diana Surprizita]]'', 1879 Dosiero:Psyché_by_Jules-Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Psyché, 1883| ''[[Psiko]]'', 1883 Dosiero:Lefebvre,_Jules_Joseph_—_Sappho_—_1884.jpg|alternative=Sappho, 1884| ''[[Sapfo]]'', 1884 Dosiero:Odalisque_by_Jules_Lefebvre_(1874).jpg|alternative=Odalisque, 1874| ''[[Odalisko]]'', 1874 Dosiero:Lady_godiva_full.jpg|alternative=Oil painting of a naked woman on a horse being lead by a woman in servant's clothing along a street lined with tall, Tudor style buildings. The street is otherwise deserted, except for three doves which fly near the women.| ''Lordino Godiva'', 1890 Dosiero:Vestale_endormie_by_Jules-Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Sleeping vestal virgin, 1902| ''Dormanta [[vestalo]]'', 1902 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20091024224727/http://www.theartwerx.org/lefebvre.html TheARTwerx – Lefebvre Gallery]: Ampleksa arkivo de 141 bildoj * [http://www.jules-joseph-lefebvre.org Jules-Joseph-Lefebvre.org]: 42 pentrqaĵo far de Jules Joseph Lefebvre * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=188 Arta Renoviga Centro - Galerio Lefebvre] * [http://www.paintingiant.com/jules-joseph-lefebvre/ Jules Joseph Lefebvre], paintingiant.com {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lefebvre, Jules Joseph}} [[Kategorio:Oficiroj de la Palmordeno de Francio]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] ge8x76og5v2tkgjed2it6i31nr7qawo 9418838 9418836 2026-07-02T13:35:32Z Sj1mor 12103 9418838 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jules Joseph LEFEBVRE''', franclingva prononco &#x5B;ʒyl ʒozɛf ləfɛvʁ&#x5D; (naskiĝis la 14-an de marto 1836 en [[Tournan-en-Brie]], departemento [[Seine-et-Marne]] – mortis la 24-an de februaro 1911 en [[Parizo]]) estis franca [[Pentrarto|pentristo]], edukisto kaj teoriulo. [[Dosiero:Jules_Lefebvre.jpg|dekstra|eta|280ra|Lefebvre en sia studio]] [[Dosiero:Jules-Joseph_Lefebvre,_Graziella,_The_Metropolitan_Museum_of_Art.jpg|alternative=Oil painting of a young woman in a long, flow dress, sitting on a rock by a cliff and looking wistfully out to sea. Her right wrist has a manacle on it, and her hands play with a long length of chain beside her.|eta|280ra|''Graziella'', 1878 (prezentante la protagoniston de la 1852 romano ''Graziella'' de [[Alphonse de Lamartine]] )]] == Galerio == <gallery heights="150" mode="packed"> Dosiero:Clemence_Isaure.jpg|alternative=Oil painting of a woman from the torso up, facing left. She wears a golden laurel wreath in her long, flowing hair, and holds a scroll and sprig of yellow flowers in her left hand.| ''Clémence Isaure'' Dosiero:Jules_Joseph_Lefebvre_-_El_Dolor_de_María_Magdalena.jpg|alternative=The Sorrow of Mary Magdalene| ''La malĝojo de [[Maria Magdala|Maria Magdalena]]'' Dosiero:Jules_Lefèvre_Vittoria_Colonna.jpg|alternative=Oil painting of a woman with long hair and a puffy white dress looking pensively at the viewers. She wears a golden laurel wreath and a gold pendant with a long chain around her neck.| ''Vittoria Colonna'', 1861 Dosiero:La_Vérité,_par_Jules_Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Oil painting of a naked woman standing, facing the viewers. Her right hand extends above her head, holding a golden mirror, her left hand seems to be holding a stick or staff, and her right leg is bent, shifting weight onto her left hip.| ''[[:en:The_Truth_(Lefebvre)|La Vero]]'', 1870 Dosiero:JULES_LEFEBVRE_-_La_Cigale_(National_Gallery_of_Victoria,_Melbourne,_1872._Óleo_sobre_lienzo,_186.7_x_123.8_cm).jpg|alternative=The Grasshopper, 1872| ''[[:en:The_Grasshopper_(painting)|La Akrido]]'', 1872 Dosiero:1879_Jules_Joseph_Lefebvre_-_Diana_surprised.jpg|alternative=Diana Surprised, 1879| ''[[:en:Diana_Surprised|Diana Surprizita]]'', 1879 Dosiero:Psyché_by_Jules-Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Psyché, 1883| ''[[Psiko]]'', 1883 Dosiero:Lefebvre,_Jules_Joseph_—_Sappho_—_1884.jpg|alternative=Sappho, 1884| ''[[Sapfo]]'', 1884 Dosiero:Odalisque_by_Jules_Lefebvre_(1874).jpg|alternative=Odalisque, 1874| ''[[Odalisko]]'', 1874 Dosiero:Lady_godiva_full.jpg|alternative=Oil painting of a naked woman on a horse being lead by a woman in servant's clothing along a street lined with tall, Tudor style buildings. The street is otherwise deserted, except for three doves which fly near the women.| ''Lordino Godiva'', 1890 Dosiero:Vestale_endormie_by_Jules-Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Sleeping vestal virgin, 1902| ''Dormanta [[vestalo]]'', 1902 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20091024224727/http://www.theartwerx.org/lefebvre.html TheARTwerx – Lefebvre Gallery]: Ampleksa arkivo de 141 bildoj * [http://www.jules-joseph-lefebvre.org Jules-Joseph-Lefebvre.org]: 42 pentrqaĵo far de Jules Joseph Lefebvre * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=188 Arta Renoviga Centro - Galerio Lefebvre] * [http://www.paintingiant.com/jules-joseph-lefebvre/ Jules Joseph Lefebvre], paintingiant.com {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lefebvre, Jules Joseph}} [[Kategorio:Oficiroj de la Palmordeno de Francio]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] ed6nx1a62zk2zvwiydcgycgd8zjpwyp 9418839 9418838 2026-07-02T13:36:12Z Sj1mor 12103 9418839 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jules Joseph LEFEBVRE''', franclingva prononco &#x5B;ʒyl ʒozɛf ləfɛvʁ&#x5D; (naskiĝis la 14-an de marto 1836 en [[Tournan-en-Brie]], departemento [[Seine-et-Marne]] – mortis la 24-an de februaro 1911 en [[Parizo]]) estis franca [[Pentrarto|pentristo]], edukisto kaj teoriulo. [[Dosiero:Jules_Lefebvre.jpg|dekstra|eta|280ra|Lefebvre en sia studio]] [[Dosiero:Jules-Joseph_Lefebvre,_Graziella,_The_Metropolitan_Museum_of_Art.jpg|alternative=Oil painting of a young woman in a long, flow dress, sitting on a rock by a cliff and looking wistfully out to sea. Her right wrist has a manacle on it, and her hands play with a long length of chain beside her.|eta|280ra|''Graziella'', 1878 (prezentante la protagoniston de la 1852 romano ''Graziella'' de [[Alphonse de Lamartine]] )]] == Galerio == <gallery heights="150" mode="packed"> Dosiero:Clemence_Isaure.jpg|alternative=Oil painting of a woman from the torso up, facing left. She wears a golden laurel wreath in her long, flowing hair, and holds a scroll and sprig of yellow flowers in her left hand.| ''Clémence Isaure'' Dosiero:Jules_Joseph_Lefebvre_-_El_Dolor_de_María_Magdalena.jpg|alternative=The Sorrow of Mary Magdalene| ''La malĝojo de [[Maria Magdala|Maria Magdalena]]'' Dosiero:Jules_Lefèvre_Vittoria_Colonna.jpg|alternative=Oil painting of a woman with long hair and a puffy white dress looking pensively at the viewers. She wears a golden laurel wreath and a gold pendant with a long chain around her neck.| ''Vittoria Colonna'', 1861 Dosiero:La_Vérité,_par_Jules_Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Oil painting of a naked woman standing, facing the viewers. Her right hand extends above her head, holding a golden mirror, her left hand seems to be holding a stick or staff, and her right leg is bent, shifting weight onto her left hip.| ''[[:en:The_Truth_(Lefebvre)|La Vero]]'', 1870 Dosiero:JULES_LEFEBVRE_-_La_Cigale_(National_Gallery_of_Victoria,_Melbourne,_1872._Óleo_sobre_lienzo,_186.7_x_123.8_cm).jpg|alternative=The Grasshopper, 1872| ''[[:en:The_Grasshopper_(painting)|La Akrido]]'', 1872 Dosiero:Odalisque_by_Jules_Lefebvre_(1874).jpg|alternative=Odalisque, 1874| ''[[Odalisko]]'', 1874 Dosiero:1879_Jules_Joseph_Lefebvre_-_Diana_surprised.jpg|alternative=Diana Surprised, 1879| ''[[:en:Diana_Surprised|Diana Surprizita]]'', 1879 Dosiero:Psyché_by_Jules-Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Psyché, 1883| ''[[Psiko]]'', 1883 Dosiero:Lefebvre,_Jules_Joseph_—_Sappho_—_1884.jpg|alternative=Sappho, 1884| ''[[Sapfo]]'', 1884 Dosiero:Lady_godiva_full.jpg|alternative=Oil painting of a naked woman on a horse being lead by a woman in servant's clothing along a street lined with tall, Tudor style buildings. The street is otherwise deserted, except for three doves which fly near the women.| ''Lordino Godiva'', 1890 Dosiero:Vestale_endormie_by_Jules-Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Sleeping vestal virgin, 1902| ''Dormanta [[vestalo]]'', 1902 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20091024224727/http://www.theartwerx.org/lefebvre.html TheARTwerx – Lefebvre Gallery]: Ampleksa arkivo de 141 bildoj * [http://www.jules-joseph-lefebvre.org Jules-Joseph-Lefebvre.org]: 42 pentrqaĵo far de Jules Joseph Lefebvre * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=188 Arta Renoviga Centro - Galerio Lefebvre] * [http://www.paintingiant.com/jules-joseph-lefebvre/ Jules Joseph Lefebvre], paintingiant.com {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lefebvre, Jules Joseph}} [[Kategorio:Oficiroj de la Palmordeno de Francio]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 5nr9rsmfgaizgxvv6u24yhud90bcljt 9418862 9418839 2026-07-02T14:00:54Z Sj1mor 12103 9418862 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jules Joseph LEFEBVRE''', franclingva prononco &#x5B;ʒyl ʒozɛf ləfɛvʁ&#x5D; (naskiĝis la 14-an de marto 1836 en [[Tournan-en-Brie]], departemento [[Seine-et-Marne]] – mortis la 24-an de februaro 1911 en [[Parizo]]) estis franca [[Pentrarto|pentristo]], teoriulo kaj instruisto ĉe la [[Akademio Julian]] en Parizo.<ref name="ARLVAF">{{Cite book|title=Artistic Relations: Literature and the Visual Arts in Nineteenth-century France|url=https://books.google.com/books?id=b6BgRGJO3KYC|first1=Peter|last1=Collier|first2=Robert|last2=Lethbridge|publisher=Yale University Press|location=London|year=1994|page=50|isbn=9780300060096}}</ref> Li specialiĝis pri portreta kaj [[Nudeco (arto)|nuda pentraĵo]]. Li estis studento de [[Léon Cogniet]]. Fama portretisto, lia verko ''La Verge'', ina nudaĵo kun spegulo ( Musée d'Orsay ), alportis al li vastan laŭdon kaj publikan rekonon. En 1870, li fariĝis Kavaliro de la [[Legio de Honoro]] kaj profesoro ĉe la Académie Julian, fama pro trejnado de artistoj de ambaŭ seksoj, en tempo kiam virinoj ne estis akceptitaj en la [[École des Beaux-Arts]]. En 1878 kaj 1886, li gajnis medalojn ĉe la [[Universala Ekspozicio de Parizo (1878)|Pariza Ekspozicio]], kaj en 1891 li estis elektita membro de la [[Akademio de Belartoj de Francio|Akademio de Belartoj]]. Fine, en 1898, li estis promociita al la rango de Komandanto de la Legio de Honoro. Lia verkado estis forte influita de [[Manierismo]], precipe la verkoj de [[Andrea del Sarto]]. Rilate al la ĝenro de erotika pentraĵo, li havis rivalecon kun [[William Bouguereau]]. Inter liaj famaj lernantoj estis [[Fernand Khnopff]], [[Kenyon Cox]], <ref name="Oxford2">Oxford Art Online, "Lefebvre, Jules"</ref> [[Félix Vallotton]], [[Ernst von Liphart|Ernst Friedrich von Liphart]], <ref>[http://www.rusartnet.com/biographies/russian-artists/19th-century/late-19th-century/baron-ernst-friedrich-von-liphart Baron Ernst Friedrich von Liphart], Late 19th Century – 19th Century – Russian Artists – Biographies – RusArtNet.com</ref> [[Georges Rochegrosse]], <ref>Waller, S. (ed.), ''Foreign Artists and Communities in Modern Paris, 1870–1914: Strangers in Paradise,'' Routledge, 2017, p. 119</ref> la skot-naskita pejzaĝisto [[William Hart (painter)|William Hart]], [[Walter Lofthouse Dean]], kaj [[Edmund C. Tarbell]], kiu fariĝis [[American Impressionism|usona impresionisma]] pentristo. <ref>Kathleen Luhrs, ''American Paintings in the Metropolitan Museum of Art'', 1980: "... on to Paris and studied for a year at the Académie Julian under [[Gustave Boulanger]] and Jules Lefebvre."</ref> Alia lernanto estis la miniaturisto [[Alice Beckington]], <ref>{{cite book|author-link1=Carrie Rebora Barratt|author1=Carrie Rebora Barratt|author2=Lori Zabar|title=American Portrait Miniatures in the Metropolitan Museum of Art|url=https://books.google.com/books?id=YHKoX40qL7EC&pg=PA244|date=1 January 2010|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|isbn=978-1-58839-357-9|pages=244–}}</ref> same kiel [[Laura Leroux-Revault]], la filino de lia amiko [[Louis Hector Leroux]]. <ref>{{Cite web|title=ULAN Full Record Display (Getty Research)|url=https://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=&role=photoengraver,+photographer,+photographers,+photography+studio,+photogravurist,+photojournalist,+photolithographer,+photomontagist&nation=Brazilian&page=1&subjectid=500066323|access-date=2024-04-10|website=www.getty.edu}}</ref> [[Jules Benoit-Lévy]] eniris sian atelieron ĉe la [[Nacia Altlernejo de Belartoj|École nationale supérieure des Beaux-Arts]]. <ref>[http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00016557 "Benoit-Lévy, Jules (1866–1925), Painter, draughtsman, illustrator"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191015182438/https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00016557|date=2019-10-15}}, ''[[Benezit Dictionary of Artists]]''</ref> [[Dosiero:Jules Joseph Lefebvre.jpg|eta|280|Portreto de Jules Joseph Lefebvre]][[Dosiero:Jules_Lefebvre.jpg|dekstra|eta|280ra|Lefebvre en sia studio]] [[Dosiero:Jules-Joseph_Lefebvre,_Graziella,_The_Metropolitan_Museum_of_Art.jpg|alternative=Oil painting of a young woman in a long, flow dress, sitting on a rock by a cliff and looking wistfully out to sea. Her right wrist has a manacle on it, and her hands play with a long length of chain beside her.|eta|280ra|''Graziella'', 1878 (prezentante la protagoniston de la 1852 romano ''Graziella'' de [[Alphonse de Lamartine]] )]] == Galerio == <gallery heights="150" mode="packed"> Dosiero:Clemence_Isaure.jpg|alternative=Oil painting of a woman from the torso up, facing left. She wears a golden laurel wreath in her long, flowing hair, and holds a scroll and sprig of yellow flowers in her left hand.| ''Clémence Isaure'' Dosiero:Jules_Joseph_Lefebvre_-_El_Dolor_de_María_Magdalena.jpg|alternative=The Sorrow of Mary Magdalene| ''La malĝojo de [[Maria Magdala|Maria Magdalena]]'' Dosiero:Jules_Lefèvre_Vittoria_Colonna.jpg|alternative=Oil painting of a woman with long hair and a puffy white dress looking pensively at the viewers. She wears a golden laurel wreath and a gold pendant with a long chain around her neck.| ''Vittoria Colonna'', 1861 Dosiero:La_Vérité,_par_Jules_Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Oil painting of a naked woman standing, facing the viewers. Her right hand extends above her head, holding a golden mirror, her left hand seems to be holding a stick or staff, and her right leg is bent, shifting weight onto her left hip.| ''[[:en:The_Truth_(Lefebvre)|La Vero]]'', 1870 Dosiero:JULES_LEFEBVRE_-_La_Cigale_(National_Gallery_of_Victoria,_Melbourne,_1872._Óleo_sobre_lienzo,_186.7_x_123.8_cm).jpg|alternative=The Grasshopper, 1872| ''[[:en:The_Grasshopper_(painting)|La Akrido]]'', 1872 Dosiero:Odalisque_by_Jules_Lefebvre_(1874).jpg|alternative=Odalisque, 1874| ''[[Odalisko]]'', 1874 Dosiero:1879_Jules_Joseph_Lefebvre_-_Diana_surprised.jpg|alternative=Diana Surprised, 1879| ''[[:en:Diana_Surprised|Diana Surprizita]]'', 1879 Dosiero:Psyché_by_Jules-Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Psyché, 1883| ''[[Psiko]]'', 1883 Dosiero:Lefebvre,_Jules_Joseph_—_Sappho_—_1884.jpg|alternative=Sappho, 1884| ''[[Sapfo]]'', 1884 Dosiero:Lady_godiva_full.jpg|alternative=Oil painting of a naked woman on a horse being lead by a woman in servant's clothing along a street lined with tall, Tudor style buildings. The street is otherwise deserted, except for three doves which fly near the women.| ''Lordino Godiva'', 1890 Dosiero:Vestale_endormie_by_Jules-Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Sleeping vestal virgin, 1902| ''Dormanta [[vestalo]]'', 1902 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20091024224727/http://www.theartwerx.org/lefebvre.html TheARTwerx – Lefebvre Gallery]: Ampleksa arkivo de 141 bildoj * [http://www.jules-joseph-lefebvre.org Jules-Joseph-Lefebvre.org]: 42 pentrqaĵo far de Jules Joseph Lefebvre * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=188 Arta Renoviga Centro - Galerio Lefebvre] * [http://www.paintingiant.com/jules-joseph-lefebvre/ Jules Joseph Lefebvre], paintingiant.com {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lefebvre, Jules Joseph}} [[Kategorio:Oficiroj de la Palmordeno de Francio]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] mok56lucy5mzrdxjlbwjl6rmc1y72ot Gustave Boulanger 0 948809 9418870 2026-07-02T14:04:05Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1355362621|Gustave Boulanger]]" 9418870 wikitext text/x-wiki '''Gustave Clarence Rodolphe BOULANGER''' (naskiĝis la 25-an de aprilo 1824 en [[Parizo]] – mortis la 22-an de septembro 1888 samloke) estis franca figureca pentristo kaj [[Akademiismo|akademia artisto]] kaj instruisto konata pro siaj klasikaj kaj [[Orientismo (ideologio)|orientalistaj]] temoj. * [https://acad-artlas.huma-num.fr/items/show/161 Gustave Boulanger], ''Dictionnaire biographique des pensionnaires de l'Académie de France à Rome'', rete [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 4olcdebh0blfvwb3c975ahv7jgn9kcv 9418874 9418870 2026-07-02T14:04:39Z Sj1mor 12103 9418874 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Gustave Clarence Rodolphe BOULANGER''' (naskiĝis la 25-an de aprilo 1824 en [[Parizo]] – mortis la 22-an de septembro 1888 samloke) estis franca figureca pentristo kaj [[Akademiismo|akademia artisto]] kaj instruisto konata pro siaj klasikaj kaj [[Orientismo (ideologio)|orientalistaj]] temoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://acad-artlas.huma-num.fr/items/show/161 Gustave Boulanger], ''Dictionnaire biographique des pensionnaires de l'Académie de France à Rome'', rete {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Boulanger, Gustave}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 6hoylay2kl01o9awa3kvg4tgyxeimht 9418893 9418874 2026-07-02T14:31:49Z Sj1mor 12103 9418893 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Gustave Clarence Rodolphe Boulanger (1824-1886).jpg|eta|280ra|Memportreto, antaŭ 1886]] '''Gustave Clarence Rodolphe BOULANGER''' (naskiĝis la 25-an de aprilo 1824 en [[Parizo]] – mortis la 22-an de septembro 1888 samloke) estis franca figureca pentristo kaj [[Akademiismo|akademia artisto]] kaj instruisto konata pro siaj klasikaj kaj [[Orientismo (ideologio)|orientalistaj]] temoj. == Galerio == <gallery class="center" heights="150px" caption="Pentraĵoj pri antikveco"> Dosiero:Phryne_by_Gustave_Boulanger.jpg|{{Vikidatumoj|Q232790}}. 1850 Dosiero:Gustave_Boulanger_Ulysse_et_Euryclée.JPG|[[Uliso]] rekonita de [[Euroclio|Eurycleia]] ({{Vikidatumoj|Q615201}}). 1849. École des Beaux-Arts, Parizo Dosiero:Gustave_Boulanger,_Jules-César_arrivé_au_Rubicon,_1854,_Musée_Picardie.jpg|[[Julio Cezaro]] transiras la [[Rubikono|Rubikonon]]. 1854. Pikardia Muzeo, Amiens Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_The_Slave_Market.jpg|Sklavmerkato. 1886. Privata kolekto Dosiero:Boulanger,_La_promenade_sure_la_voie_des_tombeaux,_à_Pompei,_1869,_private_collection.jpg|Promenante laŭ la strato de tomboj en [[Pompejo]]. 1866. Privata kolekto Dosiero:La_maison_pompéienne_de_Gustave_Boulanger.jpg|Provludo de la monologo "La Femme de Diomède" de T. Gautier kaj "Le Joueur de flute" de E. Augier ĉe la Pompejo domo de princo Jerome-Napoleon Bonaparte. 1861. Musée d'Orsay, Parizo Dosiero:Après_le_bain,_1867,_Gustave_Boulanger.jpg|Post la bano. 1867. Muzeo de Belartoj, Angers Dosiero:Boulanger,_Via_Appia,_colored.jpg|La [[Via Appia]] en la tempo de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]]. 1881 (akvarela kopio de perdita pentraĵo el 1874). Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_Un_repas_chez_Lucullus;_Triclinium_d’été,_1877.jpg|Somera tagmanĝo en la Domo de ''[[Triklinio|Triclinium]]'' de {{Q|Q242819}} en [[Tusculum]]. 1877. Privata kolekto Dosiero:Qüstav_Bulanje_-_Pompey_səhnəsi.jpg|[[Peristilo]] en Pompejo. 1875. Palaco Dolmabahçe, Istanbulo </gallery> <gallery mode="packed" heights="150" caption="Orientalismaĵoj"> Dosiero:Gustave_Boulanger,_A_Bedouin_Musician,_1859,_private_collection.jpg|[[Beduenoj|Beduena]] muzikisto. 1859. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_C_Est_Un_Emir.jpg|La Nova [[Emiro]]. 1870. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_Reception_Of_An_Emir.jpg|[[Aŭdienco]] kun la emiro. 1871. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_An_Arab_Horseman.jpg|Araba rajdanto. 1865. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger--la_deroute_des_kabyles--1863.jpg|"La Malvenko de la [[Kabiloj|Kabilaj]] Militistoj" (Kabilaj militistoj retiriĝas antaŭ la Francoj). 1863. Privata kolekto Dosiero:Gustave-Boulanger,_La_Prière,_1871.jpg|Preĝejo (''[[Salat]]''). 1871. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_El_Hiasseub,_Conteur_Arabe,_1868,_private_collection.jpg|El-Ĥiasseb, araba rakontisto. 1868. Privata kolekto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://acad-artlas.huma-num.fr/items/show/161 Gustave Boulanger], ''Dictionnaire biographique des pensionnaires de l'Académie de France à Rome'', rete {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Boulanger, Gustave}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] syuj2z16lidcdzhz38wxhopkh9mei8g 9418894 9418893 2026-07-02T14:32:55Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9418894 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Gustave Clarence Rodolphe Boulanger (1824-1886).jpg|eta|280ra|Memportreto, antaŭ 1886]] '''Gustave Clarence Rodolphe BOULANGER''' (naskiĝis la 25-an de aprilo 1824 en [[Parizo]] – mortis la 22-an de septembro 1888 samloke) estis franca figureca pentristo kaj [[Akademiismo|akademia artisto]] kaj instruisto konata pro siaj klasikaj kaj [[Orientismo (ideologio)|orientalistaj]] temoj. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Pentraĵoj pri antikveco"> Dosiero:Phryne_by_Gustave_Boulanger.jpg|{{Vikidatumoj|Q232790}}. 1850 Dosiero:Gustave_Boulanger_Ulysse_et_Euryclée.JPG|[[Uliso]] rekonita de [[Euroclio|Eurycleia]] ({{Vikidatumoj|Q615201}}). 1849. École des Beaux-Arts, Parizo Dosiero:Gustave_Boulanger,_Jules-César_arrivé_au_Rubicon,_1854,_Musée_Picardie.jpg|[[Julio Cezaro]] transiras la [[Rubikono|Rubikonon]]. 1854. Pikardia Muzeo, Amiens Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_The_Slave_Market.jpg|Sklavmerkato. 1886. Privata kolekto Dosiero:Boulanger,_La_promenade_sure_la_voie_des_tombeaux,_à_Pompei,_1869,_private_collection.jpg|Promenante laŭ la strato de tomboj en [[Pompejo]]. 1866. Privata kolekto Dosiero:La_maison_pompéienne_de_Gustave_Boulanger.jpg|Provludo de la monologo "La Femme de Diomède" de T. Gautier kaj "Le Joueur de flute" de E. Augier ĉe la Pompejo domo de princo Jerome-Napoleon Bonaparte. 1861. Musée d'Orsay, Parizo Dosiero:Après_le_bain,_1867,_Gustave_Boulanger.jpg|Post la bano. 1867. Muzeo de Belartoj, Angers Dosiero:Boulanger,_Via_Appia,_colored.jpg|La [[Via Appia]] en la tempo de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]]. 1881 (akvarela kopio de perdita pentraĵo el 1874). Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_Un_repas_chez_Lucullus;_Triclinium_d’été,_1877.jpg|Somera tagmanĝo en la Domo de ''[[Triklinio|Triclinium]]'' de {{Q|Q242819}} en [[Tusculum]]. 1877. Privata kolekto Dosiero:Qüstav_Bulanje_-_Pompey_səhnəsi.jpg|[[Peristilo]] en Pompejo. 1875. Palaco Dolmabahçe, Istanbulo </gallery> <gallery mode="packed" heights="150" caption="Orientalismaĵoj"> Dosiero:Gustave_Boulanger,_A_Bedouin_Musician,_1859,_private_collection.jpg|[[Beduenoj|Beduena]] muzikisto. 1859. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_C_Est_Un_Emir.jpg|La Nova [[Emiro]]. 1870. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_Reception_Of_An_Emir.jpg|[[Aŭdienco]] kun la emiro. 1871. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_An_Arab_Horseman.jpg|Araba rajdanto. 1865. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger--la_deroute_des_kabyles--1863.jpg|"La Malvenko de la [[Kabiloj|Kabilaj]] Militistoj" (Kabilaj militistoj retiriĝas antaŭ la Francoj). 1863. Privata kolekto Dosiero:Gustave-Boulanger,_La_Prière,_1871.jpg|Preĝejo (''[[Salat]]''). 1871. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_El_Hiasseub,_Conteur_Arabe,_1868,_private_collection.jpg|El-Ĥiasseb, araba rakontisto. 1868. Privata kolekto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://acad-artlas.huma-num.fr/items/show/161 Gustave Boulanger], ''Dictionnaire biographique des pensionnaires de l'Académie de France à Rome'', rete {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Boulanger, Gustave}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] iywu33dii3pr90lw6e7ljbw0s0gii0o 9418895 9418894 2026-07-02T14:49:55Z Sj1mor 12103 9418895 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Gustave Clarence Rodolphe Boulanger (1824-1886).jpg|eta|280ra|Memportreto, antaŭ 1886]] '''Gustave Clarence Rodolphe BOULANGER''' (naskiĝis la 25-an de aprilo 1824 en [[Parizo]] – mortis la 22-an de septembro 1888 samloke) estis franca figureca pentristo kaj [[Akademiismo|akademia artisto]] kaj instruisto konata pro siaj klasikaj kaj [[Orientismo (ideologio)|orientalistaj]] temoj. Boulanger studis ĉe la [[École des Beaux-Arts]] sub la pentristoj [[Paul Delaroche]] kaj [[Pierre Jules Jollivet]]. En la aĝo de 30 jaroj, li komencis preskaŭ dujaran studvojaĝon al kaj tra Italio. En Romo, lia pentraĵo ''Cezaro ĉe la Rubikono'' estis granda sukceso, kiun li povis daŭrigi post sia reveno al Parizo. Inter liaj unuaj verkoj en Francio estis ''Maestro Palestrina'', ''La Arabo,'' kaj ''La Kabiloj'', kiuj ricevis konsiderindan publikan atenton. Multaj el la skizoj, kiujn li faris dum sia studvojaĝo, fariĝis antaŭstudoj por liaj verkoj kun klasikaj temoj, kiel ekzemple ''Lucretia'', ''Lesbia'', kaj ''La Pompeja Girlando-Vendistino''. Liaj temoj similis tiujn de lia kolega pentristo [[Jean-Léon Gérôme]] kaj impresis [[Napoleono la 3-a|Napoleonon la 3-an]], kiu poste komisiis Boulanger por ornami sian parizan palacon laŭ la " pompeja stilo ". Krom orientaj temoj, Boulanger interesiĝis pri la ĉiutaga vivo de [[antikva Romo]] kaj [[Antikva Grekio|Grekio]], kaj ankaŭ kreis ornamaĵojn por publikaj konstruaĵoj, inkluzive de la [[Operejo Garnier]] kaj la [[kazino]] en [[Montekarlo]]. Inter liaj multaj studentoj estis, interalie, [[Marie Bashkirtseff]]<ref>{{cite web|url=https://journals.openedition.org/clio/646|title=Les femmes peintres dans la seconde moitié du XIXe siècle|website=journals.openedition.org/|author=Noël, Denise|access-date=16 March 2021}}</ref>, Jules Benoit-Lévy, Maurice Bompard (1857–1936), John Leslie Breck (1860–1899), Ralph Wormeley Curtis (1854-1922), Osman Hamdi Bey (1842–1910), Childe Hassam (1859–1935), George Hitchcock (1850–1913), Frederick William MacMonnies (1863–1937), [[Gari Melchers]] (1860–1932), Willard Leroy Metcalf (1858–1925), Elizabeth Nourse (1860–1938), [[Robert Reid (pentristo)|Robert Reid]] (1862–1929) kaj Edmund Tarbell (1862–1938). Li estis konata pro sia abomeno al la [[Impresionismo|impresionistoj]] kaj iliaj posteuloj. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Pentraĵoj pri antikveco"> Dosiero:Phryne_by_Gustave_Boulanger.jpg|{{Vikidatumoj|Q232790}}. 1850 Dosiero:Gustave_Boulanger_Ulysse_et_Euryclée.JPG|[[Uliso]] rekonita de [[Euroclio|Eurycleia]] ({{Vikidatumoj|Q615201}}). 1849. École des Beaux-Arts, Parizo Dosiero:Gustave_Boulanger,_Jules-César_arrivé_au_Rubicon,_1854,_Musée_Picardie.jpg|[[Julio Cezaro]] transiras la [[Rubikono|Rubikonon]]. 1854. Pikardia Muzeo, Amiens Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_The_Slave_Market.jpg|Sklavmerkato. 1886. Privata kolekto Dosiero:Boulanger,_La_promenade_sure_la_voie_des_tombeaux,_à_Pompei,_1869,_private_collection.jpg|Promenante laŭ la strato de tomboj en [[Pompejo]]. 1866. Privata kolekto Dosiero:La_maison_pompéienne_de_Gustave_Boulanger.jpg|Provludo de la monologo "La Femme de Diomède" de T. Gautier kaj "Le Joueur de flute" de E. Augier ĉe la Pompejo domo de princo Jerome-Napoleon Bonaparte. 1861. Musée d'Orsay, Parizo Dosiero:Après_le_bain,_1867,_Gustave_Boulanger.jpg|Post la bano. 1867. Muzeo de Belartoj, Angers Dosiero:Boulanger,_Via_Appia,_colored.jpg|La [[Via Appia]] en la tempo de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]]. 1881 (akvarela kopio de perdita pentraĵo el 1874). Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_Un_repas_chez_Lucullus;_Triclinium_d’été,_1877.jpg|Somera tagmanĝo en la Domo de ''[[Triklinio|Triclinium]]'' de {{Q|Q242819}} en [[Tusculum]]. 1877. Privata kolekto Dosiero:Qüstav_Bulanje_-_Pompey_səhnəsi.jpg|[[Peristilo]] en Pompejo. 1875. Palaco Dolmabahçe, Istanbulo </gallery> <gallery mode="packed" heights="150" caption="Orientalismaĵoj"> Dosiero:Gustave_Boulanger,_A_Bedouin_Musician,_1859,_private_collection.jpg|[[Beduenoj|Beduena]] muzikisto. 1859. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_C_Est_Un_Emir.jpg|La Nova [[Emiro]]. 1870. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_Reception_Of_An_Emir.jpg|[[Aŭdienco]] kun la emiro. 1871. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_An_Arab_Horseman.jpg|Araba rajdanto. 1865. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger--la_deroute_des_kabyles--1863.jpg|"La Malvenko de la [[Kabiloj|Kabilaj]] Militistoj" (Kabilaj militistoj retiriĝas antaŭ la Francoj). 1863. Privata kolekto Dosiero:Gustave-Boulanger,_La_Prière,_1871.jpg|Preĝejo (''[[Salat]]''). 1871. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_El_Hiasseub,_Conteur_Arabe,_1868,_private_collection.jpg|El-Ĥiasseb, araba rakontisto. 1868. Privata kolekto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://acad-artlas.huma-num.fr/items/show/161 Gustave Boulanger], ''Dictionnaire biographique des pensionnaires de l'Académie de France à Rome'', rete {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Boulanger, Gustave}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] i5b4lfc08m70pohpkvl9hljyh43a5x2 9418896 9418895 2026-07-02T14:51:00Z Sj1mor 12103 9418896 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Gustave Clarence Rodolphe Boulanger (1824-1886).jpg|eta|280ra|Memportreto, antaŭ 1886]] [[Dosiero:Allegory_of_Music,_Fresco_by_Gustave_Boulanger_high_above_the_stage_of_the_Opéra_de_Monte-Carlo-Salle_Garnier.jpg|eta|280ra|[[Fresko]] "Alegorio de Muziko" en la Salle Garnier ĉe la [[Operejo de Montekarlo|Opero de Montekarlo]]]] '''Gustave Clarence Rodolphe BOULANGER''' (naskiĝis la 25-an de aprilo 1824 en [[Parizo]] – mortis la 22-an de septembro 1888 samloke) estis franca figureca pentristo kaj [[Akademiismo|akademia artisto]] kaj instruisto konata pro siaj klasikaj kaj [[Orientismo (ideologio)|orientalistaj]] temoj. Boulanger studis ĉe la [[École des Beaux-Arts]] sub la pentristoj [[Paul Delaroche]] kaj [[Pierre Jules Jollivet]]. En la aĝo de 30 jaroj, li komencis preskaŭ dujaran studvojaĝon al kaj tra Italio. En Romo, lia pentraĵo ''Cezaro ĉe la Rubikono'' estis granda sukceso, kiun li povis daŭrigi post sia reveno al Parizo. Inter liaj unuaj verkoj en Francio estis ''Maestro Palestrina'', ''La Arabo,'' kaj ''La Kabiloj'', kiuj ricevis konsiderindan publikan atenton. Multaj el la skizoj, kiujn li faris dum sia studvojaĝo, fariĝis antaŭstudoj por liaj verkoj kun klasikaj temoj, kiel ekzemple ''Lucretia'', ''Lesbia'', kaj ''La Pompeja Girlando-Vendistino''. Liaj temoj similis tiujn de lia kolega pentristo [[Jean-Léon Gérôme]] kaj impresis [[Napoleono la 3-a|Napoleonon la 3-an]], kiu poste komisiis Boulanger por ornami sian parizan palacon laŭ la " pompeja stilo ". Krom orientaj temoj, Boulanger interesiĝis pri la ĉiutaga vivo de [[antikva Romo]] kaj [[Antikva Grekio|Grekio]], kaj ankaŭ kreis ornamaĵojn por publikaj konstruaĵoj, inkluzive de la [[Operejo Garnier]] kaj la [[kazino]] en [[Montekarlo]]. Inter liaj multaj studentoj estis, interalie, [[Marie Bashkirtseff]]<ref>{{cite web|url=https://journals.openedition.org/clio/646|title=Les femmes peintres dans la seconde moitié du XIXe siècle|website=journals.openedition.org/|author=Noël, Denise|access-date=16 March 2021}}</ref>, Jules Benoit-Lévy, Maurice Bompard (1857–1936), John Leslie Breck (1860–1899), Ralph Wormeley Curtis (1854-1922), Osman Hamdi Bey (1842–1910), Childe Hassam (1859–1935), George Hitchcock (1850–1913), Frederick William MacMonnies (1863–1937), [[Gari Melchers]] (1860–1932), Willard Leroy Metcalf (1858–1925), Elizabeth Nourse (1860–1938), [[Robert Reid (pentristo)|Robert Reid]] (1862–1929) kaj Edmund Tarbell (1862–1938). Li estis konata pro sia abomeno al la [[Impresionismo|impresionistoj]] kaj iliaj posteuloj. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Pentraĵoj pri antikveco"> Dosiero:Phryne_by_Gustave_Boulanger.jpg|{{Vikidatumoj|Q232790}}. 1850 Dosiero:Gustave_Boulanger_Ulysse_et_Euryclée.JPG|[[Uliso]] rekonita de [[Euroclio|Eurycleia]] ({{Vikidatumoj|Q615201}}). 1849. École des Beaux-Arts, Parizo Dosiero:Gustave_Boulanger,_Jules-César_arrivé_au_Rubicon,_1854,_Musée_Picardie.jpg|[[Julio Cezaro]] transiras la [[Rubikono|Rubikonon]]. 1854. Pikardia Muzeo, Amiens Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_The_Slave_Market.jpg|Sklavmerkato. 1886. Privata kolekto Dosiero:Boulanger,_La_promenade_sure_la_voie_des_tombeaux,_à_Pompei,_1869,_private_collection.jpg|Promenante laŭ la strato de tomboj en [[Pompejo]]. 1866. Privata kolekto Dosiero:La_maison_pompéienne_de_Gustave_Boulanger.jpg|Provludo de la monologo "La Femme de Diomède" de T. Gautier kaj "Le Joueur de flute" de E. Augier ĉe la Pompejo domo de princo Jerome-Napoleon Bonaparte. 1861. Musée d'Orsay, Parizo Dosiero:Après_le_bain,_1867,_Gustave_Boulanger.jpg|Post la bano. 1867. Muzeo de Belartoj, Angers Dosiero:Boulanger,_Via_Appia,_colored.jpg|La [[Via Appia]] en la tempo de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]]. 1881 (akvarela kopio de perdita pentraĵo el 1874). Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_Un_repas_chez_Lucullus;_Triclinium_d’été,_1877.jpg|Somera tagmanĝo en la Domo de ''[[Triklinio|Triclinium]]'' de {{Q|Q242819}} en [[Tusculum]]. 1877. Privata kolekto Dosiero:Qüstav_Bulanje_-_Pompey_səhnəsi.jpg|[[Peristilo]] en Pompejo. 1875. Palaco Dolmabahçe, Istanbulo </gallery> <gallery mode="packed" heights="150" caption="Orientalismaĵoj"> Dosiero:Gustave_Boulanger,_A_Bedouin_Musician,_1859,_private_collection.jpg|[[Beduenoj|Beduena]] muzikisto. 1859. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_C_Est_Un_Emir.jpg|La Nova [[Emiro]]. 1870. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_Reception_Of_An_Emir.jpg|[[Aŭdienco]] kun la emiro. 1871. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_An_Arab_Horseman.jpg|Araba rajdanto. 1865. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger--la_deroute_des_kabyles--1863.jpg|"La Malvenko de la [[Kabiloj|Kabilaj]] Militistoj" (Kabilaj militistoj retiriĝas antaŭ la Francoj). 1863. Privata kolekto Dosiero:Gustave-Boulanger,_La_Prière,_1871.jpg|Preĝejo (''[[Salat]]''). 1871. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_El_Hiasseub,_Conteur_Arabe,_1868,_private_collection.jpg|El-Ĥiasseb, araba rakontisto. 1868. Privata kolekto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://acad-artlas.huma-num.fr/items/show/161 Gustave Boulanger], ''Dictionnaire biographique des pensionnaires de l'Académie de France à Rome'', rete {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Boulanger, Gustave}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] nuiqcnt5vjnzxyklyqq046rngoeae66 9418897 9418896 2026-07-02T14:52:29Z Sj1mor 12103 9418897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Gustave Clarence Rodolphe Boulanger (1824-1886).jpg|eta|280ra|Memportreto, antaŭ 1886]] [[Dosiero:Boulanger_harem-du-palais.jpg|eta|[[Haremo]], Gustave Boulanger]] [[Dosiero:Allegory_of_Music,_Fresco_by_Gustave_Boulanger_high_above_the_stage_of_the_Opéra_de_Monte-Carlo-Salle_Garnier.jpg|eta|280ra|[[Fresko]] "Alegorio de Muziko" en la Salle Garnier ĉe la [[Operejo de Montekarlo|Opero de Montekarlo]]]] '''Gustave Clarence Rodolphe BOULANGER''' (naskiĝis la 25-an de aprilo 1824 en [[Parizo]] – mortis la 22-an de septembro 1888 samloke) estis franca figureca pentristo kaj [[Akademiismo|akademia artisto]] kaj instruisto konata pro siaj klasikaj kaj [[Orientismo (ideologio)|orientalistaj]] temoj. Boulanger studis ĉe la [[École des Beaux-Arts]] sub la pentristoj [[Paul Delaroche]] kaj [[Pierre Jules Jollivet]]. En la aĝo de 30 jaroj, li komencis preskaŭ dujaran studvojaĝon al kaj tra Italio. En Romo, lia pentraĵo ''Cezaro ĉe la Rubikono'' estis granda sukceso, kiun li povis daŭrigi post sia reveno al Parizo. Inter liaj unuaj verkoj en Francio estis ''Maestro Palestrina'', ''La Arabo,'' kaj ''La Kabiloj'', kiuj ricevis konsiderindan publikan atenton. Multaj el la skizoj, kiujn li faris dum sia studvojaĝo, fariĝis antaŭstudoj por liaj verkoj kun klasikaj temoj, kiel ekzemple ''Lucretia'', ''Lesbia'', kaj ''La Pompeja Girlando-Vendistino''. Liaj temoj similis tiujn de lia kolega pentristo [[Jean-Léon Gérôme]] kaj impresis [[Napoleono la 3-a|Napoleonon la 3-an]], kiu poste komisiis Boulanger por ornami sian parizan palacon laŭ la " pompeja stilo ". Krom orientaj temoj, Boulanger interesiĝis pri la ĉiutaga vivo de [[antikva Romo]] kaj [[Antikva Grekio|Grekio]], kaj ankaŭ kreis ornamaĵojn por publikaj konstruaĵoj, inkluzive de la [[Operejo Garnier]] kaj la [[kazino]] en [[Montekarlo]]. Inter liaj multaj studentoj estis, interalie, [[Marie Bashkirtseff]]<ref>{{cite web|url=https://journals.openedition.org/clio/646|title=Les femmes peintres dans la seconde moitié du XIXe siècle|website=journals.openedition.org/|author=Noël, Denise|access-date=16 March 2021}}</ref>, Jules Benoit-Lévy, Maurice Bompard (1857–1936), John Leslie Breck (1860–1899), Ralph Wormeley Curtis (1854-1922), Osman Hamdi Bey (1842–1910), Childe Hassam (1859–1935), George Hitchcock (1850–1913), Frederick William MacMonnies (1863–1937), [[Gari Melchers]] (1860–1932), Willard Leroy Metcalf (1858–1925), Elizabeth Nourse (1860–1938), [[Robert Reid (pentristo)|Robert Reid]] (1862–1929) kaj Edmund Tarbell (1862–1938). Li estis konata pro sia abomeno al la [[Impresionismo|impresionistoj]] kaj iliaj posteuloj. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Pentraĵoj pri antikveco"> Dosiero:Phryne_by_Gustave_Boulanger.jpg|{{Vikidatumoj|Q232790}}. 1850 Dosiero:Gustave_Boulanger_Ulysse_et_Euryclée.JPG|[[Uliso]] rekonita de [[Euroclio|Eurycleia]] ({{Vikidatumoj|Q615201}}). 1849. École des Beaux-Arts, Parizo Dosiero:Gustave_Boulanger,_Jules-César_arrivé_au_Rubicon,_1854,_Musée_Picardie.jpg|[[Julio Cezaro]] transiras la [[Rubikono|Rubikonon]]. 1854. Pikardia Muzeo, Amiens Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_The_Slave_Market.jpg|Sklavmerkato. 1886. Privata kolekto Dosiero:Boulanger,_La_promenade_sure_la_voie_des_tombeaux,_à_Pompei,_1869,_private_collection.jpg|Promenante laŭ la strato de tomboj en [[Pompejo]]. 1866. Privata kolekto Dosiero:La_maison_pompéienne_de_Gustave_Boulanger.jpg|Provludo de la monologo "La Femme de Diomède" de T. Gautier kaj "Le Joueur de flute" de E. Augier ĉe la Pompejo domo de princo Jerome-Napoleon Bonaparte. 1861. Musée d'Orsay, Parizo Dosiero:Après_le_bain,_1867,_Gustave_Boulanger.jpg|Post la bano. 1867. Muzeo de Belartoj, Angers Dosiero:Boulanger,_Via_Appia,_colored.jpg|La [[Via Appia]] en la tempo de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]]. 1881 (akvarela kopio de perdita pentraĵo el 1874). Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_Un_repas_chez_Lucullus;_Triclinium_d’été,_1877.jpg|Somera tagmanĝo en la Domo de ''[[Triklinio|Triclinium]]'' de {{Q|Q242819}} en [[Tusculum]]. 1877. Privata kolekto Dosiero:Qüstav_Bulanje_-_Pompey_səhnəsi.jpg|[[Peristilo]] en Pompejo. 1875. Palaco Dolmabahçe, Istanbulo </gallery> <gallery mode="packed" heights="150" caption="Orientalismaĵoj"> Dosiero:Gustave_Boulanger,_A_Bedouin_Musician,_1859,_private_collection.jpg|[[Beduenoj|Beduena]] muzikisto. 1859. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_C_Est_Un_Emir.jpg|La nova [[Emiro]]. 1870. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_Reception_Of_An_Emir.jpg|[[Aŭdienco]] kun la emiro. 1871. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_An_Arab_Horseman.jpg|Araba rajdanto. 1865. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger--la_deroute_des_kabyles--1863.jpg|"La Malvenko de la [[Kabiloj|Kabilaj]] Militistoj" (Kabilaj militistoj retiriĝas antaŭ la Francoj). 1863. Privata kolekto Dosiero:Gustave-Boulanger,_La_Prière,_1871.jpg|Preĝejo (''[[Salat]]''). 1871. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_El_Hiasseub,_Conteur_Arabe,_1868,_private_collection.jpg|El-Ĥiasseb, araba rakontisto. 1868. Privata kolekto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://acad-artlas.huma-num.fr/items/show/161 Gustave Boulanger], ''Dictionnaire biographique des pensionnaires de l'Académie de France à Rome'', rete {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Boulanger, Gustave}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 7q2y2rv5922escguj7zsmmxlgxtovf8 9418898 9418897 2026-07-02T14:52:45Z Sj1mor 12103 9418898 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Gustave Clarence Rodolphe Boulanger (1824-1886).jpg|eta|280ra|Memportreto, antaŭ 1886]] [[Dosiero:Boulanger_harem-du-palais.jpg|eta|280ra|[[Haremo]], Gustave Boulanger]] [[Dosiero:Allegory_of_Music,_Fresco_by_Gustave_Boulanger_high_above_the_stage_of_the_Opéra_de_Monte-Carlo-Salle_Garnier.jpg|eta|280ra|[[Fresko]] "Alegorio de Muziko" en la Salle Garnier ĉe la [[Operejo de Montekarlo|Opero de Montekarlo]]]] '''Gustave Clarence Rodolphe BOULANGER''' (naskiĝis la 25-an de aprilo 1824 en [[Parizo]] – mortis la 22-an de septembro 1888 samloke) estis franca figureca pentristo kaj [[Akademiismo|akademia artisto]] kaj instruisto konata pro siaj klasikaj kaj [[Orientismo (ideologio)|orientalistaj]] temoj. Boulanger studis ĉe la [[École des Beaux-Arts]] sub la pentristoj [[Paul Delaroche]] kaj [[Pierre Jules Jollivet]]. En la aĝo de 30 jaroj, li komencis preskaŭ dujaran studvojaĝon al kaj tra Italio. En Romo, lia pentraĵo ''Cezaro ĉe la Rubikono'' estis granda sukceso, kiun li povis daŭrigi post sia reveno al Parizo. Inter liaj unuaj verkoj en Francio estis ''Maestro Palestrina'', ''La Arabo,'' kaj ''La Kabiloj'', kiuj ricevis konsiderindan publikan atenton. Multaj el la skizoj, kiujn li faris dum sia studvojaĝo, fariĝis antaŭstudoj por liaj verkoj kun klasikaj temoj, kiel ekzemple ''Lucretia'', ''Lesbia'', kaj ''La Pompeja Girlando-Vendistino''. Liaj temoj similis tiujn de lia kolega pentristo [[Jean-Léon Gérôme]] kaj impresis [[Napoleono la 3-a|Napoleonon la 3-an]], kiu poste komisiis Boulanger por ornami sian parizan palacon laŭ la " pompeja stilo ". Krom orientaj temoj, Boulanger interesiĝis pri la ĉiutaga vivo de [[antikva Romo]] kaj [[Antikva Grekio|Grekio]], kaj ankaŭ kreis ornamaĵojn por publikaj konstruaĵoj, inkluzive de la [[Operejo Garnier]] kaj la [[kazino]] en [[Montekarlo]]. Inter liaj multaj studentoj estis, interalie, [[Marie Bashkirtseff]]<ref>{{cite web|url=https://journals.openedition.org/clio/646|title=Les femmes peintres dans la seconde moitié du XIXe siècle|website=journals.openedition.org/|author=Noël, Denise|access-date=16 March 2021}}</ref>, Jules Benoit-Lévy, Maurice Bompard (1857–1936), John Leslie Breck (1860–1899), Ralph Wormeley Curtis (1854-1922), Osman Hamdi Bey (1842–1910), Childe Hassam (1859–1935), George Hitchcock (1850–1913), Frederick William MacMonnies (1863–1937), [[Gari Melchers]] (1860–1932), Willard Leroy Metcalf (1858–1925), Elizabeth Nourse (1860–1938), [[Robert Reid (pentristo)|Robert Reid]] (1862–1929) kaj Edmund Tarbell (1862–1938). Li estis konata pro sia abomeno al la [[Impresionismo|impresionistoj]] kaj iliaj posteuloj. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Pentraĵoj pri antikveco"> Dosiero:Phryne_by_Gustave_Boulanger.jpg|{{Vikidatumoj|Q232790}}. 1850 Dosiero:Gustave_Boulanger_Ulysse_et_Euryclée.JPG|[[Uliso]] rekonita de [[Euroclio|Eurycleia]] ({{Vikidatumoj|Q615201}}). 1849. École des Beaux-Arts, Parizo Dosiero:Gustave_Boulanger,_Jules-César_arrivé_au_Rubicon,_1854,_Musée_Picardie.jpg|[[Julio Cezaro]] transiras la [[Rubikono|Rubikonon]]. 1854. Pikardia Muzeo, Amiens Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_The_Slave_Market.jpg|Sklavmerkato. 1886. Privata kolekto Dosiero:Boulanger,_La_promenade_sure_la_voie_des_tombeaux,_à_Pompei,_1869,_private_collection.jpg|Promenante laŭ la strato de tomboj en [[Pompejo]]. 1866. Privata kolekto Dosiero:La_maison_pompéienne_de_Gustave_Boulanger.jpg|Provludo de la monologo "La Femme de Diomède" de T. Gautier kaj "Le Joueur de flute" de E. Augier ĉe la Pompejo domo de princo Jerome-Napoleon Bonaparte. 1861. Musée d'Orsay, Parizo Dosiero:Après_le_bain,_1867,_Gustave_Boulanger.jpg|Post la bano. 1867. Muzeo de Belartoj, Angers Dosiero:Boulanger,_Via_Appia,_colored.jpg|La [[Via Appia]] en la tempo de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]]. 1881 (akvarela kopio de perdita pentraĵo el 1874). Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_Un_repas_chez_Lucullus;_Triclinium_d’été,_1877.jpg|Somera tagmanĝo en la Domo de ''[[Triklinio|Triclinium]]'' de {{Q|Q242819}} en [[Tusculum]]. 1877. Privata kolekto Dosiero:Qüstav_Bulanje_-_Pompey_səhnəsi.jpg|[[Peristilo]] en Pompejo. 1875. Palaco Dolmabahçe, Istanbulo </gallery> <gallery mode="packed" heights="150" caption="Orientalismaĵoj"> Dosiero:Gustave_Boulanger,_A_Bedouin_Musician,_1859,_private_collection.jpg|[[Beduenoj|Beduena]] muzikisto. 1859. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_C_Est_Un_Emir.jpg|La nova [[Emiro]]. 1870. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rodolphe_Reception_Of_An_Emir.jpg|[[Aŭdienco]] kun la emiro. 1871. Privata kolekto Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_An_Arab_Horseman.jpg|Araba rajdanto. 1865. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger--la_deroute_des_kabyles--1863.jpg|"La Malvenko de la [[Kabiloj|Kabilaj]] Militistoj" (Kabilaj militistoj retiriĝas antaŭ la Francoj). 1863. Privata kolekto Dosiero:Gustave-Boulanger,_La_Prière,_1871.jpg|Preĝejo (''[[Salat]]''). 1871. Privata kolekto Dosiero:Gustave_Boulanger,_El_Hiasseub,_Conteur_Arabe,_1868,_private_collection.jpg|El-Ĥiasseb, araba rakontisto. 1868. Privata kolekto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://acad-artlas.huma-num.fr/items/show/161 Gustave Boulanger], ''Dictionnaire biographique des pensionnaires de l'Académie de France à Rome'', rete {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Boulanger, Gustave}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] larwgsn04fv4qaja89hiy4av15ph9j8 Anda momoto 0 948810 9418953 2026-07-02T17:11:29Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda momoto |koloro = pink |dosiero = Andean motmot (Momotus aequatorialis aequatorialis) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Anda momoto''' ''..." 9418953 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda momoto |koloro = pink |dosiero = Andean motmot (Momotus aequatorialis aequatorialis) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Anda momoto''' ''M. aequatorialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus aequatorialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus aequatorialis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda momoto''' (''Momotus aequatorialis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas el norda [[Kolombio]] ĝis okcidenta [[Bolivio]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The Andean motmot and the [[blue-capped motmot|blue-capped]] (''Momotus coeruleiceps''), [[whooping motmot|whooping]] (''M. subrufrescens''), [[Trinidad motmot|Trinidad]] (''M. bahamensis''), [[Lesson's motmot|Lesson's]] (''M. lessonii''), and [[Amazonian motmot]]s (''M. momota'') were all at one time considered conspecific.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 19 January 2021. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved January 19, 2021</ref><ref name=ANMO-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Andean Motmot (''Momotus aequatorialis''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.higmot1.01 retrieved May 6, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | format = PDF | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=May 5, 2021}}</ref> The Andean motmot has two recognized subspecies, the nominate ''Momotus aequatorialis aequatorialis'' and ''M. a. chlorolaemus''.<ref name=IOC11.1/> == Aspekto == The Andean motmot is in general typical of its family: It is a large bird with a stout black bill and a long tail with a "racquet" tip. It is {{convert|46|to|48|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|143|to|202|g|oz|abbr=on}}. Its back, wings, throat, breast, and belly are green. The crown is black, bordered on the sides and rear with a "diadem" of various shades of blue. It has a black "mask" bordered with blue and a black spot or streak in the center of the breast. The racquets are dark blue.<ref name=ANMO-BOW/> == Distribuo kaj habitato== The Andean motmot is resident in the [[Andes]] from Colombia through Ecuador and Peru to [[La Paz Department (Bolivia)|La Paz Department]] in northwestern Bolivia. In Colombia, it occurs in all three major cordilleras, but in Ecuador, Peru, and Bolivia it is found only along the eastern side of the Andes. In Colombia it ranges in elevation from {{convert|1500|to|3100|m|ft|abbr=on}}, in Ecuador from {{convert|1000|to|2100|m|ft|abbr=on}}, in Peru from {{convert|1000|to|2400|m|ft|abbr=on}}, and in Bolivia from {{convert|1600|to|1900|m|ft|abbr=on}}.<ref name=ANMO-BOW/> The Andean motmot primarily inhabits humid [[montane forest]], often near steams. It can also be found along forest edges and in [[secondary forest]].<ref name=ANMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Andean motmot is omnivorous. It primarily feeds on [[arthropod]]s but also eats fruit. It has been documented taking a small marsupial of genus ''[[Micoureus]]''.<ref name=ANMO-BOW/> ===Reproduktado=== The Andean motmot is assumed to nest in a long burrow in an earth bank like other motmots, but the nest has not been described. A male in breeding condition was collected in September in Colombia.<ref name=ANMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Andean motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus aequatorialis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] aw3hi2dz25oimyu2m2lu33egnquj0ug 9418955 9418953 2026-07-02T17:13:42Z Kani 670 /* Referencoj */ 9418955 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda momoto |koloro = pink |dosiero = Andean motmot (Momotus aequatorialis aequatorialis) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Anda momoto''' ''M. aequatorialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus aequatorialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus aequatorialis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda momoto''' (''Momotus aequatorialis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas el norda [[Kolombio]] ĝis okcidenta [[Bolivio]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The Andean motmot and the [[blue-capped motmot|blue-capped]] (''Momotus coeruleiceps''), [[whooping motmot|whooping]] (''M. subrufrescens''), [[Trinidad motmot|Trinidad]] (''M. bahamensis''), [[Lesson's motmot|Lesson's]] (''M. lessonii''), and [[Amazonian motmot]]s (''M. momota'') were all at one time considered conspecific.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 19 January 2021. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved January 19, 2021</ref><ref name=ANMO-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Andean Motmot (''Momotus aequatorialis''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.higmot1.01 retrieved May 6, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | format = PDF | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=May 5, 2021}}</ref> The Andean motmot has two recognized subspecies, the nominate ''Momotus aequatorialis aequatorialis'' and ''M. a. chlorolaemus''.<ref name=IOC11.1/> == Aspekto == The Andean motmot is in general typical of its family: It is a large bird with a stout black bill and a long tail with a "racquet" tip. It is {{convert|46|to|48|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|143|to|202|g|oz|abbr=on}}. Its back, wings, throat, breast, and belly are green. The crown is black, bordered on the sides and rear with a "diadem" of various shades of blue. It has a black "mask" bordered with blue and a black spot or streak in the center of the breast. The racquets are dark blue.<ref name=ANMO-BOW/> == Distribuo kaj habitato== The Andean motmot is resident in the [[Andes]] from Colombia through Ecuador and Peru to [[La Paz Department (Bolivia)|La Paz Department]] in northwestern Bolivia. In Colombia, it occurs in all three major cordilleras, but in Ecuador, Peru, and Bolivia it is found only along the eastern side of the Andes. In Colombia it ranges in elevation from {{convert|1500|to|3100|m|ft|abbr=on}}, in Ecuador from {{convert|1000|to|2100|m|ft|abbr=on}}, in Peru from {{convert|1000|to|2400|m|ft|abbr=on}}, and in Bolivia from {{convert|1600|to|1900|m|ft|abbr=on}}.<ref name=ANMO-BOW/> The Andean motmot primarily inhabits humid [[montane forest]], often near steams. It can also be found along forest edges and in [[secondary forest]].<ref name=ANMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Andean motmot is omnivorous. It primarily feeds on [[arthropod]]s but also eats fruit. It has been documented taking a small marsupial of genus ''[[Micoureus]]''.<ref name=ANMO-BOW/> ===Reproduktado=== The Andean motmot is assumed to nest in a long burrow in an earth bank like other motmots, but the nest has not been described. A male in breeding condition was collected in September in Colombia.<ref name=ANMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Andean motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} *{{Cite book|title=A guide to the birds of Colombia|author=Hilty, S. L.|author2=W. L. Brown|name-list-style=amp|publisher=Princeton University Press|year=1986|location=Princeton. New Jersey}} *{{Cite book|title=The Birds of Ecuador: Status, Distribution, and Taxonomy|author=Ridgely, Robert S.|author2=Greenfield, Paul J.|publisher=Cornell University Press|year=2001|location=Ithaca, New York}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus aequatorialis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] abc2txen20ux5n5mrgzsxp2432a43mb 9418959 9418955 2026-07-02T17:19:21Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9418959 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda momoto |koloro = pink |dosiero = Andean motmot (Momotus aequatorialis aequatorialis) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Anda momoto''' ''M. aequatorialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus aequatorialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus aequatorialis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda momoto''' (''Momotus aequatorialis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas el norda [[Kolombio]] ĝis okcidenta [[Bolivio]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la [[Trinidada momoto|Trinidada]], la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Anda momoto havas du jenajn agnoskitajn subspeciojn, nome la nomiga ''Momotus aequatorialis aequatorialis'' kaj ''M. a. chlorolaemus''.<ref name=IOC11.1/> == Aspekto == The Andean motmot is in general typical of its family: It is a large bird with a stout black bill and a long tail with a "racquet" tip. It is {{convert|46|to|48|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|143|to|202|g|oz|abbr=on}}. Its back, wings, throat, breast, and belly are green. The crown is black, bordered on the sides and rear with a "diadem" of various shades of blue. It has a black "mask" bordered with blue and a black spot or streak in the center of the breast. The racquets are dark blue.<ref name=ANMO-BOW/> == Distribuo kaj habitato== The Andean motmot is resident in the [[Andes]] from Colombia through Ecuador and Peru to [[La Paz Department (Bolivia)|La Paz Department]] in northwestern Bolivia. In Colombia, it occurs in all three major cordilleras, but in Ecuador, Peru, and Bolivia it is found only along the eastern side of the Andes. In Colombia it ranges in elevation from {{convert|1500|to|3100|m|ft|abbr=on}}, in Ecuador from {{convert|1000|to|2100|m|ft|abbr=on}}, in Peru from {{convert|1000|to|2400|m|ft|abbr=on}}, and in Bolivia from {{convert|1600|to|1900|m|ft|abbr=on}}.<ref name=ANMO-BOW/> The Andean motmot primarily inhabits humid [[montane forest]], often near steams. It can also be found along forest edges and in [[secondary forest]].<ref name=ANMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Andean motmot is omnivorous. It primarily feeds on [[arthropod]]s but also eats fruit. It has been documented taking a small marsupial of genus ''[[Micoureus]]''.<ref name=ANMO-BOW/> ===Reproduktado=== The Andean motmot is assumed to nest in a long burrow in an earth bank like other motmots, but the nest has not been described. A male in breeding condition was collected in September in Colombia.<ref name=ANMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Andean motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} *{{Cite book|title=A guide to the birds of Colombia|author=Hilty, S. L.|author2=W. L. Brown|name-list-style=amp|publisher=Princeton University Press|year=1986|location=Princeton. New Jersey}} *{{Cite book|title=The Birds of Ecuador: Status, Distribution, and Taxonomy|author=Ridgely, Robert S.|author2=Greenfield, Paul J.|publisher=Cornell University Press|year=2001|location=Ithaca, New York}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus aequatorialis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 5cx7stmdvufgzinff4tokrxohgdbfle 9418964 9418959 2026-07-02T17:23:51Z Kani 670 /* Aspekto */ 9418964 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda momoto |koloro = pink |dosiero = Andean motmot (Momotus aequatorialis aequatorialis) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Anda momoto''' ''M. aequatorialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus aequatorialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus aequatorialis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda momoto''' (''Momotus aequatorialis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas el norda [[Kolombio]] ĝis okcidenta [[Bolivio]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la [[Trinidada momoto|Trinidada]], la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Anda momoto havas du jenajn agnoskitajn subspeciojn, nome la nomiga ''Momotus aequatorialis aequatorialis'' kaj ''M. a. chlorolaemus''.<ref name=IOC11.1/> == Aspekto == La Anda momoto ĝenerale estas tipa en sia familio: ĝi estas granda birdo kun fortika nigra beko kaj longa vosto finiĝanta per "rakedforma" pinto. Ĝi longas 46 ĝis 48 cm kaj pezas 143 ĝis 202 g. Ĝiaj dorso, flugiloj, gorĝo, brusto kaj ventro estas verdaj. La kapoverto estas nigra, ĉirkaŭita ĉe la flankoj kaj malantaŭo de "diademo" el diversaj bluaj nuancoj. Ĝi havas nigran "maskon" kun bordo blua kaj nigran makulon aŭ strion meze de la brusto. La "rakedoj" estas malhelbluaj.<ref name=ANMO-BOW/> == Distribuo kaj habitato== The Andean motmot is resident in the [[Andes]] from Colombia through Ecuador and Peru to [[La Paz Department (Bolivia)|La Paz Department]] in northwestern Bolivia. In Colombia, it occurs in all three major cordilleras, but in Ecuador, Peru, and Bolivia it is found only along the eastern side of the Andes. In Colombia it ranges in elevation from {{convert|1500|to|3100|m|ft|abbr=on}}, in Ecuador from {{convert|1000|to|2100|m|ft|abbr=on}}, in Peru from {{convert|1000|to|2400|m|ft|abbr=on}}, and in Bolivia from {{convert|1600|to|1900|m|ft|abbr=on}}.<ref name=ANMO-BOW/> The Andean motmot primarily inhabits humid [[montane forest]], often near steams. It can also be found along forest edges and in [[secondary forest]].<ref name=ANMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Andean motmot is omnivorous. It primarily feeds on [[arthropod]]s but also eats fruit. It has been documented taking a small marsupial of genus ''[[Micoureus]]''.<ref name=ANMO-BOW/> ===Reproduktado=== The Andean motmot is assumed to nest in a long burrow in an earth bank like other motmots, but the nest has not been described. A male in breeding condition was collected in September in Colombia.<ref name=ANMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Andean motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} *{{Cite book|title=A guide to the birds of Colombia|author=Hilty, S. L.|author2=W. L. Brown|name-list-style=amp|publisher=Princeton University Press|year=1986|location=Princeton. New Jersey}} *{{Cite book|title=The Birds of Ecuador: Status, Distribution, and Taxonomy|author=Ridgely, Robert S.|author2=Greenfield, Paul J.|publisher=Cornell University Press|year=2001|location=Ithaca, New York}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus aequatorialis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] kx8rzxncruyy4fbev24xajo5ultphvz 9418966 9418964 2026-07-02T17:26:07Z Kani 670 /* Aspekto */ 9418966 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda momoto |koloro = pink |dosiero = Andean motmot (Momotus aequatorialis aequatorialis) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Anda momoto''' ''M. aequatorialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus aequatorialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus aequatorialis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda momoto''' (''Momotus aequatorialis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas el norda [[Kolombio]] ĝis okcidenta [[Bolivio]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la [[Trinidada momoto|Trinidada]], la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Anda momoto havas du jenajn agnoskitajn subspeciojn, nome la nomiga ''Momotus aequatorialis aequatorialis'' kaj ''M. a. chlorolaemus''.<ref name=IOC11.1/> == Aspekto == La Anda momoto ĝenerale estas tipa en sia familio: ĝi estas granda birdo kun fortika nigra beko kaj longa vosto finiĝanta per "rakedforma" pinto. Ĝi longas 46 ĝis 48 cm kaj pezas 143 ĝis 202 g. Ĝiaj dorso, flugiloj, gorĝo, brusto kaj ventro estas verdaj. La kapoverto estas nigra, ĉirkaŭita ĉe la flankoj kaj malantaŭo de "diademo" el diversaj bluaj nuancoj. Ĝi havas nigran "maskon" kun bordo blua kaj nigran makulon aŭ strion meze de la brusto. La "rakedoj" estas malhelbluaj.<ref name=ANMO-BOW> Schulenberg, T. S. (2020). Andean Motmot (Momotus aequatorialis), versio 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.higmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> == Distribuo kaj habitato== The Andean motmot is resident in the [[Andes]] from Colombia through Ecuador and Peru to [[La Paz Department (Bolivia)|La Paz Department]] in northwestern Bolivia. In Colombia, it occurs in all three major cordilleras, but in Ecuador, Peru, and Bolivia it is found only along the eastern side of the Andes. In Colombia it ranges in elevation from {{convert|1500|to|3100|m|ft|abbr=on}}, in Ecuador from {{convert|1000|to|2100|m|ft|abbr=on}}, in Peru from {{convert|1000|to|2400|m|ft|abbr=on}}, and in Bolivia from {{convert|1600|to|1900|m|ft|abbr=on}}.<ref name=ANMO-BOW/> The Andean motmot primarily inhabits humid [[montane forest]], often near steams. It can also be found along forest edges and in [[secondary forest]].<ref name=ANMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Andean motmot is omnivorous. It primarily feeds on [[arthropod]]s but also eats fruit. It has been documented taking a small marsupial of genus ''[[Micoureus]]''.<ref name=ANMO-BOW/> ===Reproduktado=== The Andean motmot is assumed to nest in a long burrow in an earth bank like other motmots, but the nest has not been described. A male in breeding condition was collected in September in Colombia.<ref name=ANMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Andean motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} *{{Cite book|title=A guide to the birds of Colombia|author=Hilty, S. L.|author2=W. L. Brown|name-list-style=amp|publisher=Princeton University Press|year=1986|location=Princeton. New Jersey}} *{{Cite book|title=The Birds of Ecuador: Status, Distribution, and Taxonomy|author=Ridgely, Robert S.|author2=Greenfield, Paul J.|publisher=Cornell University Press|year=2001|location=Ithaca, New York}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus aequatorialis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 1cmz0jp3rf6hn21b56zf0i9zjrf1deb 9418971 9418966 2026-07-02T17:32:22Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9418971 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda momoto |koloro = pink |dosiero = Andean motmot (Momotus aequatorialis aequatorialis) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Anda momoto''' ''M. aequatorialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus aequatorialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus aequatorialis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda momoto''' (''Momotus aequatorialis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas el norda [[Kolombio]] ĝis okcidenta [[Bolivio]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la [[Trinidada momoto|Trinidada]], la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Anda momoto havas du jenajn agnoskitajn subspeciojn, nome la nomiga ''Momotus aequatorialis aequatorialis'' kaj ''M. a. chlorolaemus''.<ref name=IOC11.1/> == Aspekto == La Anda momoto ĝenerale estas tipa en sia familio: ĝi estas granda birdo kun fortika nigra beko kaj longa vosto finiĝanta per "rakedforma" pinto. Ĝi longas 46 ĝis 48 cm kaj pezas 143 ĝis 202 g. Ĝiaj dorso, flugiloj, gorĝo, brusto kaj ventro estas verdaj. La kapoverto estas nigra, ĉirkaŭita ĉe la flankoj kaj malantaŭo de "diademo" el diversaj bluaj nuancoj. Ĝi havas nigran "maskon" kun bordo blua kaj nigran makulon aŭ strion meze de la brusto. La "rakedoj" estas malhelbluaj.<ref name=ANMO-BOW> Schulenberg, T. S. (2020). Andean Motmot (Momotus aequatorialis), versio 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.higmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> == Distribuo kaj habitato== La Anda momoto estas loĝanta birdo en [[Andoj]], etendiĝanta de Kolombio tra Ekvadoro kaj Peruo ĝis la departemento [[La-Pazio]] en nordokcidenta Bolivio. En Kolombio ĝi troviĝas en ĉiuj tri ĉefaj montarĉenoj, sed en Ekvadoro, Peruo kaj Bolivio ĝi vivas nur ĉe la orienta flanko de la Andoj. Ĝia vivalteco varias inter 1 500 kaj 3 100 m en Kolombio, inter 1 000 kaj 2 100 m en Ekvadoro, inter 1 000 kaj 2 400 m en Peruo, kaj inter 1 600 kaj 1 900 m en Bolivio.<ref name=ANMO-BOW/> La Anda momoto ĉefe loĝas en humida [[montarbaro]], ofte proksime de rojoj. Ĝi troveblas ankaŭ laŭlonge de arbarrandoj kaj en sekundara arbaro.<ref name=ANMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Andean motmot is omnivorous. It primarily feeds on [[arthropod]]s but also eats fruit. It has been documented taking a small marsupial of genus ''[[Micoureus]]''.<ref name=ANMO-BOW/> ===Reproduktado=== The Andean motmot is assumed to nest in a long burrow in an earth bank like other motmots, but the nest has not been described. A male in breeding condition was collected in September in Colombia.<ref name=ANMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Andean motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} *{{Cite book|title=A guide to the birds of Colombia|author=Hilty, S. L.|author2=W. L. Brown|name-list-style=amp|publisher=Princeton University Press|year=1986|location=Princeton. New Jersey}} *{{Cite book|title=The Birds of Ecuador: Status, Distribution, and Taxonomy|author=Ridgely, Robert S.|author2=Greenfield, Paul J.|publisher=Cornell University Press|year=2001|location=Ithaca, New York}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus aequatorialis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 15l40wpklb6r1mt5ejat3ncx5z79akt 9418974 9418971 2026-07-02T17:36:26Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9418974 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda momoto |koloro = pink |dosiero = Andean motmot (Momotus aequatorialis aequatorialis) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Anda momoto''' ''M. aequatorialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus aequatorialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus aequatorialis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda momoto''' (''Momotus aequatorialis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas el norda [[Kolombio]] ĝis okcidenta [[Bolivio]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la [[Trinidada momoto|Trinidada]], la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Anda momoto havas du jenajn agnoskitajn subspeciojn, nome la nomiga ''Momotus aequatorialis aequatorialis'' kaj ''M. a. chlorolaemus''.<ref name=IOC11.1/> == Aspekto == La Anda momoto ĝenerale estas tipa en sia familio: ĝi estas granda birdo kun fortika nigra beko kaj longa vosto finiĝanta per "rakedforma" pinto. Ĝi longas 46 ĝis 48 cm kaj pezas 143 ĝis 202 g. Ĝiaj dorso, flugiloj, gorĝo, brusto kaj ventro estas verdaj. La kapoverto estas nigra, ĉirkaŭita ĉe la flankoj kaj malantaŭo de "diademo" el diversaj bluaj nuancoj. Ĝi havas nigran "maskon" kun bordo blua kaj nigran makulon aŭ strion meze de la brusto. La "rakedoj" estas malhelbluaj.<ref name=ANMO-BOW> Schulenberg, T. S. (2020). Andean Motmot (Momotus aequatorialis), versio 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.higmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> == Distribuo kaj habitato== La Anda momoto estas loĝanta birdo en [[Andoj]], etendiĝanta de Kolombio tra Ekvadoro kaj Peruo ĝis la departemento [[La-Pazio]] en nordokcidenta Bolivio. En Kolombio ĝi troviĝas en ĉiuj tri ĉefaj montarĉenoj, sed en Ekvadoro, Peruo kaj Bolivio ĝi vivas nur ĉe la orienta flanko de la Andoj. Ĝia vivalteco varias inter 1 500 kaj 3 100 m en Kolombio, inter 1 000 kaj 2 100 m en Ekvadoro, inter 1 000 kaj 2 400 m en Peruo, kaj inter 1 600 kaj 1 900 m en Bolivio.<ref name=ANMO-BOW/> La Anda momoto ĉefe loĝas en humida [[montarbaro]], ofte proksime de rojoj. Ĝi troveblas ankaŭ laŭlonge de arbarrandoj kaj en sekundara arbaro.<ref name=ANMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Anda momoto estas ĉiovora. Ĝi manĝas ĉefe [[artikuloj]]n, sed ankaŭ fruktojn. Oni dokumentis, ke ĝi kaptas malgrandan marsupiulon el la genro ''Micoureus''.<ref name=ANMO-BOW/> ===Reproduktado=== Oni supozas, ke la Anda momoto nestas en longa tunelo en terbordo, kiel aliaj momotoj, sed la nesto ne estas priskribita. Virbirdo en reprodukta stato estis kolektita en septembro en Kolombio.<ref name=ANMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Andean motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} *{{Cite book|title=A guide to the birds of Colombia|author=Hilty, S. L.|author2=W. L. Brown|name-list-style=amp|publisher=Princeton University Press|year=1986|location=Princeton. New Jersey}} *{{Cite book|title=The Birds of Ecuador: Status, Distribution, and Taxonomy|author=Ridgely, Robert S.|author2=Greenfield, Paul J.|publisher=Cornell University Press|year=2001|location=Ithaca, New York}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus aequatorialis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] iq3ppb140lu08ifcg8ip09v231pwfck 9418975 9418974 2026-07-02T17:38:11Z Kani 670 9418975 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda momoto |koloro = pink |dosiero = Andean motmot (Momotus aequatorialis aequatorialis) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Anda momoto''' ''M. aequatorialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus aequatorialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus aequatorialis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda momoto''' (''Momotus aequatorialis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas el norda [[Kolombio]] ĝis okcidenta [[Bolivio]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la [[Trinidada momoto|Trinidada]], la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Anda momoto havas du jenajn agnoskitajn subspeciojn, nome la nomiga ''Momotus aequatorialis aequatorialis'' kaj ''M. a. chlorolaemus''.<ref name=IOC11.1/> == Aspekto == La Anda momoto ĝenerale estas tipa en sia familio: ĝi estas granda birdo kun fortika nigra beko kaj longa vosto finiĝanta per "rakedforma" pinto. Ĝi longas 46 ĝis 48 cm kaj pezas 143 ĝis 202 g. Ĝiaj dorso, flugiloj, gorĝo, brusto kaj ventro estas verdaj. La kapoverto estas nigra, ĉirkaŭita ĉe la flankoj kaj malantaŭo de "diademo" el diversaj bluaj nuancoj. Ĝi havas nigran "maskon" kun bordo blua kaj nigran makulon aŭ strion meze de la brusto. La "rakedoj" estas malhelbluaj.<ref name=ANMO-BOW> Schulenberg, T. S. (2020). Andean Motmot (Momotus aequatorialis), versio 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.higmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> == Distribuo kaj habitato== La Anda momoto estas loĝanta birdo en [[Andoj]], etendiĝanta de Kolombio tra Ekvadoro kaj Peruo ĝis la departemento [[La-Pazio]] en nordokcidenta Bolivio. En Kolombio ĝi troviĝas en ĉiuj tri ĉefaj montarĉenoj, sed en Ekvadoro, Peruo kaj Bolivio ĝi vivas nur ĉe la orienta flanko de la Andoj. Ĝia vivalteco varias inter 1 500 kaj 3 100 m en Kolombio, inter 1 000 kaj 2 100 m en Ekvadoro, inter 1 000 kaj 2 400 m en Peruo, kaj inter 1 600 kaj 1 900 m en Bolivio.<ref name=ANMO-BOW/> La Anda momoto ĉefe loĝas en humida [[montarbaro]], ofte proksime de rojoj. Ĝi troveblas ankaŭ laŭlonge de arbarrandoj kaj en sekundara arbaro.<ref name=ANMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Anda momoto estas ĉiovora. Ĝi manĝas ĉefe [[artikuloj]]n, sed ankaŭ fruktojn. Oni dokumentis, ke ĝi kaptas malgrandan marsupiulon el la genro ''Micoureus''.<ref name=ANMO-BOW/> ===Reproduktado=== Oni supozas, ke la Anda momoto nestas en longa tunelo en terbordo, kiel aliaj momotoj, sed la nesto ne estas priskribita. Virbirdo en reprodukta stato estis kolektita en septembro en Kolombio.<ref name=ANMO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Andan momoton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} *{{Cite book|title=A guide to the birds of Colombia|author=Hilty, S. L.|author2=W. L. Brown|name-list-style=amp|publisher=Princeton University Press|year=1986|location=Princeton. New Jersey}} *{{Cite book|title=The Birds of Ecuador: Status, Distribution, and Taxonomy|author=Ridgely, Robert S.|author2=Greenfield, Paul J.|publisher=Cornell University Press|year=2001|location=Ithaca, New York}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus aequatorialis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 9dp274ylek70lom7o4qqydwr0bsmfhd 9418980 9418975 2026-07-02T17:47:15Z Kani 670 9418980 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Anda momoto |koloro = pink |dosiero = Andean motmot (Momotus aequatorialis aequatorialis) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Anda momoto''' ''M. aequatorialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus aequatorialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus aequatorialis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda momoto''' (''Momotus aequatorialis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas el norda [[Kolombio]] ĝis okcidenta [[Bolivio]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la [[Trinidada momoto|Trinidada]], la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Anda momoto havas du jenajn agnoskitajn subspeciojn, nome la nomiga ''Momotus aequatorialis aequatorialis'' kaj ''M. a. chlorolaemus''.<ref name=IOC11.1/> == Aspekto == La Anda momoto ĝenerale estas tipa en sia familio: ĝi estas granda birdo kun fortika nigra beko kaj longa vosto finiĝanta per "rakedforma" pinto. Ĝi longas 46 ĝis 48 cm kaj pezas 143 ĝis 202 g. Ĝiaj dorso, flugiloj, gorĝo, brusto kaj ventro estas verdaj. La kapoverto estas nigra, ĉirkaŭita ĉe la flankoj kaj malantaŭo de "diademo" el diversaj bluaj nuancoj. Ĝi havas nigran "maskon" kun bordo blua kaj nigran makulon aŭ strion meze de la brusto. La "rakedoj" estas malhelbluaj.<ref name=ANMO-BOW> Schulenberg, T. S. (2020). Andean Motmot (Momotus aequatorialis), versio 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.higmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> == Distribuo kaj habitato== La Anda momoto estas loĝanta birdo en [[Andoj]], etendiĝanta de Kolombio tra Ekvadoro kaj Peruo ĝis la departemento [[La-Pazio]] en nordokcidenta Bolivio. En Kolombio ĝi troviĝas en ĉiuj tri ĉefaj montarĉenoj, sed en Ekvadoro, Peruo kaj Bolivio ĝi vivas nur ĉe la orienta flanko de la Andoj. Ĝia vivalteco varias inter 1 500 kaj 3 100 m en Kolombio, inter 1 000 kaj 2 100 m en Ekvadoro, inter 1 000 kaj 2 400 m en Peruo, kaj inter 1 600 kaj 1 900 m en Bolivio.<ref name=ANMO-BOW/> La Anda momoto ĉefe loĝas en humida [[montarbaro]], ofte proksime de rojoj. Ĝi troveblas ankaŭ laŭlonge de arbarrandoj kaj en sekundara arbaro.<ref name=ANMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Anda momoto estas ĉiovora. Ĝi manĝas ĉefe [[artikuloj]]n, sed ankaŭ fruktojn. Oni dokumentis, ke ĝi kaptas malgrandan marsupiulon el la genro ''Micoureus''.<ref name=ANMO-BOW/> ===Reproduktado=== Oni supozas, ke la Anda momoto nestas en longa tunelo en terbordo, kiel aliaj momotoj, sed la nesto ne estas priskribita. Virbirdo en reprodukta stato estis kolektita en septembro en Kolombio.<ref name=ANMO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Andan momoton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} *{{Cite book|title=A guide to the birds of Colombia|author=Hilty, S. L.|author2=W. L. Brown|name-list-style=amp|publisher=Princeton University Press|year=1986|location=Princeton. New Jersey}} *{{Cite book|title=The Birds of Ecuador: Status, Distribution, and Taxonomy|author=Ridgely, Robert S.|author2=Greenfield, Paul J.|publisher=Cornell University Press|year=2001|location=Ithaca, New York}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus aequatorialis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 4skzmlg0nq7tsk43jhs90ii1pgut4u4 9419092 9418980 2026-07-02T19:25:02Z Kani 670 9419092 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Anda momoto |koloro = pink |dosiero = Andean motmot (Momotus aequatorialis aequatorialis) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Anda momoto''' ''M. aequatorialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> |dunomo = ''Momotus aequatorialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus aequatorialis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus aequatorialis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas el norda [[Kolombio]] ĝis okcidenta [[Bolivio]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la [[Trinidada momoto|Trinidada]], la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Anda momoto havas du jenajn agnoskitajn subspeciojn, nome la nomiga ''Momotus aequatorialis aequatorialis'' kaj ''M. a. chlorolaemus''.<ref name=IOC11.1/> == Aspekto == La Anda momoto ĝenerale estas tipa en sia familio: ĝi estas granda birdo kun fortika nigra beko kaj longa vosto finiĝanta per "rakedforma" pinto. Ĝi longas 46 ĝis 48 cm kaj pezas 143 ĝis 202 g. Ĝiaj dorso, flugiloj, gorĝo, brusto kaj ventro estas verdaj. La kapoverto estas nigra, ĉirkaŭita ĉe la flankoj kaj malantaŭo de "diademo" el diversaj bluaj nuancoj. Ĝi havas nigran "maskon" kun bordo blua kaj nigran makulon aŭ strion meze de la brusto. La "rakedoj" estas malhelbluaj.<ref name=ANMO-BOW> Schulenberg, T. S. (2020). Andean Motmot (Momotus aequatorialis), versio 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.higmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> == Distribuo kaj habitato== La Anda momoto estas loĝanta birdo en [[Andoj]], etendiĝanta de Kolombio tra Ekvadoro kaj Peruo ĝis la departemento [[La-Pazio]] en nordokcidenta Bolivio. En Kolombio ĝi troviĝas en ĉiuj tri ĉefaj montarĉenoj, sed en Ekvadoro, Peruo kaj Bolivio ĝi vivas nur ĉe la orienta flanko de la Andoj. Ĝia vivalteco varias inter 1 500 kaj 3 100 m en Kolombio, inter 1 000 kaj 2 100 m en Ekvadoro, inter 1 000 kaj 2 400 m en Peruo, kaj inter 1 600 kaj 1 900 m en Bolivio.<ref name=ANMO-BOW/> La Anda momoto ĉefe loĝas en humida [[montarbaro]], ofte proksime de rojoj. Ĝi troveblas ankaŭ laŭlonge de arbarrandoj kaj en sekundara arbaro.<ref name=ANMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Anda momoto estas ĉiovora. Ĝi manĝas ĉefe [[artikuloj]]n, sed ankaŭ fruktojn. Oni dokumentis, ke ĝi kaptas malgrandan marsupiulon el la genro ''Micoureus''.<ref name=ANMO-BOW/> ===Reproduktado=== Oni supozas, ke la Anda momoto nestas en longa tunelo en terbordo, kiel aliaj momotoj, sed la nesto ne estas priskribita. Virbirdo en reprodukta stato estis kolektita en septembro en Kolombio.<ref name=ANMO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Andan momoton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = Highland Motmot ''Momotus aequatorialis'' | volume = 2016 | article-number = e.T22729189A95009151 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729189A95009151.en |access-date=6a de Majo, 2021}}</ref> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} *{{Cite book|title=A guide to the birds of Colombia|author=Hilty, S. L.|author2=W. L. Brown|name-list-style=amp|publisher=Princeton University Press|year=1986|location=Princeton. New Jersey}} *{{Cite book|title=The Birds of Ecuador: Status, Distribution, and Taxonomy|author=Ridgely, Robert S.|author2=Greenfield, Paul J.|publisher=Cornell University Press|year=2001|location=Ithaca, New York}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus aequatorialis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] k5ifhpnik4jtuafhezg9wzp3rb3c0e1 Momotus aequatorialis 0 948811 9418976 2026-07-02T17:39:35Z Kani 670 Alidirektigis al [[Anda momoto]] 9418976 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Anda momoto]] jy2cb9q6i41mw198syg0sl4ryijkax2 Praarbaro de Białowieża 0 948812 9418983 2026-07-02T17:56:20Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Praarbaro de Białowieża]] al [[Praarbaro de Bjalovjeĵa]]: laŭ la esperantoliteratura klasikaĵo Sinjoro Tadeo 9418983 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Praarbaro de Bjalovjeĵa]] gfcoz9z13njszavo7gtubsrrsx9m5mr Trinidada momoto 0 948813 9418984 2026-07-02T17:57:13Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Trinidada momoto |koloro = pink |dosiero = Blue-crowned Motmot back 2.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Trinidada momoto''' ''M. bahamensis'' |statuso = L..." 9418984 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Trinidada momoto |koloro = pink |dosiero = Blue-crowned Motmot back 2.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Trinidada momoto''' ''M. bahamensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus bahamensis'' |volume=2016 |article-number=e.T61634940A95173793 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634940A95173793.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus bahamensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus aequatorialis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Trinidada momoto''' (''Momotus bahamensis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de [[Trinidado kaj Tobago]]. Ĝi estas nemigranta membro de la familio [[Momotedoj]] kaj de la genro ''[[Momotus]]''. La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la Trinidada, la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto|Anda momoto]]j estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> Kvankam troviĝanta en ambaŭ insuloj, tiu ĉi birdospecio estas pli abunda en [[Tobago]] ol en [[Trinidado]]. These birds are characterised by their [[Structural coloration|colourful plumage]], heavy bills, and low owl-like "hoot" call. Their underparts are a deep, rufous colour, with a slightly paler breast and an olive-green wash. The black eye-mask and blue-black racquet tails are also distinguishable features for this species. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Schulenberg |first=Thomas S. |date=2020 |title=Trinidad Motmot (Momotus bahamensis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/trimot1/cur/introduction#fieldid |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.trimot1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> These birds often sit still, and in their dense forest habitat can be difficult to see, despite their size. They eat small prey such as [[Amphibian|amphibians]], small [[Mammal|mammals]], [[Insect|insects]], [[Spider|spiders]], [[Earthworm|earthworms]], [[Lizard|lizards]], small [[Snake|snakes]] and fledgling [[Bird|birds]], and will also regularly take fruit.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Remsen |first=J. |last2=Hyde |first2=Mary |last3=Chapman |first3=Angela |date=1993-02-01 |title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans |url=https://www.researchgate.net/publication/251320579_The_Diets_of_Neotropical_Trogons_Motmots_Barbets_and_Toucans |journal=The Condor |volume=95 |doi=10.2307/1369399}}</ref> They are known to eat small [[Plekocheilus|tree snails]], and to use forest floor rocks as [[Tool use by non-humans#In birds|'anvils']] to crack open their hard [[Mollusc shell|shells]], as well as the [[Arthropod exoskeleton|exoskeletons]] of [[Eudaniela|crabs]], [[Neoptychodes trilineatus|beetles]], and large [[Spirostreptida|millipedes]], to access the soft edible bodies within.<ref>{{Cite journal |last=Deo |first=Rainer |date=2021-11-05 |title=Observation of a Trinidad Motmot Momotus bahamensis using an anvil to prey on a Manicou Crab Rodriguezus garmani (Decapoda: Pseudothelphusidae), in Tobago |url=https://www.researchgate.net/publication/369473034_Observation_of_a_Trinidad_Motmot_Momotus_bahamensis_using_an_anvil_to_prey_on_a_Manicou_Crab_Rodriguezus_garmani_Decapoda_Pseudothelphusidae_in_Tobago |pages=115–116}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Rutherford |first1=Mike G. |last2=Bianco |first2=Giovanni |date=2014-12-31 |title=Utilisation of Anvils by the Trinidad Motmot (Momotus bahamensis) in Tobago, Trinidad and Tobago |url=https://livingworld.ttfnc.org/index.php/lwj/article/view/rutherford2014b/111 |journal=Living World, Journal of the Trinidad and Tobago Field Naturalists' Club |language=en |pages=30–34 |issn=1029-3299}}</ref> Although little information is known about this species, the population is thought to be stable, and is considered least concern by the [[IUCN Red List|International Union for Conservation of Nature (IUCN)]]. Despite its small range and unquantified population size, the Trinidad motmot is not believed to approach the thresholds for a vulnerable species under the range and population size criteria. There are no current conservation actions undertaken to protect this species.