Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 482 9419712 9395990 2026-07-03T20:25:08Z Sj1mor 12103 9419712 wikitext text/x-wiki {{PorA|la muzikgrupo|Boston (muzika grupo)}} {{Informkesto urbo | ŝtato = {{Usono}} | titolo de administra unuo1 = [[Subŝtatoj de Usono|Subŝtato]] | administra unuo1 = {{Masaĉuseco}} | titolo de administra unuo2 = [[Kantonoj de Usono|Kantono]] | administra unuo2 = [[Kantono Suffolk (Masaĉuseco)|Suffolk]] | bildo={{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Boston Montage.jpg | dosiero2 = TE-Collage Boston.png | dosiero3 = Boston Collage 4 750px.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} |bildo-larĝeco = 300ra |regiono-ISO=US-MA |tipo1=reliefo |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo2=Usono Bostono |situo de2=Situa mapo de Bostono |tipo2=reliefo |zomo=9 }} '''Bostono''' ({{lang-en|Boston}} ['bɑs tən]) estas la ĉefurbo de la [[usonaj subŝtatoj|ŝtato]] [[Masaĉuseco]] kaj de la [[Kantono Suffolk (Masaĉuseco)|kantono Suffolk]] en [[Usono]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. [[Dosiero:Seal of Boston, Massachusetts.svg|eta|maldekstre|{{centre|blazono de urbo}}]] En 2000, la urbo (strikte laŭ la urbolimo) enhavis {{formatnum:589141}} loĝantojn, farante sin la 20-a plej granda urbo en Usono. La metropola regiono enhavas, depende de preciza difino de la regiono, inter 3 kaj {{unuo|5.8}} milionoj da loĝantoj. Dum la lastaj 350 jaroj, Bostono kreskis. La centra termaso pli ol triobliĝis dum la jarcentoj, sed ne nur pro la aneksado de apudaj urbetoj. La kreskado de Bostono rezultis de genia terpleniga projekto kiu kreis el la akvo la najbarejon ''Back Bay'', parton de la Financa Distrikto, kaj la belan havenkvartalon. == Geografio == [[Granda Bostono]] (angle ''Greater Boston''; ankaŭ konata kiel angle ''Eastern Massachusetts'', Orienta Masaĉuseco) estas la metropola areo de Nov-Anglio kiu estas en la nordoriento de Usono en kies centro estas la urbo Bostono. La regiono estas la deka plej granda metropola areo en Usono. La areo de Granda Bostono ampleksas tri ŝtatojn - Masaĉuseco, Nov-Hampŝiro kaj Rod-Insulo. Apudaj urboj de Bostono inkluzivas [[Kembriĝo, Masaĉuseco|Kembriĝon]] kaj [[Somerville (Masaĉuseco)|Somerville]]. La loĝantaro estas de 5.650 mil (en la [[aglomeraĵo]] en [[2000]]). Elstara geografia elemento estas [[Georges Insulo (Masaĉuseco)|Georges Insulo]]. En la aglomeraĵo estas multaj [[universitato]]j: * [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]] * [[Universitato Harvard]] * [[Boston College]] * [[Universitato de Bostono]] * [[Universitato Wellesley|Wellesley]] * [[Universitato Tufts]] * [[Universitato de Masaĉuseco]] * [[Universitato Simmons]] Inter la [[ĝemelaj urboj]] de Bostono estas [[Barcelono]], [[Hispanio]]; [[Hangzhou]], [[Ĉinio]]; [[Kioto]], [[Japanio]]; [[Melburno]], [[Aŭstralio]]; [[Padua]], [[Italio]]; [[Strasburgo]], [[Francio]]; [[Tajpeo]], [[Tajvano]]. === Situo === * '''loko''': {{koordinatoj|42_20_N_71_00_W|42°20' Norde, 71°00 Okcidente}} * '''horzono:''' [[GMT]]-5h (-4h de aprilo ĝis oktobro) == Historio == [[Dosiero:Siege of Boston.Dean.USMA.edu.history.gif|eta|maldekstre|200px|La [[Sieĝo de Bostono]] 1775–1776]] La unua loĝanto de Bostono, pastro William Blaxton, loĝis sole en la loko de la nuna najbarejo ''Beacon Hill'' dum kvin jaroj antaŭ ol aliaj britaj setlantoj alvenis en 1622. Nun en tiu najbarejo loĝas 10.000 homoj. Bostono estis fondita en 1630 kaj nomita laŭ la urbo [[Bostono (Anglio)|Bostono]] en orienta Anglio ([[Lincolnshire]]). ''[[The Boston News-Letter]]'' (Bostona Novaĵletero), unuafoje publikigita en Bostono la 24an de aprilo, 1704, estas konsiderata kiel la unua kontinue publikigita gazeto en [[Dek tri Kolonioj|Brita Nordameriko]]. En Bostono okazis la [[Bostona Masakro]] (1770) kaj la [[Bostona teumado]] (1773), eventoj ideologie gravaj en la [[historio de Usono]]. Proksime de ĝi okazis la "Batalo de Bunker Hill" (1775). La [[Sieĝo de Bostono]] ([[19a de aprilo]] [[1775]] – [[17a de marto]] [[1776]]) estis malferma fazo de la [[Usona Revolucia Milito]]. Milicanoj el [[Nov-Anglio]] malhelpis la movadon surtere de la [[Brita Armeo]] fortikita en kio estis tiam la duoninsula urbo Bostono, [[Masaĉuseco]]. Ambaŭ partioj devis elturniĝi por provizioj kaj personaro dum la daŭrado de la sieĝo. Brita reproviziado kaj refortiga agado estis limigitaj al maraliro. Post dekunu monatoj de sieĝo la britoj abandonis Bostonon navige al [[Nov-Skotio]]. == Vidindaĵoj == * [[Bostona Belarta Muzeo]] * [[Bostona Publika Biblioteko]] * Parko ''[[Boston Common]]'' * [[Publika Parko de Bostono]] == Servoj == * [[Arkeologia Instituto de Usono]] * [[Boston Latin School]] * [[Bostona Kolegio]] * [[Bostona Porinfana Muzeo]] * [[Instituto Albert Einstein]] * [[Universitato Simmons]] [[dosiero:The Boston Sunday Herald- Ladies Spring Fashions, March 17 MET DP867304.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|afiŝo de marto 1905 por la dimanĉa eldono}} de la gazeto ''[[Boston Herald]]'']] == Amaskomunikiloj == * ''[[Boston Herald]]'', [[Konservativismo|konservativisma]] [[ĉiutaga gazeto]] fondita en 1846 * ''[[The Boston Globe]]'', [[liberala]] [[ĉiutaga gazeto]] fondita en 1872 == Entreprenoj == * [[Bain Capital]] == Konatuloj == En la urbo naskiĝis: * [[Eric S. Raymond]] (1957-), programisto * [[John McCarthy]] (1927-2011), programisto * [[Jack Lemmon]] (1925-2001), aktoro * [[Sylvia Plath]] (1932-1963), poetino * [[Lew Rockwell]] (1944-), ekonomikisto * [[Leonard Nimoy]], (1931-2015), aktoro, konata precipe pro la rolo de la duon-vulkanano "[[Spock]]" en la televidserio [[Star Trek]] * [[Ralph Waldo Emerson]] (1803-1882), filozofo kaj eseisto * [[Cotton Mather]] (1663-1728), politike tre influa puritano en la britaj kolonioj en Norda Ameriko * [[Henry Cabot Lodge]] (1950-1924), politikisto En la urbo aktuale vivas: * [[Liv Ullmann]] (1938-), aktorino kaj reĝisorino En la urbo mortis: * [[hungara]] [[verkisto]] [[Tamás Aczél]] (1921-1994) * hungara poeto kaj tradukisto [[József Bakucz]] (1929-1990) * hungara naĝisto [[Károly Bartha (naĝisto)|Károly Bartha]] (1907-1991) * hungara [[pianisto]] [[Béla Böszörményi-Nagy]] (1912-1990) * hungara [[ministro]] [[Tihamér Fabinyi]] (1890-1953) * hungara [[kuracisto]] [[Jenő Kramár]] (1895-1981) * hungara [[astronomo]] [[Károly Lassovszky]] (1897-1961) * hungara [[kemiisto]] [[Imre Valkó]] (1902-1975) * [[John Bardeen]] (1909-1991), fizikisto * [[hebreisto]] [[Sándor Altmann]] == Transportoj == * [[Internacia Flughaveno de Bostono]] * [[Metroo de Bostono]] * [[Trolebusa transporto en Granda Bostono]] == Esperanto en Bostono == Tie, [[John Fogg Twombly]] fondis la unuan usonan Esperanto-Grupon en 1905. == Bildaro == <gallery widths=220> Dosiero:Boston Back Bay.jpg|{{centre|Kvartalo ''Back Bay'' en Bostono}} Dosiero:Old State House Boston 2009f.JPG|{{centre|La 18-jarcenta malnova domo de Masaĉuseco, ĉirkaŭbarita per altaj konstruaĵoj de la 19-a kaj 20-aj jarcentoj}} Dosiero:2017 Massachusetts State House.jpg|{{centre|la nuna domo de Masaĉuseco}} </gallery> [[dosiero:Boston Celtics and Bruins 2009 Playoffs on Massachusetts State House (53813034156).jpg|eta|maldekstra|{{centre|flagoj de la loka korbopilka teamo ''[[Boston Celtics]]'' kaj de loka glacihokea teamo ''Bruins'', la [[Brunursoj de Bostono]], ĉe la domo de [[Masaĉuseco]] en 2009}}]] == Vidu ankaŭ == * [[Boston Celtics]], loka korbopilka teamo * [[Brunursoj de Bostono]], glacihokea teamo {{Projektoj|ReVo=boston2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.ci.boston.ma.us Oficiala retejo de la urbo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20011009000121/http://www.ci.boston.ma.us/ |date=2001-10-09 }} ({{en}}) {{-}} {{Granda dosiero|Boston skyline from Cambridge November 2015 panorama 1.jpg|1000px|{{center|Panorama vido de la urbocentro de Bostono je novembro 2015}}}} <br/> {{Usonaj subŝtatoj kun ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bostono| ]] [[Kategorio:Metropoloj]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Usono]] [[Kategorio:Urboj de Masaĉuseco]] syyepfk6sdbz9axtnax0p3zti4p2zg9 0 653 9420070 9390440 2026-07-04T08:58:00Z Moldur 2507 9420070 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Claude Piron | dosiero = [[Dosiero:Claude Piron.jpg|220px]] | priskribo = Claude Piron dum esperanta kongreso en [[Boulogne-sur-Mer]], 2005. | pseŭdonomo = Klaŭdjo | loko de naskiĝo = {{flago|Belgio}} [[Namuro (urbo)|Namuro]], [[Belgio]] | nacieco = [[Svisio|sviso]] | tradukis = | loko de morto = {{flago|Svislando}} [[Gland VD]], [[Svislando]] | verkis = [[Claude Piron#Listo de verkoj|listo de verkoj]] | aliaj aktivaĵoj = <div> *[[Monda Organizaĵo pri Sano]] *[[Honoraj membroj de UEA|honora membro]] de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] *[[Esperantlingva Verkista Asocio]]. | akademiano = [[Akademio de Esperanto|jes]] | esperantistiĝis en = }} '''Claude PIRON''' {{prononco|klod piʁɔ̃}} (naskiĝis la {{daton|26|februaro|1931}} en [[Namuro (urbo)|Namuro]], mortis la {{daton|22|januaro|2008}} en [[Gland VD]]<ref>''[[Libera Folio]]'', ''[http://www.liberafolio.org/2008/forpasis-claude-piron Forpasis Claude Piron] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141215110316/http://www.liberafolio.org/2008/forpasis-claude-piron |date=2014-12-15 }}''.</ref><ref>http://www.esperantio.net/index.php?id=480</ref>) estis [[Svisio|svisa]] [[esperantisto]], [[lingvisto]] kaj [[psikologio|psikologo]]; de [[1956]] ĝis [[1961]] li ankaŭ estis [[tradukistoj|tradukisto]] por [[Unuiĝintaj Nacioj]] (el la [[ĉina lingvo|ĉina]], el la [[angla lingvo|angla]], el la [[rusa lingvo|rusa]] kaj el la [[hispana lingvo|hispana]] en la [[franca lingvo|francan]]); poste li plu tradukadis tutmonde por la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] ĝis [[1969]]. ==Biografio== En [[Esperantujo]], li nomis sin '''Klaŭdjo'''. Interalie, li estis membro de la [[Akademio de Esperanto]], [[Honoraj membroj de UEA|honora membro]] de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] kaj membro de [[Esperantlingva Verkista Asocio]]. Post sia laboro ĉe UN, li laboris por [[Monda Organizaĵo pri Sano]] tra la mondo kaj verkis multajn Esperantajn verkojn. Li ankaŭ uzis Esperanton en multaj landoj, inkluzive de [[Japanio]], [[Ĉinio]], [[Uzbekio]], [[Kazaĥlando]] kaj kelkaj lokoj en [[Afriko]] kaj Latina Ameriko, kaj preskaŭ ĉiuj [[eŭropo|eŭropaj]] landoj. Li instruis Esperanton ĉe la [[Ŝtata Universitato de San-Francisko]]. Li estis psikoterapiisto kaj instruis en la [[psikologio|psikologia]] fako de [[Universitato de Ĝenevo|Ĝeneva Universitato]] ([[Svislando]]), de [[1973]] ĝis [[1994]]. Lia franclingva libro ''[[La Lingva Defio (Claude Piron)|Le Défi des Langues - Du gâchis au bon sens]]'' (La Lingva Defio - El ĥaoso al sana prudento) ([[Parizo]]: L'Harmattan, 1994)* <ref>''[http://claudepiron.free.fr/livres/defilanguesbonsens.htm Le Défi des langues {{fr}}]''</ref> estas speco de psikanalizo de la internacia komunikado. [[portugala lingvo|Portugala]] versio, ''O desafio das linguas'', aperis en 2002 ([[Kampinaso|Campinas, SP, Brazilo]]: Pontes). Lia verkaro inkluzivas lernolibrojn, facilajn legaĵojn, romanojn, novelojn, poezion, faktolibrojn kaj artikolojn. Liaj plej famaj verkoj estas ''[[Gerda Malaperis]]'' kaj ''[[La Bona Lingvo]]''. Li ankaŭ verkis romanojn sub la [[pseŭdonimo]]j [[Johán Valano]] kaj Johán Balano. ''Gerda Malaperis'' estas romaneto, lernolibro kiu uzas bazan gramatikon kaj estas aranĝita tiamaniere, ke ĉiu ĉapitro kompreneblas pli facile ol la posta; ĝi laŭgrade kondukas al sperta esperanto; fine, vortlistoj ekzistas por kelkaj lingvoj, do komencantoj facile sekvas la lecionojn. Ĝi jam iĝis bazo de unu el la senpagaj retpoŝtaj kursoj. En ''[[La Bona Lingvo]]'', Piron kaptas la bazajn lingvistikajn kaj sociajn aspektojn de [[Esperanto]]. Li tezas, ke Esperanto pli facilas ĉar ĝi respegulas bazajn mensajn principojn rilate al lingva lernado, interalie kaj plej grave, la ĝeneraligo de gramatikaj formoj kaj reguloj. Li argumentas kontraŭ enporto de [[neologismo|novaj radikoj]], montrante la esprimpovon de baza vortprovizo kaj imagema kunmetado. Piron tradukis kantojn el pluraj lingvoj kaj fojfoje mem prezentis ilin, akompanante sin per gitaro. En [[1982]] ĉe [[LF-koop]], aperis lia son-kasedo "Frandu Piron". Piron diplomitiĝis ĉe la [[Interpretado (tradukado)|interpretadolernejo]] de la [[universitato de Ĝenevo]] kaj laboris de 1956 ĝis 1961 kiel interpretisto ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]] en [[Novjorko]], [[Usono]]. Li tradukis tie el la [[angla]], la [[ĉina]], la [[hispana]] kaj la [[rusa]] al la [[franca]]. Poste li laboris dum 8 jaroj por la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] en [[Azio]] kaj [[Afriko]]. Post edukado al psikanalisto kaj [[psikoterapio|psikoterapeŭto]] li laboris en la regiono de [[Ĝenevo]] kaj ekde [[1999]] en [[Gland VD|Gland]]. De [[1973]] ĝis sia emeritiĝo en la jaro [[1994]] li krome instruis psikologion kaj eduksciencon ĉe la [[universitato de Ĝenevo]]. Li krome instruis, konsilis kaj superrigardis junajn psikologojn. En multaj prelegoj kaj publikaĵoj li traktis demandojn pri psikologio kaj internacia komunikado. Krome li verkis, parte sub la pseŭdonimo [[Johán Valano]] ankaŭ beletrajn verkojn. == Listo de verkoj == [[Dosiero:Lasu min paroli plu!.jpg|eta|[[Lasu min paroli plu|Lasu min paroli plu!]], 3-a eldono (2003), lernolibro verkita por legado paralela al [[Gerda malaperis|Gerda malaperis!]]]] [[Dosiero:Vere aŭ fantazie.jpg|eta|legolibro ''[[Vere aŭ fantazie]]'', 1-a eldono (1989)]] * ''[[Ĉu vi kuiras ĉine?]]'' (krimromano 1976; 3-a eldono: 1996) * ''Malmalice'' (poemoj 1977) * ''Esperanto: ĉu eŭropa aŭ azia lingvo?'' (broŝuro 1977) * ''Letero al kolego pri la formo kaj la strukturo de Esperanto'' (en : [[Esperanto Vandaag]], 1977) * ''[[Ĉu li bremsis sufiĉe?]]'' (krimromano 1978; 2-a eldono: 1979; 3-a eldono: 2022) * ''Kiel personeco sin strukturas'' (multobligita prelego 1978) * ''[[Ĉu li venis trakosme?]]'' (krimromano 1980) * ''[[Ĉu ni kunvenis vane?]]'' (krimromano 1982) * ''[[Ĉu ŝi mortu tra-fike?]]'' (krimromano 1982, sub la pseŭdonimo Johán BALANO, memkompreneble; 2-a eldono: 2000) * ''[[Gerda malaperis|Gerda malaperis!]]'' (instrua romaneto 1983) * ''[[Lasu min paroli plu!]]'' (instrua novelaro 1984) * ''Ili kaptis Elzan!'' (facila romaneto 1985) * ''[[Ĉu rakonti novele?]]'' (krimnoveloj 1986) * ''Sen pardono'' (lernolibro 1988) * ''Psikologiaj reagoj al Esperanto'' (broŝuro 1988) * ''[[Vere aŭ fantazie]]'' (rakontaro 1989) * ''[[La bona lingvo]]'' (prilingva traktaĵo 1989; 2-a eldono: 1997) * ''Dankon, amiko!'' (facila rakonto 1990) * ''La kisa malsano'' (instrua romaneto 1991) * ''Esperanto el la vidpunkto de verkisto'' (broŝuro 1992) * Son-kasedo ''Frandu Piron'' (1982) * ''Vivi estas miri'' (legolibro 1995) * ''La dorsosako de panjo Rut'''. "Tiaj ni estas", Volumo 1 (kun [[Sándor Bakó]], noveloj, 1995) * ''Tien'' (sciencfikcia romano 1997) * ''La kisa malsano''. "Tiaj ni estas", Volumo 2 (kun [[Sándor Bako]], noveloj 2001) * ''La meteoro''. "Tiaj ni estas", Volumo 3 (kun [[Sándor Bako]], noveloj 2002) * ''Dio, psiĉjo kaj mi'', aperinta kelkajn tagojn antaŭ lia morto ([[IEM]], 2007) == Johán Valano == [[Dosiero:Ĉu vi mortu tra-fike.jpg|eta|220px|Kovrilpaĝo de Ĉu ŝi mortu tra-fike, 1982]] '''Johán VALANO''' kaj (pli neformale) '''Johán BALANO''' estas pseŭdonimoj de [[Claude Piron]]. Ili aludas la belgan devenon de Piron: [[valono]] el la [[Mozo|Moza valo]]. Sub tiu nomo aperis lia poemaro "Malmalice" ([[1978]]), kaj tuta serio da "Ĉu"-romanoj, kaj lia novelaro [[Ĉu rakonti novele?]] <ref> Eldono de Flandra Esperanto-Ligo, [[Antverpeno]].144 p. Formato 21 x 14,5 cm</ref> (aperinta kiel unua verko en la [[Serio Stafeto]]). En [[1982]] [[LF-koop]] eldonis lian muzikan kasedon "Frandu piron", realigitan helpe de [[Gianfranco Molle]] kaj aliaj en Romo. ==Recenzoj== Pri ''[[Ĉu rakonti novele?]]'' {{citaĵo|Krim-noveloj. Ĝi estas originale verkita en Esperanto kaj enhavas dekunu krim-rakontojn, kiuj jam aperis en la magazino "Monato" en la jaro 1981, kio jam estas atesto pri ĝia kvalito. La esperanta literaturo ja enhavas ĉiujn diversajn branĉojn de la moderna literaturo kaj tiu ĉi verko atestas pri la branĉo de krim-noveloj. Estas rimarkinde, ke la nomoj de personoj, [[strato]]j kaj geografiaj lokoj havas esperantajn radikojn, kio vere estas originala, ĉar ordinare oni nur esperantigas la nomojn de la diversaj lingvoj. Propra esperanto-literaturo bezonas esperantajn nomojn sendependajn de kiu ajn [[nacia lingvo]], ĉar Esperanto estas universala.|[[Boletín]] n280 (maj 1987) }} === Citaĵo === {{citaĵo | originala teksto = ''Vi bald Esperanto hot ŝojn lang derlebt biz 120 jor un blajbt vajter gezunt un ŝtark, hot ziĥ antvikelt a ganc gebit in lingvistik un sociale ŝtudies - esperantologie. Nit vejnik esperantologn interesirn ziĥ aktiv mit jidiŝ. Lmŝl, der ŝvejceriŝer ŝrajber un diĥter Klod Piron hot gelernt jidiŝ, kdi beser cu farŝtejn di forgeŝiĥte fun gevise verter un gramatiŝer partim in Zamenhofs loŝn.'' | teksto = Dum kiam Esperanto jam travivis ĝis 120 jarojn kaj restas plu sana kaj forta, evoluiĝis tuta areo en lingvistiko kaj sociaj studoj - esperantologio. Ne malmultaj esperantologoj interesiĝas aktive pri la jida. Interalie, la svisa verkisto kaj poeto Claude Piron lernis la jidan, por pli bone kompreni la antaŭhistorion de certaj vortoj kaj gramatikaj partoj en la lingvo de Zamehof. | aŭtoro = [[Joel Matvejev]] <ref>''Jidiŝ un Esperanto'', vd. sube</ref> }} ==Diskaro== *Frandu piron (1982) *# Forvojaĝa kanto *# La ekzilito *# Sur kampo florkovrita *# Floro oranĝa *# Kial vin turmentas amo? *# Ie en la havenkvartalo *# Fromaĝo el Edamo *# Jen foje juna kavaliro *# Turkisaj ringetoj *# Venezuelo *# Venas verdaj brigadistoj *# Balado pri vespera amo *# Side sur altejo (Foresto) === Tekstoj === [[Dosiero:La bona lingvo 1989.jpg|eta|220px|La Bona Lingvo, eldono 1989.]] * [http://esperanto.net/literaturo/roman/piron.html Claude Piron] * [http://claudepiron.free.fr Tekstoj de Claude Piron (en multaj lingvoj)] * {{retarkivo|2008|http://www.geocities.com/c_piron/ About Language Problems}} Pri Lingvaj Problemoj de Claude Piron ''(angle kaj france)'' * ''{{retarkivo|2007|http://www.ikso.net/pironejo/ La Pironejo}}'' * ''[http://claudepiron.free.fr/articlesenesperanto/respondoj.htm Interesaj respondoj de Claude Piron]'' de Hokan Lundberg '' {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081109123009/http://claudepiron.free.fr/articlesenesperanto/respondoj.htm |date=2008-11-09 }}'' * [http://www.translationdirectory.com/esperanto.htm Artikoloj en la angla (kaj kelkaj en esperanto)] de Claude Piron * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=claude+piron&vid=ONB&fn=search Libroj kaj aliaj dokumentoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Claude Piron en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * {{Retarkivo|2008|http://neohuman.ru/materials/zhivyie-voprosyi/claude-piron/226 Unu el la lastaj intervjuoj de Claude Piron (en la rusa)}} * [http://sites.google.com/site/kajaesperanto/projektoj/elibroj/elibraro variaj Claude Piron elibroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140308143032/https://sites.google.com/site/kajaesperanto/projektoj/elibroj/elibraro |date=2014-03-08 }} * {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/e_psikas.htm Psikologiaj aspektoj de la monda lingvoproblemo kaj de Esperanto}} * [http://esperanto.org.uk/eldonoj/piron Verkoj de Claude Piron] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140317030451/http://esperanto.org.uk/eldonoj/piron/ |date=2014-03-17 }}: ''La Bona Lingvo'', ''Ĉu vi kuiras ĉine?'', ... === Filmoj === * [http://dotsub.com/films/thelanguage/index.php?autostart=true&language_setting=eo_1683 La lingvoj: jen defio - prelego anglalingva, 8:27, subteksto en E-o] * [http://dotsub.com/films/leslangues_1/index.php?autostart=true&language_setting=eo Interkompreni - prelego francalingva, 9:35, subteksto en E-o] * [http://www.dotsub.com/films/leslangues_2/index.php?autostart=true&language_setting=eo_1920 La diverseco de la lingvoj - prelego francalingva, 9:48, subteksto en E-o] * [http://dotsub.com/films/leslangues_3/index.php?autostart=true&language_setting=eo La lingva handikapo - prelego francalingva, 9:15, subteksto en E-o] == Vidu ankaŭ == * [[Metodiko en la Praktiko]] * [[Alta simulaĵo]] == Bibliografio == * Piron, Claude 1977 : La okcidenta dialekto, ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'', 859-60 (7-8), p. 125-126 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Flave|[http://esperanto.org.uk/eldonoj/piron/ Verkoj de Claude Piron legeblaj en la reto]}} * {{retarkivo|2008|http://www.claude-piron.ch www.Claude-Piron.ch}} *{{eo}} [http://www.ipernity.com/doc/69959/album/94772/?lg=eo La muziko de Johán Valano] * [http://claudepiron.free.fr/ Retejo] kun biografio, bibliografio, artikoloj, libroj kaj aŭdvideaĵoj plu-administrata de familianoj de Claude Piron * [https://www.gazetaeao.ru/160-2/ ''Jidiŝ un Esperanto - a 160-joriker roman''], "[[Jido]] kaj Esperanto - 160-jara romano". Artikolo de Joel Matvejev en la jida lingvo pri la ligoj inter la jida kaj Esperanto por la 160-a datreveno de Zamenhofo. Aperis 2020-02-05 en [[Birobiĝana Stelo]]. {| style="float:right;" |- | {{Projekto vizaĝoj}} | {{Projektoj|wikiquote=Claude Piron|wikisource=Aŭtoro:Claude Piron}} |} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Piron, Claude}} [[Kategorio:Pseŭdonimoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Svisaj verkistoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Svisaj tradukistoj]] [[Kategorio:Svisaj psikologoj]] [[Kategorio:Esperantistaj psikologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] [[Kategorio:Svisaj esperantistoj]] [[Kategorio:Honoraj membroj de UEA]] [[Kategorio:Esperantologoj]] [[Kategorio:Premio Deguĉi]] q9rxofec18ju3a15noz1i25p2po56dw 0 986 9419776 9392216 2026-07-03T21:06:37Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419776 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | teritorio <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Eŭskio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-eu|Euskal Herria}} | alia_nomo1 = {{Lang-es|Vasconia, País Vasco}} | alia_nomo2 = {{Lang-fr|Pays basque}} | kategorio = teritorio <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Eŭsklando | moto = | kromnomo = | himno = [[Nacia himno de Eŭskio|Gora ta Gora]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Euskal Herria Europa.png | dosiero_priskribo = Eŭskio en Eŭropo | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flago-de-Eŭskio.svg | flago_noto = [[Flago de Eŭskio|Ikurrina]] | blazono = Euskal Herriko armarria.svg | blazono_noto = [[Zazpiak Bat]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando_faldo = | lando_flago = | lando = Hispanio | lando1 = Francio | lando2 = | lando3 = | lando4 = | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = [[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]] | parto1 = [[Atlantikaj Pireneoj]] | parto2 = | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = | montaro1 = monto | montaro_tipo = Montoj | urbo = | orogenezo = | orogenezo1 = | orogenezo2 = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = | lat_m = | lat_s = | lat_NS = N | long_d = | long_m = | long_s = | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 20947 | areo_rondumo = 2 | areo1 = | areo1_tipo = | areo2 = | areo2_tipo = | areo3 = | areo3_tipo = | areo4 = | areo4_tipo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 3007661 | loĝantaro_dato = 2006 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = | utc_offset = | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Eŭska lingvo|eŭska]], [[Hispana lingvo|hispana]], [[Franca lingvo|franca]] | libera_tipo = Lingvoj | libera1 = [[Eŭro]] | libera1_tipo = Valuto | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Mapa provincias Euskal Herria.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Basque Country <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo administra unuo|zomo=7}} }} [[Dosiero:Alegría-Dulantzi 09.jpg|eta|Eŭskaj flagoj en la urbeto [[Alegría-Dulantzi]] en [[Hispanio]]]] '''Eŭskio''' aŭ '''Eŭskujo''' ({{eu}} ''Euskal Herria'', t.e. '''Eŭsklando''', ankaŭ konata kiel '''[[Vaskio]]''' <ref>En [[PIV]] "'''vask/o''' (<abbr>ark.</abbr>) Eŭsko. '''vaska'''. Rilata al vaskoj: ''vaska ĉapo''."</ref>) estas la tradicia lando de la [[Eŭskoj]]. Ĉar la Eŭskoj neniam havis fortegan politikan unuecon, ĝi nuntempe troviĝas en situacio simila al tiu de dispecigita [[Kurdio]]: Du el ĝiaj tri ĉefaj partoj troviĝas ene de la [[Hispanio|hispana regno]], dum [[Nord-Eŭskio]] estas [[Francio|franca]]. En vastaj areoj ĝi jam estas kulture [[latinida lingvo|latinidigita]], kun ofta perdo de unu de la malmultaj antaŭ[[Hindeŭropa lingvo|hindeŭropaj]] lingvoj de Eŭropo, la [[eŭska lingvo|eŭska]]. La [[flago de Eŭskio]] nomatas [[Eŭska lingvo|eŭske]] "[[Ikurrina]]". Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la regiono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La plimulto de la eŭskoj klopodas konservi la eŭskan lingvon viva, kaj multaj [[Eŭska naciismo|eŭskaj naciistoj]] klopodas akiri sendependecon de [[Hispanio]] kaj [[Francio]]. == Teritorioj == Eŭskio, vastasence, ampleksas la jenajn sep provincojn: ''Ene de [[Hispanio]]:'' :''En [[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]] (ofte nomata "Eŭskio" ankaŭ): * '''[[Alavo]]''' ({{eu}} ''Araba'', {{es}} ''Álava'') * '''[[Gipusko]]''' ({{eu}} ''Gipuzkoa'', {{es}} ''Guipúzcoa'') * '''[[Biskajo]]''' ({{eu}} ''Bizkaia'', {{es}} ''Vizcaya'') :''En Navara Aŭtonoma Komunumo:'' * '''[[Navaro]]''' ({{eu}} ''Nafarroa'', {{es}} ''Navarra'') ''Ene de [[Francio]] (oficiale en [[departemento]] [[Atlantikaj Pireneoj]], {{fr}} ''Pyrénées-Atlantiques''):'' * '''[[Lapurdo]]''' ({{eu}} ''Lapurdi'', {{fr}} ''Labourd'') * '''[[Malsupra Navaro]]''' ({{eu}} ''Nafarroa Beherea'', {{fr}} ''Basse Navarre'') * '''[[Zubero]]''' ({{eu}} ''Zuberoa'', {{fr}} ''Soule'') == Vidu ankaŭ == * [[Eŭska nacia teamo de futbalo]] * [[Eŭska Esperanto-Asocio]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|n=Kategorio:Eŭskujo|ReVo=euxski}} {{Teritorioj de Eŭskio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naturaj regionoj de Francio]] [[Kategorio:Regionoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Eŭskio| ]] 62pc9c6lmf7mkd7md8l9kx86zpi7zbm 0 1909 9419844 9378581 2026-07-03T23:36:12Z Moldur 2507 "Sankta" nun aperigita per la ŝablono 9419844 wikitext text/x-wiki {{Papoj}} {{Informkesto papo | nomo = Johano Paŭlo la 2-a | naskonomo = Karol Józef Wojtyła | dosiero = [[Dosiero:Pope John Paul II smile.jpg|260ra]] | dosiero de blazono = Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg | grandeco de dosiero de blazono = 120px | komencis = [[16-a de oktobro]] [[1978]] | finis = [[2-a de aprilo]] [[2005]] | antaŭulo = [[Johano Paŭlo la 1-a]] | sekvanto = [[Benedikto la 16-a]] | dato de naskiĝo = [[18-a de majo]] [[1920]] | loko de naskiĝo = [[Wadowice]], [[Pollando]] | dato de morto = [[2-a de aprilo]] [[2005]] | loko de morto = [[Vatikanurbo|Vatikano]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ĉefepiskopo]] de Krakovo | periodo = 1964–1978 }} {{Informkestero sanktulo | titolo = Sanktulo | adorita en = [[Katolika Eklezio]] | dato de beatigo = la {{daton|1|majo|2011}} |beatigita de = [[Benedikto la 16-a]] | dato de kanonizo = {{dato|27|4|2014}} | kanonizita de = [[Francisko (papo)|Francisko]] | tago de festo = {{dato|22|10}} }} }} Sankta '''Johano Paŭlo la 2-a''' (naskonomo Karol Józef Wojtyła, naskiĝis la {{daton|18|majo|1920}}, mortis la {{daton|2|aprilo|2005}}; [[Latina lingvo|latine]]: ''Ioannes Paulus PP. II''), ''Servus Servorum Dei'' (Servisto de [[Servisto de Dio|Servistoj de Dio]]) dum 26 jaroj estis [[papo]] de la [[katolikismo|Katolika Eklezio]] kaj la ŝtatestro de [[Vatikano]]. Li fariĝis [[papo]] en [[1978]] en la aĝo de 58 jaroj. Estante [[Pollando|polo]], li estis la unua [[slavoj|slava]] papo en la historio kaj la unua neitala de post 456 jaroj. Lia apostola devizo estis: ''Totus Tuus'' (Tute Via; pruntita de ensanktiĝa mariana preĝo de sankta Louis Maria Grignion de Montfort). Li estis i.a. filozofo, teologo, intelektulo, [[poligloto]], [[metafizikaj poetoj|metafizika poeto]] kaj kristana [[mistiko|mistikulo]]. == Vivo == [[Dosiero:Wadowice, dom Jana Pawła II.jpg|250px|eta|maldekstra|La Familia Domo de [[Karol Wojtyła]] en [[Wadowice]] tie li naskiĝis kaj loĝis dum juneco - nun troviĝas tie la [[muzeo]] pri lia vivo kiun vizitas jare pli ol 800 mil da vizitantoj]] Li naskiĝis kiel '''Karol Józef WOJTYŁA''' ({{prononco|ˈkaɾɔl ˈjuzεf vɔi̯ˈtɨwa}}) en [[Wadowice]], [[Pollando]] la [[18-an de majo]] [[1920]] kiel dua filo de Karol Wojtyła (sub[[oficiro]] de [[aŭstria-hungara armeo]] kaj [[kapitano]] de pola armeo) kaj Emilia Kaczorowska (devenanta de [[metio|metia]] familio). Lia patrino naskis lin en aĝo de 36 jaroj, post 15-jara atendo por infano. Kvankam la kuracistoj atentigis ŝin pri danĝeroj de la nasko, ŝi volis naski la infanon. Ŝi mortis en 1929, kiam li estis 9-jara. Karolo junaĝe ludis en teatraĵoj kun [[Halina Kwiatkowska]], kun kiu li havis mildan rilaton. Li estis juna viro, kiam [[Germanio|germanoj]] [[invado en Pollandon|invadis]] lian landon, kaj poste la [[Sovetio|sovetianoj]]. En [[1942]] li decidis fariĝi [[sacerdoto]] kaj sin kaŝis en la palaco de la ĉefepiskopo de [[Krakovo]] -- kie li mem estos ĉefepiskopo post du jardekoj. Dum la [[dua mondmilito]] li ankaŭ rolis en kontraŭ-naziaj teatraĵoj kaj helpis [[judoj]]n forflugi for de la nazioj. Li fariĝis sacerdoto en 1946 kaj studis kaj instruis [[filozofio]]n (kiel [[profesoro]] en [[Lublino]] kaj Krakovo). Mem li tre evoluigis [[fenomenologio]]n de [[Max Scheler]] sur katolikismo. Li kritikis [[marksismo]]n. Li fariĝis episkopo en [[1958]], [[ĉefepiskopo]] de Krakovo en 1964, [[kardinalo]] en [[1967]] kaj, fine, papo en [[1978]]. <!