<ref name=":2">{{Cite web |author=BirdLife International |date=1 October 2016 |title=Trinidad motmot |url=https://www.iucnredlist.org/species/61634940/95173793#assessment-information |website=IUCN Red List }}</ref> The bird is shown on the front of the $5 [[Trinidad and Tobago dollar|bank note of Trinidad and Tobago]]. == Taksonomio == The Trinidad motmot is a member of the order ''[[Coraciiformes]]'', which includes the [[Kingfisher|kingfishers]], rollers, [[Motmot|motmots]], [[Bee-eater|bee-eaters]], and [[Tody|todies]], and the genus ''Momotus'', or motmots. Before the 21st Century, this species was widely thought to be conspecific with the blue-capped motmot, Lesson's motmot, whooping motmot, Amazonian motmot, and Andean motmot. The first nine or ten species of ''Momotus'' were recognised in the nineteenth and early twentieth century, although the first comprehensive attempt to determine genus differentiation did not occur until 1923 by [[Frank Chapman (ornithologist)|Frank Chapman]]. In 1945, [[James L. Peters]] classified Chapman's "blue-crowned" group into ''M. momota'' in accordance with [[Carl Eduard Hellmayr]]'s "biogeographic species concept." The Trinidad motmot was not suspected to be its own species until the early 2000's, when ornithologists recognised the numerous morphological, altitudinal, and vocal differences between other species.<ref name=":3">{{Cite journal |last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus Momotus (Coraciiformes: Momotidae) in northern South America and adjacent areas |journal=Ornitologia Colombiana |issue=8 |pages=29–75|doi=10.59517/oc.e185 |s2cid=268944945 |doi-access=free }}</ref> Taxonomic revision of the ''Momotus'' genus has shown that phenotypical divergence of the Trinidad motmot occurred relatively recently and at a much faster rate than any other species in this group. There is, however, a possibility that these birds started differentiating long before rising sea levels severed the land connection to the [[Paria Peninsula]] in Venezuela.<ref name=":3" /> This is the case for Trinidad's other [[Endemism|endemic]] bird, the [[Trinidad piping guan|Trinidad Piping Guan]]. The Trinidad motmot has been totally isolated for at least the last 10–15,000 years, likely facilitating the fixation of unique alleles through genetic drift and natural selection. Because overwater dispersion is rarely seen in motmots, further phenotypic differentiation in the foreseeable future is very likely, especially with sea levels predicted to continue rising.<ref name=":3" /> == Aspekto == The Trinidad motmot is much more deeply and uniformly rufous below than other species in ''Momotus''. Its throat is a deep, intense reddish-brown, while its breast is slightly paler and often has a faint, lateral olive-green wash. These birds' abdomens are almost as dark as their breasts, and their thighs contrast sharply with their green or blue-green colouring. The contrast between the two is much stronger compared to other species. Their black pectoral feathers have broad and conspicuous turquoise borders, while the tibial feathers are green to blue-green.<ref name=":3" /> Adults have a short black streak across their breast, a characteristic absent in juveniles (as well as blue breast feathers),<ref>{{Cite book |last=Kenefick |first=Martin |title=Birds of Trinidad & Tobago |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |year=2016 |isbn=978-1-4081-8121-8 |edition=2nd |location=London |page=170}}</ref> making them identifiable. Males and females look similar, and the Trinidad motmot does not typically exhibit [[sexual dimorphism]].<ref name=":0" /> The extensive blue areas around the Trinidad motmot's mask distinguish it from all other members of the genus. Some individuals may have a noticeable blue-to-turquoise border that fades into green just before the diadem, while others have fainter feathers that are less prominent.<ref name=":0" /> === Diademo kaj plumaro === Its diadem, or crown-like marking on its head, consists of a broad, light turquoise blue circle that transitions to dark blue across the nape. The outer part from the eye backwards is violet, and a narrow black border outlines the rear portion. These birds usually have a rufous tint across their napes, although it may be more noticeable in some individuals than others.<ref name=":0" /> The upper body is primarily green (with their wing feathers the palest and brightest) and the tail gradually transitions from green near the base to dark blue at the tip. These birds possess unique, paddle-like tail feathers, known as racquets, that are dark blue basally, with a broad black tip.<ref name=":3" /> === Grando kaj morfologio === The Trinidad motmot is approximately 46 cm (18.1 in) in total length<ref name=":0" /> and averages 111.4 g (3.9 oz).<ref name=":3" /> Wing lengths differ by sex, with males averaging 135.2 mm (5.3 in) with a range of 133 to 138 mm (5.2 to 5.4 in), whereas females average 137.9 mm (5.4 in) with a range of 133 to 142 mm (5.2 to 5.6 in).<ref name=":0" /> Tail lengths range from 214 mm (8.4 in) to 240 mm (9.4 in) in males, and from 215.5 mm (8.5 in) to 235.0 mm (9.3 in) in females. This bird has significantly larger bill and tail dimensions than other members of ''Momotus''.<ref name=":3" /> == Habitato kaj distribuo == The Trinidad motmot is a nonmigratory bird that resides exclusively on the islands of Trinidad and Tobago, although it is more abundant in Tobago than it is in Trinidad. They primarily inhabit forested habitats and wooded regions, including both lowland and coastal forests. The species is adaptable and can also be found in marine intertidal zones, where wooded environments are present.<ref name=":2" /> This species is unique, as its [[geographic isolation]] is more pronounced than that of any other member of the ''Momotidae'' family, due its island restriction. Its nonmigratory behaviour also suggests that the species is unlikely to expand beyond its current estimated extent of occurrence of 11,700 square kilometres.<ref name=":2" /> There is a significant lack of information regarding the distribution of Trinidad motmot populations across the islands, including the exact number of mature individuals and if there has been an increase or decrease in numbers in recent years. Despite this, the current population is thought to be stable with no significant fragmentation, and it is estimated that the average generation is approximately 3.6 years. While their upper elevation limit is not well-documented, their lower elevation limit is 0 m (0 ft), or sea-level.<ref name=":2" /> Trinidad motmots have demonstrated an ability to live and function within some human altered/created habitats, including plantations, pastures, and even rural residential gardens. This adaptability may contribute to its resilience, as there are no known major threats to the species, suggesting that the population is likely to remain stable or potentially increase in the coming decades.<ref name=":2" /> == Kutimaro == === Manĝado === Trinidad motmots are opportunistic, adaptable feeders and generally eat berries, large invertebrates (including beetles, centipedes, millipedes, scorpions, and cockroaches), and small vertebrates like frogs, and small birds and lizards.<ref name=":1" /> This varied diet reflects the bird's adaptability to different environments and availability of prey. Research has shown that Trinidad Motmots occasionally use rocks as anvils to break open terrestrial snail shells, a behavior that indicates borderline tool use—a behavior previously unrecorded in this species and family.<ref name=":1" /> The use of rocks as anvils may allow these birds to access nutrient-rich food sources that would otherwise be inaccessible, potentially enhancing their survival during periods when other food sources are scarce. Other ''Momotidae'' species like the [[blue-capped motmot]] have been observed striking live animal prey against tree branches and other hard objects to kill before consumption. In addition to incapacitating the prey, this practice may make it easier to feed to their young.<ref>{{Cite journal |last=Sandoval |first=Luis |date=March 2008 |title=Previously unknown food items in the diet of six neotropical bird species |url=https://www.researchgate.net/publication/250071505 |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=120 |issue=1 |pages=214–216|doi=10.1676/07-012.1 }}</ref> === Mudo === Although there is limited information regarding [[moulting]] patterns in Trinidad motmot individuals it is estimated to be a slow process, lasting around four months from June to October.<ref name=":0" /> The species is considered nonmigratory, further suggesting that moulting occurs gradually rather than as part of a migratory preparation. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus bahamensis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] cfzsz19ku1pt85uyy1ragw4l04hbpbg 9418988 9418984 2026-07-02T18:12:01Z Kani 670 9418988 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Trinidada momoto |koloro = pink |dosiero = Blue-crowned Motmot back 2.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Trinidada momoto''' ''M. bahamensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus bahamensis'' |volume=2016 |article-number=e.T61634940A95173793 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634940A95173793.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus bahamensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1858) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus aequatorialis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Trinidada momoto''' (''Momotus bahamensis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de [[Trinidado kaj Tobago]]. Ĝi estas nemigranta membro de la familio [[Momotedoj]] kaj de la genro ''[[Momotus]]''. La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la Trinidada, la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto|Anda momoto]]j estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> Kvankam troviĝanta en ambaŭ insuloj, tiu ĉi birdospecio estas pli abunda en [[Tobago]] ol en [[Trinidado]]. Ĉi tiujn birdojn karakterizas ilia bunta plumaro, fortikaj bekoj kaj malaltatona, strigeca krio. Iliaj subaj partoj estas tre ruĝbrunaj, kun iomete pli hela brusto kaj olivecverda nuanco. La nigra masko ĉirkaŭ la okuloj kaj la blu-nigraj vostoj kun spatelformaj pintoj estas ankaŭ distingaj trajtoj de ĉi tiu specio.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Schulenberg |first=Thomas S. |date=2020 |title=Trinidad Motmot (Momotus bahamensis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/trimot1/cur/introduction#fieldid |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.trimot1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> Ĉi tiuj birdoj ofte sidas senmove, kaj en sia vivejo de densa arbaro ili povas esti malfacile videblaj, malgraŭ sia grandeco. Ili manĝas malgrandajn predojn kiel ekzemple [[amfibioj]]n, malgrandajn mamulojn, insektojn, araneojn, lumbrikojn, lacertojn, malgrandajn serpentojn kaj birdidojn, kaj ankaŭ regule manĝas fruktojn.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Remsen |first=J. |last2=Hyde |first2=Mary |last3=Chapman |first3=Angela |date=1993-02-01 |title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans |url=https://www.researchgate.net/publication/251320579_The_Diets_of_Neotropical_Trogons_Motmots_Barbets_and_Toucans |journal=The Condor |volume=95 |doi=10.2307/1369399}}</ref> Ili manĝas malgrandajn arbohelikojn kaj uzas ŝtonojn sur la arbara grundo kiel "ambosojn" por rompi ties malmolajn konkojn – same kiel la ekzoskeletojn de [[krabo]]j, [[skarabo]]j kaj grandaj [[milpiedulo]]j – por atingi la molajn manĝeblajn korpojn interne.<ref>{{Cite journal |last=Deo |first=Rainer |date=2021-11-05 |title=Observation of a Trinidad Motmot Momotus bahamensis using an anvil to prey on a Manicou Crab Rodriguezus garmani (Decapoda: Pseudothelphusidae), in Tobago |url=https://www.researchgate.net/publication/369473034_Observation_of_a_Trinidad_Motmot_Momotus_bahamensis_using_an_anvil_to_prey_on_a_Manicou_Crab_Rodriguezus_garmani_Decapoda_Pseudothelphusidae_in_Tobago |pages=115–116}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Rutherford |first1=Mike G. |last2=Bianco |first2=Giovanni |date=2014-12-31 |title=Utilisation of Anvils by the Trinidad Motmot (Momotus bahamensis) in Tobago, Trinidad and Tobago |url=https://livingworld.ttfnc.org/index.php/lwj/article/view/rutherford2014b/111 |journal=Living World, Journal of the Trinidad and Tobago Field Naturalists' Club |language=en |pages=30–34 |issn=1029-3299}}</ref> Kvankam malmulte da informoj estas konataj pri ĉi tiu specio, oni supozas, ke la populacio estas stabila, kaj estas konsiderata [[malplej zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUCN). Malgraŭ sia malgranda teritorio kaj nekvantigita populacigrandeco, oni kredas, ke la Trinidada momoto ne alproksimiĝas al la sojloj por vundebla specio laŭ la kriterioj pri teritorio kaj populacigrandeco. Nuntempe ne estas entreprenitaj konservagadoj por protekti ĉi tiun specion.<ref name=":2">{{Cite web |author=BirdLife International |date=1 October 2016 |title=Trinidad motmot |url=https://www.iucnredlist.org/species/61634940/95173793#assessment-information |website=IUCN Red List }}</ref> La birdo estas prezentita sur la antaŭa flanko de la kvin-dolara [[Trinidada dolaro|monbileto de Trinidado kaj Tobago]]. == Taksonomio == The Trinidad motmot is a member of the order ''[[Coraciiformes]]'', which includes the [[Kingfisher|kingfishers]], rollers, [[Motmot|motmots]], [[Bee-eater|bee-eaters]], and [[Tody|todies]], and the genus ''Momotus'', or motmots. Before the 21st Century, this species was widely thought to be conspecific with the blue-capped motmot, Lesson's motmot, whooping motmot, Amazonian motmot, and Andean motmot. The first nine or ten species of ''Momotus'' were recognised in the nineteenth and early twentieth century, although the first comprehensive attempt to determine genus differentiation did not occur until 1923 by [[Frank Chapman (ornithologist)|Frank Chapman]]. In 1945, [[James L. Peters]] classified Chapman's "blue-crowned" group into ''M. momota'' in accordance with [[Carl Eduard Hellmayr]]'s "biogeographic species concept." The Trinidad motmot was not suspected to be its own species until the early 2000's, when ornithologists recognised the numerous morphological, altitudinal, and vocal differences between other species.<ref name=":3">{{Cite journal |last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus Momotus (Coraciiformes: Momotidae) in northern South America and adjacent areas |journal=Ornitologia Colombiana |issue=8 |pages=29–75|doi=10.59517/oc.e185 |s2cid=268944945 |doi-access=free }}</ref> Taxonomic revision of the ''Momotus'' genus has shown that phenotypical divergence of the Trinidad motmot occurred relatively recently and at a much faster rate than any other species in this group. There is, however, a possibility that these birds started differentiating long before rising sea levels severed the land connection to the [[Paria Peninsula]] in Venezuela.<ref name=":3" /> This is the case for Trinidad's other [[Endemism|endemic]] bird, the [[Trinidad piping guan|Trinidad Piping Guan]]. The Trinidad motmot has been totally isolated for at least the last 10–15,000 years, likely facilitating the fixation of unique alleles through genetic drift and natural selection. Because overwater dispersion is rarely seen in motmots, further phenotypic differentiation in the foreseeable future is very likely, especially with sea levels predicted to continue rising.<ref name=":3" /> == Aspekto == The Trinidad motmot is much more deeply and uniformly rufous below than other species in ''Momotus''. Its throat is a deep, intense reddish-brown, while its breast is slightly paler and often has a faint, lateral olive-green wash. These birds' abdomens are almost as dark as their breasts, and their thighs contrast sharply with their green or blue-green colouring. The contrast between the two is much stronger compared to other species. Their black pectoral feathers have broad and conspicuous turquoise borders, while the tibial feathers are green to blue-green.<ref name=":3" /> Adults have a short black streak across their breast, a characteristic absent in juveniles (as well as blue breast feathers),<ref>{{Cite book |last=Kenefick |first=Martin |title=Birds of Trinidad & Tobago |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |year=2016 |isbn=978-1-4081-8121-8 |edition=2nd |location=London |page=170}}</ref> making them identifiable. Males and females look similar, and the Trinidad motmot does not typically exhibit [[sexual dimorphism]].<ref name=":0" /> The extensive blue areas around the Trinidad motmot's mask distinguish it from all other members of the genus. Some individuals may have a noticeable blue-to-turquoise border that fades into green just before the diadem, while others have fainter feathers that are less prominent.<ref name=":0" /> === Diademo kaj plumaro === Its diadem, or crown-like marking on its head, consists of a broad, light turquoise blue circle that transitions to dark blue across the nape. The outer part from the eye backwards is violet, and a narrow black border outlines the rear portion. These birds usually have a rufous tint across their napes, although it may be more noticeable in some individuals than others.<ref name=":0" /> The upper body is primarily green (with their wing feathers the palest and brightest) and the tail gradually transitions from green near the base to dark blue at the tip. These birds possess unique, paddle-like tail feathers, known as racquets, that are dark blue basally, with a broad black tip.<ref name=":3" /> === Grando kaj morfologio === The Trinidad motmot is approximately 46 cm (18.1 in) in total length<ref name=":0" /> and averages 111.4 g (3.9 oz).<ref name=":3" /> Wing lengths differ by sex, with males averaging 135.2 mm (5.3 in) with a range of 133 to 138 mm (5.2 to 5.4 in), whereas females average 137.9 mm (5.4 in) with a range of 133 to 142 mm (5.2 to 5.6 in).<ref name=":0" /> Tail lengths range from 214 mm (8.4 in) to 240 mm (9.4 in) in males, and from 215.5 mm (8.5 in) to 235.0 mm (9.3 in) in females. This bird has significantly larger bill and tail dimensions than other members of ''Momotus''.<ref name=":3" /> == Habitato kaj distribuo == The Trinidad motmot is a nonmigratory bird that resides exclusively on the islands of Trinidad and Tobago, although it is more abundant in Tobago than it is in Trinidad. They primarily inhabit forested habitats and wooded regions, including both lowland and coastal forests. The species is adaptable and can also be found in marine intertidal zones, where wooded environments are present.<ref name=":2" /> This species is unique, as its [[geographic isolation]] is more pronounced than that of any other member of the ''Momotidae'' family, due its island restriction. Its nonmigratory behaviour also suggests that the species is unlikely to expand beyond its current estimated extent of occurrence of 11,700 square kilometres.<ref name=":2" /> There is a significant lack of information regarding the distribution of Trinidad motmot populations across the islands, including the exact number of mature individuals and if there has been an increase or decrease in numbers in recent years. Despite this, the current population is thought to be stable with no significant fragmentation, and it is estimated that the average generation is approximately 3.6 years. While their upper elevation limit is not well-documented, their lower elevation limit is 0 m (0 ft), or sea-level.<ref name=":2" /> Trinidad motmots have demonstrated an ability to live and function within some human altered/created habitats, including plantations, pastures, and even rural residential gardens. This adaptability may contribute to its resilience, as there are no known major threats to the species, suggesting that the population is likely to remain stable or potentially increase in the coming decades.<ref name=":2" /> == Kutimaro == === Manĝado === Trinidad motmots are opportunistic, adaptable feeders and generally eat berries, large invertebrates (including beetles, centipedes, millipedes, scorpions, and cockroaches), and small vertebrates like frogs, and small birds and lizards.<ref name=":1" /> This varied diet reflects the bird's adaptability to different environments and availability of prey. Research has shown that Trinidad Motmots occasionally use rocks as anvils to break open terrestrial snail shells, a behavior that indicates borderline tool use—a behavior previously unrecorded in this species and family.<ref name=":1" /> The use of rocks as anvils may allow these birds to access nutrient-rich food sources that would otherwise be inaccessible, potentially enhancing their survival during periods when other food sources are scarce. Other ''Momotidae'' species like the [[blue-capped motmot]] have been observed striking live animal prey against tree branches and other hard objects to kill before consumption. In addition to incapacitating the prey, this practice may make it easier to feed to their young.<ref>{{Cite journal |last=Sandoval |first=Luis |date=March 2008 |title=Previously unknown food items in the diet of six neotropical bird species |url=https://www.researchgate.net/publication/250071505 |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=120 |issue=1 |pages=214–216|doi=10.1676/07-012.1 }}</ref> === Mudo === Although there is limited information regarding [[moulting]] patterns in Trinidad motmot individuals it is estimated to be a slow process, lasting around four months from June to October.<ref name=":0" /> The species is considered nonmigratory, further suggesting that moulting occurs gradually rather than as part of a migratory preparation. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus bahamensis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] fm5s61n2b7il5andyi4x27nga5pk86u 9419016 9418988 2026-07-02T18:28:44Z Kani 670 9419016 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Trinidada momoto |koloro = pink |dosiero = Blue-crowned Motmot back 2.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Trinidada momoto''' ''M. bahamensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus bahamensis'' |volume=2016 |article-number=e.T61634940A95173793 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634940A95173793.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus bahamensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus bahamensis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Trinidada momoto''' (''Momotus bahamensis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de [[Trinidado kaj Tobago]]. Ĝi estas nemigranta membro de la familio [[Momotedoj]] kaj de la genro ''[[Momotus]]''. La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la Trinidada, la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto|Anda momoto]]j estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> Kvankam troviĝanta en ambaŭ insuloj, tiu ĉi birdospecio estas pli abunda en [[Tobago]] ol en [[Trinidado]]. Ĉi tiujn birdojn karakterizas ilia bunta plumaro, fortikaj bekoj kaj malaltatona, strigeca krio. Iliaj subaj partoj estas tre ruĝbrunaj, kun iomete pli hela brusto kaj olivecverda nuanco. La nigra masko ĉirkaŭ la okuloj kaj la blu-nigraj vostoj kun spatelformaj pintoj estas ankaŭ distingaj trajtoj de ĉi tiu specio.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Schulenberg |first=Thomas S. |date=2020 |title=Trinidad Motmot (Momotus bahamensis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/trimot1/cur/introduction#fieldid |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.trimot1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> Ĉi tiuj birdoj ofte sidas senmove, kaj en sia vivejo de densa arbaro ili povas esti malfacile videblaj, malgraŭ sia grandeco. Ili manĝas malgrandajn predojn kiel ekzemple [[amfibioj]]n, malgrandajn mamulojn, insektojn, araneojn, lumbrikojn, lacertojn, malgrandajn serpentojn kaj birdidojn, kaj ankaŭ regule manĝas fruktojn.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Remsen |first=J. |last2=Hyde |first2=Mary |last3=Chapman |first3=Angela |date=1993-02-01 |title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans |url=https://www.researchgate.net/publication/251320579_The_Diets_of_Neotropical_Trogons_Motmots_Barbets_and_Toucans |journal=The Condor |volume=95 |doi=10.2307/1369399}}</ref> Ili manĝas malgrandajn arbohelikojn kaj uzas ŝtonojn sur la arbara grundo kiel "ambosojn" por rompi ties malmolajn konkojn – same kiel la ekzoskeletojn de [[krabo]]j, [[skarabo]]j kaj grandaj [[milpiedulo]]j – por atingi la molajn manĝeblajn korpojn interne.<ref>{{Cite journal |last=Deo |first=Rainer |date=2021-11-05 |title=Observation of a Trinidad Motmot Momotus bahamensis using an anvil to prey on a Manicou Crab Rodriguezus garmani (Decapoda: Pseudothelphusidae), in Tobago |url=https://www.researchgate.net/publication/369473034_Observation_of_a_Trinidad_Motmot_Momotus_bahamensis_using_an_anvil_to_prey_on_a_Manicou_Crab_Rodriguezus_garmani_Decapoda_Pseudothelphusidae_in_Tobago |pages=115–116}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Rutherford |first1=Mike G. |last2=Bianco |first2=Giovanni |date=2014-12-31 |title=Utilisation of Anvils by the Trinidad Motmot (Momotus bahamensis) in Tobago, Trinidad and Tobago |url=https://livingworld.ttfnc.org/index.php/lwj/article/view/rutherford2014b/111 |journal=Living World, Journal of the Trinidad and Tobago Field Naturalists' Club |language=en |pages=30–34 |issn=1029-3299}}</ref> Kvankam malmulte da informoj estas konataj pri ĉi tiu specio, oni supozas, ke la populacio estas stabila, kaj estas konsiderata [[malplej zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUCN). Malgraŭ sia malgranda teritorio kaj nekvantigita populacigrandeco, oni kredas, ke la Trinidada momoto ne alproksimiĝas al la sojloj por vundebla specio laŭ la kriterioj pri teritorio kaj populacigrandeco. Nuntempe ne estas entreprenitaj konservagadoj por protekti ĉi tiun specion.<ref name=":2">{{Cite web |author=BirdLife International |date=1 October 2016 |title=Trinidad motmot |url=https://www.iucnredlist.org/species/61634940/95173793#assessment-information |website=IUCN Red List }}</ref> La birdo estas prezentita sur la antaŭa flanko de la kvin-dolara [[Trinidada dolaro|monbileto de Trinidado kaj Tobago]]. == Taksonomio == La Trinidada momoto estas membro de la ordo [[Koracioformaj]] (kiu inkluzivas [[alcionoj]]n, [[koracioj]]n, [[momotoj]]n, [[abelmanĝuloj]]n kaj [[todoj]]n) kaj de la genro ''Momotus'' (aŭ [[momotoj]]). Antaŭ la 21-a jarcento, oni vaste opiniis, ke tiu specio estas samspecia kun la bluĉapa momoto, la momoto de Lesson, la Kariba momoto, la Amazonia momoto kaj la Anda momoto. La unuaj naŭ aŭ dek specioj de ''Momotus'' estis agnoskitaj en la 19-a kaj frua 20-a jarcento, kvankam la unua ampleksa provo determini la diferencojn inter la specioj de la genro okazis nur en 1923 fare de [[Frank Chapman]]. En 1945, [[James L. Peters]] klasifikis la grupon de Chapman kun "blua krono" kiel ''M. momota'', konforme al la "biogeografia koncepto pri specioj" de [[Carl Eduard Hellmayr]]. Oni ne supozis, ke la Trinidada momoto estas aparta specio, ĝis la fruaj 2000-aj jaroj, kiam ornitologoj konstatis la multnombrajn morfologiajn, altitudajn kaj voĉajn diferencojn kompare kun aliaj specioj.<ref name=":3">{{Cite journal |last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus Momotus (Coraciiformes: Momotidae) in northern South America and adjacent areas |journal=Ornitologia Colombiana |issue=8 |pages=29–75|doi=10.59517/oc.e185 |s2cid=268944945 |doi-access=free }}</ref> Taksonomia revizio de la genro ''Momotus'' montris, ke la fenotipa diverĝo de la Trinidada momoto okazis relative lastatempe kaj multe pli rapide ol ĉe iu ajn alia specio en tiu ĉi grupo. Ekzistas tamen la eblo, ke tiuj birdoj ekdiferenciĝis multe antaŭ ol la altiĝanta marnivelo interrompis la teran ligon al la [[Duoninsulo Paria]] en Venezuelo.<ref name=":3" /> Tio validas ankaŭ por la alia endemia birdo de Trinidado, la [[Trinidada jakutingo]]. La Trinidada momoto estis tute izolita dum almenaŭ la lastaj 10 000–15 000 jaroj, kio verŝajne faciligis la fiksiĝon de unikaj aleloj per genetika drivo kaj [[natura selektado]]. Ĉar disvastiĝo trans akvo malofte okazas ĉe momotoj, plia fenotipa diferenciĝo en la proksima estonteco estas tre verŝajna, precipe konsiderante la prognozon, ke la marnivelo daŭre altiĝos.<ref name=":3" /> == Aspekto == The Trinidad motmot is much more deeply and uniformly rufous below than other species in ''Momotus''. Its throat is a deep, intense reddish-brown, while its breast is slightly paler and often has a faint, lateral olive-green wash. These birds' abdomens are almost as dark as their breasts, and their thighs contrast sharply with their green or blue-green colouring. The contrast between the two is much stronger compared to other species. Their black pectoral feathers have broad and conspicuous turquoise borders, while the tibial feathers are green to blue-green.<ref name=":3" /> Adults have a short black streak across their breast, a characteristic absent in juveniles (as well as blue breast feathers),<ref>{{Cite book |last=Kenefick |first=Martin |title=Birds of Trinidad & Tobago |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |year=2016 |isbn=978-1-4081-8121-8 |edition=2nd |location=London |page=170}}</ref> making them identifiable. Males and females look similar, and the Trinidad motmot does not typically exhibit [[sexual dimorphism]].<ref name=":0" /> The extensive blue areas around the Trinidad motmot's mask distinguish it from all other members of the genus. Some individuals may have a noticeable blue-to-turquoise border that fades into green just before the diadem, while others have fainter feathers that are less prominent.<ref name=":0" /> === Diademo kaj plumaro === Its diadem, or crown-like marking on its head, consists of a broad, light turquoise blue circle that transitions to dark blue across the nape. The outer part from the eye backwards is violet, and a narrow black border outlines the rear portion. These birds usually have a rufous tint across their napes, although it may be more noticeable in some individuals than others.<ref name=":0" /> The upper body is primarily green (with their wing feathers the palest and brightest) and the tail gradually transitions from green near the base to dark blue at the tip. These birds possess unique, paddle-like tail feathers, known as racquets, that are dark blue basally, with a broad black tip.<ref name=":3" /> === Grando kaj morfologio === The Trinidad motmot is approximately 46 cm (18.1 in) in total length<ref name=":0" /> and averages 111.4 g (3.9 oz).<ref name=":3" /> Wing lengths differ by sex, with males averaging 135.2 mm (5.3 in) with a range of 133 to 138 mm (5.2 to 5.4 in), whereas females average 137.9 mm (5.4 in) with a range of 133 to 142 mm (5.2 to 5.6 in).<ref name=":0" /> Tail lengths range from 214 mm (8.4 in) to 240 mm (9.4 in) in males, and from 215.5 mm (8.5 in) to 235.0 mm (9.3 in) in females. This bird has significantly larger bill and tail dimensions than other members of ''Momotus''.<ref name=":3" /> == Habitato kaj distribuo == The Trinidad motmot is a nonmigratory bird that resides exclusively on the islands of Trinidad and Tobago, although it is more abundant in Tobago than it is in Trinidad. They primarily inhabit forested habitats and wooded regions, including both lowland and coastal forests. The species is adaptable and can also be found in marine intertidal zones, where wooded environments are present.<ref name=":2" /> This species is unique, as its [[geographic isolation]] is more pronounced than that of any other member of the ''Momotidae'' family, due its island restriction. Its nonmigratory behaviour also suggests that the species is unlikely to expand beyond its current estimated extent of occurrence of 11,700 square kilometres.<ref name=":2" /> There is a significant lack of information regarding the distribution of Trinidad motmot populations across the islands, including the exact number of mature individuals and if there has been an increase or decrease in numbers in recent years. Despite this, the current population is thought to be stable with no significant fragmentation, and it is estimated that the average generation is approximately 3.6 years. While their upper elevation limit is not well-documented, their lower elevation limit is 0 m (0 ft), or sea-level.<ref name=":2" /> Trinidad motmots have demonstrated an ability to live and function within some human altered/created habitats, including plantations, pastures, and even rural residential gardens. This adaptability may contribute to its resilience, as there are no known major threats to the species, suggesting that the population is likely to remain stable or potentially increase in the coming decades.<ref name=":2" /> == Kutimaro == === Manĝado === Trinidad motmots are opportunistic, adaptable feeders and generally eat berries, large invertebrates (including beetles, centipedes, millipedes, scorpions, and cockroaches), and small vertebrates like frogs, and small birds and lizards.<ref name=":1" /> This varied diet reflects the bird's adaptability to different environments and availability of prey. Research has shown that Trinidad Motmots occasionally use rocks as anvils to break open terrestrial snail shells, a behavior that indicates borderline tool use—a behavior previously unrecorded in this species and family.<ref name=":1" /> The use of rocks as anvils may allow these birds to access nutrient-rich food sources that would otherwise be inaccessible, potentially enhancing their survival during periods when other food sources are scarce. Other ''Momotidae'' species like the [[blue-capped motmot]] have been observed striking live animal prey against tree branches and other hard objects to kill before consumption. In addition to incapacitating the prey, this practice may make it easier to feed to their young.<ref>{{Cite journal |last=Sandoval |first=Luis |date=March 2008 |title=Previously unknown food items in the diet of six neotropical bird species |url=https://www.researchgate.net/publication/250071505 |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=120 |issue=1 |pages=214–216|doi=10.1676/07-012.1 }}</ref> === Mudo === Although there is limited information regarding [[moulting]] patterns in Trinidad motmot individuals it is estimated to be a slow process, lasting around four months from June to October.<ref name=":0" /> The species is considered nonmigratory, further suggesting that moulting occurs gradually rather than as part of a migratory preparation. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus bahamensis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 33uco4pcs6cwtgfns63roy5a7fgadey 9419049 9419016 2026-07-02T18:44:57Z Kani 670 /* Aspekto */ 9419049 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Trinidada momoto |koloro = pink |dosiero = Blue-crowned Motmot back 2.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Trinidada momoto''' ''M. bahamensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus bahamensis'' |volume=2016 |article-number=e.T61634940A95173793 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634940A95173793.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus bahamensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus bahamensis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Trinidada momoto''' (''Momotus bahamensis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de [[Trinidado kaj Tobago]]. Ĝi estas nemigranta membro de la familio [[Momotedoj]] kaj de la genro ''[[Momotus]]''. La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la Trinidada, la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto|Anda momoto]]j estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> Kvankam troviĝanta en ambaŭ insuloj, tiu ĉi birdospecio estas pli abunda en [[Tobago]] ol en [[Trinidado]]. Ĉi tiujn birdojn karakterizas ilia bunta plumaro, fortikaj bekoj kaj malaltatona, strigeca krio. Iliaj subaj partoj estas tre ruĝbrunaj, kun iomete pli hela brusto kaj olivecverda nuanco. La nigra masko ĉirkaŭ la okuloj kaj la blu-nigraj vostoj kun spatelformaj pintoj estas ankaŭ distingaj trajtoj de ĉi tiu specio.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Schulenberg |first=Thomas S. |date=2020 |title=Trinidad Motmot (Momotus bahamensis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/trimot1/cur/introduction#fieldid |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.trimot1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> Ĉi tiuj birdoj ofte sidas senmove, kaj en sia vivejo de densa arbaro ili povas esti malfacile videblaj, malgraŭ sia grandeco. Ili manĝas malgrandajn predojn kiel ekzemple [[amfibioj]]n, malgrandajn mamulojn, insektojn, araneojn, lumbrikojn, lacertojn, malgrandajn serpentojn kaj birdidojn, kaj ankaŭ regule manĝas fruktojn.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Remsen |first=J. |last2=Hyde |first2=Mary |last3=Chapman |first3=Angela |date=1993-02-01 |title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans |url=https://www.researchgate.net/publication/251320579_The_Diets_of_Neotropical_Trogons_Motmots_Barbets_and_Toucans |journal=The Condor |volume=95 |doi=10.2307/1369399}}</ref> Ili manĝas malgrandajn arbohelikojn kaj uzas ŝtonojn sur la arbara grundo kiel "ambosojn" por rompi ties malmolajn konkojn – same kiel la ekzoskeletojn de [[krabo]]j, [[skarabo]]j kaj grandaj [[milpiedulo]]j – por atingi la molajn manĝeblajn korpojn interne.<ref>{{Cite journal |last=Deo |first=Rainer |date=2021-11-05 |title=Observation of a Trinidad Motmot Momotus bahamensis using an anvil to prey on a Manicou Crab Rodriguezus garmani (Decapoda: Pseudothelphusidae), in Tobago |url=https://www.researchgate.net/publication/369473034_Observation_of_a_Trinidad_Motmot_Momotus_bahamensis_using_an_anvil_to_prey_on_a_Manicou_Crab_Rodriguezus_garmani_Decapoda_Pseudothelphusidae_in_Tobago |pages=115–116}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Rutherford |first1=Mike G. |last2=Bianco |first2=Giovanni |date=2014-12-31 |title=Utilisation of Anvils by the Trinidad Motmot (Momotus bahamensis) in Tobago, Trinidad and Tobago |url=https://livingworld.ttfnc.org/index.php/lwj/article/view/rutherford2014b/111 |journal=Living World, Journal of the Trinidad and Tobago Field Naturalists' Club |language=en |pages=30–34 |issn=1029-3299}}</ref> Kvankam malmulte da informoj estas konataj pri ĉi tiu specio, oni supozas, ke la populacio estas stabila, kaj estas konsiderata [[malplej zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUCN). Malgraŭ sia malgranda teritorio kaj nekvantigita populacigrandeco, oni kredas, ke la Trinidada momoto ne alproksimiĝas al la sojloj por vundebla specio laŭ la kriterioj pri teritorio kaj populacigrandeco. Nuntempe ne estas entreprenitaj konservagadoj por protekti ĉi tiun specion.<ref name=":2">{{Cite web |author=BirdLife International |date=1 October 2016 |title=Trinidad motmot |url=https://www.iucnredlist.org/species/61634940/95173793#assessment-information |website=IUCN Red List }}</ref> La birdo estas prezentita sur la antaŭa flanko de la kvin-dolara [[Trinidada dolaro|monbileto de Trinidado kaj Tobago]]. == Taksonomio == La Trinidada momoto estas membro de la ordo [[Koracioformaj]] (kiu inkluzivas [[alcionoj]]n, [[koracioj]]n, [[momotoj]]n, [[abelmanĝuloj]]n kaj [[todoj]]n) kaj de la genro ''Momotus'' (aŭ [[momotoj]]). Antaŭ la 21-a jarcento, oni vaste opiniis, ke tiu specio estas samspecia kun la bluĉapa momoto, la momoto de Lesson, la Kariba momoto, la Amazonia momoto kaj la Anda momoto. La unuaj naŭ aŭ dek specioj de ''Momotus'' estis agnoskitaj en la 19-a kaj frua 20-a jarcento, kvankam la unua ampleksa provo determini la diferencojn inter la specioj de la genro okazis nur en 1923 fare de [[Frank Chapman]]. En 1945, [[James L. Peters]] klasifikis la grupon de Chapman kun "blua krono" kiel ''M. momota'', konforme al la "biogeografia koncepto pri specioj" de [[Carl Eduard Hellmayr]]. Oni ne supozis, ke la Trinidada momoto estas aparta specio, ĝis la fruaj 2000-aj jaroj, kiam ornitologoj konstatis la multnombrajn morfologiajn, altitudajn kaj voĉajn diferencojn kompare kun aliaj specioj.<ref name=":3">{{Cite journal |last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus Momotus (Coraciiformes: Momotidae) in northern South America and adjacent areas |journal=Ornitologia Colombiana |issue=8 |pages=29–75|doi=10.59517/oc.e185 |s2cid=268944945 |doi-access=free }}</ref> Taksonomia revizio de la genro ''Momotus'' montris, ke la fenotipa diverĝo de la Trinidada momoto okazis relative lastatempe kaj multe pli rapide ol ĉe iu ajn alia specio en tiu ĉi grupo. Ekzistas tamen la eblo, ke tiuj birdoj ekdiferenciĝis multe antaŭ ol la altiĝanta marnivelo interrompis la teran ligon al la [[Duoninsulo Paria]] en Venezuelo.<ref name=":3" /> Tio validas ankaŭ por la alia endemia birdo de Trinidado, la [[Trinidada jakutingo]]. La Trinidada momoto estis tute izolita dum almenaŭ la lastaj 10 000–15 000 jaroj, kio verŝajne faciligis la fiksiĝon de unikaj aleloj per genetika drivo kaj [[natura selektado]]. Ĉar disvastiĝo trans akvo malofte okazas ĉe momotoj, plia fenotipa diferenciĝo en la proksima estonteco estas tre verŝajna, precipe konsiderante la prognozon, ke la marnivelo daŭre altiĝos.<ref name=":3" /> == Aspekto == La Trinidada momoto estas multe pli kaj unuforme ruĝbruneca ĉe la suba korpo ol aliaj specioj de la genro ''Momotus''. Ĝia gorĝo estas tre kaj intense ruĝbruna, dum la brusto estas iomete pli pala kaj ofte havas malfortan, flankan olivecverdan nuancon. La abdomenoj de tiuj birdoj estas preskaŭ tiom malhelaj kiom iliaj brustoj, kaj iliaj femuroj kontrastas akre kontraŭ la verda aŭ bluverda koloroj de la korpo; tiu kontrasto estas multe pli forta ol ĉe aliaj specioj. Iliaj nigraj brustoplumoj havas larĝajn kaj okulfrapajn turkisajn bordojn, dum la tibiaj plumoj estas verdaj ĝis bluverdaj.<ref name=":3" /> Plenkreskuloj havas mallongan nigran strion trans la brusto – trajto forestanta ĉe junuloj (same kiel la bluaj brustoplumoj)<ref>{{Cite book |last=Kenefick |first=Martin |title=Birds of Trinidad & Tobago |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |year=2016 |isbn=978-1-4081-8121-8 |edition=2nd |location=London |page=170}}</ref> – kio ebligas ilian identigon. Maskloj kaj inoj aspektas simile, kaj la Trinidada momoto tipe ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]].<ref name=":0" /> La vastaj bluaj areoj ĉirkaŭ la masko de la Trinidada momoto distingas ĝin de ĉiuj aliaj membroj de la genro. Iuj individuoj povas havi rimarkindan randon, nuancantan de bluo al turkiso, kiu transiras al verdo tuj antaŭ la krono, dum aliaj havas malpli okulfrapajn plumojn.<ref name=":0" /> === Diademo kaj plumaro === Ĝia diademo, aŭ kronsimila marko sur la kapo, konsistas el larĝa, helturkisblua cirklo, kiu transiras al malhelbluo ĉe la nuko. La ekstera parto, etendiĝanta malantaŭen de la okulo, estas violkolora, kaj mallarĝa nigra bordo ĉirkaŭas la malantaŭan parton. Tiuj birdoj kutime havas ruĝbrunecan nuancon ĉe la nuko, kvankam ĝi povas esti pli rimarkebla ĉe iuj individuoj ol ĉe aliaj.<ref name=":0" /> La supra korpo estas ĉefe verda (kun la plej helaj kaj brilaj flugilplumoj), kaj la vosto transiras iom post iom de verdo ĉe la bazo al malhelbluo ĉe la pinto. Tiuj birdoj havas unikajn, padel-formajn vostoplumojn – konatajn kiel "rakedoj" – kiuj estas malhelbluaj ĉe la bazo kaj havas larĝan nigran pinton.<ref name=":3" /> === Grando kaj morfologio === La Trinidada momoto havas totalan longon de proksimume 46 cm<ref name=":0" /> kaj averaĝan mason de 111,4 g.<ref name=":3" /> La ​​longoj de la flugiloj varias laŭ sekso: ĉe maskloj la averaĝo estas 135,2 mm kun intervalo de 133 ĝis 138 mm, dum ĉe inoj la averaĝo estas 137,9 mm kun intervalo de 133 ĝis 142 mm.<ref name=":0" /> La longoj de la vosto varias inter 214 mm kaj 240 mm ĉe maskloj, kaj inter 215,5 mm kaj 235,0 mm ĉe inoj. Ĉi tiu birdo havas rimarkeble pli grandajn dimensiojn de beko kaj vosto ol aliaj membroj de la genro ''Momotus''.<ref name=":3" /> == Habitato kaj distribuo == The Trinidad motmot is a nonmigratory bird that resides exclusively on the islands of Trinidad and Tobago, although it is more abundant in Tobago than it is in Trinidad. They primarily inhabit forested habitats and wooded regions, including both lowland and coastal forests. The species is adaptable and can also be found in marine intertidal zones, where wooded environments are present.<ref name=":2" /> This species is unique, as its [[geographic isolation]] is more pronounced than that of any other member of the ''Momotidae'' family, due its island restriction. Its nonmigratory behaviour also suggests that the species is unlikely to expand beyond its current estimated extent of occurrence of 11,700 square kilometres.<ref name=":2" /> There is a significant lack of information regarding the distribution of Trinidad motmot populations across the islands, including the exact number of mature individuals and if there has been an increase or decrease in numbers in recent years. Despite this, the current population is thought to be stable with no significant fragmentation, and it is estimated that the average generation is approximately 3.6 years. While their upper elevation limit is not well-documented, their lower elevation limit is 0 m (0 ft), or sea-level.<ref name=":2" /> Trinidad motmots have demonstrated an ability to live and function within some human altered/created habitats, including plantations, pastures, and even rural residential gardens. This adaptability may contribute to its resilience, as there are no known major threats to the species, suggesting that the population is likely to remain stable or potentially increase in the coming decades.<ref name=":2" /> == Kutimaro == === Manĝado === Trinidad motmots are opportunistic, adaptable feeders and generally eat berries, large invertebrates (including beetles, centipedes, millipedes, scorpions, and cockroaches), and small vertebrates like frogs, and small birds and lizards.<ref name=":1" /> This varied diet reflects the bird's adaptability to different environments and availability of prey. Research has shown that Trinidad Motmots occasionally use rocks as anvils to break open terrestrial snail shells, a behavior that indicates borderline tool use—a behavior previously unrecorded in this species and family.<ref name=":1" /> The use of rocks as anvils may allow these birds to access nutrient-rich food sources that would otherwise be inaccessible, potentially enhancing their survival during periods when other food sources are scarce. Other ''Momotidae'' species like the [[blue-capped motmot]] have been observed striking live animal prey against tree branches and other hard objects to kill before consumption. In addition to incapacitating the prey, this practice may make it easier to feed to their young.<ref>{{Cite journal |last=Sandoval |first=Luis |date=March 2008 |title=Previously unknown food items in the diet of six neotropical bird species |url=https://www.researchgate.net/publication/250071505 |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=120 |issue=1 |pages=214–216|doi=10.1676/07-012.1 }}</ref> === Mudo === Although there is limited information regarding [[moulting]] patterns in Trinidad motmot individuals it is estimated to be a slow process, lasting around four months from June to October.<ref name=":0" /> The species is considered nonmigratory, further suggesting that moulting occurs gradually rather than as part of a migratory preparation. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus bahamensis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] kxt5py17gsbaesbva8g3emy35x3dsyk 9419078 9419049 2026-07-02T19:07:13Z Kani 670 /* Habitato kaj distribuo */ 9419078 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Trinidada momoto |koloro = pink |dosiero = Blue-crowned Motmot back 2.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Trinidada momoto''' ''M. bahamensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus bahamensis'' |volume=2016 |article-number=e.T61634940A95173793 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634940A95173793.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus bahamensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus bahamensis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Trinidada momoto''' (''Momotus bahamensis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de [[Trinidado kaj Tobago]]. Ĝi estas nemigranta membro de la familio [[Momotedoj]] kaj de la genro ''[[Momotus]]''. La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la Trinidada, la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto|Anda momoto]]j estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> Kvankam troviĝanta en ambaŭ insuloj, tiu ĉi birdospecio estas pli abunda en [[Tobago]] ol en [[Trinidado]]. Ĉi tiujn birdojn karakterizas ilia bunta plumaro, fortikaj bekoj kaj malaltatona, strigeca krio. Iliaj subaj partoj estas tre ruĝbrunaj, kun iomete pli hela brusto kaj olivecverda nuanco. La nigra masko ĉirkaŭ la okuloj kaj la blu-nigraj vostoj kun spatelformaj pintoj estas ankaŭ distingaj trajtoj de ĉi tiu specio.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Schulenberg |first=Thomas S. |date=2020 |title=Trinidad Motmot (Momotus bahamensis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/trimot1/cur/introduction#fieldid |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.trimot1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> Ĉi tiuj birdoj ofte sidas senmove, kaj en sia vivejo de densa arbaro ili povas esti malfacile videblaj, malgraŭ sia grandeco. Ili manĝas malgrandajn predojn kiel ekzemple [[amfibioj]]n, malgrandajn mamulojn, insektojn, araneojn, lumbrikojn, lacertojn, malgrandajn serpentojn kaj birdidojn, kaj ankaŭ regule manĝas fruktojn.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Remsen |first=J. |last2=Hyde |first2=Mary |last3=Chapman |first3=Angela |date=1993-02-01 |title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans |url=https://www.researchgate.net/publication/251320579_The_Diets_of_Neotropical_Trogons_Motmots_Barbets_and_Toucans |journal=The Condor |volume=95 |doi=10.2307/1369399}}</ref> Ili manĝas malgrandajn arbohelikojn kaj uzas ŝtonojn sur la arbara grundo kiel "ambosojn" por rompi ties malmolajn konkojn – same kiel la ekzoskeletojn de [[krabo]]j, [[skarabo]]j kaj grandaj [[milpiedulo]]j – por atingi la molajn manĝeblajn korpojn interne.<ref>{{Cite journal |last=Deo |first=Rainer |date=2021-11-05 |title=Observation of a Trinidad Motmot Momotus bahamensis using an anvil to prey on a Manicou Crab Rodriguezus garmani (Decapoda: Pseudothelphusidae), in Tobago |url=https://www.researchgate.net/publication/369473034_Observation_of_a_Trinidad_Motmot_Momotus_bahamensis_using_an_anvil_to_prey_on_a_Manicou_Crab_Rodriguezus_garmani_Decapoda_Pseudothelphusidae_in_Tobago |pages=115–116}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Rutherford |first1=Mike G. |last2=Bianco |first2=Giovanni |date=2014-12-31 |title=Utilisation of Anvils by the Trinidad Motmot (Momotus bahamensis) in Tobago, Trinidad and Tobago |url=https://livingworld.ttfnc.org/index.php/lwj/article/view/rutherford2014b/111 |journal=Living World, Journal of the Trinidad and Tobago Field Naturalists' Club |language=en |pages=30–34 |issn=1029-3299}}</ref> Kvankam malmulte da informoj estas konataj pri ĉi tiu specio, oni supozas, ke la populacio estas stabila, kaj estas konsiderata [[malplej zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUCN). Malgraŭ sia malgranda teritorio kaj nekvantigita populacigrandeco, oni kredas, ke la Trinidada momoto ne alproksimiĝas al la sojloj por vundebla specio laŭ la kriterioj pri teritorio kaj populacigrandeco. Nuntempe ne estas entreprenitaj konservagadoj por protekti ĉi tiun specion.<ref name=":2">{{Cite web |author=BirdLife International |date=1 October 2016 |title=Trinidad motmot |url=https://www.iucnredlist.org/species/61634940/95173793#assessment-information |website=IUCN Red List }}</ref> La birdo estas prezentita sur la antaŭa flanko de la kvin-dolara [[Trinidada dolaro|monbileto de Trinidado kaj Tobago]]. == Taksonomio == La Trinidada momoto estas membro de la ordo [[Koracioformaj]] (kiu inkluzivas [[alcionoj]]n, [[koracioj]]n, [[momotoj]]n, [[abelmanĝuloj]]n kaj [[todoj]]n) kaj de la genro ''Momotus'' (aŭ [[momotoj]]). Antaŭ la 21-a jarcento, oni vaste opiniis, ke tiu specio estas samspecia kun la bluĉapa momoto, la momoto de Lesson, la Kariba momoto, la Amazonia momoto kaj la Anda momoto. La unuaj naŭ aŭ dek specioj de ''Momotus'' estis agnoskitaj en la 19-a kaj frua 20-a jarcento, kvankam la unua ampleksa provo determini la diferencojn inter la specioj de la genro okazis nur en 1923 fare de [[Frank Chapman]]. En 1945, [[James L. Peters]] klasifikis la grupon de Chapman kun "blua krono" kiel ''M. momota'', konforme al la "biogeografia koncepto pri specioj" de [[Carl Eduard Hellmayr]]. Oni ne supozis, ke la Trinidada momoto estas aparta specio, ĝis la fruaj 2000-aj jaroj, kiam ornitologoj konstatis la multnombrajn morfologiajn, altitudajn kaj voĉajn diferencojn kompare kun aliaj specioj.<ref name=":3">{{Cite journal |last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus Momotus (Coraciiformes: Momotidae) in northern South America and adjacent areas |journal=Ornitologia Colombiana |issue=8 |pages=29–75|doi=10.59517/oc.e185 |s2cid=268944945 |doi-access=free }}</ref> Taksonomia revizio de la genro ''Momotus'' montris, ke la fenotipa diverĝo de la Trinidada momoto okazis relative lastatempe kaj multe pli rapide ol ĉe iu ajn alia specio en tiu ĉi grupo. Ekzistas tamen la eblo, ke tiuj birdoj ekdiferenciĝis multe antaŭ ol la altiĝanta marnivelo interrompis la teran ligon al la [[Duoninsulo Paria]] en Venezuelo.<ref name=":3" /> Tio validas ankaŭ por la alia endemia birdo de Trinidado, la [[Trinidada jakutingo]]. La Trinidada momoto estis tute izolita dum almenaŭ la lastaj 10 000–15 000 jaroj, kio verŝajne faciligis la fiksiĝon de unikaj aleloj per genetika drivo kaj [[natura selektado]]. Ĉar disvastiĝo trans akvo malofte okazas ĉe momotoj, plia fenotipa diferenciĝo en la proksima estonteco estas tre verŝajna, precipe konsiderante la prognozon, ke la marnivelo daŭre altiĝos.<ref name=":3" /> == Aspekto == La Trinidada momoto estas multe pli kaj unuforme ruĝbruneca ĉe la suba korpo ol aliaj specioj de la genro ''Momotus''. Ĝia gorĝo estas tre kaj intense ruĝbruna, dum la brusto estas iomete pli pala kaj ofte havas malfortan, flankan olivecverdan nuancon. La abdomenoj de tiuj birdoj estas preskaŭ tiom malhelaj kiom iliaj brustoj, kaj iliaj femuroj kontrastas akre kontraŭ la verda aŭ bluverda koloroj de la korpo; tiu kontrasto estas multe pli forta ol ĉe aliaj specioj. Iliaj nigraj brustoplumoj havas larĝajn kaj okulfrapajn turkisajn bordojn, dum la tibiaj plumoj estas verdaj ĝis bluverdaj.<ref name=":3" /> Plenkreskuloj havas mallongan nigran strion trans la brusto – trajto forestanta ĉe junuloj (same kiel la bluaj brustoplumoj)<ref>{{Cite book |last=Kenefick |first=Martin |title=Birds of Trinidad & Tobago |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |year=2016 |isbn=978-1-4081-8121-8 |edition=2nd |location=London |page=170}}</ref> – kio ebligas ilian identigon. Maskloj kaj inoj aspektas simile, kaj la Trinidada momoto tipe ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]].<ref name=":0" /> La vastaj bluaj areoj ĉirkaŭ la masko de la Trinidada momoto distingas ĝin de ĉiuj aliaj membroj de la genro. Iuj individuoj povas havi rimarkindan randon, nuancantan de bluo al turkiso, kiu transiras al verdo tuj antaŭ la krono, dum aliaj havas malpli okulfrapajn plumojn.<ref name=":0" /> === Diademo kaj plumaro === Ĝia diademo, aŭ kronsimila marko sur la kapo, konsistas el larĝa, helturkisblua cirklo, kiu transiras al malhelbluo ĉe la nuko. La ekstera parto, etendiĝanta malantaŭen de la okulo, estas violkolora, kaj mallarĝa nigra bordo ĉirkaŭas la malantaŭan parton. Tiuj birdoj kutime havas ruĝbrunecan nuancon ĉe la nuko, kvankam ĝi povas esti pli rimarkebla ĉe iuj individuoj ol ĉe aliaj.<ref name=":0" /> La supra korpo estas ĉefe verda (kun la plej helaj kaj brilaj flugilplumoj), kaj la vosto transiras iom post iom de verdo ĉe la bazo al malhelbluo ĉe la pinto. Tiuj birdoj havas unikajn, padel-formajn vostoplumojn – konatajn kiel "rakedoj" – kiuj estas malhelbluaj ĉe la bazo kaj havas larĝan nigran pinton.<ref name=":3" /> === Grando kaj morfologio === La Trinidada momoto havas totalan longon de proksimume 46 cm<ref name=":0" /> kaj averaĝan mason de 111,4 g.<ref name=":3" /> La ​​longoj de la flugiloj varias laŭ sekso: ĉe maskloj la averaĝo estas 135,2 mm kun intervalo de 133 ĝis 138 mm, dum ĉe inoj la averaĝo estas 137,9 mm kun intervalo de 133 ĝis 142 mm.<ref name=":0" /> La longoj de la vosto varias inter 214 mm kaj 240 mm ĉe maskloj, kaj inter 215,5 mm kaj 235,0 mm ĉe inoj. Ĉi tiu birdo havas rimarkeble pli grandajn dimensiojn de beko kaj vosto ol aliaj membroj de la genro ''Momotus''.<ref name=":3" /> == Habitato kaj distribuo == La Trinidada momoto estas nemigra birdo, kiu loĝas ekskluzive sur la insuloj Trinidado kaj Tobago, kvankam ĝi estas pli abunda en [[Tobago]] ol en [[Trinidado]]. Ĝi ĉefe loĝas en arbaraj vivejoj kaj arbariĝintaj regionoj, inkluzive de kaj malaltaj kaj marbordaj arbaroj. La specio estas adaptebla kaj troveblas ankaŭ en maraj intertajdaj zonoj, kie ĉeestas arbariĝintaj medioj.<ref name=":2" /> Ĉi tiu specio estas unika, ĉar ĝia geografia izoliteco estas pli rimarkinda ol tiu de iu ajn alia membro de la familio Momotedoj, pro ĝia limiĝo al insulo. Ĝia nemigra konduto sugestas ankaŭ, ke la specio verŝajne ne vastiĝos preter sia nuna taksita disvastiĝ-areo de 11 700 kvadrataj kilometroj.<ref name=":2" /> Mankas konsiderinda informo pri la disvastiĝo de la populacioj de la Trinidada momoto tra la insuloj, inkluzive de la preciza nombro da maturaj individuoj kaj tio, ĉu okazis pliiĝo aŭ malpliiĝo de la nombroj en la lastaj jaroj. Malgraŭ tio, oni supozas, ke la nuna populacio estas stabila kaj sen signifa fragmentiĝo, kaj oni taksas, ke la averaĝa generacio daŭras proksimume 3,6 jarojn. Kvankam ilia supra alteca limo ne estas bone dokumentita, ilia malsupra alteca limo estas 0 m, aŭ marnivelo.<ref name=":2" /> Trinidadaj momotoj montris kapablon vivi kaj funkcii en iuj vivejoj ŝanĝitaj aŭ kreitaj de homoj, inkluzive de plantejoj, paŝtejoj kaj eĉ kamparaj ĝardenoj ĉe loĝejoj. Tiu adaptebleco eble kontribuas al ilia rezistemo, ĉar ne ekzistas konataj gravaj minacoj por la specio; tio sugestas, ke la populacio verŝajne restos stabila aŭ eĉ kreskos en la venontaj jardekoj.<ref name=":2" /> == Kutimaro == === Manĝado === Trinidad motmots are opportunistic, adaptable feeders and generally eat berries, large invertebrates (including beetles, centipedes, millipedes, scorpions, and cockroaches), and small vertebrates like frogs, and small birds and lizards.<ref name=":1" /> This varied diet reflects the bird's adaptability to different environments and availability of prey. Research has shown that Trinidad Motmots occasionally use rocks as anvils to break open terrestrial snail shells, a behavior that indicates borderline tool use—a behavior previously unrecorded in this species and family.<ref name=":1" /> The use of rocks as anvils may allow these birds to access nutrient-rich food sources that would otherwise be inaccessible, potentially enhancing their survival during periods when other food sources are scarce. Other ''Momotidae'' species like the [[blue-capped motmot]] have been observed striking live animal prey against tree branches and other hard objects to kill before consumption. In addition to incapacitating the prey, this practice may make it easier to feed to their young.<ref>{{Cite journal |last=Sandoval |first=Luis |date=March 2008 |title=Previously unknown food items in the diet of six neotropical bird species |url=https://www.researchgate.net/publication/250071505 |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=120 |issue=1 |pages=214–216|doi=10.1676/07-012.1 }}</ref> === Mudo === Although there is limited information regarding [[moulting]] patterns in Trinidad motmot individuals it is estimated to be a slow process, lasting around four months from June to October.<ref name=":0" /> The species is considered nonmigratory, further suggesting that moulting occurs gradually rather than as part of a migratory preparation. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus bahamensis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] jxhm3cpono794fxtqhn9fmxo7wmvg3k 9419083 9419078 2026-07-02T19:15:30Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9419083 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Trinidada momoto |koloro = pink |dosiero = Blue-crowned Motmot back 2.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Trinidada momoto''' ''M. bahamensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus bahamensis'' |volume=2016 |article-number=e.T61634940A95173793 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634940A95173793.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus bahamensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus bahamensis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Trinidada momoto''' (''Momotus bahamensis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de [[Trinidado kaj Tobago]]. Ĝi estas nemigranta membro de la familio [[Momotedoj]] kaj de la genro ''[[Momotus]]''. La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la Trinidada, la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto|Anda momoto]]j estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> Kvankam troviĝanta en ambaŭ insuloj, tiu ĉi birdospecio estas pli abunda en [[Tobago]] ol en [[Trinidado]]. Ĉi tiujn birdojn karakterizas ilia bunta plumaro, fortikaj bekoj kaj malaltatona, strigeca krio. Iliaj subaj partoj estas tre ruĝbrunaj, kun iomete pli hela brusto kaj olivecverda nuanco. La nigra masko ĉirkaŭ la okuloj kaj la blu-nigraj vostoj kun spatelformaj pintoj estas ankaŭ distingaj trajtoj de ĉi tiu specio.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Schulenberg |first=Thomas S. |date=2020 |title=Trinidad Motmot (Momotus bahamensis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/trimot1/cur/introduction#fieldid |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.trimot1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> Ĉi tiuj birdoj ofte sidas senmove, kaj en sia vivejo de densa arbaro ili povas esti malfacile videblaj, malgraŭ sia grandeco. Ili manĝas malgrandajn predojn kiel ekzemple [[amfibioj]]n, malgrandajn mamulojn, insektojn, araneojn, lumbrikojn, lacertojn, malgrandajn serpentojn kaj birdidojn, kaj ankaŭ regule manĝas fruktojn.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Remsen |first=J. |last2=Hyde |first2=Mary |last3=Chapman |first3=Angela |date=1993-02-01 |title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans |url=https://www.researchgate.net/publication/251320579_The_Diets_of_Neotropical_Trogons_Motmots_Barbets_and_Toucans |journal=The Condor |volume=95 |doi=10.2307/1369399}}</ref> Ili manĝas malgrandajn arbohelikojn kaj uzas ŝtonojn sur la arbara grundo kiel "ambosojn" por rompi ties malmolajn konkojn – same kiel la ekzoskeletojn de [[krabo]]j, [[skarabo]]j kaj grandaj [[milpiedulo]]j – por atingi la molajn manĝeblajn korpojn interne.<ref>{{Cite journal |last=Deo |first=Rainer |date=2021-11-05 |title=Observation of a Trinidad Motmot Momotus bahamensis using an anvil to prey on a Manicou Crab Rodriguezus garmani (Decapoda: Pseudothelphusidae), in Tobago |url=https://www.researchgate.net/publication/369473034_Observation_of_a_Trinidad_Motmot_Momotus_bahamensis_using_an_anvil_to_prey_on_a_Manicou_Crab_Rodriguezus_garmani_Decapoda_Pseudothelphusidae_in_Tobago |pages=115–116}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Rutherford |first1=Mike G. |last2=Bianco |first2=Giovanni |date=2014-12-31 |title=Utilisation of Anvils by the Trinidad Motmot (Momotus bahamensis) in Tobago, Trinidad and Tobago |url=https://livingworld.ttfnc.org/index.php/lwj/article/view/rutherford2014b/111 |journal=Living World, Journal of the Trinidad and Tobago Field Naturalists' Club |language=en |pages=30–34 |issn=1029-3299}}</ref> Kvankam malmulte da informoj estas konataj pri ĉi tiu specio, oni supozas, ke la populacio estas stabila, kaj estas konsiderata [[malplej zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUCN). Malgraŭ sia malgranda teritorio kaj nekvantigita populacigrandeco, oni kredas, ke la Trinidada momoto ne alproksimiĝas al la sojloj por vundebla specio laŭ la kriterioj pri teritorio kaj populacigrandeco. Nuntempe ne estas entreprenitaj konservagadoj por protekti ĉi tiun specion.<ref name=":2">{{Cite web |author=BirdLife International |date=1 October 2016 |title=Trinidad motmot |url=https://www.iucnredlist.org/species/61634940/95173793#assessment-information |website=IUCN Red List }}</ref> La birdo estas prezentita sur la antaŭa flanko de la kvin-dolara [[Trinidada dolaro|monbileto de Trinidado kaj Tobago]]. == Taksonomio == La Trinidada momoto estas membro de la ordo [[Koracioformaj]] (kiu inkluzivas [[alcionoj]]n, [[koracioj]]n, [[momotoj]]n, [[abelmanĝuloj]]n kaj [[todoj]]n) kaj de la genro ''Momotus'' (aŭ [[momotoj]]). Antaŭ la 21-a jarcento, oni vaste opiniis, ke tiu specio estas samspecia kun la bluĉapa momoto, la momoto de Lesson, la Kariba momoto, la Amazonia momoto kaj la Anda momoto. La unuaj naŭ aŭ dek specioj de ''Momotus'' estis agnoskitaj en la 19-a kaj frua 20-a jarcento, kvankam la unua ampleksa provo determini la diferencojn inter la specioj de la genro okazis nur en 1923 fare de [[Frank Chapman]]. En 1945, [[James L. Peters]] klasifikis la grupon de Chapman kun "blua krono" kiel ''M. momota'', konforme al la "biogeografia koncepto pri specioj" de [[Carl Eduard Hellmayr]]. Oni ne supozis, ke la Trinidada momoto estas aparta specio, ĝis la fruaj 2000-aj jaroj, kiam ornitologoj konstatis la multnombrajn morfologiajn, altitudajn kaj voĉajn diferencojn kompare kun aliaj specioj.<ref name=":3">{{Cite journal |last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus Momotus (Coraciiformes: Momotidae) in northern South America and adjacent areas |journal=Ornitologia Colombiana |issue=8 |pages=29–75|doi=10.59517/oc.e185 |s2cid=268944945 |doi-access=free }}</ref> Taksonomia revizio de la genro ''Momotus'' montris, ke la fenotipa diverĝo de la Trinidada momoto okazis relative lastatempe kaj multe pli rapide ol ĉe iu ajn alia specio en tiu ĉi grupo. Ekzistas tamen la eblo, ke tiuj birdoj ekdiferenciĝis multe antaŭ ol la altiĝanta marnivelo interrompis la teran ligon al la [[Duoninsulo Paria]] en Venezuelo.<ref name=":3" /> Tio validas ankaŭ por la alia endemia birdo de Trinidado, la [[Trinidada jakutingo]]. La Trinidada momoto estis tute izolita dum almenaŭ la lastaj 10 000–15 000 jaroj, kio verŝajne faciligis la fiksiĝon de unikaj aleloj per genetika drivo kaj [[natura selektado]]. Ĉar disvastiĝo trans akvo malofte okazas ĉe momotoj, plia fenotipa diferenciĝo en la proksima estonteco estas tre verŝajna, precipe konsiderante la prognozon, ke la marnivelo daŭre altiĝos.<ref name=":3" /> == Aspekto == La Trinidada momoto estas multe pli kaj unuforme ruĝbruneca ĉe la suba korpo ol aliaj specioj de la genro ''Momotus''. Ĝia gorĝo estas tre kaj intense ruĝbruna, dum la brusto estas iomete pli pala kaj ofte havas malfortan, flankan olivecverdan nuancon. La abdomenoj de tiuj birdoj estas preskaŭ tiom malhelaj kiom iliaj brustoj, kaj iliaj femuroj kontrastas akre kontraŭ la verda aŭ bluverda koloroj de la korpo; tiu kontrasto estas multe pli forta ol ĉe aliaj specioj. Iliaj nigraj brustoplumoj havas larĝajn kaj okulfrapajn turkisajn bordojn, dum la tibiaj plumoj estas verdaj ĝis bluverdaj.<ref name=":3" /> Plenkreskuloj havas mallongan nigran strion trans la brusto – trajto forestanta ĉe junuloj (same kiel la bluaj brustoplumoj)<ref>{{Cite book |last=Kenefick |first=Martin |title=Birds of Trinidad & Tobago |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |year=2016 |isbn=978-1-4081-8121-8 |edition=2nd |location=London |page=170}}</ref> – kio ebligas ilian identigon. Maskloj kaj inoj aspektas simile, kaj la Trinidada momoto tipe ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]].<ref name=":0" /> La vastaj bluaj areoj ĉirkaŭ la masko de la Trinidada momoto distingas ĝin de ĉiuj aliaj membroj de la genro. Iuj individuoj povas havi rimarkindan randon, nuancantan de bluo al turkiso, kiu transiras al verdo tuj antaŭ la krono, dum aliaj havas malpli okulfrapajn plumojn.<ref name=":0" /> === Diademo kaj plumaro === Ĝia diademo, aŭ kronsimila marko sur la kapo, konsistas el larĝa, helturkisblua cirklo, kiu transiras al malhelbluo ĉe la nuko. La ekstera parto, etendiĝanta malantaŭen de la okulo, estas violkolora, kaj mallarĝa nigra bordo ĉirkaŭas la malantaŭan parton. Tiuj birdoj kutime havas ruĝbrunecan nuancon ĉe la nuko, kvankam ĝi povas esti pli rimarkebla ĉe iuj individuoj ol ĉe aliaj.<ref name=":0" /> La supra korpo estas ĉefe verda (kun la plej helaj kaj brilaj flugilplumoj), kaj la vosto transiras iom post iom de verdo ĉe la bazo al malhelbluo ĉe la pinto. Tiuj birdoj havas unikajn, padel-formajn vostoplumojn – konatajn kiel "rakedoj" – kiuj estas malhelbluaj ĉe la bazo kaj havas larĝan nigran pinton.<ref name=":3" /> === Grando kaj morfologio === La Trinidada momoto havas totalan longon de proksimume 46 cm<ref name=":0" /> kaj averaĝan mason de 111,4 g.<ref name=":3" /> La ​​longoj de la flugiloj varias laŭ sekso: ĉe maskloj la averaĝo estas 135,2 mm kun intervalo de 133 ĝis 138 mm, dum ĉe inoj la averaĝo estas 137,9 mm kun intervalo de 133 ĝis 142 mm.<ref name=":0" /> La longoj de la vosto varias inter 214 mm kaj 240 mm ĉe maskloj, kaj inter 215,5 mm kaj 235,0 mm ĉe inoj. Ĉi tiu birdo havas rimarkeble pli grandajn dimensiojn de beko kaj vosto ol aliaj membroj de la genro ''Momotus''.<ref name=":3" /> == Habitato kaj distribuo == La Trinidada momoto estas nemigra birdo, kiu loĝas ekskluzive sur la insuloj Trinidado kaj Tobago, kvankam ĝi estas pli abunda en [[Tobago]] ol en [[Trinidado]]. Ĝi ĉefe loĝas en arbaraj vivejoj kaj arbariĝintaj regionoj, inkluzive de kaj malaltaj kaj marbordaj arbaroj. La specio estas adaptebla kaj troveblas ankaŭ en maraj intertajdaj zonoj, kie ĉeestas arbariĝintaj medioj.<ref name=":2" /> Ĉi tiu specio estas unika, ĉar ĝia geografia izoliteco estas pli rimarkinda ol tiu de iu ajn alia membro de la familio Momotedoj, pro ĝia limiĝo al insulo. Ĝia nemigra konduto sugestas ankaŭ, ke la specio verŝajne ne vastiĝos preter sia nuna taksita disvastiĝ-areo de 11 700 kvadrataj kilometroj.<ref name=":2" /> Mankas konsiderinda informo pri la disvastiĝo de la populacioj de la Trinidada momoto tra la insuloj, inkluzive de la preciza nombro da maturaj individuoj kaj tio, ĉu okazis pliiĝo aŭ malpliiĝo de la nombroj en la lastaj jaroj. Malgraŭ tio, oni supozas, ke la nuna populacio estas stabila kaj sen signifa fragmentiĝo, kaj oni taksas, ke la averaĝa generacio daŭras proksimume 3,6 jarojn. Kvankam ilia supra alteca limo ne estas bone dokumentita, ilia malsupra alteca limo estas 0 m, aŭ marnivelo.<ref name=":2" /> Trinidadaj momotoj montris kapablon vivi kaj funkcii en iuj vivejoj ŝanĝitaj aŭ kreitaj de homoj, inkluzive de plantejoj, paŝtejoj kaj eĉ kamparaj ĝardenoj ĉe loĝejoj. Tiu adaptebleco eble kontribuas al ilia rezistemo, ĉar ne ekzistas konataj gravaj minacoj por la specio; tio sugestas, ke la populacio verŝajne restos stabila aŭ eĉ kreskos en la venontaj jardekoj.<ref name=":2" /> == Kutimaro == === Manĝado === Trinidadaj momotoj estas oportunismaj kaj adapteblaj manĝantoj; ili ĝenerale manĝas berojn, grandajn senvertebrulojn (inkluzive de [[skaraboj]], skolopendroj, milpieduloj, skorpioj kaj blatoj) kaj malgrandajn vertebrulojn kiel ranojn, malgrandajn birdojn kaj lacertojn.<ref name=":1" /> Tiu diversa dieto spegulas la adapteblecon de la birdo al diversaj medioj kaj la haveblecon de predoj. Esplorado montris, ke Trinidadaj momotoj foje uzas ŝtonojn kiel [[amboso]]jn por rompi konkojn de surteraj helikoj; tiu konduto indikas limon de ilo-uzo – konduto antaŭe ne registrita ĉe tiu specio kaj familio.<ref name=":1" /> La uzo de ŝtonoj kiel ambosoj ebligas al tiuj birdoj atingi nutraĵriĉajn manĝfontojn, kiuj alie estus neatingeblaj, kio eble plibonigas ilian supervivon dum periodoj, kiam aliaj manĝfontoj estas malabundaj. Ĉe aliaj specioj de la familio [[Momotedoj]], kiel ekzemple la [[bluĉapa momoto]], oni observis, ke ili batas vivantajn predojn kontraŭ arbobranĉoj kaj aliaj malmolaj objektoj por mortigi ilin antaŭ ol manĝi ilin. Krom senkapabligi la predon, tiu kutimo povas faciligi la nutradon de la idoj.<ref>{{Cite journal |last=Sandoval |first=Luis |date=March 2008 |title=Previously unknown food items in the diet of six neotropical bird species |url=https://www.researchgate.net/publication/250071505 |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=120 |issue=1 |pages=214–216|doi=10.1676/07-012.1 }}</ref> === Mudo === Kvankam ekzistas limigitaj informoj pri la [[mudo|plumŝanĝaj]] kutimoj de individuoj de la Trinidada momoto, oni taksas ĝin malrapida procezo, daŭranta ĉirkaŭ kvar monatojn de junio ĝis oktobro.<ref name=":0" /> La specio estas konsiderata nemigranta, kio plue sugestas, ke la plumŝanĝado okazas laŭgrade anstataŭ kiel parto de preparo por migrado. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus bahamensis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] e8ksxqhaonenmfksn24jfiwh9o4pxt9 9419087 9419083 2026-07-02T19:22:36Z Kani 670 9419087 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Trinidada momoto |koloro = pink |dosiero = Blue-crowned Motmot back 2.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Trinidada momoto''' ''M. bahamensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus bahamensis'' |volume=2016 |article-number=e.T61634940A95173793 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634940A95173793.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus bahamensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus bahamensis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Trinidada momoto''' (''Momotus bahamensis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de [[Trinidado kaj Tobago]]. Ĝi estas nemigranta membro de la familio [[Momotedoj]] kaj de la genro ''[[Momotus]]''. La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la Trinidada, la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto|Anda momoto]]j estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> Kvankam troviĝanta en ambaŭ insuloj, tiu ĉi birdospecio estas pli abunda en [[Tobago]] ol en [[Trinidado]]. Ĉi tiujn birdojn karakterizas ilia bunta plumaro, fortikaj bekoj kaj malaltatona, strigeca krio. Iliaj subaj partoj estas tre ruĝbrunaj, kun iomete pli hela brusto kaj olivecverda nuanco. La nigra masko ĉirkaŭ la okuloj kaj la blu-nigraj vostoj kun spatelformaj pintoj estas ankaŭ distingaj trajtoj de ĉi tiu specio.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Schulenberg |first=Thomas S. |date=2020 |title=Trinidad Motmot (Momotus bahamensis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/trimot1/cur/introduction#fieldid |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.trimot1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> Ĉi tiuj birdoj ofte sidas senmove, kaj en sia vivejo de densa arbaro ili povas esti malfacile videblaj, malgraŭ sia grandeco. Ili manĝas malgrandajn predojn kiel ekzemple [[amfibioj]]n, malgrandajn mamulojn, insektojn, araneojn, lumbrikojn, lacertojn, malgrandajn serpentojn kaj birdidojn, kaj ankaŭ regule manĝas fruktojn.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Remsen |first=J. |last2=Hyde |first2=Mary |last3=Chapman |first3=Angela |date=1993-02-01 |title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans |url=https://www.researchgate.net/publication/251320579_The_Diets_of_Neotropical_Trogons_Motmots_Barbets_and_Toucans |journal=The Condor |volume=95 |doi=10.2307/1369399}}</ref> Ili manĝas malgrandajn arbohelikojn kaj uzas ŝtonojn sur la arbara grundo kiel "ambosojn" por rompi ties malmolajn konkojn – same kiel la ekzoskeletojn de [[krabo]]j, [[skarabo]]j kaj grandaj [[milpiedulo]]j – por atingi la molajn manĝeblajn korpojn interne.<ref>{{Cite journal |last=Deo |first=Rainer |date=2021-11-05 |title=Observation of a Trinidad Motmot Momotus bahamensis using an anvil to prey on a Manicou Crab Rodriguezus garmani (Decapoda: Pseudothelphusidae), in Tobago |url=https://www.researchgate.net/publication/369473034_Observation_of_a_Trinidad_Motmot_Momotus_bahamensis_using_an_anvil_to_prey_on_a_Manicou_Crab_Rodriguezus_garmani_Decapoda_Pseudothelphusidae_in_Tobago |pages=115–116}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Rutherford |first1=Mike G. |last2=Bianco |first2=Giovanni |date=2014-12-31 |title=Utilisation of Anvils by the Trinidad Motmot (Momotus bahamensis) in Tobago, Trinidad and Tobago |url=https://livingworld.ttfnc.org/index.php/lwj/article/view/rutherford2014b/111 |journal=Living World, Journal of the Trinidad and Tobago Field Naturalists' Club |language=en |pages=30–34 |issn=1029-3299}}</ref> Kvankam malmulte da informoj estas konataj pri ĉi tiu specio, oni supozas, ke la populacio estas stabila, kaj estas konsiderata [[malplej zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUCN). Malgraŭ sia malgranda teritorio kaj nekvantigita populacigrandeco, oni kredas, ke la Trinidada momoto ne alproksimiĝas al la sojloj por vundebla specio laŭ la kriterioj pri teritorio kaj populacigrandeco. Nuntempe ne estas entreprenitaj konservagadoj por protekti ĉi tiun specion.<ref name=":2">{{Cite web |author=BirdLife International |date=1 October 2016 |title=Trinidad motmot |url=https://www.iucnredlist.org/species/61634940/95173793#assessment-information |website=IUCN Red List }}</ref> La birdo estas prezentita sur la antaŭa flanko de la kvin-dolara [[Trinidada dolaro|monbileto de Trinidado kaj Tobago]]. == Taksonomio == La Trinidada momoto estas membro de la ordo [[Koracioformaj]] (kiu inkluzivas [[alcionoj]]n, [[koracioj]]n, [[momotoj]]n, [[abelmanĝuloj]]n kaj [[todoj]]n) kaj de la genro ''Momotus'' (aŭ [[momotoj]]). Antaŭ la 21-a jarcento, oni vaste opiniis, ke tiu specio estas samspecia kun la bluĉapa momoto, la momoto de Lesson, la Kariba momoto, la Amazonia momoto kaj la Anda momoto. La unuaj naŭ aŭ dek specioj de ''Momotus'' estis agnoskitaj en la 19-a kaj frua 20-a jarcento, kvankam la unua ampleksa provo determini la diferencojn inter la specioj de la genro okazis nur en 1923 fare de [[Frank Chapman]]. En 1945, [[James L. Peters]] klasifikis la grupon de Chapman kun "blua krono" kiel ''M. momota'', konforme al la "biogeografia koncepto pri specioj" de [[Carl Eduard Hellmayr]]. Oni ne supozis, ke la Trinidada momoto estas aparta specio, ĝis la fruaj 2000-aj jaroj, kiam ornitologoj konstatis la multnombrajn morfologiajn, altitudajn kaj voĉajn diferencojn kompare kun aliaj specioj.<ref name=":3">{{Cite journal |last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus Momotus (Coraciiformes: Momotidae) in northern South America and adjacent areas |journal=Ornitologia Colombiana |issue=8 |pages=29–75|doi=10.59517/oc.e185 |s2cid=268944945 |doi-access=free }}</ref> Taksonomia revizio de la genro ''Momotus'' montris, ke la fenotipa diverĝo de la Trinidada momoto okazis relative lastatempe kaj multe pli rapide ol ĉe iu ajn alia specio en tiu ĉi grupo. Ekzistas tamen la eblo, ke tiuj birdoj ekdiferenciĝis multe antaŭ ol la altiĝanta marnivelo interrompis la teran ligon al la [[Duoninsulo Paria]] en Venezuelo.<ref name=":3" /> Tio validas ankaŭ por la alia endemia birdo de Trinidado, la [[Trinidada jakutingo]]. La Trinidada momoto estis tute izolita dum almenaŭ la lastaj 10 000–15 000 jaroj, kio verŝajne faciligis la fiksiĝon de unikaj aleloj per genetika drivo kaj [[natura selektado]]. Ĉar disvastiĝo trans akvo malofte okazas ĉe momotoj, plia fenotipa diferenciĝo en la proksima estonteco estas tre verŝajna, precipe konsiderante la prognozon, ke la marnivelo daŭre altiĝos.<ref name=":3" /> == Aspekto == La Trinidada momoto estas multe pli kaj unuforme ruĝbruneca ĉe la suba korpo ol aliaj specioj de la genro ''Momotus''. Ĝia gorĝo estas tre kaj intense ruĝbruna, dum la brusto estas iomete pli pala kaj ofte havas malfortan, flankan olivecverdan nuancon. La abdomenoj de tiuj birdoj estas preskaŭ tiom malhelaj kiom iliaj brustoj, kaj iliaj femuroj kontrastas akre kontraŭ la verda aŭ bluverda koloroj de la korpo; tiu kontrasto estas multe pli forta ol ĉe aliaj specioj. Iliaj nigraj brustoplumoj havas larĝajn kaj okulfrapajn turkisajn bordojn, dum la tibiaj plumoj estas verdaj ĝis bluverdaj.<ref name=":3" /> Plenkreskuloj havas mallongan nigran strion trans la brusto – trajto forestanta ĉe junuloj (same kiel la bluaj brustoplumoj)<ref>{{Cite book |last=Kenefick |first=Martin |title=Birds of Trinidad & Tobago |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |year=2016 |isbn=978-1-4081-8121-8 |edition=2nd |location=London |page=170}}</ref> – kio ebligas ilian identigon. Maskloj kaj inoj aspektas simile, kaj la Trinidada momoto tipe ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]].<ref name=":0" /> La vastaj bluaj areoj ĉirkaŭ la masko de la Trinidada momoto distingas ĝin de ĉiuj aliaj membroj de la genro. Iuj individuoj povas havi rimarkindan randon, nuancantan de bluo al turkiso, kiu transiras al verdo tuj antaŭ la krono, dum aliaj havas malpli okulfrapajn plumojn.<ref name=":0" /> === Diademo kaj plumaro === Ĝia diademo, aŭ kronsimila marko sur la kapo, konsistas el larĝa, helturkisblua cirklo, kiu transiras al malhelbluo ĉe la nuko. La ekstera parto, etendiĝanta malantaŭen de la okulo, estas violkolora, kaj mallarĝa nigra bordo ĉirkaŭas la malantaŭan parton. Tiuj birdoj kutime havas ruĝbrunecan nuancon ĉe la nuko, kvankam ĝi povas esti pli rimarkebla ĉe iuj individuoj ol ĉe aliaj.<ref name=":0" /> La supra korpo estas ĉefe verda (kun la plej helaj kaj brilaj flugilplumoj), kaj la vosto transiras iom post iom de verdo ĉe la bazo al malhelbluo ĉe la pinto. Tiuj birdoj havas unikajn, padel-formajn vostoplumojn – konatajn kiel "rakedoj" – kiuj estas malhelbluaj ĉe la bazo kaj havas larĝan nigran pinton.<ref name=":3" /> === Grando kaj morfologio === La Trinidada momoto havas totalan longon de proksimume 46 cm<ref name=":0" /> kaj averaĝan mason de 111,4 g.<ref name=":3" /> La ​​longoj de la flugiloj varias laŭ sekso: ĉe maskloj la averaĝo estas 135,2 mm kun intervalo de 133 ĝis 138 mm, dum ĉe inoj la averaĝo estas 137,9 mm kun intervalo de 133 ĝis 142 mm.<ref name=":0" /> La longoj de la vosto varias inter 214 mm kaj 240 mm ĉe maskloj, kaj inter 215,5 mm kaj 235,0 mm ĉe inoj. Ĉi tiu birdo havas rimarkeble pli grandajn dimensiojn de beko kaj vosto ol aliaj membroj de la genro ''Momotus''.<ref name=":3" /> == Habitato kaj distribuo == La Trinidada momoto estas nemigra birdo, kiu loĝas ekskluzive sur la insuloj Trinidado kaj Tobago, kvankam ĝi estas pli abunda en [[Tobago]] ol en [[Trinidado]]. Ĝi ĉefe loĝas en arbaraj vivejoj kaj arbariĝintaj regionoj, inkluzive de kaj malaltaj kaj marbordaj arbaroj. La specio estas adaptebla kaj troveblas ankaŭ en maraj intertajdaj zonoj, kie ĉeestas arbariĝintaj medioj.<ref name=":2" /> Ĉi tiu specio estas unika, ĉar ĝia geografia izoliteco estas pli rimarkinda ol tiu de iu ajn alia membro de la familio Momotedoj, pro ĝia limiĝo al insulo. Ĝia nemigra konduto sugestas ankaŭ, ke la specio verŝajne ne vastiĝos preter sia nuna taksita disvastiĝ-areo de 11 700 kvadrataj kilometroj.<ref name=":2" /> Mankas konsiderinda informo pri la disvastiĝo de la populacioj de la Trinidada momoto tra la insuloj, inkluzive de la preciza nombro da maturaj individuoj kaj tio, ĉu okazis pliiĝo aŭ malpliiĝo de la nombroj en la lastaj jaroj. Malgraŭ tio, oni supozas, ke la nuna populacio estas stabila kaj sen signifa fragmentiĝo, kaj oni taksas, ke la averaĝa generacio daŭras proksimume 3,6 jarojn. Kvankam ilia supra alteca limo ne estas bone dokumentita, ilia malsupra alteca limo estas 0 m, aŭ marnivelo.<ref name=":2" /> Trinidadaj momotoj montris kapablon vivi kaj funkcii en iuj vivejoj ŝanĝitaj aŭ kreitaj de homoj, inkluzive de plantejoj, paŝtejoj kaj eĉ kamparaj ĝardenoj ĉe loĝejoj. Tiu adaptebleco eble kontribuas al ilia rezistemo, ĉar ne ekzistas konataj gravaj minacoj por la specio; tio sugestas, ke la populacio verŝajne restos stabila aŭ eĉ kreskos en la venontaj jardekoj.<ref name=":2" /> == Kutimaro == === Manĝado === Trinidadaj momotoj estas oportunismaj kaj adapteblaj manĝantoj; ili ĝenerale manĝas berojn, grandajn senvertebrulojn (inkluzive de [[skaraboj]], skolopendroj, milpieduloj, skorpioj kaj blatoj) kaj malgrandajn vertebrulojn kiel ranojn, malgrandajn birdojn kaj lacertojn.<ref name=":1" /> Tiu diversa dieto spegulas la adapteblecon de la birdo al diversaj medioj kaj la haveblecon de predoj. Esplorado montris, ke Trinidadaj momotoj foje uzas ŝtonojn kiel [[amboso]]jn por rompi konkojn de surteraj helikoj; tiu konduto indikas limon de ilo-uzo – konduto antaŭe ne registrita ĉe tiu specio kaj familio.<ref name=":1" /> La uzo de ŝtonoj kiel ambosoj ebligas al tiuj birdoj atingi nutraĵriĉajn manĝfontojn, kiuj alie estus neatingeblaj, kio eble plibonigas ilian supervivon dum periodoj, kiam aliaj manĝfontoj estas malabundaj. Ĉe aliaj specioj de la familio [[Momotedoj]], kiel ekzemple la [[bluĉapa momoto]], oni observis, ke ili batas vivantajn predojn kontraŭ arbobranĉoj kaj aliaj malmolaj objektoj por mortigi ilin antaŭ ol manĝi ilin. Krom senkapabligi la predon, tiu kutimo povas faciligi la nutradon de la idoj.<ref>{{Cite journal |last=Sandoval |first=Luis |date=March 2008 |title=Previously unknown food items in the diet of six neotropical bird species |url=https://www.researchgate.net/publication/250071505 |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=120 |issue=1 |pages=214–216|doi=10.1676/07-012.1 }}</ref> === Mudo === Kvankam ekzistas limigitaj informoj pri la [[mudo|plumŝanĝaj]] kutimoj de individuoj de la Trinidada momoto, oni taksas ĝin malrapida procezo, daŭranta ĉirkaŭ kvar monatojn de junio ĝis oktobro.<ref name=":0" /> La specio estas konsiderata nemigranta, kio plue sugestas, ke la plumŝanĝado okazas laŭgrade anstataŭ kiel parto de preparo por migrado. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus bahamensis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] red159oz5l7ewznwtv5nxzixut2htp8 9419093 9419087 2026-07-02T19:25:15Z Kani 670 9419093 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Trinidada momoto |koloro = pink |dosiero = Blue-crowned Motmot back 2.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Trinidada momoto''' ''M. bahamensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Momotus bahamensis'' |volume=2016 |article-number=e.T61634940A95173793 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634940A95173793.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus bahamensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus bahamensis dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Trinidada momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus bahamensis'') estas [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi estas [[endemio]] de arbaroj de [[Trinidado kaj Tobago]]. Ĝi estas nemigranta membro de la familio [[Momotedoj]] kaj de la genro ''[[Momotus]]''. La [[Amazonia momoto|Amazonia]], la [[Bluĉapa momoto|Bluĉapa]], la [[Kariba momoto|Kariba]], la Trinidada, la [[Diadema momoto|Diadema]] (''M.&nbsp;lessonii''), kaj la [[Anda momoto|Anda momoto]]j estis ĉiuj iam konsiderataj [[samspecia]]j.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=AMMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Amazonian Motmot (''Momotus momota''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot4.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref><ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=http://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> Kvankam troviĝanta en ambaŭ insuloj, tiu ĉi birdospecio estas pli abunda en [[Tobago]] ol en [[Trinidado]]. Ĉi tiujn birdojn karakterizas ilia bunta plumaro, fortikaj bekoj kaj malaltatona, strigeca krio. Iliaj subaj partoj estas tre ruĝbrunaj, kun iomete pli hela brusto kaj olivecverda nuanco. La nigra masko ĉirkaŭ la okuloj kaj la blu-nigraj vostoj kun spatelformaj pintoj estas ankaŭ distingaj trajtoj de ĉi tiu specio.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Schulenberg |first=Thomas S. |date=2020 |title=Trinidad Motmot (Momotus bahamensis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/trimot1/cur/introduction#fieldid |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.trimot1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> Ĉi tiuj birdoj ofte sidas senmove, kaj en sia vivejo de densa arbaro ili povas esti malfacile videblaj, malgraŭ sia grandeco. Ili manĝas malgrandajn predojn kiel ekzemple [[amfibioj]]n, malgrandajn mamulojn, insektojn, araneojn, lumbrikojn, lacertojn, malgrandajn serpentojn kaj birdidojn, kaj ankaŭ regule manĝas fruktojn.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Remsen |first=J. |last2=Hyde |first2=Mary |last3=Chapman |first3=Angela |date=1993-02-01 |title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans |url=https://www.researchgate.net/publication/251320579_The_Diets_of_Neotropical_Trogons_Motmots_Barbets_and_Toucans |journal=The Condor |volume=95 |doi=10.2307/1369399}}</ref> Ili manĝas malgrandajn arbohelikojn kaj uzas ŝtonojn sur la arbara grundo kiel "ambosojn" por rompi ties malmolajn konkojn – same kiel la ekzoskeletojn de [[krabo]]j, [[skarabo]]j kaj grandaj [[milpiedulo]]j – por atingi la molajn manĝeblajn korpojn interne.<ref>{{Cite journal |last=Deo |first=Rainer |date=2021-11-05 |title=Observation of a Trinidad Motmot Momotus bahamensis using an anvil to prey on a Manicou Crab Rodriguezus garmani (Decapoda: Pseudothelphusidae), in Tobago |url=https://www.researchgate.net/publication/369473034_Observation_of_a_Trinidad_Motmot_Momotus_bahamensis_using_an_anvil_to_prey_on_a_Manicou_Crab_Rodriguezus_garmani_Decapoda_Pseudothelphusidae_in_Tobago |pages=115–116}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Rutherford |first1=Mike G. |last2=Bianco |first2=Giovanni |date=2014-12-31 |title=Utilisation of Anvils by the Trinidad Motmot (Momotus bahamensis) in Tobago, Trinidad and Tobago |url=https://livingworld.ttfnc.org/index.php/lwj/article/view/rutherford2014b/111 |journal=Living World, Journal of the Trinidad and Tobago Field Naturalists' Club |language=en |pages=30–34 |issn=1029-3299}}</ref> Kvankam malmulte da informoj estas konataj pri ĉi tiu specio, oni supozas, ke la populacio estas stabila, kaj estas konsiderata [[malplej zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUCN). Malgraŭ sia malgranda teritorio kaj nekvantigita populacigrandeco, oni kredas, ke la Trinidada momoto ne alproksimiĝas al la sojloj por vundebla specio laŭ la kriterioj pri teritorio kaj populacigrandeco. Nuntempe ne estas entreprenitaj konservagadoj por protekti ĉi tiun specion.<ref name=":2">{{Cite web |author=BirdLife International |date=1 October 2016 |title=Trinidad motmot |url=https://www.iucnredlist.org/species/61634940/95173793#assessment-information |website=IUCN Red List }}</ref> La birdo estas prezentita sur la antaŭa flanko de la kvin-dolara [[Trinidada dolaro|monbileto de Trinidado kaj Tobago]]. == Taksonomio == La Trinidada momoto estas membro de la ordo [[Koracioformaj]] (kiu inkluzivas [[alcionoj]]n, [[koracioj]]n, [[momotoj]]n, [[abelmanĝuloj]]n kaj [[todoj]]n) kaj de la genro ''Momotus'' (aŭ [[momotoj]]). Antaŭ la 21-a jarcento, oni vaste opiniis, ke tiu specio estas samspecia kun la bluĉapa momoto, la momoto de Lesson, la Kariba momoto, la Amazonia momoto kaj la Anda momoto. La unuaj naŭ aŭ dek specioj de ''Momotus'' estis agnoskitaj en la 19-a kaj frua 20-a jarcento, kvankam la unua ampleksa provo determini la diferencojn inter la specioj de la genro okazis nur en 1923 fare de [[Frank Chapman]]. En 1945, [[James L. Peters]] klasifikis la grupon de Chapman kun "blua krono" kiel ''M. momota'', konforme al la "biogeografia koncepto pri specioj" de [[Carl Eduard Hellmayr]]. Oni ne supozis, ke la Trinidada momoto estas aparta specio, ĝis la fruaj 2000-aj jaroj, kiam ornitologoj konstatis la multnombrajn morfologiajn, altitudajn kaj voĉajn diferencojn kompare kun aliaj specioj.<ref name=":3">{{Cite journal |last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus Momotus (Coraciiformes: Momotidae) in northern South America and adjacent areas |journal=Ornitologia Colombiana |issue=8 |pages=29–75|doi=10.59517/oc.e185 |s2cid=268944945 |doi-access=free }}</ref> Taksonomia revizio de la genro ''Momotus'' montris, ke la fenotipa diverĝo de la Trinidada momoto okazis relative lastatempe kaj multe pli rapide ol ĉe iu ajn alia specio en tiu ĉi grupo. Ekzistas tamen la eblo, ke tiuj birdoj ekdiferenciĝis multe antaŭ ol la altiĝanta marnivelo interrompis la teran ligon al la [[Duoninsulo Paria]] en Venezuelo.<ref name=":3" /> Tio validas ankaŭ por la alia endemia birdo de Trinidado, la [[Trinidada jakutingo]]. La Trinidada momoto estis tute izolita dum almenaŭ la lastaj 10 000–15 000 jaroj, kio verŝajne faciligis la fiksiĝon de unikaj aleloj per genetika drivo kaj [[natura selektado]]. Ĉar disvastiĝo trans akvo malofte okazas ĉe momotoj, plia fenotipa diferenciĝo en la proksima estonteco estas tre verŝajna, precipe konsiderante la prognozon, ke la marnivelo daŭre altiĝos.<ref name=":3" /> == Aspekto == La Trinidada momoto estas multe pli kaj unuforme ruĝbruneca ĉe la suba korpo ol aliaj specioj de la genro ''Momotus''. Ĝia gorĝo estas tre kaj intense ruĝbruna, dum la brusto estas iomete pli pala kaj ofte havas malfortan, flankan olivecverdan nuancon. La abdomenoj de tiuj birdoj estas preskaŭ tiom malhelaj kiom iliaj brustoj, kaj iliaj femuroj kontrastas akre kontraŭ la verda aŭ bluverda koloroj de la korpo; tiu kontrasto estas multe pli forta ol ĉe aliaj specioj. Iliaj nigraj brustoplumoj havas larĝajn kaj okulfrapajn turkisajn bordojn, dum la tibiaj plumoj estas verdaj ĝis bluverdaj.<ref name=":3" /> Plenkreskuloj havas mallongan nigran strion trans la brusto – trajto forestanta ĉe junuloj (same kiel la bluaj brustoplumoj)<ref>{{Cite book |last=Kenefick |first=Martin |title=Birds of Trinidad & Tobago |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |year=2016 |isbn=978-1-4081-8121-8 |edition=2nd |location=London |page=170}}</ref> – kio ebligas ilian identigon. Maskloj kaj inoj aspektas simile, kaj la Trinidada momoto tipe ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]].<ref name=":0" /> La vastaj bluaj areoj ĉirkaŭ la masko de la Trinidada momoto distingas ĝin de ĉiuj aliaj membroj de la genro. Iuj individuoj povas havi rimarkindan randon, nuancantan de bluo al turkiso, kiu transiras al verdo tuj antaŭ la krono, dum aliaj havas malpli okulfrapajn plumojn.<ref name=":0" /> === Diademo kaj plumaro === Ĝia diademo, aŭ kronsimila marko sur la kapo, konsistas el larĝa, helturkisblua cirklo, kiu transiras al malhelbluo ĉe la nuko. La ekstera parto, etendiĝanta malantaŭen de la okulo, estas violkolora, kaj mallarĝa nigra bordo ĉirkaŭas la malantaŭan parton. Tiuj birdoj kutime havas ruĝbrunecan nuancon ĉe la nuko, kvankam ĝi povas esti pli rimarkebla ĉe iuj individuoj ol ĉe aliaj.<ref name=":0" /> La supra korpo estas ĉefe verda (kun la plej helaj kaj brilaj flugilplumoj), kaj la vosto transiras iom post iom de verdo ĉe la bazo al malhelbluo ĉe la pinto. Tiuj birdoj havas unikajn, padel-formajn vostoplumojn – konatajn kiel "rakedoj" – kiuj estas malhelbluaj ĉe la bazo kaj havas larĝan nigran pinton.<ref name=":3" /> === Grando kaj morfologio === La Trinidada momoto havas totalan longon de proksimume 46 cm<ref name=":0" /> kaj averaĝan mason de 111,4 g.<ref name=":3" /> La ​​longoj de la flugiloj varias laŭ sekso: ĉe maskloj la averaĝo estas 135,2 mm kun intervalo de 133 ĝis 138 mm, dum ĉe inoj la averaĝo estas 137,9 mm kun intervalo de 133 ĝis 142 mm.<ref name=":0" /> La longoj de la vosto varias inter 214 mm kaj 240 mm ĉe maskloj, kaj inter 215,5 mm kaj 235,0 mm ĉe inoj. Ĉi tiu birdo havas rimarkeble pli grandajn dimensiojn de beko kaj vosto ol aliaj membroj de la genro ''Momotus''.<ref name=":3" /> == Habitato kaj distribuo == La Trinidada momoto estas nemigra birdo, kiu loĝas ekskluzive sur la insuloj Trinidado kaj Tobago, kvankam ĝi estas pli abunda en [[Tobago]] ol en [[Trinidado]]. Ĝi ĉefe loĝas en arbaraj vivejoj kaj arbariĝintaj regionoj, inkluzive de kaj malaltaj kaj marbordaj arbaroj. La specio estas adaptebla kaj troveblas ankaŭ en maraj intertajdaj zonoj, kie ĉeestas arbariĝintaj medioj.<ref name=":2" /> Ĉi tiu specio estas unika, ĉar ĝia geografia izoliteco estas pli rimarkinda ol tiu de iu ajn alia membro de la familio Momotedoj, pro ĝia limiĝo al insulo. Ĝia nemigra konduto sugestas ankaŭ, ke la specio verŝajne ne vastiĝos preter sia nuna taksita disvastiĝ-areo de 11 700 kvadrataj kilometroj.<ref name=":2" /> Mankas konsiderinda informo pri la disvastiĝo de la populacioj de la Trinidada momoto tra la insuloj, inkluzive de la preciza nombro da maturaj individuoj kaj tio, ĉu okazis pliiĝo aŭ malpliiĝo de la nombroj en la lastaj jaroj. Malgraŭ tio, oni supozas, ke la nuna populacio estas stabila kaj sen signifa fragmentiĝo, kaj oni taksas, ke la averaĝa generacio daŭras proksimume 3,6 jarojn. Kvankam ilia supra alteca limo ne estas bone dokumentita, ilia malsupra alteca limo estas 0 m, aŭ marnivelo.<ref name=":2" /> Trinidadaj momotoj montris kapablon vivi kaj funkcii en iuj vivejoj ŝanĝitaj aŭ kreitaj de homoj, inkluzive de plantejoj, paŝtejoj kaj eĉ kamparaj ĝardenoj ĉe loĝejoj. Tiu adaptebleco eble kontribuas al ilia rezistemo, ĉar ne ekzistas konataj gravaj minacoj por la specio; tio sugestas, ke la populacio verŝajne restos stabila aŭ eĉ kreskos en la venontaj jardekoj.<ref name=":2" /> == Kutimaro == === Manĝado === Trinidadaj momotoj estas oportunismaj kaj adapteblaj manĝantoj; ili ĝenerale manĝas berojn, grandajn senvertebrulojn (inkluzive de [[skaraboj]], skolopendroj, milpieduloj, skorpioj kaj blatoj) kaj malgrandajn vertebrulojn kiel ranojn, malgrandajn birdojn kaj lacertojn.<ref name=":1" /> Tiu diversa dieto spegulas la adapteblecon de la birdo al diversaj medioj kaj la haveblecon de predoj. Esplorado montris, ke Trinidadaj momotoj foje uzas ŝtonojn kiel [[amboso]]jn por rompi konkojn de surteraj helikoj; tiu konduto indikas limon de ilo-uzo – konduto antaŭe ne registrita ĉe tiu specio kaj familio.<ref name=":1" /> La uzo de ŝtonoj kiel ambosoj ebligas al tiuj birdoj atingi nutraĵriĉajn manĝfontojn, kiuj alie estus neatingeblaj, kio eble plibonigas ilian supervivon dum periodoj, kiam aliaj manĝfontoj estas malabundaj. Ĉe aliaj specioj de la familio [[Momotedoj]], kiel ekzemple la [[bluĉapa momoto]], oni observis, ke ili batas vivantajn predojn kontraŭ arbobranĉoj kaj aliaj malmolaj objektoj por mortigi ilin antaŭ ol manĝi ilin. Krom senkapabligi la predon, tiu kutimo povas faciligi la nutradon de la idoj.<ref>{{Cite journal |last=Sandoval |first=Luis |date=March 2008 |title=Previously unknown food items in the diet of six neotropical bird species |url=https://www.researchgate.net/publication/250071505 |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=120 |issue=1 |pages=214–216|doi=10.1676/07-012.1 }}</ref> === Mudo === Kvankam ekzistas limigitaj informoj pri la [[mudo|plumŝanĝaj]] kutimoj de individuoj de la Trinidada momoto, oni taksas ĝin malrapida procezo, daŭranta ĉirkaŭ kvar monatojn de junio ĝis oktobro.<ref name=":0" /> La specio estas konsiderata nemigranta, kio plue sugestas, ke la plumŝanĝado okazas laŭgrade anstataŭ kiel parto de preparo por migrado. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus bahamensis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] qsiu4u3u4f1jdipsfjmxzi54wyqcx99 Arbaro de Bjalovjeĵa 0 948814 9418987 2026-07-02T18:03:51Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Praarbaro de Bjalovjeĵa]] 9418987 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Praarbaro de Bjalovjeĵa]] gfcoz9z13njszavo7gtubsrrsx9m5mr Momotus bahamensis 0 948815 9418989 2026-07-02T18:13:23Z Kani 670 Alidirektigis al [[Trinidada momoto]] 9418989 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Trinidada momoto]] dn89yefr7d5msnczlwf2ir84fqztskj Marten de Roon 0 948816 9418998 2026-07-02T18:22:57Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|199}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[]], do nun {{aĝo|19}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto..." 9418998 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|199}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[]], do nun {{aĝo|19}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021]], kiu ne okazis en certa lando, sed dise en 12 urbo de tuta Eŭropo, poste ankaŭ en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj de 2021 kaj 2022 li rekoneblis per la ĉemiza numero "15" kaj en 2026 per la ĉemiza numero "3". La eŭropan ĉampionadon de 2024 li do ne partoprenis nome de la nacia teamo. <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Roon, M}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 2b1s6kz0cl2fms20r5s4nafz3r3gzq3 9419005 9418998 2026-07-02T18:24:53Z ThomasPusch 1869 9419005 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1991|3|29}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Suda Holando]], do nun {{aĝo|1991|3|29}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021]], kiu ne okazis en certa lando, sed dise en 12 urbo de tuta Eŭropo, poste ankaŭ en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj de 2021 kaj 2022 li rekoneblis per la ĉemiza numero "15" kaj en 2026 per la ĉemiza numero "3". La eŭropan ĉampionadon de 2024 li do ne partoprenis nome de la nacia teamo. <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Roon, M}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] kvq07fj4k322zx4diusb80quobdr392 9419009 9419005 2026-07-02T18:26:23Z ThomasPusch 1869 9419009 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1991|3|29}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Suda Holando]], do nun {{aĝo|1991|3|29}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021]], kiu ne okazis en certa lando, sed dise en 12 urbo de tuta Eŭropo, poste ankaŭ en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj de 2021 kaj 2022 li rekoneblis per la ĉemiza numero "15" kaj en 2026 per la ĉemiza numero "3". La eŭropan ĉampionadon de 2024 li do ne partoprenis nome de la nacia teamo. <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Marten de Roon 03.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en majo 2016}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Roon, M}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] iaxvkd7dpsszatdn0ex5t635lx7hm82 9419070 9419009 2026-07-02T18:59:18Z ThomasPusch 1869 9419070 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1991|3|29}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Suda Holando]], do nun {{aĝo|1991|3|29}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021]], kiu ne okazis en certa lando, sed dise en 12 urbo de tuta Eŭropo, poste ankaŭ en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj de 2021 kaj 2022 li rekoneblis per la ĉemiza numero "15" kaj en 2026 per la ĉemiza numero "3". La eŭropan ĉampionadon de 2024 li do ne partoprenis nome de la nacia teamo. <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Marten de Roon 03.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en majo 2016}}]] {{projektoj}} {{nederlanda nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Roon, M}} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] ep13nxkio50cdbwr34zv7rk1a245skb Teejo 0 948817 9419017 2026-07-02T18:29:32Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Tetrinkejo]] 9419017 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tetrinkejo]] p9yduo461w8esutofuldupmb1drdqrf Duoninsulo Paria 0 948818 9419020 2026-07-02T18:30:55Z Kani 670 Alidirektigis al [[Paria Duoninsulo]] 9419020 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Paria Duoninsulo]] ctkvou0m6xd0q9ljguci13980eihkwr Guus Til 0 948819 9419028 2026-07-02T18:35:25Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en..." 9419028 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Til, G }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] msdhw78y7z4rlm3s5a41vx8d8qdklsb 9419044 9419028 2026-07-02T18:41:57Z ThomasPusch 1869 9419044 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|12|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1997|12|22}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Til, G }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] g00h7twixsar6x1yf7xh0y9haumy74y 9419071 9419044 2026-07-02T18:59:39Z ThomasPusch 1869 9419071 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|12|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1997|12|22}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Til, G }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 0skp0zu15962f7aj7ig7inqbt5xg55g 9419121 9419071 2026-07-02T19:52:56Z ThomasPusch 1869 9419121 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|12|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1997|12|22}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Guus Til (Spartak Moscow, 19.08.2019).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en aŭgusto 2019 luktante por la teamo de [[Spartak Moskvo]]}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Til, G }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] pd87hontc2vldp8boigo193q2xq7k8u 9419125 9419121 2026-07-02T20:09:03Z ThomasPusch 1869 9419125 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|12|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1997|12|22}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li naskiĝis en Zambio al nederlandaj gepatroj, kie lia patro laboris kiel evoluhelpa laboristo. En lia unua vivjaro la familio translokiĝis al Mozambiko, kaj kiam li estis tri-jara, ili plu translokiĝis al [[Amsterdamo]]. Til komence ludis futbalon en du lokaj kvartalaj kluboj de la ĉefurbo, SV Geinburgia kaj SV Diemen, antaŭ ol aliĝi al la junulara akademio de la klubo [[Alkmaar Zaanstreek]]. Li luktis tie en la junularaj teamoj de la 12-a kaj 18-a vivjaro, de 2010 ĝis 2016, kaj post tio debutis en la profesia unua vira teamo de la klubo, kie li estis 3 pliajn jarojn, do ĝis 2019, antaŭ ol transferiĝi al la teamo de [[Spartak Moskvo]] por pliaj tri jaroj. Tamen en la 2-a kaj 3-a moskva jaro li fakte estis pruntita al la germana klubo [[SC Freiburg]] en 2020–2021 kaj al [[Feyenoord Rotterdam]] en 2021–2022 kaj malmulte reale estis en Moskvo. Ekde 2022 li kontinue apartenas al la unua vira teamo de la klubo [[PSV Eindhoven]]<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Guus Til (Spartak Moscow, 19.08.2019).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en aŭgusto 2019 luktante por la teamo de [[Spartak Moskvo]]}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Til, G }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] akxfx6wd56v7n6nctwp5cc528xwylnb 9419126 9419125 2026-07-02T20:10:11Z ThomasPusch 1869 9419126 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|12|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1997|12|22}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li naskiĝis en [[Zambio]] al nederlandaj gepatroj, kie lia patro laboris kiel evoluhelpa laboristo. En lia unua vivjaro la familio translokiĝis al [[Mozambiko]], kaj kiam li estis tri-jara, ili plu translokiĝis de Afriko al [[Amsterdamo]]. Til komence ludis futbalon en du lokaj kvartalaj kluboj de la ĉefurbo, SV Geinburgia kaj SV Diemen, antaŭ ol aliĝi al la junulara akademio de la klubo [[Alkmaar Zaanstreek]]. Li luktis tie en la junularaj teamoj de la 12-a kaj 18-a vivjaro, de 2010 ĝis 2016, kaj post tio debutis en la profesia unua vira teamo de la klubo, kie li estis 3 pliajn jarojn, do ĝis 2019, antaŭ ol transferiĝi al la teamo de [[Spartak Moskvo]] por pliaj tri jaroj. Tamen en la 2-a kaj 3-a moskva jaro li fakte estis pruntita al la germana klubo [[SC Freiburg]] en 2020–2021 kaj al [[Feyenoord Rotterdam]] en 2021–2022 kaj malmulte reale estis en Moskvo. Ekde 2022 li kontinue apartenas al la unua vira teamo de la klubo [[PSV Eindhoven]]<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Guus Til (Spartak Moscow, 19.08.2019).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en aŭgusto 2019 luktante por la teamo de [[Spartak Moskvo]]}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Til, G }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 4mewuwbwtj5wi5gawucsmoujfaxftvp 9419128 9419126 2026-07-02T20:12:22Z ThomasPusch 1869 9419128 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|12|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1997|12|22}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li naskiĝis en [[Zambio]] al nederlandaj gepatroj, kie lia patro laboris kiel evoluhelpa laboristo. En lia unua vivjaro la familio translokiĝis al [[Mozambiko]], kaj kiam li estis tri-jara, ili plu translokiĝis de Afriko al [[Amsterdamo]]. Til komence ludis futbalon en du lokaj kvartalaj kluboj de la ĉefurbo, SV Geinburgia kaj SV Diemen, antaŭ ol aliĝi al la junulara akademio de la klubo [[Alkmaar Zaanstreek]]. Li luktis tie en la junularaj teamoj de la 12-a kaj 18-a vivjaro, de 2010 ĝis 2016, kaj post tio debutis en la profesia unua vira teamo de la klubo, kie li estis 3 pliajn jarojn, do ĝis 2019, antaŭ ol transferiĝi al la teamo de [[Spartak Moskvo]] por pliaj tri jaroj. Tamen en la 2-a kaj 3-a moskva jaro li fakte estis pruntita al la germana klubo [[SC Freiburg]] en 2020–2021 kaj al [[Feyenoord Rotterdam]] en 2021–2022 kaj malmulte reale estis en Moskvo. Ekde 2022 li kontinue apartenas al la unua vira teamo de la klubo [[PSV Eindhoven]]<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Guus Til (Spartak Moscow, 19.08.2019).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en aŭgusto 2019 luktante por la teamo de [[Spartak Moskvo]]}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Til, G }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Zambio]] 10hnzt28u1bfun3dv7zkuvdy2wbdhkd Noa Lang 0 948820 9419029 2026-07-02T18:35:39Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en..." 9419029 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "17". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Lang, N }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] ez9tkrqoyh11nb7jcn8mkxd9w7avn6t 9419045 9419029 2026-07-02T18:42:41Z ThomasPusch 1869 9419045 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|6|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "17". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Lang, N }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] pyjm85mh73ne0l29c9tea9vjb1rvdae 9419046 9419045 2026-07-02T18:42:51Z ThomasPusch 1869 9419046 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|6|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "17". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Lang, N }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 9twt16h28baxvech0hqhi60rz04o1s8 9419072 9419046 2026-07-02T19:00:03Z ThomasPusch 1869 9419072 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|6|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "17". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Lang, N }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 27d1mwqiy1f937tecnk0cuqexienix4 9419122 9419072 2026-07-02T19:55:12Z ThomasPusch 1869 9419122 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|6|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "17". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Austria U-18 vs. Netherlands U-18 2017-03-23 (008).jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|kun iuj kolegoj de la nacia teamo de sub-18-jaruloj en 2017 (la plej maldekstra en helblua supro)}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Lang, N }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] en9lv3744sjwvxxkek058hz296ghzwu Teun Koopmeiners 0 948821 9419031 2026-07-02T18:36:05Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2020]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en..." 9419031 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2020]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2020]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "20". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Koopmeiners, T }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] cdb6clyeheealo7w1o79bnvm9u46woc 9419047 9419031 2026-07-02T18:43:26Z ThomasPusch 1869 9419047 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2020]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1998|2|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|2|28}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2020]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "20". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Koopmeiners, T }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] dyxwgqz4ygej4jxzxtqjl4kgpwa8vi1 9419073 9419047 2026-07-02T19:00:40Z ThomasPusch 1869 9419073 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2020]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1998|2|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|2|28}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2020]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "20". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Koopmeiners, T }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] dy7umx3uriptm3on6h28xth0nu470p4 9419129 9419073 2026-07-02T20:17:06Z ThomasPusch 1869 9419129 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2020]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1998|2|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|2|28}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2020]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "20". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:атч «Динамо» - АЗ 2-0. 15 сентября 2020 года — 1137461.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|jen starante, tute maldekstre, kun la teamo de [[Dinamo Moskvo]] en septembro 2020}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Koopmeiners, T }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] c9r1rl6q1opq4qp0jh8r4u4cntprkrt 9419130 9419129 2026-07-02T20:17:33Z ThomasPusch 1869 9419130 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2020]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1998|2|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|2|28}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2020]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "20". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:атч «Динамо» - АЗ 2-0. 15 сентября 2020 года — 1137461.jpg|eta|maldekstra|350ra|{{centre|jen starante, tute maldekstre, kun la teamo de [[Dinamo Moskvo]] en septembro 2020}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Koopmeiners, T }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] p4gsb6cx7ffvuqchzs9427j9vh3kuu3 9419132 9419130 2026-07-02T20:19:43Z ThomasPusch 1869 9419132 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2020]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1998|2|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|2|28}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2020]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "20". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Матч «Динамо» - АЗ 2-0. 15 сентября 2020 года — 1137461.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|jen starante, tute maldekstre, kun la teamo de [[Dinamo Moskvo]] en septembro 2020}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Koopmeiners, T }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] eduwyc5j5un1ut3zqdnqlsh0ulnmxh0 9419133 9419132 2026-07-02T20:20:02Z ThomasPusch 1869 9419133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2020]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1998|2|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|2|28}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2020]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "20". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Матч «Динамо» - АЗ 2-0. 15 сентября 2020 года — 1137461.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|jen starante, tute maldekstre, kun la teamo de [[Dinamo Moskvo]] en septembro 2020}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Koopmeiners, T }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] dqmknsfqcnb600pvfjf66d2gc4pa449 Crysencio Summerville 0 948822 9419032 2026-07-02T18:36:11Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en..." 9419032 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Summerville, C }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] incnadb59kgbgl5ewrh0uz7vxt2vb2t 9419048 9419032 2026-07-02T18:44:24Z ThomasPusch 1869 9419048 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|10|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|10|30}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Summerville, C }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] ivh0nklkz99s8nuze9tir0upycyqoke 9419074 9419048 2026-07-02T19:00:53Z ThomasPusch 1869 9419074 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|10|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|10|30}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Summerville, C }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] ff0vohcikk1799s2t6texz8mrr49v0q 9419134 9419074 2026-07-02T20:21:31Z ThomasPusch 1869 9419134 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|10|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|10|30}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Crysencio Summerville July 2019.jpg|eta|maldekstra|220ra|{{centre|jen en julio 2019, ankoraŭ 17-jara}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Summerville, C }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 2hrbe2cu9tpmqiyoj7bcb8vayk44ec6 9419135 9419134 2026-07-02T20:23:59Z ThomasPusch 1869 9419135 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|10|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|10|30}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Crysencio Summerville July 2019.jpg|eta|maldekstra|220ra|{{centre|jen en julio 2019, ankoraŭ 17-jara, ludante en la klubo [[Feyenoord Rotterdam]]}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Summerville, C }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] qbqxlrmwg9360mize4avsd0rdlpf4bs Jorrel Hato 0 948823 9419033 2026-07-02T18:36:26Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en..." 9419033 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2023]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hato, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 8783584hhuz52sdrp490j30i16xp98j 9419050 9419033 2026-07-02T18:45:11Z ThomasPusch 1869 9419050 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2006|3|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2006|3|7}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2023]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hato, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] ofbc1gvqqinnp3ixvcvmg2av8brfokx 9419075 9419050 2026-07-02T19:01:07Z ThomasPusch 1869 9419075 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2006|3|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2006|3|7}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2023]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hato, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 62tnb8145wzo5hwukl18gtkm3zvok4g 9419100 9419075 2026-07-02T19:32:52Z ThomasPusch 1869 9419100 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2006|3|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2006|3|7}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2023]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero::Jorrel Hato Chelsea AC Milan warm up.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en aŭgusto 2025 antaŭ matĉo de la teamo [[AC Milan]]}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hato, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] rgxq3p58q2dk9d30hezjfcaugtxb6zr 9419101 9419100 2026-07-02T19:35:25Z ThomasPusch 1869 9419101 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2006|3|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2006|3|7}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2023]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero::Jorrel Hato Chelsea AC Milan warm up.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en aŭgusto 2025 antaŭ matĉo de la teamo [[AC Milan]]}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hato, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] o860o1ywdpvs6nzdx1nzjae7fnkq0bl 9419102 9419101 2026-07-02T19:35:41Z ThomasPusch 1869 9419102 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2006|3|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2006|3|7}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2023]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Jorrel Hato Chelsea AC Milan warm up.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en aŭgusto 2025 antaŭ matĉo de la teamo [[AC Milan]]}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hato, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] kw87bvuzvi6u963y7cnxc706yrmxloy Quinten Timber 0 948824 9419034 2026-07-02T18:36:35Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en..." 9419034 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Timber, Q }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] ia7ruea3ygofrubwtko5pppeqylmkoi 9419051 9419034 2026-07-02T18:45:42Z ThomasPusch 1869 9419051 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|6|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Timber, Q }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] syxe2b8383czbbobvnlha9raopcozij 9419076 9419051 2026-07-02T19:01:26Z ThomasPusch 1869 9419076 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|6|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Timber, Q }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 4tqgl83pf9zcfxkvtxf4b2i41g201ut 9419107 9419076 2026-07-02T19:39:16Z ThomasPusch 1869 9419107 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|6|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Go Ahead Eagles - Feyenoord - 53679350840.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en aprilo 2024 kun la teamo de [[Feyenoord Rotterdam]]}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Timber, Q }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 6o88eddc9j6bkpgagb2mi8ahku2f7p7 9419108 9419107 2026-07-02T19:39:30Z ThomasPusch 1869 9419108 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|6|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Go Ahead Eagles - Feyenoord - 53679350840.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|en aprilo 2024 kun la teamo de [[Feyenoord Rotterdam]]}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Timber, Q }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] agvmrgdvw5if1ptjv43uadg74t8ahk4 9419110 9419108 2026-07-02T19:40:40Z ThomasPusch 1869 9419110 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|6|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Go Ahead Eagles - Feyenoord - 53679350840.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|en aprilo 2024 (en blua vestaĵo maldekstre) luktante por la teamo de [[Feyenoord Rotterdam]]}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Timber, Q }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] rfnygan44td3aox3pnk0m6lsgmvoc46 9419111 9419110 2026-07-02T19:41:05Z ThomasPusch 1869 9419111 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2001|6|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Go Ahead Eagles - Feyenoord - 53679350840.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|en aprilo 2024 (en blua vestaĵo maldekstre) luktante por la teamo de [[Feyenoord Rotterdam]]}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Timber, Q }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 8k5l5qj2xjq83pas6wnnya39mdw5sp0 Jan Paul van Hecke 0 948825 9419036 2026-07-02T18:36:55Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en..." 9419036 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hecke, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] osii1fr5rm9wsau62fzbi9p2xr0d7fw 9419052 9419036 2026-07-02T18:46:25Z ThomasPusch 1869 9419052 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2000|6|8}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2000|6|8}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hecke, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] stu03grf8qi8kxzl2mxrn9qx2cfag7d 9419094 9419052 2026-07-02T19:25:25Z ThomasPusch 1869 9419094 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2000|6|8}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2000|6|8}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li inter 2020 kaj somero 2026 havis profesian kontrakton en la unua vira teamo de la angla klubo [[Brighton & Hove Albion]] kaj ekde somero 2026 apartenas al la unua vira teamo de la klubo [[Tottenham Hotspur]]. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:BHA 5 v Espanyol 1 pre season 30 07 2022 154 (Jan Paul van Hecke) (cropped1).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hecke, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] fjach8zuduybem6ynpuevurn5nhl8ba 9419096 9419094 2026-07-02T19:26:47Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9419096 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo [[Tottenham Hotspur]] ekde somero 2026 kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2000|6|8}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2000|6|8}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li inter 2020 kaj somero 2026 havis profesian kontrakton en la unua vira teamo de la angla klubo [[Brighton & Hove Albion]] kaj ekde somero 2026 apartenas al la unua vira teamo de la klubo [[Tottenham Hotspur]]. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:BHA 5 v Espanyol 1 pre season 30 07 2022 154 (Jan Paul van Hecke) (cropped1).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hecke, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] hgre0hwxs1xpdeegl8txrplchjzum09 9419097 9419096 2026-07-02T19:27:56Z ThomasPusch 1869 9419097 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo [[Tottenham Hotspur]] ekde somero 2026 kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2000|6|8}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2000|6|8}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li inter 2020 kaj somero 2026 havis profesian kontrakton en la unua vira teamo de la angla klubo [[Brighton & Hove Albion]] kaj ekde somero 2026 apartenas al la unua vira teamo de la klubo [[Tottenham Hotspur]]. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:BHA 5 v Espanyol 1 pre season 30 07 2022 154 (Jan Paul van Hecke) (cropped1).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo de [[Brighton & Hove Albion]] en julio 2022}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hecke, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] sl6hkgzpzcggye8p6ak06w63w0uusjy 9419098 9419097 2026-07-02T19:29:58Z ThomasPusch 1869 9419098 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = Jan Paul van Hecke 24012026 (1).jpg | priskribo = en januaro 2026 | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo [[Tottenham Hotspur]] ekde somero 2026 kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2000|6|8}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2000|6|8}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li inter 2020 kaj somero 2026 havis profesian kontrakton en la unua vira teamo de la angla klubo [[Brighton & Hove Albion]] kaj ekde somero 2026 apartenas al la unua vira teamo de la klubo [[Tottenham Hotspur]]. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:BHA 5 v Espanyol 1 pre season 30 07 2022 154 (Jan Paul van Hecke) (cropped1).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo de [[Brighton & Hove Albion]] en julio 2022}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hecke, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] dhf9ck4he0ddfz3y5in0k4k0rvdhe7o Justin Kluivert 0 948826 9419037 2026-07-02T18:37:14Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en..." 9419037 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Kluivert, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] t9wxs9azy26629mwhwrfu6x30wbc9or 9419053 9419037 2026-07-02T18:46:56Z ThomasPusch 1869 9419053 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|5|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|5|5}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Kluivert, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 0l8amgnegci7jqlkghifty02jevr06y 9419066 9419053 2026-07-02T18:58:17Z ThomasPusch 1869 9419066 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|5|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|5|5}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Kluivert, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 5cwn8n5bvrdztmwfokedres8vlgzucp 9419081 9419066 2026-07-02T19:14:41Z ThomasPusch 1869 9419081 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo AFC [[Bournemouth]] ekde 2023 kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|5|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|5|5}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li en 2016-2018 ludis en la klubo [[AFC Ajax]] de [[Amsterdamo]], ekde 2018 ĝis 2023 formale apartenis al la itala klubo [[AS Roma]], sed fakte en 2920-2021 estis pruntita al la germana klubo [[DB Leipzig]], en 2021-22 al la franca klubo OGC [[Nice]] kaj en 2022-23 al la hispania klubo [[Valencia CF]], ekde tiam, do ekde 2023, li la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la angla klubo AFC [[Bournemouth]]. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Kluivert, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] da1ig7wspdg06k07celx5a7ulrpkn6e 9419082 9419081 2026-07-02T19:15:00Z ThomasPusch 1869 9419082 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo AFC [[Bournemouth]] ekde 2023 kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|5|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|5|5}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li en 2016-2018 ludis en la klubo [[AFC Ajax]] de [[Amsterdamo]], ekde 2018 ĝis 2023 formale apartenis al la itala klubo [[AS Roma]], sed fakte en 2920-2021 estis pruntita al la germana klubo [[RB Leipzig]], en 2021-22 al la franca klubo OGC [[Nice]] kaj en 2022-23 al la hispania klubo [[Valencia CF]], ekde tiam, do ekde 2023, li la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la angla klubo AFC [[Bournemouth]]. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Kluivert, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] g6zm8r2jjq9sk8j41poauz600xair2m 9419085 9419082 2026-07-02T19:19:56Z ThomasPusch 1869 9419085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo AFC [[Bournemouth]] ekde 2023 kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|5|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|5|5}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li en 2016-2018 ludis en la klubo [[AFC Ajax]] de [[Amsterdamo]], ekde 2018 ĝis 2023 formale apartenis al la itala klubo [[AS Roma]], sed fakte en 2920-2021 estis pruntita al la germana klubo [[RB Leipzig]], en 2021-22 al la franca klubo OGC [[Nice]] kaj en 2022-23 al la hispania klubo [[Valencia CF]], ekde tiam, do ekde 2023, li la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la angla klubo AFC [[Bournemouth]]. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Justin Kluivert 2018.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|konkurante kun la teamo [[AS Roma]] en 2018}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Kluivert, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] m2iamls8jvwsvrgnyq8xf6w5enxc96b 9419086 9419085 2026-07-02T19:20:25Z ThomasPusch 1869 9419086 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo AFC [[Bournemouth]] ekde 2023 kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|5|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|5|5}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li en 2016-2018 ludis en la klubo [[AFC Ajax]] de [[Amsterdamo]], ekde 2018 ĝis 2023 formale apartenis al la itala klubo [[AS Roma]], sed fakte en 2920-2021 estis pruntita al la germana klubo [[RB Leipzig]], en 2021-22 al la franca klubo OGC [[Nice]] kaj en 2022-23 al la hispania klubo [[Valencia CF]], ekde tiam, do ekde 2023, li apartenas al la unua vira teamo de la angla klubo AFC [[Bournemouth]]. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:Justin Kluivert 2018.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|konkurante kun la teamo [[AS Roma]] en 2018}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Kluivert, J }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 5ysmmpiwri9ygihti6rxi2bwrip22fp Mats Wieffer 0 948827 9419038 2026-07-02T18:37:32Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en..." 9419038 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2023]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Wieffer, M }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] qe8kdsawz5q03atyusejfjje1sw5bq3 9419054 9419038 2026-07-02T18:47:29Z ThomasPusch 1869 9419054 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|1|16}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|11|16}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2023]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Wieffer, M }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 1a4w3k2ocjm2nne2hngswfly9ain1jc 9419056 9419054 2026-07-02T18:48:37Z ThomasPusch 1869 9419056 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|1|16}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|11|16}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2023]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Wieffer, M }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 8tqztw4b8qp40ny3q2js1k48adq5fxc 9419060 9419056 2026-07-02T18:55:21Z ThomasPusch 1869 9419060 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|1|16}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|11|16}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2023]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:FC RB Salzburg gegen Feyenoord Rotterdam (Testspiel 2022-07-09) 37.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la teamo de [[Feyenoord Rotterdam]] en julio 2022}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Wieffer, M }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 0i70ydzxmevn99w9wfr98phnzlj75vl 9419061 9419060 2026-07-02T18:56:00Z ThomasPusch 1869 9419061 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|1|16}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|11|16}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2023]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:FC RB Salzburg gegen Feyenoord Rotterdam (Testspiel 2022-07-09) 37.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la teamo de [[Feyenoord Rotterdam]] en julio 2022}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Wieffer, M }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] ju235ct08gptg0ss6tehqmd4vukwuc0 9419113 9419061 2026-07-02T19:41:41Z ThomasPusch 1869 9419113 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|1|16}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1999|11|16}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2023]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) --> <br/> [[dosiero:FC RB Salzburg gegen Feyenoord Rotterdam (Testspiel 2022-07-09) 37.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la teamo de [[Feyenoord Rotterdam]] en julio 2022}}]] {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Wieffer, M }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] rydto576fhmko2xxtsc0x97dmvilpf9 Robin Roefs 0 948828 9419040 2026-07-02T18:37:50Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en..." 9419040 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordamerikoo]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Roefs, R }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] imjesr1mrwkax8rykfwqsxljkkdfetf 9419042 9419040 2026-07-02T18:38:05Z ThomasPusch 1869 9419042 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Roefs, R }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] lb80yswy4jxb1l0xdwss5uipk1tcl2p 9419055 9419042 2026-07-02T18:48:25Z ThomasPusch 1869 9419055 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2003|1|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2003|1|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] --> {{projektoj}} {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Roefs, R }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 44m38np853jnxbluqtbsigtfi2j44mq 9419057 9419055 2026-07-02T18:49:46Z ThomasPusch 1869 9419057 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Robin Gerardus Petrus Roefs'', naskiĝis {{naskiĝdato|2003|1|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2003|1|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] {{projektoj}} --> {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Roefs, R }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] btxr1eep2w22x6pgpta7jcm1zyc3p6m 9419058 9419057 2026-07-02T18:52:34Z ThomasPusch 1869 9419058 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = la loĝloko {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} de la municipo [[Bernheze]] kaj la provinco [[Norda Brabanto]] | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[usona nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Robin Gerardus Petrus Roefs'', naskiĝis {{naskiĝdato|2003|1|17}} en la loĝloko {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} de la municipo [[Bernheze]] kaj la provinco [[Norda Brabanto]], do nun {{aĝo|2003|1|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] {{projektoj}} --> {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Roefs, R }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 2u1se0qfhedu3w0bva518h4k6t121u6 9419065 9419058 2026-07-02T18:57:30Z ThomasPusch 1869 9419065 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = la loĝloko {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} de la municipo [[Bernheze]] kaj la provinco [[Norda Brabanto]] | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Robin Gerardus Petrus Roefs'', naskiĝis {{naskiĝdato|2003|1|17}} en la loĝloko {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} de la municipo [[Bernheze]] kaj la provinco [[Norda Brabanto]], do nun {{aĝo|2003|1|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "13". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] {{projektoj}} --> {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Roefs, R }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] riejlh8vg83vmwrlxkp8ixsq9q6qri3 9419114 9419065 2026-07-02T19:42:07Z ThomasPusch 1869 9419114 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = la loĝloko {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} de la municipo [[Bernheze]] kaj la provinco [[Norda Brabanto]] | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[nederlanda nacia teamo de futbalo|nederlanda nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - je plena nomo ''Robin Gerardus Petrus Roefs'', naskiĝis {{naskiĝdato|2003|1|17}} en la loĝloko {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} de la municipo [[Bernheze]] kaj la provinco [[Norda Brabanto]], do nun {{aĝo|2003|1|17}}-jara - estas nederlanda profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "13". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{nl}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 202..}}]] {{projektoj}} --> {{Nederlanda nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Roefs, R }} [[Kategorio:Nederlandaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] hz6san40vg9kgukoy46df8f49z6mk91 Dosiero:UEFA Euro 1980 official logo.png 6 948829 9419062 2026-07-02T18:56:52Z Vale93b 83609 {{Informkesto justa uzo |Priskribo= emblemo pri la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1980]] |Fonto=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1980/ - https://www.asroma.com/it/notizie/60774/a-un-anno-dalla-sua-scomparsa-lopera-di-piero-gratton-vive-nellarchivio-storico-del-club |Artikolo=Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1980 |Kvanto= |Malkvalita_distingivo= |Kialo= la emblemo identigas la sportan eventon kaj nedisigble apartenas al ĝi |Anstataŭeco=ne ekzistas anstataŭigebla nekopirajta versio |alia_info... 9419062 wikitext text/x-wiki == Resumo == {{Informkesto justa uzo |Priskribo= emblemo pri la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1980]] |Fonto=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1980/ - https://www.asroma.com/it/notizie/60774/a-un-anno-dalla-sua-scomparsa-lopera-di-piero-gratton-vive-nellarchivio-storico-del-club |Artikolo=Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1980 |Kvanto= |Malkvalita_distingivo= |Kialo= la emblemo identigas la sportan eventon kaj nedisigble apartenas al ĝi |Anstataŭeco=ne ekzistas anstataŭigebla nekopirajta versio |alia_informo= }} {{justa uzo}} 0x8czvn0ufnsp0247ceq9wrzx2honcf Por stultuloj 0 948830 9419103 2026-07-02T19:35:46Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1358448378|For Dummies]]" 9419103 wikitext text/x-wiki '''Por flavbekuloj''' aŭ '''Por idiotoj''' (origine angle ''For Dummies'' [ fəˈdʌmiz ]) estas ampleksa serio de nefikciaj libroj en poŝlibra formato. La libroj klarigas kompleksajn temojn al legantoj, kiuj ne spertas pri la koncerna temo. Temas pri instruaj [[Referencverko|konsultlibroj]], kiuj celas prezenti ne-timigajn gvidilojn por legantoj novaj al la diversaj traktataj temoj. La serio estis tutmonda sukceso, kun eldonoj en multaj lingvoj. La libroj estas ekzemplo de [[Franĉizo (populara kulturo)|amaskomunikila franĉizo]], konstante havante distingan kovrilon — kutime flavan kaj nigran kun triangulkapa bildstria figuro konata kiel la "Dummies Man" (Imitaĵulo), kaj neformalan, tabul-stilan emblemon. La prozo estas simpla kaj rekta. Grasaj ikonoj — kiel ekzemple peco de ŝnuro ligita ĉirkaŭ montrofingro — indikas aparte gravajn pasaĵojn. [[Dosiero:Dummies_(2973280850).jpg|eta|Diversaj libroj en la serio]] * {{Oficiala retejo|http://www.dummies.com/}} * [http://www.dummies.com/store/All-Titles.html Titoloj kaj oriskribo de ĉiuj titoloj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925062752/https://www.dummies.com/store/All-Titles.html|date=September 25, 2019}} la 25-an de septembro 2019, ĉe la Wayback maŝino) [[Kategorio:Lernolibroj]] [[Kategorio:Libroserioj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1991]] 0op6mda2i1s3v832itr29eag80fc4z3 9419104 9419103 2026-07-02T19:36:37Z Sj1mor 12103 9419104 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|priskribo=}} '''Por flavbekuloj''' aŭ '''Por idiotoj''' (origine {{l-en|For Dummies}} [ fəˈdʌmiz ]) estas ampleksa serio de nefikciaj libroj en poŝlibra formato. La libroj klarigas kompleksajn temojn al legantoj, kiuj ne spertas pri la koncerna temo. Temas pri instruaj [[Referencverko|konsultlibroj]], kiuj celas prezenti ne-timigajn gvidilojn por legantoj novaj al la diversaj traktataj temoj. La serio estis tutmonda sukceso, kun eldonoj en multaj lingvoj. La libroj estas ekzemplo de [[Franĉizo (populara kulturo)|amaskomunikila franĉizo]], konstante havante distingan kovrilon — kutime flavan kaj nigran kun triangulkapa bildstria figuro konata kiel la "Dummies Man" (Imitaĵulo), kaj neformalan, tabul-stilan emblemon. La prozo estas simpla kaj rekta. Grasaj ikonoj — kiel ekzemple peco de ŝnuro ligita ĉirkaŭ montrofingro — indikas aparte gravajn pasaĵojn. [[Dosiero:Dummies_(2973280850).jpg|eta|Diversaj libroj en la serio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.dummies.com/}} * [http://www.dummies.com/store/All-Titles.html Titoloj kaj oriskribo de ĉiuj titoloj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925062752/https://www.dummies.com/store/All-Titles.html|date=September 25, 2019}} la 25-an de septembro 2019, ĉe la Wayback maŝino) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lernolibroj]] [[Kategorio:Libroserioj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1991]] hjh9ijr63bemhzcsggr24jbl9utycy7 9419105 9419104 2026-07-02T19:37:06Z Sj1mor 12103 9419105 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|subteksto=Kelkaj libroj en la serio}} <!--[[Dosiero:Dummies_(2973280850).jpg|eta|]]--> '''Por flavbekuloj''' aŭ '''Por idiotoj''' (origine {{l-en|For Dummies}} [ fəˈdʌmiz ]) estas ampleksa serio de nefikciaj libroj en poŝlibra formato. La libroj klarigas kompleksajn temojn al legantoj, kiuj ne spertas pri la koncerna temo. Temas pri instruaj [[Referencverko|konsultlibroj]], kiuj celas prezenti ne-timigajn gvidilojn por legantoj novaj al la diversaj traktataj temoj. La serio estis tutmonda sukceso, kun eldonoj en multaj lingvoj. La libroj estas ekzemplo de [[Franĉizo (populara kulturo)|amaskomunikila franĉizo]], konstante havante distingan kovrilon — kutime flavan kaj nigran kun triangulkapa bildstria figuro konata kiel la "Dummies Man" (Imitaĵulo), kaj neformalan, tabul-stilan emblemon. La prozo estas simpla kaj rekta. Grasaj ikonoj — kiel ekzemple peco de ŝnuro ligita ĉirkaŭ montrofingro — indikas aparte gravajn pasaĵojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.dummies.com/}} * [http://www.dummies.com/store/All-Titles.html Titoloj kaj oriskribo de ĉiuj titoloj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925062752/https://www.dummies.com/store/All-Titles.html|date=September 25, 2019}} la 25-an de septembro 2019, ĉe la Wayback maŝino) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lernolibroj]] [[Kategorio:Libroserioj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1991]] n4kiweyeqx9n5lucp29c7sv5itlsv03 9419116 9419105 2026-07-02T19:47:19Z Sj1mor 12103 9419116 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|subteksto=Kelkaj libroj en la serio}} <!--[[Dosiero:Dummies_(2973280850).jpg|eta|]]--> '''Por flavbekuloj''' aŭ '''Por idiotoj''' (origine {{l-en|For Dummies}} [ fəˈdʌmiz ]) estas ampleksa serio de nefikciaj libroj en poŝlibra formato. La libroj klarigas kompleksajn temojn al legantoj, kiuj ne spertas pri la koncerna temo. Temas pri instruaj [[Referencverko|konsultlibroj]], kiuj celas prezenti ne-timigajn gvidilojn por legantoj novaj al la diversaj traktataj temoj. La serio estis tutmonda sukceso, kun eldonoj en multaj lingvoj. La libroj estas ekzemplo de [[Franĉizo (populara kulturo)|amaskomunikila franĉizo]], konstante havante distingan kovrilon — kutime flavan kaj nigran kun triangulkapa bildstria figuro konata kiel la "Dummies Man" (Imitaĵulo), kaj neformalan, tabul-stilan emblemon. La prozo estas simpla kaj rekta. Grasaj ikonoj — kiel ekzemple peco de ŝnuro ligita ĉirkaŭ montrofingro — indikas aparte gravajn pasaĵojn. La angla vorto ''"dummy"'' havas multajn signifojn, inkluzive de "malplena pakaĵo" aŭ "malsaĝulo", sed la eldonisto emfazas, ke la titolo de la originala serio estis konservita kaj la libroj ne estas laŭvorte eldonitaj por stultuloj. Prefere, ĝi signifas, ke la libroj ne postulas ian antaŭan scion kaj ke oni komencas, metafore parolante, per "malplena tabulo", t.e., de nulo. La libroj en la serio plejparte havas la saman dezajnon: flavan kovrilon kun nigra strio, sub kiu estas bildstria figuro kun triangula kapo. La temo estas skribita sur la kovrilo per [[Senserifa tiparo|sanserifa]], blanka tiparo, sekvata de la frazo "Por Idiotoj". En la originala serio, ĉiu libro ankaŭ portas la subtitolon "Referenco por la Cetero de Ni!". La lingvaĵo estas simpla, vigla kaj rekta, kun elstaraj simboloj markantaj gravajn pasaĵojn. "Trompfolioj" por rapida superrigardo estas norma trajto. Pluraj subserioj establiĝis, kiel ekzemple &nbsp;la ''laborlibro'' kaj ''la unu-voluma aro''. Ĉi tiuj subserioj estas distribuitaj tra temaroj, kiel ekzemple arto kaj kulturo. La [[Informa teknologio|IT- rilataj]] libroj de la eldonejo estas aparte popularaj (pro ilia komenca publikigo, ''DOS for Dummies'', kaj ankaŭ ĉar la libroj estas haveblaj kiel [[E-libro|e-libroj]], kio igas ilin pli alireblaj por legantoj en ĉi tiu kampo pro sia IT-enhavo). Tamen, la kolekto nun inkluzivas tre ampleksan gamon da libroj pri preskaŭ ĉiu imagebla temo. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.dummies.com/}} * [http://www.dummies.com/store/All-Titles.html Titoloj kaj oriskribo de ĉiuj titoloj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925062752/https://www.dummies.com/store/All-Titles.html|date=September 25, 2019}} la 25-an de septembro 2019, ĉe la Wayback maŝino) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lernolibroj]] [[Kategorio:Libroserioj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1991]] 1plafv5ic8vnvvfbcldqxkvjebulqo6 9419117 9419116 2026-07-02T19:50:52Z Sj1mor 12103 9419117 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|subteksto=Kelkaj libroj en la serio}} <!--[[Dosiero:Dummies_(2973280850).jpg|eta|]]--> '''Por flavbekuloj''' (origine {{l-en|For Dummies}} [ fəˈdʌmiz ], laŭvorte tradukita - "Por [[Idioto]]j") estas ampleksa serio de nefikciaj libroj por instrui [[scipovo]]n en iu definita temo. La libroj klarigas kompleksajn temojn al legantoj, kiuj ne spertas pri la koncerna temo. Efektive temas pri instruaj [[Referencverko|konsultlibroj]], kiuj celas prezenti ne-timigajn gvidilojn por legantoj novaj al la diversaj traktataj temoj. La serio estis tutmonda sukceso, kun eldonoj en multaj lingvoj. La libroj estas ekzemplo de [[Franĉizo (populara kulturo)|amaskomunikila franĉizo]], konstante havante distingan kovrilon — kutime flavan kaj nigran kun triangulkapa bildstria figuro konata kiel la "Dummies Man" (Imitaĵulo), kaj neformalan, tabul-stilan emblemon. La prozo estas simpla kaj rekta. Grasaj ikonoj — kiel ekzemple peco de ŝnuro ligita ĉirkaŭ montrofingro — indikas aparte gravajn pasaĵojn. La angla vorto ''"dummy"'' havas multajn signifojn, inkluzive de "malplena pakaĵo" aŭ "malsaĝulo", sed la eldonisto emfazas, ke la titolo de la originala serio estis konservita kaj la libroj ne estas laŭvorte eldonitaj por stultuloj. Prefere, ĝi signifas, ke la libroj ne postulas ian antaŭan scion kaj ke oni komencas, metafore parolante, per "malplena tabulo", t.e., de nulo. La libroj en la serio plejparte havas la saman dezajnon: flavan kovrilon kun nigra strio, sub kiu estas bildstria figuro kun triangula kapo. La temo estas skribita sur la kovrilo per [[Senserifa tiparo|sanserifa]], blanka tiparo, sekvata de la frazo "Por Idiotoj". En la originala serio, ĉiu libro ankaŭ portas la subtitolon "Referenco por la Cetero de Ni!". La lingvaĵo estas simpla, vigla kaj rekta, kun elstaraj simboloj markantaj gravajn pasaĵojn. "Trompfolioj" por rapida superrigardo estas norma trajto. Pluraj subserioj establiĝis, kiel ekzemple &nbsp;la ''laborlibro'' kaj ''la unu-voluma aro''. Ĉi tiuj subserioj estas distribuitaj tra temaroj, kiel ekzemple arto kaj kulturo. La [[Informa teknologio|IT- rilataj]] libroj de la eldonejo estas aparte popularaj (pro ilia komenca publikigo, ''DOS for Dummies'', kaj ankaŭ ĉar la libroj estas haveblaj kiel [[E-libro|e-libroj]], kio igas ilin pli alireblaj por legantoj en ĉi tiu kampo pro sia IT-enhavo). Tamen, la kolekto nun inkluzivas tre ampleksan gamon da libroj pri preskaŭ ĉiu imagebla temo. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.dummies.com/}} * [http://www.dummies.com/store/All-Titles.html Titoloj kaj oriskribo de ĉiuj titoloj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925062752/https://www.dummies.com/store/All-Titles.html|date=September 25, 2019}} la 25-an de septembro 2019, ĉe la Wayback maŝino) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lernolibroj]] [[Kategorio:Libroserioj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1991]] ijiwanpaxtyep8h76x6j9w7fal7ipyh 9419449 9419117 2026-07-03T10:27:40Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Por flavbekuloj]] al [[Por stultuloj]] 9419117 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|subteksto=Kelkaj libroj en la serio}} <!--[[Dosiero:Dummies_(2973280850).jpg|eta|]]--> '''Por flavbekuloj''' (origine {{l-en|For Dummies}} [ fəˈdʌmiz ], laŭvorte tradukita - "Por [[Idioto]]j") estas ampleksa serio de nefikciaj libroj por instrui [[scipovo]]n en iu definita temo. La libroj klarigas kompleksajn temojn al legantoj, kiuj ne spertas pri la koncerna temo. Efektive temas pri instruaj [[Referencverko|konsultlibroj]], kiuj celas prezenti ne-timigajn gvidilojn por legantoj novaj al la diversaj traktataj temoj. La serio estis tutmonda sukceso, kun eldonoj en multaj lingvoj. La libroj estas ekzemplo de [[Franĉizo (populara kulturo)|amaskomunikila franĉizo]], konstante havante distingan kovrilon — kutime flavan kaj nigran kun triangulkapa bildstria figuro konata kiel la "Dummies Man" (Imitaĵulo), kaj neformalan, tabul-stilan emblemon. La prozo estas simpla kaj rekta. Grasaj ikonoj — kiel ekzemple peco de ŝnuro ligita ĉirkaŭ montrofingro — indikas aparte gravajn pasaĵojn. La angla vorto ''"dummy"'' havas multajn signifojn, inkluzive de "malplena pakaĵo" aŭ "malsaĝulo", sed la eldonisto emfazas, ke la titolo de la originala serio estis konservita kaj la libroj ne estas laŭvorte eldonitaj por stultuloj. Prefere, ĝi signifas, ke la libroj ne postulas ian antaŭan scion kaj ke oni komencas, metafore parolante, per "malplena tabulo", t.e., de nulo. La libroj en la serio plejparte havas la saman dezajnon: flavan kovrilon kun nigra strio, sub kiu estas bildstria figuro kun triangula kapo. La temo estas skribita sur la kovrilo per [[Senserifa tiparo|sanserifa]], blanka tiparo, sekvata de la frazo "Por Idiotoj". En la originala serio, ĉiu libro ankaŭ portas la subtitolon "Referenco por la Cetero de Ni!". La lingvaĵo estas simpla, vigla kaj rekta, kun elstaraj simboloj markantaj gravajn pasaĵojn. "Trompfolioj" por rapida superrigardo estas norma trajto. Pluraj subserioj establiĝis, kiel ekzemple &nbsp;la ''laborlibro'' kaj ''la unu-voluma aro''. Ĉi tiuj subserioj estas distribuitaj tra temaroj, kiel ekzemple arto kaj kulturo. La [[Informa teknologio|IT- rilataj]] libroj de la eldonejo estas aparte popularaj (pro ilia komenca publikigo, ''DOS for Dummies'', kaj ankaŭ ĉar la libroj estas haveblaj kiel [[E-libro|e-libroj]], kio igas ilin pli alireblaj por legantoj en ĉi tiu kampo pro sia IT-enhavo). Tamen, la kolekto nun inkluzivas tre ampleksan gamon da libroj pri preskaŭ ĉiu imagebla temo. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.dummies.com/}} * [http://www.dummies.com/store/All-Titles.html Titoloj kaj oriskribo de ĉiuj titoloj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925062752/https://www.dummies.com/store/All-Titles.html|date=September 25, 2019}} la 25-an de septembro 2019, ĉe la Wayback maŝino) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lernolibroj]] [[Kategorio:Libroserioj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1991]] ijiwanpaxtyep8h76x6j9w7fal7ipyh 9419453 9419449 2026-07-03T10:28:22Z Sj1mor 12103 9419453 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|subteksto=Kelkaj libroj en la serio}} <!--[[Dosiero:Dummies_(2973280850).jpg|eta|]]--> '''Por stultuloj''' (origine {{l-en|For Dummies}} [ fəˈdʌmiz ], laŭvorte tradukita - "Por [[Idioto]]j") estas ampleksa serio de nefikciaj libroj por instrui [[scipovo]]n en iu definita temo. La libroj klarigas kompleksajn temojn al legantoj, kiuj ne spertas pri la koncerna temo. Efektive temas pri instruaj [[Referencverko|konsultlibroj]], kiuj celas prezenti ne-timigajn gvidilojn por legantoj novaj al la diversaj traktataj temoj. La serio estis tutmonda sukceso, kun eldonoj en multaj lingvoj. La libroj estas ekzemplo de [[Franĉizo (populara kulturo)|amaskomunikila franĉizo]], konstante havante distingan kovrilon — kutime flavan kaj nigran kun triangulkapa bildstria figuro konata kiel la "Dummies Man" (Imitaĵulo), kaj neformalan, tabul-stilan emblemon. La prozo estas simpla kaj rekta. Grasaj ikonoj — kiel ekzemple peco de ŝnuro ligita ĉirkaŭ montrofingro — indikas aparte gravajn pasaĵojn. La angla vorto ''"dummy"'' havas multajn signifojn, inkluzive de "malplena pakaĵo" aŭ "malsaĝulo", sed la eldonisto emfazas, ke la titolo de la originala serio estis konservita kaj la libroj ne estas laŭvorte eldonitaj por stultuloj. Prefere, ĝi signifas, ke la libroj ne postulas ian antaŭan scion kaj ke oni komencas, metafore parolante, per "malplena tabulo", t.e., de nulo. La libroj en la serio plejparte havas la saman dezajnon: flavan kovrilon kun nigra strio, sub kiu estas bildstria figuro kun triangula kapo. La temo estas skribita sur la kovrilo per [[Senserifa tiparo|sanserifa]], blanka tiparo, sekvata de la frazo "Por Idiotoj". En la originala serio, ĉiu libro ankaŭ portas la subtitolon "Referenco por la Cetero de Ni!". La lingvaĵo estas simpla, vigla kaj rekta, kun elstaraj simboloj markantaj gravajn pasaĵojn. "Trompfolioj" por rapida superrigardo estas norma trajto. Pluraj subserioj establiĝis, kiel ekzemple &nbsp;la ''laborlibro'' kaj ''la unu-voluma aro''. Ĉi tiuj subserioj estas distribuitaj tra temaroj, kiel ekzemple arto kaj kulturo. La [[Informa teknologio|IT- rilataj]] libroj de la eldonejo estas aparte popularaj (pro ilia komenca publikigo, ''DOS for Dummies'', kaj ankaŭ ĉar la libroj estas haveblaj kiel [[E-libro|e-libroj]], kio igas ilin pli alireblaj por legantoj en ĉi tiu kampo pro sia IT-enhavo). Tamen, la kolekto nun inkluzivas tre ampleksan gamon da libroj pri preskaŭ ĉiu imagebla temo. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.dummies.com/}} * [http://www.dummies.com/store/All-Titles.html Titoloj kaj oriskribo de ĉiuj titoloj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925062752/https://www.dummies.com/store/All-Titles.html|date=September 25, 2019}} la 25-an de septembro 2019, ĉe la Wayback maŝino) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lernolibroj]] [[Kategorio:Libroserioj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1991]] jnukxgzusk6x1xop2eytnd0udzslobj Diadema momoto 0 948831 9419106 2026-07-02T19:38:36Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Diadema momoto |koloro = pink |dosiero = Lesson's motmot (Momotus lessonii lessonii) 2.jpg |priskribo de dosiero = ''M. l. lessonii''<br>Heredia, [[Kostariko]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |s..." 9419106 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Diadema momoto |koloro = pink |dosiero = Lesson's motmot (Momotus lessonii lessonii) 2.jpg |priskribo de dosiero = ''M. l. lessonii''<br>Heredia, [[Kostariko]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Diadema momoto''' ''M. lessonii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{Cite journal | author = BirdLife International | title = ''Momotus lessonii'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2016 | page = e.T61634649A95173340 | publisher = [[IUCN]] | date = 2016 | url = http://www.iucnredlist.org/details/61634649/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634649A95173340.en | access-date = 14a de Januaro 2018| doi-access = free }}</ref> |dunomo = ''Momotus lessonii'' |dunomo aŭtoritato = ([[René Lesson|Lesson]], 1842) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus lessonii dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Diadema momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> aŭ ''Bludiadema momoto'' (''Momotus lessonii'' laŭ kio ankaŭ ''Momoto de Lesson'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en arbaroj de suda [[Meksiko]] ĝis okcidenta [[Panamo]]. La Amazonia, la Bluĉapa, la Kariba, la Trinidada, la Diadema (''M. lessonii''), kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj samspeciaj. ==Aspekto== La centra krono estas nigra kaj ĉirkaŭita de blua bendo. Estas nigra okulmasko. La voĉo estas malalta, strigeca "uu-dut". Ĉi tiuj birdoj ofte sidas senmove, kaj en sia densarbara vivejo ili povas esti malfacile videblaj, malgraŭ sia grandeco. Ili manĝas malgrandajn predojn, kiel ekzemple insektojn kaj lacertojn, kaj regule manĝas ankaŭ fruktojn. Kiel la plej multaj koracioformaj, la momotoj nestas en tuneloj en terbordoj, kie demetas proksimume tri aŭ kvar blankajn ovojn. <gallery mode=packed heights=200px> File:062 Lesson's motmot in San José Province Photo by Giles Laurent.jpg|En Kostariko </gallery> ==Subspecioj== La Diadema momoto havas jenajn tri subspeciojn: * ''M. l. goldmani'' <small>[[Edward William Nelson|Nelson]], 1900</small> - sudokcidenta [[Meksiko]] ĝis norda [[Gvatemalo]] * ''M. l. exiguus'' <small>[[Robert Ridgway|Ridgway]], 1912</small> - [[Kampeĉo]] kaj [[Jukatano]] (suda Meksiko) * ''M. l. lessonii'' <small>[[René Lesson|Lesson, R.]], 1842</small> - [[Chiapas]] (suda Meksiko) ĝis okcidenta [[Panamo]] == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus lessonii}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] kwggpacg6cj8boacwqbelmrzw35a492 9419119 9419106 2026-07-02T19:51:19Z Kani 670 9419119 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Diadema momoto |koloro = pink |dosiero = Lesson's motmot (Momotus lessonii lessonii) 2.jpg |priskribo de dosiero = ''M. l. lessonii''<br>Heredia, [[Kostariko]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Diadema momoto''' ''M. lessonii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{Cite journal | author = BirdLife International | title = ''Momotus lessonii'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2016 | page = e.T61634649A95173340 | publisher = [[IUCN]] | date = 2016 | url = http://www.iucnredlist.org/details/61634649/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61634649A95173340.en | access-date = 14a de Januaro 2018| doi-access = free }}</ref> |dunomo = ''Momotus lessonii'' |dunomo aŭtoritato = ([[René Lesson|Lesson]], 1842) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus lessonii dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Diadema momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> aŭ ''Bludiadema momoto'' (''Momotus lessonii'' laŭ kio ankaŭ ''Momoto de Lesson'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en arbaroj de suda [[Meksiko]] ĝis okcidenta [[Panamo]]. La Amazonia, la Bluĉapa, la Kariba, la Trinidada, la Diadema (''M. lessonii''), kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj samspeciaj. ==Aspekto== La centra krono estas nigra kaj ĉirkaŭita de blua bendo. Estas nigra okulmasko. La voĉo estas malalta, strigeca "uu-dut". Ĉi tiuj birdoj ofte sidas senmove, kaj en sia densarbara vivejo ili povas esti malfacile videblaj, malgraŭ sia grandeco. Ili manĝas malgrandajn predojn, kiel ekzemple insektojn kaj lacertojn, kaj regule manĝas ankaŭ fruktojn. Kiel la plej multaj koracioformaj, la momotoj nestas en tuneloj en terbordoj, kie demetas proksimume tri aŭ kvar blankajn ovojn. <gallery mode=packed heights=200px> File:062 Lesson's motmot in San José Province Photo by Giles Laurent.jpg|En Kostariko </gallery> ==Subspecioj== La Diadema momoto havas jenajn tri subspeciojn: * ''M. l. goldmani'' <small>[[Edward William Nelson|Nelson]], 1900</small> - sudokcidenta [[Meksiko]] ĝis norda [[Gvatemalo]] * ''M. l. exiguus'' <small>[[Robert Ridgway|Ridgway]], 1912</small> - [[Kampeĉo]] kaj [[Jukatano]] (suda Meksiko) * ''M. l. lessonii'' <small>[[René Lesson|Lesson, R.]], 1842</small> - [[Chiapas]] (suda Meksiko) ĝis okcidenta [[Panamo]] == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus lessonii}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] eez8aqapvdwmfhk0tnvd57jx9w11skq Diskuto:Por stultuloj 1 948832 9419109 2026-07-02T19:39:30Z Sj1mor 12103 /* Nomo */ nova sekcio 9419109 wikitext text/x-wiki == Nomo == Mi prenis la nomon tiel kiel ĝi jam estis donita en vikidatumoj. Mi kontrolis la historion de la vikidatumaĵon kaj trovis ke tiu nomo estis donita de @[[Uzanto:Dominik|Dominik]] en 2019. Saluton Kara, ĉu vi povas ekspliki vian nomelekton? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:39, 2 jul. 2026 (UTC) pg96lepp74tz53t4lv4wm0sfmvek2v8 9419118 9419109 2026-07-02T19:51:16Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9419118 wikitext text/x-wiki == Nomo == Mi prenis la nomon tiel kiel ĝi jam estis donita en vikidatumoj. Mi kontrolis la historion de la vikidatumaĵon kaj trovis ke tiu nomo estis donita de @[[Uzanto:Dominik|Dominik]] en 2019. Saluton Kara, ĉu vi povas ekspliki vian nomelekton? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:39, 2 jul. 2026 (UTC) == Fontoj == Aldono el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:51, 2 jul. 2026 (UTC) s42znb83qb8m67f6ek73ekh64yd6wx1 9419172 9419118 2026-07-02T21:51:00Z Arbarulo 135469 9419172 wikitext text/x-wiki == Nomo == Mi prenis la nomon tiel kiel ĝi jam estis donita en vikidatumoj. Mi kontrolis la historion de la vikidatumaĵon kaj trovis ke tiu nomo estis donita de @[[Uzanto:Dominik|Dominik]] en 2019. Saluton Kara, ĉu vi povas ekspliki vian nomelekton? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:39, 2 jul. 2026 (UTC) :Mi pensas ke pli ĝusta traduko estus "por stultuloj", verŝajne ankaŭ lasi ĝin en la angla estus defendeble. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 2 jul. 2026 (UTC) == Fontoj == Aldono el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:51, 2 jul. 2026 (UTC) ntimv3gidm62429p4jfg8yg6ej0zj90 9419451 9419172 2026-07-03T10:27:40Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Diskuto:Por flavbekuloj]] al [[Diskuto:Por stultuloj]] 9419172 wikitext text/x-wiki == Nomo == Mi prenis la nomon tiel kiel ĝi jam estis donita en vikidatumoj. Mi kontrolis la historion de la vikidatumaĵon kaj trovis ke tiu nomo estis donita de @[[Uzanto:Dominik|Dominik]] en 2019. Saluton Kara, ĉu vi povas ekspliki vian nomelekton? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:39, 2 jul. 2026 (UTC) :Mi pensas ke pli ĝusta traduko estus "por stultuloj", verŝajne ankaŭ lasi ĝin en la angla estus defendeble. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 2 jul. 2026 (UTC) == Fontoj == Aldono el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:51, 2 jul. 2026 (UTC) ntimv3gidm62429p4jfg8yg6ej0zj90 9419455 9419451 2026-07-03T10:28:52Z Sj1mor 12103 /* Nomo */ Respondo 9419455 wikitext text/x-wiki == Nomo == Mi prenis la nomon tiel kiel ĝi jam estis donita en vikidatumoj. Mi kontrolis la historion de la vikidatumaĵon kaj trovis ke tiu nomo estis donita de @[[Uzanto:Dominik|Dominik]] en 2019. Saluton Kara, ĉu vi povas ekspliki vian nomelekton? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:39, 2 jul. 2026 (UTC) :Mi pensas ke pli ĝusta traduko estus "por stultuloj", verŝajne ankaŭ lasi ĝin en la angla estus defendeble. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 2 jul. 2026 (UTC) ::Mi faris, dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:28, 3 jul. 2026 (UTC) == Fontoj == Aldono el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:51, 2 jul. 2026 (UTC) sspj7xvf8zc1khgbrjj583j8zndobwr Momotus lessonii 0 948833 9419112 2026-07-02T19:41:07Z Kani 670 Alidirektigis al [[Diadema momoto]] 9419112 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diadema momoto]] 5eqk1bi67joqru7orymk5by78ae629x Kariba momoto 0 948834 9419123 2026-07-02T19:57:30Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kariba momoto |koloro = pink |dosiero = Momotus subrufescens, Panama 5.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Kariba momoto''' ''M. subrufescens'' |statuso = L..." 9419123 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kariba momoto |koloro = pink |dosiero = Momotus subrufescens, Panama 5.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Kariba momoto''' ''M. subrufescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus subrufescens'' |volume=2020 |article-number=e.T61634657A163628473 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634657A163628473.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus subrufescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1853) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus subrufescens dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kariba momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus subrufescens'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14 de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The whooping motmot and the [[blue-capped motmot|blue-capped]] (''Momotus coeruleiceps''), [[Trinidad motmot|Trinidad]] (''M. bahamensis''), [[Amazonian motmot|Amazonian]] (''M. momota''), [[Lesson's motmot|Lesson's]] (''M. lessonii''), and [[Andean motmot]]s (''M. aequatorialis'') were at one time all considered [[conspecific]].<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 19 January 2021. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved January 19, 2021</ref><ref name=WHMO-BOW>Orzechowski, S. C. and T. S. Schulenberg (2020). Whooping Motmot (''Momotus subrufescens''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.bucmot3.01 retrieved May 5, 2021</ref> They were split following a 2009 publication which detailed their differences.<ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=https://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | format = PDF | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=May 5, 2021}}</ref> The whooping motmot has four recognized subspecies, the nominate ''Momotus subrufescens subrufescens'', ''M. s. spatha'', ''M. s. osgoodi'', and ''M. s. agenticinctus''.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== The whooping motmot's back and wings are olive-green and the underparts dull brown. It has a long, green to blue, tail that has extended feathers with racquet tips that are blue tipped with black. Its crown is black surrounded by a blue band, and it has a black eyemask bordered with turquoise. Twenty-seven specimens of the nominate whooping motmot weighed {{convert|75|to|124|g|oz|abbr=on}}.<ref name=WHMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The whooping motmot has two disjunct populations. The nominate subspecies is found from eastern Panama to northern and western Colombia. ''M. s. spatha'' is only on the Guajira Peninsula of northern Colombia. ''M. s. osgoodi'' is found from eastern Colombia into northwestern Venezuela. ''M. s. agenticinctus'' is separate; it is found in western Ecuador and northwestern Peru.<ref name=IOC11.1/><ref name=WHMO-BOW/> The whooping motmot inhabits several forest types including lowland evergreen and deciduous [[primary forest]]s, forest edges, and [[secondary forest]].<ref name=WHMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Not much is known about the whooping motmot's diet. It probably mostly eats large [[arthropod]]s but is also reported to eat berries and lizards.<ref name=WHMO-BOW/> ===Reproduktado=== Like most [[Coraciiformes]], the whooping motmot nests in long tunnels in earth banks.<ref name=WHMO-BOW/> ===Voĉo=== The whooping motmot's song has been described as "whoooop" and a shorter "whoop" [https://www.xeno-canto.org/534555].<ref name=WHMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the whooping motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus lessonii}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] o8fxpq4koluexmo4msq5s9t4skbrkuh 9419138 9419123 2026-07-02T20:40:18Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9419138 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kariba momoto |koloro = pink |dosiero = Momotus subrufescens, Panama 5.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Kariba momoto''' ''M. subrufescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus subrufescens'' |volume=2020 |article-number=e.T61634657A163628473 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634657A163628473.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus subrufescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1853) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus subrufescens dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kariba momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus subrufescens'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14 de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia, la Bluĉapa, la Kariba, la Trinidada, la Diadema kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj samspeciaj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=WHMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Whooping Motmot (''Momotus subrufescens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot3.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> Ili disiĝis post publikaĵo de 2009, kiu detale priskribis iliajn diferencojn.<ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=https://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | format = PDF | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Kariba momoto havas kvar agnoskitajn subspeciojn: nome la nomiga ''Momotus subrufescens subrufescens'', ''M. s. spatha'', ''M. s. osgoodi'', kaj ''M. s. agenticinctus''.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== The whooping motmot's back and wings are olive-green and the underparts dull brown. It has a long, green to blue, tail that has extended feathers with racquet tips that are blue tipped with black. Its crown is black surrounded by a blue band, and it has a black eyemask bordered with turquoise. Twenty-seven specimens of the nominate whooping motmot weighed {{convert|75|to|124|g|oz|abbr=on}}.<ref name=WHMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The whooping motmot has two disjunct populations. The nominate subspecies is found from eastern Panama to northern and western Colombia. ''M. s. spatha'' is only on the Guajira Peninsula of northern Colombia. ''M. s. osgoodi'' is found from eastern Colombia into northwestern Venezuela. ''M. s. agenticinctus'' is separate; it is found in western Ecuador and northwestern Peru.<ref name=IOC11.1/><ref name=WHMO-BOW/> The whooping motmot inhabits several forest types including lowland evergreen and deciduous [[primary forest]]s, forest edges, and [[secondary forest]].<ref name=WHMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Not much is known about the whooping motmot's diet. It probably mostly eats large [[arthropod]]s but is also reported to eat berries and lizards.<ref name=WHMO-BOW/> ===Reproduktado=== Like most [[Coraciiformes]], the whooping motmot nests in long tunnels in earth banks.<ref name=WHMO-BOW/> ===Voĉo=== The whooping motmot's song has been described as "whoooop" and a shorter "whoop" [https://www.xeno-canto.org/534555].