-- La sekvaj du bildoj forpreniĝis el la komunejo: [[Dosiero:JPIIassinattem81.jpeg|eta|200px|maldekstra|La 13-an de majo [[1981]], je la horo 17.22: Johano Paŭlo la 2-a dum atenco estis pafita fare de [[Mehmet Ali Ağca|Ali Ağca]] sur la [[Placo de Sankta Petro]] en [[Romo]].]] [[Dosiero:Pope-shot-26.jpg|eta|250px|dekstra|Johano Paŭlo la 2-a dum la atenco estis pafita fare de [[Mehmet Ali Ağca|Ali Ağca]] sur la [[Placo de Sankta Petro]] en [[Romo]].]] --> [[Dosiero:PapalAssassinationAttemptSite.jpg|eta|250px|maldekstra|Loko de la paf-atenco kontraŭ Johano Paŭlo la 2-a, markita per memorŝtono sur la [[Placo de Sankta Petro]] en [[Romo]].]] [[Dosiero:JanPawełII0065as.jpg|maldekstra|eta|150ra|Postmorte: Granda foto de Johano Paŭlo la 2-a en la strato de pola urbo]] La 13-an de majo [[1981]] li estis pripafita de turko [[Mehmet Ali Ağca|Ali Ağca]]. Kolektita materialo (220 volumoj de dokumentoj) dum 8-jara enketado de la [[atenco]] kaj finita la 7-an de majo 2014 - gvidata de la Filia Komisiono pri Postkuro de [[Krimo]]j kontraŭ Pola Nacio en [[Katowice]], kadre de la [[Instituto pri Nacia Memoro]] - ne lasas ajnan dubon ke la atencinto agis en krima asocio, kiun eniris [[turkoj|turkaj]] krimuloj kaj [[bulgaroj|bulgaraj]] funkciuloj. En [[1994]] la usona magazino ''[[TIME]]'' elektis lin kiel "Homo de la Jaro". En [[2003]] konfirmis Vatikano, ke li suferas je [[parkinsono]]. Komence de [[2005]], [[gripo]] gravigis lian malsanon, tiel ke li kelkfoje ne povis aperi antaŭ la kredantoj, ĉar li estis en hospitalo. Johano Paŭlo la 2-a mortis la [[2-a de aprilo|2-an de aprilo]] [[2005]] en sia loĝejo en [[Vatikanurbo|Vatikano]], post longa malsano. {{Ĉefartikolo|Funebro en Pollando post morto de Johano Paŭlo la 2-a}} Lin sukcedis [[Benedikto la 16-a]], kiu la {{daton|1|majo|2011}} deklaris Johanon Paŭlon [[beatulo]]. == Papeco == [[Dosiero:Pope John Paul II 11 06 1987 02edited.jpg|eta|maldekstra|Papo Johano Paŭlo la 2-a sur flughaveno de [[Gdinio]] ([[Gdynia]]), [[Pollando]] ([[1987]])]] [[Dosiero:John Paul II Polish Parliament 1999 2.jpg|eta|maldekstra|Johano Paŭlo la 2-a en [[Pollando|Pola]] [[Sejmo]] en [[1999]]]] [[Dosiero:George H W Bush and Pope John Paul II.jpg|eta|Johano Paŭlo la 2-a kaj [[Prezidento]] de [[Usono]] [[George H. W. Bush]]]] [[Dosiero:Vladimir Putin with Pope John Paul II-1.jpg|dekstra|270px|eta|Renkontiĝo de papo Johano Paŭlo la 2-a kun [[Prezidento]] de [[Rusio]] [[Vladimir Putin]] en [[2000]].]] Johano Paŭlo la 2-a kiel papo 104 fojojn [[pilgrimado|pilgrimis]] eksterlanden, 1348 personojn [[beatigo|beatigis]] kaj dum 51 [[kanonizo]]j 482 proklamis [[sanktulo]]j. Dum sia lasta vizito en [[Pollando]] la papo [[konsekrado|konsekris]] sanktejon al [[Faustyna Kowalska]] en [[Krakovo]] kaj vizitis [[Kalwaria Zebrzydowska]]. [[Atenco kontraŭ la papo Johano Paŭlo la 2-a|Pripafita de turka atencinto]] dum ĝenerala renkonto kun la kredantoj sur [[Placo de Sankta Petro]] maje 1981 la papo subiĝis al 6-hora operacio. Lia resanigado en [[malsanulejo]] daŭris 22 tagojn. La papo kredis, ke sian saviĝon dankas ne nur al bonŝanco, kion esprimis per la vortoj: ''Unu mano [[pafo|pafis]], kaj la alia direktis [[kuglo]]n''. La atenco okazis la 13-an de majo, simile al la unua [[revelacio]] de [[Maria (patrino de Jesuo)|Dipatrino]] en [[Fátima]] en 1917. Precize unu jaron poste li iris al Fátima por danki pro savo de la [[morto]]. Tiam li estis atakita per [[bajono]] fare de estinta hispana pastro, sed sen seriozaj vundiĝoj. En [[1992]] la papo konfesis kaj bedaŭris, ke la [[Romkatolika Eklezio]] maljuste kondamnis [[Galileo]]n en [[1633]]. En [[1995]], en la papa letero ''Evangelium Vitae'', li ekstaris kontraŭ [[mortpuno]], finante la longdaŭran toleron de la Eklezio pri tio. En [[2000]] Johano Paŭlo [[Pardonpetoj de la papo|konfesis kaj pardonpetis]] pro la multaj [[peko]]j de anoj de la katolika eklezio dum la unuaj du jarmiloj kontraŭ la rajtoj kaj digno de gentoj, judoj kaj alireligianoj: <blockquote> <em> Ni pardonas kaj pripetas pardonon! Ni ne povas ne rekoni la perfidojn kontraŭ la evangelio faritaj de iuj el niaj fratoj, precipe dum la dua jarmilo… Kristanoj iafoje cedis al sentoleremo, ne estinte fidelaj al la granda ordono de amo, tiel malpurigis la vizaĝon de la Eklezio. </em> </blockquote> La konfeso estas ĝenerala kaj malpreciza, ne parolas pri la eklezio entute, nur pri iuj unuopuloj, menciante nek la [[Krucmilito]]n, [[Inkvizicio]]n, la perfortan konverton de idolanoj en [[Afriko]] kaj [[Ameriko]], nek la [[silento]]n de la eklezio dum la gentomortigado de [[Hitlero]]. Li rolis en la liberigo de orienta [[Eŭropo]] for de [[Sovetio]], kaj malkaŝe subtenis la polan [[sindikato]]n [[Solidareco (Pollando)|''Solidarność'']]. <!--[[Dosiero:Jp2koran.jpg|eta|dekstra|Johano Paŭlo la 2-a kisas [[Korano]]n, [[Islamo]], [[Al-Qur'an]].]]--> Li estis la unua [[papo]], kiu vizitis [[sinagogo]]n kaj [[moskeo]]n. Dum vizito en [[Sirio]], li kisis la [[Korano]]n. Same kiel la usona prezidento [[Ronald Reagan]], Johano Paŭlo la 2-a estis persone tre sorĉa kaj populara, sed en kredo kaj celo tre konservativa kaj nefleksebla, elektante por episkopoj spegulantojn. Kaj same kiel Reagan, li estis pelata ĉefe de sia kredo, ne de sia deziro por potenco. Pri disputataj demandoj, Johano Paŭlo la 2-a staris kontraŭ [[aborto]], artefarita naskolimigo, la sacerdotiĝo de virinoj aŭ edzoj, kaj samseksumado. Li ankaŭ subtenis politikajn kaj ekonomiajn rajtojn en malriĉaj landoj. La papo rigardis [[Interreto]]n kiel donacon de la [[Sankta Spirito]] por la evangeliigado de la mondo. == Papaj dokumentoj == '''[[Encikliko]]j''' Enciklikoj estas la plej gravaj kaj fundamentaj papaj [[dokumento]]j. Li verkis ilin en la [[pola lingvo]], tamen oficialan karakteron ĉiam havis [[latino|latina]] versio de la teksto, kiu servis por pluaj tradukoj al la nuntempaj lingvoj. Konforme al la tradicio titolon de encikliko kreas unuaj vortoj de la oficiala teksto. La papo eldonis 14 enciklikojn: * 1. ''[[Redemptor hominis]]'' (do, "elaĉetinto de la homo") * 2. ''[[Dives in misericordia]]'' (do, "riĉa je kompato") * 3. ''[[Laborem Exercens]]'' (do, "tiu kiu laboras") * 4. ''[[Slavorum Apostoli]]'' (do, "la apostoloj al la slavoj", pri la du [[Sanktulo|sanktaj]] fratoj [[Cirilo kaj Metodo]] kaj la [[kristana misiejo]] de ili al la [[slavoj]]) * 5. ''[[Dominum et vivificantem]]'' (do, "la sinjoro kaj la donanto de vivo") * 6. ''[[Redemptoris Mater]]'' (do, "la patrino de la savanto") * 7. ''[[Solicitudo rei socialis]]'' (do, "socia zorgo") * 8. ''[[Redemptoris missio]]'' (do, "a misio de la savanto") * 9. ''[[Centesimus Annus]]'' (do, "la centa jarreveno") * 10. ''[[Veritatis Splendor]]'' (do, "la brilo de la vero") * 11. ''[[Evangelium Vitae]]'' (do, "evangelio de vivo") * 12. ''[[Ut unum sint]]'' (do, "por ke ili estu unu") * 13. ''[[Fides et Ratio]]'' (do, "fido kaj racio") * 14. ''[[Ecclesia de Eucharistia]]'' (do, "eklezio de la komunio") [[dosiero:ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|en julio 1988}}]] '''Apostolaj leteroj''' Johano Paŭlo la 2-a verkis pli ol 40 [[apostola instigo|apostolajn leterojn]], inter kiuj ''[[Christifideles Laici]]''. '''Postsinodaj leteroj''' La papo verkis 14 leterojn lige al kunvokitaj de li kaj okaziĝintaj 15 [[Sinodo de la Episkopoj|Sinodoj de la Episkopoj]], inter kiuj ''[[Christifideles Laici]]''. '''[[Apostola konstitucio|Apostolaj konstitucioj]]''' La papo verkis 11 apostolajn konstituciojn: * ''[[Pastor Bonus]]'' == Kritiko == Malgraŭ lia populareco, Johano Paŭla la 2-a estis ankaŭ multe kritikata. Unu akuzo estis ke lia opono al [[komunismo]] igis lin subteni politike dekstrajn [[diktatoro]]jn. Li kelkfoje renkontiĝis kun la [[ĉilio|ĉilia]] [[diktatoro]] [[Augusto Pinochet]]. Li fakte proponis al Pinochet restarigi la [[demokratio]]n, sed ne tiom akre kondamnis lin kiel li kondamnis la komunistajn ŝtatestrojn. Liaj kredoj pri [[kontraŭkoncipilo]]j ankaŭ estis multe kritikataj. Laŭ li la uzo de ĉia kontraŭkoncipilo estas malmorala ago. Multaj homoj malkonsentis kun tio, kaj eĉ kelkaj homoj, kiuj konsentis, argumentis, ke estas krimo kondamni [[kondomo]]jn, kiam la [[venerea malsano|venerea]] [[aidoso]] disvastiĝas. Aldone oni akuzas lian administracion pri disvastigo de nepruvita aserto, ke ili ne baras la disvastiĝon de [[HIV]]. Surbaze de ĉi tiuj du akuzoj, oni akuzis lin pri kontribuo al la aidosa [[epidemio]] en [[Afriko]] kaj aliloke. Liaj subtenantoj asertas ke lia emfazo je [[abstinenculoj|abstinenco]] kaj [[fidelo]] havas grandan efikon en la batalo kontraŭ aidoso en landoj kiel [[Ugando]], sed nova studo kontestas tion{{citon}}. == Poligloto == Kiel papo, li oftege [[pilgrimado|pilgrimis]] tra la mondo kaj mastris dekdu lingvojn : la [[pola lingvo|polan]], [[latina lingvo|latinan]], [[itala lingvo|italan]], [[hispana lingvo|hispanan]], [[portugala lingvo|portugalan]], [[franca lingvo|francan]], [[angla lingvo|anglan]], [[germana lingvo|germanan]], [[ukraina lingvo|ukrainan]], [[kroata lingvo|kroatan]], [[slovaka lingvo|slovakan]] kaj [[Esperanto]]n. Li verkis ekleziajn leterojn, librojn kaj eĉ [[poezio]]n. == Johano Paŭlo la 2-a kaj Esperanto == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|maldekstra|40px]] [[Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 001.jpg|eta|[[Roma Meslibro]] en Esperanto (1995)]] [[Dosiero:1977 telegramo.jpg|maldekstra|eta|Telegramo (en la latina) kun rajtigo al Metropolito Karol Wojtiła celebri meson en [[Esperanto]], 1977]] Papo [[Paŭlo la 6-a]] rajtigis al Karol Wojtyła, tiam la [[Metropolito]] de Krakovo, la celebradon de meso en [[Esperanto]], dum la kongreso de katolikaj esperantistoj en [[Ĉenstoĥovo]] ([[Częstochowa]]), aŭgusto 1977. Tiu permeso estis akirita danke al la perado de [[Pavol Mária Hnilica]], slovaka episkopo, kiu sukcesis konvinki la Papon, kvankam ne multe pli frue (16.11.1976) la [[Kongregacio por la dia kulto kaj disciplino de la sakramentoj]] estis akre riproĉinta la Helpan Episkopon de Varsovio [[Władysław Miziołek|Władisław Miziołek]]. Tiu ĉi en septembro 1976 estis “aŭdacinta” celebri en Esperanto dum la Itala Kongreso de Esperanto de [[Massa]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_034.htm#1 |titolo=Espero Katolika, n-roj 3-4, 1979 |alirdato=2016-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210211025317/http://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_034.htm#1 |arkivdato=2021-02-11 }}</ref>. [[Dosiero:Johano Paŭlo la 2-a kaj la Esperanta Meslibro 004.jpg|250px|eta|maldekstra|La papo transprenas la Esperantajn [[Roma Meslibro|Roman Meslibron]] kaj [[Legaĵaro]]n en septembro 1997 de [[IKUE]]-aktivulo [[Duilio Magnani]] dekstre]] Johano Paŭlo la 2-a estis la unua papo kiu publike parolis [[Esperanto]]n. Estis dum la 6-a [[Monda Junulara Tago]] en Ĉenstoĥovo, kie la 14-an de aŭgusto [[1991]] li adresis siajn salutojn al pli ol unu miliono da junaj ĉeestantoj: :''Mi donas ankaŭ en Esperanto bonvenan saluton al la junaj pilgrimantoj el la tuta mondo en ĉi tiu tago de universala frateco, kiu vidas nin unuigitajn kiel filojn de unu sama Patro en la nomo de Kristo, vero de la homo.'' La postan tagon li denove direktis siajn plurlingvajn salutojn al la junuloj en [[Ĉenstoĥovo]]. En Esperanto li diris: :''Karegaj junuloj! La sperto de kredo, travivita ĉe la piedoj de la "[[nigra madono|Nigra Madono]]", restu neforigeble gravurita en viaj koroj. Sanktega Maria akompanu vin!'' Preskaŭ du jarojn poste, en [[1993]], Johano Paŭlo la 2-a donis sian [[apostolo|apostolan]] benon al la [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Valencio]]: :"Lia Papa Moŝto sincere salutas la organizantojn kaj partoprenantojn de la [[78-a Universala Kongreso de Esperanto]] okazanta en Valencio kaj ilin kuraĝigas daŭrigi sian estimindan klopodon por realigi mondon, kie regu la interkompreniĝo kaj unueco. :[[Dosiero:Johano Paŭlo la 2-a kaj la Esperanta Meslibro 001.jpg|eta|Johano Paŭlo la 2-a transprenas la Esperantajn [[Roma Meslibro|Roman Meslibron]] kaj [[Legaĵaro]]n en septembro 1997]] Samtempe, la Sankta Patro instigas la partoprenantojn, kiuj reprezentas diversajn landojn, kulturojn kaj kredojn, sed parolas komunan lingvon, elmontri per tia renkontiĝo la fratecon kiu, sen ajna diskriminacio, devus regi inter ĉiuj homoj kiel membroj de la granda familio de la filoj de Dio, kaj plifirmigi la personan kaj kolektivan konsciiĝon esti konstruantoj de la paco en siaj hejmaj medio kaj socio. :Kun tiuj ĉi deziroj kaj alvokante la Dian protekton al la laboroj kaj partoprenantoj de la kongreso, Lia Papa Moŝto plezuras disdoni la sopiratan Apostolan Benon." La 3-an de aprilo [[1994]] papo Johano Paŭlo la 2-a unuafoje parolis sian [[Pasko|paskan]] saluton antaŭ la beno ''[[Urbi et