<ref name=WHMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the whooping motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus lessonii}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] fq71vjflitfqsq7byyuvb78yrk94nt8 9419140 9419138 2026-07-02T20:45:13Z Kani 670 /* Aspekto */ 9419140 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kariba momoto |koloro = pink |dosiero = Momotus subrufescens, Panama 5.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Kariba momoto''' ''M. subrufescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus subrufescens'' |volume=2020 |article-number=e.T61634657A163628473 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634657A163628473.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus subrufescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1853) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus subrufescens dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kariba momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus subrufescens'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14 de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia, la Bluĉapa, la Kariba, la Trinidada, la Diadema kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj samspeciaj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=WHMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Whooping Motmot (''Momotus subrufescens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot3.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> Ili disiĝis post publikaĵo de 2009, kiu detale priskribis iliajn diferencojn.<ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=https://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | format = PDF | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Kariba momoto havas kvar agnoskitajn subspeciojn: nome la nomiga ''Momotus subrufescens subrufescens'', ''M. s. spatha'', ''M. s. osgoodi'', kaj ''M. s. agenticinctus''.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== La dorso kaj flugiloj de la Kariba momoto estas olivecverdaj, kaj la subaj partoj malbrilbrunaj. Ĝi havas longan voston, variantan de verda al blua, kun longegaj vostoplumoj finiĝantaj per rakedformaj pintoj, kiuj estas bluaj kun nigraj ekstremaĵoj. Ĝia krono estas nigra, ĉirkaŭata de blua bendo, kaj ĝi havas nigran okulmaskon kun bordo turkiskolora. Dudek sep ekzempleroj de la nomiga Kariba momoto pezis inter 75 kaj 124 g.<ref name=WHMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The whooping motmot has two disjunct populations. The nominate subspecies is found from eastern Panama to northern and western Colombia. ''M. s. spatha'' is only on the Guajira Peninsula of northern Colombia. ''M. s. osgoodi'' is found from eastern Colombia into northwestern Venezuela. ''M. s. agenticinctus'' is separate; it is found in western Ecuador and northwestern Peru.<ref name=IOC11.1/><ref name=WHMO-BOW/> The whooping motmot inhabits several forest types including lowland evergreen and deciduous [[primary forest]]s, forest edges, and [[secondary forest]].<ref name=WHMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Not much is known about the whooping motmot's diet. It probably mostly eats large [[arthropod]]s but is also reported to eat berries and lizards.<ref name=WHMO-BOW/> ===Reproduktado=== Like most [[Coraciiformes]], the whooping motmot nests in long tunnels in earth banks.<ref name=WHMO-BOW/> ===Voĉo=== The whooping motmot's song has been described as "whoooop" and a shorter "whoop" [https://www.xeno-canto.org/534555].<ref name=WHMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the whooping motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus lessonii}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] k1zchl5dsriomimn0yp1oxft6wcyzii 9419142 9419140 2026-07-02T20:53:25Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9419142 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kariba momoto |koloro = pink |dosiero = Momotus subrufescens, Panama 5.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Kariba momoto''' ''M. subrufescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus subrufescens'' |volume=2020 |article-number=e.T61634657A163628473 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634657A163628473.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus subrufescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1853) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus subrufescens dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kariba momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus subrufescens'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14 de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia, la Bluĉapa, la Kariba, la Trinidada, la Diadema kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj samspeciaj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=WHMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Whooping Motmot (''Momotus subrufescens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot3.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> Ili disiĝis post publikaĵo de 2009, kiu detale priskribis iliajn diferencojn.<ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=https://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | format = PDF | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Kariba momoto havas kvar agnoskitajn subspeciojn: nome la nomiga ''Momotus subrufescens subrufescens'', ''M. s. spatha'', ''M. s. osgoodi'', kaj ''M. s. agenticinctus''.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== La dorso kaj flugiloj de la Kariba momoto estas olivecverdaj, kaj la subaj partoj malbrilbrunaj. Ĝi havas longan voston, variantan de verda al blua, kun longegaj vostoplumoj finiĝantaj per rakedformaj pintoj, kiuj estas bluaj kun nigraj ekstremaĵoj. Ĝia krono estas nigra, ĉirkaŭata de blua bendo, kaj ĝi havas nigran okulmaskon kun bordo turkiskolora. Dudek sep ekzempleroj de la nomiga Kariba momoto pezis inter 75 kaj 124 g.<ref name=WHMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Kariba momoto havas du apartigitajn populaciojn. La nomiga subspecio troviĝas de orienta Panamo ĝis norda kaj okcidenta Kolombio. ''M. s. spatha'' troviĝas nur sur la Duoninsulo Guajira en norda Kolombio. ''M. s. osgoodi'' troviĝas de orienta Kolombio ĝis nordokcidenta Venezuelo. ''M. s. agenticinctus'' estas aparta; ĝi troviĝas en okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo.<ref name=IOC11.1/><ref name=WHMO-BOW/> La Kariba momoto loĝas en pluraj arbartipoj, inkluzive de malaltaj ĉiamverdaj kaj falfoliaj [[praarbaro]]j, arbarrandoj kaj sekundara arbaro.<ref name=WHMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Not much is known about the whooping motmot's diet. It probably mostly eats large [[arthropod]]s but is also reported to eat berries and lizards.<ref name=WHMO-BOW/> ===Reproduktado=== Like most [[Coraciiformes]], the whooping motmot nests in long tunnels in earth banks.<ref name=WHMO-BOW/> ===Voĉo=== The whooping motmot's song has been described as "whoooop" and a shorter "whoop" [https://www.xeno-canto.org/534555].<ref name=WHMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the whooping motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus lessonii}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 0zi35wj3he5pu8j3cdviw3s7ulhzp31 9419144 9419142 2026-07-02T20:57:09Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9419144 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kariba momoto |koloro = pink |dosiero = Momotus subrufescens, Panama 5.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Kariba momoto''' ''M. subrufescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus subrufescens'' |volume=2020 |article-number=e.T61634657A163628473 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634657A163628473.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus subrufescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1853) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus subrufescens dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kariba momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus subrufescens'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14 de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia, la Bluĉapa, la Kariba, la Trinidada, la Diadema kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj samspeciaj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=WHMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Whooping Motmot (''Momotus subrufescens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot3.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> Ili disiĝis post publikaĵo de 2009, kiu detale priskribis iliajn diferencojn.<ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=https://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | format = PDF | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Kariba momoto havas kvar agnoskitajn subspeciojn: nome la nomiga ''Momotus subrufescens subrufescens'', ''M. s. spatha'', ''M. s. osgoodi'', kaj ''M. s. agenticinctus''.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== La dorso kaj flugiloj de la Kariba momoto estas olivecverdaj, kaj la subaj partoj malbrilbrunaj. Ĝi havas longan voston, variantan de verda al blua, kun longegaj vostoplumoj finiĝantaj per rakedformaj pintoj, kiuj estas bluaj kun nigraj ekstremaĵoj. Ĝia krono estas nigra, ĉirkaŭata de blua bendo, kaj ĝi havas nigran okulmaskon kun bordo turkiskolora. Dudek sep ekzempleroj de la nomiga Kariba momoto pezis inter 75 kaj 124 g.<ref name=WHMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Kariba momoto havas du apartigitajn populaciojn. La nomiga subspecio troviĝas de orienta Panamo ĝis norda kaj okcidenta Kolombio. ''M. s. spatha'' troviĝas nur sur la Duoninsulo Guajira en norda Kolombio. ''M. s. osgoodi'' troviĝas de orienta Kolombio ĝis nordokcidenta Venezuelo. ''M. s. agenticinctus'' estas aparta; ĝi troviĝas en okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo.<ref name=IOC11.1/><ref name=WHMO-BOW/> La Kariba momoto loĝas en pluraj arbartipoj, inkluzive de malaltaj ĉiamverdaj kaj falfoliaj [[praarbaro]]j, arbarrandoj kaj sekundara arbaro.<ref name=WHMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Oni scias malmulton pri la dieto de la Kariba momoto. Ĝi verŝajne ĉefe manĝas grandajn [[artikuloj]]n, sed oni raportas, ke ĝi manĝas ankaŭ berojn kaj lacertojn.<ref name=WHMO-BOW/> ===Reproduktado=== Kiel la plej multaj [[koracioformaj]], la Kariba momoto nestas en longaj tuneloj en teraj bordoj.<ref name=WHMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the whooping motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus lessonii}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 4twj3akn0pd6vhrqne62rbfsi9ymts2 9419145 9419144 2026-07-02T20:58:35Z Kani 670 9419145 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kariba momoto |koloro = pink |dosiero = Momotus subrufescens, Panama 5.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Kariba momoto''' ''M. subrufescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus subrufescens'' |volume=2020 |article-number=e.T61634657A163628473 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634657A163628473.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus subrufescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1853) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus subrufescens dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kariba momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus subrufescens'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14 de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia, la Bluĉapa, la Kariba, la Trinidada, la Diadema kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj samspeciaj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=WHMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Whooping Motmot (''Momotus subrufescens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot3.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> Ili disiĝis post publikaĵo de 2009, kiu detale priskribis iliajn diferencojn.<ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=https://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | format = PDF | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Kariba momoto havas kvar agnoskitajn subspeciojn: nome la nomiga ''Momotus subrufescens subrufescens'', ''M. s. spatha'', ''M. s. osgoodi'', kaj ''M. s. agenticinctus''.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== La dorso kaj flugiloj de la Kariba momoto estas olivecverdaj, kaj la subaj partoj malbrilbrunaj. Ĝi havas longan voston, variantan de verda al blua, kun longegaj vostoplumoj finiĝantaj per rakedformaj pintoj, kiuj estas bluaj kun nigraj ekstremaĵoj. Ĝia krono estas nigra, ĉirkaŭata de blua bendo, kaj ĝi havas nigran okulmaskon kun bordo turkiskolora. Dudek sep ekzempleroj de la nomiga Kariba momoto pezis inter 75 kaj 124 g.<ref name=WHMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Kariba momoto havas du apartigitajn populaciojn. La nomiga subspecio troviĝas de orienta Panamo ĝis norda kaj okcidenta Kolombio. ''M. s. spatha'' troviĝas nur sur la Duoninsulo Guajira en norda Kolombio. ''M. s. osgoodi'' troviĝas de orienta Kolombio ĝis nordokcidenta Venezuelo. ''M. s. agenticinctus'' estas aparta; ĝi troviĝas en okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo.<ref name=IOC11.1/><ref name=WHMO-BOW/> La Kariba momoto loĝas en pluraj arbartipoj, inkluzive de malaltaj ĉiamverdaj kaj falfoliaj [[praarbaro]]j, arbarrandoj kaj sekundara arbaro.<ref name=WHMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Oni scias malmulton pri la dieto de la Kariba momoto. Ĝi verŝajne ĉefe manĝas grandajn [[artikuloj]]n, sed oni raportas, ke ĝi manĝas ankaŭ berojn kaj lacertojn.<ref name=WHMO-BOW/> ===Reproduktado=== Kiel la plej multaj [[koracioformaj]], la Kariba momoto nestas en longaj tuneloj en teraj bordoj.<ref name=WHMO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Kariban momoton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus lessonii}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] hsgl73wyfn4f0loyl31186j3g1e2njf 9419147 9419145 2026-07-02T20:59:16Z Kani 670 9419147 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kariba momoto |koloro = pink |dosiero = Momotus subrufescens, Panama 5.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Kariba momoto''' ''M. subrufescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus subrufescens'' |volume=2020 |article-number=e.T61634657A163628473 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634657A163628473.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus subrufescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1853) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus subrufescens dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kariba momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus subrufescens'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14 de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia, la Bluĉapa, la Kariba, la Trinidada, la Diadema kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj samspeciaj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=WHMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Whooping Motmot (''Momotus subrufescens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot3.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> Ili disiĝis post publikaĵo de 2009, kiu detale priskribis iliajn diferencojn.<ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=https://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | format = PDF | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Kariba momoto havas kvar agnoskitajn subspeciojn: nome la nomiga ''Momotus subrufescens subrufescens'', ''M. s. spatha'', ''M. s. osgoodi'', kaj ''M. s. agenticinctus''.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== La dorso kaj flugiloj de la Kariba momoto estas olivecverdaj, kaj la subaj partoj malbrilbrunaj. Ĝi havas longan voston, variantan de verda al blua, kun longegaj vostoplumoj finiĝantaj per rakedformaj pintoj, kiuj estas bluaj kun nigraj ekstremaĵoj. Ĝia krono estas nigra, ĉirkaŭata de blua bendo, kaj ĝi havas nigran okulmaskon kun bordo turkiskolora. Dudek sep ekzempleroj de la nomiga Kariba momoto pezis inter 75 kaj 124 g.<ref name=WHMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Kariba momoto havas du apartigitajn populaciojn. La nomiga subspecio troviĝas de orienta Panamo ĝis norda kaj okcidenta Kolombio. ''M. s. spatha'' troviĝas nur sur la Duoninsulo Guajira en norda Kolombio. ''M. s. osgoodi'' troviĝas de orienta Kolombio ĝis nordokcidenta Venezuelo. ''M. s. agenticinctus'' estas aparta; ĝi troviĝas en okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo.<ref name=IOC11.1/><ref name=WHMO-BOW/> La Kariba momoto loĝas en pluraj arbartipoj, inkluzive de malaltaj ĉiamverdaj kaj falfoliaj [[praarbaro]]j, arbarrandoj kaj sekundara arbaro.<ref name=WHMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Oni scias malmulton pri la dieto de la Kariba momoto. Ĝi verŝajne ĉefe manĝas grandajn [[artikuloj]]n, sed oni raportas, ke ĝi manĝas ankaŭ berojn kaj lacertojn.<ref name=WHMO-BOW/> ===Reproduktado=== Kiel la plej multaj [[koracioformaj]], la Kariba momoto nestas en longaj tuneloj en teraj bordoj.<ref name=WHMO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Kariban momoton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus subrufescens'' |volume=2020 |article-number=e.T61634657A163628473 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634657A163628473.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus lessonii}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] j7a2fuyx1z1yalze6j9fr4wmfkghbba 9419148 9419147 2026-07-02T21:01:13Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9419148 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kariba momoto |koloro = pink |dosiero = Momotus subrufescens, Panama 5.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Kariba momoto''' ''M. subrufescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus subrufescens'' |volume=2020 |article-number=e.T61634657A163628473 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634657A163628473.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus subrufescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1853) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus subrufescens dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kariba momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus subrufescens'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14 de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia, la Bluĉapa, la Kariba, la Trinidada, la Diadema kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj samspeciaj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=WHMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Whooping Motmot (''Momotus subrufescens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot3.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> Ili disiĝis post publikaĵo de 2009, kiu detale priskribis iliajn diferencojn.<ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=https://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | format = PDF | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Kariba momoto havas kvar agnoskitajn subspeciojn: nome la nomiga ''Momotus subrufescens subrufescens'', ''M. s. spatha'', ''M. s. osgoodi'', kaj ''M. s. agenticinctus''.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== La dorso kaj flugiloj de la Kariba momoto estas olivecverdaj, kaj la subaj partoj malbrilbrunaj. Ĝi havas longan voston, variantan de verda al blua, kun longegaj vostoplumoj finiĝantaj per rakedformaj pintoj, kiuj estas bluaj kun nigraj ekstremaĵoj. Ĝia krono estas nigra, ĉirkaŭata de blua bendo, kaj ĝi havas nigran okulmaskon kun bordo turkiskolora. Dudek sep ekzempleroj de la nomiga Kariba momoto pezis inter 75 kaj 124 g.<ref name=WHMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Kariba momoto havas du apartigitajn populaciojn. La nomiga subspecio troviĝas de orienta Panamo ĝis norda kaj okcidenta Kolombio. ''M. s. spatha'' troviĝas nur sur la Duoninsulo Guajira en norda Kolombio. ''M. s. osgoodi'' troviĝas de orienta Kolombio ĝis nordokcidenta Venezuelo. ''M. s. agenticinctus'' estas aparta; ĝi troviĝas en okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo.<ref name=IOC11.1/><ref name=WHMO-BOW/> La Kariba momoto loĝas en pluraj arbartipoj, inkluzive de malaltaj ĉiamverdaj kaj falfoliaj [[praarbaro]]j, arbarrandoj kaj sekundara arbaro.<ref name=WHMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Oni scias malmulton pri la dieto de la Kariba momoto. Ĝi verŝajne ĉefe manĝas grandajn [[artikuloj]]n, sed oni raportas, ke ĝi manĝas ankaŭ berojn kaj lacertojn.<ref name=WHMO-BOW/> ===Reproduktado=== Kiel la plej multaj [[koracioformaj]], la Kariba momoto nestas en longaj tuneloj en teraj bordoj.<ref name=WHMO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Kariban momoton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus subrufescens'' |volume=2020 |article-number=e.T61634657A163628473 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634657A163628473.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus lessonii}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] 0lyubvx4lpr3xzt28vbdkc920512is7 9419155 9419148 2026-07-02T21:24:22Z Kani 670 9419155 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kariba momoto |koloro = pink |dosiero = Momotus subrufescens, Panama 5.jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Momotus]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Kariba momoto''' ''M. subrufescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus subrufescens'' |volume=2020 |article-number=e.T61634657A163628473 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634657A163628473.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Momotus subrufescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1853) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Momotus subrufescens dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kariba momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Momotus subrufescens'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el sep specioj en la [[genro]] ''Momotus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14 de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Amazonia, la Bluĉapa, la Kariba, la Trinidada, la Diadema kaj la Anda momotoj estis ĉiuj iam konsiderataj samspeciaj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=WHMO-BOW>Orzechowski, S. C. kaj T. S. Schulenberg (2020). Whooping Motmot (''Momotus subrufescens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bucmot3.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> Ili disiĝis post publikaĵo de 2009, kiu detale priskribis iliajn diferencojn.<ref name=Stiles>{{cite journal|last=Stiles |first=F. Gary |date=2009 |title=A review of the genus ''Momotus'' (Coraciiformes:Momotidae) in Northern South America and adjacent areas |url=https://www.coraciiformestag.com/Research/Motmot/momotustaxonomy.pdf |journal=Ornitología Colombiana | format = PDF | volume=8 | pages=29–75 | issn=1794-0915 |access-date=5a de Majo, 2021}}</ref> La Kariba momoto havas kvar agnoskitajn subspeciojn: nome la nomiga ''Momotus subrufescens subrufescens'', ''M. s. spatha'', ''M. s. osgoodi'', kaj ''M. s. agenticinctus''.<ref name=IOC11.1/> ==Aspekto== La dorso kaj flugiloj de la Kariba momoto estas olivecverdaj, kaj la subaj partoj malbrilbrunaj. Ĝi havas longan voston, variantan de verda al blua, kun longegaj vostoplumoj finiĝantaj per rakedformaj pintoj, kiuj estas bluaj kun nigraj ekstremaĵoj. Ĝia krono estas nigra, ĉirkaŭata de blua bendo, kaj ĝi havas nigran okulmaskon kun bordo turkiskolora. Dudek sep ekzempleroj de la nomiga Kariba momoto pezis inter 75 kaj 124 g.<ref name=WHMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Kariba momoto havas du apartigitajn populaciojn. La nomiga subspecio troviĝas de orienta Panamo ĝis norda kaj okcidenta Kolombio. ''M. s. spatha'' troviĝas nur sur la Duoninsulo Guajira en norda Kolombio. ''M. s. osgoodi'' troviĝas de orienta Kolombio ĝis nordokcidenta Venezuelo. ''M. s. agenticinctus'' estas aparta; ĝi troviĝas en okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo.<ref name=IOC11.1/><ref name=WHMO-BOW/> La Kariba momoto loĝas en pluraj arbartipoj, inkluzive de malaltaj ĉiamverdaj kaj falfoliaj [[praarbaro]]j, arbarrandoj kaj sekundara arbaro.<ref name=WHMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Oni scias malmulton pri la dieto de la Kariba momoto. Ĝi verŝajne ĉefe manĝas grandajn [[artikuloj]]n, sed oni raportas, ke ĝi manĝas ankaŭ berojn kaj lacertojn.<ref name=WHMO-BOW/> ===Reproduktado=== Kiel la plej multaj [[koracioformaj]], la Kariba momoto nestas en longaj tuneloj en teraj bordoj.<ref name=WHMO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Kariban momoton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Momotus subrufescens'' |volume=2020 |article-number=e.T61634657A163628473 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T61634657A163628473.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotus lessonii}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] jb0p1anz93fx09glvx01on9yvu1onu1 Momotus subrufescens 0 948835 9419127 2026-07-02T20:12:07Z Kani 670 Alidirektigis al [[Kariba momoto]] 9419127 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kariba momoto]] 9kobr8ud3nufilsx27uk09jwbtt249l Baryphthengus 0 948836 9419153 2026-07-02T21:17:39Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Baryphthengus'' |koloro = pink |dosiero = Baryphthengus_martii_-Panama-8.jpg |priskribo de dosiero = [[Rufa momoto]], ''Baryphthengus martii'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = '''''Baryphthengus''''' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & Ferd..." 9419153 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Baryphthengus'' |koloro = pink |dosiero = Baryphthengus_martii_-Panama-8.jpg |priskribo de dosiero = [[Rufa momoto]], ''Baryphthengus martii'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = '''''Baryphthengus''''' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Baryphthengus''''' estas [[genro]] de [[momotoj]], [[Familio (biologio)|familio]] de [[birdoj]] troviĝantaj en arbaroj de [[Suda Ameriko]] kaj [[Centra Ameriko]]. Tiu malgranda genro havas nur du speciojn, kiuj havas longan voston, nigran maskon, kaj [[plumaro]]n kiu estas ĉefe verda kaj [[rufa]]. ==Specioj== {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuado |- |[[File:Rufous Motmot (25059655231).jpg|120px]] || ''Baryphthengus martii''||[[Rufa momoto]]||nordorienta Honduro suden ĝis okcidenta Ekvadoro, nordorienta Bolivio, kaj sudokcidenta Brazilo. |- |[[File:Parque Estadual do Turvo Anderson Cristiano Hendgen (13).jpg|120px]] || ''Baryphthengus ruficapillus''||[[Rufĉapa momoto]]||Argentino, Brazilo, kaj Paragvajo. |- |} == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, {{ISBN|0-7136-6418-5}} * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Baryphthengus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 0gfcid0im9rv6ogeh3jv27swu7x87m3 9419206 9419153 2026-07-02T22:43:21Z Kani 670 9419206 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Baryphthengus'' |koloro = pink |dosiero = Baryphthengus_martii_-Panama-8.jpg |priskribo de dosiero = [[Rufa momoto]], ''Baryphthengus martii'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = '''''Baryphthengus''''' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Baryphthengus''''' estas [[genro]] de [[momotoj]], [[Familio (biologio)|familio]] de [[birdoj]] troviĝantaj en arbaroj de [[Suda Ameriko]] kaj [[Centra Ameriko]]. Tiu malgranda genro havas nur du speciojn, kiuj havas longan voston, nigran maskon, kaj [[plumaro]]n kiu estas ĉefe verda kaj [[rufa]]. ==Specioj== {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuado |- |[[File:Rufous Motmot (25059655231).jpg|120px]] || ''Baryphthengus martii''||[[Rufa momoto]]||nordorienta Honduro suden ĝis okcidenta Ekvadoro, nordorienta Bolivio, kaj sudokcidenta Brazilo. |- |[[File:Parque Estadual do Turvo Anderson Cristiano Hendgen (13).jpg|120px]] || ''Baryphthengus ruficapillus''||[[Rufĉapa momoto]]||Argentino, Brazilo, kaj Paragvajo. |- |} == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, {{ISBN|0-7136-6418-5}} * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Baryphthengus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 9wx58ynwngmomvbs9hd05subaezmveq Ŝablono:Dm 10 948837 9419160 2026-07-02T21:30:11Z Spenĉjo 183177 Alidirektigis al [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] 9419160 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] 3ygwpfwg2ssokpnmsp5wfdqmqfc4lgd Rufa momoto 0 948838 9419162 2026-07-02T21:32:58Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufa momoto |koloro = pink |dosiero = Rufous motmot (92315).jpg |priskribo de dosiero = Baryphthengus martii - Rufous Motmot XC250538.mp3 |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |s..." 9419162 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufa momoto |koloro = pink |dosiero = Rufous motmot (92315).jpg |priskribo de dosiero = Baryphthengus martii - Rufous Motmot XC250538.mp3 |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufa momoto''' ''B. martii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Baryphthengus martii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682995A163629009 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682995A163629009.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus martii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus martii dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus martii'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj ĝenerale de nordorienta [[Honduro]] suden ĝis okcidenta [[Ekvadoro]], norda [[Bolivio]], kaj okcidenta [[Brazilo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref><ref name=RUMO-BOW>Master, T. L. (2020). Rufous Motmot (''Baryphthengus martii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rufmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The rufous motmot and rufous-capped motmot (''Baryphtengus ruficapillus'') are the only two species in their genus, and have sometimes been treated as [[conspecific]] and apparently form a superspecies.<ref name=RUMO-BOW/> The rufous motmot has two recognized subspecies, the nominate '' Baryphthengus martii martii'' and ''B. m. semirufus''.<ref name=IOC11.1/> In the early 20th century, ''B. m. martii'' was classified in its own genus, ''Urospatha''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 19 January 2021. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved January 19, 2021</ref> Later, the Nicaraguan and Costa Rican populations were considered to be a third subspecies, ''B. m. costaricensis'', but it was decided they were part of ''B. m. semirufus''.<ref name=RUMO-BOW/> The binomial commemorates the German botanist and explorer [[Carl Friedrich Philipp von Martius]].{{Citation needed|date=May 2021}} ==Aspekto== The rufous motmot is the second-largest member of its family. The male of the nominate subspecies is {{convert|42|to|47|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|146|to|160|g|oz|abbr=on}}. The female weighs {{convert|153|to|173|g|oz|abbr=on}}. Male and female ''B. m. semirufus'' weigh {{convert|185|to|193|g|oz|abbr=on}} and {{convert|170|to|208|g|oz|abbr=on}} respectively. Adults are mainly cinnamon-rufous, with a black face mask and central breast spot, green wings and sides, a greenish-blue lower belly, and dark blue tail and flight feathers. The tail is very long, and that of ''B. m. semirufus'' but not the nominate has a bare-shafted racket tip. The bill and legs are black. Young birds are paler and duller than adults, and lack the tail rackets and black breast spot.<ref name=RUMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The nominate subspecies of rufous motmot occurs in the western [[Amazon Basin]] in southeastern Colombia through eastern Ecuador and Peru to northern Bolivia, and east into western Brazil. The range of ''B. m. semirufus'' is separate from that of the nominate. It occurs from eastern Honduras through the Caribbean slopes of Nicaragua, Costa Rica, and Panama, and continues on the Pacific slope of Panama into northwestern Colombia and western Ecuador. In elevation it ranges from near sea level to {{convert|1250|m|ft|abbr=on}} in Costa Rica and to {{convert|1400|m|ft|abbr=on}} in Panama and Ecuador. In Peru it can be found locally to {{convert|1600|m|ft|abbr=on}} but more generally to {{convert|1300|m|ft|abbr=on}}.<ref name=RUMO-BOW/> The rufous motmot inhabits humid lowland evergreen [[primary forest]] and also [[secondary forest]]. It prefers tall forest, especially along rivers and streams, but avoids dense foliage.<ref name=RUMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous motmot is [[omnivorous]]. It has been documented eating many types of fruit, adult insects and their larva, [[arachnid]]s including crustaceans, and small fish, lizards, and frogs.<ref name=RUMO-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous motmot's breeding and nesting [[phenology]] has few reported details. It is assumed to nest in deep burrows in earthen banks like other motmots. The [[avian clutch size|clutch size]] and eggs are undescribed.<ref name=RUMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> [[Image: Rufous_Motmot.tif |left|thumb| Canopy Lodge - El Valle, Panama (flash photo)]] == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus martii|rufous motmot}} {{Wikispecies|Baryphthengus martii}} *{{InternetBirdCollection|rufous-motmot-baryphthengus-martii|Rufous motmot}} * {{VIREO|rufous+motmot|Rufous motmot}} *[https://web.archive.org/web/20100530040836/http://www.marietta.edu/~biol/biomes/images/troprain/0180_3681.jpg Photo-Medium Res]; [http://www.marietta.edu/~biol/biomes/troprain.htm Artikolo] marietta.edu&mdash;"The Tropical Rain Forest" {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] s9b9fix0wlcfqubcj9jga6a6qbh1r88 9419167 9419162 2026-07-02T21:43:40Z Kani 670 9419167 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufa momoto |koloro = pink |dosiero = Rufous motmot (92315).jpg |priskribo de dosiero = Baryphthengus martii - Rufous Motmot XC250538.mp3 |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufa momoto''' ''B. martii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Baryphthengus martii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682995A163629009 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682995A163629009.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus martii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus martii dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus martii'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj ĝenerale de nordorienta [[Honduro]] suden ĝis okcidenta [[Ekvadoro]], norda [[Bolivio]], kaj okcidenta [[Brazilo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref><ref name=RUMO-BOW>Master, T. L. (2020). Rufous Motmot (''Baryphthengus martii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rufmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufa momoto kaj la Rufĉapa momoto (''Baryphtengus ruficapillus'') estas la solaj du specioj en sia genro; ili foje estis konsiderataj samspeciaj kaj ŝajne formas superspecion.<ref name=RUMO-BOW/> La Rufa momoto havas du agnoskitajn subspeciojn: la nomigan ''Baryphthengus martii martii'' kaj ''B. m. semirufus''.<ref name=IOC11.1/> Komence de la 20-a jarcento, ''B. m. martii'' estis klasita en propra genro, ''Urospatha''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref> Poste, la nikaragvaj kaj kostarikaj populacioj estis konsiderataj tria subspecio, ''B. m. costaricensis'', sed oni decidis, ke ili apartenas al ''B. m. semirufus''.<ref name=RUMO-BOW/> La dunoma nomo honoras la germanan botanikiston kaj esploriston [[Carl Friedrich Philipp von Martius]]. ==Aspekto== [[Image: Rufous_Motmot.tif |left|thumb| Canopy Lodge - El Valle, Panamo (fulmofoto)]] The rufous motmot is the second-largest member of its family. The male of the nominate subspecies is {{convert|42|to|47|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|146|to|160|g|oz|abbr=on}}. The female weighs {{convert|153|to|173|g|oz|abbr=on}}. Male and female ''B. m. semirufus'' weigh {{convert|185|to|193|g|oz|abbr=on}} and {{convert|170|to|208|g|oz|abbr=on}} respectively. Adults are mainly cinnamon-rufous, with a black face mask and central breast spot, green wings and sides, a greenish-blue lower belly, and dark blue tail and flight feathers. The tail is very long, and that of ''B. m. semirufus'' but not the nominate has a bare-shafted racket tip. The bill and legs are black. Young birds are paler and duller than adults, and lack the tail rackets and black breast spot.<ref name=RUMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The nominate subspecies of rufous motmot occurs in the western [[Amazon Basin]] in southeastern Colombia through eastern Ecuador and Peru to northern Bolivia, and east into western Brazil. The range of ''B. m. semirufus'' is separate from that of the nominate. It occurs from eastern Honduras through the Caribbean slopes of Nicaragua, Costa Rica, and Panama, and continues on the Pacific slope of Panama into northwestern Colombia and western Ecuador. In elevation it ranges from near sea level to {{convert|1250|m|ft|abbr=on}} in Costa Rica and to {{convert|1400|m|ft|abbr=on}} in Panama and Ecuador. In Peru it can be found locally to {{convert|1600|m|ft|abbr=on}} but more generally to {{convert|1300|m|ft|abbr=on}}.<ref name=RUMO-BOW/> The rufous motmot inhabits humid lowland evergreen [[primary forest]] and also [[secondary forest]]. It prefers tall forest, especially along rivers and streams, but avoids dense foliage.<ref name=RUMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous motmot is [[omnivorous]]. It has been documented eating many types of fruit, adult insects and their larva, [[arachnid]]s including crustaceans, and small fish, lizards, and frogs.<ref name=RUMO-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous motmot's breeding and nesting [[phenology]] has few reported details. It is assumed to nest in deep burrows in earthen banks like other motmots. The [[avian clutch size|clutch size]] and eggs are undescribed.<ref name=RUMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus martii|rufous motmot}} {{Wikispecies|Baryphthengus martii}} *[https://web.archive.org/web/20100530040836/http://www.marietta.edu/~biol/biomes/images/troprain/0180_3681.jpg Photo-Medium Res]; [http://www.marietta.edu/~biol/biomes/troprain.htm Artikolo] marietta.edu&mdash;"The Tropical Rain Forest" {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] fjz42o6l9rsgajgsnio9gdnj5hkx54r 9419171 9419167 2026-07-02T21:48:40Z Kani 670 9419171 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufa momoto |koloro = pink |dosiero = Rufous motmot (92315).jpg |priskribo de dosiero = Baryphthengus martii - Rufous Motmot XC250538.mp3 |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufa momoto''' ''B. martii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Baryphthengus martii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682995A163629009 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682995A163629009.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus martii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus martii dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus martii'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj ĝenerale de nordorienta [[Honduro]] suden ĝis okcidenta [[Ekvadoro]], norda [[Bolivio]], kaj okcidenta [[Brazilo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref><ref name=RUMO-BOW>Master, T. L. (2020). Rufous Motmot (''Baryphthengus martii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rufmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufa momoto kaj la Rufĉapa momoto (''Baryphtengus ruficapillus'') estas la solaj du specioj en sia genro; ili foje estis konsiderataj samspeciaj kaj ŝajne formas superspecion.<ref name=RUMO-BOW/> La Rufa momoto havas du agnoskitajn subspeciojn: la nomigan ''Baryphthengus martii martii'' kaj ''B. m. semirufus''.<ref name=IOC11.1/> Komence de la 20-a jarcento, ''B. m. martii'' estis klasita en propra genro, ''Urospatha''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref> Poste, la nikaragvaj kaj kostarikaj populacioj estis konsiderataj tria subspecio, ''B. m. costaricensis'', sed oni decidis, ke ili apartenas al ''B. m. semirufus''.<ref name=RUMO-BOW/> La dunoma nomo honoras la germanan botanikiston kaj esploriston [[Carl Friedrich Philipp von Martius]]. ==Aspekto== [[Image: Rufous_Motmot.tif |left|thumb|200ra|Canopy Lodge - El Valle, Panamo (fulmofoto)]] La Ruda momoto estas la dua plej granda membro de sia familio. La masklo de la nomiga subspecio longas 42 ĝis 47 cm kaj pezas 146 ĝis 160 g. La ino pezas 153 ĝis 173 g. Maskloj kaj inoj de ''B. m. semirufus'' pezas respektive 185 ĝis 193 g kaj 170 ĝis 208 g. Plenkreskuloj estas ĉefe cinam-ruĝbrunaj, kun nigra vizaĝa masko kaj nigra makulo meze de la brusto, verdaj flugiloj kaj flankoj, verd-blua malsupra ventro, kaj malhelbluaj vosto kaj flugilplumoj. La vosto estas tre longa; tiu de ''B. m. semirufus'' (sed ne tiu de la nomiga subspecio) havas pintojn formitajn kiel rakedoj kun nudaj tigoj. La beko kaj kruroj estas nigraj. Junaj birdoj estas pli palaj kaj malpli brilaj ol plenkreskuloj, kaj mankas al ili la vostaj rakedoj kaj la nigra brustomakulo.<ref name=RUMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Rufa momoto troviĝas en la okcidenta [[baseno de Amazono]], etendiĝante de sudorienta Kolombio tra orienta Ekvadoro kaj Peruo ĝis norda Bolivio, kaj orienten en okcidentan Brazilon. La arealo de ''B. m. semirufus'' estas aparta de tiu de la nomiga subspecio. Ĝi troviĝas de orienta Honduro tra la karibaj deklivoj de Nikaragvo, Kostariko kaj Panamo, kaj daŭras sur la pacifika deklivo de Panamo ĝis nordokcidenta Kolombio kaj okcidenta Ekvadoro. Koncerne altecon, ĝi vivas de proksimume marnivelo ĝis 1 250 m en Kostariko kaj ĝis 1 400 m en Panamo kaj Ekvadoro. En Peruo ĝi troveblas loke ĝis alteco de 1 600 m, sed pli ĝenerale ĝis 1 300 m.<ref name=RUMO-BOW/> La rufa momoto loĝas en humidaj ĉiamverdaj primaraj arbaroj de malaltaj teroj kaj ankaŭ en sekundaraj arbaroj. Ĝi preferas altajn arbarojn, precipe laŭlonge de riveroj kaj rojoj, sed evitas densan foliaron.<ref name=RUMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous motmot is [[omnivorous]]. It has been documented eating many types of fruit, adult insects and their larva, [[arachnid]]s including crustaceans, and small fish, lizards, and frogs.<ref name=RUMO-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous motmot's breeding and nesting [[phenology]] has few reported details. It is assumed to nest in deep burrows in earthen banks like other motmots. The [[avian clutch size|clutch size]] and eggs are undescribed.<ref name=RUMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus martii|rufous motmot}} {{Wikispecies|Baryphthengus martii}} *[https://web.archive.org/web/20100530040836/http://www.marietta.edu/~biol/biomes/images/troprain/0180_3681.jpg Photo-Medium Res]; [http://www.marietta.edu/~biol/biomes/troprain.htm Artikolo] marietta.edu&mdash;"The Tropical Rain Forest" {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] 0ube0ii84fy9cmc7p3ocototkb4hnp7 9419175 9419171 2026-07-02T21:56:16Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9419175 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufa momoto |koloro = pink |dosiero = Rufous motmot (92315).jpg |priskribo de dosiero = Baryphthengus martii - Rufous Motmot XC250538.mp3 |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufa momoto''' ''B. martii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Baryphthengus martii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682995A163629009 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682995A163629009.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus martii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus martii dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus martii'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj ĝenerale de nordorienta [[Honduro]] suden ĝis okcidenta [[Ekvadoro]], norda [[Bolivio]], kaj okcidenta [[Brazilo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref><ref name=RUMO-BOW>Master, T. L. (2020). Rufous Motmot (''Baryphthengus martii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rufmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufa momoto kaj la Rufĉapa momoto (''Baryphtengus ruficapillus'') estas la solaj du specioj en sia genro; ili foje estis konsiderataj samspeciaj kaj ŝajne formas superspecion.<ref name=RUMO-BOW/> La Rufa momoto havas du agnoskitajn subspeciojn: la nomigan ''Baryphthengus martii martii'' kaj ''B. m. semirufus''.<ref name=IOC11.1/> Komence de la 20-a jarcento, ''B. m. martii'' estis klasita en propra genro, ''Urospatha''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref> Poste, la nikaragvaj kaj kostarikaj populacioj estis konsiderataj tria subspecio, ''B. m. costaricensis'', sed oni decidis, ke ili apartenas al ''B. m. semirufus''.<ref name=RUMO-BOW/> La dunoma nomo honoras la germanan botanikiston kaj esploriston [[Carl Friedrich Philipp von Martius]]. ==Aspekto== [[Image: Rufous_Motmot.tif |left|thumb|200ra|Canopy Lodge - El Valle, Panamo (fulmofoto)]] La Ruda momoto estas la dua plej granda membro de sia familio. La masklo de la nomiga subspecio longas 42 ĝis 47 cm kaj pezas 146 ĝis 160 g. La ino pezas 153 ĝis 173 g. Maskloj kaj inoj de ''B. m. semirufus'' pezas respektive 185 ĝis 193 g kaj 170 ĝis 208 g. Plenkreskuloj estas ĉefe cinam-ruĝbrunaj, kun nigra vizaĝa masko kaj nigra makulo meze de la brusto, verdaj flugiloj kaj flankoj, verd-blua malsupra ventro, kaj malhelbluaj vosto kaj flugilplumoj. La vosto estas tre longa; tiu de ''B. m. semirufus'' (sed ne tiu de la nomiga subspecio) havas pintojn formitajn kiel rakedoj kun nudaj tigoj. La beko kaj kruroj estas nigraj. Junaj birdoj estas pli palaj kaj malpli brilaj ol plenkreskuloj, kaj mankas al ili la vostaj rakedoj kaj la nigra brustomakulo.<ref name=RUMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Rufa momoto troviĝas en la okcidenta [[baseno de Amazono]], etendiĝante de sudorienta Kolombio tra orienta Ekvadoro kaj Peruo ĝis norda Bolivio, kaj orienten en okcidentan Brazilon. La arealo de ''B. m. semirufus'' estas aparta de tiu de la nomiga subspecio. Ĝi troviĝas de orienta Honduro tra la karibaj deklivoj de Nikaragvo, Kostariko kaj Panamo, kaj daŭras sur la pacifika deklivo de Panamo ĝis nordokcidenta Kolombio kaj okcidenta Ekvadoro. Koncerne altecon, ĝi vivas de proksimume marnivelo ĝis 1 250 m en Kostariko kaj ĝis 1 400 m en Panamo kaj Ekvadoro. En Peruo ĝi troveblas loke ĝis alteco de 1 600 m, sed pli ĝenerale ĝis 1 300 m.<ref name=RUMO-BOW/> La rufa momoto loĝas en humidaj ĉiamverdaj primaraj arbaroj de malaltaj teroj kaj ankaŭ en sekundaraj arbaroj. Ĝi preferas altajn arbarojn, precipe laŭlonge de riveroj kaj rojoj, sed evitas densan foliaron.<ref name=RUMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rufa momoto estas ĉiovora. Oni dokumentis, ke ĝi manĝas multajn specojn de fruktoj, plenkreskajn insektojn kaj ties larvojn, araneojn (inkluzive de krustacoj), kaj ankaŭ malgrandajn fiŝojn, lacertojn kaj ranojn.<ref name=RUMO-BOW/> ===Reproduktado=== Ekzistas malmultaj raportitaj detaloj pri la [[fenologio]] de reproduktado kaj nestado de la rufa momoto. Oni supozas, ke ĝi nestas en profundaj tuneloj en teraj bordoj, simile al aliaj momotoj. La ovokvanto kaj la ovoj mem ne estas priskribitaj.<ref name=RUMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus martii|rufous motmot}} {{Wikispecies|Baryphthengus martii}} *[https://web.archive.org/web/20100530040836/http://www.marietta.edu/~biol/biomes/images/troprain/0180_3681.jpg Photo-Medium Res]; [http://www.marietta.edu/~biol/biomes/troprain.htm Artikolo] marietta.edu&mdash;"The Tropical Rain Forest" {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] lokmywx7gxv38e1589afjvlqmwi2wri 9419176 9419175 2026-07-02T21:57:59Z Kani 670 9419176 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufa momoto |koloro = pink |dosiero = Rufous motmot (92315).jpg |priskribo de dosiero = Baryphthengus martii - Rufous Motmot XC250538.mp3 |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufa momoto''' ''B. martii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Baryphthengus martii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682995A163629009 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682995A163629009.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus martii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus martii dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus martii'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj ĝenerale de nordorienta [[Honduro]] suden ĝis okcidenta [[Ekvadoro]], norda [[Bolivio]], kaj okcidenta [[Brazilo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref><ref name=RUMO-BOW>Master, T. L. (2020). Rufous Motmot (''Baryphthengus martii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rufmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufa momoto kaj la Rufĉapa momoto (''Baryphtengus ruficapillus'') estas la solaj du specioj en sia genro; ili foje estis konsiderataj samspeciaj kaj ŝajne formas superspecion.<ref name=RUMO-BOW/> La Rufa momoto havas du agnoskitajn subspeciojn: la nomigan ''Baryphthengus martii martii'' kaj ''B. m. semirufus''.<ref name=IOC11.1/> Komence de la 20-a jarcento, ''B. m. martii'' estis klasita en propra genro, ''Urospatha''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref> Poste, la nikaragvaj kaj kostarikaj populacioj estis konsiderataj tria subspecio, ''B. m. costaricensis'', sed oni decidis, ke ili apartenas al ''B. m. semirufus''.<ref name=RUMO-BOW/> La dunoma nomo honoras la germanan botanikiston kaj esploriston [[Carl Friedrich Philipp von Martius]]. ==Aspekto== [[Image: Rufous_Motmot.tif |left|thumb|200ra|Canopy Lodge - El Valle, Panamo (fulmofoto)]] La Ruda momoto estas la dua plej granda membro de sia familio. La masklo de la nomiga subspecio longas 42 ĝis 47 cm kaj pezas 146 ĝis 160 g. La ino pezas 153 ĝis 173 g. Maskloj kaj inoj de ''B. m. semirufus'' pezas respektive 185 ĝis 193 g kaj 170 ĝis 208 g. Plenkreskuloj estas ĉefe cinam-ruĝbrunaj, kun nigra vizaĝa masko kaj nigra makulo meze de la brusto, verdaj flugiloj kaj flankoj, verd-blua malsupra ventro, kaj malhelbluaj vosto kaj flugilplumoj. La vosto estas tre longa; tiu de ''B. m. semirufus'' (sed ne tiu de la nomiga subspecio) havas pintojn formitajn kiel rakedoj kun nudaj tigoj. La beko kaj kruroj estas nigraj. Junaj birdoj estas pli palaj kaj malpli brilaj ol plenkreskuloj, kaj mankas al ili la vostaj rakedoj kaj la nigra brustomakulo.<ref name=RUMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Rufa momoto troviĝas en la okcidenta [[baseno de Amazono]], etendiĝante de sudorienta Kolombio tra orienta Ekvadoro kaj Peruo ĝis norda Bolivio, kaj orienten en okcidentan Brazilon. La arealo de ''B. m. semirufus'' estas aparta de tiu de la nomiga subspecio. Ĝi troviĝas de orienta Honduro tra la karibaj deklivoj de Nikaragvo, Kostariko kaj Panamo, kaj daŭras sur la pacifika deklivo de Panamo ĝis nordokcidenta Kolombio kaj okcidenta Ekvadoro. Koncerne altecon, ĝi vivas de proksimume marnivelo ĝis 1 250 m en Kostariko kaj ĝis 1 400 m en Panamo kaj Ekvadoro. En Peruo ĝi troveblas loke ĝis alteco de 1 600 m, sed pli ĝenerale ĝis 1 300 m.<ref name=RUMO-BOW/> La rufa momoto loĝas en humidaj ĉiamverdaj primaraj arbaroj de malaltaj teroj kaj ankaŭ en sekundaraj arbaroj. Ĝi preferas altajn arbarojn, precipe laŭlonge de riveroj kaj rojoj, sed evitas densan foliaron.<ref name=RUMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rufa momoto estas ĉiovora. Oni dokumentis, ke ĝi manĝas multajn specojn de fruktoj, plenkreskajn insektojn kaj ties larvojn, araneojn (inkluzive de krustacoj), kaj ankaŭ malgrandajn fiŝojn, lacertojn kaj ranojn.<ref name=RUMO-BOW/> ===Reproduktado=== Ekzistas malmultaj raportitaj detaloj pri la [[fenologio]] de reproduktado kaj nestado de la rufa momoto. Oni supozas, ke ĝi nestas en profundaj tuneloj en teraj bordoj, simile al aliaj momotoj. La ovokvanto kaj la ovoj mem ne estas priskribitaj.<ref name=RUMO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la rufan momoton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Baryphthengus martii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682995A163629009 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682995A163629009.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus martii}} {{Wikispecies|Baryphthengus martii}} *[https://web.archive.org/web/20100530040836/http://www.marietta.edu/~biol/biomes/images/troprain/0180_3681.jpg Photo-Medium Res]; [http://www.marietta.edu/~biol/biomes/troprain.htm Artikolo] marietta.edu&mdash;"The Tropical Rain Forest" {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] hvyg9o92ftlnvmv6y64t1qto66mqbcj 9419177 9419176 2026-07-02T22:03:24Z Kani 670 9419177 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufa momoto |koloro = pink |dosiero = Rufous motmot (92315).jpg |priskribo de dosiero = Baryphthengus martii - Rufous Motmot XC250538.mp3 |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufa momoto''' ''B. martii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Baryphthengus martii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682995A163629009 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682995A163629009.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus martii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus martii dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus martii'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj ĝenerale de nordorienta [[Honduro]] suden ĝis okcidenta [[Ekvadoro]], norda [[Bolivio]], kaj okcidenta [[Brazilo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref><ref name=RUMO-BOW>Master, T. L. (2020). Rufous Motmot (''Baryphthengus martii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rufmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufa momoto kaj la Rufĉapa momoto (''Baryphtengus ruficapillus'') estas la solaj du specioj en sia genro; ili foje estis konsiderataj samspeciaj kaj ŝajne formas superspecion.<ref name=RUMO-BOW/> La Rufa momoto havas du agnoskitajn subspeciojn: la nomigan ''Baryphthengus martii martii'' kaj ''B. m. semirufus''.<ref name=IOC11.1/> Komence de la 20-a jarcento, ''B. m. martii'' estis klasita en propra genro, ''Urospatha''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref> Poste, la nikaragvaj kaj kostarikaj populacioj estis konsiderataj tria subspecio, ''B. m. costaricensis'', sed oni decidis, ke ili apartenas al ''B. m. semirufus''.<ref name=RUMO-BOW/> La dunoma nomo honoras la germanan botanikiston kaj esploriston [[Carl Friedrich Philipp von Martius]]. ==Aspekto== [[Image: Rufous_Motmot.tif |left|thumb|200ra|Canopy Lodge - El Valle, Panamo (fulmofoto)]] La Ruda momoto estas la dua plej granda membro de sia familio. La masklo de la nomiga subspecio longas 42 ĝis 47 cm kaj pezas 146 ĝis 160 g. La ino pezas 153 ĝis 173 g. Maskloj kaj inoj de ''B. m. semirufus'' pezas respektive 185 ĝis 193 g kaj 170 ĝis 208 g. Plenkreskuloj estas ĉefe cinam-ruĝbrunaj, kun nigra vizaĝa masko kaj nigra makulo meze de la brusto, verdaj flugiloj kaj flankoj, verd-blua malsupra ventro, kaj malhelbluaj vosto kaj flugilplumoj. La vosto estas tre longa; tiu de ''B. m. semirufus'' (sed ne tiu de la nomiga subspecio) havas pintojn formitajn kiel rakedoj kun nudaj tigoj. La beko kaj kruroj estas nigraj. Junaj birdoj estas pli palaj kaj malpli brilaj ol plenkreskuloj, kaj mankas al ili la vostaj rakedoj kaj la nigra brustomakulo.<ref name=RUMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Rufa momoto troviĝas en la okcidenta [[baseno de Amazono]], etendiĝante de sudorienta Kolombio tra orienta Ekvadoro kaj Peruo ĝis norda Bolivio, kaj orienten en okcidentan Brazilon. La arealo de ''B. m. semirufus'' estas aparta de tiu de la nomiga subspecio. Ĝi troviĝas de orienta Honduro tra la karibaj deklivoj de Nikaragvo, Kostariko kaj Panamo, kaj daŭras sur la pacifika deklivo de Panamo ĝis nordokcidenta Kolombio kaj okcidenta Ekvadoro. Koncerne altecon, ĝi vivas de proksimume marnivelo ĝis 1 250 m en Kostariko kaj ĝis 1 400 m en Panamo kaj Ekvadoro. En Peruo ĝi troveblas loke ĝis alteco de 1 600 m, sed pli ĝenerale ĝis 1 300 m.<ref name=RUMO-BOW/> La rufa momoto loĝas en humidaj ĉiamverdaj primaraj arbaroj de malaltaj teroj kaj ankaŭ en sekundaraj arbaroj. Ĝi preferas altajn arbarojn, precipe laŭlonge de riveroj kaj rojoj, sed evitas densan foliaron.<ref name=RUMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rufa momoto estas ĉiovora. Oni dokumentis, ke ĝi manĝas multajn specojn de fruktoj, plenkreskajn insektojn kaj ties larvojn, araneojn (inkluzive de krustacoj), kaj ankaŭ malgrandajn fiŝojn, lacertojn kaj ranojn.<ref name=RUMO-BOW/> ===Reproduktado=== Ekzistas malmultaj raportitaj detaloj pri la [[fenologio]] de reproduktado kaj nestado de la rufa momoto. Oni supozas, ke ĝi nestas en profundaj tuneloj en teraj bordoj, simile al aliaj momotoj. La ovokvanto kaj la ovoj mem ne estas priskribitaj.<ref name=RUMO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la rufan momoton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Baryphthengus martii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682995A163629009 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682995A163629009.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus martii}} {{Wikispecies|Baryphthengus martii}} *[https://web.archive.org/web/20100530040836/http://www.marietta.edu/~biol/biomes/images/troprain/0180_3681.jpg Photo-Medium Res]; [http://www.marietta.edu/~biol/biomes/troprain.htm Artikolo] marietta.edu&mdash;"The Tropical Rain Forest" {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] t4bf01syycsxp0m53sv1sfiif0oun2m 9419179 9419177 2026-07-02T22:06:13Z Kani 670 9419179 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufa momoto |koloro = pink |dosiero = Rufous motmot (92315).jpg |priskribo de dosiero = <!--Baryphthengus martii - Rufous Motmot XC250538.mp3--> |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufa momoto''' ''B. martii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Baryphthengus martii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682995A163629009 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682995A163629009.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus martii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus martii dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus martii'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj ĝenerale de nordorienta [[Honduro]] suden ĝis okcidenta [[Ekvadoro]], norda [[Bolivio]], kaj okcidenta [[Brazilo]].<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref><ref name=RUMO-BOW>Master, T. L. (2020). Rufous Motmot (''Baryphthengus martii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rufmot1.01] Alirita la 6an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufa momoto kaj la Rufĉapa momoto (''Baryphtengus ruficapillus'') estas la solaj du specioj en sia genro; ili foje estis konsiderataj samspeciaj kaj ŝajne formas superspecion.<ref name=RUMO-BOW/> La Rufa momoto havas du agnoskitajn subspeciojn: la nomigan ''Baryphthengus martii martii'' kaj ''B. m. semirufus''.<ref name=IOC11.1/> Komence de la 20-a jarcento, ''B. m. martii'' estis klasita en propra genro, ''Urospatha''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref> Poste, la nikaragvaj kaj kostarikaj populacioj estis konsiderataj tria subspecio, ''B. m. costaricensis'', sed oni decidis, ke ili apartenas al ''B. m. semirufus''.<ref name=RUMO-BOW/> La dunoma nomo honoras la germanan botanikiston kaj esploriston [[Carl Friedrich Philipp von Martius]]. ==Aspekto== [[Image: Rufous_Motmot.tif |left|thumb|200ra|Canopy Lodge - El Valle, Panamo (fulmofoto)]] La Ruda momoto estas la dua plej granda membro de sia familio. La masklo de la nomiga subspecio longas 42 ĝis 47 cm kaj pezas 146 ĝis 160 g. La ino pezas 153 ĝis 173 g. Maskloj kaj inoj de ''B. m. semirufus'' pezas respektive 185 ĝis 193 g kaj 170 ĝis 208 g. Plenkreskuloj estas ĉefe cinam-ruĝbrunaj, kun nigra vizaĝa masko kaj nigra makulo meze de la brusto, verdaj flugiloj kaj flankoj, verd-blua malsupra ventro, kaj malhelbluaj vosto kaj flugilplumoj. La vosto estas tre longa; tiu de ''B. m. semirufus'' (sed ne tiu de la nomiga subspecio) havas pintojn formitajn kiel rakedoj kun nudaj tigoj. La beko kaj kruroj estas nigraj. Junaj birdoj estas pli palaj kaj malpli brilaj ol plenkreskuloj, kaj mankas al ili la vostaj rakedoj kaj la nigra brustomakulo.<ref name=RUMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Rufa momoto troviĝas en la okcidenta [[baseno de Amazono]], etendiĝante de sudorienta Kolombio tra orienta Ekvadoro kaj Peruo ĝis norda Bolivio, kaj orienten en okcidentan Brazilon. La arealo de ''B. m. semirufus'' estas aparta de tiu de la nomiga subspecio. Ĝi troviĝas de orienta Honduro tra la karibaj deklivoj de Nikaragvo, Kostariko kaj Panamo, kaj daŭras sur la pacifika deklivo de Panamo ĝis nordokcidenta Kolombio kaj okcidenta Ekvadoro. Koncerne altecon, ĝi vivas de proksimume marnivelo ĝis 1 250 m en Kostariko kaj ĝis 1 400 m en Panamo kaj Ekvadoro. En Peruo ĝi troveblas loke ĝis alteco de 1 600 m, sed pli ĝenerale ĝis 1 300 m.<ref name=RUMO-BOW/> La rufa momoto loĝas en humidaj ĉiamverdaj primaraj arbaroj de malaltaj teroj kaj ankaŭ en sekundaraj arbaroj. Ĝi preferas altajn arbarojn, precipe laŭlonge de riveroj kaj rojoj, sed evitas densan foliaron.<ref name=RUMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rufa momoto estas ĉiovora. Oni dokumentis, ke ĝi manĝas multajn specojn de fruktoj, plenkreskajn insektojn kaj ties larvojn, araneojn (inkluzive de krustacoj), kaj ankaŭ malgrandajn fiŝojn, lacertojn kaj ranojn.<ref name=RUMO-BOW/> ===Reproduktado=== Ekzistas malmultaj raportitaj detaloj pri la [[fenologio]] de reproduktado kaj nestado de la rufa momoto. Oni supozas, ke ĝi nestas en profundaj tuneloj en teraj bordoj, simile al aliaj momotoj. La ovokvanto kaj la ovoj mem ne estas priskribitaj.<ref name=RUMO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la rufan momoton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Baryphthengus martii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682995A163629009 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682995A163629009.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus martii}} {{Wikispecies|Baryphthengus martii}} *[https://web.archive.org/web/20100530040836/http://www.marietta.edu/~biol/biomes/images/troprain/0180_3681.jpg Photo-Medium Res]; [http://www.marietta.edu/~biol/biomes/troprain.htm Artikolo] marietta.edu&mdash;"The Tropical Rain Forest" {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] tvyex0i563f4vv8j8b4769ek9f3ql43 Baryphthengus martii 0 948839 9419165 2026-07-02T21:36:31Z Kani 670 Alidirektigis al [[Rufa momoto]] 9419165 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rufa momoto]] b9lm05lj2yl5y6cofz9gmh6o8yrmw4k Rufĉapa momoto 0 948840 9419180 2026-07-02T22:15:54Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufĉapa momoto |koloro = pink |dosiero = Baryphthengus ruficapillus Rufous-capped Motmot.JPG |priskribo de dosiero = En ''Parque Estadual da Serra do Mar'', [[San-Paŭlo]], Brazilo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = Jean Cabanis|C..." 9419180 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufĉapa momoto |koloro = pink |dosiero = Baryphthengus ruficapillus Rufous-capped Motmot.JPG |priskribo de dosiero = En ''Parque Estadual da Serra do Mar'', [[San-Paŭlo]], Brazilo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufĉapa momoto''' ''B. ruficapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Baryphthengus ruficapillus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682998A92972518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682998A92972518.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus ruficapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus ruficapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufĉapa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus ruficapillus'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en Argentino, Brazilo, kaj Paragvajo.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The rufous-capped motmot and rufous motmot (''Baryphtengus martii'') are the only two species in their genus, and have sometimes been treated as [[conspecific]]. The rufous-capped motmot is [[monotypic]]. Though subspecies have been proposed within its Brazilian population, the differences have been shown to be simply individual variation.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 19 January 2021. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved January 19, 2021</ref><ref name=RCMO-BOW>Snow, D. and G. M. Kirwan (2020). Rufous-capped Motmot (''Baryphthengus ruficapillus''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.rucmot2.01 retrieved May 5, 2021</ref> ==Aspekto== The rufous-capped motmot is {{convert|42|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|140|to|151|g|oz|abbr=on}}. The adults are mostly green above and olive-green below. The crown and nape are rufous and a black "mask" has a turquoise border. The chest has a black spot, there is a rufous band across the belly, and the lower belly is blue-green. The juvenile is similarly colored but duller.<ref name=RCMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The rufous-capped motmot is found across southeastern Brazil, in eastern Paraguay, and in far northeastern Argentina. It inhabits [[old growth forest|primary]] and [[gallery forest]], the latter mostly along watercourses. It ranges in elevation from near sea level to {{convert|1200|m|ft|abbr=on}}.<ref name=RCMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous-capped motmot's diet is cosmopolitan. It includes insects and their larvae; spiders; snails; small reptiles, mammals, and birds; and to a lesser degree fruits. The species has been observed following [[army ant]]s to capture what they disturb and also sometimes forages in mixed-species flocks.<ref name=RCMO-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous-capped motmot nests in a burrow in an earth bank; it either digs its own or uses an abandoned burrow dug by another animal such as an [[armadillo]]. The burrow can be more than {{convert|1|m|ft|abbr=on}} long. The species lays two or three eggs, probably in September and October based on when nestlings and young have been observed. Both sexes feed the young.<ref name=RCMO-BOW/> ===Voĉo=== The rufous-capped motmot vocalizes mostly before dawn and at dusk. Its makes a "series of 'hoo-oo-oo-oo-oo' notes" that have been compared to owl calls [https://www.xeno-canto.org/550273].<ref name=RCMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-capped motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> Though it has a large range, appears to have a large population, and occurs in many protected areas, deforestation elsewhere is causing its population to decline.<ref name=RCMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus ruficapillus}} {{Wikispecies|Baryphthengus ruficapillus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] h17hjr8lyi8f210u29u1fj2sltqx9xo 9419183 9419180 2026-07-02T22:23:48Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9419183 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufĉapa momoto |koloro = pink |dosiero = Baryphthengus ruficapillus Rufous-capped Motmot.JPG |priskribo de dosiero = En ''Parque Estadual da Serra do Mar'', [[San-Paŭlo]], Brazilo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufĉapa momoto''' ''B. ruficapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Baryphthengus ruficapillus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682998A92972518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682998A92972518.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus ruficapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus ruficapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufĉapa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus ruficapillus'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en Argentino, Brazilo, kaj Paragvajo.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufĉapa momoto kaj la Rufa momoto (''Baryphtengus martii'') estas la solaj du specioj en sia genro, kaj foje oni konsideris ilin samspeciaj. La Rufĉapa momoto estas [[monotipa]]. Kvankam oni proponis subspeciojn ene de ĝia brazila populacio, oni pruvis, ke la diferencoj estas simple individuaj varioj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=RCMO-BOW>Snow, D. kaj G. M. Kirwan (2020). Rufous-capped Motmot (''Baryphthengus ruficapillus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rucmot2.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== The rufous-capped motmot is {{convert|42|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|140|to|151|g|oz|abbr=on}}. The adults are mostly green above and olive-green below. The crown and nape are rufous and a black "mask" has a turquoise border. The chest has a black spot, there is a rufous band across the belly, and the lower belly is blue-green. The juvenile is similarly colored but duller.<ref name=RCMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The rufous-capped motmot is found across southeastern Brazil, in eastern Paraguay, and in far northeastern Argentina. It inhabits [[old growth forest|primary]] and [[gallery forest]], the latter mostly along watercourses. It ranges in elevation from near sea level to {{convert|1200|m|ft|abbr=on}}.<ref name=RCMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous-capped motmot's diet is cosmopolitan. It includes insects and their larvae; spiders; snails; small reptiles, mammals, and birds; and to a lesser degree fruits. The species has been observed following [[army ant]]s to capture what they disturb and also sometimes forages in mixed-species flocks.<ref name=RCMO-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous-capped motmot nests in a burrow in an earth bank; it either digs its own or uses an abandoned burrow dug by another animal such as an [[armadillo]]. The burrow can be more than {{convert|1|m|ft|abbr=on}} long. The species lays two or three eggs, probably in September and October based on when nestlings and young have been observed. Both sexes feed the young.<ref name=RCMO-BOW/> ===Voĉo=== The rufous-capped motmot vocalizes mostly before dawn and at dusk. Its makes a "series of 'hoo-oo-oo-oo-oo' notes" that have been compared to owl calls [https://www.xeno-canto.org/550273].<ref name=RCMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-capped motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> Though it has a large range, appears to have a large population, and occurs in many protected areas, deforestation elsewhere is causing its population to decline.<ref name=RCMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus ruficapillus}} {{Wikispecies|Baryphthengus ruficapillus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] igdk3anhtb4jctju263it10dpocpfth 9419187 9419183 2026-07-02T22:27:22Z Kani 670 /* Aspekto */ 9419187 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufĉapa momoto |koloro = pink |dosiero = Baryphthengus ruficapillus Rufous-capped Motmot.JPG |priskribo de dosiero = En ''Parque Estadual da Serra do Mar'', [[San-Paŭlo]], Brazilo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufĉapa momoto''' ''B. ruficapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Baryphthengus ruficapillus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682998A92972518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682998A92972518.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus ruficapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus ruficapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufĉapa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus ruficapillus'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en Argentino, Brazilo, kaj Paragvajo.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufĉapa momoto kaj la Rufa momoto (''Baryphtengus martii'') estas la solaj du specioj en sia genro, kaj foje oni konsideris ilin samspeciaj. La Rufĉapa momoto estas [[monotipa]]. Kvankam oni proponis subspeciojn ene de ĝia brazila populacio, oni pruvis, ke la diferencoj estas simple individuaj varioj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=RCMO-BOW>Snow, D. kaj G. M. Kirwan (2020). Rufous-capped Motmot (''Baryphthengus ruficapillus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rucmot2.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== La Rufĉapa momoto longas 42 cm kaj pezas inter 140 kaj 151 g. Plenkreskuloj estas ĉefe verdaj supre kaj olivecverdaj malsupre. La kapoverto kaj nuko estas ruĝbrunaj, kaj nigra "masko" havas turkizan randon. La brusto havas nigran makulon, ruĝbruna bendo transiras la abdomenon, kaj la malsupra abdomeno estas bluverda. La ido havas similajn kolorojn, sed malpli brilajn.<ref name=RCMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The rufous-capped motmot is found across southeastern Brazil, in eastern Paraguay, and in far northeastern Argentina. It inhabits [[old growth forest|primary]] and [[gallery forest]], the latter mostly along watercourses. It ranges in elevation from near sea level to {{convert|1200|m|ft|abbr=on}}.<ref name=RCMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous-capped motmot's diet is cosmopolitan. It includes insects and their larvae; spiders; snails; small reptiles, mammals, and birds; and to a lesser degree fruits. The species has been observed following [[army ant]]s to capture what they disturb and also sometimes forages in mixed-species flocks.<ref name=RCMO-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous-capped motmot nests in a burrow in an earth bank; it either digs its own or uses an abandoned burrow dug by another animal such as an [[armadillo]]. The burrow can be more than {{convert|1|m|ft|abbr=on}} long. The species lays two or three eggs, probably in September and October based on when nestlings and young have been observed. Both sexes feed the young.<ref name=RCMO-BOW/> ===Voĉo=== The rufous-capped motmot vocalizes mostly before dawn and at dusk. Its makes a "series of 'hoo-oo-oo-oo-oo' notes" that have been compared to owl calls [https://www.xeno-canto.org/550273].<ref name=RCMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-capped motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> Though it has a large range, appears to have a large population, and occurs in many protected areas, deforestation elsewhere is causing its population to decline.<ref name=RCMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus ruficapillus}} {{Wikispecies|Baryphthengus ruficapillus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] 5s9pjon2xhjzaeaftb7ddt9ttptb5v4 9419190 9419187 2026-07-02T22:29:57Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9419190 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufĉapa momoto |koloro = pink |dosiero = Baryphthengus ruficapillus Rufous-capped Motmot.JPG |priskribo de dosiero = En ''Parque Estadual da Serra do Mar'', [[San-Paŭlo]], Brazilo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufĉapa momoto''' ''B. ruficapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Baryphthengus ruficapillus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682998A92972518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682998A92972518.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus ruficapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus ruficapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufĉapa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus ruficapillus'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en Argentino, Brazilo, kaj Paragvajo.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufĉapa momoto kaj la Rufa momoto (''Baryphtengus martii'') estas la solaj du specioj en sia genro, kaj foje oni konsideris ilin samspeciaj. La Rufĉapa momoto estas [[monotipa]]. Kvankam oni proponis subspeciojn ene de ĝia brazila populacio, oni pruvis, ke la diferencoj estas simple individuaj varioj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=RCMO-BOW>Snow, D. kaj G. M. Kirwan (2020). Rufous-capped Motmot (''Baryphthengus ruficapillus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rucmot2.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== La Rufĉapa momoto longas 42 cm kaj pezas inter 140 kaj 151 g. Plenkreskuloj estas ĉefe verdaj supre kaj olivecverdaj malsupre. La kapoverto kaj nuko estas ruĝbrunaj, kaj nigra "masko" havas turkizan randon. La brusto havas nigran makulon, ruĝbruna bendo transiras la abdomenon, kaj la malsupra abdomeno estas bluverda. La ido havas similajn kolorojn, sed malpli brilajn.<ref name=RCMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Rufĉapa momoto troviĝas tra sudorienta Brazilo, en orienta Paragvajo kaj en la ekstrema nordoriento de Argentino. Ĝi loĝas en [[praarbaro]] kaj ĉerivera arbaro, ĉi-lasta ĉefe laŭlonge de akvofluoj. Ĝi vivas en altecoj de preskaŭ marnivelo ĝis 1 200 m.<ref name=RCMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous-capped motmot's diet is cosmopolitan. It includes insects and their larvae; spiders; snails; small reptiles, mammals, and birds; and to a lesser degree fruits. The species has been observed following [[army ant]]s to capture what they disturb and also sometimes forages in mixed-species flocks.<ref name=RCMO-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous-capped motmot nests in a burrow in an earth bank; it either digs its own or uses an abandoned burrow dug by another animal such as an [[armadillo]]. The burrow can be more than {{convert|1|m|ft|abbr=on}} long. The species lays two or three eggs, probably in September and October based on when nestlings and young have been observed. Both sexes feed the young.<ref name=RCMO-BOW/> ===Voĉo=== The rufous-capped motmot vocalizes mostly before dawn and at dusk. Its makes a "series of 'hoo-oo-oo-oo-oo' notes" that have been compared to owl calls [https://www.xeno-canto.org/550273].<ref name=RCMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-capped motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> Though it has a large range, appears to have a large population, and occurs in many protected areas, deforestation elsewhere is causing its population to decline.<ref name=RCMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus ruficapillus}} {{Wikispecies|Baryphthengus ruficapillus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] bh2sa544ga9j5f67iz8fcnzhx84p4ms 9419196 9419190 2026-07-02T22:35:32Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9419196 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufĉapa momoto |koloro = pink |dosiero = Baryphthengus ruficapillus Rufous-capped Motmot.JPG |priskribo de dosiero = En ''Parque Estadual da Serra do Mar'', [[San-Paŭlo]], Brazilo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufĉapa momoto''' ''B. ruficapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Baryphthengus ruficapillus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682998A92972518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682998A92972518.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus ruficapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus ruficapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufĉapa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus ruficapillus'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en Argentino, Brazilo, kaj Paragvajo.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufĉapa momoto kaj la Rufa momoto (''Baryphtengus martii'') estas la solaj du specioj en sia genro, kaj foje oni konsideris ilin samspeciaj. La Rufĉapa momoto estas [[monotipa]]. Kvankam oni proponis subspeciojn ene de ĝia brazila populacio, oni pruvis, ke la diferencoj estas simple individuaj varioj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=RCMO-BOW>Snow, D. kaj G. M. Kirwan (2020). Rufous-capped Motmot (''Baryphthengus ruficapillus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rucmot2.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== La Rufĉapa momoto longas 42 cm kaj pezas inter 140 kaj 151 g. Plenkreskuloj estas ĉefe verdaj supre kaj olivecverdaj malsupre. La kapoverto kaj nuko estas ruĝbrunaj, kaj nigra "masko" havas turkizan randon. La brusto havas nigran makulon, ruĝbruna bendo transiras la abdomenon, kaj la malsupra abdomeno estas bluverda. La ido havas similajn kolorojn, sed malpli brilajn.<ref name=RCMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Rufĉapa momoto troviĝas tra sudorienta Brazilo, en orienta Paragvajo kaj en la ekstrema nordoriento de Argentino. Ĝi loĝas en [[praarbaro]] kaj ĉerivera arbaro, ĉi-lasta ĉefe laŭlonge de akvofluoj. Ĝi vivas en altecoj de preskaŭ marnivelo ĝis 1 200 m.<ref name=RCMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La dieto de la Rufĉapa momoto estas diverseca. Ĝi inkluzivas insektojn kaj ties larvojn; araneojn; helikojn; malgrandajn reptiliojn, mamulojn kaj birdojn; kaj, malpli grandparte, fruktojn. Oni observis la specion sekvantan [[armeformiko]]jn por kapti tion, kion ili perturbas, kaj ĝi ankaŭ foje serĉas manĝaĵon en miksspeciaj kunmanĝantaroj.<ref name=RCMO-BOW/> ===Reproduktado=== La Rufĉapa momoto nestas en tunelo en terbordo; ĝi aŭ fosas sian propran tunelon aŭ uzas forlasitan tunelon fositan de alia besto, ekzemple de [[dazipo]]. La tunelo povas esti pli longa ol 1 metro. La specio demetas du aŭ tri ovojn, verŝajne en septembro kaj oktobro, surbaze de la tempoj, kiam oni observis nestidojn kaj junulojn. Ambaŭ seksoj nutras la idojn.<ref name=RCMO-BOW/> ===Voĉo=== La Rufĉapa momoto kantas ĉefe antaŭ tagiĝo kaj krepuske. Ĝi produktas "serion da notoj 'hu-u-u-u-u'", kiujn oni komparis al krioj de strigoj [https://www.xeno-canto.org/550273].<ref name=RCMO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-capped motmot as being of Least Concern.<ref name=IUCN/> Though it has a large range, appears to have a large population, and occurs in many protected areas, deforestation elsewhere is causing its population to decline.<ref name=RCMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus ruficapillus}} {{Wikispecies|Baryphthengus ruficapillus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] 7w6dj8ix7ar98w1bdbbchje7xjq8iur 9419200 9419196 2026-07-02T22:37:58Z Kani 670 9419200 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufĉapa momoto |koloro = pink |dosiero = Baryphthengus ruficapillus Rufous-capped Motmot.JPG |priskribo de dosiero = En ''Parque Estadual da Serra do Mar'', [[San-Paŭlo]], Brazilo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufĉapa momoto''' ''B. ruficapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Baryphthengus ruficapillus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682998A92972518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682998A92972518.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus ruficapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus ruficapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufĉapa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus ruficapillus'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en Argentino, Brazilo, kaj Paragvajo.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufĉapa momoto kaj la Rufa momoto (''Baryphtengus martii'') estas la solaj du specioj en sia genro, kaj foje oni konsideris ilin samspeciaj. La Rufĉapa momoto estas [[monotipa]]. Kvankam oni proponis subspeciojn ene de ĝia brazila populacio, oni pruvis, ke la diferencoj estas simple individuaj varioj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=RCMO-BOW>Snow, D. kaj G. M. Kirwan (2020). Rufous-capped Motmot (''Baryphthengus ruficapillus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rucmot2.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== La Rufĉapa momoto longas 42 cm kaj pezas inter 140 kaj 151 g. Plenkreskuloj estas ĉefe verdaj supre kaj olivecverdaj malsupre. La kapoverto kaj nuko estas ruĝbrunaj, kaj nigra "masko" havas turkizan randon. La brusto havas nigran makulon, ruĝbruna bendo transiras la abdomenon, kaj la malsupra abdomeno estas bluverda. La ido havas similajn kolorojn, sed malpli brilajn.<ref name=RCMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Rufĉapa momoto troviĝas tra sudorienta Brazilo, en orienta Paragvajo kaj en la ekstrema nordoriento de Argentino. Ĝi loĝas en [[praarbaro]] kaj ĉerivera arbaro, ĉi-lasta ĉefe laŭlonge de akvofluoj. Ĝi vivas en altecoj de preskaŭ marnivelo ĝis 1 200 m.<ref name=RCMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La dieto de la Rufĉapa momoto estas diverseca. Ĝi inkluzivas insektojn kaj ties larvojn; araneojn; helikojn; malgrandajn reptiliojn, mamulojn kaj birdojn; kaj, malpli grandparte, fruktojn. Oni observis la specion sekvantan [[armeformiko]]jn por kapti tion, kion ili perturbas, kaj ĝi ankaŭ foje serĉas manĝaĵon en miksspeciaj kunmanĝantaroj.<ref name=RCMO-BOW/> ===Reproduktado=== La Rufĉapa momoto nestas en tunelo en terbordo; ĝi aŭ fosas sian propran tunelon aŭ uzas forlasitan tunelon fositan de alia besto, ekzemple de [[dazipo]]. La tunelo povas esti pli longa ol 1 metro. La specio demetas du aŭ tri ovojn, verŝajne en septembro kaj oktobro, surbaze de la tempoj, kiam oni observis nestidojn kaj junulojn. Ambaŭ seksoj nutras la idojn.<ref name=RCMO-BOW/> ===Voĉo=== La Rufĉapa momoto kantas ĉefe antaŭ tagiĝo kaj krepuske. Ĝi produktas "serion da notoj 'hu-u-u-u-u'", kiujn oni komparis al krioj de strigoj [https://www.xeno-canto.org/550273].<ref name=RCMO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Rufĉapan momoton kiel specion "[[Malplej Zorgiga]]n".<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Baryphthengus ruficapillus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682998A92972518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682998A92972518.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> Kvankam ĝi havas vastan arealon, ŝajne grandan populacion, kaj troviĝas en multaj protektataj areoj, [[senarbarigo]] aliloke kaŭzas malkreskon de ĝia populacio.<ref name=RCMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus ruficapillus}} {{Wikispecies|Baryphthengus ruficapillus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] jmlkv8guzbii6fsk45o6n5zjhqakb2n 9419228 9419200 2026-07-02T23:10:28Z Kani 670 9419228 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufĉapa momoto |koloro = pink |dosiero = Baryphthengus ruficapillus Rufous-capped Motmot.JPG |priskribo de dosiero = En ''Parque Estadual da Serra do Mar'', [[San-Paŭlo]], Brazilo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Baryphthengus]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Rufĉapa momoto''' ''B. ruficapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Baryphthengus ruficapillus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682998A92972518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682998A92972518.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> |dunomo = ''Baryphthengus ruficapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Baryphthengus ruficapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufĉapa momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Baryphthengus ruficapillus'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Baryphthengus''. Ĝi troviĝas en Argentino, Brazilo, kaj Paragvajo.<ref name=IOC11.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.1) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2021 |access-date=14a de Januaro, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufĉapa momoto kaj la Rufa momoto (''Baryphtengus martii'') estas la solaj du specioj en sia genro, kaj foje oni konsideris ilin samspeciaj. La Rufĉapa momoto estas [[monotipa]]. Kvankam oni proponis subspeciojn ene de ĝia brazila populacio, oni pruvis, ke la diferencoj estas simple individuaj varioj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 19a de Januaro 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 19an de Januaro, 2021</ref><ref name=RCMO-BOW>Snow, D. kaj G. M. Kirwan (2020). Rufous-capped Motmot (''Baryphthengus ruficapillus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rucmot2.01] Alirita la 5an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== La Rufĉapa momoto longas 42 cm kaj pezas inter 140 kaj 151 g. Plenkreskuloj estas ĉefe verdaj supre kaj olivecverdaj malsupre. La kapoverto kaj nuko estas ruĝbrunaj, kaj nigra "masko" havas turkizan randon. La brusto havas nigran makulon, ruĝbruna bendo transiras la abdomenon, kaj la malsupra abdomeno estas bluverda. La ido havas similajn kolorojn, sed malpli brilajn.<ref name=RCMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Rufĉapa momoto troviĝas tra sudorienta Brazilo, en orienta Paragvajo kaj en la ekstrema nordoriento de Argentino. Ĝi loĝas en [[praarbaro]] kaj ĉerivera arbaro, ĉi-lasta ĉefe laŭlonge de akvofluoj. Ĝi vivas en altecoj de preskaŭ marnivelo ĝis 1 200 m.<ref name=RCMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La dieto de la Rufĉapa momoto estas diverseca. Ĝi inkluzivas insektojn kaj ties larvojn; araneojn; helikojn; malgrandajn reptiliojn, mamulojn kaj birdojn; kaj, malpli grandparte, fruktojn. Oni observis la specion sekvantan [[armeformiko]]jn por kapti tion, kion ili perturbas, kaj ĝi ankaŭ foje serĉas manĝaĵon en miksspeciaj kunmanĝantaroj.<ref name=RCMO-BOW/> ===Reproduktado=== La Rufĉapa momoto nestas en tunelo en terbordo; ĝi aŭ fosas sian propran tunelon aŭ uzas forlasitan tunelon fositan de alia besto, ekzemple de [[dazipo]]. La tunelo povas esti pli longa ol 1 metro. La specio demetas du aŭ tri ovojn, verŝajne en septembro kaj oktobro, surbaze de la tempoj, kiam oni observis nestidojn kaj junulojn. Ambaŭ seksoj nutras la idojn.<ref name=RCMO-BOW/> ===Voĉo=== La Rufĉapa momoto kantas ĉefe antaŭ tagiĝo kaj krepuske. Ĝi produktas "serion da notoj 'hu-u-u-u-u'", kiujn oni komparis al krioj de strigoj [https://www.xeno-canto.org/550273].<ref name=RCMO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Rufĉapan momoton kiel specion "[[Malplej Zorgiga]]n".<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Baryphthengus ruficapillus'' |volume=2016 |article-number=e.T22682998A92972518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682998A92972518.en |access-date=7a de Oktobro 2023}}</ref> Kvankam ĝi havas vastan arealon, ŝajne grandan populacion, kaj troviĝas en multaj protektataj areoj, [[senarbarigo]] aliloke kaŭzas malkreskon de ĝia populacio.<ref name=RCMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Baryphthengus ruficapillus}} {{Wikispecies|Baryphthengus ruficapillus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] 44pg4464movxnoqvwdkmjgtksss1i0z Baryphthengus ruficapillus 0 948841 9419185 2026-07-02T22:25:52Z Kani 670 Alidirektigis al [[Rufĉapa momoto]] 9419185 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rufĉapa momoto]] pbrhngkggcv9t8udo0ep5lowtoi90cu Electron 0 948842 9419210 2026-07-02T22:49:30Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Electron'' |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = [[Larĝbeka momoto]], ''Electron platyrhynchum'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = '''''Electron''''' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |speci..." 9419210 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Electron'' |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = [[Larĝbeka momoto]], ''Electron platyrhynchum'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = '''''Electron''''' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = ''[[Kilbeka momoto|E. carinatum]]''<br /> ''[[Larĝbeka momoto|E. platyrhynchum]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''''Electron''''' estas [[genro]] de [[momotoj]], [[Familio (biologio)|familio]] de [[birdoj]] troviĝantaj en arbaroj de [[Suda Ameriko]] kaj [[Centra Ameriko]]. Tiu malgranda genro havas nur du speciojn, kiuj havas longan voston, nigran maskon, kaj [[plumaro]]n kiu estas ĉefe verda kaj [[rufa]]. ==Specioj== {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuado |- |[[File:Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg|120px]] || ''Electron carinatum''||[[Kilbeka momoto]] ||Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Nikaragvo, kaj Meksiko |- |[[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|120px]] || ''Electron platyrhynchum''||[[Larĝbeka momoto]]|| Bolivio, Brazilo, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Honduro, Nikaragvo, Panamo, kaj Peruo. |- |} Both inhabit humid evergreen tropical forest. Both occur in [[Central America]], and the broad-billed motmot occurs in a large region of [[South America]] as well. They are distinguished from other motmots by their much wider bills. The rackets on their tails are less dramatic than those of many other motmot species and may be absent. The species are very similar except in adult plumage (but the adult keel-billed resembles the juvenile broad-billed). A mixed pair apparently courting has been observed (Howell and Webb 1995). The name ''Electron'' is a [[Latin]]ization of the [[Ancient Greek]] word for [[amber]], and can mean "bright" in scientific names (Jaeger 1978). The name was given 46 years before an elementary particle was named [[electron]]. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, {{ISBN|0-7136-6418-5}} * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Referencoj}} * {{Cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Webb, Sophie | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | pages=[https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe/page/439 439, 790–791] | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe/page/439 }} * {{Cite book | last = Jaeger | first = Edmund C. | author-link = Edmund Jaeger | title = A Source-Book of Biological Names and Terms | year = 1955 | publisher = Charles C. Thomas | pages = [https://archive.org/details/sourcebookofbiol0000jaeg/page/90 90] | isbn = 0-398-00916-3 | url = https://archive.org/details/sourcebookofbiol0000jaeg/page/90 | access-date = 2007-08-18 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-08-17. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Electron}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] frgtf8eisepypvqpuqlwir07mjzg6a4 9419215 9419210 2026-07-02T22:55:35Z Kani 670 9419215 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Electron'' |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = [[Larĝbeka momoto]], ''Electron platyrhynchum'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = '''''Electron''''' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = ''[[Kilbeka momoto|E. carinatum]]''<br /> ''[[Larĝbeka momoto|E. platyrhynchum]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''''Electron''''' estas [[genro]] de [[momotoj]], [[Familio (biologio)|familio]] de [[birdoj]] troviĝantaj en arbaroj de [[Suda Ameriko]] kaj [[Centra Ameriko]]. Tiu malgranda genro havas nur du speciojn, kiuj havas longan voston, nigran maskon, kaj [[plumaro]]n kiu estas ĉefe verda kaj [[rufa]]. ==Specioj== {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuado |- |[[File:Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg|120px]] || ''Electron carinatum''||[[Kilbeka momoto]] ||Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Nikaragvo, kaj Meksiko |- |[[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|120px]] || ''Electron platyrhynchum''||[[Larĝbeka momoto]]|| Bolivio, Brazilo, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Honduro, Nikaragvo, Panamo, kaj Peruo. |- |} Ambaŭ loĝas en humida ĉiamverda tropika arbaro. Ambaŭ troviĝas en [[Mezameriko]], kaj la Larĝbeka momoto troviĝas ankaŭ en vasta regiono de [[Sudameriko]]. Ili distingiĝas de aliaj momotoj per siaj multe pli larĝaj bekoj. La rakedoj ĉe iliaj vostoj estas malpli okulfrapaj ol tiuj de multaj aliaj momotaj specioj kaj povas tute manki. La specioj estas tre similaj krom rilate al la plumaro de plenkreskuloj (kvankam la plenkreskulo de la specio kun kilforma beko similas al la junulo de la specio kun larĝa beko). Oni observis miks-specian paron, kiu ŝajne kortuŝis (Howell kaj Webb 1995). La nomo ''Electron'' estas latinigo de la antikvgreka vorto por [[sukceno]], kaj povas signifi "brila" en sciencaj nomoj (Jaeger 1978). La nomo estis donita 46 jarojn antaŭ ol elementa partiklo ricevis la nomon [[elektrono]]. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, {{ISBN|0-7136-6418-5}} * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Referencoj}} * {{Cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Webb, Sophie | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | pages=[https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe/page/439 439, 790–791] | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe/page/439 }} * {{Cite book | last = Jaeger | first = Edmund C. | author-link = Edmund Jaeger | title = A Source-Book of Biological Names and Terms | year = 1955 | publisher = Charles C. Thomas | pages = [https://archive.org/details/sourcebookofbiol0000jaeg/page/90 90] | isbn = 0-398-00916-3 | url = https://archive.org/details/sourcebookofbiol0000jaeg/page/90 | access-date = 2007-08-18 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-08-17. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Electron}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] s8fj6x33chd5g286eoszs7vqvjl2c0u 9419217 9419215 2026-07-02T22:56:08Z Kani 670 /* Referencoj */ 9419217 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Electron'' |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = [[Larĝbeka momoto]], ''Electron platyrhynchum'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = '''''Electron''''' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = ''[[Kilbeka momoto|E. carinatum]]''<br /> ''[[Larĝbeka momoto|E. platyrhynchum]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''''Electron''''' estas [[genro]] de [[momotoj]], [[Familio (biologio)|familio]] de [[birdoj]] troviĝantaj en arbaroj de [[Suda Ameriko]] kaj [[Centra Ameriko]]. Tiu malgranda genro havas nur du speciojn, kiuj havas longan voston, nigran maskon, kaj [[plumaro]]n kiu estas ĉefe verda kaj [[rufa]]. ==Specioj== {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuado |- |[[File:Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg|120px]] || ''Electron carinatum''||[[Kilbeka momoto]] ||Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Nikaragvo, kaj Meksiko |- |[[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|120px]] || ''Electron platyrhynchum''||[[Larĝbeka momoto]]|| Bolivio, Brazilo, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Honduro, Nikaragvo, Panamo, kaj Peruo. |- |} Ambaŭ loĝas en humida ĉiamverda tropika arbaro. Ambaŭ troviĝas en [[Mezameriko]], kaj la Larĝbeka momoto troviĝas ankaŭ en vasta regiono de [[Sudameriko]]. Ili distingiĝas de aliaj momotoj per siaj multe pli larĝaj bekoj. La rakedoj ĉe iliaj vostoj estas malpli okulfrapaj ol tiuj de multaj aliaj momotaj specioj kaj povas tute manki. La specioj estas tre similaj krom rilate al la plumaro de plenkreskuloj (kvankam la plenkreskulo de la specio kun kilforma beko similas al la junulo de la specio kun larĝa beko). Oni observis miks-specian paron, kiu ŝajne kortuŝis (Howell kaj Webb 1995). La nomo ''Electron'' estas latinigo de la antikvgreka vorto por [[sukceno]], kaj povas signifi "brila" en sciencaj nomoj (Jaeger 1978). La nomo estis donita 46 jarojn antaŭ ol elementa partiklo ricevis la nomon [[elektrono]]. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, {{ISBN|0-7136-6418-5}} * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Referencoj}} * {{Cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Webb, Sophie | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | pages=[https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe/page/439 439, 790–791] | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe/page/439 }} * {{Cite book | last = Jaeger | first = Edmund C. | author-link = | title = A Source-Book of Biological Names and Terms | year = 1955 | publisher = Charles C. Thomas | pages = [https://archive.org/details/sourcebookofbiol0000jaeg/page/90 90] | isbn = 0-398-00916-3 | url = https://archive.org/details/sourcebookofbiol0000jaeg/page/90 | access-date = 2007-08-18 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-08-17. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Electron}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] g7y4kqn124luunutwfxbl4fbazzfw6k 9419230 9419217 2026-07-02T23:11:10Z Kani 670 9419230 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Electron'' |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = [[Larĝbeka momoto]], ''Electron platyrhynchum'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = '''''Electron''''' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = ''[[Kilbeka momoto|E. carinatum]]''<br /> ''[[Larĝbeka momoto|E. platyrhynchum]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''''Electron''''' estas [[genro]] de [[momotoj]], [[Familio (biologio)|familio]] de [[birdoj]] troviĝantaj en arbaroj de [[Suda Ameriko]] kaj [[Centra Ameriko]]. Tiu malgranda genro havas nur du speciojn, kiuj havas longan voston, nigran maskon, kaj [[plumaro]]n kiu estas ĉefe verda kaj [[rufa]]. ==Specioj== {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuado |- |[[File:Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg|120px]] || ''Electron carinatum''||[[Kilbeka momoto]] ||Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Nikaragvo, kaj Meksiko |- |[[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|120px]] || ''Electron platyrhynchum''||[[Larĝbeka momoto]]|| Bolivio, Brazilo, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Honduro, Nikaragvo, Panamo, kaj Peruo. |- |} Ambaŭ loĝas en humida ĉiamverda tropika arbaro. Ambaŭ troviĝas en [[Mezameriko]], kaj la Larĝbeka momoto troviĝas ankaŭ en vasta regiono de [[Sudameriko]]. Ili distingiĝas de aliaj momotoj per siaj multe pli larĝaj bekoj. La rakedoj ĉe iliaj vostoj estas malpli okulfrapaj ol tiuj de multaj aliaj momotaj specioj kaj povas tute manki. La specioj estas tre similaj krom rilate al la plumaro de plenkreskuloj (kvankam la plenkreskulo de la specio kun kilforma beko similas al la junulo de la specio kun larĝa beko). Oni observis miks-specian paron, kiu ŝajne kortuŝis (Howell kaj Webb 1995). La nomo ''Electron'' estas latinigo de la antikvgreka vorto por [[sukceno]], kaj povas signifi "brila" en sciencaj nomoj (Jaeger 1978). La nomo estis donita 46 jarojn antaŭ ol elementa partiklo ricevis la nomon [[elektrono]]. == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, {{ISBN|0-7136-6418-5}} * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Referencoj}} * {{Cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Webb, Sophie | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | pages=[https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe/page/439 439, 790–791] | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe/page/439 }} * {{Cite book | last = Jaeger | first = Edmund C. | author-link = | title = A Source-Book of Biological Names and Terms | year = 1955 | publisher = Charles C. Thomas | pages = [https://archive.org/details/sourcebookofbiol0000jaeg/page/90 90] | isbn = 0-398-00916-3 | url = https://archive.org/details/sourcebookofbiol0000jaeg/page/90 | access-date = 2007-08-18 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-08-17. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Electron}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 1irotz8imwfmmmymqt52pr9zx2bjnzd Kilbeka momoto 0 948843 9419232 2026-07-02T23:17:08Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kilbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Kilbeka momoto''' ''E..." 9419232 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kilbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Kilbeka momoto''' ''E. carinatum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref> |dunomo = ''Electron carinatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Bernard du Bus de Gisignies|Du Bus de Gisignies]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = *''Pionites carinatus'' *''Prionirhynchus carinatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron carinatum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kilbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron carinatum'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''. Ĝi troviĝas en Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, kaj Nikaragvo.<ref name=IUCN/><ref name=IOC15.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |title=Todies, motmots, bee-eaters | work=IOC World Bird List | publisher=International Ornithologists' Union |version =v 15.1 | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen |date=Marto 2025 |access-date=3an de Marto, 2025 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The [[beak|keel-billed]] motmot was [[Species description|formally described]] as ''Pionites carinatus''.<ref> {{cite journal |last=Du Bus de Gisignies |first=Bernard |title=Note sur queiques espèces nouvelles d'oiseaux d'Amérique | date= 1847 | journal=Bulletins de l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique | volume=14 |number=7 |page=108 | language=Latin, French |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/15752614 |access-date=April 5, 2025}}</ref> It was later referred to as ''Prionirhynchus carinatus'' but eventually was renamed ''Electron carinatum''.<ref>{{cite journal |last=Ridgway |first=Robert |date= |title=Catalogue of a collection of birds made by Mr. Chas. H. Townsend, on islands in the Caribbean Sea and in Honduras |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/13034/USNMP-10_665_1888.pdf?sequence=1 |journal=Proceedings of the United States National Museum |volume=10 |issue=665 |page=593 |access-date=April 5, 2025 }}</ref><ref name=IOC15.1/> The keel-billed motmot is thought to be closely related to the [[broad-billed motmot]] (''E. platyrhynchum''); they are the only members of the genus ''Electron''.<ref name=IOC15.1/> The two may be [[conspecific]]. Their [[plumage]] is very different but their structure and vocalizations are very similar.<ref name=KBMO-BOW>Snow, D., G. M. Kirwan, and C. J. Sharpe (2020). Keel-billed Motmot (''Electron carinatum''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.kebmot1.01 retrieved April 5, 2025</ref> The keel-billed motmot is [[monotypic]].<ref name=IOC15.1/> ==Aspekto== The keel-billed motmot is {{convert|30.5|to|38|cm|in|0|abbr=on}} long; one male weighed {{convert|65|g|oz|abbr=on}}. It is a smallish member of the motmot family. The [[Biological sex|sexes]] have the same plumage. [[Adults]] have a rufus forehead and a black "mask" with a turquoise-blue arc above it on an otherwise green face. Their upper parts are also green. Their chin is pale turquoise. Their underparts are mostly rufous in the northern part of their range becoming greenish to greenish cinnamon in the south. Their chest has a black spot. Their tail is green; its central pair of feathers are elongated and end in racquets. Their bill is black with a horn-colored tip, long, very broad, and flattened side-to-side with a significant ridge on the [[Birdgloss#culmen|culmen]] and serrated edges.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan>{{cite book | last1 =Fagan | first1 =Jesse | last2=Komar |first2=Oliver | title =Field Guide to Birds of Northern Central America | publisher =Houghton Mifflin Harcourt | series =Peterson Field Guides | date =2016 | location =Boston | pages =196–197 | isbn =978-0-544-37326-6 }}</ref><ref name=Garrigues>{{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== The keel-billed motmot has a [[disjunct distribution]] along the [[Caribbean]] side of Central America. It ranges intermittently from [[Veracruz]] and [[Oaxaca]] in southern Mexico south through Guatemala, Belize, Honduras, and Nicaragua into northern Costa Rica as far as southern [[Alajuela Province]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =322 }}</ref><ref name=Garrigues/> The keel-billed motmot inhabits [[humid]] [[evergreen forest]], and favors steep-sided [[gullies]] with streams. In elevation it reaches {{convert|1600|m|ft|abbr=on}} in [[Central America|northern Central America]] but ranges only between {{convert|300|and|900|m|ft|-2|abbr=on}} in Costa Rica.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The keel-billed motmot has no recorded [[bird migration|migratory behavior]].<ref name=KBMO-BOW/> ===Manĝado=== The keel-billed motmot [[forages]] mostly in the forest's mid-story.<ref name=Fagan/> It captures prey in mid-air ("[[Hawking (birds)|hawking]]") or from vegetation or the ground with sallies from a perch. Details of its diet and other foraging behavior are not known, but are assumed to be similar to those of the broad-billed motmot.<ref name=KBMO-BOW/> That species feeds mostly on insects but includes other [[arthropod]]s and small frogs, lizards, and snakes in its [[Diet (nutrition)|diet]]; fruit makes a very small percentage of its diet.<ref name=BBMO-BOW>Snow, D. and G. M. Kirwan (2020). Broad-billed Motmot (''Electron platyrhynchum''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.brbmot1.01 retrieved April 5, 2025</ref> ===Reproduktado=== Very little is known about the keel-billed motmot's [[Breeding behaviors of birds|breeding biology]]. Its [[breeding season]] appears to include January to March. It is known to [[nest]] in [[burrow]]s, in some areas in steep earthen stream banks and at one location in Belize in unexcavated [[ Mayan civilization|Mayan structures]].<ref name=KBMO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Electron-carinatum |species=Kilbeka momoto}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally in 1988 assessed the keel-billed motmot as [[Threatened]] but since 2000 as Vulnerable. It has a relatively large but fragmented range. Its estimated population of between 1500 and 7000 mature individuals is believed to be decreasing. In most areas it is threatened by continuing habitat loss due to logging, conversion to [[banana plantations]], other agriculture, and [[ranching]], and to [[human settlement]]. It does not appear to be under serious threat in Belize. As of 2020 there were very few recent records in Mexico.<ref name=IUCN/> It is considered rare to uncommon in northern Central America and rare in Costa Rica.<ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> It occurs in some protected areas in Belize and Costa Rica. It "[r]emains poorly known and inexplicably absent from what appear to be suitable areas; there is a need to clarify its current range, more precisely estimate its population, determine its true conservation status and better understand its ecological requirements."<ref name=KBMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron carinatum}} {{Wikispecies|Electron carinatum}} *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/keel-billed-motmot-electron-carinatum ''BirdLife species factsheet''.] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] obllhfm1spryyx6wn1cu3csiikelg38 9419235 9419232 2026-07-02T23:20:01Z Kani 670 9419235 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kilbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Kilbeka momoto''' ''E. carinatum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref> |dunomo = ''Electron carinatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Bernard du Bus de Gisignies|Du Bus de Gisignies]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = *''Pionites carinatus'' *''Prionirhynchus carinatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron carinatum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kilbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron carinatum'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''. Ĝi troviĝas en Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, kaj Nikaragvo.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref><ref name=IOC15.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |title=Todies, motmots, bee-eaters | work=IOC World Bird List | publisher=International Ornithologists' Union |version =v 15.1 | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen |date=Marto 2025 |access-date=3an de Marto, 2025 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The [[beak|keel-billed]] motmot was [[Species description|formally described]] as ''Pionites carinatus''.<ref> {{cite journal |last=Du Bus de Gisignies |first=Bernard |title=Note sur queiques espèces nouvelles d'oiseaux d'Amérique | date= 1847 | journal=Bulletins de l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique | volume=14 |number=7 |page=108 | language=Latin, French |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/15752614 |access-date=April 5, 2025}}</ref> It was later referred to as ''Prionirhynchus carinatus'' but eventually was renamed ''Electron carinatum''.<ref>{{cite journal |last=Ridgway |first=Robert |date= |title=Catalogue of a collection of birds made by Mr. Chas. H. Townsend, on islands in the Caribbean Sea and in Honduras |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/13034/USNMP-10_665_1888.pdf?sequence=1 |journal=Proceedings of the United States National Museum |volume=10 |issue=665 |page=593 |access-date=April 5, 2025 }}</ref><ref name=IOC15.1/> The keel-billed motmot is thought to be closely related to the [[broad-billed motmot]] (''E. platyrhynchum''); they are the only members of the genus ''Electron''.<ref name=IOC15.1/> The two may be [[conspecific]]. Their [[plumage]] is very different but their structure and vocalizations are very similar.<ref name=KBMO-BOW>Snow, D., G. M. Kirwan, and C. J. Sharpe (2020). Keel-billed Motmot (''Electron carinatum''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.kebmot1.01 retrieved April 5, 2025</ref> The keel-billed motmot is [[monotypic]].<ref name=IOC15.1/> ==Aspekto== The keel-billed motmot is {{convert|30.5|to|38|cm|in|0|abbr=on}} long; one male weighed {{convert|65|g|oz|abbr=on}}. It is a smallish member of the motmot family. The [[Biological sex|sexes]] have the same plumage. [[Adults]] have a rufus forehead and a black "mask" with a turquoise-blue arc above it on an otherwise green face. Their upper parts are also green. Their chin is pale turquoise. Their underparts are mostly rufous in the northern part of their range becoming greenish to greenish cinnamon in the south. Their chest has a black spot. Their tail is green; its central pair of feathers are elongated and end in racquets. Their bill is black with a horn-colored tip, long, very broad, and flattened side-to-side with a significant ridge on the [[Birdgloss#culmen|culmen]] and serrated edges.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan>{{cite book | last1 =Fagan | first1 =Jesse | last2=Komar |first2=Oliver | title =Field Guide to Birds of Northern Central America | publisher =Houghton Mifflin Harcourt | series =Peterson Field Guides | date =2016 | location =Boston | pages =196–197 | isbn =978-0-544-37326-6 }}</ref><ref name=Garrigues>{{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== The keel-billed motmot has a [[disjunct distribution]] along the [[Caribbean]] side of Central America. It ranges intermittently from [[Veracruz]] and [[Oaxaca]] in southern Mexico south through Guatemala, Belize, Honduras, and Nicaragua into northern Costa Rica as far as southern [[Alajuela Province]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =322 }}</ref><ref name=Garrigues/> The keel-billed motmot inhabits [[humid]] [[evergreen forest]], and favors steep-sided [[gullies]] with streams. In elevation it reaches {{convert|1600|m|ft|abbr=on}} in [[Central America|northern Central America]] but ranges only between {{convert|300|and|900|m|ft|-2|abbr=on}} in Costa Rica.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The keel-billed motmot has no recorded [[bird migration|migratory behavior]].<ref name=KBMO-BOW/> ===Manĝado=== The keel-billed motmot [[forages]] mostly in the forest's mid-story.<ref name=Fagan/> It captures prey in mid-air ("[[Hawking (birds)|hawking]]") or from vegetation or the ground with sallies from a perch. Details of its diet and other foraging behavior are not known, but are assumed to be similar to those of the broad-billed motmot.<ref name=KBMO-BOW/> That species feeds mostly on insects but includes other [[arthropod]]s and small frogs, lizards, and snakes in its [[Diet (nutrition)|diet]]; fruit makes a very small percentage of its diet.<ref name=BBMO-BOW>Snow, D. and G. M. Kirwan (2020). Broad-billed Motmot (''Electron platyrhynchum''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.brbmot1.01 retrieved April 5, 2025</ref> ===Reproduktado=== Very little is known about the keel-billed motmot's [[Breeding behaviors of birds|breeding biology]]. Its [[breeding season]] appears to include January to March. It is known to [[nest]] in [[burrow]]s, in some areas in steep earthen stream banks and at one location in Belize in unexcavated [[ Mayan civilization|Mayan structures]].<ref name=KBMO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Electron-carinatum |species=Kilbeka momoto}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally in 1988 assessed the keel-billed motmot as [[Threatened]] but since 2000 as Vulnerable. It has a relatively large but fragmented range. Its estimated population of between 1500 and 7000 mature individuals is believed to be decreasing. In most areas it is threatened by continuing habitat loss due to logging, conversion to [[banana plantations]], other agriculture, and [[ranching]], and to [[human settlement]]. It does not appear to be under serious threat in Belize. As of 2020 there were very few recent records in Mexico.<ref name=IUCN/> It is considered rare to uncommon in northern Central America and rare in Costa Rica.<ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> It occurs in some protected areas in Belize and Costa Rica. It "[r]emains poorly known and inexplicably absent from what appear to be suitable areas; there is a need to clarify its current range, more precisely estimate its population, determine its true conservation status and better understand its ecological requirements."<ref name=KBMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron carinatum}} {{Wikispecies|Electron carinatum}} *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/keel-billed-motmot-electron-carinatum ''BirdLife species factsheet''.] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] 8zvxbiansxzipdbrao074kgv69s7gxj 9419481 9419235 2026-07-03T10:57:27Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9419481 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kilbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Kilbeka momoto''' ''E. carinatum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref> |dunomo = ''Electron carinatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Bernard du Bus de Gisignies|Du Bus de Gisignies]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = *''Pionites carinatus'' *''Prionirhynchus carinatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron carinatum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kilbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron carinatum'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''. Ĝi troviĝas en Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, kaj Nikaragvo.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref><ref name=IOC15.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |title=Todies, motmots, bee-eaters | work=IOC World Bird List | publisher=International Ornithologists' Union |version =v 15.1 | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen |date=Marto 2025 |access-date=3an de Marto, 2025 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kilbeka momoto estis [[specipriskribo|formale priskribita]] kiel ''Pionites carinatus''.<ref>{{cite journal |last=Du Bus de Gisignies |first=Bernard |title=Note sur queiques espèces nouvelles d'oiseaux d'Amérique | date= 1847 | journal=Bulletins de l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique | volume=14 |number=7 |page=108 | language=Latin, French |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/15752614 |access-date=5a de Aprilo, 2025}}</ref> Poste oni nomis ĝin ''Prionirhynchus carinatus'', sed finfine ĝi estis renomita ''Electron carinatum''.<ref>{{cite journal |last=Ridgway |first=Robert |date= |title=Catalogue of a collection of birds made by Mr. Chas. H. Townsend, on islands in the Caribbean Sea and in Honduras |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/13034/USNMP-10_665_1888.pdf?sequence=1 |journal=Proceedings of the United States National Museum |volume=10 |issue=665 |page=593 |access-date=5a de Aprilo, 2025 }}</ref><ref name=IOC15.1/> Oni supozas, ke la Kilbeka momoto estas proksime parenca al la [[Larĝbeka momoto]] (''E. platyrhynchum''); ili estas la solaj membroj de la genro ''Electron''.<ref name=IOC15.1/> Eble ili estas [[samspecia]]j. Ilia plumaro estas tre malsama, sed iliaj korpostrukturoj kaj voĉoj estas tre similaj.<ref name=KBMO-BOW>Snow, D., G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Keel-billed Motmot (''Electron carinatum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.kebmot1.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2025</ref> La Kilbeka momoto estas [[monotipa]].<ref name=IOC15.1/> ==Aspekto== The keel-billed motmot is {{convert|30.5|to|38|cm|in|0|abbr=on}} long; one male weighed {{convert|65|g|oz|abbr=on}}. It is a smallish member of the motmot family. The [[Biological sex|sexes]] have the same plumage. [[Adults]] have a rufus forehead and a black "mask" with a turquoise-blue arc above it on an otherwise green face. Their upper parts are also green. Their chin is pale turquoise. Their underparts are mostly rufous in the northern part of their range becoming greenish to greenish cinnamon in the south. Their chest has a black spot. Their tail is green; its central pair of feathers are elongated and end in racquets. Their bill is black with a horn-colored tip, long, very broad, and flattened side-to-side with a significant ridge on the [[Birdgloss#culmen|culmen]] and serrated edges.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan>{{cite book | last1 =Fagan | first1 =Jesse | last2=Komar |first2=Oliver | title =Field Guide to Birds of Northern Central America | publisher =Houghton Mifflin Harcourt | series =Peterson Field Guides | date =2016 | location =Boston | pages =196–197 | isbn =978-0-544-37326-6 }}</ref><ref name=Garrigues>{{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== The keel-billed motmot has a [[disjunct distribution]] along the [[Caribbean]] side of Central America. It ranges intermittently from [[Veracruz]] and [[Oaxaca]] in southern Mexico south through Guatemala, Belize, Honduras, and Nicaragua into northern Costa Rica as far as southern [[Alajuela Province]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =322 }}</ref><ref name=Garrigues/> The keel-billed motmot inhabits [[humid]] [[evergreen forest]], and favors steep-sided [[gullies]] with streams. In elevation it reaches {{convert|1600|m|ft|abbr=on}} in [[Central America|northern Central America]] but ranges only between {{convert|300|and|900|m|ft|-2|abbr=on}} in Costa Rica.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The keel-billed motmot has no recorded [[bird migration|migratory behavior]].<ref name=KBMO-BOW/> ===Manĝado=== The keel-billed motmot [[forages]] mostly in the forest's mid-story.<ref name=Fagan/> It captures prey in mid-air ("[[Hawking (birds)|hawking]]") or from vegetation or the ground with sallies from a perch. Details of its diet and other foraging behavior are not known, but are assumed to be similar to those of the broad-billed motmot.<ref name=KBMO-BOW/> That species feeds mostly on insects but includes other [[arthropod]]s and small frogs, lizards, and snakes in its [[Diet (nutrition)|diet]]; fruit makes a very small percentage of its diet.<ref name=BBMO-BOW>Snow, D. and G. M. Kirwan (2020). Broad-billed Motmot (''Electron platyrhynchum''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.brbmot1.01 retrieved April 5, 2025</ref> ===Reproduktado=== Very little is known about the keel-billed motmot's [[Breeding behaviors of birds|breeding biology]]. Its [[breeding season]] appears to include January to March. It is known to [[nest]] in [[burrow]]s, in some areas in steep earthen stream banks and at one location in Belize in unexcavated [[ Mayan civilization|Mayan structures]].<ref name=KBMO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Electron-carinatum |species=Kilbeka momoto}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally in 1988 assessed the keel-billed motmot as [[Threatened]] but since 2000 as Vulnerable. It has a relatively large but fragmented range. Its estimated population of between 1500 and 7000 mature individuals is believed to be decreasing. In most areas it is threatened by continuing habitat loss due to logging, conversion to [[banana plantations]], other agriculture, and [[ranching]], and to [[human settlement]]. It does not appear to be under serious threat in Belize. As of 2020 there were very few recent records in Mexico.<ref name=IUCN/> It is considered rare to uncommon in northern Central America and rare in Costa Rica.<ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> It occurs in some protected areas in Belize and Costa Rica. It "[r]emains poorly known and inexplicably absent from what appear to be suitable areas; there is a need to clarify its current range, more precisely estimate its population, determine its true conservation status and better understand its ecological requirements."<ref name=KBMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron carinatum}} {{Wikispecies|Electron carinatum}} *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/keel-billed-motmot-electron-carinatum ''BirdLife species factsheet''.] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] onqxuunguy0hjyv7y4paey8v0lfrhvj 9419482 9419481 2026-07-03T10:59:56Z Kani 670 /* Aspekto */ 9419482 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kilbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Kilbeka momoto''' ''E. carinatum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref> |dunomo = ''Electron carinatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Bernard du Bus de Gisignies|Du Bus de Gisignies]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = *''Pionites carinatus'' *''Prionirhynchus carinatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron carinatum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kilbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron carinatum'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''. Ĝi troviĝas en Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, kaj Nikaragvo.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref><ref name=IOC15.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |title=Todies, motmots, bee-eaters | work=IOC World Bird List | publisher=International Ornithologists' Union |version =v 15.1 | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen |date=Marto 2025 |access-date=3an de Marto, 2025 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kilbeka momoto estis [[specipriskribo|formale priskribita]] kiel ''Pionites carinatus''.<ref>{{cite journal |last=Du Bus de Gisignies |first=Bernard |title=Note sur queiques espèces nouvelles d'oiseaux d'Amérique | date= 1847 | journal=Bulletins de l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique | volume=14 |number=7 |page=108 | language=Latin, French |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/15752614 |access-date=5a de Aprilo, 2025}}</ref> Poste oni nomis ĝin ''Prionirhynchus carinatus'', sed finfine ĝi estis renomita ''Electron carinatum''.<ref>{{cite journal |last=Ridgway |first=Robert |date= |title=Catalogue of a collection of birds made by Mr. Chas. H. Townsend, on islands in the Caribbean Sea and in Honduras |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/13034/USNMP-10_665_1888.pdf?sequence=1 |journal=Proceedings of the United States National Museum |volume=10 |issue=665 |page=593 |access-date=5a de Aprilo, 2025 }}</ref><ref name=IOC15.1/> Oni supozas, ke la Kilbeka momoto estas proksime parenca al la [[Larĝbeka momoto]] (''E. platyrhynchum''); ili estas la solaj membroj de la genro ''Electron''.<ref name=IOC15.1/> Eble ili estas [[samspecia]]j. Ilia plumaro estas tre malsama, sed iliaj korpostrukturoj kaj voĉoj estas tre similaj.<ref name=KBMO-BOW>Snow, D., G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Keel-billed Motmot (''Electron carinatum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.kebmot1.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2025</ref> La Kilbeka momoto estas [[monotipa]].<ref name=IOC15.1/> ==Aspekto== La Kilbeka momoto longas inter 30,5 kaj 38 cm; unu masklo pezis 65 g. Ĝi estas relative malgranda membro de la familio de la momotoj. Ambaŭ seksoj havas la saman plumaron. Plenkreskuloj havas ruĝbrunajn frunton kaj nigran "maskon" kun turkisblua arko super ĝi sur alie verda vizaĝo. Ankaŭ iliaj supraj partoj estas verdaj. Ilia mentono estas pal-turkisa. Iliaj subaj partoj estas plejparte ruĝbrunaj en la norda parto de ilia arealo, sed iĝas verdecaj ĝis verdec-cinamonkoloraj en la sudo. Ilia brusto havas nigran makulon. Ilia vosto estas verda; la centra paro da plumoj estas longega kaj finiĝas per spatelformaj pintoj. Ilia beko estas nigra kun kornokolora pinto; ĝi estas longa, tre larĝa, laterale ebena, kaj havas rimarkindan kreston sur la supra bekobordo (kulmeno) kaj segilformajn randojn (vidu artikolon [[kilo]]).<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan>{{cite book | last1 =Fagan | first1 =Jesse | last2=Komar |first2=Oliver | title =Field Guide to Birds of Northern Central America | publisher =Houghton Mifflin Harcourt | series =Peterson Field Guides | date =2016 | location =Boston | pages =196–197 | isbn =978-0-544-37326-6 }}</ref><ref name=Garrigues>{{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== The keel-billed motmot has a [[disjunct distribution]] along the [[Caribbean]] side of Central America. It ranges intermittently from [[Veracruz]] and [[Oaxaca]] in southern Mexico south through Guatemala, Belize, Honduras, and Nicaragua into northern Costa Rica as far as southern [[Alajuela Province]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =322 }}</ref><ref name=Garrigues/> The keel-billed motmot inhabits [[humid]] [[evergreen forest]], and favors steep-sided [[gullies]] with streams. In elevation it reaches {{convert|1600|m|ft|abbr=on}} in [[Central America|northern Central America]] but ranges only between {{convert|300|and|900|m|ft|-2|abbr=on}} in Costa Rica.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The keel-billed motmot has no recorded [[bird migration|migratory behavior]].<ref name=KBMO-BOW/> ===Manĝado=== The keel-billed motmot [[forages]] mostly in the forest's mid-story.<ref name=Fagan/> It captures prey in mid-air ("[[Hawking (birds)|hawking]]") or from vegetation or the ground with sallies from a perch. Details of its diet and other foraging behavior are not known, but are assumed to be similar to those of the broad-billed motmot.<ref name=KBMO-BOW/> That species feeds mostly on insects but includes other [[arthropod]]s and small frogs, lizards, and snakes in its [[Diet (nutrition)|diet]]; fruit makes a very small percentage of its diet.<ref name=BBMO-BOW>Snow, D. and G. M. Kirwan (2020). Broad-billed Motmot (''Electron platyrhynchum''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.brbmot1.01 retrieved April 5, 2025</ref> ===Reproduktado=== Very little is known about the keel-billed motmot's [[Breeding behaviors of birds|breeding biology]]. Its [[breeding season]] appears to include January to March. It is known to [[nest]] in [[burrow]]s, in some areas in steep earthen stream banks and at one location in Belize in unexcavated [[ Mayan civilization|Mayan structures]].<ref name=KBMO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Electron-carinatum |species=Kilbeka momoto}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally in 1988 assessed the keel-billed motmot as [[Threatened]] but since 2000 as Vulnerable. It has a relatively large but fragmented range. Its estimated population of between 1500 and 7000 mature individuals is believed to be decreasing. In most areas it is threatened by continuing habitat loss due to logging, conversion to [[banana plantations]], other agriculture, and [[ranching]], and to [[human settlement]]. It does not appear to be under serious threat in Belize. As of 2020 there were very few recent records in Mexico.<ref name=IUCN/> It is considered rare to uncommon in northern Central America and rare in Costa Rica.<ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> It occurs in some protected areas in Belize and Costa Rica. It "[r]emains poorly known and inexplicably absent from what appear to be suitable areas; there is a need to clarify its current range, more precisely estimate its population, determine its true conservation status and better understand its ecological requirements."<ref name=KBMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron carinatum}} {{Wikispecies|Electron carinatum}} *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/keel-billed-motmot-electron-carinatum ''BirdLife species factsheet''.] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] sk9agmw3k4wwnfe4sl4tm1cgr4a0ytt 9419483 9419482 2026-07-03T11:00:35Z Kani 670 /* Aspekto */ 9419483 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kilbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Kilbeka momoto''' ''E. carinatum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref> |dunomo = ''Electron carinatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Bernard du Bus de Gisignies|Du Bus de Gisignies]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = *''Pionites carinatus'' *''Prionirhynchus carinatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron carinatum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kilbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron carinatum'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''. Ĝi troviĝas en Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, kaj Nikaragvo.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref><ref name=IOC15.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |title=Todies, motmots, bee-eaters | work=IOC World Bird List | publisher=International Ornithologists' Union |version =v 15.1 | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen |date=Marto 2025 |access-date=3an de Marto, 2025 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kilbeka momoto estis [[specipriskribo|formale priskribita]] kiel ''Pionites carinatus''.<ref>{{cite journal |last=Du Bus de Gisignies |first=Bernard |title=Note sur queiques espèces nouvelles d'oiseaux d'Amérique | date= 1847 | journal=Bulletins de l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique | volume=14 |number=7 |page=108 | language=Latin, French |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/15752614 |access-date=5a de Aprilo, 2025}}</ref> Poste oni nomis ĝin ''Prionirhynchus carinatus'', sed finfine ĝi estis renomita ''Electron carinatum''.<ref>{{cite journal |last=Ridgway |first=Robert |date= |title=Catalogue of a collection of birds made by Mr. Chas. H. Townsend, on islands in the Caribbean Sea and in Honduras |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/13034/USNMP-10_665_1888.pdf?sequence=1 |journal=Proceedings of the United States National Museum |volume=10 |issue=665 |page=593 |access-date=5a de Aprilo, 2025 }}</ref><ref name=IOC15.1/> Oni supozas, ke la Kilbeka momoto estas proksime parenca al la [[Larĝbeka momoto]] (''E. platyrhynchum''); ili estas la solaj membroj de la genro ''Electron''.<ref name=IOC15.1/> Eble ili estas [[samspecia]]j. Ilia plumaro estas tre malsama, sed iliaj korpostrukturoj kaj voĉoj estas tre similaj.<ref name=KBMO-BOW>Snow, D., G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Keel-billed Motmot (''Electron carinatum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.kebmot1.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2025</ref> La Kilbeka momoto estas [[monotipa]].<ref name=IOC15.1/> ==Aspekto== La Kilbeka momoto longas inter 30,5 kaj 38 cm; unu masklo pezis 65 g. Ĝi estas relative malgranda membro de la familio de la momotoj. Ambaŭ seksoj havas la saman plumaron. Plenkreskuloj havas ruĝbrunajn frunton kaj nigran "maskon" kun turkisblua arko super ĝi sur alie verda vizaĝo. Ankaŭ iliaj supraj partoj estas verdaj. Ilia mentono estas pal-turkisa. Iliaj subaj partoj estas plejparte ruĝbrunaj en la norda parto de ilia arealo, sed iĝas verdecaj ĝis verdec-cinamonkoloraj en la sudo. Ilia brusto havas nigran makulon. Ilia vosto estas verda; la centra paro da plumoj estas longega kaj finiĝas per spatelformaj pintoj. Ilia beko estas nigra kun kornokolora pinto; ĝi estas longa, tre larĝa, laterale ebena, kaj havas rimarkindan kreston sur la supra bekobordo (kulmeno) kaj segilformajn randojn (vidu artikolon [[Kilo (ŝipo)|kilo]]).<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan>{{cite book | last1 =Fagan | first1 =Jesse | last2=Komar |first2=Oliver | title =Field Guide to Birds of Northern Central America | publisher =Houghton Mifflin Harcourt | series =Peterson Field Guides | date =2016 | location =Boston | pages =196–197 | isbn =978-0-544-37326-6 }}</ref><ref name=Garrigues>{{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== The keel-billed motmot has a [[disjunct distribution]] along the [[Caribbean]] side of Central America. It ranges intermittently from [[Veracruz]] and [[Oaxaca]] in southern Mexico south through Guatemala, Belize, Honduras, and Nicaragua into northern Costa Rica as far as southern [[Alajuela Province]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =322 }}</ref><ref name=Garrigues/> The keel-billed motmot inhabits [[humid]] [[evergreen forest]], and favors steep-sided [[gullies]] with streams. In elevation it reaches {{convert|1600|m|ft|abbr=on}} in [[Central America|northern Central America]] but ranges only between {{convert|300|and|900|m|ft|-2|abbr=on}} in Costa Rica.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The keel-billed motmot has no recorded [[bird migration|migratory behavior]].<ref name=KBMO-BOW/> ===Manĝado=== The keel-billed motmot [[forages]] mostly in the forest's mid-story.<ref name=Fagan/> It captures prey in mid-air ("[[Hawking (birds)|hawking]]") or from vegetation or the ground with sallies from a perch. Details of its diet and other foraging behavior are not known, but are assumed to be similar to those of the broad-billed motmot.<ref name=KBMO-BOW/> That species feeds mostly on insects but includes other [[arthropod]]s and small frogs, lizards, and snakes in its [[Diet (nutrition)|diet]]; fruit makes a very small percentage of its diet.<ref name=BBMO-BOW>Snow, D. and G. M. Kirwan (2020). Broad-billed Motmot (''Electron platyrhynchum''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.brbmot1.01 retrieved April 5, 2025</ref> ===Reproduktado=== Very little is known about the keel-billed motmot's [[Breeding behaviors of birds|breeding biology]]. Its [[breeding season]] appears to include January to March. It is known to [[nest]] in [[burrow]]s, in some areas in steep earthen stream banks and at one location in Belize in unexcavated [[ Mayan civilization|Mayan structures]].<ref name=KBMO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Electron-carinatum |species=Kilbeka momoto}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally in 1988 assessed the keel-billed motmot as [[Threatened]] but since 2000 as Vulnerable. It has a relatively large but fragmented range. Its estimated population of between 1500 and 7000 mature individuals is believed to be decreasing. In most areas it is threatened by continuing habitat loss due to logging, conversion to [[banana plantations]], other agriculture, and [[ranching]], and to [[human settlement]]. It does not appear to be under serious threat in Belize. As of 2020 there were very few recent records in Mexico.<ref name=IUCN/> It is considered rare to uncommon in northern Central America and rare in Costa Rica.<ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> It occurs in some protected areas in Belize and Costa Rica. It "[r]emains poorly known and inexplicably absent from what appear to be suitable areas; there is a need to clarify its current range, more precisely estimate its population, determine its true conservation status and better understand its ecological requirements."<ref name=KBMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron carinatum}} {{Wikispecies|Electron carinatum}} *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/keel-billed-motmot-electron-carinatum ''BirdLife species factsheet''.] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] fi5o9dm8qj4qbpl0adc43bhcud5ta49 9419485 9419483 2026-07-03T11:04:26Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9419485 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kilbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Kilbeka momoto''' ''E. carinatum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref> |dunomo = ''Electron carinatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Bernard du Bus de Gisignies|Du Bus de Gisignies]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = *''Pionites carinatus'' *''Prionirhynchus carinatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron carinatum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kilbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron carinatum'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''. Ĝi troviĝas en Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, kaj Nikaragvo.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref><ref name=IOC15.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |title=Todies, motmots, bee-eaters | work=IOC World Bird List | publisher=International Ornithologists' Union |version =v 15.1 | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen |date=Marto 2025 |access-date=3an de Marto, 2025 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kilbeka momoto estis [[specipriskribo|formale priskribita]] kiel ''Pionites carinatus''.<ref>{{cite journal |last=Du Bus de Gisignies |first=Bernard |title=Note sur queiques espèces nouvelles d'oiseaux d'Amérique | date= 1847 | journal=Bulletins de l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique | volume=14 |number=7 |page=108 | language=Latin, French |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/15752614 |access-date=5a de Aprilo, 2025}}</ref> Poste oni nomis ĝin ''Prionirhynchus carinatus'', sed finfine ĝi estis renomita ''Electron carinatum''.<ref>{{cite journal |last=Ridgway |first=Robert |date= |title=Catalogue of a collection of birds made by Mr. Chas. H. Townsend, on islands in the Caribbean Sea and in Honduras |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/13034/USNMP-10_665_1888.pdf?sequence=1 |journal=Proceedings of the United States National Museum |volume=10 |issue=665 |page=593 |access-date=5a de Aprilo, 2025 }}</ref><ref name=IOC15.1/> Oni supozas, ke la Kilbeka momoto estas proksime parenca al la [[Larĝbeka momoto]] (''E. platyrhynchum''); ili estas la solaj membroj de la genro ''Electron''.<ref name=IOC15.1/> Eble ili estas [[samspecia]]j. Ilia plumaro estas tre malsama, sed iliaj korpostrukturoj kaj voĉoj estas tre similaj.<ref name=KBMO-BOW>Snow, D., G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Keel-billed Motmot (''Electron carinatum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.kebmot1.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2025</ref> La Kilbeka momoto estas [[monotipa]].<ref name=IOC15.1/> ==Aspekto== La Kilbeka momoto longas inter 30,5 kaj 38 cm; unu masklo pezis 65 g. Ĝi estas relative malgranda membro de la familio de la momotoj. Ambaŭ seksoj havas la saman plumaron. Plenkreskuloj havas ruĝbrunajn frunton kaj nigran "maskon" kun turkisblua arko super ĝi sur alie verda vizaĝo. Ankaŭ iliaj supraj partoj estas verdaj. Ilia mentono estas pal-turkisa. Iliaj subaj partoj estas plejparte ruĝbrunaj en la norda parto de ilia arealo, sed iĝas verdecaj ĝis verdec-cinamonkoloraj en la sudo. Ilia brusto havas nigran makulon. Ilia vosto estas verda; la centra paro da plumoj estas longega kaj finiĝas per spatelformaj pintoj. Ilia beko estas nigra kun kornokolora pinto; ĝi estas longa, tre larĝa, laterale ebena, kaj havas rimarkindan kreston sur la supra bekobordo (kulmeno) kaj segilformajn randojn (vidu artikolon [[Kilo (ŝipo)|kilo]]).<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan>{{cite book | last1 =Fagan | first1 =Jesse | last2=Komar |first2=Oliver | title =Field Guide to Birds of Northern Central America | publisher =Houghton Mifflin Harcourt | series =Peterson Field Guides | date =2016 | location =Boston | pages =196–197 | isbn =978-0-544-37326-6 }}</ref><ref name=Garrigues>{{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La kilbeka momoto havas [[Disa distribuado|disan distribuon]] laŭ la [[Karibo|kariba]] flanko de Mezameriko. Ĝi troviĝas intermite de [[Veracruz]] kaj [[Oaxaca]] en suda Meksiko, suden tra Gvatemalo, Belizo, Honduro kaj Nikaragvo ĝis norda Kostariko, atingante la sudan parton de la [[provinco Alajuela]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =322 }}</ref><ref name=Garrigues/> La ​​kilbeka momoto loĝas en humidaj ĉiamverdaj arbaroj kaj preferas krutdeklivajn [[ravino|ravinetojn]] de rojoj. Koncerne altecon, ĝi atingas 1 600 m en norda Mezameriko, sed troviĝas nur inter 300 kaj 900 m en Kostariko.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The keel-billed motmot has no recorded [[bird migration|migratory behavior]].<ref name=KBMO-BOW/> ===Manĝado=== The keel-billed motmot [[forages]] mostly in the forest's mid-story.<ref name=Fagan/> It captures prey in mid-air ("[[Hawking (birds)|hawking]]") or from vegetation or the ground with sallies from a perch. Details of its diet and other foraging behavior are not known, but are assumed to be similar to those of the broad-billed motmot.<ref name=KBMO-BOW/> That species feeds mostly on insects but includes other [[arthropod]]s and small frogs, lizards, and snakes in its [[Diet (nutrition)|diet]]; fruit makes a very small percentage of its diet.<ref name=BBMO-BOW>Snow, D. and G. M. Kirwan (2020). Broad-billed Motmot (''Electron platyrhynchum''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.brbmot1.01 retrieved April 5, 2025</ref> ===Reproduktado=== Very little is known about the keel-billed motmot's [[Breeding behaviors of birds|breeding biology]]. Its [[breeding season]] appears to include January to March. It is known to [[nest]] in [[burrow]]s, in some areas in steep earthen stream banks and at one location in Belize in unexcavated [[ Mayan civilization|Mayan structures]].<ref name=KBMO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Electron-carinatum |species=Kilbeka momoto}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally in 1988 assessed the keel-billed motmot as [[Threatened]] but since 2000 as Vulnerable. It has a relatively large but fragmented range. Its estimated population of between 1500 and 7000 mature individuals is believed to be decreasing. In most areas it is threatened by continuing habitat loss due to logging, conversion to [[banana plantations]], other agriculture, and [[ranching]], and to [[human settlement]]. It does not appear to be under serious threat in Belize. As of 2020 there were very few recent records in Mexico.<ref name=IUCN/> It is considered rare to uncommon in northern Central America and rare in Costa Rica.<ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> It occurs in some protected areas in Belize and Costa Rica. It "[r]emains poorly known and inexplicably absent from what appear to be suitable areas; there is a need to clarify its current range, more precisely estimate its population, determine its true conservation status and better understand its ecological requirements."<ref name=KBMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron carinatum}} {{Wikispecies|Electron carinatum}} *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/keel-billed-motmot-electron-carinatum ''BirdLife species factsheet''.] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] 22cl9me00h2hbevpnn9r1hldhkrtup1 9419488 9419485 2026-07-03T11:14:06Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9419488 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kilbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Kilbeka momoto''' ''E. carinatum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref> |dunomo = ''Electron carinatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Bernard du Bus de Gisignies|Du Bus de Gisignies]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = *''Pionites carinatus'' *''Prionirhynchus carinatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron carinatum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kilbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron carinatum'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''. Ĝi troviĝas en Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, kaj Nikaragvo.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref><ref name=IOC15.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |title=Todies, motmots, bee-eaters | work=IOC World Bird List | publisher=International Ornithologists' Union |version =v 15.1 | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen |date=Marto 2025 |access-date=3an de Marto, 2025 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kilbeka momoto estis [[specipriskribo|formale priskribita]] kiel ''Pionites carinatus''.<ref>{{cite journal |last=Du Bus de Gisignies |first=Bernard |title=Note sur queiques espèces nouvelles d'oiseaux d'Amérique | date= 1847 | journal=Bulletins de l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique | volume=14 |number=7 |page=108 | language=Latin, French |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/15752614 |access-date=5a de Aprilo, 2025}}</ref> Poste oni nomis ĝin ''Prionirhynchus carinatus'', sed finfine ĝi estis renomita ''Electron carinatum''.<ref>{{cite journal |last=Ridgway |first=Robert |date= |title=Catalogue of a collection of birds made by Mr. Chas. H. Townsend, on islands in the Caribbean Sea and in Honduras |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/13034/USNMP-10_665_1888.pdf?sequence=1 |journal=Proceedings of the United States National Museum |volume=10 |issue=665 |page=593 |access-date=5a de Aprilo, 2025 }}</ref><ref name=IOC15.1/> Oni supozas, ke la Kilbeka momoto estas proksime parenca al la [[Larĝbeka momoto]] (''E. platyrhynchum''); ili estas la solaj membroj de la genro ''Electron''.<ref name=IOC15.1/> Eble ili estas [[samspecia]]j. Ilia plumaro estas tre malsama, sed iliaj korpostrukturoj kaj voĉoj estas tre similaj.<ref name=KBMO-BOW>Snow, D., G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Keel-billed Motmot (''Electron carinatum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.kebmot1.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2025</ref> La Kilbeka momoto estas [[monotipa]].<ref name=IOC15.1/> ==Aspekto== La Kilbeka momoto longas inter 30,5 kaj 38 cm; unu masklo pezis 65 g. Ĝi estas relative malgranda membro de la familio de la momotoj. Ambaŭ seksoj havas la saman plumaron. Plenkreskuloj havas ruĝbrunajn frunton kaj nigran "maskon" kun turkisblua arko super ĝi sur alie verda vizaĝo. Ankaŭ iliaj supraj partoj estas verdaj. Ilia mentono estas pal-turkisa. Iliaj subaj partoj estas plejparte ruĝbrunaj en la norda parto de ilia arealo, sed iĝas verdecaj ĝis verdec-cinamonkoloraj en la sudo. Ilia brusto havas nigran makulon. Ilia vosto estas verda; la centra paro da plumoj estas longega kaj finiĝas per spatelformaj pintoj. Ilia beko estas nigra kun kornokolora pinto; ĝi estas longa, tre larĝa, laterale ebena, kaj havas rimarkindan kreston sur la supra bekobordo (kulmeno) kaj segilformajn randojn (vidu artikolon [[Kilo (ŝipo)|kilo]]).<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan>{{cite book | last1 =Fagan | first1 =Jesse | last2=Komar |first2=Oliver | title =Field Guide to Birds of Northern Central America | publisher =Houghton Mifflin Harcourt | series =Peterson Field Guides | date =2016 | location =Boston | pages =196–197 | isbn =978-0-544-37326-6 }}</ref><ref name=Garrigues>{{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La kilbeka momoto havas [[Disa distribuado|disan distribuon]] laŭ la [[Karibo|kariba]] flanko de Mezameriko. Ĝi troviĝas intermite de [[Veracruz]] kaj [[Oaxaca]] en suda Meksiko, suden tra Gvatemalo, Belizo, Honduro kaj Nikaragvo ĝis norda Kostariko, atingante la sudan parton de la [[provinco Alajuela]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =322 }}</ref><ref name=Garrigues/> La ​​kilbeka momoto loĝas en humidaj ĉiamverdaj arbaroj kaj preferas krutdeklivajn [[ravino|ravinetojn]] de rojoj. Koncerne altecon, ĝi atingas 1 600 m en norda Mezameriko, sed troviĝas nur inter 300 kaj 900 m en Kostariko.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Kilbeka momoto ne havas registritan [[birdomigrado|migrantajn kutimojn]].<ref name=KBMO-BOW/> ===Manĝado=== La Kilbeka momoto serĉas manĝaĵon ĉefe en la meza tavolo de la arbaro.<ref name=Fagan/> Ĝi kaptas predojn dumfluge (per aeraj atakoj) aŭ de vegetaĵaro aŭ de la grundo, ekflugante de ripozloko. Detaloj pri ĝia dieto kaj aliaj manĝoserĉaj kutimoj ne estas konataj, sed oni supozas, ke ili similas al tiuj de la Larĝbeka momoto.<ref name=KBMO-BOW/> Tiu specio manĝas ĉefe insektojn, sed inkluzivas ankaŭ aliajn [[artikuloj]]n kaj malgrandajn ranojn, lacertojn kaj serpentojn en sia dieto; fruktoj konsistigas tre malgrandan parton de ĝia dieto.<ref name=BBMO-BOW>Snow, D. kaj G. M. Kirwan (2020). Broad-billed Motmot (''Electron platyrhynchum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.brbmot1.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2025</ref> ===Reproduktado=== Oni scias tre malmulte pri la reprodukta biologio de la Kilbeka momoto. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajne ampleksas la periodon de januaro ĝis marto. Oni scias, ke ĝi nestas en [[Nestotruo|tuneloj]] – en iuj lokoj ĉe krutaj teraj riverbordoj, kaj en unu loko en Belizo ene de neelfositaj [[majaoj|majaj]] strukturoj.<ref name=KBMO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Electron-carinatum |species=Kilbeka momoto}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally in 1988 assessed the keel-billed motmot as [[Threatened]] but since 2000 as Vulnerable. It has a relatively large but fragmented range. Its estimated population of between 1500 and 7000 mature individuals is believed to be decreasing. In most areas it is threatened by continuing habitat loss due to logging, conversion to [[banana plantations]], other agriculture, and [[ranching]], and to [[human settlement]]. It does not appear to be under serious threat in Belize. As of 2020 there were very few recent records in Mexico.<ref name=IUCN/> It is considered rare to uncommon in northern Central America and rare in Costa Rica.<ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> It occurs in some protected areas in Belize and Costa Rica. It "[r]emains poorly known and inexplicably absent from what appear to be suitable areas; there is a need to clarify its current range, more precisely estimate its population, determine its true conservation status and better understand its ecological requirements."<ref name=KBMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron carinatum}} {{Wikispecies|Electron carinatum}} *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/keel-billed-motmot-electron-carinatum ''BirdLife species factsheet''.] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] m8eh2zcyebt195dmf53m2s19m9wp3nu 9419489 9419488 2026-07-03T11:18:01Z Kani 670 /* Statuso */ 9419489 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kilbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Kilbeka momoto''' ''E. carinatum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref> |dunomo = ''Electron carinatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Bernard du Bus de Gisignies|Du Bus de Gisignies]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = *''Pionites carinatus'' *''Prionirhynchus carinatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron carinatum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kilbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron carinatum'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''. Ĝi troviĝas en Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, kaj Nikaragvo.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref><ref name=IOC15.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |title=Todies, motmots, bee-eaters | work=IOC World Bird List | publisher=International Ornithologists' Union |version =v 15.1 | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen |date=Marto 2025 |access-date=3an de Marto, 2025 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kilbeka momoto estis [[specipriskribo|formale priskribita]] kiel ''Pionites carinatus''.<ref>{{cite journal |last=Du Bus de Gisignies |first=Bernard |title=Note sur queiques espèces nouvelles d'oiseaux d'Amérique | date= 1847 | journal=Bulletins de l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique | volume=14 |number=7 |page=108 | language=Latin, French |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/15752614 |access-date=5a de Aprilo, 2025}}</ref> Poste oni nomis ĝin ''Prionirhynchus carinatus'', sed finfine ĝi estis renomita ''Electron carinatum''.<ref>{{cite journal |last=Ridgway |first=Robert |date= |title=Catalogue of a collection of birds made by Mr. Chas. H. Townsend, on islands in the Caribbean Sea and in Honduras |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/13034/USNMP-10_665_1888.pdf?sequence=1 |journal=Proceedings of the United States National Museum |volume=10 |issue=665 |page=593 |access-date=5a de Aprilo, 2025 }}</ref><ref name=IOC15.1/> Oni supozas, ke la Kilbeka momoto estas proksime parenca al la [[Larĝbeka momoto]] (''E. platyrhynchum''); ili estas la solaj membroj de la genro ''Electron''.<ref name=IOC15.1/> Eble ili estas [[samspecia]]j. Ilia plumaro estas tre malsama, sed iliaj korpostrukturoj kaj voĉoj estas tre similaj.<ref name=KBMO-BOW>Snow, D., G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Keel-billed Motmot (''Electron carinatum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.kebmot1.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2025</ref> La Kilbeka momoto estas [[monotipa]].<ref name=IOC15.1/> ==Aspekto== La Kilbeka momoto longas inter 30,5 kaj 38 cm; unu masklo pezis 65 g. Ĝi estas relative malgranda membro de la familio de la momotoj. Ambaŭ seksoj havas la saman plumaron. Plenkreskuloj havas ruĝbrunajn frunton kaj nigran "maskon" kun turkisblua arko super ĝi sur alie verda vizaĝo. Ankaŭ iliaj supraj partoj estas verdaj. Ilia mentono estas pal-turkisa. Iliaj subaj partoj estas plejparte ruĝbrunaj en la norda parto de ilia arealo, sed iĝas verdecaj ĝis verdec-cinamonkoloraj en la sudo. Ilia brusto havas nigran makulon. Ilia vosto estas verda; la centra paro da plumoj estas longega kaj finiĝas per spatelformaj pintoj. Ilia beko estas nigra kun kornokolora pinto; ĝi estas longa, tre larĝa, laterale ebena, kaj havas rimarkindan kreston sur la supra bekobordo (kulmeno) kaj segilformajn randojn (vidu artikolon [[Kilo (ŝipo)|kilo]]).<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan>{{cite book | last1 =Fagan | first1 =Jesse | last2=Komar |first2=Oliver | title =Field Guide to Birds of Northern Central America | publisher =Houghton Mifflin Harcourt | series =Peterson Field Guides | date =2016 | location =Boston | pages =196–197 | isbn =978-0-544-37326-6 }}</ref><ref name=Garrigues>{{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La kilbeka momoto havas [[Disa distribuado|disan distribuon]] laŭ la [[Karibo|kariba]] flanko de Mezameriko. Ĝi troviĝas intermite de [[Veracruz]] kaj [[Oaxaca]] en suda Meksiko, suden tra Gvatemalo, Belizo, Honduro kaj Nikaragvo ĝis norda Kostariko, atingante la sudan parton de la [[provinco Alajuela]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =322 }}</ref><ref name=Garrigues/> La ​​kilbeka momoto loĝas en humidaj ĉiamverdaj arbaroj kaj preferas krutdeklivajn [[ravino|ravinetojn]] de rojoj. Koncerne altecon, ĝi atingas 1 600 m en norda Mezameriko, sed troviĝas nur inter 300 kaj 900 m en Kostariko.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Kilbeka momoto ne havas registritan [[birdomigrado|migrantajn kutimojn]].<ref name=KBMO-BOW/> ===Manĝado=== La Kilbeka momoto serĉas manĝaĵon ĉefe en la meza tavolo de la arbaro.<ref name=Fagan/> Ĝi kaptas predojn dumfluge (per aeraj atakoj) aŭ de vegetaĵaro aŭ de la grundo, ekflugante de ripozloko. Detaloj pri ĝia dieto kaj aliaj manĝoserĉaj kutimoj ne estas konataj, sed oni supozas, ke ili similas al tiuj de la Larĝbeka momoto.<ref name=KBMO-BOW/> Tiu specio manĝas ĉefe insektojn, sed inkluzivas ankaŭ aliajn [[artikuloj]]n kaj malgrandajn ranojn, lacertojn kaj serpentojn en sia dieto; fruktoj konsistigas tre malgrandan parton de ĝia dieto.<ref name=BBMO-BOW>Snow, D. kaj G. M. Kirwan (2020). Broad-billed Motmot (''Electron platyrhynchum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.brbmot1.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2025</ref> ===Reproduktado=== Oni scias tre malmulte pri la reprodukta biologio de la Kilbeka momoto. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajne ampleksas la periodon de januaro ĝis marto. Oni scias, ke ĝi nestas en [[Nestotruo|tuneloj]] – en iuj lokoj ĉe krutaj teraj riverbordoj, kaj en unu loko en Belizo ene de neelfositaj [[majaoj|majaj]] strukturoj.<ref name=KBMO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Electron-carinatum |species=Kilbeka momoto}} ==Statuso== La [[IUCN]] origine klasifikis la Kilbekan momoton (''Electron carinatum'') kiel "[[minacata]]n" en 1988, sed ekde 2000 kiel "[[vundebla]]n". Ĝi havas relative vastan sed fragmentitan arealon. Oni supozas, ke ĝia populacio – taksata inter 1 500 kaj 7 000 maturaj individuoj – malpliiĝas. En la plej multaj regionoj ĝi estas minacata pro daŭra perdo de vivejo kaŭzata de [[arbohakado]], transformado al bananplantejoj, aliaj [[Ranĉo|agrikulturaj agadoj]] kaj [[brutbredado]], kaj pro homa [[Setlejo|setlado]]. Ĝi ne ŝajnas esti grave minacata en [[Belizo]]. Ĝis la jaro 2020 ekzistis tre malmultaj freŝaj registroj pri ĝi en Meksiko.<ref name=IUCN/> Ĝi estas konsiderata rara ĝis malofta en norda Mezameriko kaj rara en Kostariko.<ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> Ĝi troviĝas en iuj protektataj areoj en Belizo kaj Kostariko. Ĝi "restas nesufiĉe konata kaj neklarigeble forestas el areoj, kiuj ŝajnas taŭgaj; necesas klarigi ĝian nunan arealon, pli precize taksi ĝian populacion, determini ĝian veran konservan statuson kaj pli bone kompreni ĝiajn ekologiajn postulojn."<ref name=KBMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron carinatum}} {{Wikispecies|Electron carinatum}} *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/keel-billed-motmot-electron-carinatum ''BirdLife species factsheet''.] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] 1limgcpvyxhvxqygv18yay65atue0co 9419492 9419489 2026-07-03T11:31:08Z Kani 670 9419492 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kilbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Kilbeka momoto''' ''E. carinatum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref> |dunomo = ''Electron carinatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Bernard du Bus de Gisignies|Du Bus de Gisignies]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = *''Pionites carinatus'' *''Prionirhynchus carinatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron carinatum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kilbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron carinatum'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''. Ĝi troviĝas en Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, kaj Nikaragvo.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref><ref name=IOC15.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |title=Todies, motmots, bee-eaters | work=IOC World Bird List | publisher=International Ornithologists' Union |version =v 15.1 | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen |date=Marto 2025 |access-date=3an de Marto, 2025 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kilbeka momoto estis [[specipriskribo|formale priskribita]] kiel ''Pionites carinatus''.<ref>{{cite journal |last=Du Bus de Gisignies |first=Bernard |title=Note sur queiques espèces nouvelles d'oiseaux d'Amérique | date= 1847 | journal=Bulletins de l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique | volume=14 |number=7 |page=108 | language=Latin, French |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/15752614 |access-date=5a de Aprilo, 2025}}</ref> Poste oni nomis ĝin ''Prionirhynchus carinatus'', sed finfine ĝi estis renomita ''Electron carinatum''.<ref>{{cite journal |last=Ridgway |first=Robert |date= |title=Catalogue of a collection of birds made by Mr. Chas. H. Townsend, on islands in the Caribbean Sea and in Honduras |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/13034/USNMP-10_665_1888.pdf?sequence=1 |journal=Proceedings of the United States National Museum |volume=10 |issue=665 |page=593 |access-date=5a de Aprilo, 2025 }}</ref><ref name=IOC15.1/> Oni supozas, ke la Kilbeka momoto estas proksime parenca al la [[Larĝbeka momoto]] (''E. platyrhynchum''); ili estas la solaj membroj de la genro ''Electron''.<ref name=IOC15.1/> Eble ili estas [[samspecia]]j. Ilia plumaro estas tre malsama, sed iliaj korpostrukturoj kaj voĉoj estas tre similaj.<ref name=KBMO-BOW>Snow, D., G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Keel-billed Motmot (''Electron carinatum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.kebmot1.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2025</ref> La Kilbeka momoto estas [[monotipa]].<ref name=IOC15.1/> ==Aspekto== La Kilbeka momoto longas inter 30,5 kaj 38 cm; unu masklo pezis 65 g. Ĝi estas relative malgranda membro de la familio de la momotoj. Ambaŭ seksoj havas la saman plumaron. Plenkreskuloj havas ruĝbrunajn frunton kaj nigran "maskon" kun turkisblua arko super ĝi sur alie verda vizaĝo. Ankaŭ iliaj supraj partoj estas verdaj. Ilia mentono estas pal-turkisa. Iliaj subaj partoj estas plejparte ruĝbrunaj en la norda parto de ilia arealo, sed iĝas verdecaj ĝis verdec-cinamonkoloraj en la sudo. Ilia brusto havas nigran makulon. Ilia vosto estas verda; la centra paro da plumoj estas longega kaj finiĝas per spatelformaj pintoj. Ilia beko estas nigra kun kornokolora pinto; ĝi estas longa, tre larĝa, laterale ebena, kaj havas rimarkindan kreston sur la supra bekobordo (kulmeno) kaj segilformajn randojn (vidu artikolon [[Kilo (ŝipo)|kilo]]).<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan>{{cite book | last1 =Fagan | first1 =Jesse | last2=Komar |first2=Oliver | title =Field Guide to Birds of Northern Central America | publisher =Houghton Mifflin Harcourt | series =Peterson Field Guides | date =2016 | location =Boston | pages =196–197 | isbn =978-0-544-37326-6 }}</ref><ref name=Garrigues>{{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La kilbeka momoto havas [[Disa distribuado|disan distribuon]] laŭ la [[Karibo|kariba]] flanko de Mezameriko. Ĝi troviĝas intermite de [[Veracruz]] kaj [[Oaxaca]] en suda Meksiko, suden tra Gvatemalo, Belizo, Honduro kaj Nikaragvo ĝis norda Kostariko, atingante la sudan parton de la [[provinco Alajuela]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =322 }}</ref><ref name=Garrigues/> La ​​kilbeka momoto loĝas en humidaj ĉiamverdaj arbaroj kaj preferas krutdeklivajn [[ravino|ravinetojn]] de rojoj. Koncerne altecon, ĝi atingas 1 600 m en norda Mezameriko, sed troviĝas nur inter 300 kaj 900 m en Kostariko.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Kilbeka momoto ne havas registritan [[birdomigrado|migrantajn kutimojn]].<ref name=KBMO-BOW/> ===Manĝado=== La Kilbeka momoto serĉas manĝaĵon ĉefe en la meza tavolo de la arbaro.<ref name=Fagan/> Ĝi kaptas predojn dumfluge (per aeraj atakoj) aŭ de vegetaĵaro aŭ de la grundo, ekflugante de ripozloko. Detaloj pri ĝia dieto kaj aliaj manĝoserĉaj kutimoj ne estas konataj, sed oni supozas, ke ili similas al tiuj de la Larĝbeka momoto.<ref name=KBMO-BOW/> Tiu specio manĝas ĉefe insektojn, sed inkluzivas ankaŭ aliajn [[artikuloj]]n kaj malgrandajn ranojn, lacertojn kaj serpentojn en sia dieto; fruktoj konsistigas tre malgrandan parton de ĝia dieto.<ref name=BBMO-BOW>Snow, D. kaj G. M. Kirwan (2020). Broad-billed Motmot (''Electron platyrhynchum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.brbmot1.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2025</ref> ===Reproduktado=== Oni scias tre malmulte pri la reprodukta biologio de la Kilbeka momoto. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajne ampleksas la periodon de januaro ĝis marto. Oni scias, ke ĝi nestas en [[Nestotruo|tuneloj]] – en iuj lokoj ĉe krutaj teraj riverbordoj, kaj en unu loko en Belizo ene de neelfositaj [[majaoj|majaj]] strukturoj.<ref name=KBMO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Electron-carinatum |species=Kilbeka momoto}} ==Statuso== La [[IUCN]] origine klasifikis la Kilbekan momoton (''Electron carinatum'') kiel "[[minacata]]n" en 1988, sed ekde 2000 kiel "[[vundebla]]n". Ĝi havas relative vastan sed fragmentitan arealon. Oni supozas, ke ĝia populacio – taksata inter 1 500 kaj 7 000 maturaj individuoj – malpliiĝas. En la plej multaj regionoj ĝi estas minacata pro daŭra perdo de vivejo kaŭzata de [[arbohakado]], transformado al bananplantejoj, aliaj [[Ranĉo|agrikulturaj agadoj]] kaj [[brutbredado]], kaj pro homa [[Setlejo|setlado]]. Ĝi ne ŝajnas esti grave minacata en [[Belizo]]. Ĝis la jaro 2020 ekzistis tre malmultaj freŝaj registroj pri ĝi en Meksiko.<ref name=IUCN/> Ĝi estas konsiderata rara ĝis malofta en norda Mezameriko kaj rara en Kostariko.<ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> Ĝi troviĝas en iuj protektataj areoj en Belizo kaj Kostariko. Ĝi "restas nesufiĉe konata kaj neklarigeble forestas el areoj, kiuj ŝajnas taŭgaj; necesas klarigi ĝian nunan arealon, pli precize taksi ĝian populacion, determini ĝian veran konservan statuson kaj pli bone kompreni ĝiajn ekologiajn postulojn."<ref name=KBMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron carinatum}} {{Wikispecies|Electron carinatum}} *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/keel-billed-motmot-electron-carinatum ''BirdLife species factsheet''.] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] row150wx4osw8pd17pvdwg9u9q2418l 9419493 9419492 2026-07-03T11:31:54Z Kani 670 9419493 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kilbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Keel-billed Motmot - Sarapiqui - Costa Rica S4E0981 (26404351020).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Kilbeka momoto''' ''E. carinatum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref> |dunomo = ''Electron carinatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Bernard du Bus de Gisignies|Du Bus de Gisignies]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = *''Pionites carinatus'' *''Prionirhynchus carinatus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron carinatum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kilbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron carinatum'', laŭ kio ankaŭ ''Karinbeka momoto'') estas buntkolora [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''. Ĝi troviĝas en Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, kaj Nikaragvo.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Keel-billed Motmot ''Electron carinatum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682989A179184295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682989A179184295.en |access-date=5a de Aprilo 2025}}</ref><ref name=IOC15.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |title=Todies, motmots, bee-eaters | work=IOC World Bird List | publisher=International Ornithologists' Union |version =v 15.1 | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen |date=Marto 2025 |access-date=3an de Marto, 2025 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kilbeka momoto estis [[specipriskribo|formale priskribita]] kiel ''Pionites carinatus''.<ref>{{cite journal |last=Du Bus de Gisignies |first=Bernard |title=Note sur queiques espèces nouvelles d'oiseaux d'Amérique | date= 1847 | journal=Bulletins de l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique | volume=14 |number=7 |page=108 | language=Latin, French |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/15752614 |access-date=5a de Aprilo, 2025}}</ref> Poste oni nomis ĝin ''Prionirhynchus carinatus'', sed finfine ĝi estis renomita ''Electron carinatum''.<ref>{{cite journal |last=Ridgway |first=Robert |date= |title=Catalogue of a collection of birds made by Mr. Chas. H. Townsend, on islands in the Caribbean Sea and in Honduras |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/13034/USNMP-10_665_1888.pdf?sequence=1 |journal=Proceedings of the United States National Museum |volume=10 |issue=665 |page=593 |access-date=5a de Aprilo, 2025 }}</ref><ref name=IOC15.1/> Oni supozas, ke la Kilbeka momoto estas proksime parenca al la [[Larĝbeka momoto]] (''E. platyrhynchum''); ili estas la solaj membroj de la genro ''Electron''.<ref name=IOC15.1/> Eble ili estas [[samspecia]]j. Ilia plumaro estas tre malsama, sed iliaj korpostrukturoj kaj voĉoj estas tre similaj.<ref name=KBMO-BOW>Snow, D., G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Keel-billed Motmot (''Electron carinatum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.kebmot1.