orbi]]'' ankaŭ en [[Esperanto]], dezirante "Feliĉan Paskon en [[Kristo]] resurektinta". En la sama jaro sekvis la [[Kristnasko|kristnaska]] bondeziro "Dibenitan Kristnaskon kaj prosperan novjaron". Ekde tiam la papo ĉiujare ripetis tiujn ĉi salutojn. En [[1997]] okazis en [[Romo]] kaj [[Rimini]] la jubilea 50-a [[IKUE]]-Kongreso. Kadre de ĝenerala aŭdienco sur la placo de Sankta Petro la 3-an de septembro [[1997]] Johano Paŭlo la 2-a salutis la partoprenantojn rekte en [[Esperanto]]: :''Mi ĝojas bonvenigi la responsulojn de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]], engaĝitajn en sia kvindeka kongreso. Karegaj, la temo de via renkonto reprenas la misian taskon konfiditan de [[Kristo]] al sia [[Eklezio]]. Akceptu ĝin malavare kun tiu spirito de universaleco, kiu estas ĉe la bazo de la lingvo, kiun vi kulturas.'' La [[Roma Meslibro]] estas la ĉefa [[liturgio|liturgia]] libro de la [[katolikismo|Katolika]] [[Eklezio]]. Ĝi enhavas [[preĝo]]jn de la [[meso]] kaj priskribas la liturgiajn agojn. La esperantista episkopo [[Władysław Miziołek|W. Miziołek]] gvidis la komisionon por la aprobo de la [[Roma Meslibro]] en Esperanto finita jam en [[1990]]. La Esperantaj ''Meslibro kaj [[Legaĵaro]] (lekcionario) por dimanĉoj kaj festoj'' aperis, kun [[Vatikano|Vatikana]] [[imprimaturo]], en [[1995]] enforme de du bele binditaj volumoj. En septembro 1997 ĝi transdoniĝis al Kohano Paŭlo la 2-a. Krome ĝi estis eldonita kiel la [[lumdisko]] ''[[OekuRom]]'' de [[IKUE]] kaj [[KELI]] en [[2002]]. La 10-an de junio [[1999]] en la historia ĉefurbo de [[Podlaĥio]] [[Drohiczyn]], dum ekumena diservo Johano Paŭlo la 2-a ricevis la unuan ekzempleron de la ''Medalo de Toleremo'' aljuĝitan al li de la [[fondaĵo]] [[Fondumo Zamenhof]], kaj enmanigis la medalon persone nepo de [[Ludoviko Zamenhof]] d-ro [[Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof]] ĉe la altaro kune kun la profesorino [[Hanna Konopka]] la tiama prezidantino de la [[fondaĵo]] [[Fondumo Zamenhof]] - oni povis rekte rigardi la scenon pere de televido kune kun milionoj da spektantoj. La unuaj [[ZEO]]-j ligitaj kun Johano Paŭlo la 2-a aperis en la jaro 2009, la unua estis E-monumento omaĝe al la papo en [[Italio]] en [[Rimini]] kaj la dua inaŭgurita la 2-an de aŭgusto 2009 en [[Pollando]] en [[Malbork]] (la historia [[Marienburg]]), ĝi estas E-memorŝtono omaĝe al li. == Distingoj == * {{Ordeno de Blanka Aglo}} Johano Paŭlo la 2-a ricevis la Ordenon en la jaro [[1993]] kiel la unua Kavaliro de la Ordeno post ĝia restituo. * En [[2004]] jaro de Prezidento de [[Usono]] li ricevis la [[Prezidenta medalo de libereco|Prezidentan medalon de libereco]] [[Dosiero:PresMedalFreedom.jpg|eta|dekstra|80ra|{{centre|usona [[Prezidenta medalo de libereco]]}}]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Unua apostola vojaĝo de la papo Johano Paŭlo la 2-a al Pollando]] * [[Apostola vizito de Johano Paŭlo la 2-a al Centra Afriko kaj Okcidentafriko]], 1980 * [[Apostola vizito de Johano Paŭlo la 2-a al Centra Afriko kaj Okcidentafriko (1982)]] * [[Pardonpetoj de la papo]] * [[Papamobilo]] * [[Papa trajno]] * [[Teologio pri liberigo]] * [[Konklavo]] * [[Adam Bujak]] * [[Stefan Wyszyński]] * [[Testamento de papo Johano Paŭlo la 2-a]] * [[Karol Wojtyła (patro)]], [[Emilia Wojtyła]], [[Edmund Wojtyła]] * [[Faustyna Kowalska]] * [[Lucia Santos]] * [[Atenco kontraŭ la papo Johano Paŭlo la 2-a]] == Literaturo == * M. Filipiak, A. Szostek, ''Bibliografia prac naukowych kardynała Karola Wojtyły'' ([[Bibliografio]] de sciencaj laboraĵoj de [[kardinalo]] Karol Wojtyła), ZN KUL (Sciencaj Kajeroj de Katolika Universitato en Lublin) 22 (1979), n-ro 1-3, p. 155-170 * [[Tadeusz Styczeń]], ''Kardynał Karol Wojtyła - filozof moralista'' (Kardinalo Karol Wojtyła - filozofo moralisto), RF (Filozofia Jarlibro) 27 (1979), kajero 2, p. 15-32 * George Weigel, ''Witness to Hope. The Biography of Pope John Paul II'' (Atestanto de espero. Biografio de papo Johano Paŭlo la 2-a), 1999 * G. Reale, Karol Wojtyla, ''Un pellegrinio dell' assoluto'', Milano 2005 (Karol Wojtyła - [[pilgrimo]] de absoluto) * ''O filozofii Karola Wojtyły'' (Pri filozofio de Karol Wojtyła), Ethos 19 (2006), n-ro 4 * Zofia J. Zdybicka, ''Jan Paweł II filozof i mistyk'' (Johano Paŭlo la 2-a filozofo kaj [[mistikulo]]), [[Lublin]] 2009 {| style="float:right;" |- | {{Projekto vizaĝoj}} | {{Projektoj|wikiquote=Johano Paŭlo la 2-a}} |} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vatican.va/holy_father/special_features/hf_jp_ii_xxv_en.htm Oficiala paĝaro de Vatikanurbo pri la papo] * [http://rilian.republika.pl/world/index.htm Monumentoj al la papo en la mondo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111003125304/http://rilian.republika.pl/world/index.htm |date=2011-10-03 }} * [https://trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl/jp2/introduction/676,Introduction.html Third pilgrimage of John Paul II to Poland], Institute of National Remembrance {{enciklikoj de Johano Paŭlo la 2-a}} {{Malvarma milito}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Johano Paŭlo la 2-a}} [[Kategorio:Johano Paŭlo la 2-a| ]] [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Polaj filozofoj]] [[Kategorio:Polaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Polaj ĉefepiskopoj]] [[Kategorio:Atencitoj]] [[Kategorio:Sanktuloj]] [[Kategorio:Karolpremiitoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 18-an de majo]] [[Kategorio:Mortintoj la 2-an de aprilo]] [[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]] 6yn59lorp7by5z1ahfiiosktkh4f3yo 0 2026 9420112 9410807 2026-07-04T10:03:36Z Sj1mor 12103 9420112 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = James Fenimore Cooper by Jarvis.jpg | priskribo = Portreto de Cooper<br> fare de [[John Wesley Jarvis]], 1822 }} '''James Fenimore COOPER''' (naskiĝis la [[15-a de septembro|15-an de septembro]] [[1789]], mortis la [[14-a de septembro|14-an de septembro]] [[1851]]) estis [[Usono|usona]] [[verkisto]]. Li naskiĝis en [[Burlington (Nov-Ĵerzejo)|Burlington]], [[Nov-Ĵerzejo]]. Grandan parton de sia junaĝo li pasigis en la bieno de siaj gepatroj, apud lago kaj arbaroj. Supozeble li tie evoluigis sian profundan amon al la naturo, kiu poste retroviĝis en multaj verkoj. Lia unua literatura sukceso estis la romano ''The spy'', eldonita en 1821. Vere mondfama fariĝis lia serio ''Leatherstocking Tales'', la serio "Leda ŝtrumpo". La protagonisto, ''Natty Bumppo'', kune kun sia indiĝena amiko ''Chingachgook'' vivis liberan vivon meze en la sovaĝa naturo, kiu tamen estis minacata de la civilizacio. Ĉefe junaj homoj ŝatas tiun ĉi verkaron. Cooper mortis en Cooperstown, urbo fondita de lia patro en la ŝtato [[Nov-Jorkio]]. == Listo de verkoj == *''The spy'' (1821) *''The Pioneers'' (1823) *''[[La lasta el la Mohikanoj]]'' (The Last of the Mohicans, 1826) *''The Prairie'' (1827) *''The Bravo : a Venetian Story'' (1831) *''The Pathfinder'' (1840) *''The Deerslayer'' (1841) == En Esperanto aperis == {{Projektoj}} * ''La sentimulo''. Rerakontita kaj mallongigita versio de ''The Bravo: A Venetian Story'' fare de [[Roger Imbert]]. - Zagreb : IKS, 1982. (romaneto rerakontita per la 450 plej oftaj radikoj) {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Cooper, James Fenimore}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Nordamerikaj indianoj en fikcio|*Cooper]] 4xmbh449q3m0fjpnzve1nfd3jjh104b 0 2224 9419877 9395565 2026-07-04T02:41:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419877 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=lando en Ameriko|apa=Kubo (apartigilo)}} {{Informkesto lando | eonomo = Kubo <!-- necesas por ke artikoloj al tekstoj pri la flago kaj blazono de Kubo bone funkciu --> | nomoenlokalingvo = Kubo<br />''República de Cuba'' | flago = [[Dosiero:Flago-de-Kubo.svg|120px|Flago de Kubo]] | blazono = [[Dosiero:Coat of Arms of Cuba.svg|120px|Blazono de Kubo]] | nacia himno = [[Nacia Himno de Kubo]] | nacia devizo = Patria o muerte, ¡venceremos! — (Patrio aŭ morto, ni venkos!) | lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationCuba.svg|280px]] | lingvoj = [[hispana lingvo|hispana]] | ĉefurbo = [[Havano]] (2.250 mil) | religio = katolikoj, afrikdevenaj kredoj, div. kristanaj konfesioj, judismo. | km2 = 110.861 | akvo = 42.803 | loĝantaro = ne <!-- 9 748 532 (2024) --> | loĝdenso = | valuto = [[kuba peso]] (CUP)<br /> | horzono = -5 (en somero -4) | ttt = cu | landkodo = CU | tel = 53 | politika sistemo = [[Unupartiismo|Unu-Partia]] [[socialisma respubliko]] | ŝtatestro = [[Miguel Díaz-Canel]] | ĉefministro = [[Manuel Marrero Cruz]] | nacia tago = 1-a de januaro | sendependeco = de [[Hispanio]] - deklarita = 1868 - rekonita = 1898 - [[Kuba revolucio]] = 1959 | esperanto-asocio = [[Esperanto-movado en Kubo]] | kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = CU |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 5 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Karibio |parenco_tipo = Akvejo |areo= |loĝantoj= |censo= }} }}<!--fino de la ekstera informkesto --> La '''Kuba Respubliko''' ({{lang-es|República de Cuba}}) aŭ nur '''Kubo'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Kubo_kd Kubo] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref> estas lando ([[insularo]], [[arkipelago]]) en [[Kariba Maro]], la plej granda el la [[Antiloj]]. La ĉefa insulo konata kiel Kuba Insulo, estas la plej granda el la [[Grandaj Antiloj]] kaj [[Listo de insuloj laŭ areo|la 17a plej granda insulo en la mondo]]. Ankaŭ apartenas al la arkipelago la [[Insulo de la Junularo]] (antaŭe nomata "Isla de Pinos") kaj multnombraj insuletoj kiuj ĉirkaŭas la laste menciitajn. [[Havano]] estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. [[Santiago de Kubo]] estas la dua plej grava urbo de la lando, situanta en la oriento.<ref>{{Cite book|last=Thomas|first=Hugh|title=Cuba; the Pursuit of Freedom|date=March 1971|publisher=Harper & Row|location=New York|isbn=0060142596|authorlink=Hugh Thomas}}</ref><ref>{{Cite book|last=Thomas|first=Hugh|title=The Slave Trade: The Story of the Atlantic Slave Trade, 1440–1870|year=1997|publisher=Simon & Schuster|location=New York, NY|isbn=0684835657}}</ref> Norde troviĝas [[Usono]] kaj la [[Bahamoj]], okcidente [[Meksiko]], sude la [[Kajman-insuloj]] kaj [[Jamajko]] kaj sudoriente [[Haitio]]. Estas la unusola lando en la okcidenta hemisfero deklarita socialista ŝtato. En [[1492]], [[Kristoforo Kolumbo]] elŝipiĝis en la insulo Kubo kaj postulis ĝin por la tiama [[Reĝlando Kastilio]], poste [[Hispanio]]. Kubo apartenis al Hispanio ekde tiu epoko ĝis la [[Hispana-usona milito]] kiu finiĝis en [[1898]], kaj formale akiris sendependecon de Usono en [[1902]]. Delikata [[demokratio]], regita de radikalaj politikoj evoluis ĝis solidiĝo per la [[Kuba konstitucio de 1940]]. Sed ĝi estis definitive malvalidigita en [[1952]] fare de la eks-prezidanto [[Fulgencio Batista]], kiu per [[puĉo]] establis [[Aŭtoritatismo|aŭtoritatan]] [[Reĝimo (politiko)|reĝimon]], intensigante la [[Korupto|koruptadon]], malbonajn ekonomiajn leĝojn kaj {{N|politika subpremado}}.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Archives/Reference+Desk/Speeches/JFK/JFK+Pre-Pres/1960/002PREPRES12SPEECHES_60OCT06b.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://archive.is/20120524192217/http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Archives/Reference+Desk/Speeches/JFK/JFK+Pre-Pres/1960/002PREPRES12SPEECHES_60OCT06b.htm |arkivdato=2012-05-24 }}</ref><ref name=horowitz/><ref name="Thomas 1173">{{Cite book|last=Thomas|first=Hugh|title=Cuba; the Pursuit of Freedom|date=Marto 1971|publisher=Harper & Row|location=New York|isbn=0060142596|page=1173}}</ref> Batista estis definitive forpelita en januaro [[1959]] fare de la [[Movado 26-a de Julio]], kaj nova administrado sub [[Fidel Castro]] establiĝis, kiu ekde [[1965]] evoluis kiel [[Unupartia sistemo|unupartia]] [[socialisma ŝtato]]. Kubo okupas la 51an lokon en la «[[Indekso de homa disvolviĝo]]» farita de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] (la 4a inter landoj de [[Latinameriko]], post [[Ĉilio]], [[Argentino]] kaj [[Urugvajo]]).<ref>Cf. [http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_ES_Complete.pdf Informo pri homa disvolviĝo, 2009], paĝo 157.</ref> Krome laŭ informoj ankaŭ de UN, Kubo estus la ununura lando en la mondo, kiu plenumas la du kriteriojn kiu, laŭ la organizo [[WWF]], signifas la ekziston de la [[daŭripovo]]: alta [[homa disvolvigo]] ([[Landoj laŭ indico de homa disvolvigo|IHD]] > 0,8) kaj pludaŭra [[Ekologia premsigno]] ([[Landoj laŭ Ekologia premsigno|Ekologia premsigno]] < 1,8 ha/p).<ref>Cf. [[WWF]], [http://assets.panda.org/downloads/living_planet_report.pdf '''Living Planet Report 2006'''], paĝo 21.</ref> Kubo estas hejmo de ĉirkaŭ 9 milionoj da homoj kaj estas la plej loĝata insulo kaj lando en Karibio.<ref>http://elnuevoherald.com/noticias/america-latina/cuba-es/articles290250429.html.</ref> La homoj, kulturo, kaj kutimoj estas miksaĵo de diversaj fontoj, inkluzive de la [[Indiĝenaj amerikanoj|indiĝenaj]] de [[tainoj]] kaj [[sibonejoj]], la periodo de [[Hispana Imperio|hispana koloniismo]], la enmeto de [[sklaveco|afrikaj sklavoj]] kaj ties proksimeco al Usono kaj duarange al aliaj landoj, kiel Meksiko kaj Haitio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180207062332/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html |arkivdato=2018-02-07 }}</ref> == La nomo == [[Dosiero:Hatuey monument, Baracoa, Cuba.JPG|eta|dekstra|220px|Monumento al la taina kaciko [[Hatuey]], en [[Baracoa]] (Kubo).]] La vorto Kubo estas [[Taina lingvo|taina]]. Tamen, la preciza signifo ne estas tute klara kaj kelkaj ĝin tradukas kiel "kie la fruktodona [[grundo]] abundas" (cubao).<ref>Alfred Carrada, ''[http://www.alfredcarrada.org/notes8.html The Dictionary of the Taino Language (plate 8)]''</ref> Aliaj diras, ke ĝi venas de [[Cuba (Portugalio)|Cuba]], vilaĝo portugala kie, laŭ [[portugaloj]], naskiĝis Kristoforo Kolumbo, kiu malkovrinte la insulon nomis ĝin tiel<ref>Augusto Mascarenhas Barreto: O Português. Cristóvão Colombo Agente Secreto do Rei Dom João II. Ed. Referendo, Lisbono 1988. En angla: The Portuguese Columbus: secret agent of King John&nbsp;II, Palgrave Macmillan, ISBN 0-333-56315-8</ref><ref>da Silva, Manuel L. kaj Silvia Jorge da Silva. (2008). ''Christopher Columbus was Portuguese'', Express Printing, Fall River, MA. 396pp. ISBN 978-1-60702-824-6.