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2025</ref> La Kilbeka momoto estas [[monotipa]].<ref name=IOC15.1/> ==Aspekto== La Kilbeka momoto longas inter 30,5 kaj 38 cm; unu masklo pezis 65 g. Ĝi estas relative malgranda membro de la familio de la momotoj. Ambaŭ seksoj havas la saman plumaron. Plenkreskuloj havas ruĝbrunajn frunton kaj nigran "maskon" kun turkisblua arko super ĝi sur alie verda vizaĝo. Ankaŭ iliaj supraj partoj estas verdaj. Ilia mentono estas pal-turkisa. Iliaj subaj partoj estas plejparte ruĝbrunaj en la norda parto de ilia arealo, sed iĝas verdecaj ĝis verdec-cinamonkoloraj en la sudo. Ilia brusto havas nigran makulon. Ilia vosto estas verda; la centra paro da plumoj estas longega kaj finiĝas per spatelformaj pintoj. Ilia beko estas nigra kun kornokolora pinto; ĝi estas longa, tre larĝa, laterale ebena, kaj havas rimarkindan kreston sur la supra bekobordo (kulmeno) kaj segilformajn randojn (vidu artikolon [[Kilo (ŝipo)|kilo]]).<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan>{{cite book | last1 =Fagan | first1 =Jesse | last2=Komar |first2=Oliver | title =Field Guide to Birds of Northern Central America | publisher =Houghton Mifflin Harcourt | series =Peterson Field Guides | date =2016 | location =Boston | pages =196–197 | isbn =978-0-544-37326-6 }}</ref><ref name=Garrigues>{{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La kilbeka momoto havas [[Disa distribuado|disan distribuon]] laŭ la [[Karibo|kariba]] flanko de Mezameriko. Ĝi troviĝas intermite de [[Veracruz]] kaj [[Oaxaca]] en suda Meksiko, suden tra Gvatemalo, Belizo, Honduro kaj Nikaragvo ĝis norda Kostariko, atingante la sudan parton de la [[provinco Alajuela]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =322 }}</ref><ref name=Garrigues/> La ​​kilbeka momoto loĝas en humidaj ĉiamverdaj arbaroj kaj preferas krutdeklivajn [[ravino|ravinetojn]] de rojoj. Koncerne altecon, ĝi atingas 1 600 m en norda Mezameriko, sed troviĝas nur inter 300 kaj 900 m en Kostariko.<ref name=KBMO-BOW/><ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Kilbeka momoto ne havas registritan [[birdomigrado|migrantajn kutimojn]].<ref name=KBMO-BOW/> ===Manĝado=== La Kilbeka momoto serĉas manĝaĵon ĉefe en la meza tavolo de la arbaro.<ref name=Fagan/> Ĝi kaptas predojn dumfluge (per aeraj atakoj) aŭ de vegetaĵaro aŭ de la grundo, ekflugante de ripozloko. Detaloj pri ĝia dieto kaj aliaj manĝoserĉaj kutimoj ne estas konataj, sed oni supozas, ke ili similas al tiuj de la Larĝbeka momoto.<ref name=KBMO-BOW/> Tiu specio manĝas ĉefe insektojn, sed inkluzivas ankaŭ aliajn [[artikuloj]]n kaj malgrandajn ranojn, lacertojn kaj serpentojn en sia dieto; fruktoj konsistigas tre malgrandan parton de ĝia dieto.<ref name=BBMO-BOW>Snow, D. kaj G. M. Kirwan (2020). Broad-billed Motmot (''Electron platyrhynchum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.brbmot1.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2025</ref> ===Reproduktado=== Oni scias tre malmulte pri la reprodukta biologio de la Kilbeka momoto. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajne ampleksas la periodon de januaro ĝis marto. Oni scias, ke ĝi nestas en [[Nestotruo|tuneloj]] – en iuj lokoj ĉe krutaj teraj riverbordoj, kaj en unu loko en Belizo ene de neelfositaj [[majaoj|majaj]] strukturoj.<ref name=KBMO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Electron-carinatum |species=Kilbeka momoto}} ==Statuso== La [[IUCN]] origine klasifikis la Kilbekan momoton (''Electron carinatum'') kiel "[[minacata]]n" en 1988, sed ekde 2000 kiel "[[vundebla]]n". Ĝi havas relative vastan sed fragmentitan arealon. Oni supozas, ke ĝia populacio – taksata inter 1 500 kaj 7 000 maturaj individuoj – malpliiĝas. En la plej multaj regionoj ĝi estas minacata pro daŭra perdo de vivejo kaŭzata de [[arbohakado]], transformado al bananplantejoj, aliaj [[Ranĉo|agrikulturaj agadoj]] kaj [[brutbredado]], kaj pro homa [[Setlejo|setlado]]. Ĝi ne ŝajnas esti grave minacata en [[Belizo]]. Ĝis la jaro 2020 ekzistis tre malmultaj freŝaj registroj pri ĝi en Meksiko.<ref name=IUCN/> Ĝi estas konsiderata rara ĝis malofta en norda Mezameriko kaj rara en Kostariko.<ref name=Fagan/><ref name=Garrigues/> Ĝi troviĝas en iuj protektataj areoj en Belizo kaj Kostariko. Ĝi "restas nesufiĉe konata kaj neklarigeble forestas el areoj, kiuj ŝajnas taŭgaj; necesas klarigi ĝian nunan arealon, pli precize taksi ĝian populacion, determini ĝian veran konservan statuson kaj pli bone kompreni ĝiajn ekologiajn postulojn."<ref name=KBMO-BOW/> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron carinatum}} {{Wikispecies|Electron carinatum}} *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/keel-billed-motmot-electron-carinatum ''BirdLife species factsheet''.] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] cxed03brbqnsqlexuwtg1ntznpa9o0i Electron carinatum 0 948844 9419234 2026-07-02T23:19:08Z Kani 670 Alidirektigis al [[Kilbeka momoto]] 9419234 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kilbeka momoto]] 4ekxne04305dog90zr4gu33suxscw4f Diskuto:Bruce Sherwood 1 948845 9419237 2026-07-02T23:32:45Z Antonissimo 12004 /* nasko */ nova sekcio 9419237 wikitext text/x-wiki == nasko == Mia patro naskiĝis 1938, ne 1937 laŭ la informkesto. Kiel ŝanĝi? [[Uzanto:Antonissimo|Antonissimo]] ([[Uzanto-Diskuto:Antonissimo|diskuto]]) 23:32, 2 jul. 2026 (UTC) 0v4113nuueycym471rs3d5lmmv9249o Kronologio de la Historio de la Katolika Eklezio 0 948846 9419261 2026-07-03T02:39:45Z Pettend 214084 Tradukis el la angla paĝo 9419261 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" cellspacing="3px" style="float: right; clear:right; margin: 0 0 1em 1em; text-align:center; width:25%; " | colspan="2" |<span style="font-size:150%;">[[Dosiero:Tobu World Square St Peters Basilica 2.jpg|250px]] |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Organizo |- | style="font-size:12px" | [[Papo]]: [[Leono la 14-a]]<br /> [[Kolegio de kardinaloj]]<br /> [[Latina Eklezio]]<br />[[Orientaj katolikaj eklezioj]] |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Kunteksto |- | style="font-size:12px" | [[Historio de kristanismo|Historio]]&nbsp;• &nbsp;[[Kristanismo]]<br /> [[Katolikismo]]&nbsp;• &nbsp;[[Apostola posteuleco]]<br /> [[La Dekalogo]]<br /> [[Krucumo de Jesuo|Krucumo]] <small>kaj</small> [[Resurekto de Jesuo]]<br /> [[Ĉieliro|Ĉieliro de Jesuo]]&nbsp;• &nbsp;[[Ĉieliro de Maria]]<br /> [[Kritikoj al la Romkatolika Eklezio|Kritikoj al la Eklezio]]<br /> |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Teologio |- | style="font-size:12px" | [[Triunuo]] ([[Dio Patro|Patro]], [[Kristo|Filo]], [[Sankta Spirito]])<br /> [[katolika teologio]] <br /> [[Graco]]&nbsp;• [[Sakramento]]<br /> [[Purgatorio]]&nbsp;• &nbsp;[[Savo]]<br /> [[Prapeko]]&nbsp;• &nbsp;[[Sanktulo]]j&nbsp;•<br /> [[Virgulino Maria]]&nbsp;• &nbsp;[[Romkatolika Mariologio|Mariologio]]<br /> [[Senmakula koncipiĝo]]<br /> [[Anĝelologio]]<br /> |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Liturgio kaj Kulto |- | style="font-size:12px" | [[Katolika liturgio]]<br /> [[Eŭkaristio]]&nbsp;• &nbsp;[[Liturgio de la horoj]]<br /> [[Liturgia jaro]]&nbsp;• &nbsp;[[Biblia kanono]] |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" |Liturgiaj ritoj |- | style="font-size:12px" | [[Latinaj ritoj]] ([[roma rito|Roma]]&nbsp;• &nbsp;[[ambrosia rito|Ambrosia]]&nbsp;• &nbsp;[[mozaraba rito|Mozaraba]])&nbsp;• &nbsp;[[armena rito|Armena]]&nbsp;• &nbsp;[[aleksandria rito|Aleksandria]]&nbsp;• &nbsp;[[bizanca rito|Bizanca]]&nbsp;• &nbsp;[[antioĥia rito|Antioĥia]] <br /> |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Temoj &nbsp;[[katolika monaĥa ordeno|Monaĥismo]]&nbsp;• &nbsp;[[Preĝo]]&nbsp;• &nbsp;[[Arto]]<br /> |} [[Dosiero:Christ pantocrator daphne1090-1100.jpg|eta|Bizanca bildo de Jesuo]] La historio de la [[Katolika Eklezio]] estas integrita parto de la [[historio de kristanismo]] kiel tuto. Ĉi tiu artikolo kovras periodon de iom malpli ol du mil jaroj. Tra la tempo, [[skismo]]j interrompis la unuecon de kristanismo. La Katolika Eklezio konsideras, ke gravaj dividoj okazis ĉirkaŭ 144 kun [[Markionismo]], 318 kun [[Arianismo]], 451 kun la [[Orientaj ortodoksaj eklezioj|Orientaj Ortodoksuloj]], 1054 ĝis 1449 (vidu [[Orienta skismo]]) dum kiu tempo la Orientaj Ortodoksaj Eklezioj disiĝis de la Okcidenta Eklezio pro doktrinaj demandoj (vidu la [[Filiokvo]]n) kaj [[papa unuarangeco]], kaj en 1517 kun la Protestanta [[Reformacio]], de kiu ekzistis multaj pli ol 200 konfesioj. ==Vivo de Jesuo kaj fondo== * 4 a.K.: [[Naskiĝo de Jesuo]]. Laŭ la [[Evangelio laŭ Luko]], lia naskiĝo okazis en la urbo [[Betleĥem]] dum la regadoj de la reĝo [[Herodo la Granda]] de [[Judeo]] kaj la romia imperiestro [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]], kaj li estis la filo de la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino Maria]], kiu koncipis lin per la povo de la [[Sankta Spirito]]. Li estas la Dia [[Filo de Dio]] [[Enkarniĝo|enkarniĝinta]] aŭ [[Dio Filo]]. :*La kalkuloj de [[Dionysius Exiguus]] metas la naskiĝon de Jesuo en la jaron, kiu sekve nomiĝas 1 p.K.; plej multaj historiistoj metas lian naskiĝon inter 6 kaj 4 a.K. * 28–29 p.K.: [[Bapto]] de Jesuo kaj elekto de la [[Apostolo]]j. La Evangelio laŭ Luko indikas, ke Jesuo estis baptita dum la 15-a jaro de la regado de [[Tiberio]], kiu estas datita en 28 p.K. (trovebla en Luko 3:1,21,22). Kristanaj Evangelioj forte sugestas [[Sankta Petro|Petro]]n kiel gvidanton de la Apostoloj de Jesuo, menciita la plej multajn fojojn en la Evangelioj. Petro kaj la filoj de Zebedeo, [[Jakobo la pli aĝa|Jakobo]] kaj [[Johano la Apostolo|Johano]], konsistigas la internan rondon de la Apostoloj de Jesuo, ĉar ili estis atestintoj de specifaj gravaj eventoj de la vivo de Jesuo: predikoj de Jesuo kiel la [[Surmonta Parolado]] kaj plenumado de mirakloj, ĉefe resanigojn kaj elpeladon de demonoj, inaŭgurante la [[Mesia Epoko]].<ref>{{Cite book|title=The New Jerome Biblical Commentary, ch. 78:20; 81:106,112,113,117|last=Brown|display-authors=etal|first=Raymond E.| author-link = Raymond E. Brown | publisher=Prentice Hall|year=1990|isbn=0-13-614934-0|location=Englewood Cliffs, New Jersey}}</ref> * 30-33 p.K.: Petro deklaras kaj aliaj sekvantoj kredas, ke Jesuo el Nazareto estas la juda [[Mesio]] promesita de [[Jahve]] laŭ la judaj Skriboj kaj la antaŭdiroj de la hebreaj profetoj. Eniro en [[Jerusalemo]]n, komenco de la [[Pasiono (kristanismo)|Pasiono de Kristo]]. Jesuo el Nazareto estas [[Krucumado|krucumita]] en Jerusalemo sub [[Pontio Pilato]], prokuroro de [[Judeo]] dum la regado de [[Tiberio]] kaj [[Herodo Antipas]], post kiam la [[Sinedrio]], sub la ĉefpastro [[Kajafas]], akuzas Jesuon pri [[blasfemo]]. Li tiam estis krucumita sub Pontio Pilato. Laŭ liaj sekvantoj, tri tagojn poste, Li leviĝis el la mortintoj. Kvardek tagojn post lia [[Resurekto de Jesuo|resurekto]], la kristanaj Evangelioj rakontas, ke Jesuo instruis siajn disĉiplojn jene: "Estas donita al mi ĉia aŭtoritato en la ĉielo kaj sur la tero. Iru do kaj disĉipligu ĉiujn naciojn, baptante ilin en la nomon de la Patro kaj de la Filo kaj de la Sankta Spirito; instruante ilin observi ĉion, kion mi ordonis al vi. Kaj jen mi estas kun vi ĉiujn tagojn, ĝis la maturiĝo de la mondaĝo." (Mateo 28:18-20). Dek tagojn poste ([[Pentekosto]]) Petro faras la unuan predikon, kaj batis 3 000 homojn. ==Unua jarmilo == ===Apostola epoko === {{Ĉefartikolo|Apero de kristanismo|Apostola epoko}} *34 p.K.: [[Sankta Stefano|Stefano]], la unua kristana [[martiro]], estas ŝtonumita ĝismorte en Jerusalemo laŭ la [[Nova Testamento]]. *40: Tradicia dato de Nia Sinjorino de la [[Pilar]] aperis al [[Jakobo la Granda]] en [[Santiago de Compostela]], [[Hispanio|Hispanio]].<ref>{{cite web|url=https://www.catholicnewsagency.com/saint/nuestra-senora-del-pilar-our-lady-of-the-pillar-622|title=Nuestra Senora del Pilar (Our Lady of the Pillar)|website=[[Catholic News Agency]]|access-date=May 30, 2019|quote=Unlike every other recorded apparition, this one took place during the earthly life of the Mother of God.}}</ref> * 46: Paŭlo komencas siajn misiajn vojaĝojn, kun [[Barnabaso]]. * 50: [[Koncilio de Jerusalemo]] decidas, ke [[gojo]]j konvertitoj al kristanismo ne devas obei [[Torao|Leĝoj de Moseo]]. Tio iom post iom kondukos al la apartigo de kristanismo de judismo.<ref name="chadwickhenry23and24">Chadwick, Henry, pp. 23–24.</ref> *50–58: La sep nediskuteblaj [[Paŭlaj epistoloj|epistoloj de Paŭlo]] estis skribataj * 52: Tradicia alveno de [[Tomaso (apostolo)|Tomaso apostolo]] en [[Kerala]], markante la fondon de la [[Siria-malabara katolika eklezio]].<ref>{{Cite web | url=http://www.syromalabarchurch.in/syro-malabar-church.php |title = The Syro-Malabar Church Today: An Overview::The St. Thomas Christians::East Syrian (Chaldean)::Syro-Malabar Major Archiepiscopal Church}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.syromalabarchurch.in/syro-malabar-church-cronology.php#cronology1 |title = Syro Malabar Church Chronology}}</ref> [[Dosiero:Martirio di San Pietro September 2015-1a.jpg|eta|La Krucumo de [[Sankta Petro]] (1601) de [[Caravaggio]]]] [[Dosiero:In hoc signo vinces.jpg|eta|"''In hoc signo vinces''" vizio de la romia imperiestro [[Konstantino la 1-a]] antaŭ la [[Batalo de Ponto Milvio]]]] * 64: La [[Persekutado de kristanoj en la antikva Romo|persekutadoj]] komenciĝas sub [[Nerono]] post la [[Granda Incendio de Romo]]. Martireco de Petro. La persekutado de kristanoj daŭras intermite ĝis 313 p.K. * 67: Martireco de Paŭlo ekster Romo. [[Lino (papo)|Papo Lino]], laŭ katolika tradicio, fariĝas la sekva papo. * 68: La Nerona Persekutado finiĝas per la memmortigo de [[Nerono]]. * 70: Falo de Jerusalemo kaj la detruo de la [[Dua Templo|Templo]]. * 70: Plej frua ebla dato por la kompletigo de la [[Evangelio laŭ Marko]] * 72: Martireco de [[Tomaso (apostolo)|Tomaso apostolo]] ĉe [[Milaporo]]. * 76: Martireco de Papo Lino. * 80-aj jaroj [[Evangelio laŭ Mateo]] kompletigita. * 80-aj jaroj: [[Evangelio laŭ Luko]] kaj [[Agoj de la Apostoloj]] kompletigitaj *90–96 Persekutado de kristanoj sub imperiestro Domiciano *95 [[Apokalipso de Johano]] verkita. (2-a). *96: Tradicia dato de [[Letero de Klemento el Romo al la Korintanoj|Unua letero de Klemento]] atribuita al [[Klemento la 1-a|Papo Klemento la 1-a]] verkita al la eklezio en [[Korinto]]. * 100: [[Evangelio laŭ Johano]] kompletigita *100: [[Johano la Evangeliisto|Johano]], la lasta el la apostoloj, mortas en [[Efezo]].<ref>[http://www.ewtn.com/library/MARY/JOHNEVAN.HTM St. John the Evangelist], ewtn.com, retrieved September 30, 2006</ref> *110: [[Ignaco de Antioĥio]] uzas la terminon ''Katolika Eklezio'' en letero al la eklezio ĉe [[Smirno]], en unu el la nediskuteblaj aŭtentikaj leteroj de atribuitaj al li. En ĉi tiu kaj aliaj aŭtentaj leteroj li insistas pri la graveco de la [[episkopo]]j en la eklezio kaj parolas severe pri [[herezo|herezuloj]] kaj judaizantoj{{Noto|text=La termino devenas de la greka vorto ἰουδαΐζω (ioudaizo). Ĝi signifas "vivi laŭ judaj kutimoj". Judizantoj estis grupo de judaj kristanoj, kiuj daŭre konsideris la [[Levidoj|levidajn leĝojn]] de la Malnova Testamento devigaj por ĉiuj kristanoj.<ref name="Oxford Dictionary">{{cite book |editor1-last=Cross |editor1-first=F. L. |editor1-link=F. L. Cross |editor2-last=Livingstone |editor2-first=E. A. |editor2-link=Elizabeth Livingstone |title=The Oxford Dictionary of the Christian Church |year=2005 |location=[[Oxford]] |publisher=[[Oxford University Press]] |edition=3rd Revised |doi=10.1093/acref/9780192802903.001.0001 |page=912 |isbn=978-0-19-280290-3 |url=https://books.google.com/books?id=fUqcAQAAQBAJ}}</ref>}}. * 150: Latinaj tradukoj (la ''[[Vetus Latina]]'') el la grekaj tekstoj de la [[Biblio|Skriboj]] cirkulas inter ne-greklingvaj kristanaj komunumoj. * 154: La instruoj de [[Marciono]], la [[gnostikismo]] de [[Valentino (filozofo)|Valentino]] kaj [[Pentekosta Kristanismo|pentekostaj]] [[Montanismo]] kaŭzas perturbojn en la romia komunumo. Persekutado de kristanoj en la [[Romia Imperio]] daŭras. * 155: [[Justino Martiro]] verkas sian Unuan Apologion ({{La}}: ''EJUSDEM JUSTINI APOLOGIA PRIMA'') en Romo.<ref>FRUAJ KRISTANAJ PATROJ, red., Cyril C. Richardson (Novjorko: Touchstone, 1996), 230.</ref> * 156: [[Polikarpo]], episkopo de Smirno, disĉiplo de Johano, kaj instruisto de [[Ireneo]], estas martirigita.<ref>LA STUDO DE SPIRITUECO. red., Cheslyn Jones, Geoffrey Wainwright, kaj Edward Yarnold, S.J. (Oksfordo: Oxford University Press, 1986), 102–3.</ref> * 177: [[Ireneo]] fariĝas episkopo de [[Liono]], Francio.<ref>Jones, Wainwright kaj Yarnold, 107.</ref> * 180: La verko de Ireneo ''[[Adversus haereses]]'' elstarigas la koncepton de "[[herezo]]" en la unua sistema provo kontraŭstari [[Gnostikismo|gnostikon]] kaj aliajn deviantajn instruojn. En la sama verko, li instruis, ke la plej fidinda fonto de apostola gvido estis la episkopregado de Romo. * 195: [[Viktoro la 1-a|Papo Viktoro la 1-a]], unua afrika papo, ekskomunikis la [[Kvartodecimanojn]]{{Noto|text=Kvartodecimismo (el la Vulgata latina''quarta decim'' en Levidoj 23:5, signifante dek-kvara) estas la nomo donita al la praktiko memorfesti la morton de Kristo en la tago de [[Pesaĥo]], la 14-an de [[Nisano]] laŭ biblia datado, en kiu ajn tago de la semajno ĝi okazas. La [[Paska polemiko]] en la Eklezio temis pri la demando ĉu festi [[Pasko]]n dimanĉe (la unua tago de la semajno), aŭ dum la ofero de la Pesaĥa ŝafido.}} en [[Paska polemiko]]. Kelkaj kredas, ke li estis la unua papo, kiu celebris Meson latine anstataŭ la greka.<ref>{{Cite web|url=https://www.newadvent.org/cathen/09790b.htm|title=Liturgy of the Mass|access-date=2026-07-02|language=en}}</ref> * 200: [[Tertuliano]], unua granda kristana latina verkisto, kreis por kristanaj konceptoj latinajn terminojn kiel [[Trinuno|"Trinitas"]], [[Persono|"Tres Personae"]], [[Samsubstanco|"Una Substantia"]], [[Sakramento|"Sacramentum"]] * 248: [[Origeno]] verkas ''[[Contra Celsum]]'', la plej gravan apologetikan skribaĵon de antikveco kune kun ''[[La Civito de Dio]]'' de [[Aŭgusteno]].<ref>{{citation|last=Gregerman|first=Adam|date=2016|chapter=Origen's ''Contra Celsum''|title=Building on the Ruins of the Temple|url=https://books.google.com/books?id=SwMj90hQYqMC&q=Contra+Celsum|series=Texts and Studies in Ancient Judaism|pages=59–96|volume=165|location=Tübingen, Germany|publisher=Mohr Siebeck|isbn=978-3-16154-322-7}}</ref> * 249: [[Fabiano|Papo Fabiano]] laŭdire sendis sep episkopojn de Romo al [[Gaŭlio]] por prediki la Evangelion: [[Gatianus]] al [[Tours]], [[Trophimus]] al [[Arles]], [[Paŭlo de Narbonne|Paŭlo]] al [[Narbonne]], [[Saturnino de Tuluzo|Saturnino]] al [[Tuluzo]], [[Denizo de Parizo|Denizo]] al [[Parizo]], [[Austremoine]] al [[Clermont-Ferrand|Clermont]], kaj [[Sankta Marcialo|Marcialo]] al [[Limoges]]. * 250: Imperiestro [[Decio]] komencas vastan persekutadon de kristanoj en Romo. [[Fabiano|Papo Fabiano]] estas martirigita. Poste la [[Donatismo|donatisma]] polemiko pri la reakcepto de eks-kristanoj malkontentigas multajn en Nordafriko. * 312: [[Konstanteno la Granda]] gvidas la fortojn de la Romia Imperio al venko ĉe la [[Batalo de Ponto Milvio]]. Laŭ tradicio, la nokton antaŭ la batalo, Konstantino havis vizion, ke li atingos venkon se li batalus sub la simbolo de Kristo; sekve, liaj soldatoj portis sur siaj ŝildoj la signon [[Labaro]], konsistantan el la unuaj du literoj de la greka vorto por "Kristo" (ΧΡΙΣΤΌΣ). ===313–476=== [[Dosiero:THE FIRST COUNCIL OF NICEA.jpg|eta|Ortodoksa ikono prezentanta la [[Unua koncilio de Niceo|Unuan koncilion de Niceo]]]] [[Dosiero:Byzantinischer Mosaizist um 1000 002.jpg|eta|[[Konstantino la Granda]] alvokis la episkopojn de la kristana eklezio al Niceo por trakti dividojn en la eklezio (mozaiko en [[Hagia Sofia]], Konstantinopolo (Istanbulo), ĉ. 1000).]] * 313: La [[Edikto de Milano]] deklaras la Romian Imperion neŭtrala rilate al religiaj vidpunktoj, efike finante la persekutadon de kristanoj.<ref>McMullen, p. 44.</ref> * 318: [[Arius]] kondamnita kaj ekskomunikita de koncilio kunvokita de [[Aleksandro la 1-a (Episkopo de Aleksandrio)|Aleksandro, episkopo de Aleksandrio]].<ref name="roman-emperors.org">[http://www.roman-emperors.org/conniei.htm De Imperatoribus Romanis – Konstantino la 1-a], prenita la 23-an de februaro 2007</ref> * 321: Donante al la eklezio la rajton posedi posedaĵon, Konstantino donacas la palacon de la Lateranoj al [[Papo Miltiades]]. La [[Baziliko Sankta Johano de Laterano|Laterana Baziliko]] (Baziliko de Nia Savanto) fariĝas la episkopa sidejo de la Episkopo de Romo. * 3-a de novembro, 324: Konstantino metas la fundamentojn de la nova ĉefurbo de la Romia Imperio en [[Bizanco]], poste konata kiel ''[[Konstantinopolo]]''. * 323 [[Papo Silvestro la 1-a]] en sia kalendaro listigas dimanĉon (anstataŭ la juda sabato) kiel la unuan tagon de la semajno, nomas ĝin "la tago de la Sinjoro", kaj ordonas al eklezianoj festi ĝin kiel sanktan tagon.<ref>S.R.E. Humbert, ''Adversus Graecorium calumnias 6'', en ''Patrologie Cursus Completus'', serio Latina, eld. J.P.Migne, 1844, p.143</ref> * 325: La [[Arianismo|Ariana polemiko]] erupcias en Aleksandrio, kaŭzante vastan perforton kaj perturbojn inter kristanoj. * 325: La [[Unua Koncilio de Niceo|Unua Ekumenika Koncilio de Niceo]], kunvokita kiel respondo al la Ariana polemiko, establas la [[Simbolo Nicea|Nicenan Kredon]], deklarante la kredon de ortodoksaj [[Sankta Triunuo|Trinitaraj kristanoj]] je la Triunuo.<ref>Duffy, p. 29.</ref> *18-a de novembro, 326: [[Papo Silvestro la 1-a]] konsekras la [[Baziliko Sankta Petro|Baziliko de Sankta Petro]] konstruitan de Konstantino la Granda super la tombo de la Apostolo. * 336: Dato de la unua registrita celebrado de Kristnasko en Romo.<ref>Nova Katolika Enciklopedio, 2-a eldono, volumo 3 (Vaŝingtono: Katolika Universitata Eldonejo, 2002), 556–557</ref> * 345: [[Julio la 1-a|Papo Julio la 1-a]] oficiale fiksas la daton de la 25-a de decembro por la celebrado de la Naskiĝo aŭ Kristnasko. * 360: [[Juliano la Apostato]] fariĝas la lasta nekristana romia imperiestro. * Februaro, 380: Imperiestro [[Teodozio la 1-a]] eldonas edikton, ''De Fide Catolica'', en Tesaloniko, publikigitan en Konstantinopolo, deklarante katolikan kristanismon kiel la [[ŝtata religio]] de la Romia Imperio.<ref>Duffy, p. 30.</ref> * 381: [[Unua koncilio de Konstantinopolo|Unua Ekumenika Koncilio de Konstantinopolo]]. * 382: La [[Koncilio de Romo (382)|Koncilio de Romo]] sub [[Damaso la 1-a|Papo Damaso la 1-a]] fiksas la [[Biblia kanono|kanonon]] de la [[Biblio]], listigante la akceptitajn librojn de la [[Malnova Testamento]] kaj la [[Nova Testamento]]. Neniuj aliaj estas konsiderotaj skribaĵoj. * Julio, 387: [[Ambrozio]], episkopo de [[Milano]], baptas [[Aŭgusteno de Hipono|Aŭgustenon de Hipono]], kune kun sia filo, Adeodato, en Milano. * 391: La [[Teodosio la 1-a|Teodoziaj dekretoj]] malpermesas plej multajn [[Romia religio|paganajn]] ritojn ankoraŭ praktikatajn en Romo, tiel kuraĝigante grandan parton de la loĝantaro konvertiĝi al kristanismo. * 400: La latina Biblio-traduko de [[Hieronimo el Stridono|Hieronimo]] el la [[Vulgato]] estas publikigita, deklarita "aŭtenta" de la [[Koncilio de Trento]].<ref>{{Cite web|title=405 Hieronimo Kompletigas la Vulgaton|url=https://www.christianitytoday.com/history/issues/issue-28/405-jerome-completes-vulgate.html|website=Christian History Lernu la Historion de Kristanismo kaj la Eklezio|date=oktobro 1990 |language=en|access-date=16-a de majo 2020}}</ref> Ĉi tio restis la norma teksto en la katolika mondo ĝis la [[Renesanco]], kaj estis norma en katolikaj diservoj ĝis la Dua Vatikana Koncilio. * 24-a de aŭgusto, 410: Rabo de Romo. [[Alariko la 1-a|Alariko]] kaj liaj [[Visigotoj]] enrompis tra la Porta Salaria nordoriente de la urbo Romo. * 431: La Ekumenika [[Koncilio de Efezo]] deklaras, ke Jesuo ekzistis kaj kiel Homo kaj kiel Dio samtempe, klarigante lian statuson en la Sankta Triunuo. La signifo de la Nicea Kredo ankaŭ estas deklarita permanenta sankta teksto de la eklezio. * 8-a de oktobro, 451: La Ekumenika [[Koncilio de Kalcedono]] malfermiĝas. * 1-a de novembro, 451: La Koncilio de Kalcedono, la kvara ekumena koncilio, fermiĝas. La [[Kalcedona difino|Kalcedona Kredo]] estas eldonita, kiu reasertas Jesuon kiel Veran Dion kaj Veran Homon kaj la dogmon de la Virgulino Maria kiel la Patrino de Dio. La koncilio [[Ekskomuniko|ekskomunikis]] [[Eŭtiko|Eŭtiĥon]], kondukante al la skismo kun [[Orientaj ortodoksaj eklezioj|Orienta Ortodokseco]]. * 452: [[Papo Leono la 1-a]] (la Granda) renkontas [[Atilo la Huno|Atilon la Hunon]] kaj malemigas lin prirabadi Romon. * 455: [[Rabado de Romo (455)|Rabado de Romo]] fare de la [[Vandaloj]]. La militakiro de la [[Templo de Herodo|Templo de Jerusalemo]] antaŭe prenita de [[Tito (imperiestro)|Tito]] supozeble estas inter la trezoroj prenitaj al [[Kartago]]. * 4-a de septembro, 476: Imperiestro [[Romulo Aŭgustulo|Romulo Aŭgusto]] estas detronigita en Romo, markita de multaj kiel la falo de la Okcidenta Romia Imperio. La fokuso de la frua Eklezio ŝanĝiĝas al ekspansio en la Orienta Romia Imperio, ankaŭ konata kiel la [[Bizanca Imperio]], kun ĝia ĉefurbo en [[Konstantinopolo]]. ===477-899=== [[Dosiero:Mosaic of Justinianus I - Basilica San Vitale (Ravenna).jpg|eta|[[Justiniano la 1-a]] prezentita sur mozaiko en la preĝejo San Vitale, Raveno, Italio]] * 480: Tradicia naskiĝo de [[Sankta Benedikto|Benedikto]], aŭtoro de [[Benediktana regulo|monaĥa regulo]], fiksanta regularon por la starigo de monaĥejoj. * 496: [[Klodvigo la 1-a]], pagana reĝo de la [[frankoj]], konvertiĝas al la katolika kredo. * 502: [[Simako|Papo Simmako]] regis ke laikoj ne plu voĉdoni por la papoj kaj ke nur pli alta pastraro estu konsiderata elektebla. * 529: La Kodekso Justiniano ([[Kodo de Justiniano]]) finiĝis. Unua parto de Corpus Iuris Civilis (Korpo de Civila Juro). * 2-a de januaro 533: Mercurius fariĝas [[Johano la 2-a (papo)|Papo Johano la 2-a]]. Li iĝas la unua Posteulo de Petro se temas pri preni novan nomon kiel papo. Johano la 2-a akiras valorajn donacojn same kiel profesion de ortodoksa kredo de la bizanca imperiestro [[Justiniano]]. * 533: La Digesto, aŭ Pandektoj, estis eldonita; dua parto de ''Corpus Iuris Civilis'' (Korpo de Civila Juro). La Institutoj, tria parto de ''Corpus Iuris Civilis'' (Korpo de Civila Juro), venas en forton de leĝo. * 536: [[Belizaro]] rekaptas Romon. * 553: [[Dua koncilio de Konstantinopolo|Dua Koncilio de Konstantinopolo]] kondamnis la erarojn de [[Origeno|Origeno de Aleksandrio]], la ''[[Triĉapitra skismo|Triĉapitro]]'', kaj konfirmis la unuajn kvar ĝeneralajn konciliojn. * 590: [[Papo Gregorio la 1-a|Papo Gregorio la Granda]]. Reformas [[Eklezio|eklezian]] strukturon kaj administradon. Establas [[Gregoria ĉanto|Gregorian ĉanton]]. * 595: En manumisio, kiu liberigis du romiajn sklavojn, [[Papo Gregorio la 1-a]] deklaris, ke neniu pagano, kiu deziris fariĝi kristano, devus daŭre esti tenita kiel sklavo.<ref>J. P. Rodriguez, kun antaŭparolo de Orlando Patterson KRONOLOGIO DE MONDO Sklavo (Santa Barbara, CA: ABC-CLIO, 1999). 50.</ref> * 596: [[Aŭgusteno de Canterbury]] sendita de papo Gregorio la 1-a por evangeliigi la pagananglojn. * 638: Kristana [[Jerusalemo]] kaj [[Sirio]] konkerita de islamanoj. * 642: [[Egiptio]] falas al la islamanoj, sekvata de la resto de Nordafriko. * 664: La [[Sinodo de Whitby]] kunigas la [[Keltan Kristanismon|Keltan Eklezion]] en Anglio kun la Katolika Eklezio. * 680: [[Tria koncilio de Konstantinopolo|Tria Koncilio de Konstantinopolo]] ĉesigas [[Monotelitismo|Monotelitismon]]. * 685: La maraditoj uzis sian potencon kaj gravecon por elekti Johano Marono, unu el siaj, kiel Patriarkon de Antioĥio kaj la tuta Oriento. Johano ricevis la aprobon de [[Serĝo la 1-a|papo Sergio la 1-a]], kaj iĝis la unua [[Maronitoj|maronita]] patriarko. * 698: [[Willibrord]] komisiita de [[Serĝo la 1-a|papo Sergio la 1-a]] kiel episkopo de la Frisoj (Nederlando). Willibrord establas preĝejon en [[Utrecht (urbo)|Utrecht]]. * 711: islamaj armeoj invadas Hispanion. * 718: [[Bonifaco (sanktulo)|Bonifaco]], anglo, komisiita de [[Gregorio la 1-a|Papo Gregorio la 2-a]] evangeliigi la [[Germanoj|Germanojn]]. * 726: [[Ikonoklasmo]] komenciĝas en la orienta Imperio. La detruo de bildoj daŭras ĝis 843. * 731: [[Venera Bede]], [[beneduktano]] monaĥo kaj nur angla naskita [[Doktoro de la Eklezio]] ([[Anselmo de Canterbury]] estante itala naskita), kompletigas sian ''[[Historia ecclesiastica gentis Anglorum]]''-on. * 732: islama antaŭeniro en Okcidenteŭropon haltigita de [[Karolo Martelo]] ĉe [[Poitiers]], Francio. * 751: Lombardoj abolicias la Eksarkaton de Raveno efike finante lastajn spurojn de bizanca regado en centra Italio kaj Romo. * 756: Papoj donis sendependan regadon de Romo fare de la Reĝo [[Pepino la juna]] de la [[Frankoj]], en la [[Donaco de Pipino|Donaco de Pepino]]. Naskiĝo de la [[Papa Ŝtato|Papaj Ŝtatoj]]. * 787: Dua Ekumena Koncilio de Niceo solvis [[Ikonoklasmo|Ikonoklasmon]]. * 793: Prirabado de la monaĥejo de [[Lindisfarne]] markas la komencon de [[Vikingoj|vikingaj]] atakoj kontraŭ kristana Eŭropo. ===800–1001=== [[Dosiero:Menologion of Basil 024.jpg|eta|Bildigo de la [[Dua Koncilio de Niceo]] en la 11-a-jarcenta [[Menologio]] de [[Bazilo la 2-a]]]] * 25-a de decembro, 800: Reĝo [[Karlo la Granda]] de la [[Frankoj]] estas kronita [[Sankta Romia Imperio|Sankta Romia Imperiestro]] de Okcidento fare de [[Leono la 3-a|Papo Leono la 3-a]] en [[Baziliko de Sankta Petro]]. * 829: [[Ansgar]] komencas misian laboron en Svedio proksime de [[Stokholmo]]. * 859: [[Leono la 4-a|Papo Leono la 4-a]] konfirmas kaj sanktoleas [[Alfredo la Granda|Alfredon la Grandan]] reĝo de [[Wessex]], laŭ la [[Anglosaksa kroniko|Anglosaksa Kroniko]]. * 863: [[Cirilo kaj Metodo|Cirilo kaj Metodio]] senditaj de la [[Patriarko de Konstantinopolo]] por evangelizi la [[Slavoj|slavajn popolojn]]. Ili tradukas la Biblion en la slavon. * 869: [[Kvara Koncilio de Konstantinopolo (Katolika)|Kvara Koncklio de Konstantinopolo]] kondamnas [[Fotio la 1-a (patriarko de Konstantinopolo)|Fotio]]. Ĉi tiu koncilio kaj la sekvaj ĝeneralaj koncilioj estas malakceptitaj de la Orientaj Ortodoksaj Eklezioj. * 910: La Granda [[Benediktanoj|Benediktina]] monaĥejo de [[Cluny]] rejunigas okcidentan [[Monaĥismo|monaĥismon]]. Monaĥejoj disvastiĝas tra la izolitaj regionoj de Okcidenta Eŭropo. * 962: Reĝo [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la Granda]] de Germanio (Orienta Francio) estas kronita Sankta Romia Imperiestro fare de [[Johano la 12-a|Papo Johano la 12-a]] en [[Baziliko de Sankta Petro]]. * 966: [[Mjeŝko la 1-a|Mjeŝko la 1-a de Pollando]] konvertiĝas al katolikismo, komencante la bapton de Pollando. * 988: [[Vladimiro la 1-a de Kievo|Vladimiro la 1-a la Granda]] estas baptita; fariĝas la unua kristana Grandduko de [[Kievo]]. * 1000/1001 [[Stefano la 1-a (Hungario)|Stefano la 1-a de Hungario]] fariĝas [[Hungara reĝlando|Reĝo de Hungario]]. Li poste konvertiĝos al la Romkatolikismo, fariĝante la Fondinto de la [[Katolika Eklezio en Hungario]].<ref>[[Gyula Kristó|Kristó, Gyula]] (2001). "The Life of King Stephen the Saint". In Zsoldos, Attila (ed.). ''Saint Stephen and His Country: A Newborn Kingdom in Central Europe – Hungary.'' Lucidus Kiadó. pp. 15–36. {{ISBN|978-963-86163-9-5}}.</ref> ==Dua jarmilo== === 1001–1453 === [[Dosiero:Colantonio 002.jpg|eta|[[Sankta Francisko de Asizo]] transdonas la regulon de la franciskana ordeno al siaj sekvantoj ([[Niccolò Antonio Colantonio]])]] * 1012: [[Burchard de Worms|Burkhard de Worms]] kompletigas sian dudek-volumenan ''Decretum'' de [[kanona juro]]. * Aprilo 1033/1034: [[Anselmo de Canterbury]] naskiĝas<ref>Rule, Martin (1883), [https://books.google.com/books?id=VUBTzaMXEDEC&pg=PA1 The Life and Times of St. Anselm], [[Archbishop of Canterbury]] and Primate of the Britons, Vol. I, London: Kegan Paul, Trench, & Co.</ref> * 16-a de julio, 1054: [[Liturgio|Liturgiaj]], lingvaj kaj politikaj dividoj kaŭzas permanentan disiĝon inter la Orienta kaj Okcidenta Eklezioj, konatan kiel la [[Orienta skismo]] aŭ la Granda Skismo. La tri legatoj, [[Humberto de Silvacandida]], [[Stefano la 9-a|Frederiko de Loreno]], kaj [[Petro, Ĉefepiskopo de Amalfi]], eniris la Katedralon de [[Hagia Sofia]] dum Meso sabate posttagmeze kaj metis [[Buleo (papo)|papan buleon]] de ekskomuniko sur la altaron kontraŭ la Patriarko [[Mikaelo la 1-a Kerulario]]. La legatoj foriris al Romo du tagojn poste, lasante urbon proksiman al tumultoj. * 27-a de novembro 1095: [[Urbano la 2-a|Papo Urbano la 2-a]] predikas por defendi la orientajn kristanojn, kaj [[Pilgrimulo|pilgrimantojn]] al la [[Sankta Lando]], ĉe la [[Koncilio de Clermont]]. * 1098: Fondo de la reforma monaĥejo de Cistercio, kondukas al la kresko de la [[Cistercianoj|Cisterciana]] ordeno. * 1099: [[Sieĝo de Jerusalemo (1099)|Rekonkero de Jerusalemo]] fare de la 1-a Krucmilito, sekvata de masakro de la ceteraj nekristanaj loĝantoj, kaj la establado de la [[Jerusalema reĝlando|krucistaj regnoj]]; Latinaj episkopoj estas nomumitaj al diocezoj ankoraŭ plejparte loĝataj de ortodoksuloj. [[Dosiero:Paris_Notre-Dame,_July_2001.jpg|thumb|350px|Katedralo Notre-Dame – desegnita en la gotika arkitektura stilo.]] * 1123: [[Unua Laterana koncilio]]. Inter aliaj internaj aferoj, kiujn ĝi traktis, Kanono 3 de la koncilio (responde al ĝeneraligita misuzo inter la pastraro) malpermesis al pastroj, diakonoj kaj subdiakonoj interrilati kun konkubinoj aŭ virinoj ĝenerale krom kun virinaj familianoj. * 1139: [[Dua Laterana Koncilio|Dua Laterana Koncilio]] promulgis regulon malpermesantan al diocezaj aŭ sekularaj pastroj geedziĝi. * 1144: La [[Baziliko Sankta Denizo]] de [[Suger de Sankta Denizo|Abato Suger]] estas la unua grava konstruaĵo en la stilo de [[gotika arkitekturo]]. * 1150: Publikigo de ''[[Decretum Gratiani]]'' provizante gvidilon pri kanona juro dum jarcentoj, ĝis 1918. * 1179: [[Tria Laterana Koncilio|Tria Laterana Koncilio]]. * 1182: La [[Maronita eklezio|Maronita]] Eklezio reasertas sian nerompitan komunecon kun la [[Sankta Seĝo]]. *1184: [[Papo Lucio la 3-a]] malpermesas la [[Valdanojn]].<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Waldenses|title=Waldenses {{!}} Description, History, & Beliefs|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=August 18, 2018|language=en}}</ref> * 2-a de oktobro 1187: La [[Sieĝo de Jerusalemo (1187)|Sieĝo de Jerusalemo]]. [[Ajubidoj]] fortoj gvidataj de [[Saladino]] konkeras Jerusalemon, kio ekigas la [[Tria Krucmilito|Trian Krucmiliton]]. * 1188: [[Inocento la 3-a|Papo Inocento la 3-a]] eldonis buleon, kiu proklamis la emancipiĝon de ĉiuj sklavoj.<ref>Rodriguez, p. 53.</ref> * 8-a de januaro 1198: Lotario de' Conti di Segni elektis [[Inocento la 3-a|Papon Inocento la 3-a]]. Lia papado ofte estas konsiderata la kulmino de la tempa potenco de la papeco. * 13-a de aprilo, 1204: [[Kvara Krucmilito#Rabo de Konstantinopolo|Rabo de Konstantinopolo]] fare de la [[Kvara Krucmilito]]. Komenco de la [[Latina imperio|Latina Imperio de Konstantinopolo]]. * 1205: [[Francisko de Asizo]] fariĝas [[ermito]], fondante la [[Franciskanoj|Franciskanan]] ordenon. * 11-a de novembro, 1215: [[Kvara Laterana Koncilio|Kvara Laterana Koncilio]] malfermita de Papo Inocento la 3-a. * 30-a de novembro, 1215: La Kvara Laterana Koncilio estas fermita de Papo Inocento la 3-a. Sepdek dekretoj estis aprobitaj, inter ili la [[Tomismo|antaŭ-Tomisma]] difino de [[transsubstancigo]]. * 1215: [[Kardinalo]] [[Stephen Langton]], unu el la fruaj katolikaj anglaj kardinaloj, fariĝis grava ludanto en la disputo inter [[Johano (Anglio)|Reĝo Johano]] kaj [[Inocento la 3-a|Papo Inocento la 3-a]]. La streĉa situacio kondukis al la subskribo kaj promulgo de la [[Magna Carta]]. * 1216: La [[Dominika Ordeno]] fondita de [[Sankta Dominiko|Dominiko]] estas aprobita kiel korpo de Regulaj Kanonoj fare de [[Honorio la 3-a|Papo Honorio la 3-a]] la 22-an de decembro (Papo Inocento la 3-a mortis en julio). * 1229: [[Inkvizicio]] fondita kiel respondo al la [[Katarismo|Katara herezo]], ĉe la [[Koncilio de Tuluzo]]. * 1231: Ĉarto de la [[Universitato de Parizo]] donita de [[Gregorio la 9-a|Papo Gregorio la 9-a]]. * 1233: En papa buleo aŭ ĉarto, [[Gregorio la 9-a|Papo Gregorio la 9-a]] donis al diplomiĝintoj de [[Universitato de Kembriĝo]] la rajton instrui "ĉie en kristanaro". Aliaj papoj instigis esploristojn kaj akademiulojn de aliaj universitatoj viziti Kembriĝon, studi tie kaj doni prelegojn. * 1241: La morto de [[Ogedei Ĥano]], la Granda Ĥano de la [[Mongoloj]], malhelpis la mongolojn plu antaŭeniri en Eŭropon post iliaj facilaj venkoj super la kombinitaj kristanaj armeoj en la [[Batalo ĉe Legnica|Batalo ĉe Liegnitz]] (en nuna Pollando) kaj [[Batalo ĉe Muhi]] (en nuna Hungario). * 1245: [[Unua koncilio de Liono|Unua Koncilio de Liono]]. Ekskomunikis kaj detronigis la imperiestron [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]]. * 1248: Komencjaro de la konstruado de la [[Katedralo de Kolonjo]]; poste finita en 1880. * 1254: [[Inocento la 4-a|Papo Inocento la 4-a]] donas al [[Universitato de Oksfordo]] ĉarton (per la papa buleo, ''Querentes in argo''). * 1274: [[Dua koncilio de Liono|Dua Koncilio de Liono]]; Katolika kaj Ortodoksa Eklezioj provizore reunuiĝas. [[Tomaso de Akvino]] mortas. * 1295: [[Marko Polo]] alvenas hejmen en Venecio. * 22-a de februaro 1300: [[Bonifaco la 8-a|Papo Bonifaco la 8-a]] publikigis la buleon ''Antiquorum fida relatio''; unua registrita Sankta Jaro de la Jubileo estas celebrata. * 1298: [[Gregorio la Granda]], [[Ambrozio]], [[Sankta Aŭgusteno|Aŭgusteno de Hipono]], kaj [[Hieronimo]] estas faritaj Doktoroj de la Eklezio. * 18-a de novembro 1302: Papo Bonifaco la 8-a eldonas la papan buleon ''[[Unam Sanctam Ecclesiam|Unam sanctam]]''. * 1305: Franca influo igas la papon translokiĝi de Romo al [[Avinjono]]. * 12-a de aŭgusto 1308: Papo Klemento la 5-a eldonis la buleon "Regnans in coelis" kunvokante ĝeneralan koncilion la 1-an de oktobro 1310 en Vienne, Francio, por la celo "fari zorgojn rilate al la Ordeno de Templanoj, kaj la individuaj membroj kaj ĝiaj teroj, kaj rilate al aliaj aferoj rilate al la katolika kredo, la Sankta Lando, kaj la plibonigo de la Eklezio kaj de ekleziaj personoj". * 1308: [[Majstro Eckhart]], dominikana mistikulo, verkas sian ''Libron de Spiritaj Konsoloj'' por Agnes, Reĝino de Hungario.<ref>Jones, Wainwright kaj Yarnold, 317.</ref> * 17–20 aŭgusto 1308: La gvidantoj de la [[Templanoj]] estas [[Pergameno de Chinon|sekrete absolvitaj]] de Papo Klemento la 5-a post kiam ilia esplordemandado estis farita de papaj agentoj por kontroli asertojn kontraŭ la akuzitoj en la kastelo de Chinon en la [[diocezo de Tours|ĉefdiocezo de Tours]]. * 16 oktobro 1311: La unua formala sesio de la [[Koncilio de Vieno|Ekumena Koncilio de Vieno]] komenciĝas sub Papo Klemento la 5-a. * 22 marto 1312: Klemento la 5-a promulgas la Buleon ''Vox in excelsis'' subpremante la [[Templanoj|Templanojn]]. * 6-a de majo 1312: La Ekumenika Koncilio de Vieno fermiĝas dum la tria formala sesio. * 1320: Dante Alighieri kompletigas la Dian Komedion, unu el la plej grandaj verkoj de la monda literaturo. * 26-a de majo 1328: Vilhelmo de Okamo fuĝas el Avinjono. Poste, li estas ekskomunikita de Papo Johano la 22-a, kiun Okamo akuzis pri herezo. * 1370: Katerina de Sieno alvokas la Papon reveni al Romo. * 1378: Kontraŭpapo Klemento la 7-a (Avinjono) elektiĝas kontraŭ Papo Urbano la 6-a (Romo), kio kaŭzas la Okcidentan Skismon. * 1387: Litovioj estis la lastaj en Eŭropo, kiuj akceptis la katolikan kredon. * 1395: [[Julian de Norwich]], mistikulo kaj kontemplanto, verkas siajn "Revelaciojn de Dia Amo". * 1400: [[Geoffrey Chaucer]] finas [[The Canterbury Tales|La rakontoj de Canterbury]], kompilon de rakontoj rakontitaj de pilgrimantoj dum vojaĝo al la sanktejo de [[Sankta Tomaso Becket]] de Canterbury. * ĉ. 1412–1431: [[Johana de Arko]], kamparanino el Francio, havas viziojn de Dio, kiuj diras al ŝi gvidi siajn samlandanojn por repreni sian teron de la angloj. Post sukceso en batalo, ŝi estas kaptita de la angloj en 1431 kaj kondamnita kiel herezulo kaj ekzekutita per bruligado, en la aĝo de 19 jaroj. Pli posta esploro rajtigita de Papo Kaliksto la 3-a konkludus, ke ŝi estas senkulpa kaj martiro. * ĉ. 1414–1418: La [[Koncilio de Konstanco]] okazas, formale finante la [[Granda okcidenta skismo|Okcidentan Skismon]] kaj kondamnante [[Jan Hus]] kiel herezulon. * 1425: La [[Katolika Universitato de Loveno]] estas fondita en [[Louvain|Louvain]], Belgio. * 1440: [[Johannes Gutenberg]] kompletigas sian lignan [[Presilo|presilon]] uzante moveblajn metalajn tipojn, revoluciigante la disvastigon de scio per pli malmultekostaj kaj pli rapidaj metodoj de reproduktado. Tio baldaŭ kondukas al la grandskala produktado de religiaj libroj inkluzive de Biblioj, nun pli alireblaj por laikoj. * 29-a de majo 1453: [[Falo de Konstantinopolo]]. ===1454–1599=== [[Dosiero:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned edit.jpg|right|thumb|250px|La ''[[Pietato|Pietà]]'' de Mikelanĝelo en la Baziliko de Sankta Petro, Vatikanurbo]] * 1462: [[Pio la 2-a|Papo Pio la 2-a]] eldonis leĝprojekton, en kiu li deklaris la opozicion de la Katolika Eklezio al la sklavkomerco. La ĉefa zorgo de la papo estis, ke kaptitoj kaptitaj dum la eŭropaj militoj ne estu sklavigitaj de la venkintaj potencoj.<ref>Rodriguez, 57.</ref> * 1492: [[Kristoforo Kolumbo]] atingas Amerikon. * 1493: Per la ''[[Inter caetera]]'', [[Aleksandro la 6-a|Papo Aleksandro la 6-a]] aljuĝas solajn [[Hispana koloniado de Ameriko|koloniajn]] rajtojn super plejparto de la Nova Mondo al Hispanio. * 1495: [[Leonardo da Vinci]] komencis pentri [[La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)|La Lastan Vespermanĝon]].<ref>Wallace, Robert (1972) [1966]. The World of Leonardo: 1452–1519. New York: Time-Life Books.</ref> * 1497: [[Johano Cabot]] surteriĝas en [[Novlando]], Kanado, por postuli teron por Reĝo [[Henriko la 7-a (Anglio)|Henriko la 7-a]] kaj por rekoni la religian tradicion de la Katolika Eklezio. * 1498: [[Vasco da Gama]] atingas [[Kalikuto|Kalikuton]], Hindion. *22-a de januaro 1506: Kaspar von Silenen kaj la unua kontingento de svisaj dungosoldatoj eniras la Vatikanon dum la regado de Papo Julio la 2-a. Tradicia dato de fondo de la [[Svisa Gvardio]]. * 18-a de aprilo, 1506: [[Papo Julio la 2-a]] metas la fundamentan ŝtonon de la Nova Baziliko de Sankta Petro. * 1508: [[Mikelanĝelo]] komencas pentri la plafonon de la [[Siksta Kapelo]]. * 8-a de aŭgusto, 1511: [[Papo Julio la 2-a]] kreas la [[Diocezon de Sankta Domingo]], la unuan diocezon en Ameriko, kaj ankaŭ la [[Diocezon de Porto-Riko]]. * 1516: Sinjoro [[Thomas More]] publikigas ''[[Utopio (Thomas More)|Utopio]]'' en la latina lingvo. * 31-a de oktobro, 1517: [[Martino Lutero]] afiŝas siajn [[Naŭdek kvin Tezoj|95 Tezojn]], protestante kontraŭ la vendo de [[Indulgenco|indulgencoj]]. * 1520: Papo Leono la 10-a publikigas papan buleon, "Debitum Pastoralis", kiu koncedis, ke nek la Episkopo de Utrecht nek iu ajn el liaj posteuloj, nek iu ajn el iliaj klerikoj aŭ laikoj, iam ajn havu sian aferon prenita al ekstera tribunalo (Romo aŭ ie ajn alie) pro iu ajn kialo. Tia procedo estus nula kaj malvalida. * 3-a de januaro 1521: [[Martino Lutero]] ekskomunikita de [[Leono la 10-a|Papo Leono la 10-a]] en la buleo ''[[Decet Romanum Pontificem]]''. * 16-a de marto 1521: Alveno de [[Ferdinando Magelano]] en [[Filipinoj]]. * 31-a de marto 1521: Bapto de la unuaj katolikoj en Filipinoj, la unua kristana nacio en Sudorienta Azio. Ĉi tiu evento estas memorfestata per la festo de [[Santo Niño de Cebú]]. * 14-a de aprilo 1521: La [[Santo Niño de Cebú]] kiel donaco de Hara Humamay (Juana) kaj raĝo Humabon al [[Ferdinand Magellan]]. * 17-an de oktobro 1521: Leono la 10-a transigas la titolon [[Defendanto de la Kredo]] al [[Tudoroj|Tudor]] [[Henriko la 8-a|Reĝo Henriko la 8-a]] por lia defendo de la sep sakramentoj kaj la supereco de la papo en ''[[Assertio Septem Sacramentorum]]'' * 1525: Alveno de la hispanaj katolikaj misiistoj al [[Filipinoj]]. * 6-a de majo 1527: [[Rabado de Romo (1527)|Rabado de Romo]]. * 1527: [[Bartolomé de las Casas]], [[Dominikanoj|dominika monaĥo]], komencas labori pri sia ''Historio de Hindio''. * 1531: [[Nia Sinjorino de Gvadalupo]] aperas al [[Juan Diego]] en Meksiko. * 27-a de aprilo 1533: [[Juan de Zumárraga]] estas konsekrita kiel la unua episkopo de Meksiko. * 15-a de aŭgusto 1534: [[Ignaco de Lojola]] kaj ses aliaj, inkluzive de [[Francisko Ksavero]], renkontiĝas en [[Montmartre]] proksime de Parizo kaj formas grupon, kiu fariĝus la ne-monaĥa religia ordeno la [[Societo de Jesuo]]. * 1534: La [[Diocezo de Goao]] estas kreita de portugalaj misiistoj por servi la okcidentan marbordon de Hindio. * 30-a de oktobro, 1534: [[Angla Parlamento]] aprobas [[Gvidpova akto]], kiu igas la Reĝon de Anglio Supera Estro de la [[Eklezio de Anglio]], nacia eklezio kanone fremdiĝinta de la episkopo de Romo, la papo. La hegemonio de unu formo de liturgio kaj ordo ene de la antaŭ-Reformacia angla eklezio estas fine rompita aŭ ŝanĝita inter ekleziaj frakcioj, precipe malkonsentuloj, anglikanoj (Eklezio de Anglio) kaj katolikoj. * 1535: [[Mikelanĝelo]] komencas pentri la ''[[La Lastan Juĝon (Mikelanĝelo)|Lastan Juĝon]]'' en la [[Siksta Kapelo]]. * 1536 ĝis 1540: [[Malfondo de la monaĥejoj]] en Anglio, Kimrio kaj Irlando. Publika strangolado kaj bruligado ĉe la ŝtiparo de [[William Tyndale]], protestanta reformisto. * 1537: [[Paŭlo la 3-a|Papo Paŭlo la 3-a]] eldonis buleon en kiu li deklaris la opozicion de la Katolika Eklezio al la sklavkomerco. La zorgo de la papo estis simila al la zorgoj de lia antaŭulo, Pio la 2-a, ke kaptitoj kaptitaj dum eŭropaj militoj ne estu sklavigitaj de venkaj potencoj. Li ankaŭ eldonis la buleon ''Veritas Ipsa'', kiu dekretis, ke indiĝenaj popoloj en Ameriko ne estu sklavigitaj.<ref>Rodriguez, 61, 150.</ref> * 17-a de decembro 1538: [[Papo Paŭlo la 3-a]] definitive ekskomunikis Reĝon [[Henriko la 8-a de Anglio]] en papa buleo ''Cum redemptor noster''. * 1540: Papo Paŭlo la 3-a konfirmas la ordonon de la [[Societo de Jesuo]]. * 1541 La [[Arkidiocezo de Limo]] estas fondita kiel la diocezo de Limo, [[Peruo]]. [[Dosiero:Council of Trent.JPG|eta|La Koncilio de Trento.]] * 21-a de julio 1542: Papo Paŭlo la 3-a, per la konstitucio ''Licet ab initio'', establas la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo|Superan Sanktan Kongregacion de la Roma kaj Universala Inkvizicio]]. * 1543: Pola sciencisto-kleriko [[Nikolao Koperniko]] publikigas plenan raporton pri la heliocentra [[Heliocentrismo|Kopernikana]] teorio, titolita "Pri la Revolucioj de la Ĉielaj Sferoj" (''De Revolutionibus Orbium Coelestium''). Konsiderata kiel la komenco de la scienca revolucio. * 13-a de decembro 1545: Ekumenika [[Koncilio de Trento]] kunvenis dum la papado de Paŭlo la 3-a, por prepari la katolikan respondon al la [[Protestanta Reformacio]]. Ĝiaj decidoj fiksis la Kontraŭreformacian tonon de la Katolika Eklezio dum kvar jarcentoj ĝis la [[Dua Vatikana Koncilio]] (1962–1965). * 27-a de julio 1549: [[Francisko Ksavero]] atingas Japanion kaj elbordiĝas en [[Kagoŝima]], la 15-an de aŭgusto. * 1551: La unua diocezo de [[Brazilo]] estas kreita kun portugala episkopo atinganta [[Bahio|Bahion]], Brazilon, jaron poste. * 1562: [[Giovanni Pierluigi da Palestrina|Palestrina]] finas ''[[Missa Papae Marcelli]]''. * 4-a de decembro 1563: La Koncilio de Trento fermiĝas. La dekretoj estis konfirmitaj la 26-an de januaro 1564 de Pio la 4-a per la Buleo ''Benedictus Deus''. * 27-a de aprilo 1565: Alveno de [[Miguel López de Legazpi]] kaj [[Aŭgustenanoj|Aŭgustenanoj]] monaĥoj en Filipinoj. * 28-a de aprilo 1565: Trovo de la bildo de [[Santo Niño de Cebú]] en [[Cebuo]], [[Filipinoj]]. * La 28-an de aprilo 1565: La [[Basilica Minore del Santo Niño]] estas la unua [[romkatolika]] preĝejo en [[Filipinoj]]. * 1568: [[Johano Krizostomo]], [[Bazilo de Cezareo|Bazilio de Cezareo]], [[Gregorio Nazianzo]], [[Atanazio de Aleksandrio]] kaj [[Tomaso de Akvino]] estas faritaj [[Doktoro de la Eklezio]]. * La 14-an de julio 1570: Pio la 5-a eldonas la apostolan konstitucion pri la [[Trenta meso|Trenta Meso]], ''Quo Primum''. * 24-a de januaro 1571: [[Miguel López de Legazpi]] konkeras [[Manilon]], [[Filipinojn]], kun la fervoro de hispanaj katolikaj misiistoj. * 19-a de majo 1571: Konsekro de [[Nia Sinjorino de Gvidado|Nuestra Señora de Guia]] (Nia Sinjorino de Gvidado) kiel "Ĵura Patrono de Manilo" en [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 24-an de junio 1571: Fondiĝo de [[Preĝejo San Agustin (Manilo)|Preĝejo San Agustin]] en [[Intramuros]], [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 7-a de oktobro 1571: kristana floto de la Sankta Ligo venkas la otomanajn turkojn en la [[Batalo de Lepanto]]. * 1571: La franca registaro de [[Karlo la 9-a de Francio|Reĝo Karlo la 9-a]] dekretas, ke "ĉiuj kaptitoj estas liberaj en ĉi tiu regno, tuj kiam sklavo atingas ĉi tiujn limojn kaj estas baptita, li estas libera."<ref>Rodriguez, 62.</ref> * 1571: Fondiĝo de la [[Manila Katedralo]] en [[Intramuros]], [[Manilo]], [[Filipinoj]], kiel "Preĝejo de Manilo". * 1577: [[Tereza de Avilo]] verkas ''La Interna Kastelo'', unu el la klasikaj verkoj de katolika [[mistikismo]]. * 21-a de decembro 1581: Konstruado de la [[Manila Katedralo]] en [[Intramuros, Manilo]], [[Filipinoj]]. * 24-a de februaro 1582: Papo Gregorio la 13-a eldonas la buleon ''[[Inter gravissimas]]'' reformante la [[Julia kalendaro|Julian kalendaron]]. * 15-a de oktobro, 1582: La [[Gregoria kalendaro]] unue estas adoptita de Italio, Hispanio, Pollando kaj Portugalio. La 4-an de oktobro (julia) sekvas la 15-an de oktobro (gregoria) - dek tagoj estas forigitaj. * 1582: [[Johano de la Kruco]] komencas sian ''Malhelan Nokton de la Animo'', klasikan verkon de katolika mistikismo. * 1582: [[Matteo Ricci]] alvenas al [[Makao]] por komenci sian misian laboron en Ĉinio. * 28-a de septembro, 1586: Domenico Fontana sukcese finis rekonstrui la Vatikanan Obeliskon ĉe ĝia nuna loko en la Placo de Sankta Petro. Aklamita kiel granda teknika atingo de sia tempo. * 1589–91: [[William Byrd]] komponas siajn ''Cantiones sacrae''. Lia muziko, laŭ la ''[[Encyclopedia Britannica]]'', havas "intensecon sen rivala en Anglio kaj larĝon de skalo nekonata sur la Kontinento." Byrd kaj lia instruisto, [[Thomas Tallis]], kvankam ambaŭ katolikaj, estis permesitaj komponi kaj prezenti muzikon dum la regado de [[Elizabeth I]]. * 1593: [[Roberto Bellarmino]] finas sian ''Disputationes de controversiis christianae fidei''. * 1593: Presado de [[Doctrina Christiana]] en Manilo, Filipinoj. * 1593–1596: Hispana Ĝenerala Guberniestro [[Luis Pérez Dasmariñas]] komisias la bildon de [[Nia Sinjorino de La Naval de Manila|Nia Sinjorino de la Sankta Rozario de La Naval de Manila]] en Manilo, Filipinoj. * 14-a de aŭgusto, 1595: Kanonika starigo de la [[Romia Katolika Arkidiocezo de Manilo]], [[Romia Katolika Arkidiocezo de Nueva Segovia|Diocezo de Nueva Segovia]], [[Romia Katolika Arkidiocezo de Cáceres|Diocezo de Nueva Cáceres]] kaj [[Romia Katolika Arkidiocezo de Cebuo|Diocezo de Cebuo]] en Filipinoj. * 21-a de aŭgusto, 1595: [[Romia Katolika Arkidiocezo de Manilo]] establita en [[Manilo, Filipinoj]]. * 1596: Subskribo de la [[Bresta religia unio]] inter la Seĝo de Romo kaj la [[Rutenoj|Rutena Ortodoksa Eklezio]]. * 1598: Papa rolo en la [[Paco de Vervins]]. ===1600–1699=== [[Dosiero:Louis XIV of France.jpg|eta|[[Ludoviko la 14-a]] de Francio]] * 1600: [[Klemento la 8-a|Papo Klemento la 8-a]] aprobas la uzon de kafo malgraŭ peticio de pastroj malpermesi la islaman trinkaĵon kiel "la trinkaĵon de la diablo".<ref>{{Cite web|title=Coffee Was the "Devil's Drink" Until One Pope Tried it and Changed History|url=https://historyhustle.com/coffee-was-the-devils-drink-until-one-pope-tried-it-and-changed-history-2/|last=Weber|first=Stephanie|date=April 19, 2018|website=History Hustle|language=en-US|access-date=May 17, 2020}}</ref> La Papo provis tason kaj deklaris ĝin "tiel bongusta, ke estus domaĝe lasi la malfidelulojn havi ekskluzivan uzon de ĝi. Ni trompos Satanon per baptado ĝin."<ref>[http://www.newpartisan.com/home/suave-molecules-of-mocha-coffee-chemistry-and-civilization.html "Suave Molecules of Mocha"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050309110855/http://www.newpartisan.com/home/suave-molecules-of-mocha-coffee-chemistry-and-civilization.html |date=March 9, 2005 }} Coffee, Chemistry, and Civilization, ''New Partisan – A Journal of Culture, Arts and Politics'', March 7, 2005, retrieved October 23, 2006</ref> * 25-a de aŭgusto 1601: Establo de [[San Jose Seminary]], konata kiel El Colegio de San Jose de Manila, en [[Intramuros]], Manilo, Filipinoj. * 1606: Alveno de la [[Nigra Nazareo]] en Manilo, Filipinoj, el [[Akapulko]], Meksiko; ĝia hejmo estas la [[Malgranda Baziliko kaj Nacia Sanktejo de la Nigra Nazareo]]/Paroĥo de Sankta Johano la Baptisto en la distrikto Quiapo. * 1609: [[Francisko de Sales]] publikigas sian ''Enkondukon al la Devota Vivo.'' Poste, en 1616, li publikigas ''la Traktaton pri la Amo de Dio.''<ref>Jones, Wainwright kaj Yarnold, 382.</ref> * 1610: La [[Vespro della Beata Vergine]] de [[Claudio Monteverdi]] estas prezentita. * 1610: Apero de [[Nia Sinjorino de Manaoag]] en [[Manaoag, Pangasinano]], [[Filipinoj]]. * 1611–1619, 1639: Apero de [[Nia Sinjorino de Caysasay]] en [[Taal, Batangas]], [[Filipinoj]]. * 28-a de aprilo 1611: [[Universitato de Santo Tomas]] establita en [[Sampaloc, Manilo]], [[Filipinoj]], kaj ankaŭ konata kiel Pontifika kaj Reĝa Universitato. * 1614: [[Tokugawa Ieyasu]] malpermesas kristanismon el Japanio. * 1618: Alveno de la bildo de [[Nia Sinjorino de Monto Karmel]] en [[Manilo, Filipinoj]]; ĝia hejmo estas [[Preĝejo San Sebastiano (Manilo)|Preĝejo San Sebastiano]] en distrikto Quiapo. * 1620: [[Colegio de San Juan de Letran]] establita en [[Intramuros]], [[Manilo, Filipinoj]]. * 1621: Establo de Cofradia de Jesus Nazareno en [[Quiapo, Manilo|Quiapo]], [[Manilo, Filipinoj]]. * 19-a de aprilo, 1622: [[Papo Gregorio la 15-a]] nomas Armand Jean du Plessis de Richelieu kardinalo laŭ nomumo de Reĝo [[Ludoviko la 13-a]] de Francio – fariĝante [[Kardinalo Richelieu]]. Lia influo kaj politikoj forte influas la kurson de eŭropa politiko. * 25-a de marto, 1626: Alveno de [[Nia Sinjorino de Paco kaj Bona Vojaĝo]] el Manilo iranta al [[Antipolo]], [[Filipinoj]]; ĝia hejmo estas la [[Katedralo de Antipolo]]. * 18-a de novembro, 1626: [[Urbano la 8-a|Papo Urbano la 8-a]] solene dediĉas la Novan Bazilikon de Sankta Petro 1300 jarojn post kiam la unua konstantina baziliko estis konsekrita de [[Papo Silvestro la 1-a]]. * 24-a de oktobro, 1632: Establo de la Kolegio de Sankta Izabelo en Intramuros, [[Manilo]] Filipinoj; ĝia hejmo estas la [[Kolegio Santa Izabelo Manilo]] en la distrikto Ermita. * 1633: Proceso de [[Galileo]], post kiu li estas kondamnita al [[hejmaresto]]. * 1637: [[Lorenzo Ruiz]] estas filipina martiro de Filipinoj kaj liaj kunuloj martiriĝis en la monteto Niŝizuka, [[Nagasako]], Japanio. * 1638: [[Ribelo de Ŝimabaro]] kondukas al plia subpremo de katolikoj kaj ĉiuj kristanoj en Japanio. * 15-a de marto ĝis la 4-a de oktobro, 1646: [[Bataloj de La Naval de Manilo]] apud la golfo de Manilo, [[Filipinoj]], okazis inter la hispanaj kaj nederlandaj militŝipoj. * 1653: [[Ĵuro de la Kruco Coonan]] estas farita de grupo de [[Sankta Tomaso-kristanoj]] kontraŭ la portugaloj. * 1667: Apero de [[Nia Sinjorino de Porta Vaga]] en [[Kaviturbo|Cavite]], [[Filipinoj]]. * 1671: [[Rozo de Lima]], perua laika membro de la [[dominikanoj]] kaj mistikulino, estas sanktigita de Papo [[Klemento la 9-a]]. * 1672: [[Pedro Calungsod]] de Filipinoj kaj [[Diego Luis de San Vitores]] estas la hispanaj jezuitaj misiistoj martirigitaj en Tumon, [[Gvamo]]. * 1674: [[Kebeko]], Kanado, estas levita al diocezo kun propra episkopo, [[François de Montmorency-Laval]]. Iam (1712), la kebeka diocezo kovris la plejparton de la amerika kontinento (francaj, anglaj kaj indiĝenaj amerikaj teritorioj/kolonioj) ĝis la [[Meksika Golfo]]. Neniu alia kristana komunumo, katolika aŭ alia, havis episkopon en tiuj teritorioj tiutempe. * 12-a de septembro 1683: [[Batalo de Vieno]]. Decida venko de la armeo de la [[Sankta Ligo (1571)|Sankta Ligo]], sub Reĝo [[Johano la 3-a Sobieski]] de Pollando, super la Otomanaj Turkoj, sub Grandveziro Merzifonlu [[Kara Mustafa]] Paŝa. La Turkoj ne plu minacas Okcidentan Eŭropon armee. * 1685: Ludoviko la 14-a revokas la [[Nanta edikto|Edikton de Nantes]], kaj granda nombro da [[Hugenotoj|hugenotaj]] rifuĝintoj forlasas Francion. * 1687: [[John Dryden]], domina angla literatura figuro kaj influo de sia epoko, publikigas ''The Hind and the Panther-on'' por festi sian konvertiĝon al katolikismo. * 1691: Papo [[Inocento la 12-a]] deklaras sin kontraŭ [[nepotismo]] kaj [[simonio]]. ===1700–1799=== [[Dosiero:Brazil 18thc JesuitFather.jpg|eta|Jezuita monaĥo en Brazilo.]] * 28-an de aprilo 1702: Establo de la Reĝa kaj Konciliara San Carlos Seminary (nun [[San Carlos Seminary]]) en [[Manilo]], [[Filipinoj]]; ĝia hejmo estas en [[Makati]]. * 1710: Ĉizado de la origina bildo de [[Nia Sinjorino de Peñafrancia]] en [[Naga (Cebu)|Naga]], Camarines Sur, [[Filipinoj]]. * 1713: [[Encikliko]] ''[[Unigenitus]]'' kondamnas [[Jansenismo|jansenismon]]. * 1715: [[Klemento la 11-a|Papo Klemento la 11-a]] regas kontraŭ la jezuitoj en la [[Ĉina rito-polemiko]]. Inversigita fare de [[Pio la 12-a]] en 1939. * 1720: [[Anselmo de Canterbury]] fariĝis Doktoro de la Eklezio. * 1721: [[Kangxi-Imperiestro]] malpermesas kristanajn misiojn en Ĉinio. * 1729: [[Benedikto la 13-a|Papo Benedikto la 13-a]] agnoskis [[Cirilon la 6-a|Cirilon la 6-an]] kiel la legitiman [[Patriarko de Antioĥio|Patriarkon de Antioĥio]] kaj agnoskis liajn sekvantojn kiel estantajn en [[plena komuneco]] kun la Katolika Eklezio. * 1736: Okazas la [[Sinodo de Monto Libano]], en kiu la Maronita Eklezio reformas sin kaj pli proksime aliĝas al la Latina Eklezio.<ref>{{cite book |last1=O’Mahony |first1=Anthony |editor1-last=Angold |editor1-first=Michael |title=The Cambridge History of Christianity - Volume 5: Eastern Christianity |date=2008 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-81113-2|pages=519–520 |language=en |chapter=Syriac Christianity in the modern Middle East}}</ref> * 1737: [[Vincent de Paul]], franca pastro kiu dediĉis sian vivon kaj ministerion al servado al malriĉuloj, estas sanktigita de Papo Klemento la 12-a. * 28-a de aprilo 1738: [[Klemento la 12-a|Papo Klemento la 12-a]] publikigas la buleon ''[http://www.papalencyclicals.net/Clem12/c15inemengl.htm In Eminenti]'' malpermesante al katolikoj aliĝi, helpi, societumi aŭ alie rekte aŭ nerekte helpi la organizojn de [[Framasonismo]] kaj Framasonoj sub puno de ekskomuniko. Membreco en iu ajn sekreta societo ankaŭ altirus la punon de ekskomuniko. * 1738: [[Grizaj Monaĥinoj]] fonditaj. * 1740: Publikigo de "Ĝardeno de la Animo" de [[Richard Challoner]].<ref>Jones, Wainwright and Yarnold, 425-6.</ref> * 1740–1758: [[Benedikto la 14-a|Papo Benedikto la 14-a]] nomumis la unuajn virinojn kiel profesorinojn ĉe la Papaj Universitatoj en Bolonjo, reformis kanonigprocedurojn: intelektulo malfermita al ĉiuj sciencoj; * 1769: [[Pasionisma]] [[religia instituto]] ricevis plenajn rajtojn de [[Klemento la 14-a|Papo Klemento la 14-a]]. * 1769: [[Junípero Serra]] establas [[Mision San Diego de Alcalá]], la unuan el la [[Hispanaj misioj en Kalifornio|Hispanaj misioj en Alta Kalifornio]]. La jezuitoj fondis misiojn en [[Baja California]] ekde 1684. * 1773: [[Subpremado de la jezuitoj]] fare de [[Klemento la 14-a|Papo Klemento la 14-a]], jam ekskluditaj el multaj ŝtatoj. Nur en la [[Rusa Imperio]] ili povas resti. * 1784: Bapto de la unua korea katoliko. * 1789: [[John Carroll (pastro)|John Carroll]] fariĝas la [[Episkopo de Baltimoro]], la unua episkopo en Usono. * 1789: [[Universitato de Georgetown]] estas fondita kiel Kolegio de Georgetown. Ĝi estas la plej malnova katolika universitato en Usono kaj la unua el 28 altlernejoj kaj universitatoj fonditaj de la jezuitoj en Usono. * 1791: [[Wolfgang Amadeus Mozart]] komponas [[Ave verum corpus]] kaj sian nefinitan [[Rekviemo (Mozart)|Rekviemon]]. * 1793: [[Franca Revolucio]] starigas [[antiklerikalismo]] mezurojn. * 1798: [[Joseph Haydn]], aŭstra komponisto kaj instruisto de [[Beethoven]], komponis [[Die Schöpfung|La Kreadon]], oratorion kiu festas kaj portretas la kreon kiel rakontite en la [[Genezo]]. * 1798: [[Pio la 6-a|Papo Pio la 6-a]] kaptita de la armeoj de [[Napoleono Bonaparte]], mortas en kaptiteco en Francio. ===19-a jarcento=== [[Dosiero:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|eta|Napoleono Bonaparte]] * 1800–1823: [[Pio la 7-a|Papo Pio la 7-a]] * 1801: [[Reĝino Jeongsun]] malpermesas kristanismon en Koreio. * 16-a de julio 1802: Franca Konkordato de 1801. La Katolika Eklezio restariĝas en Francio. * 2-a de decembro 1804: Napoleono kronas sin Imperiestro de la Francoj en la Katedralo de [[Katedralo Nia Sinjorino de Parizo|Notre Dame]], Parizo, en ĉeesto de Papo Pio la 7-a. * 6-a de aŭgusto 1806: Dissolvo de la Sankta Romia Imperiestro * 1823: [[Ludwig van Beethoven]] finas sian [[Missa solemnis]], komencitan en 1819, kaj dediĉas ĝin al sia amiko kaj lernanto, [[Rudolfo de Habsburgo-Loreno (kardinalo)|Rudolfo de Habsburgo-Loreno]], ĉefepiskopo de [[Olomouc]]. * 1830: la [[Ĥaldea katolika Eklezio|Ĥaldea Eklezio]] reunuiĝis kun la Romkatolika Eklezio. * 1837: Alveno de la Francaj Katolikaj Misiistoj en Koreio. * 1839: En papa letero, [[Gregorio la 16-a|Papo Gregorio la 16-a]] deklaris la oficialan opozicion de la Katolika Eklezio al la sklavkomerco kaj al sklaveco. En Usono, katolikaj sklavposedantoj ĝenerale ignoris la papan deklaron kaj daŭre partoprenis en la institucio de sklaveco.<ref>Rodriguez, 297.</ref> * 1842: La [[Universitato de Notre Dame]] estas fondita en [[Notre Dame, Indianao|Notre Dame]], [[Indianao]], fare de [[Edward Sorin]] de la [[Kongregacio de Sankta Kruco]]. * 1846: [[Papo Pio la 9-a]] komencas sian regadon. Dum sia regado li petas, ke kontraŭkatolika dokumento verkita de framasonoj, konata kiel ''[[Alta Vendita]]'' estu distribuita por atentigi katolikajn oficistojn pri ebla framasona enfiltriĝo. * 1847: La [[Latina Patriarko de Jerusalemo]] rekomencas loĝi en Jerusalemo. * 1848: [[Johano Bosco]], pastro, verkisto kaj edukisto, fondas la [[Salesianojn]], religian komunumon bazitan sur la spiriteco kaj la filozofio de [[Francisko de Sales]], katolika episkopo de [[Ĝenevo]]. * 1850: La [[Arkidiocezo de Westminster]] kaj dek du aliaj diocezoj estas establitaj, restarigante katolikan hierarkion por la katolika publiko en Britio kontraŭ intensa politika opozicio. La [[Katedralo de Westminster]] estas formale konsekrita 53 jarojn poste, en 1903. * 1852: La Unua [[Plena Koncilio de Baltimoro]] okazas en Usono. * 1854: [[Dogmo]] de la [[Senmakula Koncipiĝo]] de [[Pio la 9-a|Papo Pio la 9-a]] * 1856: [[Gregor Mendel]], [[aŭgustenanoj|aŭgustenano]] monaĥo, sciencisto kaj patro de [[genetiko]], komencas eksperimentojn kiuj kondukas al la fundamentaj leĝoj de heredo. * 1858: Aperoj en [[Lourdes]]. * La 10-an de decembro 1859: [[Ateneo de Manila University]] establita en Intramuros, Manilo, [[Filipinoj]] ankaŭ estis konata kiel Escuela Municipal de Manila. Sed poste la Ateneo situas ĉe Loyola Heights, [[Kezonurbo]]. * 1862: [[Paulo Miki]] kaj liaj kunuloj, martirigitaj en [[Nagasako]], Japanio (1597), estas enkanonigitaj de [[Pio la 9-a|Papo Pio la 9-a]]. * 1863: Universitato La Salle (nun [[Universitato De La Salle]]) establita en [[Manilo]], Filipinoj]]. * 1865: La Societo de Afrikaj Misioj de [[Liono]] establas mision en [[Lagoso]], [[Niĝerio]]. La sama Societo establas mision en [[Benino]], kvin jarojn poste. * 1866: [[Kardinalo]] [[John Henry Newman]] finas sian aŭtobiografion, ''[[Apologia Pro Vita Sua]]''. * 8-a de decembro 1869: [[Pio la 9-a|Papo Pio la 9-a]] malfermas la [[Unua Vatikana koncilio|Unuan Ekumenan Koncilion de la Vatikano]] * 18-a de julio 1870 - La Dogma Konstitucio de la Eklezio de Kristo el la kvara sesio de la Unua Vatikana Koncilio, ''Pastor Aeternus'', eldonas la dogmon de [[papa neeraripovo]] inter aliaj aferoj antaŭ ol la falo de Romo en la [[Franca-Prusa Milito]] kaŭzas ĝian trofruan finon kaj alportas finon al la [[Papa Ŝtato]]. Konflikto pri pluraj aferoj kondukas al la formado de la [[Malnova Katolika Eklezio]]. Ĉi tiu koncilio ne estis formale fermita ĝis 1960 fare de Papo Johano la 23-a en preparo por la Dua Vatikana Koncilio. * 1873–75: La efektivigo de la [[Leĝoj de Falk]], leĝaro en Germanio dum la [[Kulturbatalo]] konflikto kun la Eklezio, kiu kondukis al la elpelo de kelkaj ordenoj el Germanio. La angla poeto kaj jezuito, [[Gerard Manley Hopkins]], dediĉis sian faman poemon "''The Wreck of the Deutschland''" al kvin monaĥinoj, kiuj estis devigitaj fuĝi el Germanio pro la Leĝoj kaj poste dronis en ŝiprompiĝo. * 1877: [[Francisko de Sales]] fariĝas [[Doktoro de la Eklezio]]. * 1878: [[Kardinalo]] [[Charles Lavigerie]], ĉefepiskopo de [[Alĝero]] kaj [[Kartago]], sendas dek misiistojn al [[Orientafriko]]. * 1879: La encikliko ''[[Aeterni Patris]]'', de [[Leono la 13-a|Papo Leono la 13-a]], preparas revivigon de [[Tomismo]]. * 1888: La [[Pontifika Katolika Universitato de Ĉilio]] estas fondita. En 2018, ĝi rangis kiel la unua universitato de [[Latinameriko]] laŭ QS-rangotabeloj. * 1891: La [[Preĝejo Sankta Sebastián (Manilo)|Preĝejo Sankta Sebastián]] estas kompletigita en Quiapo, [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 15-a de majo 1891: [[Leono la 13-a|Papo Leono la 13-a]] publikigas la enciklikon ''[[Rerum novarum]]'' (Pri Novaj Aĵoj). * 30-a de novembro 1894: Papo Leono la 13-a publikigas la [[Encikliko|Enciklikon]] ''[http://www.papalencyclicals.net/Leo13/l13orient.htm Orientalium Dignitas]'' (Pri la Eklezioj de la Oriento) protektante la gravecon kaj daŭrigon de la orientaj tradicioj por la tuta eklezio. * 1895: La verko ''Personaj Reflektoj de Johana de Arko'' de [[Mark Twain]] estas publikigita de Harper's Magazine. * 1896: [[Leono la 13-a|Papo Leono la 13-a]] formale deklaras anglikanajn ordonojn "absolute nulaj" en [[papa buleo]], ''[[Apostolicae Curae]]''. * 1897: [[Tereza de Lisieux]] mortas. * 1898: Secondo Pia prenas la unuajn fotojn de la [[Mortotuko de Torino]]. ===20-a jarcento=== [[Dosiero:Karl I., Kaiser von Österreich (1887-1922).jpg|eta|Karlo la 1-a de Aŭstrio]] * 1900: [[Edward Elgar]] muzikigas la ''[[The Dream of Gerontius]]'' de Kardinalo [[John Henry Newman]]. * La 29-an de junio 1906: La Konsekro de [[Jorge Barlin]] kiel Unua filipinano kaj Unua Bicolano Episkopo de la Diocezo de Nueva Caceres (nun. [[Roman Catholic Archdiocese of Cáceres]]) en [[Naga, Camarines Sur|Naga Urbo]], [[Camarines Sur]], [[Filipinoj]]. * Oktobro 5, 1907: Unua Kanona Kronado de Filipinio inkluzive de [[Nia Sinjorino de La Naval de Manila]] en Intramuros, Manilo, [[Filipinoj]]. * 16-an de junio 1911: Establigo de [[Universitato De La Salle]] en [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 1903–1914: [[Pio la 10-a|Papo Pio la 10-a]] publikigas ''[[Lamentabili sane exitu]]'' kontraŭ Modernismo, enkondukas oftan komunecon, kaj antaŭenigas [[Gregoria ĉanto|gregorian ĉanton]]. * 1914–1918: [[Benedikto la 15-a|Papo Benedikto la 15-a]] deklaras neŭtralecon dum la Unua Mondmilito. Liaj paciniciatoj estas malakceptitaj de ambaŭ flankoj kiel favorantaj la alian. Amasa papa karitato en Eŭropo. * 1916: [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karlo la 1-a de Aŭstrio]] estas kronita Imperiestro de la Aŭstria-Hungara Imperio. Karlo provis negoci pacon inter la militantaj nacioj dum la Unua Mondmilito. Liaj provoj pri paco estas plejparte ignorataj. * 1917: [[Benedikto la 15-a|Papo Benedikto la 15-a]] promulgas la [[Kodegon de Kanona Juro de 1917|1917 ''Kodegon de Kanona Juro'']] por la [[Latina Eklezio]], la unua oficiala ampleksa kodigo de [[Kanona juro|katolika kanona juro]] en la historio. La apero de [[Nia Sinjorino de Fátima]] okazas en Fátima, Portugalio, dum ses monatoj, finiĝante per la [[Miraklo de la Suno]]. Ĉi tiu apero estas tre populara dum la tuta jarcento. * 1918: Persekutado de la Romkatolika Eklezio kaj precipe la [[Orientaj Katolikaj Eklezioj]] en Sovetunio (ĝis 1985). * 1922: Imperiestro Karlo la 1-a de Aŭstrio mortas en ekzilo kaj malriĉeco en Portugalio. Poste li estas beatigita kiel Beata Karlo. * 1922: [[G. K. Chesterton]], filozofo, poeto kaj verkisto, konvertiĝas al katolikismo. * 1925: [[Sankta Jaro]] proklamita de [[Pio la 11-a|Papo Pio la 11-a]]. [[Johano Vianney]], franca pastro nomata la ''Kuracisto de Ars'', estas sanktigita de Papo Pio la 11-a. * 1926: Komenco de la [[Persekutado de Kristanoj en Meksiko|Ekleziaj persekutoj en Meksiko]] ĝis 1940, ankaŭ konata kiel la Kristera Milito aŭ La Cristiada. * 19-a de marto 1927: Fondiĝo de la [[Fratinoj de la Malriĉuloj]] (SD) ĉe Chunungumvely, [[Kerala]] fare de [[Mar Varghese Payyappilly Palakkappilly]]. * 1927: [[Georges Lemaître]], belga pastro sciencisto, unue proponis sur teoriaj bazoj, ke la universo disetendiĝas. Krome, li estis la unua, kiu konstatis tion, kio nun estas konata kiel [[leĝo de Hubble]]. Li ankaŭ proponis tion, kio fariĝis konata kiel la [[Praeksplodo]]. * 2-a de oktobro 1928: [[Josemaría Escrivá]] fondis [[Opus Dei]], tutmondan organizon de laikaj membroj de la Katolika Eklezio. * 1928: [[Sigrid Undset]] gajnas la Nobel-premion pri literaturo. * 11-a de februaro 1929: La [[Laterana Traktato]] estas subskribita de [[Benito Mussolini]] kaj Kardinalo Gasparri, establante la sendependan Ŝtaton de la [[Vatikanurbo]] kaj solvante la [[Roma problemo|Roman problemon]] inter Italio kaj la [[Sankta Seĝo]] ekde la konkero de la [[Papa Ŝtato]] en 1870. * 5-a de oktobro 1929: Morto de [[Varghese Payyappilly Palakkappilly]], fondinto de [[Fratinoj de la Malriĉuloj]].<ref name="times">{{Cite web|title=Syro – Malabar church: Fr Varghese Payyappilli's elevation to the 'Venerable' to be declared in Kerala on Thurs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/fr-varghese-payyappillis-elevation-to-the-venerable-to-be-declared-in-kerala-on-thurs/articleshow/63900745.cms|date=April 24, 2018|first=Preetu |last=Nair |website=The Times of India|language=en|access-date=November 20, 2019}}</ref> * 12-a de februaro 1931: [[Radio Vatikana]] estas fondita de [[Guglielmo Marconi]] kaj inaŭgurita de Papo [[Pio la 11-a]]. La unua signalo estas en morsa kodo: ''In nomine Domini, amen''. * 1931–1936: Persekutado de la Eklezio en Hispanio. Oni taksas, ke dum la [[Ruĝa Teruro (Hispanio)]], 6 832 membroj de la katolika pastraro estis mortigitaj.<ref>[[Hubert Jedin]], ''Church history'', 619</ref> * 20-a de julio 1933: Konkordato inter la Sankta Seĝo kaj la Germana Regno subskribita de Kardinalo [[Papo Pio la 12-a|Eugenio Pacelli]] kaj [[Franz von Papen]] nome de [[Pio la 11-a|Papo Pio la 11-a]] kaj Prezidanto [[Paul von Hindenburg]], respektive. [[Dosiero:Pius XII with tabard, by Michael Pitcairn, 1951 (retouched).jpg|eta|Pio la 12-a, de Michael Pitcairn, 1951]] * 1933: [[Dorothy Day]] kunfondis la [[Katolikan Laboriston]] kun [[Peter Maurin]]. * 8-a de decembro 1933: Papo Pio la 11-a kanonigis [[Bernadette Soubirous]] de [[Lourdes]]. * 1935: Sinjoro [[Thomas More]] kaj [[John Fisher]], anglaj martiroj, ekzekutitaj sub la regado de [[Henriko la 8-a]], estas kanonigitaj de [[Pio la 11-a|Papo Pio la 11-a]]. * 16-a de julio, 1935: Deklaro de [[Nia Sinjorino de Gvadalupo]] kiel "Ĉiela Patronino de Filipinoj" kaj estas hejmo de la nacia sanktejo en [[Makati]], Manilo. * 1937: ''[[Mit brennender Sorge]]'' [[encikliko]] kontraŭ [[Naciismo|Nacisocialismo]] fare de Papo [[Pio la 11-a]], verkita de Kardinaloj [[Eugenio Pacelli]] kaj [[Michael von Faulhaber]]. * 3-7-a de februaro, 1937: La 33-a [[Internacia Eŭkaristia Kongreso]] okazis en Manilo, Filipinoj. La unua kongreso en Azio kaj la unua kongreso okazis en Filipinoj. * 1-a de septembro, 1939: Germanio invadas Pollandon, komenco de la Dua Mondmilito. La Vatikano, post provado eviti la militon, deklaras neŭtralecon por eviti esti tirita en la konflikton. Amasa Vatikana helpa interveno por rifuĝintoj, militkaptitoj kaj bezonantaj civiluloj en Eŭropo. *1939: La Katedralo de Sankta Patriko, Melburno, Viktorio, Aŭstralio, estis finita konstruado. * 1940: [[Graham Greene]] publikigas ''La Potenco kaj la Gloro''. * Dum la Dua Mondmilito: Monaĥejoj, monaĥejoj kaj la Vatikano estas uzataj por kaŝi judojn kaj aliajn celitajn de la nazioj por ekstermado. [[Maksimiliano Kolbe]] estas martirigita en la koncentrejo Aŭŝvico post volontulado morti anstataŭ fremdulo. La nazioj malliberigas kaj foje ekzekutas katolikajn pastrarojn, monaĥojn kaj monaĥinojn, kiuj kritikas la nazian ideologion. * 12-a de septembro 1942: Deklaro de la [[Senmakula Koncipiĝo]] kiel "Ĉefa Patronino de Filipinoj" kaj estas hejmo de la [[Manila Katedralo]] en [[Intramuros]], [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 1943: Encikliko de [[Pio la 12-a|Papo Pio la 12-a]] ''[[Mystici corporis]]'' priskribanta la Katolikan Eklezion kiel la Korpon de Kristo; * 1943: Encikliko ''[[Divino afflante Spiritu]]'', malfermante biblian esploradon al katolikaj akademiuloj. * 1943: Jaro de la fondo de la laika asocio [[Fokolar-Movado]] fare de [[Chiara Lubich]]. La Movado antaŭenigas la idealojn de unueco kaj universala frateco. * 1944: La Germana Armeo okupas Romon. [[Adolf Hitler]] proklamas, ke li respektos la Vatikanan neŭtralecon; tamen pluraj okazaĵoj, kiel ekzemple helpo al faligitaj Aliancitaj pilotoj, preskaŭ igas [[Nazia Germanio]] invadi la Vatikanon. Romo estas liberigita de la Aliancanoj post nur kelkaj semajnoj da okupado. * 1945: [[Evelyn Waugh]] publikigas ''[[Brideshead Revisited]].'' * 1945: La Ok Preĝejoj en Intramuros, Manilo, detruitaj dum la [[Batalo de Manilo (1945)|Batalo de Manilo de 1945]]. * 15-a de februaro 1945: La [[Konferenco de Katolikaj Episkopoj de Filipinoj]] (CBCP) estas fondita en [[Manilo]] kaj fariĝis "Katolika Bonfarta Organizo". * 1945: [[Batalo de Manilo (1945)|Batalo de Manilo]]: turnopunkto en la milito en la Pacifiko; grandaj perdoj de vivoj kaj posedaĵoj. * 1948: [[Thomas Merton]], trapista kontemplanto, publikigas ''La Sepetaĝa Monto''. * 18-a de aŭgusto – 26-a de septembro 1948: La Mariaj Aperoj de Maria, Mediatricis of All Grace en Lipa City, Batangas, [[Filipinoj]] estas atestataj de Fratino [[Teresita Castillo]]. * 14-a de oktobro 1949: [[Gabriel Reyes]] estas la unua filipina ĉefepiskopo de la [[Arkidiocezo de Manilo]] en [[Filipinoj]]. * 1950: [[Sankta Jaro]] estas deklarita de [[Pio la 12-a|Papo Pio la 12-a]], kiu anoncis la 25-an de decembro 1950, ke la Tombo de Sankta Petro estis identigita de arkeologoj sub la Baziliko Sankta Petro; kanonigo de [[Pio la 10-a|Papo Pio la 10-a]] kaj [[Maria Goretti]]; encikliko ''[[Humani generis]]'' * 1950: La Ĉielenpreno de Maria estas difinita kiel dogmo fare de [[Pio la 12-a]] * 9-a de aprilo 1951: Formala establado de la Rilatoj inter Filipinoj kaj la Sankta Seĝo. * 1952: [[François Mauriac]] gajnas la Nobel-premion pri literaturo. Li verkis la antaŭparolon al la libro ''[[Nokto (memoraĵo)|Nokto]]'' de [[Elie Wiesel]], kuraĝiginte Wiesel pli frue verki pri siaj spertoj kiel judo dum la [[Holokaŭsto]]. * 7-29-a de januaro 1953: Unua Plena Koncilio de Filipinoj. * 1954: Unua [[Maria jaro]] en la eklezia historio proklamita de Pio la 12-a; nova festo [[Reĝineco de Maria]]. * 1954: [[J.R.R. Tolkien]] publikigas ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'', plena de kristanaj kaj katolikaj temoj. * 1954: Laika eklezia movado [[Komunio kaj Liberigo]] estas fondita. * 1957: [[Bernard Lonergan]] publikigas ''Kompreno: Studo pri Homa Kompreno''. * 1957: [[Francis Poulenc]] komponas sian operon, [[Dialogoj de la Karmelanoj]] kaj du jarojn poste, la [[Gloria (Poulenc)|Gloria.]] * 1958: La Postmilita [[Manila Katedralo]] en Intramuros, Manilo, [[Filipinoj]], estas kompletigita post la [[Batalo de Manilo (1945)|Aliancita Liberigo de Manilo]]. * 1960: Senatano [[John F. Kennedy]] estas elektita, la unua romkatolika prezidanto en la historio de Usono. * 28-a de marto 1960: [[Rufino Santos]] fariĝis la unua filipina kardinalo kaj la 29-a ĉefepiskopo de la [[Arkidiocezo de Manilo]] en [[Filipinoj]]. * 11-a de oktobro 1962: [[Johano la 23-a|Papo Johano la 23-a]] malfermas la [[Dua Vatikana koncilio|Duan Ekumenan Vatikanan Koncilion]]. La 21-a [[ekumena koncilio]] de la Katolika Eklezio emfazis la [[universalan vokon al sankteco]] kaj alportis multajn ŝanĝojn en praktikoj, inkluzive de pliigita emfazo de [[ekumenismo]]; malpli da reguloj pri pentofaradoj, fastado kaj aliaj religiaj praktikoj; kaj komenco de revizio de la Meso, kiu fariĝis pli alirebla per permesado de la uzo de gepatraj lingvoj anstataŭ la [[latina]]. Opozicio al ŝanĝoj inspiritaj de la Koncilio naskas la movadon de [[Tradiciismaj Katolikoj]], kiuj malkonsentas pri ŝanĝo de la malnovaj formoj de diservo kaj malkonsentas pri la apero de antaŭe kondamnitaj filozofioj. Fino de [[Ĵuro kontraŭ modernismo]]. * 1962: [[Martín de Porres|Martin de Porres]], perua laikfrato, estas sanktigita de [[Johano la 23-a|Papo Johano la 23-a]]. * 1964: [[Charles Lwanga]] kaj liaj kunuloj, martirigitaj en Namugongo, [[Ugando]] (1885–87), estas sanktigitaj de [[Paŭlo la 6-a|Papo Paŭlo la 6-a]]. * 1964: Jaro de la fondo de la laika movado [[Neokatekumena Vojo]] fare de Kiko Argnello kaj Carmen Hernandez. * 7-a de decembro 1965: Komuna katolika-ortodoksa deklaro de [[Paŭlo la 6-a|Papo Paŭlo la 6-a]] kaj la ekumena patriarko [[Atenagoro la 1-a]]. Reciproka ekskomuniko de la Granda Skismo de 1054 kontraŭ katolikoj kaj ortodoksuloj estas ĉesigita de ambaŭ partioj. * 8-a de decembro 1965: [[Papo Paŭlo la 6-a]] solene fermas la Duan Vatikanan Koncilion. * 1966: [[Index Librorum Prohibitorum|Romia Katolika Indekso de Malpermesitaj Libroj]] estas aboliciita. * 1967: [[Katolika Karisma Renovigo]] Movado estas establita. * 1968: [[Dua Episkopa Konferenco de Latinameriko]] en [[Medeĝino]], Kolombio, kiel sekvaĵo al la Dua Vatikana Koncilio. Latinamerikaj episkopoj alvokas al "decido por la malriĉuloj" kaj donas sian aprobon al kristanaj "bazaj komunumoj". * 1968: Jaro de la fondo de la internacia laika grupo [[Komunumo de Sankta Egidio]] fare de [[Andrea Riccardi]]. * 1969: La Inaŭguro de [[Radio Veritas]] (nun. [[DZRV-AM|Veritas 846 (DZRV)]]) estas staciigita en [[Kezonurbo]], [[Metroo Manilo]], [[Filipinoj]]. * 1970: [[Meso de Paŭlo la 6-a|Revizio de la Roma Meslibro]], post enkonduko de popollingvoj dum celebrado de [[Meso (diservo)|Meso]]. * 1970: Papo Paŭlo la 6-a kanonigas la [[Kvardek martiroj de Anglujo kaj Kimrujo]]. * 1970: [[Katarina de Sieno]] fariĝas [[Doktoro de la Eklezio]]. * 27-a ĝis 29-a de novembro 1970: [[Paŭlo la 6-a|Papo Paŭlo la 6-a]] vizitas Filipinojn. * 1971: ''Kompletaj Rakontoj'' de [[Flannery O'Connor]] estas publikigitaj. * 1973: [[Agnes Katsuko Sasagawa]] en la fora regiono de Yuzawadai, proksime al la urbo Akita en Japanio, raportas vidi kelkajn aperaĵojn nun konatajn kiel [[Nia Sinjorino de Akita]]. * 1973: [[Gustavo Gutierrez]], perua teologo, dominikana pastro, kaj fondinto de ''Teologio de Liberigo'', publikigas pivotan libron, ''Teologio de Liberigo: Historio, Politiko kaj Savo''. * 1973: Jaro de la fondo de la [[Komunumo Chemin Neuf]] fare de jezuita pastro, Laurent Fabre. * 1975–83: [[Olivier Messiaen]] komponas [[Saint-François d'Assise]]. Li estas orgenisto ĉe la Preĝejo de la Sankta Trinio, Parizo de 1931 ĝis sia morto en 1992. * 26-a de aŭgusto 1978: [[Papo Johano Paŭlo la 1-a]] fariĝas la unua papo kiu uzas duoblan reĝan nomon. Li regas nur 33 tagojn. * 16-a de oktobro 1978: Papo Johano Paŭlo la 2-a fariĝas la unua pola papo kaj la unua ne-itala papo elektita en 450 jaroj; influa en la renverso de komunismo en Pollando. * 1979: [[Patrino Teresa]] ricevis la Nobel-premion pri paco. * 1979: Tria Episkopa Konferenco de Latinameriko, en [[Puebla (urbo)|Puebla, Meksiko]], konfirmas opcion por malriĉuloj kaj petas riĉajn naciojn "ne meti obstaklojn sur nian vojon al progreso."<ref>{{Cite news|first=George |last=Vecsey |date=February 14, 1979|title=Bishops End Puebla Conference With Plea for Rights of the Poor|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1979/02/14/archives/bishops-end-puebla-conference-with-plea-for-rights-of-the-poor-the.html|access-date=May 17, 2020|issn=0362-4331}}</ref> *24-a de marto 1980: [[Oscar Romero]], [[ĉefepiskopo de San-Salvadoro]], [[El Salvador]], estas murdita dum celebrado de Meso ĉe la Dia Providenca Hospitalo. * 1980: [[Czeslaw Milosz]] gajnas Nobel-premion pri Literaturo. * 1981: [[Henryk Gorecki]] komponas [[Miserere (Gorecki)]]. * 17-22 februaro 1981: [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] dua vizito al Filipinoj. * 18 februaro 1981: Beatigo de [[Lorenzo Ruiz]] kaj kunuloj fare de [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] okazis en Rizal Park, [[Manilo, Filipinoj]]. * 1983: [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] [[Promulgo (katolika kanona juro)|promulgas]] la [[Kodon de Kanona Juro de 1983|1983 ''Kodo de Kanona Juro'']] de 1983, nova kodo de [[kanona juro de la Katolika Eklezio|kanona juro]] por la [[Latina Eklezio]]. * 1983: [[Lech Wałęsa]] ricevis la Nobel-premion pri paco. * 1984: La unua [[Monda Junulara Tago]] starigita de Papo Johano Paŭlo la 2-a estas celebrata en Romo. Celebrata ĉiujare inter Romo kaj malsama urbo. * 1984: [[Koreaj Martiroj|103 Koreaj Martiroj]] estas kanonigitaj de Papo Johano Paŭlo la 2-a. * 20-a de aŭgusto 1984: [[El Shaddai (movado)|El Shaddai DWXI Prayer Partners Fellowship International]], la plej granda movado de [[Katolika Karisma Renovigo]] en [[Filipinoj]], estas establita de Frato [[Mike Velarde]] kiel Servanto-Gvidanto kaj Plej Respektinda Teodoro C. Bacani, Jr. kiel Spirita Konsilisto. *25-a de februaro 1986: La ĉefepiskopo de Manilo, kardinalo [[Jaime Sin]], mobilizas la Popolan Potencon en [[Metroo Manilo]], [[Filipinoj]]; Prezidanto [[Ferdinand Marcos]] estas elpostenigita. * 1987: [[Maria jaro]] anoncita de Johano Paŭlo la 2-a en la encikliko ''[[Redemptoris Mater]].'' * 18-a de oktobro 1987: [[Lorenzo Ruiz]], laiko de la [[Arkidiocezo de Manilo]], [[Filipinoj]], estas kanonigita de Papo Johano Paŭlo la 2-a kiel la unua filipina sanktulo. * 30-a de junio 1988: Ĉefepiskopo [[Marcel Lefebvre]] de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]] (SSPX) konsekras kvar virojn kiel episkopojn ĉe [[Écône]], Svislando, sen la eksplicita permeso de la Papo. Lefebvre kaj aliaj aŭtomate ricevas ekskomunikon. Tradiciaj episkopoj de la SSPX daŭre estas suspenditaj ''a divinis''.<ref>[http://catholiceducation.org/articles/apologetics/ap0072.html Schism of SSPX] Pete Vere, My Journey out of the Lefebvre Schism: All Tradition Leads to Rome, Catholic Education Resource Center, retrieved November 20, 2006</ref> * 1990: [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] promulgas la ''[[Kodekso de Kanonoj de la Orientaj Eklezioj]]'', reformo de [[Orienta katolika kanona juro]]. * Januaro 1991: Aŭstralia Katolika Universitato malfermiĝas.<ref>{{Cite web|title=ACU's history|url=https://www.acu.edu.au/about-acu/reputation-and-ranking/history|access-date=2021-04-11|website=www.acu.edu.au|language=en}}</ref> *20-a de januaro – 17-a de februaro 1991: Dua Plena Koncilio en Filipinoj. * 1991: Sovetunio estas oficiale dissolvita. Persekutata katolika eklezio reaperas el kaŝado, precipe en [[Ukrainio]] kaj [[Litovio]]. * La Kvara Episkopa Konferenco de Latinameriko, en [[Sankta Domingo|Santa Domingo]], Dominika Respubliko, montris malkontinuecon kun aliaj konferencoj, ĉar ĝi estis forte kontrolita de konservativaj elementoj kaj de [[Roma Kurio|Romo]].<ref>{{Cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|url=https://books.google.com/books?id=7ly4DgtT3LkC&q=Fourth+Episcopal+Conference+of+Latin+America,+Santo+Domingo&pg=PA186|title=The Encyclopedia of Christianity|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|last3=Lochman|first3=Jan Milie|last4=Mbiti|first4=John|last5=Pelikan|first5=Jaroslav|last6=Barrett|first6=David B.|last7=Vischer|first7=Lukas|date=1999|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2415-8|language=en}}</ref> * 1992: La nova ''[[Katekismo de la Katolika Eklezio]]'' estas publikigita, en la latina kaj franca lingvoj. * 1993: Crossroad Publishers publikigas ''Enhavo de Kredo: la Plej Bonaj Teologiaj Skribaĵoj de [[Karl Rahner]]''. * 1993: [[Duns Skoto]] estas beatigita de Papo Johano Paŭlo la 2-a. * 1994: ''[[Ordinatio sacerdotalis]]'', Apostola Letero konfirmanta malpermeson kontraŭ [[ordinado de virinoj]] al la pastreco, estas promulgita de Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]. * 10-a ĝis 15-a de januaro 1995: [[Monda Junulara Tago]] 1995 en Manilo, Filipinoj, kaj tria vizito de [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]]. * 1997: [[Tereza de Lisieux]] fariĝis [[Doktoro de la Eklezio]]. * 1997: La eldono de Katekismo por Filipinaj Katolikoj estas havebla en [[Filipinoj]]. ==Tria jarmilo== ===21-a jarcento=== [[Dosiero:Francis 2013.jpg|eta|Papo Francisko]] * 5-a de marto 2000: Beatigo de [[Pedro Calungsod]] fare de [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] okazis en Vatikano. Ĝi estas dua filipina martiro de [[Filipinoj]]. * 30-a de aprilo 2000: Papo Johano Paŭlo la 2-a kanonigas [[Faustina Kowalska]] kaj difinas la dimanĉon post Pasko kiel Dia Kompato-Dimanĉon en la Ĝenerala Romia Kalendaro, ekde la sekva jaro. * 1-a de januaro 2001: Komenciĝas la 21-a jarcento kaj la nova jarmilo. La eklezio solenas la komencon de la tria kristana jarmilo per plilongigo en parton de la jaro 2001 de la jubilea jaro, kiun ĝi observas je 25-jaraj intervaloj kaj kiu, en la kazo de la jaro 2000, nomiĝas la Granda Jubileo. *6-a de januaro 2001: Johano Paŭlo la 2-a publikigas ''[[Novo Millennio Ineunte]]'', programon por la eklezio en la nova jarmilo, en kiu li metis sanktecon per trejnado pri preĝo kiel la plej gravan prioritaton de la Katolika Eklezio konforme al ĝia celo. * 18-a de januaro 2002: Iama usona pastro [[John Geoghan]] estas kondamnita pro [[Seksa misuzo#Infana seksmisuzo|infana molestado]] kaj kondamnita al dek jaroj en malliberejo, kiel parto de la katolika seksmisuzo-skandalo. La kazo Geoghan implikis Ĉefepiskopon]] Kardinalon Bernard Francis Law, kiu demisiis en decembro, kaj atentigis pri la problemo. * 25-a ĝis 26-a de januaro 2003: 4-a [[Monda Renkontiĝo de Familioj]] ĉe Rizal Park en Manilo, Filipinoj. * 2004: Cambridge University Press publikigas "The Cambridge Companion to Hans Urs von Balthasar", sciencan takson de liaj skribaĵoj. * 2-a de aprilo 2005: Papo Johano Paŭlo la 2-a mortis 84-jaraĝa. Lia funebro estis elsendita tutmonde kaj estis ĉeestata de milionoj da homoj en Romo. * 19-a de aprilo 2005: La german-devena kardinalo Joseph Alois Ratzinger estis elektita de la Kardinala Kolegio kiel Papo Benedikto la 16-a, tiel fariĝante la unua papo elektita dum la 21-a jarcento kaj la 3-a jarmilo. * 18-a de aŭgusto 2005: Papo Benedikto la 16-a ĉeestis la Mondan Junularan Tagon en Kolonjo, Germanio, sia unua vojaĝo ekster Italio. * 9-a de januaro 2006: La 400-a datreveno de la traduko de la [[Nigra Nazareo]] okazas ĉe la [[Malgranda Baziliko de la Nigra Nazareo]] en Kviapo, Manilo, Filipinoj; ĝi alvenis el Acapulco, Meksiko en 1606. * 12-a de septembro 2006: [[Papo Benedikto la 16-a]] faras paroladon pri ''Kredo, Racio kaj la Universitato'' ĉe la [[Universitato de Regensburg]], mallaŭdante la emfazon en la okcidenta mondo de [[pozitivismo|pozitivema]] racio kaj filozofio, ekskludante la dian kaj dialogon kun kulturoj.