</ref>. Aliaj diras, ke ĝi estas kunmeto de du [[aravakoj|aravakaj]] vortoj: «coa» (loko, tero, [[tereno]]) kaj «bana» (granda).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm |titolo=Dictionary — Taino indigenous peoples of the Caribbean Dictionary |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080430163856/http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm |arkivdato=2008-04-30 }}</ref> == Historio == === Antaŭkolumba epoko === La ĉefa informofonto pri la [[Antaŭkolumba Ameriko|antaŭkolumbaj]] loĝantoj de Kubo, estas la rakontoj kaj kronikoj de la tiel nomataj "kronikistoj de Indioj", kiuj estas nuancigitaj pere de eŭropa kaj kristana pensmanieroj. Unu el tiuj kronikistoj, [[Bartolomé de las Casas]], distingis tri grupojn de malsamaj kulturoj laŭ trajtoj etnaj, lingvaj kaj laŭ teknologia kaj socia evoluoj, kiujn li nomis [[gvanahatebejoj]], [[sibonejoj]] kaj [[tainoj]]. La unua etno eble venis dum la unuaj migradoj de [[Centrameriko]] ([[Belizo]], [[Golfo de Honduro|Hondura Golfo]]), dum la aliaj du eble venis dum diversaj ondumoj el aravakaj grupoj de la nordo de [[Sudameriko]].<ref>{{Cite book|title=Art and archaeology of pre-Columbian Cuba|page=22|year=1996|author=Ramón Dacal Moure, Manuel Rivero de la Calle|publisher=University of Pittsburgh Press|isbn=082293955X|url=http://books.google.com/?id=PEE9oipDYksC&pg=PA22}}</ref> Alia informofonto estas la [[Arkeologio|arkeologiaj]], [[Etnologio|etnologiaj]] kaj [[Morfologio (lingvo)|morfologiaj]] esploroj faritaj dum la [[20-a jarcento]], kiuj permesis pli bone konatiĝi kun la vivo de tiuj praloĝantoj de la arkipelago. Ĉi tiuj esploroj klasifikas la antaŭhispaniajn homgrupojn de Kubo en tri grupoj: tiuj de la "konkepoko" (gvanahatebejoj), tiuj de la "ŝtonepoko" (sibonejoj) kaj tiuj de la "ceramikepoko" (tainoj).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.indio.net/taino/main/language/Tisland.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101030184753/http://indio.net/taino/main/language/Tisland.htm |arkivdato=2010-10-30 }}</ref> La tainoj nomis la insulon ''Caobana''. Ili estis [[terkultivisto]]j kaj ankaŭ la sibonejoj estis terkultivistoj, spertaj [[fiŝkaptisto]]j kaj [[ĉasistoj-kolektistoj]]. Ĉiuj ĉi grupoj de indiĝenoj, komune havis la [[Matriarkeco|matriarkan]] organizadon de la triboj, kun [[Divido de laboro en la socio|dividado de la laboro]] laŭ [[sekso]] kaj [[aĝo]]. Ilia [[religio]] estis [[animismo|animisma]] kaj ankaŭ la [[Kulto|kultado]] al la [[antaŭulo]]j estis parto de ĝi. === Hispana koloniado === [[Dosiero:Kuba-Indios.jpg|eta|250px|maldekstra|Indiĝenoj en Kubo. Gravuraĵo de [[1558]].]] [[Dosiero:1893 Nina Pinta Santa Maria replicas.jpg|eta|250px|maldekstra|Replikaĵoj de la karaveloj de Kolumbo.]] [[Dosiero:Mapa de La Habana Vieja.JPG|eta|250px|maldekstra|Mapo de Havano en la 19-a jarcento.]] [[Dosiero:Centro histórico de Trinidad.jpg|250px|eta|maldekstra|Vidaĵo de Trinidad, unu el la sep unuaj urboj, fonditaj en Kubo.]] Post la unua surteriĝo sur insulo tiam nomata [[Guanahani]] la [[12-an de oktobro]] [[1492]], [[Kristoforo Kolumbo]] eltrovis la nordorientan marbordon de Kubo proksime de kio nun estas [[Baracoa]], la [[27-an de oktobro]]<ref name=Henken2008>{{Cite book|author=Ted Henken|title=Cuba: a global studies handbook|url=http://books.google.com/books?id=Mv7anQoCbzgC|year=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781851099849|page=[http://books.google.com/books?id=Mv7anQoCbzgC&pg=PT59 30]}} (datigas la surteriĝon en Kubo en la 27a de Oktobro)</ref> aŭ 28an<ref>{{Cite book|author=Cuba Oficina Del Censo|title=Cuba: Population, History and Resources 1907|url=http://books.google.com/books?id=E0iIQ1nxJB4C|year=2009|publisher=BiblioBazaar, LLC|isbn=9781110288182|page=[http://books.google.com/books?id=E0iIQ1nxJB4C&pg=PA28 28]}} (datigas la surteriĝon en Kubo en la 28a de Oktobro)</ref><ref>Tiuj estas datoj de la [[Julia kalendaro]].</ref>. Li postulis la insulon por la ĵus kreita [[Hispanio|Hispana reĝlando]]<ref>{{Cite book|title=Cuba: a new history|last=Gott|first=Richard|publisher=Yale University Press|location=New Haven, Conn.|year=2004|page=13|isbn=0300104111}}</ref> kaj nomis ĝin ''Insulo Johana'', omaĝe al [[Johano de Aragono kaj Kastilio|Johano, Princo de Asturio]].<ref>{{Cite book|first=Alfred J.|last=Andrea|coauthor=Overfield, James H.|title=The Human Record|volume=1|chapter=Letter by Christopher Columbus concerning recently discovered islands|publisher=Houghton Mifflin Company|year=2005|page=8|isbn=0618370404}}</ref>. En [[1513]] [[Diego Velázquez de Cuéllar]] estis sendita de la gereĝoj de Hispanio kiel la "[[Adelantado]]" (Antaŭenirinto) de la Kortego por la novaj posedaĵoj de la reĝlando. Tuj poste li estis nomumita kiel Reganto de Kubo, kun la aŭtoritato interalie fondi urbojn kaj disdoni indiĝenojn. Velázquez fondis la unuan urbon sur la kuba teritorio, nome [[Baracoa|Nia Sinjorino de la Ĉieliro de Barakoao]] en [[1511]]. En 1513 li fondis la urbon [[Bayamo|Sankta Savinto de Bajamo]], kaj tiel li preparis la sekvan fazon por la [[Konkero de Ameriko|konkerado]], nome la [[ekspluatado]] de la cetero de la insulo, antaŭaĵo por la kreado de novaj urboj. En januaro [[1514]] fondiĝis [[Trinidad (Kubo)|Trinidado]], la [[2-an de februaro]] 1514 oni fondis la ununuran urbon situinta ĉe la norda marbordo (poste translokigita al la interno), nome [[Sankta Maria de Princ-Havenoe]] (nuna [[Camagüey (urbo)|Camagüey]]), inter aprilo kaj majo 1514 estis fonditaj [[Havano|Sankta Kristoforo de Havano]] kaj [[Sancti Spíritus|Sankta-Spirito]] kaj laste, en aŭgusto [[1515]], [[Santiago de Kubo]]. La hispanoj sklavigis ĉirkaŭ 100 000 indiĝenojn kiuj supozeble rezistis aŭ eĉ malkapablis plenumi [[konvertiĝo]]n al [[kristanismo]], kaj uzis ilin ĉefe por la serĉado de [[oro]]. Post unu jarcento, la indiĝenoj estis fakte tute ekstermitaj pro multaj faktoroj, inkluzive de [[Eŭrazio|eŭraziaj]] [[Infekta malsano|infektaj malsanoj]] (pro manko de natura rezisto) kaj pro submetiĝo al la novaj alvenintoj<ref>{{Cite book|title=Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies|last=Diamond|first=Jared M.|publisher=W.W. Norton & Co|location=New York, NY|year=1998|url=http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html|isbn=0393038912}}</ref><ref>{{Cite book | first = Joseph Patrick | last = Byrne | title = Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A-M | url = http://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&pg=PA413&dq | publisher = ABC-CLIO | year = 2008 | page = 413 | isbn = 0313341028 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2012-03-24 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111026065200/http://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&pg=PA413&dq#v=onepage&q=&f=false | arkivdato = 2011-10-26 }}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>J. N. Hays (2005). "''[http://books.google.com/books?id=GyE8Qt-kS1kC&pg=PA82&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Epidemics and pandemics: their impacts on human history]''". p. 82. ISBN 1-85109-658-2</ref>. En [[1529]], ekapero de [[morbilo]] en Kubo mortigis du trionojn de la indiĝenoj, kiuj antaŭe postvivis [[variolo]]n. La [[enkomendo]] estis la institucio kiu desegnis la trajtojn de la unua [[kolonio]]. Ĝi lasis la kubajn indiĝenojn ĉe la manoj de la hispanaj [[Komandanto|enkomendantoj]], kiuj devis [[Kristanigo|kristanigi]] ilin kaj instrui al ili diversajn [[profesio]]jn; sed tiu jura dokumento nur utilis por kovri la veron: la ekspluatado de la indiĝenoj en kondiĉoj similaj al sklaveco. La [[10-an de februaro]] [[1516]], laŭ la peto de Velázquez, estis kreita la [[Episkopejo]] de Kubo, kies unua sidejo troviĝis en Baracoa kaj ekde [[1523]] en Santiago de Kubo. Dum la unuaj jaroj de la kolonio, la ĉefa ekonomia sektoro estis la [[minado]], specife la elfosado de oro, aktiveco por kiu estis uzataj la indiĝenoj kaj foje nigraj sklavoj, kiuj tre frue kuniĝis kun la etna [[aglomeraĵo]], kiu kelkajn jarcentojn poste konsistigus la kuban popolon. Post elĉerpiĝo de la orminejoj, la aktivado daŭris ĉe la kuprominejoj de [[Santiago del Prado]]. La evoluo kaj disvolviĝo de la urboj kaj vilaĝoj estis malegala. [[Havano]] estis, meze de la [[18a jarcento]], la tria urbo kaj la unua haveno de la [[Nova Mondo]] kun aktiva kaj brua havena kaj komerca vivoj. En [[1728]] estis fondita la [[Havana Universitato|Reĝa kaj Pontifika Universitato Sankta Jeronimo de Havano]] kaj la kolegio Sankta Jozefo, kiu kune kun la [[monaĥejo]]j Bet-Leĥemo kaj Sankta Francisko, okupiĝis pri la edukado en la ĉefurbo kaj la Pastrolernejo Sankta Bazilo la Granda en [[Santiago de Cuba]]. La Pastro [[Félix Varela]], estis la iniciatinto de la ideologio pri la kuba sendependeco. Edukisto, politikisto kaj filozofo, li defendis la ideon ke Kubo estu sendependa same de Hispanio kaj Usono kaj ke tiu sendependeco estos vera nur se ĝi estos atingita de la kubanoj mem. Li estis [[Mortkondamno|mortkondamnita]] fare de la Hispana Krono kaj loĝis en la [[ekzilo]] ĝis la morto [[1853]]. Kubo estis [[Hispana koloniado de Ameriko|hispana posedaĵo]] dum preskaŭ 400 jaroj (1511-1898), kun ekonomio bazita sur plantad-agrikulturo, [[minado]], la [[eksporto]] de [[sukero]], [[kafo]], kaj [[tabako]] al [[Eŭropo]] kaj poste al [[Nordameriko]]. La laboro estis farita precipe de afrikaj sklavoj portitaj al la insulo. Malgranda [[elito]] de [[terposedanto]]j estris la socian kaj ekonomian vivon de la insulo — plejparte temis pri filoj de hispanoj, kiuj naskiĝis en Kubo (kubaj [[kreolo]]j) kun aliaj eŭropanoj kaj sklavoj. La loĝantaro en [[1817]] estis ĉ. 630 980, el kiuj 291 021 estis [[blankulo]]j, 115 691 liberaj [[nigrulo]]j kaj 224 268 nigraj sklavoj.<ref>''[http://books.google.com/books?id=o-OVsN5SwPIC&pg=PA352&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Latin America's Wars: The age of the caudillo, 1791–1899]''. Robert L. Scheina (2003). p.352. ISBN 1-57488-450-6</ref> ==== Militoj por sendependiĝo ==== En la [[1820-aj jaroj]], kiam la cetero de la [[Hispana Imperio]] en Latinameriko ribelis kaj fondis sendependajn ŝtatojn, Kubo restis lojala al Hispanio. Kvankam ekzistis agitado por sendependeco, la [[hispana krono]] donis al Kubo la [[moto]]n ''La Siempre Fidelísima Isla'' (La Ĉiam Fidelega Insulo). Tiu [[lojaleco]] estis parte pro la dependeco de kubaj loĝantoj de [[Hispanio]] pro la komercaj aferoj, ilia bezono esti protektataj kontraŭ [[pirato]]j kaj kontraŭ [[ribelo]] de la sklavoj, kaj eble ĉar ili timis la altiĝantan potencon de [[Usono]]. ==== Dekjara Milito ==== [[Dosiero:Carlos Manuel de Cespedes.jpg|eta|upright|Carlos Manuel de Céspedes konata kiel ''[[Patro de la Patrio]]'' en Kubo, ekis la militon por la sendependeco de Kubo en 1868.]] La sendependiĝo disde Hispanio estis la kialo por ribelo okazinta en [[1868]], gvidita de [[Carlos Manuel de Céspedes]]. En [[Manzanillo]], la [[10-an de oktobro]] [[1868]] en la sukerfabrikejo "[[La Demajagua]]", Carlos Manuel de Céspedes, liberigis siajn sklavojn en sukerplantejo kaj instigis ilin batali kontraŭ la [[koloniismo]] kaj por la Kuba sendependiĝo. La [[27-an de decembro]] [[1868]], li diskonigis [[dekreto]]n, per kiu li kondamnis la sklavecon.<ref name="ChomskyCarrSmorkaloff2003pp115-117">{{Harvnb|Chomsky|Carr|Smorkaloff|2003|pp=[http://books.google.com/books?id=Sr2hQkCIihMC&pg=PA115 115–117]}}</ref> La ribelo de 1868 kondukis al longdaŭra konflikto konata kiel la [[Dekjara Milito (Kubo)|Dekjara Milito]]. Usono malakceptis rekoni la novan kuban registaron, kvankam pluraj eŭropaj kaj latinamerikaj landoj faris tion.<ref>[http://www.cubagenweb.org/mil/e-war-hist.htm]</ref> En [[1878]], la [[Pakto de Zanjón]] metis finon al la konflikto, en kiu Hispanio promesis pli grandan [[aŭtonomeco]]n al Kubo. En 1879-1880, la kuba [[Patriotismo|patrioto]] [[Calixto García]] provis komenci alian militon, konata kiel la [[Malgranda Milito (Kubo)|Malgranda Milito]], sed ĝi ne ricevis sufiĉe da subteno.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.historyofcuba.com/history/funfacts/lilwar.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170815055924/http://www.historyofcuba.com/history/funfacts/lilwar.htm |arkivdato=2017-08-15 }}</ref> Dum la daŭro de la milito aperis elstaraj revoluciaj [[militestro]]j, kiuj havis historian signifon en la postaj militoj. Inter ili troviĝis [[Ignacio Agramonte]], [[Antonio Maceo]], [[José Maceo]], [[Máximo Gómez]], [[Vicente García]] kaj [[Calixto García]]. ==== Intermilita periodo ==== En Kubo, la prospera sukerindustrio uzis la [[laborforto]]n de la nigraj sklavoj ĝis la lasta triono de la 19-a jarcento. Kubo produktis 720 250 [[tuno]]jn da sukero en 1868, kaj pli ol 40 % de ĝia kansukero ([[saĥarozo]] el [[sukerkano]]) atingis la [[Monda merkato|mondan merkaton]] en tiu jaro. Sklaveco restis en Kubo dum en aliaj lokoj ĝi estis forigita (vidu la tekston [[aboliciismo]]). La forigo de la sklaveco en Kubo komenciĝis en la lasta triono de la 19-a jarcento, kaj estis kompletigita en la [[1880-aj jaroj]].<ref>{{Cite book|author=Rebecca Jarvis Scott|title=Slave emancipation in Cuba: the transition to free labor, 1860–1899|url=http://books.google.com/books?id=-mMBmhYxg8sC|year=2000|publisher=University of Pittsburgh Pre|isbn=9780822957355|page=[http://books.google.com/books?id=–mMBmhYxg8sC pg=PA3 3]}}</ref><ref name="ChomskyCarrSmorkaloff2003pp37-38">{{Cite book|last1=Chomsky|first1=Aviva|last2=Carr|first2=Barry|last3=Smorkaloff|first3=Pamela María|title=The Cuba reader: history, culture, politics|url=http://books.google.com/books?id=Sr2hQkCIihMC|year=2003|publisher=Duke University Press|isbn=9780822331971|pages=37–38|ref=harv}}</ref> ==== Milito de 1895 ==== [[Dosiero:MartiJohnManuel K TRestauration.jpg|eta|maldekstra|220ra|José Martí, nacia heroo de Kubo.]] La ekzilita [[disidento]] nomata [[José Martí]] fondis la [[Kuba Revolucia Partio|Kuban Revolucian Partion]] en [[Novjorko]] en [[1892]]. La celo de la partio estis atingi kuban sendependecon disde Hispanio.<ref name=sandler>{{Cite book|title=Ground warfare: an international encyclopedia|volume=Part 25, Volume 1|page=549|year=2002|editor=Stanley Sandler|publisher=ABC-CLIO|isbn=1576073440|url=http://books.google.com/?id=L_xxOM85bD8C&pg=PP1|accessdate=2009-09-06}}</ref> En januaro [[1895]] Martí vojaĝis al [[Montecristi]] kaj [[San-Domingo]] por aliĝi al la klopodoj kaj penoj de [[Máximo Gómez]]<ref name=sandler/>. Martí klarigis siajn politikajn opiniojn en la ''Manifesto de Montecristi''.<ref name=arias>{{Cite book|title=Spanish-americans: Lives And Faces|page=171|author=David Arias|url=http://books.google.com/?id=7AlqghmzQVUC&pg=PA171|year=2005|isbn=141204717X|publisher=Trafford Publishing|location=Victoria, BC, Canada|accessdate=2009-09-06}}</ref> Bataloj kontraŭ la hispana armeo komenciĝis en Kubo la [[24-an de februaro]] 1895, sed Martí ne povis atingi Kubon ĝis la [[11-a de aprilo]] 1895.<ref name=sandler/> Li estis mortigita en batalo okazinta ĉe [[rivero Kaŭto|Dos Ríos]] la [[19-an de majo]] 1895. Lia verkaro, idealoj, laboro kaj morto eternigis lin kiel la [[Nacia heroo|Nacian Heroon]] de Kubo.<ref name=arias/> La hispanaj [[Trupo (armeo)|trupoj]] konsistis el 200 000 homoj, multege superinte la malgrandan ribelarmeon, kiu plejparte militis per [[taktiko]]j de [[gerilo]] kaj [[sabotado]]. La hispanoj komencis kampanjon de subpremado. La generalo [[Valeriano Weyler]], Kapitano-Generalo de Kubo, arigis la kamparan loĝantaron, en [[operaco]] konata kiel ''rekoncentriĝo'', priskribita de internaciaj observantoj kiel "fortikigitaj urboj". Tio estas ofte konsiderata la [[prototipo]] de la [[koncentrejo]]j de la [[20-a jarcento]].<ref>{{Cite book|title=Of Planting and Planning: The Making of British Colonial Cities|publisher=Chapman and Hall|author=Robert K. Home|year=1997|isbn=0419202307|page=195|url=http://books.google.com/?id=1ovC4TylXNkC&pg=PA195|accessdate=2009-09-06}}</ref> Inter 200 000 kaj 400 000 kubaj civitanoj mortis pro [[malsato]] kaj [[malsano]]j en la [[tendaro]]j, laŭ kalkuloj konfirmitaj de la [[Ruĝa Kruco]] kaj la [[Senato de Usono]] kaj iama Usona Sekretario de Milito, [[Redfield Proctor]]. Okazis usonaj kaj eŭropaj protestoj kontraŭ la hispana miskonduto en la insulo.<ref>[http://www.spanamwar.com/proctorspeech.htm]</ref> ==== Hispan-usona milito ==== [[Dosiero:USS Maine h60255a.jpg|eta|dekstra|220px|La [[kirasŝipo Maine|kirasŝipo Majno]].]] La usona [[kirasŝipo Maine|batalŝipo Majno]] atingis [[Havano]]n la [[25-an de januaro]] [[1898]] por doni protekton al pli ol 8 000 usonaj loĝantoj de la insulo, sed la hispanoj konsideris tion timigado. En la vespero de la [[15-a de februaro]] 1898, Majno eksplodis en la haveno, 252 ŝipanoj pereis. Aliaj ok ŝipanoj mortis pro vundoj en malsanulejo en sekvaj tagoj<ref name=morison>{{Cite book|title=The American Battleship|url=http://books.google.com/?id=SYurkGIlgLMC&pg=PA18|page=18|first=Samuel Loring|last=Morison|coauthor=Morison, Samuel Eliot; Polmar, Norman Polmar|year=2003|location=St. Paul, Minn.|publisher=MBI Publishing Company|isbn=0760309892|accessdate=2009-09-15}}</ref>. La Usona Konsilio de Maramea Esploro estis gvidita de la Kapitano [[William T. Sampson]], enoficigita por esplori la kialojn de la eksplodo. Ekzameninte la ŝiprompiĝon kaj preninte atestojn de ĉeestintoj kaj fakuloj, la komisiono raportis la [[21-an de marto]] 1898, ke la kirasŝipo estis detruita de "duobla [[magazeno (armilo)|magazeno]], kiu venis de ekster la ŝipo".<ref name=morison/> La okazintaĵo estas pridisputata ĝis nun, kvankam esploro de la admiralo [[Hyman G. Rickover]] en [[1976]] konkludis, ke la krevo plej verŝajne okazis pro granda interna eksplodo. Rickover kredis, ke la eksplodo estis kaŭzita de [[spontana ekbrulo]] pro neadekvata ventumado, kiu flamigis la [[pulvoro]]n de apuda magazeno.<ref>{{Cite book|title=How the Battleship Maine Was Destroyed|first=Hyman George|last=Rickover|publisher=Naval Institute Press|location=Annapolis, Md.|year=1994|isbn=1557507171}}</ref><ref>{{Cite book|title=Sea Power: a Naval History|first=Elmer Belmont|last=Potter|coauthors=Fredland, Roger; Adams, Henry Hitch|url=http://books.google.com/?id=zql2rWh6QAsC&pg=PA176|page=176|publisher=United States Naval Institute|location=Annapolis, Md.|year=1981|isbn=0870216074|accessdate=2009-09-15}}</ref> La unua estraro de 1898 estis nekapabla trovi kulpulon de la katastrofo, sed la kolerema usona loĝantaro, instigita de aktiva gazetaro, precipe de gazetoj de [[William Randolph Hearst]], konkludis, ke la hispanoj kulpis kaj postulis reagon.<ref name=morison/> La [[Usona Kongreso]] aprobis rezolucion por interveno, kaj la prezidanto [[William McKinley]] obeis al la sciigoj pri la hispana [[komploto]]. Hispanio kaj Usono deklaris reciproke militon fine de aprilo.<ref>{{Cite book|title=Documentary Source Book of American History, 1606–1898|page=597|last=Macdonald|first=William|publisher=Macmillan Co|location=New York, NY|year=1908|url=http://books.google.com/?id=zaUmd7uAuFsC&pg=PA597|accessdate=2009-09-14|isbn=9781406763454}}</ref> === La Respubliko (1902-1959) === [[Dosiero:Tomas estrada palma.jpg|220px|maldekstra|eta|Tomás Estrada Palma, unua prezidanto de la Kuba Respubliko.]] Post la [[Hispana-usona milito]], Hispanio kaj Usono subskribis la [[traktato de Parizo (1898)|Pacon de Parizo]] en 1898, per kiu Hispanio cedis [[Puerto-Riko]]n, [[Filipinio]]n, kaj [[Gvamo]]n al Usono kontraŭ 20 milionoj da usonaj dolaroj.<ref>[http://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp]</ref> Laŭ la sama traktato, Hispanio rezignis ĉiajn pretendojn de [[suvereneco]] je Kubo. [[Theodore Roosevelt]], kiu batalis en la Hispan-usona milito kaj kiu havis [[simpatio]]n por la sendependeca movado de Kubo, sukcedis McKinley kiel [[Prezidento De Usono|prezidento de Usono]] en 1901 kaj tiupunkte rezignis la traktaton. Kubo akiris formalan sendependecon disde Usono la [[20-an de majo]] [[1902]], kaj tiel naskiĝis la [[Respubliko]] Kubo. Laŭ la nova [[1901 Konstitucio de Kubo|konstitucio de Kubo]], Usono retenis la rajton interveni en kubaj aferoj kaj regi ĝiajn ekonomion kaj eksterlandajn rilatojn. Sub la [[Amendo Platt]], Usono establis [[Mararmeo|mararmean]] [[militbazo]]n en la [[golfo de Guantanamo]]. Post skandalaj elektoj en [[1906]], la unua prezidanto, [[Tomás Estrada Palma]], konfrontis armitan ribelon de [[veterano]]j de la milito por sendependiĝo, kiu venkis la magrajn registartrupojn.<ref>{{Cite book|title=Corruption in Cuba: Castro and Beyond|page=63|first=Sergio|last=Diaz-Briquets|coauthor=Jorge F Pérez-López|publisher=University of Texas Press|location=Austin|year=2006|isbn=0292713215|url=http://books.google.com/?id=Fiquofr8LSoC&pg=PA63|accessdate=2009-09-06}}</ref> Usono intervenis per [[okupado]] de Kubo kaj nomumis [[Charles Edward Magoon]] kiel [[guberniestro]]n por tri jaroj. Kubaj historiistoj atribuis al Magoon la enkondukon de politika kaj socia koruptadoj<ref>{{Cite book|last=Thomas|first=Hugh|title=Cuba: the Pursuit of Freedom|date=March 1971|publisher=Harper & Row|location=New York|isbn=0060142596|pages=283–287}}</ref>. En [[1908]], aŭtonomio estis restarigita kiam [[José Miguel Gómez]] estis elektita prezidanto, sed Usono daŭre intervenis en kubaj aferoj. En [[1912]], la [[Negra Sendependa Partio]] provis fondi apartan negran respublikon en provinco Oriento<ref>{{Cite book|title=The War of 1898, and U.S. interventions, 1898–1934: an encyclopedia|editor=Benjamin Beede|page=134|year=1994|publisher=Garland|location=New York|isbn=0824056248|url=http://books.google.com/?id=48g116X9IIwC&pg=PA134|accessdate=2009-09-06}}</ref>, sed [[Secesio (politiko)|secesiantoj]] estis subpremitaj de la Generalo Monteagudo per konsiderinda sangoverŝado. Dum la [[Unua Mondmilito]], Kubo eksportis konsiderindan kvanton da sukero al [[Britio]]. Kubo povis eviti atakojn de [[submarŝipo]]j kun la preteksto de ekspedado de la sukero al [[Svedio]]. La registaro de Menocal deklaris militon al la [[Germana Regno]] tuj post Usono. Konstitucia registaro estis konservita ĝis [[1930]] kiam [[Gerardo Machado]] nuligis la konstitucion. Dum la plentempa regado de Machado, nacia ekonomia programo estis traktita kun pluraj gravaj naciaj evoluigaj projektoj, kiuj inkluzivis la [[centra ŝoseo (Kubo)|Centran Ŝoseon]] kaj [[Kapitolo de Havano|La Kapitolon]]. La regado de Machado malfortiĝis pro la malkresko de la eksportado de agrikulturaĵoj pro la [[Granda Depresio]], atakoj de la veteranoj de la milito por sendependeco, kaj la atakoj de sekretaj organizoj. [[Dosiero:Fulgencio Batista, president of Cuba.jpg|eta|dekstra|Fulgencio Batista.]] Dum [[ĝenerala striko]] en kiu la [[Komunista partio|Komunisma Partio]] helpis al Machado<ref>{{Cite book|title=Fulgencio Batista|volume=1|page=50|last=Argote-Freyre|first=Frank|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, N.J.|year=2006|isbn=0813537010}}</ref>, la altranguloj de la kuba armeo devigis Machadon ekziliĝi. La partio tiam enpostenigis kiel prezidanton [[Carlos Manuel de Céspedes y Quesada]], filon de la fondopatro de Kubo ([[Carlos Manuel de Céspedes]]). Dum la 4a-5a de septembro [[1933]], la dua puĉo faligis Céspedes kaj kondukis al la formado de la unua registaro de [[Ramón Grau San Martín]]. Rimarkindaj okazaĵoj en tiu ĥaosa periodo inkluzivas la [[sieĝo]]jn de la [[Nacia Hotelo (Kubo)|Kuba Nacia Hotelo]] kaj [[murdo]]n de [[Blas Hernández]]. Tiu registaro daŭris 100 tagojn, sed realigis radikalajn sociajn ŝanĝojn en la kuba socio kaj malakceptis la Amendon Platt. En [[1934]], [[Fulgencio Batista]] kaj la armeo anstataŭigis Grau per [[Carlos Mendieta]]. Fulgencio Batista estis demokratie elektita prezidanto en la elektoj de [[1940]] kaj lia administracio aranĝis gravajn sociajn reformojn<ref name=horowitz>{{Cite book|title=Cuban communism|page=662|last=Horowitz|first=Irving Louis|authorlink=Irving Louis Horowitz|publisher=Transaction Books|location=New Brunswick, N.J.|year=1988|isbn=0887386725|url=http://books.google.com/?id=ĥ2_y7Vu-PUC&pg=PA463}}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=bethell>{{Cite book|title=Cuba|first=Leslie|last=Bethell|isbn=9780521436823|year=1993|publisher=Cambridge University Press}}</ref><ref>{{Cite book|title=Inside the Cuban Revolution|author=Julia E. Sweig|isbn=9780674016125|year=2004|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Mass.}}</ref>. Pluraj membroj de la Komunista Partio plenumis oficon sub lia administracio<ref name="Sweig-Inside">{{Cite book|title=Inside the Cuban Revolution|author=Julia E. Sweig|isbn=9780674016125|year=2004|publisher=[[Harvard University Press]]|location=Cambridge, Mass.}}</ref> kaj establis ekonomian regularon favorigante la [[sindikato]]jn. Laŭ la [[Kuba konstitucio de 1940|Konstitucio de 1940]] la [[Virina balotrajto|virinoj rajtis voĉdoni]], estis rekonitaj la rajtoj de la civitanoj al [[sansistemo]] kaj aperis estigo de pli bonaj [[laborkondiĉoj]]<ref name="Dominquez-Cuba">{{Cite book|title=Cuba|author=Jorge I. Domínguez|isbn=0674179250}}</ref>. La registaro de Batista formale aldonis Kubon al la [[Aliancanoj]] de la [[Dua Mondmilito]]. Kubo deklaris la militon al [[Japanio]] la [[9-an de decembro]] [[1941]], poste al [[Nazia Germanio]] kaj [[Faŝisma Italio]] la [[11-an de decembro]] 1941. Tamen, la kuba armeo ne estis tre implikita en bataloj, kvankam la prezidanto Batista proponis komunan usonan-latinanamerikan atakon kontraŭ la [[Frankisma Hispanio|reĝimo]] de [[Francisco Franco|Franco]] en [[Frankisma Hispanio]]<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,802544,00.html "Batista's Boost"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130826011532/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,802544,00.html |date=2013-08-26 }}, ''Time'', {{Nowrap|January 18}}, 1943. Retrieved {{Nowrap|March 2}}, 2010.</ref>. Ramón Grau San Martín venkis en la elektoj de [[1944]] kaj en [[1948]], [[Carlos Prío Socarrás]] venkis en la elektoj. Ĉi tiu estis la lasta balotado okazinta per [[Universala voĉdonrajto|libera partoprenado]]. Enfluo de [[Investado|investo]] ekigis prosperon, kiu altigis [[vivkondiĉo]]jn por ĉiuj klasoj de la socio kaj kreis prosperan [[Meza klaso|mezan klason]] en la plejmulto de la urbaj areoj. Malgraŭ tio, la distanco inter riĉuloj kaj senhavuloj iĝis pli larĝa kaj evidenta. [[Dosiero:cuba yank tank.jpg|eta|250px|maldekstra|Pluraj aŭtomobiloj, tiel nomataj ''jankiaj tankoj'' estas uzataj ekde antaŭrevolucia epoko.]] La elektadoj de [[1952]] estis triopa konkurado. [[Roberto Agramonte]] de la [[Ortodoksa Partio]] elstaris en ĉiuj balotenketoj, sekvita de Dro. Aurelio Hevia de la [[Kuba Aŭtentika Revolucia Partio|Aŭtentika Partio]], kaj Fulgencio Batista, serĉante revenon al la prezidenta oficejo, kiel malproksima triono. Agramonte kaj Hevia decidis nomumi [[Ramón Barquín]] por gvidi la kuban armeon post la elektoj. Barquín, tiam [[diplomato]] en [[Vaŝingtono]], estis pintoficiro. Li estis respektita de la profesia armeo kaj promesis elimini ĝian koruptadon. Batista timis, ke Barquín forigos lin kaj liajn sekvantojn. Kiam iĝis preskaŭ evidenta ke Batista havos malgrandan gajneblecon, li okazigis [[puĉo]]n la [[10-an de marto]] [[1952]]. Batista restis kun la potenco kun la subteno de la naciisma sekcio de la armeo kiel "provizora prezidanto" dum la sekvaj du jaroj. En marto 1952 Justo Carrillo informis Barquín en Vaŝingtono ke la internaj rondoj sciis ke Batista komplotis por realigi la puĉon. Sekve, ili tuj konspiris por forpeli Batista-n kaj restarigi demokration kaj civilan registaron en kio poste estis nomita ''La Konspirado de Los Puros 1956 (Grupo Montecristi)''. En [[1954]], Batista konsentis pri elektoj. La Aŭtentika Partio metis antaŭan eks-prezidanton Grau kiel kandidaton, sed li retiriĝis meze de akuzoj kaj Batista regis la elektojn. En aprilo [[1956]] Batista nomumis Barquín kiel generalo kaj armeestro, sed Barquín decidis antaŭeniri kun sia puĉo por certigi [[Totalismo|totalan potencon]]. La [[4-an de aprilo]] 1956, puĉo de centoj da karieroficiroj gviditaj de Barquín estis malsukcesigita de Rios Morejon. La puĉo rompis la dorson de la kuba armeo. [[Dosiero:Teatro Garcia Lorca.jpg|dekstra|250px|eta|Teatro de Havano [[García Lorca]].]] La oficiroj estis kondamnitaj al la maksimuma periodo permesita laŭ la kuba [[militjuro]]. Barquín estis juĝita kaj kondamnita al soleca malliberigo dum ok jaroj. La Konspirado de Los Puros okazigis la malliberigon de la komandantoj de la armeo kaj la fermon de la armeaj akademioj. Kubo havis la plej altajn pokapajn konsumo-listojn en [[Latinameriko]] pri [[viando]], [[legomo]]j, [[muslio]]j, [[aŭto]]j, [[telefono]]j kaj [[radio]]j, kvankam tiu konsumado okazis plejparte fare de la malgranda nacia elito kaj eksterlandanoj<ref name=lewis>{{Cite book|title=Authoritarian Regimes in Latin America|url=http://books.google.com/?id=LAvw-YXm4TsC&pg=PA186|author=Paul H. Lewis|page=186|publisher=Rowman & Littlefield|location=Oxford, UK|isbn=0742537390|accessdate=2009-09-14|year=2006}}</ref>. En [[1958]] Kubo estis relative progresanta lando laŭ latinamerikaj kaj en kelkaj aspektoj eĉ laŭ la mondaj normoj<ref name=asce>{{Cite journal|title=Renaissance and decay: A comparison of socioeconomic indicators in pre-Castro and current-day Cuba|first=Kirby|last=Smith|coauthor=Llorens, Hugo|url=http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/30smith.pdf|journal=Cuba in Transition|volume=8|publisher=Association for the Study of the Cuban Economy, University of Texas at Austin|location=Miami, Florida|date=6–{{Nowrap|8 August}} 1998|accessdate=2009-09-14|ref=harv|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-03-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090713105818/http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/30smith.pdf|arkivdato=2009-07-13}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090713105818/http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/30smith.pdf |date=2009-07-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/30smith.