<ref>Benedict XVI, Meeting with the representatives of science in the Aula Magna of the University of Regensburg (September 12, 2006)</ref> Li citas negativajn vidpunktojn de la imperiestro [[Manuelo la 2-a Palajologo]] pri Islamo, kreante perfortajn reagojn inter islamanoj en pluraj mondopartoj.<ref>[https://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2006/september/documents/hf_ben-xvi_spe_20060912_university-regensburg_en.html Faith, Reason and the University Memories and Reflections] from official Vatican website, retrieved October 18, 2006</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060919210946/http://www.zenit.org/english/visualizza.phtml?sid=94748 "Three Stages in the Program of De-Hellenization"] by Pope Benedict XVI, [[Zenit News Agency]], retrieved October 18, 2006</ref><ref>[https://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-pope17sep17,0,5146612.story?coll=la-home-world Pope Is Regretful That His Speech Angered Muslims, Sep. 17, 2006, L.A. Times], retrieved October 18, 2006 {{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>[http://www.cnn.com/2006/WORLD/europe/09/18/pope.islam.ap/ Al Qaeda threat over pope speech, Sep. 18, 2006, CNN.com] retrieved October 18, 2006 {{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>[http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=topNews&storyID=2006-09-18T100352Z_01_L18796129_RTRUKOC_0_US-POPE-ISLAM-QAEDA.xml&WTmodLoc=NewsHome-C1-topNews-1 Qaeda-led group vows "jihad" over Pope's speech, Sep. 18, 2006, Reuters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061025044729/http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=topNews |date=October 25, 2006 }}, retrieved October 18, 2006</ref> * 11-a de junio 2007: [[Papo Benedikto la 16-a]] nuligis la decidon de sia antaŭulo pri papaj elektoj, kaj restarigis la tradician bezonatan dutrionan plimulton.<ref>Moto Proprio, De Aliquibus Mutationibus, 11-a de junio 2007</ref> * 7-a de julio 2007: Per sia ''[[motu proprio]] [[Summorum Pontificum]]'' Papo Benedikto la 16-a eksplicite permesas al ĉiuj pastroj de la [[Latina Eklezio]] uzi la [[Roman Meslibron de 1962]] dum celebrado de Meso private kaj, sub certaj kondiĉoj, publike anstataŭ la post-Dua-Vatikana-Meso, kaj esprimis la deziron, ke ĉi tiu mezuro konduku al resanigo de la disiĝo inter la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]] kaj la Katolika Eklezio. * 28-a de oktobro 2007: Papo Benedikto la 16-a rajtigas la plej grandan beatigan ceremonion en la eklezia historio implikante [[498 hispanajn martirojn]], kiuj estis mortigitaj dum la Enlanda Milito en Hispanio. * 2007: [[Kvina Episkopa Konferenco de Latinameriko]] ĉe [[Aparecida]], Brazilo. Kardinalo Jorge Bergoglio – poste Papo Francisko – funkciis kiel sekretario kaj helpis verki la finan dokumenton, kiu emfazis tion, kio ankaŭ estus temo de lia papado: servi la malriĉulojn en la periferioj de la socio.<ref>{{Cite web|title=On the Trail of Aparecida: Jorge Bergoglio and the Latin American ecclesial tradition|url=https://www.americamagazine.org/trail-aparecida|date=October 30, 2013|website=America Magazine|language=en|access-date=May 17, 2020}}</ref> * 13-a de aŭgusto 2007: La lanĉo de [[TV Maria]] estas postenigita en Manilo, Filipinoj. * Majo 2008: Solena deklaro interkonsentita inter [[Papo Benedikto la 16-a]] kaj islamanoj, gvidataj de [[Mahdi Mostafavi]], emfazis, ke aŭtenta religio estas esence neperforta kaj ke perforto povas esti pravigita nek per racio nek per kredo.<ref>{{cite web|last=Kleiber |first=Reinhard |title=Iran and the Pope Easing Relations |publisher=Quantara |year=2008 |url=http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-759/i.html |access-date=June 24, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101231023842/http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-759/i.html |archive-date=December 31, 2010 }}</ref> * Julio 2008: [[Papo Benedikto la 16-a]] partoprenas en Sidnejo, Aŭstralio, la [[Monda Junulara Tago|Mondan Junularan Tagon]] kaj anoncas Hispanion kiel la landon gastiganton de la sekva. * Januaro 2009: La Sankta Seĝo pardonas la ekskomunikojn de la episkopoj de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]], kiu havis skisman rilaton kun la katolika magisterio. * 11-a de oktobro 2009: [[Patro Damiano]], belga pastro konata kiel la "Apostolo de la Lepruloj", estas kanonigita. * 20-a ĝis 27-a de novembro 2009: La 5-a [[Azia Junularan Tagon]] en [[Imuso]], [[Cavite City|Cavite]], [[Filipinoj]]. * 19-a ĝis 22-a de aprilo 2010: La 1-a Filipina Apostola Kongreso pri Kompato okazis en [[Filipinoj]]. * 17-a de oktobro 2010: [[Mary MacKillop]], monaĥino de [[skota]] deveno, estas la unua [[aŭstralianoj|aŭstralianoj]] naskita persono kiu estas kanonigita. Ankaŭ kanonigita estas laikfrato de Sankta Kruco, [[Andre Bessette]] el [[Montrealo]], Kanado, kies klopodoj kondukis al la konstruado de la [[Oratorio Sankta Jozefo|Oratorio de Sankta Jozefo]], Montrealo. * 21-a de oktobro 2012: [[Kateri Tekakwitha]], algonkena-[[mohaka]] laikulino konata kiel la "Lilio de la Mohakoj", estas kanonigita de Papo Benedikto la 16-a. * 21-a de oktobro 2012: [[Pedro Calungsod]], juna laiko de la [[Arkidiocezo de Cebuo]], [[Filipinoj]], estas kanonigita de Papo Benedikto la 16-a kaj fariĝas la dua filipina sanktulo kaj la unua Visajano. * 2012: [[Hildegard de Bingen]] fariĝis [[Doktoro de la Eklezio]]. * Februaro 2013: [[Eksiĝo de Papo Benedikto la 16-a]]. * Marto 2013: Jorge Bergoglio de [[Argentino]] elektita kiel [[Papo Francisko]], la unua latinamerikano kaj la unua jezuito elektita Papo. * 12-a de majo 2013: Papo Francisko kanonigas pli ol 800 katolikojn, kiuj estis mortigitaj de turkoj en Otranto en 1480. Per tio li superis la rekordon de Johano Paŭlo la 2-a en kanonigado de la plej multaj sanktuloj en papado. * 13-a de oktobro 2013: [[José María de Manilo]] estis beatigita de Kardinalo [[Angelo Amato]] en [[Taragono, Hispanio]] kaj li fariĝis la [[Hispana Filipinano|Hispan-Filipina]] Martiro. * 16–18 oktobro 2013: Unua Filipina Konferenco pri Nova Evangelizado fare de la Ĉefepiskopo de Manilo, Kardinalo Luis Antonio Tagle, ĉe la Kvarcentjara Pavilono de la Universitato de Santo Tomaso (UST) en Manilo por la videomesaĝo de Papo Francisko. * 15–19 januaro 2015: Vizito de Papo Francisko al Filipinoj, la kvara papa vizito. * Februaro 2015: [[Charles Maung Bo]] kaj Soane Patita Mafi estas la unuaj kardinaloj el [[Mjanmao]] kaj [[Tongo]]. * Majo 2015: Papo Francisko en sia [[encikliko]] ''[[Laudato si']]'' (Laŭdo estu al vi) atentigis pri "nia peko" detrui la naturan medion kaj renkontiĝis kun la ĉefoficistoj de la [[Grandaj Naftokompanioj]] por transdoni la mesaĝon.<ref>{{Cite web|title=Pope Francis Got These Big Oil CEOs to Fight Global Warming|url=https://fortune.com/2019/06/17/pope-franci-energy-ceos-change-message-climate-change/|website=Fortune|language=en|access-date=2019-09-24}}</ref> *23-a de majo 2015: [[Oscar Romero]], la murdita Ĉefepiskopo de [[San-Salvadoro]], estas beatigita de [[Papo Francisko]]. * 2015: Beatigo de la [[Tri Martiroj de Ĉimboto]], murditaj en 1991 en [[Ĉimboto]], [[Peruo]], fare de membroj de la komunista gerila grupo, la [[Luma Vojo]]. * 12-a de aprilo 2015: je [[Dimanĉo de Dia Kompato]], dum Meso por la [[100-a datreveno de la armena genocido|centjariĝo]] de la [[armena genocido]] ĉe [[St. en la Baziliko de Sankta Petro]], Papo Francisko oficiale proklamis [[Gregorio de Narek]] kiel Doktoron de la Eklezio<ref name="vatican 12 apr 2015">{{cite web|title=Message of His Holiness Pope Francis on the 100th anniversary of "Metz Yeghern" and proclamation of St. Gregory of Narek as a Doctor of the Church|url=https://www.vatican.va/content/francesco/en/messages/pont-messages/2015/documents/papa-francesco_20150412_messaggio-armeni.html|website=vatican.va|date=April 12, 2015}}</ref> en ĉeesto de la armena prezidanto [[Serĵ Sargsjan]], la Katolikoso de Ĉiuj Armenoj [[Karekin la 2-a]], la Katolikoso de Kilikio [[Aram la 1-a]], kaj la armena katolika patriarko [[Nerses Bedros XIX Tarmouni]].<ref>{{cite news|title=Historic Mass dedicated to 100th anniversary of the Armenian Genocide begins at the Vatican (live)|url=https://armenpress.am/eng/news/801408/historic-mass-dedicated-to-100th-anniversary-of-the-armenian-genocide-begins-at-the-vatican-live.html|agency=[[Armenpress]]|date=April 12, 2015}}</ref> * 8-a de decembro 2015 ĝis 20-a de novembro 2016: En la Eksterordinara Jubilea Jaro de Kompato proklamita de Papo Francisko, Romo ricevis 21.3 milionojn da pilgrimantoj, la sanktejo de Nia Sinjorino de Gvadalupo ricevis 22 milionojn da pilgrimantoj, kaj la Monda Junulara Tago en [[Krakovo]] ricevis 3 milionojn da pilgrimantoj. Laŭ ĉefepiskopo Fisichella, prezidanto de la Pontifika Konsilio por Nova Evangelizado, inter 56% kaj 62% de ĉiuj katolikoj partoprenis la eventojn, dum pilgrimantoj en Romo plejparte venis el Germanio, Usono, Pollando, hispanlingvaj landoj kaj multaj el Ĉinio, Ĉado, Ruando, Nepalo kaj Kukinsuloj. * 24-31 januaro 2016: La 51-a Internacia Eŭkaristia Kongreso okazis en Cebuo, Filipinoj, fare de la Papa Legato Charles Maung Bo de Mjanmao, la dua fojo en Filipinoj ekde 1937. * 12 februaro 2016: Patriarko Kirill de Moskvo, la estro de la Rusa Ortodoksa Eklezio, renkontas Papon Francisko ĉe la Internacia Flughaveno José Martí proksime de Havano, Kubo. Ili subskribas tridekpunktan komunan deklaron traktantan tutmondajn problemojn, inkluzive de ilia espero por restarigo de plena unueco, la persekutado de Kristanoj en la Proksima Oriento, la [[Siria enlanda milito]], kaj eklezia organizado en Ukrainio.<ref>{{cite news|author=Erasmus (pseud.)|title=From the New World, a pope and a patriarch address old-world fights|type=blog|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/blogs/erasmus/2016/02/catholicism-and-russian-orthodoxy|access-date=February 14, 2016|location=London|date=February 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215080458/http://www.economist.com/blogs/erasmus/2016/02/catholicism-and-russian-orthodoxy|archive-date=February 15, 2016|url-status=live}}</ref><ref name="VIS2016">{{cite news|date=February 13, 2016|title=Historic encounter between the Pope and Patriarch of Moscow and All Russia: Orthodox and Catholics are brothers, not competitors|website=visnews-en.blogspot.com|location=Vatican City|publisher=Vatican Information Service|url=http://visnews-en.blogspot.com/2016/02/historic-encounter-between-pope-and.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213144411/http://visnews-en.blogspot.com/2016/02/historic-encounter-between-pope-and.html|archive-date=February 13, 2016|access-date=February 13, 2016}} Includes full text of the Joint Declaration.</ref> Ĉi tiu estis la unua renkontiĝo inter papo kaj rusa ortodoksa patriarko.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-35565085|title=Unity call as Pope Francis holds historic talks with Russian Orthodox Patriarch|website=bbc.co.uk|publisher=BBC|date=February 12, 2016|access-date=February 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213110712/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-35565085|archive-date=February 13, 2016|url-status=live}}</ref> * 26-a de julio 2016: Franca pastro [[Jacques Hamel]] estas murdita en la paroĥo de [[Saint-Etienne-du-Rouvray]] fare de du ekstremistoj, kiuj ĵuris fidelecon al la [[Islama Ŝtato|Islama Ŝtato de Irako kaj Levantenio]]. La diocezo de [[Rueno]] malfermis lian aferon por kanonigo. * 16-a ĝis 20-a de januaro 2017: La 4-a [[Monda Apostola Kongreso pri Kompato]] okazis en [[Manilo, Filipinoj]]. * 2-a de novembro 2017: Papo Francisko sugestas varbi "pruvitajn" edziĝintajn virojn por iĝi pastroj por diocezoj en la Romkatolika/Latina/Okcidenta Eklezio kie estas malmultaj pastroj.<ref>John Phillips, "Pope raises prospects of married men becoming priests," www.telegraph.co.uk, November 2, 2017.</ref> <ref>Richard P. Mc Brien, THE CHURCH, The Evolution of Catholicism (New York: Harper One, 2008), 450.</ref> * 13-a de majo 2017: [[Papo Francisko]] kanonigas [[Francisko kaj Jacinta Marto]], atestantojn de la Mariaj aperoj en [[Fatima, Portugalio]]. * 18-a de decembro 2017: Papo Francisko nomis pastron-komunikiston [[Patrick Peyton]] respektinda. Peyton fondis la internaciajn radio- kaj televidprogramojn [[Family Rosary Crusade]] kaj ''[[Family Theater (Mutual Broadcasting System)|Family Theater]]''. * 19-a de marto 2018: En sia apostola admono [https://www.vatican.va/content/francesco/en/apost_exhortations/documents/papa-francesco_esortazione-ap_20180319_gaudete-et-exsultate.html ''Gaudete et exsultate''] (Ĝoju kaj Estu Ĝojaj), Papo Francisko reprenas temon de la Dua Vatikana Koncilio, klarigante, ke ĉiuj estas vokitaj al la sama perfekteco de virto.<ref>{{Cite web|title=''Gaudete et exsultate'': Apostolic Exhortation on the call to holiness in today's world|url=https://www.vatican.va/content/francesco/en/apost_exhortations/documents/papa-francesco_esortazione-ap_20180319_gaudete-et-exsultate.html|last=Francis|first=Pope|date=March 19, 2018|website=w2.vatican.va|at=10|access-date=2020-05-17}}</ref> *18-a de majo 2018: Episkopoj de [[Ĉilio]] proponas siajn eksiĝojn al Papo Francisko pro krima neglekto en traktado de infanseksmisuzo inter iuj klerikoj. Francisko akceptas la eksiĝojn de episkopoj kaj kardinaloj en aliaj landoj pro similaj kialoj. Francisko alfrontas multe pli malbonan krizon inter la pastraro — infanmistrakton kaj mankon de efika episkopa superrigardo.<ref>William Dailey, C.S.C., "Would a mass resignation of bishops hurt the US Church? Quite the opposite," www.catholicherald.co.uk/commentandblogs/2018/08/16.</ref><ref>Thomas Reese, S.J., "Pennsylvania grand jury report is a new low for Catholic Church," www.ncronline.org/news/accountability/signs-times/August 15, 2018</ref> * 2-a de aŭgusto 2018: Papo Francisko deklaras, ke la [[mortopuno]] estas neakceptebla en ĉiuj kazoj, kiel atako kontraŭ homa digno.<ref>Elisabetta Povoledo and Laurie Goodstein, "Pope Declares Death Penalty Always Wrong," NEW YORK TIMES, p.1.</ref> * 17-a de decembro 2018: La Sankta Seĝo agnoskas la [[Ortodoksa Eklezio de Ukrainio]].<ref>{{Cite web|title=Holy See recognizes Orthodox Church of Ukraine – Kyiv Patriarchate|url=https://www.unian.info/society/10381359-holy-see-recognizes-orthodox-church-of-ukraine-kyiv-patriarchate.html|website=www.unian.info|date=December 18, 2018 |language=en|access-date=May 17, 2020}}</ref> * 1-a de julio 2019: La kanonigo de [[John Henry Newman]] rajtigita kaj la dato fiksita por la 13-a de oktobro 2019.<ref>{{cite web |title=Ordinary Public Consistory for the Voting on Certain Causes of Canonization|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2019/07/01/0567/01172.html |website=Bollettino |publisher=Holy See Press Office (in Italian) |access-date=July 1, 2019}}</ref> * 2-a de julio 2019: oni anoncis, ke Papo Francisko transdonis la naŭ ostofragmentojn de Sankta Petro, kiuj estis montritaj dum la Meso "Jaro de Kredo", al la Ortodoksa Patriarko [[Bartolomeo la 1-a|Bartolomeo de Konstantinopolo]]. Bartolomeo, kiu servas kiel estro de la Orienta Ortodoksa Kristana eklezio, priskribis la geston kiel "kuraĝan kaj aŭdacan".<ref name="braveandbold">{{cite news|author=Cindy Wooden|date=July 2, 2019|title=Pope gives relics of St. Peter to Orthodox patriarch|publisher=Catholic News Service|url=https://cruxnow.com/vatican/2019/07/02/pope-gives-relics-of-st-peter-to-orthodox-patriarch/|access-date=July 2, 2019}}</ref> * 5-a de julio 2019: Papo Francisko diras, ke la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] provas manipuli aliajn religiojn en [[Ukrainio]].<ref>{{Cite web|title=Pope Francis points out attempts to manipulate religion in Ukraine|url=https://tass.com/society/1067305|website=TASS|access-date=May 17, 2020}}</ref> * 17-a de septembro 2019: [[Papo Francisko]] tagmanĝis kune kun la Ekumenika Patriarko [[Bartolomeo la 1-a]] ĉe [[Domus Sanctae Marthae]].<ref>{{Cite web|title=Pope Francis meets with Bartholomew, Patriarch of Constantinople {{!}} ROME REPORTS|url=https://www.romereports.com/2019/09/17/pope-francis-meets-with-bartholomew-patriarch-of-constantinople|website=www.romereports.com|date=September 17, 2019 |language=en|access-date=May 17, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pope Francis meets with Orthodox Patriarch Bartholomew – Vatican News|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-09/pope-francis-meets-orthodox-patriarch-bartholomew.html|date=September 17, 2019|website=www.vaticannews.va|language=en|access-date=May 17, 2020}}</ref> * 5-a de oktobro 2019: Papo Francisko nomumas 13 novajn kardinalojn dum ceremonio en Vatikano.<ref>{{Cite web|title=Pope appoints 13 cardinals who reflect his inclusive vision for Catholic Church|url=https://www.cnn.com/2019/10/05/europe/pope-francis-new-cardinals-intl/index.html|author1=Nicola Ruotolo |author2=Mia Alberti|website=CNN|date=October 5, 2019 |access-date=May 17, 2020}}</ref> * 6-a de oktobro 2019: La [[Sinodo de Episkopoj por la tutamaza regiono]] komenciĝas. * 10-a de oktobro 2019: La [[Episkopa Konferenco de Pollando]] konsentis komenci la kanonigprocezon por la gepatroj de [[Johano Paŭlo la 2-a]].<ref>[https://catholicherald.co.uk/news/2019/10/11/polish-bishops-open-beatification-process-for-parents-of-st-john-paul-ii/ Polish bishops open beatification process for parents of St John Paul II]</ref> * 15-a de decembro 2019: La unua Papa Celebrado de [[Simbang Gabi]] okazis en [[Vatikanurbo]] fare de [[Papo Francisko]] inter la filipinaj katolikaj komunumoj. * 1-a de majo 2020: [[Luis Antonio Tagle]] de la Emerita Ĉefepiskopo de la [[Ĉefdiocezo de Manilo]] kiel la Unua Filipina Kardinalo-Episkopo. * 2021: Filipinoj estis festitaj per la [[500-a Jara Datreveno de la Alveno de Kristanismo en Filipinoj|500-a Jara Datreveno de la Alveno de Kristanismo]] ekde 1521 en [[Cebuo]] estis la alveno de la hispanaj koloniigistoj kaj la memorfesto de [[Santo Niño de Cebú]] kadre de la [[Kvincentjaraj Memorfestoj en Filipinoj 2021|Kvincentjaraj Festoj]]. * 31-a de decembro 2022: [[Papo Benedikto la 16-a]] mortis en la aĝo de 95 jaroj. * 21-a de aprilo 2025: [[Papo Francisko]] mortis en la aĝo de 88 jaroj, post periodo de malsano. Lia funebro okazis la 26an de aprilo 2025. * 9a de majo 2025: [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14a]] estis la unua usonano kaj la unua el la [[Ordeno de Sankta Aŭgusteno]] elektita kiel la nova papo. * 28a de novembro 2025: [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14a]] kaj [[Bartolomeo la 1-a]] memorfestas la 1700-jaran datrevenon de la [[Unua Koncilio de Niceo|Koncilio de Niceo]]. Ili kune preĝas la [[Simbolo Nicea|Nicean Kredon]]; la [[Filiokvo]] estis preterlasita. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=RGKndZMvbTg</ref> ==Vidu ankaŭ== * [[Katolika Eklezio]] * [[Historio de kristanismo]] ==Notoj== {{Notoj}} ==Referencoj== {{Referencoj}} otvw0xg9yghqod0fl0kzbzzburb9son Videbla signo 0 948847 9419277 2026-07-03T04:32:45Z Sergio 46486 kreo 9419277 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:ASCII_full.svg|eta|alt="!"#$%&'()*+,-./0123456789:;<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_`abcdefghijklmnopqrstuvwxyz{<nowiki>|</nowiki>}~"|La 95 videblaj signoj de [[Askio]]]] En [[komputado]], '''videbla signo'''<ref>«[[Komputada Leksikono]]», artikolo [https://bertilow.com/div/komputada_leksikono/V.html#VIDEBLA-SIGNO «videbla signo»].</ref> estas ajna [[skribsigno]] havanta norman grafikan formon, akcepteblan por datumregistriloj; signo kies printado rezultas en iaspeca desegnaĵo ([[signobildo]]), kontraste al la [[stirsigno]]j, kiuj povas influi la aranĝon de la informoj, sed per si mem ne estas videblaj. Tamen [[spaceto]]n oni ĝenerale rigardas videbla signo. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Signokodoj]] o8p35b9r0hyxf3u644y8f77cxqvio85 István Éri 0 948848 9419280 2026-07-03T04:46:18Z Crosstor 3176 arkeologo 9419280 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Stefano|István]] Éri''' [iŝtvAn Eri], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Éri István''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkeologo]], [[muzeologo]]. {{Paĝonomo}} naskiĝis {{naskiĝtago|1929|3|5}} en [[Pécs]], li mortis {{mortotago|2009|11|7}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[cistercianoj|cisterciana]] [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1947, poste li studis en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]]. Post 2 jaroj li devis forlasi la universitaton, ĉar li ne estis laboristo. Inter 1949-1952 li laboris en fabriko, poste jam kiel laboristo li denove studis kaj akiris arkeologian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1952]]. Post la diplomo li estis arkeologo de [[Hungara Nacia Muzeo]], ekde 1961 en muzeo de [[Veszprém]], eĉ li estis muzeestro. Ekde 1974 li ricevis diversajn estrajn postenojn en la hungara arkeologia vivo ĝis sia emeritiĝo en 1989. Lia plej grava laboro estis arkeologia esploro en fortikaĵo de [[Nagyvázsony]]. Li ricevis [[premio]]jn inter 1955-2004. == Elektitaj kontribuoj == * ''Muhi elpusztult középkori falu tárgyi emlékei.'' (kunaŭtoro, 1955) * ''Gyűrű alakú napórák.'' (1958) * ''Kisvárda'' (1965) * ''A magyarországi céhes kézművesipar forrásanyagának katasztere'' (du volumoj, kunaŭtoro, 1975–1976) * ''Magyar székesegyházak'' (1989) * ''90 esztendős a Veszprém-vármegye Múzeum.'' (1994) == Memorigiloj == * premio "Éri István" estis fondita en 2014 == Fontoj == * [https://www.helyismeret.hu/index.php?title=%C3%89ri_Istv%C3%A1n biografio hungare kun foto] * [https://muzeumcafe.hu/hu/eri-istvan-emlekere/ datenoj kun foto] * [https://kultura.hu/elhunyt-eri-istvan/ biografio hungare] * [http://www.ace.hu/am/2010_2/AM-10-02-SG.pdf biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Eri Istvan}} [[Kategorio:Hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} jcio7up32qocim55dfhvy9booh6n3r7 Diskuto:Liceo Louis-le-Grand 1 948849 9419281 2026-07-03T04:46:30Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun ""Liceo" estas oficiala PIV-a vorto, estas permesata uzi ĝin kaj ne ĉirkaŭpriskribi ĝin per vorto "gimnazio": almenaŭ tiu ĉi konkreta liceo estas laŭ strukturo pli ol normala 'gimnazio', kiu estas simpla supera mezlernejo kun finekzameno kiu ebligas teorie komenci postan universitatan/altlernejan edukon. Tiu ĉi lernejo nominda laŭ la PIV-a vorto liceo jam enhavas unuan parton de universitata/altlerneja eduko. La altlerneja sistemo en Francio estas kompliketa..." 9419281 wikitext text/x-wiki "Liceo" estas oficiala PIV-a vorto, estas permesata uzi ĝin kaj ne ĉirkaŭpriskribi ĝin per vorto "gimnazio": almenaŭ tiu ĉi konkreta liceo estas laŭ strukturo pli ol normala 'gimnazio', kiu estas simpla supera mezlernejo kun finekzameno kiu ebligas teorie komenci postan universitatan/altlernejan edukon. Tiu ĉi lernejo nominda laŭ la PIV-a vorto liceo jam enhavas unuan parton de universitata/altlerneja eduko. La altlerneja sistemo en Francio estas kompliketa, ofte aspektas de ekstere tre elita, kaj ne sufiĉas priskribi ĝin per rapide faritaj tri diskutpaĝaj frazoj - la tuta altlerneja sistemo bezonus pli da klarigaj artikoloj en Esperanto, iel tiu lingvoversio de Vikipedio ĝis nun ŝajnas sisteme eviti tiun temaron, eble ĉar ĝi malfacile priskribeblas al eksterlandanoj kaj supozeble estas kompliketa eĉ por lokaj francoj. Estas tamen unua paŝo permesi al si uzon de la esperanta vorto "liceo"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:46, 3 jul. 2026 (UTC) gyjplu79z0yec71l371hx8089hee0h9 9419284 9419281 2026-07-03T04:47:02Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Diskuto:Gimnazio Louis-le-Grand]] al [[Diskuto:Liceo Louis-le-Grand]]: vidu la diskutpaĝan noton 9419281 wikitext text/x-wiki "Liceo" estas oficiala PIV-a vorto, estas permesata uzi ĝin kaj ne ĉirkaŭpriskribi ĝin per vorto "gimnazio": almenaŭ tiu ĉi konkreta liceo estas laŭ strukturo pli ol normala 'gimnazio', kiu estas simpla supera mezlernejo kun finekzameno kiu ebligas teorie komenci postan universitatan/altlernejan edukon. Tiu ĉi lernejo nominda laŭ la PIV-a vorto liceo jam enhavas unuan parton de universitata/altlerneja eduko. La altlerneja sistemo en Francio estas kompliketa, ofte aspektas de ekstere tre elita, kaj ne sufiĉas priskribi ĝin per rapide faritaj tri diskutpaĝaj frazoj - la tuta altlerneja sistemo bezonus pli da klarigaj artikoloj en Esperanto, iel tiu lingvoversio de Vikipedio ĝis nun ŝajnas sisteme eviti tiun temaron, eble ĉar ĝi malfacile priskribeblas al eksterlandanoj kaj supozeble estas kompliketa eĉ por lokaj francoj. Estas tamen unua paŝo permesi al si uzon de la esperanta vorto "liceo"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:46, 3 jul. 2026 (UTC) gyjplu79z0yec71l371hx8089hee0h9 9419289 9419284 2026-07-03T05:06:22Z ThomasPusch 1869 9419289 wikitext text/x-wiki "Liceo" estas oficiala PIV-a vorto, estas permesata uzi ĝin kaj ne ĉirkaŭpriskribi ĝin per vorto "gimnazio": almenaŭ tiu ĉi konkreta liceo estas laŭ strukturo pli ol normala 'gimnazio', kiu estas simpla supera mezlernejo kun finekzameno kiu ebligas teorie komenci postan universitatan/altlernejan edukon. Tiu ĉi lernejo nominda laŭ la PIV-a vorto liceo jam enhavas unuan parton de universitata/altlerneja eduko. La altlerneja sistemo en Francio estas kompliketa, ofte aspektas de ekstere tre elita, kaj ne sufiĉas priskribi ĝin per rapide faritaj tri diskutpaĝaj frazoj - la tuta altlerneja sistemo bezonus pli da klarigaj artikoloj en Esperanto, iel tiu lingvoversio de Vikipedio ĝis nun ŝajnas sisteme eviti tiun temaron, eble ĉar ĝi malfacile priskribeblas al eksterlandanoj kaj supozeble estas kompliketa eĉ por lokaj francoj - tial tre bezonatus ekzemple e-lingva teksto pri la koncepto ''[[Grande Ècole]]'' ([[d:Q847027]]) por pluraj "grandaj lernejoj", elitaj [[universitato]]j, ankaŭ pri la termino [[prepara klaso]], probable bonas pli specifa nomo [[prepara klaso por la Grandaj lernejoj]] ([[d:Q1096010]]) - kaj pluraj e-lingvaj artikoloj pri konkretaj ekzemploj de "grandaj lernejoj" (ekz. [[d:Q83259]]). Estas tamen unua paŝo permesi al si uzon de la esperanta vorto "liceo"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:46, 3 jul. 2026 (UTC) p1ki0l0o6aif8xzgtgtegudiq8i2qsm 9419291 9419289 2026-07-03T05:08:37Z ThomasPusch 1869 9419291 wikitext text/x-wiki "Liceo" estas oficiala PIV-a vorto, estas permesata uzi ĝin kaj ne ĉirkaŭpriskribi ĝin per vorto "gimnazio": almenaŭ tiu ĉi konkreta liceo estas laŭ strukturo pli ol normala 'gimnazio', kiu estas simpla supera mezlernejo kun finekzameno kiu ebligas teorie komenci postan universitatan/altlernejan edukon. Tiu ĉi lernejo nominda laŭ la PIV-a vorto liceo jam enhavas unuan parton de universitata/altlerneja eduko. La altlerneja sistemo en Francio estas kompliketa, ofte aspektas de ekstere tre elita, kaj ne sufiĉas priskribi ĝin per rapide faritaj tri diskutpaĝaj frazoj - la tuta altlerneja sistemo bezonus pli da klarigaj artikoloj en Esperanto, iel tiu lingvoversio de Vikipedio ĝis nun ŝajnas sisteme eviti tiun temaron, eble ĉar ĝi malfacile priskribeblas al eksterlandanoj kaj supozeble estas kompliketa eĉ por lokaj francoj - tial tre bezonatus ekzemple e-lingva teksto pri la koncepto ''[[Grande Ècole]]'' ([[d:Q847027]]) por pluraj "grandaj lernejoj", elitaj [[universitato]]j, ankaŭ pri la termino [[prepara klaso]], probable bonas pli specifa nomo [[prepara klaso por la Grandaj lernejoj]] ([[d:Q1096010]]) - kaj pluraj e-lingvaj artikoloj pri konkretaj ekzemploj de "grandaj lernejoj" (ekz. [[d:Q83259]], nomata [[Supera normala lernejo de Parizo]] kaj ĝis nun priskribata en 69 vikipediaj lingvobranĉoj inkluzive eĉ de Ido sed ne en Esperanto). Estas tamen unua paŝo permesi al si uzon de la esperanta vorto "liceo"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:46, 3 jul. 2026 (UTC) 6rmmiyy6tnsp11rcxt75x0mfdgqzush 9419294 9419291 2026-07-03T05:20:54Z ThomasPusch 1869 9419294 wikitext text/x-wiki "Liceo" estas oficiala PIV-a vorto, estas permesata uzi ĝin kaj ne ĉirkaŭpriskribi ĝin per vorto "gimnazio": almenaŭ tiu ĉi konkreta liceo estas laŭ strukturo pli ol normala 'gimnazio', kiu estas simpla supera mezlernejo kun finekzameno kiu ebligas teorie komenci postan universitatan/altlernejan edukon. Tiu ĉi lernejo nominda laŭ la PIV-a vorto liceo jam enhavas unuan parton de universitata/altlerneja eduko. La altlerneja sistemo en Francio estas kompliketa, ofte aspektas de ekstere tre elita, kaj ne sufiĉas priskribi ĝin per rapide faritaj tri diskutpaĝaj frazoj - la tuta altlerneja sistemo bezonus pli da klarigaj artikoloj en Esperanto, iel tiu lingvoversio de Vikipedio ĝis nun ŝajnas sisteme eviti tiun temaron, eble ĉar ĝi malfacile priskribeblas al eksterlandanoj kaj supozeble estas kompliketa eĉ por lokaj francoj - tial tre bezonatus ekzemple e-lingva teksto pri la koncepto ''[[Grande Ècole]]'' ([[d:Q847027]]) por pluraj "grandaj lernejoj", elitaj [[universitato]]j, ankaŭ pri la termino [[prepara klaso]], probable bonas pli specifa nomo [[prepara klaso por la Grandaj lernejoj]] ([[d:Q1096010]]) - kaj pluraj e-lingvaj artikoloj pri konkretaj ekzemploj de "grandaj lernejoj" (ekzemple [[d:Q83259]], nomata [[Supera normala lernejo de Parizo]] kaj ĝis nun priskribata en 69 vikipediaj lingvobranĉoj inkluzive eĉ de Ido sed ne en Esperanto). Estas tamen unua paŝo permesi al si uzon de la esperanta vorto "liceo"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:46, 3 jul. 2026 (UTC) 320s76eavu09fp2rlem2372vbqou1tb Gimnazio Louis-le-Grand 0 948850 9419283 2026-07-03T04:47:02Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Gimnazio Louis-le-Grand]] al [[Liceo Louis-le-Grand]]: vidu la diskutpaĝan noton 9419283 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Liceo Louis-le-Grand]] kv2mi6ykt3mrfdg4b0xv4flwxsxsinc Diskuto:Gimnazio Louis-le-Grand 1 948851 9419285 2026-07-03T04:47:02Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Diskuto:Gimnazio Louis-le-Grand]] al [[Diskuto:Liceo Louis-le-Grand]]: vidu la diskutpaĝan noton 9419285 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Liceo Louis-le-Grand]] 3ni92syvr06ny0ed3kpckqpe86nlqsr Franca Senegalo 0 948852 9419296 2026-07-03T05:30:13Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto pereinta ŝtato}} '''Franca Senagalo''' ({{l-fr|Senegal Français}}) estis teritorio de la [[Franca kolonia imperio]] en la federacio de [[Franca Okcidenta Afriko]] el ĉirkaŭ 1880 ĝis 1960, kiam ĝi iĝis la sendependa ŝtato [[Senegalo]]. Tiu kolonio estis formale nomita Franca Senegalo el 1890 ĝis 1899 kaj poste denove el 1920 ĝis 1958, kaj havis varion de diferencaj nomoj laŭlonge de ties ekzistado. La kolonio estis dekomence establita kiel mi..." 9419296 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} '''Franca Senagalo''' ({{l-fr|Senegal Français}}) estis teritorio de la [[Franca kolonia imperio]] en la federacio de [[Franca Okcidenta Afriko]] el ĉirkaŭ 1880 ĝis 1960, kiam ĝi iĝis la sendependa ŝtato [[Senegalo]]. Tiu kolonio estis formale nomita Franca Senegalo el 1890 ĝis 1899 kaj poste denove el 1920 ĝis 1958, kaj havis varion de diferencaj nomoj laŭlonge de ties ekzistado. La kolonio estis dekomence establita kiel militista projekto kondukita de francaj trupoj, sed meze de la 1890-aj jaroj ĝi venis laŭ civila administrado. Nombraj administraj reorganizadoj komence de la 1900-aj jaroj alportis pliiĝantan francan administradon pri temoj kiaj agrikulturo, religio, kaj sklaveco. La postkolonia Senegalo tuj post la eksiĝo el la la [[Franca kolonia imperio]] dekomence pluhavis bonajn konektojn kun Francio kaj aliĝis al Malia Federacio, nome mallongdaŭra federacio kun la same ĵus postkolonia [[Franca Sudano]] en 1959, sed ligoj inter ambaŭ landoj tuj malfortiĝis. En 1960, la kolonio de Franca Sudano formale iĝis la nova ŝtato [[Respubliko Malio]] kaj ekdistanciĝis plie kaj el Senegalo kaj el Francio. {{ĝermo|historio}} 20sh5k4pzhuw4rtvlxpd80o9z9r7ds1 9419301 9419296 2026-07-03T05:42:04Z ThomasPusch 1869 9419301 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} '''Franca Senegalo''' ({{l-fr|Senegal Français}}) estis teritorio de la [[Franca kolonia imperio]] en la federacio de [[Franca Okcidenta Afriko]] el ĉirkaŭ 1817 ĝis formale 1946, fakte ankoraŭ ĝis 1960, kiam ĝi iĝis la sendependa ŝtato [[Senegalo]]. Tiu kolonio havis varion de diferencaj nomoj laŭlonge de sia ekzistado. La kolonio estis dekomence establita kiel militista projekto kondukita de francaj trupoj, sed meze de la 1890-aj jaroj ĝi venis laŭ civila administrado. Kaj ĝi komence fakte nur estis la marborda okcidenta parto de tio kion la franca registaro volis kiel kolonian teritorion: Diversaj potencoj de Eŭropo, kiel [[Portugalio]], [[Nederlando]] kaj [[Britio]] konkurencis pro la komerco en la marborda areo ekde la 15-a jarcento, ĝis kiam en 1677, [[Francio]] fine ekposedis tion, kio estos grava loko por la [[sklava komerco]], nome la fifaman insulon [[Gorée]] proksime al la nuntempa Dakaro. Milionoj da homoj de Okcidenta Afriko estis enŝipitaj tie. Nur en la 1850-aj jaroj Francio eketendiĝis tra la kontinenta Senegalo, kontraŭ la indiĝenaj regnoj kiel tiuj de [[Waalo]], [[Kajor]], [[Baol]], kaj la [[Volofa Imperio]]. Nombraj administraj reorganizadoj komence de la 1900-aj jaroj alportis pliiĝantan francan administradon pri temoj kiaj agrikulturo, religio, kaj sklaveco. La postkolonia Senegalo tuj post la eksiĝo el la la [[Franca kolonia imperio]] dekomence pluhavis bonajn konektojn kun Francio kaj aliĝis al Malia Federacio, nome mallongdaŭra federacio kun la same ĵus postkolonia [[Franca Sudano]] en 1959, sed ligoj inter ambaŭ landoj tuj malfortiĝis. En 1960, la kolonio de Franca Sudano formale iĝis la nova ŝtato [[Respubliko Malio]] kaj ekdistanciĝis plie kaj el Senegalo kaj el Francio. {{ĝermo|historio}} 4pfmqupzqd5y7d02xk4dai64rgas743 9419302 9419301 2026-07-03T05:43:16Z ThomasPusch 1869 9419302 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} '''Franca Senegalo''' ({{l-fr|Senegal Français}}) estis teritorio de la [[Franca kolonia imperio]] en la federacio de [[Franca Okcidenta Afriko]] el ĉirkaŭ 1817 ĝis formale 1946, fakte ankoraŭ ĝis 1960, kiam ĝi iĝis la sendependa ŝtato [[Senegalo]]. Tiu kolonio havis varion de diferencaj nomoj laŭlonge de sia ekzistado. La kolonio estis dekomence establita kiel militista projekto kondukita de francaj trupoj, sed meze de la 1890-aj jaroj ĝi venis laŭ civila administrado. Kaj ĝi komence fakte nur estis la marborda okcidenta parto de tio kion la franca registaro volis kiel kolonian teritorion: Diversaj potencoj de Eŭropo, kiel [[Portugalio]], [[Nederlando]] kaj [[Britio]] konkurencis pro la komerco en la marborda areo ekde la 15-a jarcento, ĝis kiam en 1677, [[Francio]] fine ekposedis tion, kio estos grava loko por la [[sklava komerco]], nome la fifaman insulon [[Gorée]] proksime al la nuntempa Dakaro. Milionoj da homoj de Okcidenta Afriko estis enŝipitaj tie. Nur en la 1850-aj jaroj Francio eketendiĝis tra la kontinenta Senegalo, kontraŭ la indiĝenaj regnoj kiel tiuj de [[Waalo]], [[Kajor]], [[Baol]], kaj la [[Volofa Imperio]]. Nombraj administraj reorganizadoj komence de la 1900-aj jaroj alportis pliiĝantan francan administradon pri temoj kiaj agrikulturo, religio, kaj sklaveco. La postkolonia Senegalo tuj post la eksiĝo el la la [[Franca kolonia imperio]] dekomence pluhavis bonajn konektojn kun Francio kaj aliĝis al Malia Federacio, nome mallongdaŭra federacio kun la same ĵus postkolonia [[Franca Sudano]] en 1959, sed ligoj inter ambaŭ landoj tuj malfortiĝis. En 1960, la kolonio de Franca Sudano formale iĝis la nova ŝtato [[Respubliko Malio]] kaj ekdistanciĝis plie kaj el Senegalo kaj el Francio. {{ĝermo|historio}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Senegalo]] [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Koloniismo]] [[Kategorio:Okcidenta Afriko]] dre1l5nl3jojjfflx6i6iae2u12lmo0 9419305 9419302 2026-07-03T05:44:45Z ThomasPusch 1869 9419305 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} '''Franca Senegalo''' ({{l-fr|Senegal Français}}) estis teritorio de la [[Franca kolonia imperio]] en la federacio de [[Franca Okcidenta Afriko]] el ĉirkaŭ 1817 ĝis formale 1946, fakte ankoraŭ ĝis 1960, kiam ĝi iĝis la sendependa ŝtato [[Senegalo]]. Tiu kolonio havis varion de diferencaj nomoj laŭlonge de sia ekzistado. La kolonio estis dekomence establita kiel militista projekto kondukita de francaj trupoj, sed meze de la 1890-aj jaroj ĝi venis laŭ civila administrado. Kaj ĝi komence fakte nur estis la marborda okcidenta parto de tio kion la franca registaro volis kiel kolonian teritorion: Diversaj potencoj de Eŭropo, kiel [[Portugalio]], [[Nederlando]] kaj [[Britio]] konkurencis pro la komerco en la marborda areo ekde la 15-a jarcento, ĝis kiam en 1677, [[Francio]] fine ekposedis tion, kio estos grava loko por la [[sklava komerco]], nome la fifaman insulon [[Gorée]] proksime al la nuntempa Dakaro. Milionoj da homoj de Okcidenta Afriko estis enŝipitaj tie. Nur en la 1850-aj jaroj Francio eketendiĝis tra la kontinenta Senegalo, kontraŭ la indiĝenaj regnoj kiel tiuj de [[Waalo]], [[Kajor]], [[Baol]], kaj la [[Volofa Imperio]]. Nombraj administraj reorganizadoj komence de la 1900-aj jaroj alportis pliiĝantan francan administradon pri temoj kiaj agrikulturo, religio, kaj sklaveco. La postkolonia Senegalo tuj post la eksiĝo el la la [[Franca kolonia imperio]] dekomence pluhavis bonajn konektojn kun Francio kaj aliĝis al Malia Federacio, nome mallongdaŭra federacio kun la same ĵus postkolonia [[Franca Sudano]] en 1959, sed ligoj inter ambaŭ landoj tuj malfortiĝis. En 1960, la kolonio de Franca Sudano formale iĝis la nova ŝtato [[Respubliko Malio]] kaj ekdistanciĝis plie kaj el Senegalo kaj el Francio. == Vidu ankaŭ == * [[Franca Ekvatora Afriko]] * [[Franca Kameruno]] * [[Francia Kongo|Franca Kongo]] * [[Franca Togolando]] {{ĝermo|historio}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Senegalo]] [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Koloniismo]] [[Kategorio:Okcidenta Afriko]] f8qdsyjmfppmfhx9qzne7x1joi7t2d8 9419306 9419305 2026-07-03T05:45:56Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9419306 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} '''Franca Senegalo''' ({{l-fr|Senegal Français}}) estis teritorio de la [[Franca kolonia imperio]] en la federacio de [[Franca Okcidenta Afriko]] el ĉirkaŭ 1817 ĝis formale 1946, fakte ankoraŭ ĝis 1960, kiam ĝi iĝis la sendependa ŝtato [[Senegalo]]. Tiu kolonio havis varion de diferencaj nomoj laŭlonge de sia ekzistado. La kolonio estis dekomence establita kiel militista projekto kondukita de francaj trupoj, sed meze de la 1890-aj jaroj ĝi venis laŭ civila administrado. Kaj ĝi komence fakte nur estis la marborda okcidenta parto de tio kion la franca registaro volis kiel kolonian teritorion: Diversaj potencoj de Eŭropo, kiel [[Portugalio]], [[Nederlando]] kaj [[Britio]] konkurencis pro la komerco en la marborda areo ekde la 15-a jarcento, ĝis kiam en 1677, [[Francio]] fine ekposedis tion, kio estos grava loko por la [[sklava komerco]], nome la fifaman insulon [[Gorée]] proksime al la nuntempa Dakaro. Milionoj da homoj de Okcidenta Afriko estis enŝipitaj tie. Nur en la 1850-aj jaroj Francio eketendiĝis tra la kontinenta Senegalo, kontraŭ la indiĝenaj regnoj kiel tiuj de [[Waalo]], [[Kajor]], [[Baol]], kaj la [[Volofa Imperio]]. Nombraj administraj reorganizadoj komence de la 1900-aj jaroj alportis pliiĝantan francan administradon pri temoj kiaj agrikulturo, religio, kaj sklaveco. La postkolonia Senegalo tuj post la eksiĝo el la la [[Franca kolonia imperio]] dekomence pluhavis bonajn konektojn kun Francio kaj aliĝis al Malia Federacio, nome mallongdaŭra federacio kun la same ĵus postkolonia [[Franca Sudano]] en 1959, sed ligoj inter ambaŭ landoj tuj malfortiĝis. En 1960, la kolonio de Franca Sudano formale iĝis la nova ŝtato [[Respubliko Malio]] kaj ekdistanciĝis plie kaj el Senegalo kaj el Francio. == Vidu ankaŭ == * [[Franca Ekvatora Afriko]] * [[Franca Kameruno]] * [[Francia Kongo|Franca Kongo]] * [[Franca Sudano]] * [[Franca Togolando]] {{ĝermo|historio}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Senegalo]] [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Koloniismo]] [[Kategorio:Okcidenta Afriko]] mup0x0sr87nnlzjxqr0012xciccqa8a 9419312 9419306 2026-07-03T05:51:52Z ThomasPusch 1869 9419312 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} '''Franca Senegalo''' ({{l-fr|Senegal Français}}) estis franca kolonio de 1626 ĝis 1960 kaj formale teritorio de la [[Franca kolonia imperio]] en la federacio de [[Franca Okcidenta Afriko]] de 1817 ĝis 1946, ĝis kiam en 1960 ĝi iĝis la sendependa ŝtato [[Senegalo]]. Tiu kolonio havis varion de malsamaj nomoj laŭlonge de sia ekzistado. La kolonio estis dekomence establita kiel militista projekto kondukita de francaj trupoj, sed fine de la 19-a jarcento ĝi venis al civila administrado. Kaj ĝi komence fakte nur estis la marborda okcidenta parto de tio kion la franca registaro volis kiel kolonian teritorion: Diversaj potencoj de Eŭropo, kiel [[Portugalio]], [[Nederlando]] kaj [[Britio]] konkurencis pro la komerco en la marborda areo ekde la 15-a jarcento, ĝis kiam en 1677, [[Francio]] fine ekposedis tion, kio estos grava loko por la [[sklava komerco]], nome la fifaman insulon [[Gorée]] proksime al la nuntempa Dakaro. Milionoj da homoj de Okcidenta Afriko estis enŝipitaj tie. Nur en la 1850-aj jaroj Francio eketendiĝis tra la kontinenta Senegalo, kontraŭ la indiĝenaj regnoj kiel tiuj de Waalo, Kajor, Baol kaj la [[Volofa Imperio]]. Nombraj administraj reorganizadoj komence de la 1900-aj jaroj alportis pliiĝantan francan administradon pri temoj kiaj agrikulturo, religio kaj sklaveco. La postkolonia Senegalo tuj post la eksiĝo el la la [[Franca kolonia imperio]] dekomence pluhavis bonajn konektojn kun Francio kaj aliĝis al Malia Federacio, nome mallongdaŭra federacio kun la same ĵus postkolonia [[Franca Sudano]] en 1959, sed ligoj inter ambaŭ landoj tuj malfortiĝis. En 1960, la kolonio de Franca Sudano formale iĝis la nova ŝtato [[Respubliko Malio]] kaj ekdistanciĝis plie kaj el Senegalo kaj el Francio. == Vidu ankaŭ == * [[Franca Ekvatora Afriko]] * [[Franca Kameruno]] * [[Francia Kongo|Franca Kongo]] * [[Franca Sudano]] * [[Franca Togolando]] {{ĝermo|historio}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Senegalo]] [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Koloniismo]] [[Kategorio:Okcidenta Afriko]] sa7q1sbdoy02b6sdynn3uuzbwonqb1v János Esterházy (historiisto) 0 948853 9419316 2026-07-03T06:06:28Z Crosstor 3176 historiisto 9419316 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|19||}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}} [[]] |dato de morto = {{mortotago|||}} |loko de morto = {{Hungario}} [[]] }} [[Grafo]] '''[[Johano|János]] Esterházy''' [jAnos esterhAzi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''galánthai'', lia familia ordonumero estis la 6-a. János Esterházy<ref> hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref> nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|19||}} en [[]], li mortis {{mortotago|||}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == János Esterházy maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris an diplomon en [[ELTE]] en [[1]]. Post la diplomo li praktikadis, poste li estis [[asistanto]] Li edziĝis en 1971. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998. == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [ biografio hungare kun foto] * [ biografio hungare kun foto] * [ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} dfppqkc45ncy3zf2ulep8e65f6x2w2o 9419357 9419316 2026-07-03T07:58:58Z Crosstor 3176 finredakto 9419357 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1824|3|23}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Kolozsvár]] |dato de morto = {{mortotago|1898|6|24}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} Kolozsvár }} [[Grafo]] '''[[Johano|János]] Esterházy''' [jAnos esterhAzi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Esterházy János Nepomuk''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[politikisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''galánthai'', lia familia ordonumero estis la 6-a, lia familia nomvarianto estis ''Eszterházy'' (sama prononco). János Esterházy<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM118549/3ae3ff9a-277f-45e6-a3f7-12bf24b0c161/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1834921&date=2026-07-03 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1824|3|23}} en [[Kolozsvár]], li mortis {{mortotago|1898|6|24}} en Kolozsvár. == Biografio == János Esterházy lernis en sia naskiĝurbo, poste li okupiĝis parte pri la familiaj bienoj, parte pri historio de la familio. Dum la [[Hungara revolucio de 1848]] li servis en la hungara ministerio kiel oficisto. Li partoprenis ankaŭ en la parlamenta laboro en la supera ĉambro, tial en 1850 jam post la revolucio li estis kondamnita, sed li ricevis [[amnestio]]n. Poste en duvoluma manuskripto li resumis historion de la familio Esterházy. Libroforme ĝi aperis jam postmorte. Li edziĝis en 1856, jaron poste filino naskiĝis. == Fontoj == * [https://adt.arcanum.com/hu/view/Szazadok_1898/?pg=670&layout=s biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/e-81F77/esterhazy-janos-galanthai-grof-82D29/ datenoj hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Esterhazy Janos}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 9fatplvsxqxpd67r615d5qu92uq081f 9419358 9419357 2026-07-03T08:05:49Z Crosstor 3176 9419358 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1824|3|23}} |loko de naskiĝo = {{Transilvanio}}, {{Aŭstra imperio}} [[Kolozsvár]] |dato de morto = {{mortotago|1898|6|24}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} Kolozsvár }} [[Grafo]] '''[[Johano|János]] Esterházy''' [jAnos esterhAzi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Esterházy János Nepomuk''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[politikisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''galánthai'', lia familia ordonumero estis la 6-a, lia familia nomvarianto estis ''Eszterházy'' (sama prononco). János Esterházy<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM118549/3ae3ff9a-277f-45e6-a3f7-12bf24b0c161/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1834921&date=2026-07-03 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1824|3|23}} en [[Kolozsvár]], li mortis {{mortotago|1898|6|24}} en Kolozsvár. == Biografio == János Esterházy lernis en sia naskiĝurbo, poste li okupiĝis parte pri la familiaj bienoj, parte pri historio de la familio. Dum la [[Hungara revolucio de 1848]] li servis en la hungara ministerio kiel oficisto. Li partoprenis ankaŭ en la parlamenta laboro en la supera ĉambro, tial en 1850 jam post la revolucio li estis kondamnita, sed li ricevis [[amnestio]]n. Poste en duvoluma manuskripto li resumis historion de la familio Esterházy. Libroforme ĝi aperis jam postmorte. Li edziĝis en 1856, jaron poste filino naskiĝis. == Fontoj == * [https://adt.arcanum.com/hu/view/Szazadok_1898/?pg=670&layout=s biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/e-81F77/esterhazy-janos-galanthai-grof-82D29/ datenoj hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Esterhazy Janos}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafoj]] {{Portalstrio|Biografio}} llvx8lba7umktwzreb8govehpnk2sye Achraf Hakimi 0 948854 9419319 2026-07-03T06:11:25Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la..." 9419319 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "2". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hakimi, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] clovznofb32iaegqz0i12ncw2tslndt 9419335 9419319 2026-07-03T06:40:39Z ThomasPusch 1869 9419335 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco {{prononco|ASraf haKImi}},<small><sup>[https://www.pronounceitright.com/pronunciation/achraf-hakimi-15588]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|1998|11|4}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|11|4}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "2". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hakimi, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] aqxedavptrmoy5fg0q0c1kq2mmrleff 9419346 9419335 2026-07-03T07:16:47Z ThomasPusch 1869 9419346 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco {{prononco|ASraf haKImi}},<small><sup>[https://www.pronounceitright.com/pronunciation/achraf-hakimi-15588]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|1998|11|4}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|11|4}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "2". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hakimi, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] jdsp4um3ygpw2mk9ddb35wlsp9ed39f 9419370 9419346 2026-07-03T09:00:27Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9419370 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco {{prononco|ASraf haKImi}},<small><sup>[https://www.pronounceitright.com/pronunciation/achraf-hakimi-15588]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|1998|11|4}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|11|4}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "2". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Achraf Hakimi Brazil V Morocco 13 June 2026-74.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Achraf Hakimi la 13-an de junio 2026 en la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Hakimi, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] huzs7xj5ts2opk1cd4etwzzsiud8ios Yassine Bounou 0 948855 9419320 2026-07-03T06:11:45Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2013]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la..." 9419320 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2013]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2013]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "1". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Bounou, Y }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] qczvl5m9xi6fmqloi2dhulb803zftz6 9419338 9419320 2026-07-03T06:46:10Z ThomasPusch 1869 9419338 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2013]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco france {{prononco|jaSIN buNU}}, sed arabe sur klaraj akcentoj sur la unuaj silaboj, do {{prononco|JAsin BUnu}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=nLRPZ6mkEBY]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|1991|4|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1991|4|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2013]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "1". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Bounou, Y }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 1d29ikx15zkf3r1pxgq1ng94qwako8p 9419339 9419338 2026-07-03T06:46:48Z ThomasPusch 1869 9419339 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2013]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco france {{prononco|jaSIN buNU}}, sed arabe sur klaraj akcentoj sur la unuaj silaboj, do {{prononco|JAsin BUnu}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=nLRPZ6mkEBY]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|1991|4|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Kebekio]], [[Kanado]], do nun {{aĝo|1991|4|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2013]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "1". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Bounou, Y }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 1ej47ycr4mqfr7xx6ini8lnu6og9z3d 9419347 9419339 2026-07-03T07:17:07Z ThomasPusch 1869 9419347 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2013]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco france {{prononco|jaSIN buNU}}, sed arabe sur klaraj akcentoj sur la unuaj silaboj, do {{prononco|JAsin BUnu}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=nLRPZ6mkEBY]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|1991|4|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Kebekio]], [[Kanado]], do nun {{aĝo|1991|4|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2013]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "1". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Bounou, Y }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Kanado]] lxly8lhuju7mzqjqpnquqathdfsmhug Noussair Mazraoui 0 948856 9419321 2026-07-03T06:12:01Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la..." 9419321 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "3". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Mazraoui, N }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] fmzlwjl7h964zouhywtveu6nr0vkqq8 9419334 9419321 2026-07-03T06:38:05Z ThomasPusch 1869 9419334 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco {{prononco|nusraIR mazrauI}},<!--fonto https://www.youtube.com/watch?v=6sFw9AH2e90--> naskiĝis {{naskiĝdato|1997|11|14}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1997|11|14}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "3". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Mazraoui, N }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] jld3fba8eoi8qtu02j66xvxieq72v38 9419340 9419334 2026-07-03T06:48:07Z ThomasPusch 1869 9419340 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco {{prononco|nusraIR mazrauI}},<!--fonto https://www.youtube.com/watch?v=6sFw9AH2e90--> naskiĝis {{naskiĝdato|1997|11|14}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Sud-Holando]], [[Nederlando]], do nun {{aĝo|1997|11|14}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "3". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Mazraoui, N }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 0bbkrlz8130w9i6po0wkuadsr8hv9tr 9419349 9419340 2026-07-03T07:18:30Z ThomasPusch 1869 9419349 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco {{prononco|nusraIR mazrauI}},<!--fonto https://www.youtube.com/watch?v=6sFw9AH2e90--> naskiĝis {{naskiĝdato|1997|11|14}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Sud-Holando]], [[Nederlando]], do nun {{aĝo|1997|11|14}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "3". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Mazraoui, N }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] tc9kkndezsex0o44nuoe1wzhpld8j8l Sofyan Amrabat 0 948857 9419322 2026-07-03T06:12:12Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la..." 9419322 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "4". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Amrabat, S }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] egef3pnvjs0l2jwukllcowy0ypkw76v 9419327 9419322 2026-07-03T06:29:57Z ThomasPusch 1869 9419327 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|سفيان أمرابط}}, prononco {{prononco|SOFjan maraBAT}}, [[tamaziĥte]] ⵙⵓⴼⵢⴰⵏ ⴰⵎⵕⴰⴱⵟ), naskiĝis {{naskiĝdato|1996|8|21}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|8|21}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "4". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Amrabat, S }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] idj3er4t1xupkdeljzrps9gru6b2t05 9419328 9419327 2026-07-03T06:31:11Z ThomasPusch 1869 9419328 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|سفيان أمرابط}}, prononco {{prononco|SOFjan maraBAT}}, [[tamaziĥte]] ⵙⵓⴼⵢⴰⵏ ⴰⵎⵕⴰⴱⵟ), naskiĝis {{naskiĝdato|1996|8|21}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nord-Holando]], [[Nederlando]], do nun {{aĝo|1996|8|21}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "4". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Amrabat, S }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] bzc86r6er8nmmmednmddzbx51bztpge 9419348 9419328 2026-07-03T07:18:04Z ThomasPusch 1869 9419348 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|سفيان أمرابط}}, prononco {{prononco|SUFjan maraBAT}}, [[tamaziĥte]] ⵙⵓⴼⵢⴰⵏ ⴰⵎⵕⴰⴱⵟ), naskiĝis {{naskiĝdato|1996|8|21}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nord-Holando]], [[Nederlando]], do nun {{aĝo|1996|8|21}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "4". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Amrabat, S }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 48wb3t4ldpfvgye6wxenocmuop4r0mu 9419350 9419348 2026-07-03T07:18:39Z ThomasPusch 1869 9419350 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|سفيان أمرابط}}, prononco {{prononco|SUFjan maraBAT}}, [[tamaziĥte]] ⵙⵓⴼⵢⴰⵏ ⴰⵎⵕⴰⴱⵟ), naskiĝis {{naskiĝdato|1996|8|21}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nord-Holando]], [[Nederlando]], do nun {{aĝo|1996|8|21}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "4". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Amrabat, S }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] q67gmljjdsc7haeemjvxnzwgyztgx3r Azzedine Ounahi 0 948858 9419323 2026-07-03T06:12:25Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la..." 9419323 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "8". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Ounahi, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] bokd33mpkwm930dlf4golwm6jum05kz 9419325 9419323 2026-07-03T06:20:05Z ThomasPusch 1869 9419325 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco {{prononco|azeDIːN unaIː}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2000|4|19}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2000|4|19}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "8". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Ounahi, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] kih74zxuodcisibfgj28ql58bzpbvxs 9419344 9419325 2026-07-03T07:11:40Z ThomasPusch 1869 9419344 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco {{prononco|azeDIːN unaIː}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2000|4|19}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2000|4|19}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!-- ekde 2025 la klubo Girona FC --> Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "8". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Ounahi, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] s80zkd94fb80j7ogjgcisx2nrzo08km 9419371 9419344 2026-07-03T09:01:39Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9419371 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''Azzedine Ounahi''' - prononco {{prononco|azeDIːN unaIː}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2000|4|19}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2000|4|19}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!-- ekde 2025 la klubo Girona FC --> Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "8". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Azzedine Ounahi Brazil V Morocco 13 June 2026-81.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Azzedine Ounahi la 13-an de junio 2026 en la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Ounahi, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 1bm708pn977kcxfuekrzth8aq3hubg2 Munir Mohamedi 0 948859 9419324 2026-07-03T06:12:42Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2015]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la..." 9419324 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2015]] }} '''{{paĝonomo}}''' - naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2015]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Mohamedi, M }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] hnhvt0jja810lj0unl9z82avyk0u0cp 9419329 9419324 2026-07-03T06:32:31Z ThomasPusch 1869 9419329 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2015]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco franca {{prononco|m''y''NIR moameDI}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1989|5|10}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1989|5|10}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2015]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Mohamedi, M }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 31pieww7qmy1ncaapfdngcl01lkqoi9 9419333 9419329 2026-07-03T06:34:44Z ThomasPusch 1869 9419333 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2015]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco franca {{prononco|m''y''NIR moameDI}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1989|5|10}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, aŭtonoma urbo de [[Hispanio]] en Norda [[Afriko]], do nun {{aĝo|1989|5|10}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2015]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Mohamedi, M }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 9q6rpl1ker5gbqxj6z067nn4eyjx8od 9419345 9419333 2026-07-03T07:15:44Z ThomasPusch 1869 9419345 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2015]] }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco franca {{prononco|m''y''NIR moameDI}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1989|5|10}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, aŭtonoma urbo de [[Hispanio]] en Norda [[Afriko]], do nun {{aĝo|1989|5|10}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2015]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "12". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Mohamedi, M }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] cvips15qcxgot90r7g6uece3kik1jss Diskuto:Sofyan Amrabat 1 948860 9419342 2026-07-03T07:00:58Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Konsiderante ke li naskiĝis en Huizen, havas du ŝtatanecojn, de Maroko kaj la Reĝlando de Nederlando, eblas malfacile kredi ke laŭ vikidatumoj li nur parolas la anglan, berberan lingvaron kaj italan. Se li ĝis la 24-a vivjaro vivis, infanĝardenis, lernejis kaj futbalis ekskluzive en la nederlanda lingvoregiono, ĝis 2007 en HSV De Zuidvogels, 2007–2014 en junulaj teamoj de FC Utrecht, 2014–2017 Jong FC Utrecht/FC Utrecht, 2017–2018 Feyenoord Rotterdam/Jo..." 9419342 wikitext text/x-wiki Konsiderante ke li naskiĝis en Huizen, havas du ŝtatanecojn, de Maroko kaj la Reĝlando de Nederlando, eblas malfacile kredi ke laŭ vikidatumoj li nur parolas la anglan, berberan lingvaron kaj italan. Se li ĝis la 24-a vivjaro vivis, infanĝardenis, lernejis kaj futbalis ekskluzive en la nederlanda lingvoregiono, ĝis 2007 en HSV De Zuidvogels, 2007–2014 en junulaj teamoj de FC Utrecht, 2014–2017 Jong FC Utrecht/FC Utrecht, 2017–2018 Feyenoord Rotterdam/Jong Feyenoord kaj 2018–2020 FC Brugge, mi konvinkiĝas ke li perfekte parolas kaj regas la nederlandan, kaj konsiderante lian marokan familion, mi supozus ke li ankaŭ parolus la francan kaj araban aldone al la berbera. Eble iu povus ankoraŭ enketi tion, ekzemple trovi iujn intervjuojn jutube en tiuj lingvoj, kaj kun tiuj retaj referencoj eblus senprobleme ĝustigi vikidatumojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:00, 3 jul. 2026 (UTC) fcvyj87y1g74jwp98o2km6uatya3dvm Anass Salah-Eddine 0 948861 9419376 2026-07-03T09:11:41Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Anass Salah-Eddine''' - {{prononco|}}, naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profe..." 9419376 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Anass Salah-Eddine''' - {{prononco|}}, naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Salah-Eddine, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] qqfwnlxyr05f8ibyz5wdld4o5wq5x4v 9419380 9419376 2026-07-03T09:20:15Z ThomasPusch 1869 9419380 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Anass Salah-Eddine''' - {{prononco|aNAS saLA aDIːN}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=wf4w37SihR0]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|2002|1|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nederlando]], do nun {{aĝo|2002|1|18}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}},<!--ekde somero 2025 al la klubo AS Roma--> sed en en 2025-2026 estis pruntita al la nederlanda klubo [[PSV Eindhoven]] kaj nur ekde somero 2026 vere ludis en [[Romo]]. Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Salah-Eddine, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] o1mr4uas8ol9cj46zgz100739sh0st7 9419445 9419380 2026-07-03T10:22:58Z ThomasPusch 1869 9419445 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Anass Salah-Eddine''' - {{prononco|aNAS saLA aDIːN}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=wf4w37SihR0]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|2002|1|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nederlando]], do nun {{aĝo|2002|1|18}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}},<!--ekde somero 2025 al la klubo AS Roma--> sed en en 2025-2026 estis pruntita al la nederlanda klubo [[PSV Eindhoven]] kaj nur ekde somero 2026 vere ludis en [[Romo]]. Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:FC Salzburg gegen FC Twente Enschede (2024-08-06 CL-Qualifikation Dritte Runde) 58.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la teamo [[FC Twente]] [[Enschede]] en aŭgusto 2024 (tute maldekstre)}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Salah-Eddine, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] cg6z9nljbeg4k9f9mfuvmjfnkrpi6ir 9419446 9419445 2026-07-03T10:23:17Z ThomasPusch 1869 9419446 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Anass Salah-Eddine''' - {{prononco|aNAS saLA aDIːN}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=wf4w37SihR0]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|2002|1|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nederlando]], do nun {{aĝo|2002|1|18}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}},<!--ekde somero 2025 al la klubo AS Roma--> sed en en 2025-2026 estis pruntita al la nederlanda klubo [[PSV Eindhoven]] kaj nur ekde somero 2026 vere ludis en [[Romo]]. Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:FC Salzburg gegen FC Twente Enschede (2024-08-06 CL-Qualifikation Dritte Runde) 58.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la teamo [[FC Twente]] [[Enschede]] en aŭgusto 2024 (tute maldekstre)}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Salah-Eddine, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] 08qj20amxq4ljtpi7ts9hnq31jawv28 9419456 9419446 2026-07-03T10:29:33Z ThomasPusch 1869 9419456 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Anass Salah-Eddine''' - {{prononco|aNAS saLA aDIːN}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=wf4w37SihR0]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|2002|1|18}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nederlando]], do nun {{aĝo|2002|1|18}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}},<!--ekde somero 2025 al la klubo AS Roma--> sed en en 2025-2026 estis pruntita al la nederlanda klubo [[PSV Eindhoven]] kaj nur ekde somero 2026 vere ludis en [[Romo]]. Ĝis 2025 vivinte sian tutan vivon en Nederlando, li ankaŭ ekde 2017 ĝis 2025 aktive partoprenis la nederlandajn naciajn teamojn de sub-15-/-16-/-17-/-18- kaj -21-jaraj futbalistoj. En oktobro la internacia federacio [[FIFA]] aprobis lian peton rajti transiri alla maroka teamo, kaj ekde decembro [[2025]] li akceptiĝis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:FC Salzburg gegen FC Twente Enschede (2024-08-06 CL-Qualifikation Dritte Runde) 58.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la teamo [[FC Twente]] [[Enschede]] en aŭgusto 2024 (tute maldekstre)}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Salah-Eddine, A }} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] aqjrx5xjv3xo6f9ehj9jcz843ryoky9 Barbarismo 0 948862 9419379 2026-07-03T09:20:02Z DidCORN 34571 Kreis novan paĝon kun "'''Barbarismo''' aŭ "lingva barbarismo" rilatas al nenormalaj vortoj, parolturnoj aŭ prononcoj de la lingvo,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://concepto.de/barbarismo/|titolo=Barbarismos - Qué son, tipos, ejemplos y características (Barbarismoj : karakterizaĵoj, tipoj kaj ekzemploj) |alirdato=2024-12-27|lingvo=hispane}}</ref> precipe konsiderata kiel eraro en [[morfologio (lingvo)|morfologio]] (la formo ne bonas), dum [[solecismo]] rilatas al eraro en sin..." 9419379 wikitext text/x-wiki '''Barbarismo''' aŭ "lingva barbarismo" rilatas al nenormalaj vortoj, parolturnoj aŭ prononcoj de la lingvo,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://concepto.de/barbarismo/|titolo=Barbarismos - Qué son, tipos, ejemplos y características (Barbarismoj : karakterizaĵoj, tipoj kaj ekzemploj) |alirdato=2024-12-27|lingvo=hispane}}</ref> precipe konsiderata kiel eraro en [[morfologio (lingvo)|morfologio]] (la formo ne bonas), dum [[solecismo]] rilatas al eraro en [[sintakso]] (la formo ja ekzistas),<ref>"Livy's Patavinitas," [[Kurt Latte]], ''Classical Philology'', Vol. 35, No. 1 (Jan., 1940), pp. 56–60 ({{en}})</ref>. La termino estas uzata ĉefe por skriba lingvo. Ĉi tiu vorto estas precipe uzata por tradukeraroj el [[antikva lingvo|antikvaj lingvoj]] (la latina, greka, hebrea, klasika araba). Barbarismo estas ankaŭ nevola eraro, kontraŭe al la [[neologismo]], kiu, estas libervola. La kialo povas origini pro analogecon kun aliaj terminoj aŭ similaj formoj, precipe kun infanoj aŭ fremdaj parolantoj. Sen akceptita teĥnika signifo en moderna [[lingvistiko]], la termino malofte estas uzata de nuntempaj sciencaj priskribo, oni parolas pri [[fako (figure)|faka]] [[ĵargono]] aǔ [[neologismo]]. == Origino == La vorto barbarismo estis origine uzata en la greka lingvo. "Barbarismo" estas referenco al la vorto "[[barbaro]]"; la ideo "bar-bar-bar" estis antikva greka ekvivalento al la moderna [[slango]] "bla-bla-bla", pri sensencaĵo<ref>Vd ''Barbarism'' (etymology) The American Heritage Dictionary of the English Language: Fourth Edition. 2000. {{en}})</ref>, nekomprenebla kvako - tial la negativa kromsenco de barbaro kaj barbarismo). Tial ekzemple : ''«aliel», «mies», «dubesenca»'' anst. «alie» «mia», «dubasenca», aŭ ankoraŭ neintence kripligita formo de vorto, tielke ''«kubito»'' anst. «kubuto». == Etimologio == De la [[latina lingvo|latina]] barbarismus ("malica - ŝanĝita parolturno"), derivita de la [[antikva greka lingvo|antikva greka]] vorto barbaros (fremdulo), kaj plie "vorto de fremda origino", ĉar fremduloj emis importi morfologiajn regulojn, ofte ortografion kaj/aŭ prononcon, sed ankaŭ fleksiajn aŭ derivajn, el siaj propraj lingvoj en la iaman latinan kaj grekan. == Figura senco == Oni nomas barbarismo ankaŭ ideologion bazitan sur sen[[Kompato|kompateco]]<ref>{{ReVo|barbarism|barbarismo}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Barbaro]] * [[Dialekto]] * [[Homofonio (lingvoscienco)|Homofonio]] * [[Lingva prunto]] * [[Lingva purismo]] * [[Lingvistiko]] * [[Mikslingvo]] * [[Morfologio (lingvo)|Morfologio]] * [[Parolfiguro]] [[Kategorio :Gramatiko]] [[Kategorio :Sociolingvistiko]] kx2w6u6c0346oxcc5z8kyviybyzzyrq Redouane Halhal 0 948863 9419382 2026-07-03T09:27:34Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''Redouane Halhal''' - {{prononco|reduAN halHAL}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=xxPkj4zNQxs]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wi..." 9419382 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''Redouane Halhal''' - {{prononco|reduAN halHAL}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=xxPkj4zNQxs]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "2". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Halhal, R}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] taoakigxhco3d103umxk2reh4ptuwa9 9419383 9419382 2026-07-03T09:28:14Z ThomasPusch 1869 9419383 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Redouane Halhal''' - {{prononco|reduAN halHAL}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=xxPkj4zNQxs]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Halhal, R}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 94pgakfxaqidzxpeld9fcgi42iw816g 9419384 9419383 2026-07-03T09:29:50Z ThomasPusch 1869 9419384 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Redouane Halhal''' - {{prononco|reduAN halHAL}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=xxPkj4zNQxs]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|2003|3|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2003|3|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Halhal, R}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] gp7blve2d8eowrmtmocibfksf1v6eg1 9419386 9419384 2026-07-03T09:32:23Z ThomasPusch 1869 9419386 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Redouane Halhal''' - {{prononco|reduAN halHAL}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=xxPkj4zNQxs]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|2003|3|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2003|3|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde 2024<!-- iam poste: la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}}--> apartenas al la unua vira teamo de la flandra klubo KV [[Mechelen]]<!--ĝis probable almenaŭ somero 2027, iam poste: {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Halhal, R}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 8syf8fm141ijztgghz3d07bngtvibfq 9419388 9419386 2026-07-03T09:35:22Z ThomasPusch 1869 9419388 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Redouane Halhal''' - {{prononco|reduAN halHAL}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=xxPkj4zNQxs]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|2003|3|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} (''Montpellier''' [mɔ̃pəlje]), [[ĉefurbo]] de la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Hérault]] en la regiono [[Okcitanio (franca regiono)|Okcitanio]], ĝis 2015 en la historia regiono [[Langvedoko-Rusiljono]], [[Francio]], do nun {{aĝo|2003|3|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde 2024<!-- iam poste: la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}}--> apartenas al la unua vira teamo de la flandra klubo KV [[Mechelen]]<!--ĝis probable almenaŭ somero 2027, iam poste: {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Halhal, R}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 1csv61i4gpigsbd1m2qhwvsqe1vz0g0 9419389 9419388 2026-07-03T09:35:44Z ThomasPusch 1869 9419389 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Redouane Halhal''' - {{prononco|reduAN halHAL}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=xxPkj4zNQxs]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|2003|3|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} (''Montpellier'' [mɔ̃pəlje]), [[ĉefurbo]] de la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Hérault]] en la regiono [[Okcitanio (franca regiono)|Okcitanio]], ĝis 2015 en la historia regiono [[Langvedoko-Rusiljono]], [[Francio]], do nun {{aĝo|2003|3|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde 2024<!-- iam poste: la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}}--> apartenas al la unua vira teamo de la flandra klubo KV [[Mechelen]]<!--ĝis probable almenaŭ somero 2027, iam poste: {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "25". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Halhal, R}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] lfgz9wuluinh434hihg9lhjhuucampw Neil El Aynaoui 0 948864 9419390 2026-07-03T09:37:38Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Neil El Aynaoui''' - {{prononco|}}, naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, historia regiono [Loreno]] de [[Francio]], do nun..." 9419390 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Neil El Aynaoui''' - {{prononco|}}, naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, historia regiono [Loreno]] de [[Francio]], do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Aynaoui, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] o57c0t2s2o2toiolmwhno878a1tr8yv 9419391 9419390 2026-07-03T09:44:13Z ThomasPusch 1869 9419391 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Neil El Aynaoui''' - {{prononco|NILː elanauI}} marok-arabe {{prononco|NE'il al anauI}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=iCpzEuSe-BQ]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, historia regiono [Loreno]] de [[Francio]], do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Aynaoui, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 8mjtz7ajw2o6xx995ifciwfz86l2dee 9419392 9419391 2026-07-03T09:46:08Z ThomasPusch 1869 9419392 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Neil El Aynaoui''' - {{prononco|NILː elanauI}} marok-arabe {{prononco|NE'il al anauI}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=iCpzEuSe-BQ]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, historia regiono [Loreno]] de [[Francio]], do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!--ekde 2025 al la klubo AS Roma --> Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Aynaoui, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] m95xe1owqrnwjoh5kezw0gt0loq80k2 9419393 9419392 2026-07-03T09:46:38Z ThomasPusch 1869 9419393 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Neil El Aynaoui''' - {{prononco|NILː elanauI}} marok-arabe {{prononco|NE'il al anauI}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=iCpzEuSe-BQ]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|2001|7|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, historia regiono [Loreno]] de [[Francio]], do nun {{aĝo|2001|7|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!--ekde 2025 al la klubo AS Roma --> Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Aynaoui, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] hw2qzuqbzhvrbimzvnmt0616k301x2q 9419394 9419393 2026-07-03T09:48:00Z ThomasPusch 1869 9419394 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Neil El Aynaoui''' - {{prononco|NILː elanauI}} marok-arabe {{prononco|NE'il al anauI}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=iCpzEuSe-BQ]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|2001|7|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, historia regiono [Loreno]] de [[Francio]], do nun {{aĝo|2001|7|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de [[mezkampulo]]. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!--ekde 2025 al la klubo AS Roma --> Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Aynaoui, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] ebzfrjhvw9bx9paj19fmbn1ml7myc27 9419395 9419394 2026-07-03T09:48:15Z ThomasPusch 1869 9419395 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Neil El Aynaoui''' - {{prononco|NILː elanauI}} marok-arabe {{prononco|NE'il al anauI}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=iCpzEuSe-BQ]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|2001|7|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, historia regiono [[Loreno]] de [[Francio]], do nun {{aĝo|2001|7|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de [[mezkampulo]]. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!--ekde 2025 al la klubo AS Roma --> Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Aynaoui, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] qra10acsgfamsktla87iul7cs1urccf 9419396 9419395 2026-07-03T09:48:51Z ThomasPusch 1869 9419396 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Neil El Aynaoui''' - prononco france {{prononco|NILː elanauI}}, marok-arabe {{prononco|NE'il al anauI}},<small><sup>[https://www.youtube.com/watch?v=iCpzEuSe-BQ]</sup></small> naskiĝis {{naskiĝdato|2001|7|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, historia regiono [[Loreno]] de [[Francio]], do nun {{aĝo|2001|7|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de [[mezkampulo]]. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!--ekde 2025 al la klubo AS Roma --> Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "24". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Aynaoui, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] diqlpnd405tgrx9kl30yl2h5dennwfm Bilal El Khannouss 0 948865 9419397 2026-07-03T09:51:27Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''Bilal El Khannouss''' - {{prononco|biLAL elĥaNUS}}, naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - esta..." 9419397 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''Bilal El Khannouss''' - {{prononco|biLAL elĥaNUS}}, naskiĝis {{naskiĝdato|19||}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|19||}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "23". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Khannouss, B}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] dxtqsrs8d3iv15pazixady49dfarxn0 9419398 9419397 2026-07-03T09:54:57Z ThomasPusch 1869 9419398 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, komunumo [[Grimbergen]], [[Flandra Brabanto]], [[Belgio]] | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''Bilal El Khannouss''' - {{prononco|biLAL elĥaNUS}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2004|5|10}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, komunumo [[Grimbergen]], [[Flandra Brabanto]], [[Belgio]] (iom norde de la [[brusela ĉefurba regiono]]), do nun {{aĝo|2004|5|10}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "23". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Khannouss, B}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] rbz31j85u7inun23xcfpaj14juv3360 9419424 9419398 2026-07-03T10:14:03Z ThomasPusch 1869 9419424 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, komunumo [[Grimbergen]], [[Flandra Brabanto]], [[Belgio]] | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''Bilal El Khannouss''' - {{prononco|biLAL elĥaNUS}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2004|5|10}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, komunumo [[Grimbergen]], [[Flandra Brabanto]], [[Belgio]] (iom norde de la [[brusela ĉefurba regiono]]), do nun {{aĝo|2004|5|10}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "23". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Bilal El Khannouss Brazil V Morocco 13 June 2026-91.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|jen la mezkampulo atakas, la 13-an de junio 2026 en la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Khannouss, B}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] cuvcqsntiokpe0y77ovvg65zyet3h8m Ahmed Reda Tagnaouti 0 948866 9419402 2026-07-03T10:04:00Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''Ahmed Reda Tagnaouti''' - {{l-ar|أحمد رضا التكناوتي}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|4|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{a..." 9419402 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''Ahmed Reda Tagnaouti''' - {{l-ar|أحمد رضا التكناوتي}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|4|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|4|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde 2025<!-- iam poste: la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}}--> apartenas al la unua vira teamo de la klubo ''AS FAR'' en [[Feso]]<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "2". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Tagnaouti, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] c9danygybvkbvrpbnrsscrw7dn9a37c 9419404 9419402 2026-07-03T10:05:29Z ThomasPusch 1869 9419404 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''Ahmed Reda Tagnaouti''' - {{l-ar|'''أحمد رضا التكناوتي'''}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|4|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|4|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde 2025<!-- iam poste: la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}}--> apartenas al la unua vira teamo de la klubo ''AS FAR'' en [[Feso]]<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "22". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Tagnaouti, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] apwx87bl3qoawtyhkrza92txnind9mt 9419416 9419404 2026-07-03T10:10:30Z ThomasPusch 1869 9419416 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''Ahmed Reda Tagnaouti''' - {{l-ar|'''أحمد رضا التكناوتي'''}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|4|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|4|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde 2025<!-- iam poste: la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}}--> apartenas al la unua vira teamo de la klubo ''AS FAR'' en [[Sala (Maroko)|Sala (jen arabe, france Salé)]]<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "22". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Tagnaouti, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] ezhz16ol4w2x656jebhsx6epe1otjwl 9419421 9419416 2026-07-03T10:12:16Z ThomasPusch 1869 9419421 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''Ahmed Reda Tagnaouti''' - {{l-ar|'''أحمد رضا التكناوتي'''}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|4|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|4|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde 2025<!-- iam poste: la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}}--> apartenas al la unua vira teamo de la klubo ''AS FAR'' en [[Sala (Maroko)|Sala (jen arabe, france Salé)]]<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "22". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:أحمد رضا التكناوتي.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en februaro 2019}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Tagnaouti, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] e128zb9opk3c3jmjk0oyjpu8j4hq6mo 9419429 9419421 2026-07-03T10:16:58Z ThomasPusch 1869 9419429 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2017]] }} '''Ahmed Reda Tagnaouti''' - {{l-ar|'''أحمد رضا التكناوتي'''}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|4|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|4|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde 2025<!-- iam poste: la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}}--> apartenas al la unua vira teamo de la klubo ''AS FAR'' en [[Sala (Maroko)|Sala (jen arabe, france Salé)]]<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2017]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en [[Rusio]], la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "22". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:أحمد رضا التكناوتي.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en februaro 2019}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Tagnaouti, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] goboyodol55un41fouh3i5ualwpnmzd Heinrich Stengel 0 948867 9419411 2026-07-03T10:09:11Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "'''Heinrich STENGEL''' (naskiĝinta la {{Daton|21|10|1884}} en [[Bleicherode]], mortinta la {{daton|24|6|1970}} en [[Bad Kreuznach]]) estis [[germanio|Germana]] [[numismatiko|numismatikisto]] kaj instruisto. Li estis la lasta estro de la gimnazio de [[Stralsund]]. == Vivo == Estante filo de komercisto li trapasis la abiturientan ekzamenon ĉe la [[Ulf-Merbold-gimnazio|gimnazio de Greiz]] kaj ekstudis [[klasika filologio|klasikan filologion]] ĉe la altlernejoj de..." 9419411 wikitext text/x-wiki '''Heinrich STENGEL''' (naskiĝinta la {{Daton|21|10|1884}} en [[Bleicherode]], mortinta la {{daton|24|6|1970}} en [[Bad Kreuznach]]) estis [[germanio|Germana]] [[numismatiko|numismatikisto]] kaj instruisto. Li estis la lasta estro de la gimnazio de [[Stralsund]]. == Vivo == Estante filo de komercisto li trapasis la abiturientan ekzamenon ĉe la [[Ulf-Merbold-gimnazio|gimnazio de Greiz]] kaj ekstudis [[klasika filologio|klasikan filologion]] ĉe la altlernejoj de [[Jena]], [[Berlino]] kaj [[marburg|Marburgo]]. [[Universitato de Marburg|Marburge]] li doktoriĝis en 1909 post defendo de la gramatika tezo ''De Iulii Valerii usu pronominum''. Staĝon instruistan li havis ĉe la [[henneberga Gimnazio|gimnazio de Schleusingen]]. Interrompis soldatado inter 1914 kaj 1918 deĵorojn inter 1911 kaj 1924 ĉe [[Landesschule Pforta]]. De 1924 li estis studa konsilisto ĉe la gimnazio de [[Greifswald]] kaj fariĝis en 1926 instruisto ĉe la gimnazio de Stralsund. Ankoraŭ samjare li ekdirektoris tie. Lia sinteno estis naciema-konservativa kaj humanisma. En 1939 li promociiĝis je supera studdirektoreco malgraŭ nealiĝo al [[NSDAP]]<ref>Albrecht (1985), p. 77</ref>. En 1945 la tradicriĉa gimnazio estis neniigtia. De 1946 Stengel denove instruistis en Stralsund ĉe [[Politeknika Supera Lernejo|Supera lernejo]] por la [[latina lingvo]]. En 1960 li forlasis [[gDR|Eostan Germanujon]] vivonte en [[Rejnlando-Palatinato]]. Stengel estis fakulo numismatika pri antikvaj kaj mezepokaj moneroj. Li ordigis kaj katalogis la kolektojn de la Kulturhistoria muzeo de Stralsund. Unu el du grandkolektoj estis posedaĵo de la gimnazio, fakte kolekto de la sveduja kancelerikonsilisto, filo de la lernejestro [[Johann Hieronymus Staude]]. == Literaturo == * Ulrich Albrecht: "Heinrich Stengel, Dr. phil., 1884–1970" - je Ulrich Albrecht (eld.): ''Erinnerungen an das Stralsunder Gymnasium.'' Vereinigung ehemaliger Stralsunder Gymnasiasten, Plön 1985, p. 73–79. * {{WWW-MV|9720}} == Eksteraj ligiloj == *[https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=331443228 Landesbibliographie Mecklenburg-Vorpommern] * [http://archivdatenbank.bbf.dipf.de/actaproweb/image.xhtml?id=a399d20e-7c1c-4c11-a4f1-c338513cfba6 slipo che BBF-personaro] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stengel, Heinrich}} [[Kategorio:Numismatikistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Stralsund]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1884]] [[Kategorio:Mortintoj en 1970]] bsftoitvn3w2nozrowuakxb4p252dhu 9419414 9419411 2026-07-03T10:09:48Z Tirolischleioans 254019 9419414 wikitext text/x-wiki '''Heinrich STENGEL''' (naskiĝinta la {{Daton|21|10|1884}} en [[Bleicherode]], mortinta la {{daton|24|6|1970}} en [[Bad Kreuznach]]) estis [[germanio|Germana]] [[numismatiko|numismatikisto]] kaj instruisto. Li estis la lasta estro de la gimnazio de [[Stralsund]]. == Vivo == Estante filo de komercisto li trapasis la abiturientan ekzamenon ĉe la [[Ulf-Merbold-gimnazio|gimnazio de Greiz]] kaj ekstudis [[klasika filologio|klasikan filologion]] ĉe la altlernejoj de [[Jena]], [[Berlino]] kaj [[marburg|Marburgo]]. [[Universitato de Marburg|Marburge]] li doktoriĝis en 1909 post defendo de la gramatika tezo ''De Iulii Valerii usu pronominum''. Staĝon instruistan li havis ĉe la [[hennebergia Gimnazio|gimnazio de Schleusingen]]. Interrompis soldatado inter 1914 kaj 1918 deĵorojn inter 1911 kaj 1924 ĉe [[Landesschule Pforta]]. De 1924 li estis studa konsilisto ĉe la gimnazio de [[Greifswald]] kaj fariĝis en 1926 instruisto ĉe la gimnazio de Stralsund. Ankoraŭ samjare li ekdirektoris tie. Lia sinteno estis naciema-konservativa kaj humanisma. En 1939 li promociiĝis je supera studdirektoreco malgraŭ nealiĝo al [[NSDAP]]<ref>Albrecht (1985), p. 77</ref>. En 1945 la tradicriĉa gimnazio estis neniigtia. De 1946 Stengel denove instruistis en Stralsund ĉe [[Politeknika Supera Lernejo|Supera lernejo]] por la [[latina lingvo]]. En 1960 li forlasis [[gDR|Eostan Germanujon]] vivonte en [[Rejnlando-Palatinato]]. Stengel estis fakulo numismatika pri antikvaj kaj mezepokaj moneroj. Li ordigis kaj katalogis la kolektojn de la Kulturhistoria muzeo de Stralsund. Unu el du grandkolektoj estis posedaĵo de la gimnazio, fakte kolekto de la sveduja kancelerikonsilisto, filo de la lernejestro [[Johann Hieronymus Staude]]. == Literaturo == * Ulrich Albrecht: "Heinrich Stengel, Dr. phil., 1884–1970" - je Ulrich Albrecht (eld.): ''Erinnerungen an das Stralsunder Gymnasium.'' Vereinigung ehemaliger Stralsunder Gymnasiasten, Plön 1985, p. 73–79. * {{WWW-MV|9720}} == Eksteraj ligiloj == *[https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=331443228 Landesbibliographie Mecklenburg-Vorpommern] * [http://archivdatenbank.bbf.dipf.de/actaproweb/image.xhtml?id=a399d20e-7c1c-4c11-a4f1-c338513cfba6 slipo che BBF-personaro] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stengel, Heinrich}} [[Kategorio:Numismatikistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Stralsund]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1884]] [[Kategorio:Mortintoj en 1970]] 7m0n4rwedgz89mqe3euiytq70fhiwxt 9419423 9419414 2026-07-03T10:13:33Z Tirolischleioans 254019 9419423 wikitext text/x-wiki '''Heinrich STENGEL''' (naskiĝinta la {{Daton|21|10|1884}} en [[Bleicherode]], mortinta la {{daton|24|6|1970}} en [[Bad Kreuznach]]) estis [[germanio|Germana]] [[numismatiko|numismatikisto]] kaj instruisto. Li estis la lasta estro de la gimnazio de [[Stralsund]]. == Vivo == Estante filo de komercisto li trapasis la abiturientan ekzamenon ĉe la [[Ulf-Merbold-gimnazio|gimnazio de Greiz]] kaj ekstudis [[klasika filologio|klasikan filologion]] ĉe la altlernejoj de [[Jena]], [[Berlino]] kaj [[marburg|Marburgo]]. [[Universitato de Marburg|Marburge]] li doktoriĝis en 1909 post defendo de la gramatika tezo ''De Iulii Valerii usu pronominum''. Staĝon instruistan li havis ĉe la [[hennebergia Gimnazio|gimnazio de Schleusingen]]. Interrompis soldatado inter 1914 kaj 1918 deĵorojn inter 1911 kaj 1924 ĉe [[Landesschule Pforta]]. De 1924 li estis studa konsilisto ĉe la gimnazio de [[Greifswald]] kaj fariĝis en 1926 instruisto ĉe la gimnazio de Stralsund. Ankoraŭ samjare li ekdirektoris tie. Lia sinteno estis naciema-konservativa kaj humanisma. En 1939 li promociiĝis je supera studdirektoreco malgraŭ nealiĝo al [[NSDAP]]<ref>Albrecht (1985), p. 77</ref>. En 1945 la tradicriĉa gimnazio estis neniigtia. De 1946 Stengel denove instruistis en Stralsund ĉe [[Politeknika Supera Lernejo|Supera lernejo]] por la [[latina lingvo]]. En 1960 li forlasis [[gDR|Eostan Germanujon]] vivonte en [[Rejnlando-Palatinato]]. Stengel estis fakulo numismatika pri antikvaj kaj mezepokaj moneroj. Li ordigis kaj katalogis la kolektojn de la Kulturhistoria muzeo de Stralsund. Unu el du grandkolektoj estis posedaĵo de la gimnazio, fakte kolekto de la sveduja kancelarikonsilisto, filo de la lernejestro [[Johann Hieronymus Staude]]. == Literaturo == * Ulrich Albrecht: "Heinrich Stengel, Dr. phil., 1884–1970" - je Ulrich Albrecht (eld.): ''Erinnerungen an das Stralsunder Gymnasium.'' Vereinigung ehemaliger Stralsunder Gymnasiasten, Plön 1985, p. 73–79. * {{WWW-MV|9720}} == Eksteraj ligiloj == *[https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=331443228 Landesbibliographie Mecklenburg-Vorpommern] * [http://archivdatenbank.bbf.dipf.de/actaproweb/image.xhtml?id=a399d20e-7c1c-4c11-a4f1-c338513cfba6 slipo che BBF-personaro] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stengel, Heinrich}} [[Kategorio:Numismatikistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Stralsund]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1884]] [[Kategorio:Mortintoj en 1970]] 7jy6g367axkupkt0al8uwzlxsez51uf 9419427 9419423 2026-07-03T10:14:33Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9419427 wikitext text/x-wiki '''Heinrich STENGEL''' (naskiĝinta la {{Daton|21|10|1884}} en [[Bleicherode]], mortinta la {{daton|24|6|1970}} en [[Bad Kreuznach]]) estis [[germanio|Germana]] [[numismatiko|numismatikisto]] kaj instruisto. Li estis la lasta estro de la gimnazio de [[Stralsund]]. == Vivo == Estante filo de komercisto li trapasis la abiturientan ekzamenon ĉe la [[Ulf-Merbold-gimnazio|gimnazio de Greiz]] kaj ekstudis [[klasika filologio|klasikan filologion]] ĉe la altlernejoj de [[Jena]], [[Berlino]] kaj [[marburg|Marburgo]]. [[Universitato de Marburg|Marburge]] li doktoriĝis en 1909 post defendo de la gramatika tezo ''De Iulii Valerii usu pronominum''. Staĝon instruistan li havis ĉe la [[hennebergia Gimnazio|gimnazio de Schleusingen]]. Interrompis soldatado inter 1914 kaj 1918 deĵorojn inter 1911 kaj 1924 ĉe [[Landesschule Pforta]]. De 1924 li estis studa konsilisto ĉe la gimnazio de [[Greifswald]] kaj fariĝis en 1926 instruisto ĉe la gimnazio de Stralsund. Ankoraŭ samjare li ekdirektoris tie. Lia sinteno estis naciema-konservativa kaj humanisma. En 1939 li promociiĝis je supera studdirektoreco malgraŭ nealiĝo al [[NSDAP]]<ref>Albrecht (1985), p. 77</ref>. En 1945 la tradicriĉa gimnazio estis neniigtia. De 1946 Stengel denove instruistis en Stralsund ĉe [[Politeknika Supera Lernejo|Supera lernejo]] por la [[latina lingvo]]. En 1960 li forlasis [[gDR|Eostan Germanujon]] vivonte en [[Rejnlando-Palatinato]]. Stengel estis fakulo numismatika pri antikvaj kaj mezepokaj moneroj. Li ordigis kaj katalogis la kolektojn de la Kulturhistoria muzeo de Stralsund. Unu el du grandkolektoj estis posedaĵo de la gimnazio, fakte kolekto de la sveduja kancelarikonsilisto, filo de la lernejestro [[Johann Hieronymus Staude]]. == Literaturo == * Ulrich Albrecht: "Heinrich Stengel, Dr. phil., 1884–1970" - je Ulrich Albrecht (eld.): ''Erinnerungen an das Stralsunder Gymnasium.'' Vereinigung ehemaliger Stralsunder Gymnasiasten, Plön 1985, p. 73–79. * {{WWW-MV|9720}} == Eksteraj ligiloj == *[https://www.landesbibliographie-mv.de/REL?PPN=331443228 Landesbibliographie Mecklenburg-Vorpommern] * [http://archivdatenbank.bbf.dipf.de/actaproweb/image.xhtml?id=a399d20e-7c1c-4c11-a4f1-c338513cfba6 slipo che BBF-personaro] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stengel, Heinrich}} [[Kategorio:Numismatikistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1884]] [[Kategorio:Mortintoj en 1970]] rh7kvj7yx2mo6bn5n1s63qpmwsg6f1n János Estók 0 948868 9419435 2026-07-03T10:18:45Z Crosstor 3176 historiisto 9419435 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Johano|János]] Estók''' [jAnoŝ eŝtOk], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Estók János''' estis [[Hungario|hungara]] altlerneja [[instruisto]], [[historiisto]], [[muzeologo]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM100140/8f42c3a7-0ae1-4194-b5a2-15fcfaf55e9c/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=692580&date=2026-07-03 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1958|8|26}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1984]]. Post la diplomo li instruis 2 jarojn en gimnazio, poste li estis [[asistanto]] (1986–1991) en la universitato, [[lektoro]] (1991–1995), [[docento]] (1995–1997), [[profesoro]] (1997–2023). Intertempe li doktoriĝis en 1991 en la universitato, 4 jarojn poste li kandidatiĝis (CSc) antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Ekde 2003 li havis postenon en agrikultura muzeo, kie en 2014 li estis levita muzeestro. Lia ĉeftemo estis la agrikultura maŝinfabrikado. Li ricevis [[premio]]jn en 1993 kaj 2022. == Elektitaj libroj == * ''A mezőgazdasági gépgyártás története Magyarországon a kezdetektől 1944-ig''. (1996) * ''Magyarország története 1849–1914''. (1999) * ''Királynék könyve. Magyarország királynői, királynéi, kormányzónéi és fejedelemasszonyai''. (2000, 3-a eldono: 2005) * ''Széchenyi István gróf élete és kora''. (2010) == Fontoj == * [https://www.allattenyesztok.hu/mal-cikk/arcel-dr-estok-janos biografio hungare kun foto] * [https://web.archive.org/web/20210128161545/http://videkihalozat.eu/?page_id=2359 biografio hungare (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Estok Janos}} [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 6uzlb0588y1yk21iqhkv5pyj08yajin Partizana milito 0 948869 9419447 2026-07-03T10:24:26Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Gerilo]] 9419447 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gerilo]] oqwp8bcs4xekzszawts7fqkwlfvicw8 Por flavbekuloj 0 948870 9419450 2026-07-03T10:27:40Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Por flavbekuloj]] al [[Por stultuloj]] 9419450 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Por stultuloj]] 4i2hml2dtj3ik1fd4y7gzblktamo9vo Diskuto:Por flavbekuloj 1 948871 9419452 2026-07-03T10:27:40Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Diskuto:Por flavbekuloj]] al [[Diskuto:Por stultuloj]] 9419452 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Por stultuloj]] 0n0hhcoxsaft4xj0n9hax2gh0g8460s For Dummies 0 948872 9419454 2026-07-03T10:28:42Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Por stultuloj]] 9419454 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Por stultuloj]] 4i2hml2dtj3ik1fd4y7gzblktamo9vo Johannes Gistel 0 948873 9419457 2026-07-03T10:31:51Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Johannes von Nepomuk Franz Xaver GISTEL''' [gistl] (la 11-an de aŭgusto [[1809]] – la 9-an de marto [[1873]]) estis germana [[natursciencisto]]. Li laboris ĉe la Muzeo pri Natura Historio en [[Regensburg]] kaj verkis pri diversaj temoj, interalie sub la pseŭdonimoj Garduus kaj G. Tilesius (ĉi-lasta estas anagramo). Liaj kontribuoj al la [[entomologio]] inkluzivas priskribojn de specioj; multaj el la novaj nomoj, kiujn..." 9419457 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Johannes von Nepomuk Franz Xaver GISTEL''' [gistl] (la 11-an de aŭgusto [[1809]] – la 9-an de marto [[1873]]) estis germana [[natursciencisto]]. Li laboris ĉe la Muzeo pri Natura Historio en [[Regensburg]] kaj verkis pri diversaj temoj, interalie sub la pseŭdonimoj Garduus kaj G. Tilesius (ĉi-lasta estas anagramo). Liaj kontribuoj al la [[entomologio]] inkluzivas priskribojn de specioj; multaj el la novaj nomoj, kiujn li proponis, estas nun plejparte klasifikataj kiel sinonimoj. ==Biografio== La patro de Gistel Franz Xaver Gistl (1783-1815) laboris pri reĝa rajdlernejo kaj mortis en 1813. Gistel estis kreskigita fare de lia patrino, Maria Anna Gistl (denaske Hahn, naskita 1772) kaj lia pli aĝa fratino Katharina Leonora (naskita 1808). Lernejarkivoj indikas ke lia origina nomo estis Lorenz Gistl. Li estis edukita en lernejoj en [[Rempart]] kaj [[Schönfeld]] antaŭ aliĝado al de la reĝa gimnazio en [[Munkeno]] en 1822. Liaj gradoj en medicino kaj filozofio ŝajnas esti falsaj. Li skribis verkojn pri [[entomologio]] kiel ekzemple ''Die jetzt lebenden Entomologen, Kerffreunde und kerfsammler Europa's und der übrigen Continente'' (1836) kaj ''Achthundert und zwanzig neue oder unbeschriebene wirbellose Thiere'' (1857), same kiel priskribis speciojn de [[reptilioj]], [[moluskoj]] kaj [[amfibioj]]. Gistel estis ignorata de la plej multaj el siaj samtempaj entomologoj. Li estis akuzita pri plagiato kaj priskribita kiel vantema, fanfaronema, supraĵa, trompema kaj malvera homo, kaj kiel "tragikomika figuro" fare de Embrik Strand kaj Walther Horn. Lia izoliteco eble instigis lin fondi sian propran revuon, ''Faunus'' (1832–1835), en kiu li publikigis la plej multajn el siaj priskriboj de specioj. Li estis la sola membro de societo, la ''Münchener Verein für Naturkunde'', kiu eldonis honorajn diplomojn por akiri favorojn de elektitaj entomologoj. Tiaj honoraj diplomoj estis proponitaj al [[Lorenz Oken]] (iama mentoro de Gistel) kaj Maximilian Perty, kun pseŭdonimaj subskriboj.<ref>{{cite journal|last=Evenhuis|first=Neal L.|year=2016|title=An enigmatic man with three names: brief biographical notes on Johannes Gistel (1809–1873) and a list of his forgotten Diptera taxa|url=http://www.nadsdiptera.org/News/FlyTimes/issue56.pdf|journal=Fly Times|issue=56|pages=23–29}}</ref><ref>{{cite journal|author=Bezděk, J.|title=Review of the genus-level names proposed by Johannes Gistel in Chrysomelidae (Coleoptera).|url=http://www.aemnp.eu/PDF/60_1/60_1_173.pdf|journal=Acta Entomologica Musei Nationalis Pragae|year=2020|volume=60|issue=1|pages=173–188|doi=10.37520/aemnp.2020.011|doi-access=free}}</ref> Oni diras, ke [[Gregor Mendel]] malsukcesis en ekzameno por iĝi instruisto, ĉar li eraris pri la ordoj de mamuloj, sekvante la verkon ''Naturgeschichte des Thierreichs'' de Gistel.<ref>{{cite book|author1=Klein, J.|title=Solitude of a humble genius—Gregor Johann Mendel: Volume 1. Formative years.|author2=Klein, N.|publisher=Springer|year=2013|place=Berlin}}</ref><ref>{{cite journal|author=Baker, D. B.|year= 1997 |title=[Gistel, J. N. F. X.] |journal=Beitr. Ent.|volume= 47| issue=2|pages= 327–336}}</ref> Gistel vivis en Munkeno en la familia biendomo ĉe Geisenbrunn. Parto de liaj kolektoj estas en ''Zoologische Staatssammlung München''. pjsbrs752jz7bavpug59rbibgs065xd 9419458 9419457 2026-07-03T10:34:13Z Kani 670 9419458 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Johannes von Nepomuk Franz Xaver GISTEL''' [gistl] (la 11-an de aŭgusto [[1809]] – la 9-an de marto [[1873]]) estis germana [[natursciencisto]]. Li laboris ĉe la Muzeo pri Natura Historio en [[Regensburg]] kaj verkis pri diversaj temoj, interalie sub la pseŭdonimoj Garduus kaj G. Tilesius (ĉi-lasta estas anagramo). Liaj kontribuoj al la [[entomologio]] inkluzivas priskribojn de specioj; multaj el la novaj nomoj, kiujn li proponis, estas nun plejparte klasifikataj kiel sinonimoj. ==Biografio== La patro de Gistel Franz Xaver Gistl (1783-1815) laboris pri reĝa rajdlernejo kaj mortis en 1813. Gistel estis kreskigita fare de lia patrino, Maria Anna Gistl (denaske Hahn, naskita 1772) kaj lia pli aĝa fratino Katharina Leonora (naskita 1808). Lernejarkivoj indikas ke lia origina nomo estis Lorenz Gistl. Li estis edukita en lernejoj en Rempart kaj [[Schönfeld]] antaŭ aliĝado al de la reĝa gimnazio en [[Munkeno]] en 1822. Liaj gradoj en medicino kaj filozofio ŝajnas esti falsaj. Li skribis verkojn pri [[entomologio]] kiel ekzemple ''Die jetzt lebenden Entomologen, Kerffreunde und kerfsammler Europa's und der übrigen Continente'' (1836) kaj ''Achthundert und zwanzig neue oder unbeschriebene wirbellose Thiere'' (1857), same kiel priskribis speciojn de [[reptilioj]], [[moluskoj]] kaj [[amfibioj]]. Gistel estis ignorata de la plej multaj el siaj samtempaj entomologoj. Li estis akuzita pri plagiato kaj priskribita kiel vantema, fanfaronema, supraĵa, trompema kaj malvera homo, kaj kiel "tragikomika figuro" fare de Embrik Strand kaj Walther Horn. Lia izoliteco eble instigis lin fondi sian propran revuon, ''Faunus'' (1832–1835), en kiu li publikigis la plej multajn el siaj priskriboj de specioj. Li estis la sola membro de societo, la ''Münchener Verein für Naturkunde'', kiu eldonis honorajn diplomojn por akiri favorojn de elektitaj entomologoj. Tiaj honoraj diplomoj estis proponitaj al [[Lorenz Oken]] (iama mentoro de Gistel) kaj Maximilian Perty, kun pseŭdonimaj subskriboj.<ref>{{cite journal|last=Evenhuis|first=Neal L.|year=2016|title=An enigmatic man with three names: brief biographical notes on Johannes Gistel (1809–1873) and a list of his forgotten Diptera taxa|url=http://www.nadsdiptera.org/News/FlyTimes/issue56.pdf|journal=Fly Times|issue=56|pages=23–29}}</ref><ref>{{cite journal|author=Bezděk, J.|title=Review of the genus-level names proposed by Johannes Gistel in Chrysomelidae (Coleoptera).|url=http://www.aemnp.eu/PDF/60_1/60_1_173.pdf|journal=Acta Entomologica Musei Nationalis Pragae|year=2020|volume=60|issue=1|pages=173–188|doi=10.37520/aemnp.2020.011|doi-access=free}}</ref> Oni diras, ke [[Gregor Mendel]] malsukcesis en ekzameno por iĝi instruisto, ĉar li eraris pri la ordoj de mamuloj, sekvante la verkon ''Naturgeschichte des Thierreichs'' de Gistel.<ref>{{cite book|author1=Klein, J.|title=Solitude of a humble genius—Gregor Johann Mendel: Volume 1. Formative years.|author2=Klein, N.|publisher=Springer|year=2013|place=Berlin}}</ref><ref>{{cite journal|author=Baker, D. B.|year= 1997 |title=[Gistel, J. N. F. X.] |journal=Beitr. Ent.|volume= 47| issue=2|pages= 327–336}}</ref> Gistel vivis en Munkeno en la familia biendomo ĉe Geisenbrunn. Parto de liaj kolektoj estas en ''Zoologische Staatssammlung München''. ==Verkoj== Parta listo inkludas: *Gistel, J., 1831. ''Entomologische Fragmente''. ''[[Lorenz Oken|Isis]]'', 3: 301-310. *Gistel, J., 1834. ''Die Insecten-Doubletten aus der Sammlung des Grafen Rudolph von Jenison Walworth zu Regensburg, welche sowohl im Kauf als im Tausche abgegeben werden, Nro. Käfer'', München, II + 35 pp. *Gistel, J., 1839. ''Systema Insectorum, secundum classes, ordines, genera, species cum characteribus, synonymis, annotationibus, locis et iconibus. Tomus imus. Coleoptera. Monachii'', Heft I, 1837: 16 + 64 pp. + 1 pl., Heft II, 1838: 65-113. *Gistel, J. N. F. X. 1846, ''Lexikon der entomologischen Welt, der carcinologischen und arachnologischen. Adressenbuch der lebenden Entomologen und Entomophilen etc.; der Carcinologen und Arachnologen sammt ihren Schriften, dann der Naturforscher-Akademien und deren Verhandlungen, der zoologischen Ephemeriden, Bibliographien, Biographien und Real-Wörterbücher, der öffentlichen und Privat-Sammlungen der Welt, der Schriften über Sammlungs- und Aufbewahrungsweise der Gliederthiere, mit doppelten Registern und einer Aufzählung aller entomologischen, carcinologischen und arachnologischen Schriftsteller von Aristoteles an bis zur Gegenwart''. Stuttgart, Schweizerbart *Gistel, J., 1848. ''[https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/97235 Naturgeschichte des Thierreichs für höhere Schulen]''. Stuttgart, 216 pp. + 32 pl. *Gistel, J., 1857. ''Vacuna oder die Geheimnisse aus der organischen und leblosen Welt. Ungedruckte Originalien-Sammlung von grösstentheils noch lebenden und verstorbenen gelehrten aus dem gebiete sämmtlicher Naturwischenschaften, der Medizin, Literaturgeschichte, des Forst- und Jagdwesens, der Oekonomie, Geschichte, Biographie und der freien schönen Künste, herausgeg''. Straubing, Band I, 4+453 pp, Band II, 1031 pp. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Aliaj fontoj == *Evenhuis, N. L. 1997, ''Litteratura taxonomica dipterorum'' (1758–1930). Volume 1 (A-K); Volume 2 (L-Z). Leiden, Backhuys Publishers. *Pont, A. C. 1995, The Dipterist C. R. W. Wiedemann (1770–1840). His life, work and collections. ''Steenstrupia'' 21: 125–154. *Scherer, G. 1992, Die Sektion Coleoptera der Zoologischen Staatssammlung München. ''Spixiana Suppl''. 17: 61–71, 5 Abb. 65-66 (kolekto). {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gistel, Johannes Von Nepomuk Franz Xaver}} [[Kategorio:Germanaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Germanaj entomologoj]] iffq5yhmh48h1ubhb2rp7vmowltk2td 9419460 9419458 2026-07-03T10:34:54Z Kani 670 9419460 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Johannes von Nepomuk Franz Xaver GISTEL''' [gistl] (la 11-an de aŭgusto [[1809]] – la 9-an de marto [[1873]]) estis germana [[natursciencisto]]. Li laboris ĉe la Muzeo pri Natura Historio en [[Regensburg]] kaj verkis pri diversaj temoj, interalie sub la pseŭdonimoj Garduus kaj G. Tilesius (ĉi-lasta estas anagramo). Liaj kontribuoj al la [[entomologio]] inkluzivas priskribojn de specioj; multaj el la novaj nomoj, kiujn li proponis, estas nun plejparte klasifikataj kiel sinonimoj. ==Biografio== La patro de Gistel Franz Xaver Gistl (1783-1815) laboris pri reĝa rajdlernejo kaj mortis en 1813. Gistel estis kreskigita fare de lia patrino, Maria Anna Gistl (denaske Hahn, naskita 1772) kaj lia pli aĝa fratino Katharina Leonora (naskita 1808). Lernejarkivoj indikas ke lia origina nomo estis Lorenz Gistl. Li estis edukita en lernejoj en Rempart kaj [[Schönfeld]] antaŭ aliĝado al de la reĝa gimnazio en [[Munkeno]] en 1822. Liaj gradoj en medicino kaj filozofio ŝajnas esti falsaj. Li skribis verkojn pri [[entomologio]] kiel ekzemple ''Die jetzt lebenden Entomologen, Kerffreunde und kerfsammler Europa's und der übrigen Continente'' (1836) kaj ''Achthundert und zwanzig neue oder unbeschriebene wirbellose Thiere'' (1857), same kiel priskribis speciojn de [[reptilioj]], [[moluskoj]] kaj [[amfibioj]]. Gistel estis ignorata de la plej multaj el siaj samtempaj entomologoj. Li estis akuzita pri plagiato kaj priskribita kiel vantema, fanfaronema, supraĵa, trompema kaj malvera homo, kaj kiel "tragikomika figuro" fare de Embrik Strand kaj Walther Horn. Lia izoliteco eble instigis lin fondi sian propran revuon, ''Faunus'' (1832–1835), en kiu li publikigis la plej multajn el siaj priskriboj de specioj. Li estis la sola membro de societo, la ''Münchener Verein für Naturkunde'', kiu eldonis honorajn diplomojn por akiri favorojn de elektitaj entomologoj. Tiaj honoraj diplomoj estis proponitaj al [[Lorenz Oken]] (iama mentoro de Gistel) kaj Maximilian Perty, kun pseŭdonimaj subskriboj.<ref>{{cite journal|last=Evenhuis|first=Neal L.|year=2016|title=An enigmatic man with three names: brief biographical notes on Johannes Gistel (1809–1873) and a list of his forgotten Diptera taxa|url=http://www.nadsdiptera.org/News/FlyTimes/issue56.pdf|journal=Fly Times|issue=56|pages=23–29}}</ref><ref>{{cite journal|author=Bezděk, J.|title=Review of the genus-level names proposed by Johannes Gistel in Chrysomelidae (Coleoptera).|url=http://www.aemnp.eu/PDF/60_1/60_1_173.pdf|journal=Acta Entomologica Musei Nationalis Pragae|year=2020|volume=60|issue=1|pages=173–188|doi=10.37520/aemnp.2020.011|doi-access=free}}</ref> Oni diras, ke [[Gregor Mendel]] malsukcesis en ekzameno por iĝi instruisto, ĉar li eraris pri la ordoj de mamuloj, sekvante la verkon ''Naturgeschichte des Thierreichs'' de Gistel.<ref>{{cite book|author1=Klein, J.|title=Solitude of a humble genius—Gregor Johann Mendel: Volume 1. Formative years.|author2=Klein, N.|publisher=Springer|year=2013|place=Berlin}}</ref><ref>{{cite journal|author=Baker, D. B.|year= 1997 |title=[Gistel, J. N. F. X.] |journal=Beitr. Ent.|volume= 47| issue=2|pages= 327–336}}</ref> Gistel vivis en Munkeno en la familia biendomo ĉe Geisenbrunn. Parto de liaj kolektoj estas en ''Zoologische Staatssammlung München''. ==Verkoj== Parta listo inkludas: *Gistel, J., 1831. ''Entomologische Fragmente''. ''[[Lorenz Oken|Isis]]'', 3: 301-310. *Gistel, J., 1834. ''Die Insecten-Doubletten aus der Sammlung des Grafen Rudolph von Jenison Walworth zu Regensburg, welche sowohl im Kauf als im Tausche abgegeben werden, Nro. Käfer'', München, II + 35 pp. *Gistel, J., 1839. ''Systema Insectorum, secundum classes, ordines, genera, species cum characteribus, synonymis, annotationibus, locis et iconibus. Tomus imus. Coleoptera. Monachii'', Heft I, 1837: 16 + 64 pp. + 1 pl., Heft II, 1838: 65-113. *Gistel, J. N. F. X. 1846, ''Lexikon der entomologischen Welt, der carcinologischen und arachnologischen. Adressenbuch der lebenden Entomologen und Entomophilen etc.; der Carcinologen und Arachnologen sammt ihren Schriften, dann der Naturforscher-Akademien und deren Verhandlungen, der zoologischen Ephemeriden, Bibliographien, Biographien und Real-Wörterbücher, der öffentlichen und Privat-Sammlungen der Welt, der Schriften über Sammlungs- und Aufbewahrungsweise der Gliederthiere, mit doppelten Registern und einer Aufzählung aller entomologischen, carcinologischen und arachnologischen Schriftsteller von Aristoteles an bis zur Gegenwart''. Stuttgart, Schweizerbart *Gistel, J., 1848. ''[https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/97235 Naturgeschichte des Thierreichs für höhere Schulen]''. Stuttgart, 216 pp. + 32 pl. *Gistel, J., 1857. ''Vacuna oder die Geheimnisse aus der organischen und leblosen Welt. Ungedruckte Originalien-Sammlung von grösstentheils noch lebenden und verstorbenen gelehrten aus dem gebiete sämmtlicher Naturwischenschaften, der Medizin, Literaturgeschichte, des Forst- und Jagdwesens, der Oekonomie, Geschichte, Biographie und der freien schönen Künste, herausgeg''. Straubing, Band I, 4+453 pp, Band II, 1031 pp. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Aliaj fontoj == *Evenhuis, N. L. 1997, ''Litteratura taxonomica dipterorum'' (1758–1930). Volume 1 (A-K); Volume 2 (L-Z). Leiden, Backhuys Publishers. *Pont, A. C. 1995, The Dipterist C. R. W. Wiedemann (1770–1840). His life, work and collections. ''Steenstrupia'' 21: 125–154. *Scherer, G. 1992, Die Sektion Coleoptera der Zoologischen Staatssammlung München. ''Spixiana Suppl''. 17: 61–71, 5 Abb. 65-66 (kolekto). {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gistel, Johannes Von Nepomuk Franz Xaver}} [[Kategorio:Germanaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Germanaj entomologoj]] qijq0yrttdahnj51ib6ee3yo7y12vs3 DOS 0 948874 9419459 2026-07-03T10:34:52Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1358786749|DOS]]" 9419459 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ms-dosdir.png|eta|La starta ekrano kaj komandlinia interfaco de [[MS-DOS|MS-DOS 6]], kun ekzemplo de ĝia dosierujstrukturo]] [[Dosiero:FreeDOS_Beta_9_pre-release5_(command_line_interface)_on_Bochs_sshot20040912.png|eta|La starta ekrano kaj komandlinia interfaco de [[FreeDOS]], montrante versinformojn kaj ekzemplon de ĝia dosierujstrukturo]] '''DOS''' ( / dɒs /, / dɔːs / ) estas familio de diskbazitaj [[Operaciumo|operaciumoj]] por komputiloj kongruaj kun IBM PC. <ref>{{cite book|author-last=Murdock|author-first=Everett|title=DOS the Easy Way|publisher=EasyWay Downloadable Books|date=1988|isbn=0-923178-00-7}}</ref> Ĝi ĉefe konsistas el '''IBM PC DOS''' kaj renomita versio, '''[[MS-DOS]]''' de [[Microsoft]], ambaŭ enkondukitaj en 1981. Poste, kongruaj sistemoj de aliaj fabrikantoj estas DR-DOS (1988), ROM-DOS (1989), PTS-DOS (1993), kaj [[FreeDOS]] (1994). MS-DOS dominis la merkaton de kongruaj kun IBM PC inter 1981 kaj 1995. Kvankam la nomo identiĝis specife kun MS-DOS kaj kongruaj operaciumoj, ''DOS'' estas platformo-sendependa akronimo por ''disk operaciumo'', <ref>[http://www.dictionary.com/browse/dos Dictionary.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112185542/http://www.dictionary.com/browse/dos|date=2017-11-12}}</ref> kies uzo datas de antaŭ la IBM PC. Dekoj da aliaj operaciumoj ankaŭ uzas la akronimon, komencante per la grandkomputilo DOS/360 de 1966. Aliaj inkluzivas Apple DOS, Apple ProDOS, Atari DOS, Commodore DOS, TRSDOS, kaj AmigaDOS. == Vidu ankaŭ == * COMMAND.COM (la komandlinia interpretilo por DOS kaj Vindozo 9x ) * [[CP/M]] (frua operaciumo de Digital Research simila al DOS) * {{Ill|Disk Control Program|de}} (DCP, MS-DOS-derivaĵo de la antaŭa orientgermana [[Robotron|VEB Robotron]] ) * DOS-API * DOS/V * Indekso de DOS-ludoj * Listo de diskaj operaciumoj nomitaj DOS * PC-MOS/386 (DOS-kongrua multuzanta operaciumo) * VGA-teksta reĝimo, la bazo de la TUI de DOS sur IBM PC-kongruaj komputiloj * [https://web.archive.org/web/20160506004555/http://www.patersontech.com/dos/origins-of-dos.aspx Originoj de DOS], artikoloj kaj manlibroj de Tim Paterson. * [https://archive.today/20121209035503/http://purl.oclc.org/net/Batfiles/ Vespertdosieroj: La manlibro pri programado de DOS-dosierbazoj] * [https://lrusso.github.io/VirtualXP/VirtualXP.htm Interreta Vindoza XP simulilo] * [[github:microsoft/MS-DOS/tree/main|MS-DOS v1.25, v2.0, v4.0 fontkodo]] [[Kategorio:Usonaj inventoj]] [[Kategorio:Operaciumoj]] [[Kategorio:Persona komputiko]] em4knc8ukdepxclushwagpo3gt5rlee 9419461 9419459 2026-07-03T10:35:39Z Sj1mor 12103 9419461 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Ms-dosdir.png|eta|La starta ekrano kaj komandlinia interfaco de [[MS-DOS|MS-DOS 6]], kun ekzemplo de ĝia dosierujstrukturo]] [[Dosiero:FreeDOS_Beta_9_pre-release5_(command_line_interface)_on_Bochs_sshot20040912.png|eta|La starta ekrano kaj komandlinia interfaco de [[FreeDOS]], montrante versinformojn kaj ekzemplon de ĝia dosierujstrukturo]] '''DOS''' ( / dɒs /, / dɔːs / ) estas familio de diskbazitaj [[Operaciumo|operaciumoj]] por komputiloj kongruaj kun IBM PC. <ref>{{cite book|author-last=Murdock|author-first=Everett|title=DOS the Easy Way|publisher=EasyWay Downloadable Books|date=1988|isbn=0-923178-00-7}}</ref> Ĝi ĉefe konsistas el '''IBM PC DOS''' kaj renomita versio, '''[[MS-DOS]]''' de [[Microsoft]], ambaŭ enkondukitaj en 1981. Poste, kongruaj sistemoj de aliaj fabrikantoj estas DR-DOS (1988), ROM-DOS (1989), PTS-DOS (1993), kaj [[FreeDOS]] (1994). MS-DOS dominis la merkaton de kongruaj kun IBM PC inter 1981 kaj 1995. Kvankam la nomo identiĝis specife kun MS-DOS kaj kongruaj operaciumoj, ''DOS'' estas platformo-sendependa akronimo por ''disk operaciumo'', <ref>[http://www.dictionary.com/browse/dos Dictionary.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112185542/http://www.dictionary.com/browse/dos|date=2017-11-12}}</ref> kies uzo datas de antaŭ la IBM PC. Dekoj da aliaj operaciumoj ankaŭ uzas la akronimon, komencante per la grandkomputilo DOS/360 de 1966. Aliaj inkluzivas Apple DOS, Apple ProDOS, Atari DOS, Commodore DOS, TRSDOS, kaj AmigaDOS. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * COMMAND.COM (la komandlinia interpretilo por DOS kaj Vindozo 9x ) * [[CP/M]] (frua operaciumo de Digital Research simila al DOS) * {{Ill|Disk Control Program|de}} (DCP, MS-DOS-derivaĵo de la antaŭa orientgermana [[Robotron|VEB Robotron]] ) * DOS-API * DOS/V * Indekso de DOS-ludoj * Listo de diskaj operaciumoj nomitaj DOS * PC-MOS/386 (DOS-kongrua multuzanta operaciumo) * VGA-teksta reĝimo, la bazo de la TUI de DOS sur IBM PC-kongruaj komputiloj == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20160506004555/http://www.patersontech.com/dos/origins-of-dos.aspx Originoj de DOS], artikoloj kaj manlibroj de Tim Paterson. * [https://archive.today/20121209035503/http://purl.oclc.org/net/Batfiles/ Vespertdosieroj: La manlibro pri programado de DOS-dosierbazoj] * [https://lrusso.github.io/VirtualXP/VirtualXP.htm Interreta Vindoza XP simulilo] * [[github:microsoft/MS-DOS/tree/main|MS-DOS v1.25, v2.0, v4.0 fontkodo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj inventoj]] [[Kategorio:Operaciumoj]] [[Kategorio:Persona komputiko]] mp0clk0llzih9w1a394qclz70ei69q9 Marwane Saâdane 0 948875 9419463 2026-07-03T10:37:24Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2015]] }} '''Marwane Saâdane''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1992|1|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1992|1|17}}-jara - estas maroka profesia fut..." 9419463 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2015]] }} '''Marwane Saâdane''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1992|1|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1992|1|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2015]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "5". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Saadane, M}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 2vdnq8foyu17f7hlf2samp59ukms6no PC-DOS 0 948876 9419464 2026-07-03T10:38:06Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[DOS]] 9419464 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[DOS]] 4n7lvffd1syj1rsvw81lakowchrvlh5 Ayyoub Bouaddi 0 948877 9419465 2026-07-03T10:39:08Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2007|10|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|2007|10|2}}-jara - estas maroka p..." 9419465 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2007|10|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|2007|10|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Bouaddi, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] gvo8vmo6ajyfsnjriouvzi6uselof42 9419468 9419465 2026-07-03T10:41:32Z ThomasPusch 1869 9419468 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2007|10|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|2007|10|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Bouaddi, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] l1lmkcpiluvw53vpg3cdx2515viqtbn 9419475 9419468 2026-07-03T10:49:39Z ThomasPusch 1869 9419475 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - {{l-ar|لاعب مغربي}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2007|10|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|2007|10|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Bouaddi, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] jof9onw54eff38i4ec637ifdsor0j97 Chemsdine Talbi 0 948878 9419466 2026-07-03T10:39:57Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Anass Salah-Eddine''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2005|5|9}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|2005|5|9}}-jara - estas maroka..." 9419466 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Anass Salah-Eddine''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2005|5|9}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|2005|5|9}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Talbi, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] s6mz5aiepm7lc3glzw15me22f7j3bjo 9419467 9419466 2026-07-03T10:40:09Z ThomasPusch 1869 9419467 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Chemsdine Talbi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2005|5|9}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|2005|5|9}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Talbi, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] tw6gyobimjkuoavd6xgsqqz3kecvlhz 9419469 9419467 2026-07-03T10:44:23Z ThomasPusch 1869 9419469 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Chemsdine Talbi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2005|5|9}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|2005|5|9}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!-- por vikidatumoj: ekde 2025 al la klubo Sunderland --> Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Talbi, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] qkjaejy3iqludro0tucab94d24ohusd Ernst Brotuff 0 948879 9419471 2026-07-03T10:47:43Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun " '''Ernst BROTUFF''' (latinigite ''Ernestus Brotufius''; naskiĝinta en [[1497]] je [[Merseburg]], mortinta verŝajne samloke en la jaro 1565) estis [[germanio|germana]] juristo kaj historiisto. == Vivo == Lia unua deĵoro estis sekretaria ĉe la benediktana Monaĥejo Sankta Petro je Merseburg. Ne klaras kie li estis estinta lernanto kaj kie li studis jursciencojn. En 1525 li iĝis konsilito kaj advokato de la klostro. Post forpaso de la tiea abato Mauritius en 15..." 9419471 wikitext text/x-wiki '''Ernst BROTUFF''' (latinigite ''Ernestus Brotufius''; naskiĝinta en [[1497]] je [[Merseburg]], mortinta verŝajne samloke en la jaro 1565) estis [[germanio|germana]] juristo kaj historiisto. == Vivo == Lia unua deĵoro estis sekretaria ĉe la benediktana Monaĥejo Sankta Petro je Merseburg. Ne klaras kie li estis estinta lernanto kaj kie li studis jursciencojn. En 1525 li iĝis konsilito kaj advokato de la klostro. Post forpaso de la tiea abato Mauritius en 1543 kaj [[Reformacio|konfesi-ŝanĝo]], Brotuff iĝis sindiko de la urbo Merseburg. En 1550 princ-elektiksto Maŭrico (Saksio)]] numumis lin administranton de la ĵus fondita lernejo [[Landesschule Pforta]]. Li nur havis du malpostantojn. Post du jaroj li reiris al sia naskiĝurbo por urbestrumi. Liaj verkoj estas plenaj de eraroj. Genealogio verkita de Brotuff pri la [[askanier|Askanoj]] nur valoras pro la fakto ke la antaŭparolon de ĝi skribis [[Filipo Melanktono]]. == Verkoj== (elekto) == [[file:Brotuff Genealogia Vnd Chronica.jpg|eta|''Genealogia und Chronica des … Hauses der Fürsten zu Anhalt'']] * ''Chronica von den Saltz-Bornen und Erbauung der Stadt Halle''; de 1554, publikigo en 1679 - je [[Johann Gottfried Olearius (teologo, 1635)|Gottfried Olearius]]: ''Halygraphia aucta et continuata, Orts- und Zeit-Beschreibung der Stadt Hall in Sachsen, Vermehret und biß an das itzt lauffende 1679 Jahr erweitert''; (eld.) Halle 1679 ([https://digitale.bibliothek.uni-halle.de/vd17/content/titleinfo/469788 PDF]) * ''Chronika von den Antiquiteten des Keiserlichen Stiffts der Römische Burg und Stadt Marsburg an der Salah bey Türingen.'' Wolrab, Bautzen 1556. * ''Historia. Gantz lustig zu lesen, von dem Tewren Kriegshelden, Hochberuempten Fuersten … Herrn Wiprecht, Marggraffen zu Lausnitz, Burggraffen zu Magdeburgk vnd Leisnick&nbsp;…'' Bärwald, Leipzig 1556. * ''Genealogia und Chronica des … Hauses der Fürsten zu Anhalt, Graffen zu Ballenstedt vnd Ascanie, Herrn zu Bernburgk vnd Zerbst.'' Berwaldt, Leipzig 1556. * ''Historia Martisburgica : Darinnen Chronica Ditmari, Bischoffs zu Marssburg, von seiner Zeit Geschichte, nemlich Käyser Henrici Aucupis, Ottonis Magni, Ottonis&nbsp;II., Ottonis III. und Henrici Claudi … beschrieben.'' Gros, Leipzig 1606 (prilaboris kaj re-eldonis Georg Hahn). == Literaturo == * Johann Christian Schöttgen: ''Nachricht von Ernst Brotuffs Leben.'' Harpeter, Dresden 1745. *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Brotuff,_Ernst&oldid=- "Brotuff, Ernst"] - fare de Franz Xaver von Wegele, je: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 3 (1876), p. 365–366 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Ernst Brotuff}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/124657451 ligiloj ĉe DDB] * [https://archive.thulb.uni-jena.de/staatsarchive/receive/stat_person_00000734 dataro pri Ernst Brotuff] - ĉe Turingia Landa Arkivo {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Brotuff, Ernst}} [[Kategorio:Germanaj advokatoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Kronikistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1497]] [[Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento]] blo4hsxitqfd10k7obkjve8p9fhpzwn 9419472 9419471 2026-07-03T10:47:52Z Tirolischleioans 254019 9419472 wikitext text/x-wiki '''Ernst BROTUFF''' (latinigite ''Ernestus Brotufius''; naskiĝinta en [[1497]] je [[Merseburg]], mortinta verŝajne samloke en la jaro 1565) estis [[germanio|germana]] juristo kaj historiisto. == Vivo == Lia unua deĵoro estis sekretaria ĉe la benediktana Monaĥejo Sankta Petro je Merseburg. Ne klaras kie li estis estinta lernanto kaj kie li studis jursciencojn. En 1525 li iĝis konsilito kaj advokato de la klostro. Post forpaso de la tiea abato Mauritius en 1543 kaj [[Reformacio|konfesi-ŝanĝo]], Brotuff iĝis sindiko de la urbo Merseburg. En 1550 princ-elektiksto Maŭrico (Saksio)]] numumis lin administranton de la ĵus fondita lernejo [[Landesschule Pforta]]. Li nur havis du malpostantojn. Post du jaroj li reiris al sia naskiĝurbo por urbestrumi. Liaj verkoj estas plenaj de eraroj. Genealogio verkita de Brotuff pri la [[askanier|Askanoj]] nur valoras pro la fakto ke la antaŭparolon de ĝi skribis [[Filipo Melanktono]]. == Verkoj== (elekto) == [[file:Brotuff Genealogia Vnd Chronica.jpg|eta|''Genealogia und Chronica des … Hauses der Fürsten zu Anhalt'']] * ''Chronica von den Saltz-Bornen und Erbauung der Stadt Halle''; de 1554, publikigo en 1679 - je [[Johann Gottfried Olearius (teologo, 1635)|Gottfried Olearius]]: ''Halygraphia aucta et continuata, Orts- und Zeit-Beschreibung der Stadt Hall in Sachsen, Vermehret und biß an das itzt lauffende 1679 Jahr erweitert''; (eld.) Halle 1679 ([https://digitale.bibliothek.uni-halle.de/vd17/content/titleinfo/469788 PDF]) * ''Chronika von den Antiquiteten des Keiserlichen Stiffts der Römische Burg und Stadt Marsburg an der Salah bey Türingen.'' Wolrab, Bautzen 1556. * ''Historia. Gantz lustig zu lesen, von dem Tewren Kriegshelden, Hochberuempten Fuersten … Herrn Wiprecht, Marggraffen zu Lausnitz, Burggraffen zu Magdeburgk vnd Leisnick&nbsp;…'' Bärwald, Leipzig 1556. * ''Genealogia und Chronica des … Hauses der Fürsten zu Anhalt, Graffen zu Ballenstedt vnd Ascanie, Herrn zu Bernburgk vnd Zerbst.'' Berwaldt, Leipzig 1556. * ''Historia Martisburgica : Darinnen Chronica Ditmari, Bischoffs zu Marssburg, von seiner Zeit Geschichte, nemlich Käyser Henrici Aucupis, Ottonis Magni, Ottonis&nbsp;II., Ottonis III. und Henrici Claudi … beschrieben.'' Gros, Leipzig 1606 (prilaboris kaj re-eldonis Georg Hahn). == Literaturo == * Johann Christian Schöttgen: ''Nachricht von Ernst Brotuffs Leben.'' Harpeter, Dresden 1745. *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Brotuff,_Ernst&oldid=- "Brotuff, Ernst"] - fare de Franz Xaver von Wegele, je: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 3 (1876), p. 365–366 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Ernst Brotuff}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/124657451 ligiloj ĉe DDB] * [https://archive.thulb.uni-jena.de/staatsarchive/receive/stat_person_00000734 dataro pri Ernst Brotuff] - ĉe Turingia Landa Arkivo {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Brotuff, Ernst}} [[Kategorio:Germanaj advokatoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Kronikistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1497]] [[Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento]] armvha1ghzhotyc79pu7q257xfsh1ge 9419477 9419472 2026-07-03T10:50:20Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj== (elekto) */ 9419477 wikitext text/x-wiki '''Ernst BROTUFF''' (latinigite ''Ernestus Brotufius''; naskiĝinta en [[1497]] je [[Merseburg]], mortinta verŝajne samloke en la jaro 1565) estis [[germanio|germana]] juristo kaj historiisto. == Vivo == Lia unua deĵoro estis sekretaria ĉe la benediktana Monaĥejo Sankta Petro je Merseburg. Ne klaras kie li estis estinta lernanto kaj kie li studis jursciencojn. En 1525 li iĝis konsilito kaj advokato de la klostro. Post forpaso de la tiea abato Mauritius en 1543 kaj [[Reformacio|konfesi-ŝanĝo]], Brotuff iĝis sindiko de la urbo Merseburg. En 1550 princ-elektiksto Maŭrico (Saksio)]] numumis lin administranton de la ĵus fondita lernejo [[Landesschule Pforta]]. Li nur havis du malpostantojn. Post du jaroj li reiris al sia naskiĝurbo por urbestrumi. Liaj verkoj estas plenaj de eraroj. Genealogio verkita de Brotuff pri la [[askanier|Askanoj]] nur valoras pro la fakto ke la antaŭparolon de ĝi skribis [[Filipo Melanktono]]. == Verkoj (elekto) == [[file:Brotuff Genealogia Vnd Chronica.jpg|eta|''Genealogia und Chronica des … Hauses der Fürsten zu Anhalt'']] * ''Chronica von den Saltz-Bornen und Erbauung der Stadt Halle''; de 1554, publikigo en 1679 - je [[Johann Gottfried Olearius (teologo, 1635)|Gottfried Olearius]]: ''Halygraphia aucta et continuata, Orts- und Zeit-Beschreibung der Stadt Hall in Sachsen, Vermehret und biß an das itzt lauffende 1679 Jahr erweitert''; (eld.) Halle 1679 ([https://digitale.bibliothek.uni-halle.de/vd17/content/titleinfo/469788 PDF]) * ''Chronika von den Antiquiteten des Keiserlichen Stiffts der Römische Burg und Stadt Marsburg an der Salah bey Türingen.'' Wolrab, Bautzen 1556. * ''Historia. Gantz lustig zu lesen, von dem Tewren Kriegshelden, Hochberuempten Fuersten … Herrn Wiprecht, Marggraffen zu Lausnitz, Burggraffen zu Magdeburgk vnd Leisnick&nbsp;…'' Bärwald, Leipzig 1556. * ''Genealogia und Chronica des … Hauses der Fürsten zu Anhalt, Graffen zu Ballenstedt vnd Ascanie, Herrn zu Bernburgk und Zerbst.'' Berwaldt, Leipzig 1556. * ''Historia Martisburgica : Darinnen Chronica Ditmari, Bischoffs zu Marssburg, von seiner Zeit Geschichte, nemlich Käyser Henrici Aucupis, Ottonis Magni, Ottonis&nbsp;II., Ottonis III. und Henrici Claudi … beschrieben.'' Gros, Leipzig 1606 (prilaboris kaj re-eldonis Georg Hahn). == Literaturo == * Johann Christian Schöttgen: ''Nachricht von Ernst Brotuffs Leben.'' Harpeter, Dresden 1745. *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Brotuff,_Ernst&oldid=- "Brotuff, Ernst"] - fare de Franz Xaver von Wegele, je: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 3 (1876), p. 365–366 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Ernst Brotuff}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/124657451 ligiloj ĉe DDB] * [https://archive.thulb.uni-jena.de/staatsarchive/receive/stat_person_00000734 dataro pri Ernst Brotuff] - ĉe Turingia Landa Arkivo {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Brotuff, Ernst}} [[Kategorio:Germanaj advokatoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Kronikistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1497]] [[Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento]] psif553u39dbozkdy263zgz5erekcmg 9419499 9419477 2026-07-03T11:48:39Z Moldur 2507 9419499 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto | dato de naskiĝo = [[1497]] | dato de morto = ĉ. [[1565]] }} '''Ernst BROTUFF''' (latinigite ''Ernestus Brotufius''; naskiĝinta en [[1497]] je [[Merseburg]], mortinta verŝajne samloke en la jaro 1565) estis [[germanio|germana]] juristo kaj historiisto. == Vivo == Lia unua deĵoro estis sekretaria ĉe la benediktana Monaĥejo Sankta Petro je Merseburg. Ne klaras kie li estis estinta lernanto kaj kie li studis jursciencojn. En 1525 li iĝis konsilito kaj advokato de la klostro. Post forpaso de la tiea abato Mauritius en 1543 kaj [[Reformacio|konfesi-ŝanĝo]], Brotuff iĝis sindiko de la urbo Merseburg. En 1550 princ-elektiksto Maŭrico (Saksio)]] numumis lin administranton de la ĵus fondita lernejo [[Landesschule Pforta]]. Li nur havis du malpostantojn. Post du jaroj li reiris al sia naskiĝurbo por urbestrumi. Liaj verkoj estas plenaj de eraroj. Genealogio verkita de Brotuff pri la [[askanier|Askanoj]] nur valoras pro la fakto ke la antaŭparolon de ĝi skribis [[Filipo Melanktono]]. == Verkoj (elekto) == [[file:Brotuff Genealogia Vnd Chronica.jpg|eta|''Genealogia und Chronica des … Hauses der Fürsten zu Anhalt'']] * ''Chronica von den Saltz-Bornen und Erbauung der Stadt Halle''; de 1554, publikigo en 1679 - je [[Johann Gottfried Olearius (teologo, 1635)|Gottfried Olearius]]: ''Halygraphia aucta et continuata, Orts- und Zeit-Beschreibung der Stadt Hall in Sachsen, Vermehret und biß an das itzt lauffende 1679 Jahr erweitert''; (eld.) Halle 1679 ([https://digitale.bibliothek.uni-halle.de/vd17/content/titleinfo/469788 PDF]) * ''Chronika von den Antiquiteten des Keiserlichen Stiffts der Römische Burg und Stadt Marsburg an der Salah bey Türingen.'' Wolrab, Bautzen 1556. * ''Historia. Gantz lustig zu lesen, von dem Tewren Kriegshelden, Hochberuempten Fuersten … Herrn Wiprecht, Marggraffen zu Lausnitz, Burggraffen zu Magdeburgk vnd Leisnick&nbsp;…'' Bärwald, Leipzig 1556. * ''Genealogia und Chronica des … Hauses der Fürsten zu Anhalt, Graffen zu Ballenstedt vnd Ascanie, Herrn zu Bernburgk und Zerbst.'' Berwaldt, Leipzig 1556. * ''Historia Martisburgica : Darinnen Chronica Ditmari, Bischoffs zu Marssburg, von seiner Zeit Geschichte, nemlich Käyser Henrici Aucupis, Ottonis Magni, Ottonis&nbsp;II., Ottonis III. und Henrici Claudi … beschrieben.'' Gros, Leipzig 1606 (prilaboris kaj re-eldonis Georg Hahn). == Literaturo == * Johann Christian Schöttgen: ''Nachricht von Ernst Brotuffs Leben.'' Harpeter, Dresden 1745. *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Brotuff,_Ernst&oldid=- "Brotuff, Ernst"] - fare de Franz Xaver von Wegele, je: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 3 (1876), p. 365–366 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Ernst Brotuff}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/124657451 ligiloj ĉe DDB] * [https://archive.thulb.uni-jena.de/staatsarchive/receive/stat_person_00000734 dataro pri Ernst Brotuff] - ĉe Turingia Landa Arkivo {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brotuff, Ernst}} [[Kategorio:Germanaj advokatoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Kronikistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1497]] [[Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Askanier|*]]<!-- kun "*", ĉar li ne estis mem ano, sed grave rilatas al la temo--> ans5f2t3t7myu7jmda8qe7o9e10nflo Larĝbeka momoto 0 948880 9419495 2026-07-03T11:39:59Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Larĝbeka momoto''' ''E. platyrhynchum'' |statuso = VU | s..." 9419495 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Larĝbeka momoto''' ''E. platyrhynchum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Electron platyrhynchum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682986A163629547 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682986A163629547.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Electron platyrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Benjamin Leadbeater|Leadbeater]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron platyrhynchum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Larĝbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron platyrhynchum'') estas buntkolora tre ofta [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''.<ref name=":5">{{Cite web|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Electron platyrhynchum|url=https://www.iucnredlist.org/en|access-date=2020-10-13|website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Ĝi vivas en Sudameriko.<ref name=":0">{{Citation|last1=Snow|first1=David|title=Broad-billed Motmot (Electron platyrhynchum)|date=2020-03-04|url=|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|doi=10.2173/bow.brbmot1.01|last2=Kirwan|first2=Guy M.|s2cid=225985856 |editor1-first=Josep|editor1-last=Del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=Jordi|editor3-last=Sargatal|editor4-first=David|editor4-last=Christie|editor5-first=Eduardo|editor5-last=De Juana}}</ref> Ili estas nemigrantoj, nome sidlokemaj birdoj<ref name=":3">{{Cite journal|last=Becker|first=Jonathan J.|date=November 1986|title=A Fossil Motmot (Aves: Momotidae) from the Late Miocene of Florida|journal=The Condor|volume=88|issue=4|pages=478–482|doi=10.2307/1368274|jstor=1368274|issn=0010-5422}}</ref> kiuj estas plej ofte vidataj solaj aŭ en paroj.<ref name=":0" /> Estas ses subspecioj de tiu ĉi specio.<ref name=":0" /> == Aspekto == [[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|left|thumb|Montranta la rakedformajn centrajn vostoplumojn]] At about 12 inches long, the broad-billed motmot is one of the smallest members of the family [[Momotidae]].<ref name=":1">{{Cite journal|last=Skutch|first=Alexander F.|date=1971|title=Life History of the Broad-Billed Motmot, with Notes on the Rufous Motmot|journal=The Wilson Bulletin|volume=83|issue=1|pages=74–94|jstor=4160044|issn=0043-5643}}</ref> These birds weigh 60 grams on average.<ref name=":0" /> They have dark eyes and feet. Most of its upper body, including its head, neck and chest, is a cinnamon-rufous colour. There is a black patch on either side of its head that covers the cheeks and auricular area, as well as one on the centre of its chest. The lower half of its body is more greenish above and becomes more blueish below. The broad-billed motmot has a long tail that gradually changes from blue to black. It also has two racquet-shaped central feathers are much longer than the rest.<ref name=":1" /> As its name suggests, the broad-billed motmot has a broad, flattened bill. Its bill is black, has serrated edges,<ref name=":0" /><ref name=":1" /> and has a keel on the upper mandible. This species does not demonstrate [[sexual dimorphism]], which means that both the male and female look alike.<ref name=":1" /> Juveniles of this species are duller and darker than the adults. They also have white on their bill and a blue-green streak over their eye.<ref name=":0" /> The broad-billed motmot looks nearly identical to the [[rufous motmot]] (''Baryphthengus martii'') but it has a few discerning characteristics. It is smaller and has a larger black patch compared to the rufous motmot, as well as a blue-green chin.<ref name=":0" /> == Taksonomio == The broad-billed motmot is a part of the family [[Momotidae]], in the order [[Coraciiformes]].<ref name=":3" /> This species has six subspecies, three of which make up a distinctive group that some consider to be their own species. They are called the "plain-tailed motmots" and this is because they lack tail racquets.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! !Subspecia nomo !Distribuo |- ! rowspan="3" |Broad-billed motmot (broad-billed) ''platyhynchum'' Group |''Electron platyrhynchum minus'' |Eastern Honduras to Eastern Panama. |- |''Electron platyrhynchum platyrhynchum'' |West of the Andes from Northwest Colombia to Southwest Ecuador. |- |''Electron platyrhynchum colombianum'' |Northern Colombia lowlands to Boyacá following the Magdalena River. |- ! rowspan="3" |Broad-billed motmot (plain-tailed) ''pyrrholaemum'' Group |''Electron platyrhynchum pyrrholaemum'' |East of the Andes from South-Central Colombia to Eastern Ecuador, as well as Peru and Bolivia. |- |''Electron platyrhynchum orienticola'' |Upper Amazonian Brazil. |- |''Electron platyrhynchum chlorophrys'' |Central Brazil, South of the Amazon. |} <ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuado == Its range encompasses the eastern side of [[Central America]] from [[Honduras]] to [[Panama]], and it extends into many countries in north-western [[South America]], including [[Colombia]], [[Ecuador]], [[Peru]], [[Bolivia]], and [[Brazil]].<ref name=":0" /> This bird resides in humid forests, warm lowlands and foothills,<ref name=":0" /> and is found at elevations below {{cvt|3000|ft|m|abbr=on}}.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Voĉo === The family [[Momotidae]] is small, but they have a wide variety of sounds.<ref name=":1" /> The broad-billed motmot's most utilized vocalization is its song, which they most often give at dawn. It is described as a nasal "cwaah" sound and it is generally repeated at long intervals, but it is sometimes done as a shorter and faster sequence, or as a duet. Their call, which is heard less commonly, is a quiet string of "tuk" sounds that occasionally develops into a rattle.<ref name=":0" /> === Manĝado === The broad-billed motmot is considered to be primarily [[Insectivore|insectivorous]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Hyde|first2=Mary Ann|last3=Chapman|first3=Angela|date=February 1993|title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans|journal=The Condor|volume=95|issue=1|pages=178–192|doi=10.2307/1369399|jstor=1369399|bibcode=1993Condo..95..178R |issn=0010-5422}}</ref> Their diet is made up in large part by insects and their larvae.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> However, they also feed on spiders, centipedes, scorpions,<ref name=":0" /> as well as some small vertebrates such as snakes, frogs, and lizards.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> When they are in season and abundant, this bird will predominantly eat cicadas.<ref name=":1" /> Unlike other species of the [[Motmot|Momotidae]] family, broad-billed motmots do not consume fruits.<ref name=":2" /> This bird species hunts in a way that saves energy, by examining their surroundings until they spot a prey of interest.<ref name=":1" /> They then perform a hunting method called a "sally-strike" to snatch their prey, before returning to their perch to feed.<ref name=":2" /> === Reproduktado === In Costa Rica, the broad-billed motmot lays its eggs between February and May. On average, this species has a [[Clutch (eggs)|clutch size]] of 2 or 3 eggs. These socially monogamous birds<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Murphy|first1=Troy G.|last2=Rohwer|first2=Vanya G.|last3=Scholes|first3=Edwin|date=2010|title=Breeding biology and longevity of Russet-crowned Motmots in central Mexico|journal=Journal of Field Ornithology|language=en|volume=81|issue=1|pages=13–16|doi=10.1111/j.1557-9263.2009.00255.x|issn=1557-9263|doi-access=free}}</ref> nest in an earth-bank burrow and both parents take turns incubating the eggs,<ref name=":0" /><ref name=":4" /> though the females often have longer shifts.<ref name=":0" /> It is not known exactly for how long broad-billed motmot eggs are incubated.<ref name=":0" /> The birds hatch both naked and blind, and parents also share the responsibility of feeding their young.<ref name=":1" /> == Konservostatuso == The broad-billed motmot is considered to be a species of [[least concern]] by the [[IUCN Red List]] of 2016.<ref name=":5" /> It is common within its range, but populations are being negatively affected by deforestation.<ref name=":0" /> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron platyrhynchum}} {{Wikispecies|Electron platyrhynchum}} *[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Electron_platyrhynchum.html Bildoj ĉe ADW] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 2shu5bh41t7i35t9wzxoc6dbls5igiw 9419500 9419495 2026-07-03T11:52:33Z Kani 670 9419500 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Larĝbeka momoto''' ''E. platyrhynchum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Electron platyrhynchum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682986A163629547 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682986A163629547.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Electron platyrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Benjamin Leadbeater|Leadbeater]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron platyrhynchum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Larĝbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron platyrhynchum'') estas buntkolora tre ofta [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''.<ref name=":5">{{Cite web|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Electron platyrhynchum|url=https://www.iucnredlist.org/en|access-date=2020-10-13|website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Ĝi vivas en Sudameriko.<ref name=":0">{{Citation|last1=Snow|first1=David|title=Broad-billed Motmot (Electron platyrhynchum)|date=2020-03-04|url=|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|doi=10.2173/bow.brbmot1.01|last2=Kirwan|first2=Guy M.|s2cid=225985856 |editor1-first=Josep|editor1-last=Del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=Jordi|editor3-last=Sargatal|editor4-first=David|editor4-last=Christie|editor5-first=Eduardo|editor5-last=De Juana}}</ref> Ili estas nemigrantoj, nome sidlokemaj birdoj<ref name=":3">{{Cite journal|last=Becker|first=Jonathan J.|date=November 1986|title=A Fossil Motmot (Aves: Momotidae) from the Late Miocene of Florida|journal=The Condor|volume=88|issue=4|pages=478–482|doi=10.2307/1368274|jstor=1368274|issn=0010-5422}}</ref> kiuj estas plej ofte vidataj solaj aŭ en paroj.<ref name=":0" /> Estas ses subspecioj de tiu ĉi specio.<ref name=":0" /> == Aspekto == [[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|left|thumb|Montranta la rakedformajn centrajn vostoplumojn]] Kun longo de ĉirkaŭ 30 centimetroj, la larĝbeka momoto estas unu el la plej malgrandaj membroj de la familio Momotedoj.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Skutch|first=Alexander F.|date=1971|title=Life History of the Broad-Billed Motmot, with Notes on the Rufous Motmot|journal=The Wilson Bulletin|volume=83|issue=1|pages=74–94|jstor=4160044|issn=0043-5643}}</ref> Tiuj birdoj pezas averaĝe 60 gramojn.<ref name=":0" /> Ili havas malhelajn okulojn kaj piedojn. La plej granda parto de la supra korpo, inkluzive de la kapo, kolo kaj brusto, havas cinam-ruĝecan koloron. Nigra makulo troviĝas ĉe ĉiu flanko de la kapo, kovrante la vangojn kaj la orelareon, kaj alia makulo estas meze de la brusto. La malsupra duono de la korpo estas pli verdeca supre kaj iĝas pli blueca malsupre. La larĝbeka momoto havas longan voston, kiu laŭgrade transiras de bluo al nigro. Ĝi ankaŭ havas du rakedformajn centrajn plumojn, kiuj estas multe pli longaj ol la ceteraj.<ref name=":1" /> Kiel sugestas ĝia nomo, la larĝbeka momoto havas larĝan, platan bekon. Ĝia beko estas nigra, havas segilformajn randojn<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kaj kilon sur la supra makzelo. Tiu specio ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]], kio signifas, ke kaj la masklo kaj la ino aspektas simile.<ref name=":1" /> Junuloj de tiu specio estas malpli brilaj kaj pli malhelaj ol la plenkreskuloj. Ili ankaŭ havas blankon sur la beko kaj bluverdan strion super la okulo.<ref name=":0" /> La Larĝbeka momoto aspektas preskaŭ identa al la [[Kilbeka momoto]] (''Baryphthengus martii''), sed ĝi havas kelkajn distingajn trajtojn. Ĝi estas pli malgranda kaj havas pli grandan nigran makulon kompare kun la Kilbeka momoto, kaj ankaŭ bluverdan mentonon.<ref name=":0" /> == Taksonomio == La Larĝbeka momoto apartenas al la familio [[Momotedoj]], en la ordo [[Koracioformaj]].<ref name=":3" /> Tiu ĉi specio havas ses subspeciojn, tri el kiuj formas distingan grupon kiun kelkaj konsideras propra specio. Ili estas nomataj "ebenvostaj momotoj" ĉar al ili mankas la vostaj rakedoj.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! !Subspecia nomo !Distribuo |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (larĝbekaj) Grupo ''platyhynchum'' |''Electron platyrhynchum minus'' |Orienta Honduro ĝis orienta Panamo. |- |''Electron platyrhynchum platyrhynchum'' |Okcidento de Andoj el nordokcidenta Kolombio ĝis sudokcidenta Ekvadoro. |- |''Electron platyrhynchum colombianum'' |Nordaj malaltaj teroj de Kolombio ĝis Boyacá laŭ la rivero Magdalena. |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (ebenvostaj) Grupo ''pyrrholaemum'' |''Electron platyrhynchum pyrrholaemum'' |Oriento de Andoj el sudcentra Kolombio ĝis orienta Ekvadoro, kaj ĝis Peruo kaj Bolivio. |- |''Electron platyrhynchum orienticola'' |Supra Amazonia Brazilo. |- |''Electron platyrhynchum chlorophrys'' |Centra Brazilo, sude de Amazono. |} <ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuado == Its range encompasses the eastern side of [[Central America]] from [[Honduras]] to [[Panama]], and it extends into many countries in north-western [[South America]], including [[Colombia]], [[Ecuador]], [[Peru]], [[Bolivia]], and [[Brazil]].<ref name=":0" /> This bird resides in humid forests, warm lowlands and foothills,<ref name=":0" /> and is found at elevations below {{cvt|3000|ft|m|abbr=on}}.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Voĉo === The family [[Momotidae]] is small, but they have a wide variety of sounds.<ref name=":1" /> The broad-billed motmot's most utilized vocalization is its song, which they most often give at dawn. It is described as a nasal "cwaah" sound and it is generally repeated at long intervals, but it is sometimes done as a shorter and faster sequence, or as a duet. Their call, which is heard less commonly, is a quiet string of "tuk" sounds that occasionally develops into a rattle.<ref name=":0" /> === Manĝado === The broad-billed motmot is considered to be primarily [[Insectivore|insectivorous]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Hyde|first2=Mary Ann|last3=Chapman|first3=Angela|date=February 1993|title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans|journal=The Condor|volume=95|issue=1|pages=178–192|doi=10.2307/1369399|jstor=1369399|bibcode=1993Condo..95..178R |issn=0010-5422}}</ref> Their diet is made up in large part by insects and their larvae.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> However, they also feed on spiders, centipedes, scorpions,<ref name=":0" /> as well as some small vertebrates such as snakes, frogs, and lizards.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> When they are in season and abundant, this bird will predominantly eat cicadas.<ref name=":1" /> Unlike other species of the [[Motmot|Momotidae]] family, broad-billed motmots do not consume fruits.<ref name=":2" /> This bird species hunts in a way that saves energy, by examining their surroundings until they spot a prey of interest.<ref name=":1" /> They then perform a hunting method called a "sally-strike" to snatch their prey, before returning to their perch to feed.<ref name=":2" /> === Reproduktado === In Costa Rica, the broad-billed motmot lays its eggs between February and May. On average, this species has a [[Clutch (eggs)|clutch size]] of 2 or 3 eggs. These socially monogamous birds<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Murphy|first1=Troy G.|last2=Rohwer|first2=Vanya G.|last3=Scholes|first3=Edwin|date=2010|title=Breeding biology and longevity of Russet-crowned Motmots in central Mexico|journal=Journal of Field Ornithology|language=en|volume=81|issue=1|pages=13–16|doi=10.1111/j.1557-9263.2009.00255.x|issn=1557-9263|doi-access=free}}</ref> nest in an earth-bank burrow and both parents take turns incubating the eggs,<ref name=":0" /><ref name=":4" /> though the females often have longer shifts.<ref name=":0" /> It is not known exactly for how long broad-billed motmot eggs are incubated.<ref name=":0" /> The birds hatch both naked and blind, and parents also share the responsibility of feeding their young.<ref name=":1" /> == Konservostatuso == The broad-billed motmot is considered to be a species of [[least concern]] by the [[IUCN Red List]] of 2016.<ref name=":5" /> It is common within its range, but populations are being negatively affected by deforestation.<ref name=":0" /> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron platyrhynchum}} {{Wikispecies|Electron platyrhynchum}} *[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Electron_platyrhynchum.html Bildoj ĉe ADW] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] hlnk0b3x262gts6eft4s9j1qz2ue8se 9419502 9419500 2026-07-03T11:53:33Z Kani 670 /* Aspekto */ 9419502 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Larĝbeka momoto''' ''E. platyrhynchum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Electron platyrhynchum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682986A163629547 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682986A163629547.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Electron platyrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Benjamin Leadbeater|Leadbeater]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron platyrhynchum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Larĝbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron platyrhynchum'') estas buntkolora tre ofta [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''.<ref name=":5">{{Cite web|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Electron platyrhynchum|url=https://www.iucnredlist.org/en|access-date=2020-10-13|website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Ĝi vivas en Sudameriko.<ref name=":0">{{Citation|last1=Snow|first1=David|title=Broad-billed Motmot (Electron platyrhynchum)|date=2020-03-04|url=|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|doi=10.2173/bow.brbmot1.01|last2=Kirwan|first2=Guy M.|s2cid=225985856 |editor1-first=Josep|editor1-last=Del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=Jordi|editor3-last=Sargatal|editor4-first=David|editor4-last=Christie|editor5-first=Eduardo|editor5-last=De Juana}}</ref> Ili estas nemigrantoj, nome sidlokemaj birdoj<ref name=":3">{{Cite journal|last=Becker|first=Jonathan J.|date=November 1986|title=A Fossil Motmot (Aves: Momotidae) from the Late Miocene of Florida|journal=The Condor|volume=88|issue=4|pages=478–482|doi=10.2307/1368274|jstor=1368274|issn=0010-5422}}</ref> kiuj estas plej ofte vidataj solaj aŭ en paroj.<ref name=":0" /> Estas ses subspecioj de tiu ĉi specio.<ref name=":0" /> == Aspekto == [[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|left|thumb|200ra|Montranta la rakedformajn centrajn vostoplumojn]] Kun longo de ĉirkaŭ 30 centimetroj, la larĝbeka momoto estas unu el la plej malgrandaj membroj de la familio Momotedoj.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Skutch|first=Alexander F.|date=1971|title=Life History of the Broad-Billed Motmot, with Notes on the Rufous Motmot|journal=The Wilson Bulletin|volume=83|issue=1|pages=74–94|jstor=4160044|issn=0043-5643}}</ref> Tiuj birdoj pezas averaĝe 60 gramojn.<ref name=":0" /> Ili havas malhelajn okulojn kaj piedojn. La plej granda parto de la supra korpo, inkluzive de la kapo, kolo kaj brusto, havas cinam-ruĝecan koloron. Nigra makulo troviĝas ĉe ĉiu flanko de la kapo, kovrante la vangojn kaj la orelareon, kaj alia makulo estas meze de la brusto. La malsupra duono de la korpo estas pli verdeca supre kaj iĝas pli blueca malsupre. La larĝbeka momoto havas longan voston, kiu laŭgrade transiras de bluo al nigro. Ĝi ankaŭ havas du rakedformajn centrajn plumojn, kiuj estas multe pli longaj ol la ceteraj.<ref name=":1" /> Kiel sugestas ĝia nomo, la larĝbeka momoto havas larĝan, platan bekon. Ĝia beko estas nigra, havas segilformajn randojn<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kaj kilon sur la supra makzelo. Tiu specio ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]], kio signifas, ke kaj la masklo kaj la ino aspektas simile.<ref name=":1" /> Junuloj de tiu specio estas malpli brilaj kaj pli malhelaj ol la plenkreskuloj. Ili ankaŭ havas blankon sur la beko kaj bluverdan strion super la okulo.<ref name=":0" /> La Larĝbeka momoto aspektas preskaŭ identa al la [[Kilbeka momoto]] (''Baryphthengus martii''), sed ĝi havas kelkajn distingajn trajtojn. Ĝi estas pli malgranda kaj havas pli grandan nigran makulon kompare kun la Kilbeka momoto, kaj ankaŭ bluverdan mentonon.<ref name=":0" /> == Taksonomio == La Larĝbeka momoto apartenas al la familio [[Momotedoj]], en la ordo [[Koracioformaj]].<ref name=":3" /> Tiu ĉi specio havas ses subspeciojn, tri el kiuj formas distingan grupon kiun kelkaj konsideras propra specio. Ili estas nomataj "ebenvostaj momotoj" ĉar al ili mankas la vostaj rakedoj.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! !Subspecia nomo !Distribuo |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (larĝbekaj) Grupo ''platyhynchum'' |''Electron platyrhynchum minus'' |Orienta Honduro ĝis orienta Panamo. |- |''Electron platyrhynchum platyrhynchum'' |Okcidento de Andoj el nordokcidenta Kolombio ĝis sudokcidenta Ekvadoro. |- |''Electron platyrhynchum colombianum'' |Nordaj malaltaj teroj de Kolombio ĝis Boyacá laŭ la rivero Magdalena. |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (ebenvostaj) Grupo ''pyrrholaemum'' |''Electron platyrhynchum pyrrholaemum'' |Oriento de Andoj el sudcentra Kolombio ĝis orienta Ekvadoro, kaj ĝis Peruo kaj Bolivio. |- |''Electron platyrhynchum orienticola'' |Supra Amazonia Brazilo. |- |''Electron platyrhynchum chlorophrys'' |Centra Brazilo, sude de Amazono. |} <ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuado == Its range encompasses the eastern side of [[Central America]] from [[Honduras]] to [[Panama]], and it extends into many countries in north-western [[South America]], including [[Colombia]], [[Ecuador]], [[Peru]], [[Bolivia]], and [[Brazil]].<ref name=":0" /> This bird resides in humid forests, warm lowlands and foothills,<ref name=":0" /> and is found at elevations below {{cvt|3000|ft|m|abbr=on}}.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Voĉo === The family [[Momotidae]] is small, but they have a wide variety of sounds.<ref name=":1" /> The broad-billed motmot's most utilized vocalization is its song, which they most often give at dawn. It is described as a nasal "cwaah" sound and it is generally repeated at long intervals, but it is sometimes done as a shorter and faster sequence, or as a duet. Their call, which is heard less commonly, is a quiet string of "tuk" sounds that occasionally develops into a rattle.<ref name=":0" /> === Manĝado === The broad-billed motmot is considered to be primarily [[Insectivore|insectivorous]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Hyde|first2=Mary Ann|last3=Chapman|first3=Angela|date=February 1993|title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans|journal=The Condor|volume=95|issue=1|pages=178–192|doi=10.2307/1369399|jstor=1369399|bibcode=1993Condo..95..178R |issn=0010-5422}}</ref> Their diet is made up in large part by insects and their larvae.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> However, they also feed on spiders, centipedes, scorpions,<ref name=":0" /> as well as some small vertebrates such as snakes, frogs, and lizards.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> When they are in season and abundant, this bird will predominantly eat cicadas.<ref name=":1" /> Unlike other species of the [[Motmot|Momotidae]] family, broad-billed motmots do not consume fruits.<ref name=":2" /> This bird species hunts in a way that saves energy, by examining their surroundings until they spot a prey of interest.<ref name=":1" /> They then perform a hunting method called a "sally-strike" to snatch their prey, before returning to their perch to feed.<ref name=":2" /> === Reproduktado === In Costa Rica, the broad-billed motmot lays its eggs between February and May. On average, this species has a [[Clutch (eggs)|clutch size]] of 2 or 3 eggs. These socially monogamous birds<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Murphy|first1=Troy G.|last2=Rohwer|first2=Vanya G.|last3=Scholes|first3=Edwin|date=2010|title=Breeding biology and longevity of Russet-crowned Motmots in central Mexico|journal=Journal of Field Ornithology|language=en|volume=81|issue=1|pages=13–16|doi=10.1111/j.1557-9263.2009.00255.x|issn=1557-9263|doi-access=free}}</ref> nest in an earth-bank burrow and both parents take turns incubating the eggs,<ref name=":0" /><ref name=":4" /> though the females often have longer shifts.<ref name=":0" /> It is not known exactly for how long broad-billed motmot eggs are incubated.<ref name=":0" /> The birds hatch both naked and blind, and parents also share the responsibility of feeding their young.<ref name=":1" /> == Konservostatuso == The broad-billed motmot is considered to be a species of [[least concern]] by the [[IUCN Red List]] of 2016.<ref name=":5" /> It is common within its range, but populations are being negatively affected by deforestation.<ref name=":0" /> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron platyrhynchum}} {{Wikispecies|Electron platyrhynchum}} *[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Electron_platyrhynchum.html Bildoj ĉe ADW] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] sm9w1ird468bptkzzgwzie4y7fkxydp 9419504 9419502 2026-07-03T11:54:43Z Kani 670 9419504 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Larĝbeka momoto''' ''E. platyrhynchum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Electron platyrhynchum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682986A163629547 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682986A163629547.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Electron platyrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Benjamin Leadbeater|Leadbeater]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron platyrhynchum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Larĝbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron platyrhynchum'') estas buntkolora tre ofta [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''.<ref name=":5">{{Cite web|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Electron platyrhynchum|url=https://www.iucnredlist.org/en|access-date=2020-10-13|website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Ĝi vivas en Sudameriko.<ref name=":0">{{Citation|last1=Snow|first1=David|title=Broad-billed Motmot (Electron platyrhynchum)|date=2020-03-04|url=|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|doi=10.2173/bow.brbmot1.01|last2=Kirwan|first2=Guy M.|s2cid=225985856 |editor1-first=Josep|editor1-last=Del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=Jordi|editor3-last=Sargatal|editor4-first=David|editor4-last=Christie|editor5-first=Eduardo|editor5-last=De Juana}}</ref> Ili estas nemigrantoj, nome sidlokemaj birdoj<ref name=":3">{{Cite journal|last=Becker|first=Jonathan J.|date=November 1986|title=A Fossil Motmot (Aves: Momotidae) from the Late Miocene of Florida|journal=The Condor|volume=88|issue=4|pages=478–482|doi=10.2307/1368274|jstor=1368274|issn=0010-5422}}</ref> kiuj estas plej ofte vidataj solaj aŭ en paroj.<ref name=":0" /> Estas ses subspecioj de tiu ĉi specio.<ref name=":0" /> == Aspekto == [[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|left|thumb|200ra|Montranta la rakedformajn centrajn vostoplumojn]] Kun longo de ĉirkaŭ 30 centimetroj, la larĝbeka momoto estas unu el la plej malgrandaj membroj de la familio Momotedoj.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Skutch|first=Alexander F.|date=1971|title=Life History of the Broad-Billed Motmot, with Notes on the Rufous Motmot|journal=The Wilson Bulletin|volume=83|issue=1|pages=74–94|jstor=4160044|issn=0043-5643}}</ref> Tiuj birdoj pezas averaĝe 60 gramojn.<ref name=":0" /> Ili havas malhelajn okulojn kaj piedojn. La plej granda parto de la supra korpo, inkluzive de la kapo, kolo kaj brusto, havas cinam-ruĝecan koloron. Nigra makulo troviĝas ĉe ĉiu flanko de la kapo, kovrante la vangojn kaj la orelareon, kaj alia makulo estas meze de la brusto. La malsupra duono de la korpo estas pli verdeca supre kaj iĝas pli blueca malsupre. La larĝbeka momoto havas longan voston, kiu laŭgrade transiras de bluo al nigro. Ĝi ankaŭ havas du rakedformajn centrajn plumojn, kiuj estas multe pli longaj ol la ceteraj.<ref name=":1" /> Kiel sugestas ĝia nomo, la larĝbeka momoto havas larĝan, platan bekon. Ĝia beko estas nigra, havas segilformajn randojn<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kaj kilon sur la supra makzelo. Tiu specio ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]], kio signifas, ke kaj la masklo kaj la ino aspektas simile.<ref name=":1" /> Junuloj de tiu specio estas malpli brilaj kaj pli malhelaj ol la plenkreskuloj. Ili ankaŭ havas blankon sur la beko kaj bluverdan strion super la okulo.<ref name=":0" /> La Larĝbeka momoto aspektas preskaŭ identa al la [[Kilbeka momoto]] (''Baryphthengus martii''), sed ĝi havas kelkajn distingajn trajtojn. Ĝi estas pli malgranda kaj havas pli grandan nigran makulon kompare kun la Kilbeka momoto, kaj ankaŭ bluverdan mentonon.<ref name=":0" /> == Taksonomio == La Larĝbeka momoto apartenas al la familio [[Momotedoj]], en la ordo [[Koracioformaj]].<ref name=":3" /> Tiu ĉi specio havas ses subspeciojn, tri el kiuj formas distingan grupon kiun kelkaj konsideras propra specio. Ili estas nomataj "ebenvostaj momotoj" ĉar al ili mankas la vostaj rakedoj.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! !Subspecia nomo !Distribuo |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (larĝbekaj) Grupo ''platyhynchum'' |''Electron platyrhynchum minus'' |Orienta Honduro ĝis orienta Panamo. |- |''Electron platyrhynchum platyrhynchum'' |Okcidento de Andoj el nordokcidenta Kolombio ĝis sudokcidenta Ekvadoro. |- |''Electron platyrhynchum colombianum'' |Nordaj malaltaj teroj de Kolombio ĝis Boyacá laŭ la rivero Magdalena. |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (ebenvostaj) Grupo ''pyrrholaemum'' |''Electron platyrhynchum pyrrholaemum'' |Oriento de Andoj el sudcentra Kolombio ĝis orienta Ekvadoro, kaj ĝis Peruo kaj Bolivio. |- |''Electron platyrhynchum orienticola'' |Supra Amazonia Brazilo. |- |''Electron platyrhynchum chlorophrys'' |Centra Brazilo, sude de Amazono. |} <ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuado == Its range encompasses the eastern side of [[Central America]] from [[Honduras]] to [[Panama]], and it extends into many countries in north-western [[South America]], including [[Colombia]], [[Ecuador]], [[Peru]], [[Bolivia]], and [[Brazil]].<ref name=":0" /> This bird resides in humid forests, warm lowlands and foothills,<ref name=":0" /> and is found at elevations below {{cvt|3000|ft|m|abbr=on}}.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Voĉo === The family [[Momotidae]] is small, but they have a wide variety of sounds.<ref name=":1" /> The broad-billed motmot's most utilized vocalization is its song, which they most often give at dawn. It is described as a nasal "cwaah" sound and it is generally repeated at long intervals, but it is sometimes done as a shorter and faster sequence, or as a duet. Their call, which is heard less commonly, is a quiet string of "tuk" sounds that occasionally develops into a rattle.<ref name=":0" /> === Manĝado === The broad-billed motmot is considered to be primarily [[Insectivore|insectivorous]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Hyde|first2=Mary Ann|last3=Chapman|first3=Angela|date=February 1993|title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans|journal=The Condor|volume=95|issue=1|pages=178–192|doi=10.2307/1369399|jstor=1369399|bibcode=1993Condo..95..178R |issn=0010-5422}}</ref> Their diet is made up in large part by insects and their larvae.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> However, they also feed on spiders, centipedes, scorpions,<ref name=":0" /> as well as some small vertebrates such as snakes, frogs, and lizards.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> When they are in season and abundant, this bird will predominantly eat cicadas.<ref name=":1" /> Unlike other species of the [[Motmot|Momotidae]] family, broad-billed motmots do not consume fruits.<ref name=":2" /> This bird species hunts in a way that saves energy, by examining their surroundings until they spot a prey of interest.<ref name=":1" /> They then perform a hunting method called a "sally-strike" to snatch their prey, before returning to their perch to feed.<ref name=":2" /> === Reproduktado === In Costa Rica, the broad-billed motmot lays its eggs between February and May. On average, this species has a [[Clutch (eggs)|clutch size]] of 2 or 3 eggs. These socially monogamous birds<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Murphy|first1=Troy G.|last2=Rohwer|first2=Vanya G.|last3=Scholes|first3=Edwin|date=2010|title=Breeding biology and longevity of Russet-crowned Motmots in central Mexico|journal=Journal of Field Ornithology|language=en|volume=81|issue=1|pages=13–16|doi=10.1111/j.1557-9263.2009.00255.x|issn=1557-9263|doi-access=free}}</ref> nest in an earth-bank burrow and both parents take turns incubating the eggs,<ref name=":0" /><ref name=":4" /> though the females often have longer shifts.<ref name=":0" /> It is not known exactly for how long broad-billed motmot eggs are incubated.<ref name=":0" /> The birds hatch both naked and blind, and parents also share the responsibility of feeding their young.<ref name=":1" /> == Konservostatuso == The broad-billed motmot is considered to be a species of [[least concern]] by the [[IUCN Red List]] of 2016.<ref name=":5" /> It is common within its range, but populations are being negatively affected by deforestation.<ref name=":0" /> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron platyrhynchum}} {{Wikispecies|Electron platyrhynchum}} *[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Electron_platyrhynchum.html Bildoj ĉe ADW] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] be2fvn5ta6sm45oyyx8isd3wa6owleo Electron platyrhynchum 0 948881 9419496 2026-07-03T11:41:13Z Kani 670 Alidirektigis al [[Larĝbeka momoto]] 9419496 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Larĝbeka momoto]] o39ckoqde3o9ne5rtea5hwybw0uaeo6 Ayoube Amaimouni 0 948882 9419501 2026-07-03T11:52:40Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2004|11|3}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2004|11|3}}-jara - estas maroka..." 9419501 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2004|11|3}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2004|11|3}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "21". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Amaimouni, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] c68adlmno3zw324xdvjynvb21qs64oc Chadi Riad 0 948883 9419503 2026-07-03T11:53:48Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2003|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2003|6|17}}-jara - estas maroka..." 9419503 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2003|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2003|6|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "18". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] 4tgpudvkh950nz4okmh1ue6z6gm42z0 Eksterteritorio 0 948884 9419510 2026-07-03T11:56:58Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Eksterteritorieco]] 9419510 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[eksterteritorieco]] eia7nioksg7qnlygiqf2qmewh2m47s0