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090713105818/http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/30smith.pdf |arkivdato=2009-07-13 }}</ref>. Kubo altiris ĉiam pli da [[enmigrinto]]j, ĉefe de [[Eŭropo]]. [[Unuiĝintaj Nacioj]] menciis Kubon pro ĝia granda meza klaso. Aliflanke, Kubo estis tuŝita de eble la plej grandaj [[privilegio]]j de la sindikatoj en Latinameriko, inkluzive de malpermesoj pri maldungado kaj la [[Mekanizado|meĥanizado]].<ref>{{Cite journal|title=Cuba on the eve of the socialist transition: A reassessment of the backwardness-stagnation thesis|author=Eric N. Baklanoff|journal=Cuba in Transition|url=http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/31baklanoff.pdf|ref=harv|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-03-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090713105752/http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/31baklanoff.pdf|arkivdato=2009-07-13}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090713105752/http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/31baklanoff.pdf |date=2009-07-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/31baklanoff.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090713105752/http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/31baklanoff.pdf |arkivdato=2009-07-13 }}</ref> Inter 1933 kaj 1958, Kubo ege disvolvigis ekonomian regularon, kaŭzante ekonomiajn problemojn.<ref name=horowitz/><ref name="Thomas 1173"/> [[Senlaboreco]] iĝis problemo ĉar la diplomiĝintoj ne povis trovi [[laboro]]n<ref name=horowitz/>. La [[Burĝo|burĝa klaso]], kiu estis komparebla al tiu de Usono, iĝis ĉiam pli malkontenta pro la senlaboreco. La sindikatoj apogis Batistan ĝis la fino.<ref name=horowitz/><ref name=bethell/> === Revolucio === :Vidu ankaŭ ''[[Kastrisma revolucio]]'' [[Dosiero:CheyFidel.jpg|eta|250px|maldekstra|[[Che Guevara]] kaj [[Fidel Castro]], fotitaj de Alberto Korda en 1961.]] La [[2-an de decembro]] [[1956]] grupo de 82 homoj en la [[jaĥto]] [[Granma]] surteriĝis en Kubo. Gvidita de [[Fidel Castro]], ĝi intencis establi armitan rezistan movadon en [[Sierra Maestra]]. Konfrontante la armitan reziston de la ribeloj de Castro en la montaro, la reĝimo de Fulgencio Batista malfortiĝis kaj paraliziĝis pro la [[Embargo|armilembargo]] altrudita de Usono la [[14-an de marto]] [[1958]]. Antaŭ la fino de 1958, la ribeluloj malsupreniris de Sierra Maestra kaj lanĉis amasan popolan ribelon. Post kiam la batalantoj kaptis la urbon [[Santa Clara]], Batista fuĝis de Havano la [[1-an de januaro]] [[1959]] kaj ekziliĝis en [[Portugalio]]. Barquín negocis la simbolan ŝanĝon de la prezidado inter [[Camilo Cienfuegos]], [[Che Guevara]], [[Raúl Castro]] kaj Fidel Castro post kiam la Supera Tribunalo decidis, ke la Revolucio estas la leĝfonto kaj ke ĝiaj reprezentantoj devas alpreni la regadon. La trupoj de Fidel Castro eniris la ĉefurbon la [[8-an de januaro]] 1959. Tuj poste, la [[liberala]] [[advokato]], [[Manuel Urrutia Lleó]] iĝis prezidanto. Li estis subtenita de Castro kaj de la [[Movado 26-a de Julio]], ĉar ili kredis ke lia nomumo estos bonvenigita de Usono. Malkonsentoj ene de la registaro kulminis per la eksiĝo de Urrutia en julio 1959. Li estis anstataŭigita per [[Osvaldo Dorticós Torrado]], kiu funkciis kiel prezidanto ĝis [[1976]]. Castro iĝis ĉefministro en februaro 1959, sukcedante [[José Miró]] en tiu posteno.<ref>Faria, Miguel A. ''Cuba in Revolution—Escape from a Lost Paradise'', 2002, Hacienda Publishing, Macon, Georgia, pp. 105, 182, 248</ref> En sia unua jaro, la nova revolucia registaro [[Ŝtatigo|ŝtatigis]] [[Privata posedaĵo|privatajn posedaĵon]] kun malgranda aŭ nenia [[kompenso]], ŝtatigis la [[entrepreno]]jn de [[Publika servo|publikaj servoj]], plifortigis la regadon super la [[privata sektoro]] kaj malpermesis la [[hazardludo]]jn. La [[CIA]] konspiris kune kun la [[mafio]] de [[Ĉikago]] en [[1960]] kaj [[1961]] por murdi Fidel Castro, laŭ dokumentoj publikigitaj en [[2007]].<ref>[http://www.guardian.co.uk/cuba/story/0,,2112303,00.html]</ref><ref>Batista estis doninta al la mafiulo [[Meyer Lansky]] monopolon pri la hazardludoj en Havano kontraŭ redono de la duono de la profitoj. [http://www.carpenoctem.tv/mafia/lansky.html Meyer Lansky] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050403170341/http://www.carpenoctem.tv/mafia/lansky.html |date=2005-04-03 }}</ref> Pluraj iniciatoj estis entreprenitaj de la registaro de Fidel Castro nome de programo skizita en la Manifesto de la Sierra Maestra.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.chibas.org/raul_chibas_manifiesto.php |titolo=Familia Chibás > Raul Antonio Chibás > Manifiesto Sierra Maestra |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130117013342/http://www.chibas.org/raul_chibas_manifiesto.php |arkivdato=2013-01-17 }}</ref> Fine de 1960, la plejmulto el la gazetoj en Kubo estis elproprietigitaj, transprenitaj de la sindikatoj, aŭ ĉesigitaj.<ref name=lazo>{{Cite book|first=Mario|last=Lazo|title=American Policy Failures in Cuba—Dagger in the Heart|year=1970|publisher=Twin Circle Publishing|location=New York, NY|pages=198–200, 240}}</ref> Ĉiuj [[Radio (komunikilo)|radioj]] kaj [[televidstacio]]j estis sub la [[ŝtatkontrolo]]. Moderaj instruistoj kaj profesoroj estis forigitaj.<ref name=lewis/><ref>{{cite book | title= Cuba, Castro, and the United States | url= http://books.google.com/books?id=tzyj2oOqZFkC&pg=PA140 | page= 140 | author= Philip Bonsal | publisher= University of Pittsburgh Press | year= 1971 | isbn= 9780822932253 | accessdate= 2011-01-11 }}</ref> Ĉirkaŭ 20 000 malkonsentuloj, alikredantoj aŭ [[disidento]]j estis malliberigitaj. Kelkaj [[samseksemulo]]j, senlaboruloj, religianoj, kaj aliaj estis senditaj al [[laborkampo]]j kie ili estis submetitaj al "politika [[reedukado]]".<ref>{{Cite book|title=Health, Politics, and Revolution in Cuba Since 1898|author=Katherine Hirschfeld|isbn=0765803445}}</ref> Oni taksas, ke 15 000 ĝis 17 000 homoj estis ekzekutitaj.<ref>Black Book of Communism. p. 664.</ref> [[Dosiero:Cuba Missiles Crisis U-2 photo.jpg|eta|250px|Elaera foto farita de spiona aviadilo [[Lockheed U-2|U2]] de misilejo en Kubo.]] La [[Kuba Komunisma Partio]] fortigis la unupartian regadon, kun Castro kiel fina estro.<ref name=lewis/><ref name=lewis/> La frato de Fidel, [[Raúl Castro]], iĝis la armeestro. Lojaleco al Castro iĝis la primara kriterio por ĉiuj nomumoj.<ref name=staten>{{Cite book|title=The history of Cuba|author=Clifford L. Staten|isbn=0313316902}}</ref> En septembro 1960, la revolucia registaro kreis sistemon konata kiel [[Komitato por Defendado de la Revolucio]] (KDR), kiu celis spioni en la najbarejoj.<ref name=lewis/> En la [[defilo]] de la [[Novjara Tago|novjara tago]] de 1961, la administracio elmontris [[Sovetunio|sovetiajn]] [[tanko]]jn kaj aliajn [[armilo]]jn. Poste Kubo kreis la duan plej grandan armeon en Latinameriko, kiun superas nur tiu brazila. Fakte Kubo iĝis privilegia [[klienta ŝtato]] de [[Sovetio]]. Antaŭ 1961, centmiloj da kubanoj foriris al Usono.<ref>{{Cite book|title=Cuba|author=Ted Henken|isbn=1851099840}}</ref> La [[Invado de la Porkogolfeto]] en 1961 estis malsukcesa provo senpotencigi la kuban registaron fare de trejnitaj fortoj de kubaj ekziliĝintoj kun la uson-armea subteno. La plano estis lanĉita en aprilo 1961, malpli ol tri monatojn post kiam [[John F. Kennedy]] iĝis la usona prezidanto. La kuba armeo, trejnita kaj ekipita kun helpo de la landoj de la [[Orienta Bloko]], venkis la ekziliĝintojn post tri tagoj. Kub-usonaj rilatoj estis pliseverigitaj sekvajare pro la [[Kariba krizo]], kiam la registaro de Kennedy postulis la tujan retiriĝon de sovetiaj [[misilo]]j metitaj en Kubo responde al usonaj atommisiloj en [[Turkio]] kaj [[Proksima Oriento]]. La sovetoj kaj usonanoj baldaŭ atingis interkonsenton: la unuaj promesis forigi siajn misilojn de Kubo kaj la usonanoj forigos misilojn de Turkio kaj Proksima Oriento. Kennedy ankaŭ promesis ne invadi Kubon en la estonteco. Kubaj ekziliĝintoj kaptitaj dum la Invado de la Porkogolfeto estis interŝanĝitaj al Usono kontraŭ manĝaĵpakaĵoj.<ref name=bethell/> Antaŭ [[1963]], Kubo moviĝis rekte al plena [[Komunismo|komunisma]] sistemo formita laŭ Sovetunia ekzemplo<ref>Faria, Miguel A. ''Cuba in Revolution — Escape From a Lost Paradise'', 2002, Hacienda Publishing, Inc., Macon, Georgia, pp. 163–228</ref>. Usono altrudis plenan [[Usona embargo kontraŭ Kubo|diplomatian kaj komercan embargon kontraŭ Kubo]] kaj ekigis la [[Operaco Mungoto|Operacon Mungoto]], programo de sekretaj operacoj de CIA. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-L0614-040, Berlin, Fidel Castro an der Grenze.jpg|230px|maldekstra|eta|Fidel Castro kaj membroj de la [[Germana Demokratia Respubliko|Orient-Germana]] [[Politburoo]] en 1972.]] En [[1965]], Castro kunfandis la revoluciajn organizojn kun la Kuba Komunisma Partio, kies unua sekretario li iĝis; [[Blas Roca]] estis nomumita Dua Sekretario. Roca estis sukcedita de Raúl Castro, kiu, kiel ministro kaj la plej proksima konfidulo de Fidel, iĝis kaj restis la dua plej potenca figuro en Kubo ĝis la [[Emerito|emeritiĝo]] de sia frato. La pozicio de Raúl estis fortigita per la foriro de [[Che Guevara]] kiu gvidis malsukcesajn ribelojn en la [[Demokratia Respubliko Kongo]] kaj poste en [[Bolivio]], kie li estis mortigita en [[1967]]. Dum la [[1970-aj jaroj]], Fidel Castro sendis dekmilojn da kubanoj al [[Afriko]] subtene al la militoj favoritaj de Sovetio en tiu kontinento, precipe por [[MPLA]] en [[Angolo]] kaj reĝimo de [[Mengistu Haile Mariam]] en [[Etiopio]].<ref>{{Cite book|title=To Make a World Safe for Revolution|author=Jorge I. Domínguez, Harvard University. Center for International Affairs}}</ref> La vivnivelo en la 1970-aj jaroj estis malbona kaj la malkontento estis vasta.<ref name=cambridge>{{Cite book|title=The Cambridge History of Latin America|author=Bethell, Leslie|isbn=0521623278}}</ref> Fidel Castro agnoskis la fiaskojn de la ekonomiaj politikoj en sia parolado de [[1970]].<ref name=cambridge/> Ekde la duono de la [[1970-aj jaroj]], Castro ekigis ekonomiajn reformojn. Kubo estis forpelita de la [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]] (OAŜ) en 1962 en subteno de la usona embargo, sed en [[1975]] la OAŜ ĉesigis ĉiujn embargojn kontraŭ Kubo, kun aprobo de 16 landoj, inkluzive de Usono.<ref>[http://www.petersoninstitute.org/research/topics/sanctions/cuba2.cfm Case Studies in Sanctions and Terrorism: Case 60-3, US v. Cuba] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110929191513/http://www.petersoninstitute.org/research/topics/sanctions/cuba2.cfm |date=2011-09-29 }}, Peterson Institute for International Economics.</ref> La [[3-an de junio]] [[2009]], la OAŜ adoptis rezolucion por meti finon al la 47 jaroj da ekskludo de Kubo. La kunvenoj plenis je disputoj, tamen la usona delegitaro konsentis kun la aliaj membroj kaj aprobis la rezolucion<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/04/content_11485277.htm Cuba's Fidel Castro calls OAS a "U.S. Trojan horse"], China View, {{Nowrap|June 4}}, 2009.</ref>. Kubaj gvidantoj plurfoje sciigis al ili ke la lando ne estas interesita pri realiĝo al la OAŜ. De la alia flanko oni povas konsideri aliajn rigardojn al la kastrisma revolucio. Dekomence multaj historiistoj indikas, ke [[Fidel Castro]] mem ne estis komunisto, havis bonajn rilatojn kun Usono tuj antaŭ la revolucio, li ne aliĝis al la Kuba Komunista Partio dum la komenco de siaj reformoj.<ref name=ideology >[http://assets.cambridge.org/97811076/98901/excerpt/9781107698901_excerpt2.pdf "Cuba receives first US shipment in 50 years" (PDF).] Cambridge University Press. Alirita la 18an de Novembro 2019.</ref> Siaflanke la tiama Kuba Komunista Partio ne apogis la kastrisman insurekcion kaj male kritikis ĝin. En la momento de la revolucio variaj sektoroj de la socio subtenis la revolucian movadon inklude kelkajn komunistojn, sed ankaŭ negocistojn kaj la [[Katolika Eklezio]].<ref name=ideology /> Ĉio sugestas, ke la naciismaj politikoj de la venkintaj revoluciuloj malplaĉis al Usono, ĉefe pro manko de kompensoj al la ŝtatigoj kaj tiam okazis apartigo inter Usono kaj la revolucio, dum samtempe Sovetunio profitis la okazon por altiri la novan reĝimon al sia tendaro. Fidel Castro mem devenis el la nekomunista [[Ortodoksa Partio]] kaj lia unua insurekcia organizo, nome [[Movado 26-a de Julio]], estis komponita de homoj de variaj politikaj tendencoj, sed plej parto interkonsentis kaj deziris la reinstalon de la [[Kuba konstitucio de 1940]] kaj subtenis la idealojn de [[Jose Marti]]. [[Che Guevara]] komentis al Jorge Masetti en [[intervjuo]] dum la revolucio, ke "Fidel ne estas komunisto" kaj asertis, ke "politike oni povas difini Fidel kaj lian movadon kiel 'revolucia naciisto'. Kompreneble li estas kontraŭ-usona, en la senco, ke usonanoj estas kontraŭ-revoluciuloj".<ref>Brown, Jonathan (24a de Aprilo 2017). [https://www.google.com/books/edition/Cuba_s_Revolutionary_World/Js-5DgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=cuban+revolution+putschist&pg=PT205&printsec=frontcover Cuba's Revolutionary World.] Harvard University Press. Alirita la 23an de Februaro 2021.</ref> Ĉiuokaze evidentiĝis, ke laŭlonge de la procezo kaj Castro kaj la kastrismo aliiĝis al la [[Orienta Bloko]], kio rezultis en negativaj konsekvencoj el la vidpunkto de la restado de la kuba popolo ene de la medio de la [[internacia politiko]], sed rezultis ankaŭ en socialaj atingoj, kiel malpliigo de la niveldiversigo de la riĉeco kaj progreso en edukado kaj [[sansistemo]]. La [[legoscio]] en Kubo estas de 99.8 procento<ref name=factbook>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ "Cuba".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210812170744/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |date=2021-08-12 }} The World Factbook. CIA. Alirita la 6an de Aprilo 2009.</ref><ref name="Mdgs.un.org">{{Cite web |url=http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192 |title=unstats – Millennium Indicators |publisher=Mdgs.un.org |date=23a de Junio 2010 |access-date=7a de Novembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121152701/http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192 |archivedate=2012-01-21 }}</ref> kaj la lando estas la [[Listo de ŝtatoj laŭ procento de homoj, kiuj kapablas legi|deka plej alta en la mondo]], ĉefe pro la havigo de senpaga edukado en ĉiu nivelo.<ref name = "LiteracyC">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/latin-lessons-what-can-we-learn-from-the-worldrsquos-most-ambitious-literacy-campaign-2124433.html |title=Latin lessons: What can we Learn from the World's most Ambitious Literacy Campaign? |work=The Independent |date=7a de Novembro 2010 |access-date=19a de Julio 2013}}</ref> La gradigo en [[altlernejo]]j de Kubo estas 94 procento.<ref>[http://www.tc.columbia.edu/news.htm?articleID=7292 Getting a Reading on High Literacy in Cuba] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408223929/http://www.tc.columbia.edu/news.htm?articleID=7292 |date=2016-04-08 }}. Teachers College, Columbia University. 22a de Decembro 2009.</ref> === Lastatempaj aferoj === [[Dosiero:Mariel Refugees.jpg|eta|280px|Kubaj elmigrintoj.]] En 2002, ĉirkaŭ 1.2 milionoj da personoj el kuba deveno (proksimume 10% el la nuna loĝantaro de Kubo) loĝis en [[Usono]], vidu [[Kuba usonano|kubaj usonanoj]].<ref>[http://www.census.gov/Press-Release/www/2001/cb01-81.html Census 2000 Paints Statistical Portrait of the Nation's Hispanic Population], U.S. Census Bureau, 2001.</ref> Multaj el ili forlasis la insulon tra la maro per malgrandaj [[boato]]j kaj [[floso]]j. La [[6-an de aprilo]] [[1980]], 10 000 kubanoj sturmis la [[Ambasado|ambasadejon]] de [[Peruo]] en Havano serĉante [[Politika azilo|politikan azilon]]. Sekvatage, la kuba registaro donis permeson por la [[elmigrado]] de la kubanoj, kiuj serĉis tie [[Rifuĝinto|rifuĝon]]. La regado de Castro estis grave provita en la sekvo de la [[Kolapso de Sovetunio|sovetia kolapso]] (en Kubo konata kiel la ''Speciala Periodo''), kun efikoj kiel ekzemple malabundo de [[manĝaĵo]]j, [[petrolo]] kaj elektromanko.<ref>{{Cite book|title=Health consequences of Cuba's Special Period|publisher=Canadian Medical Association Journal|pmc=2474886|year=2008|volume=179|issue=3|pmid=18663207|page=257|doi=10.1503/cmaj.1080068|journal=CMAJ : Canadian Medical Association journal = journal de l'Association medicale canadienne|ref=harv}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fas.usda.gov/itp/cuba/CubaSituation0308.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131105/http://www.fas.usda.gov/itp/cuba/cubasituation0308.pdf |arkivdato=2013-11-05 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.journalofdemocracy.org/articles/gratis/Gutierrez-20-1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090918225042/http://www.journalofdemocracy.org/articles/gratis/Gutierrez-20-1.pdf |arkivdato=2009-09-18 }}</ref> La registaro ne akceptis usonajn donacojn, kiel manĝaĵoj, [[medikamento]]j kaj mono ĝis [[1993]]. La [[5-an de aŭgusto]] [[1994]], ŝtatsekureco disigis manifestacianojn, kiuj spontane protestis en Havano. [[Dosiero:Vladimir Putin in Cuba 14-17 December 2000-2.jpg|eta|maldekstre|[[Fidel Castro]] kaj Prezidento de [[Rusio]] [[Vladimir Putin]], 2000.]] Kubo trovis novan helpofonton kaj subtenon en la [[Ĉina Popola Respubliko]], kaj en novaj aliancanoj kiel [[Hugo Chávez]], prezidento de [[Venezuelo]] kaj [[Evo Morales]], prezidento de [[Bolivio]], ambaŭ gravaj eksportantoj de petrolo kaj [[natura gaso]]. En [[2003]], la registaro arestis kaj malliberigis grandan nombron de politikaj sendependaj aktivuloj, periodo konata kiel la "[[Nigra Printempo]]".<ref>[http://cpj.org/reports/2008/03/cuba-press-crackdown.php]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rsf.org/IMG/pdf/Cuba_report.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090702082005/http://www.rsf.org/IMG/pdf/Cuba_report.pdf |arkivdato=2009-07-02 }}</ref> La [[31-an de julio]] [[2006]], Fidel Castro provizore transdonis siajn plej gravajn devontigojn al sia frato, Unua Vicprezidento, Raúl Castro, dum Fidel resaniĝis post kirurgia operaco pro "akra intesta krizo kun daŭra sangado". La [[2-an de decembro]] 2006, Fidel estis tro malsana por sekvi la 50-datrevenan memorceremonion de la surteriĝo de la jaĥto Granma, estigante supozon ke li havis [[Stomaka kancero|stomakan kanceron]], kvankam ekzistis indico ke lia malsano estis pro digesto kaj ne morta.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/6188591.stm]</ref> [[Dosiero:Dmitry Medvedev in Cuba 28 November 2008-4.jpg|280px|eta|[[Raúl Castro]] kaj Prezidento [[Dmitrij Medvedev|Medvedev]] de Rusio]] En januaro [[2007]], video estis publikigita pri la renkontiĝo de Fidel Castro kaj Hugo Chávez, en kiu Castro "prezentiĝis malforta sed pli forta ol tri monatojn antaŭe".<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6315783.stm]</ref> En februaro [[2008]], Fidel Castro sciigis sian eksiĝon kiel Prezidanto de Kubo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.afp.com/english/news/stories/newsmlmmd.fce074e0275fae2a0c16383ec4973c96.191.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200327180558/https://www.afp.com/english/news/stories/newsmlmmd.fce074e0275fae2a0c16383ec4973c96.191.html |arkivdato=2020-03-27 }}</ref>, kaj la [[24-an de februaro]] Raúl estis elektita kiel la nova prezidanto<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7261204.stm]</ref>. En sia ekofica parolado, Raúl promesis ke kelkaj el la restriktoj, kiuj limigas la vivon de la kubanoj estos forigitaj<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=10881009]</ref>. En marto [[2009]], Raúl Castro forigis kelkajn el la oficialuloj de Fidel Castro.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2009/mar/02/raul-castro-fidel-cuba-officials]</ref> == Homaj rajtoj == {{Ĉefartikolo|Homaj rajtoj en Kubo}} La registaro de Kubo estas akuzita je multnombraj misuzoj de la [[homaj rajtoj]], inkluzive de [[torturo]], arbitra malliberigo, maljustaj juĝoj, kaj eksterkortumaj [[ekzekuto]]j<ref>[http://www.cidh.org/countryrep/Cuba67sp/indice.htm]</ref><ref name="state.gov">[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2886.htm]</ref>. La organizo ''[[Human Rights Watch]]'' asertas, ke la registaro "subpremas preskaŭ ĉiujn formojn de [[Opozicio (politiko)|politika opozicio]]" kaj ke "kubanoj estas sisteme senigitaj de la bazaj rajtoj kiel [[Parollibereco|libera esprimo]], asocio, asembleo, [[privateco]], movado kaj juraj aferoj".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://hrw.org/english/docs/2006/01/18/cuba12207.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-05-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060121150903/https://www.hrw.org/english/docs/2006/01/18/cuba12207.htm |arkivdato=2006-01-21 }}</ref> Laŭ statistikoj de 2008, Kubo havis la duan plej altan nombron de malliberigitaj [[ĵurnalisto]]j en la mondo ([[Ĉinio]] havis la plej altan) laŭ diversaj fontoj, inkluzive de la [[Komitato por Protektado de Ĵurnalistoj]], internacia [[neregistara organizaĵo]], kaj ''[[Human Rights Watch]]''<ref>[http://cpj.org/reports/2008/12/cpjs-2008-prison-census-online-and-in-jail.php]</ref><ref>{{cite book |title=World Report 2008: Events of 2007 |publisher= Seven Stories Press |year=2008 |isbn=9781583227749 |author=[[Human Rights Watch]] |page=207}}</ref>. [[Interreto]] uzeblas nur en kelkaj ŝtataj oficejoj, hoteloj, komputilejoj kaj de kelkaj jaroj ankaŭ per [[poŝtelefono]]j, sed kontraŭ alta prezo. Malgraŭ tio, la retumantoj estas priesplorataj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rsf.org/IMG/pdf/rapport_gb_md_1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090303221407/http://www.rsf.org/IMG/pdf/rapport_gb_md_1.pdf |arkivdato=2009-03-03 }}</ref> Kubaj disidentoj travivas arbitrajn [[aresto]]n kaj malliberigon. En la [[1990-aj jaroj]], ''Human Rights Watch'' raportis, ke la ampleksa [[Karcero|karcersistemo]] de Kubo, unu el la plej grandaj en [[Latinameriko]], konsistas el proksimume 40 maksimuksekurecaj malliberejoj, 30 minimumsekurecaj malliberejoj, kaj pli ol 200 labor-kampoj<ref>[http://www.hrw.org/reports/1999/cuba/Cuba996-05.htm]</ref>. Laŭ ''Human Rights Watch'', "[[politikaj prizonuloj]]", kune kun la cetero de la prizonularo de Kubo, estas retenataj en malliberejoj je "neadekvataj" kaj nesanaj "kondiĉoj". == Geografio == [[Dosiero:Cuba Topography.png|260px|maldekstra|eta|Topografia mapo de Kubo.]] La lando estas arkipelago konsistanta el la plej granda insulo de la Antiloj, nomata Kubo, la [[Insulo de la Junularo]] (antaue nomata ''Isla de Pinos''), kaj aliaj 4 195 insuletoj. Ĝi troviĝas en la [[Kariba Maro]], proksime al la marbordoj de [[Usono]] kaj [[Meksiko]]. Norde ĝi limas kun la [[Florida Markolo]], oriente kun [[Paso de la Ventoj]], sude kun Karibio kaj okcidente kun la [[Meksika Golfo]]. Entute ĝi havas 110 922 kvadratajn kilometrojn. Ĝi havas similan areon ekzemple kiel [[Gvatemalo]] aŭ [[Bulgario]]. [[Biogeografio|Biogeografie]] Kubo apartenas al la Kariba [[ekoprovinco]] de la [[Neotropika ekozono]] laŭ la sistemo de la [[Monda Natur-Fonduso]] ([[WWF]]). Ĝi entenas la [[Kubaj humidaj arbaroj|Kubajn humidajn arbarojn]], kiuj konstituas [[ekoregiono]]n de la [[biomo]] "[[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj]]". La plejparto de la lando estas fruktodona [[ebenaĵo]], sed ankaŭ estas montaroj kiaj la fama [[Sierra Maestra]]. La plej alta pinto estas [[Pinto Turkino]] kiu havas 1 974 m. [[Dosiero:SierraMaestra-382707055.jpg|eta|dekstra|200px|La ''Sierra Maestra'' vidata ekde la [[ebenaĵo]].]] La [[Usona Ŝipbazo ĉe la Golfo de Gvantanamo]] ({{Lang-es|Base Naval de la Bahía de Guantánamo}}, {{Lang-en|Guantanamo Bay Naval Base}} aŭ ''Gitmo'') estas disputata teritorio kaj militbazo kiun Usono luprenas en la insulo Kubo. Ĉi lasta lando konservas la suverenecon super la bazo kaj ĝin konsideras okupita teritorio, sed Usono neas meti finon al la luprenado pere de la Kub-usona Traktato de 1903. === Klimato === La loka klimato estas [[Tropikoj|tropika]], moderigita per nordorientaj ventoj kiuj blovas tutjare. Ĝenerale (kun lokaj varioj), ekzistas pli [[seka sezono]] de novembro ĝis aprilo, kaj pli [[Pluvsezono|pluvoplena sezono]] de majo ĝis oktobro. La averaĝa temperaturo estas {{GdC|21}} en januaro kaj {{GdC|27}} en julio. Pro la varmaj temperaturoj de la [[Kariba Maro]] kaj la fakto ke Kubo sidas trans la enirejo al la [[Meksika Golfo]], Kubo ricevas plurajn [[uragano]]jn en la sezono junio-novembro. Tamen, ili pli oftas inter septembro kaj oktobro. [[Dosiero:Cayol3.jpg|eta|maldekstra|270px|Strando en [[Cayo Largo del Sur]].]] === Resursoj === La plej grava minerala resurso estas [[nikelo]], de kiu Kubo havas la duan plej grandan rezervon de la mondo (post [[Rusio]])<ref name="torres">{{Citaĵo el la reto |url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/1997/9509097.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171012091655/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/1997/9509097.pdf |arkivdato=2017-10-12 }}</ref>. La entrepreno ''[[Sherritt International]]'' de [[Kanado]] funkciigas grandan nikelan minadinstalaĵon en [[Moa]]. Kubo estas la kvina plej granda mondproduktanto de rafinita [[kobalto]], kromprodukto de nikelo<ref name=torres/>. Lastatempa nafto-esplorado malkovris, ke en la nordo de la lando estas [[petrolputo]]j, kiuj povus produkti ĉirkaŭ 4.6 milionojn da [[barelo]]j (730 000,000 m³) ĝis 9.3 milionoj da bareloj de petrolo. En 2006, Kubo komencis bori tiujn lokojn por ekspluatado.<ref>[http://www.guardian.co.uk/comment/story/0,,1936186,00.html]</ref> === Flaŭro kaj faŭno === [[Dosiero:Hedychium coronarium0.jpg|eta|200px|dekstra|La nacia floro de Kubo: [[Blanka papilifloro]].]] En la kuba bestaro elstaras la [[mamuloj]] kiel la [[kapromiedoj]], diversaj [[kiropteroj]], [[reptilioj]] (neniuj el ili venenaj), elstare multnombra aro de [[krokodilo]]j, [[amfibioj]] (inter ili la plej malgranda [[rano]] de la mondo), [[fiŝo]]j kaj [[marfiŝo]]j (aparte tiuj vivantaj en la [[koralrifo]]j). Ankaŭ abundas la [[insekto]]j kaj [[insektomanĝuloj]]. La flaŭro estas kalkulata je pli ol 6 500 specioj el [[semplantoj]], precipe en la arbaroj; inter kiuj troviĝas la tropikaj plantoj, riveraj kaj fruktaj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://mipais.cuba.cu/geografia.php?subcat=31 |titolo=MiPais.cuba.cu |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070814140119/http://mipais.cuba.cu/geografia.php?subcat=31 |arkivdato=2007-08-14 }}</ref> Origine Kubo estis plenplena de densa [[vegetaĵo]], kiu estas eliminita por evoluigi la agrikulturon. Tamen, ekzistas multaj programoj por la prizorgado kaj bontenado de ĉi tiuj arbaroj, kiuj havas grandan diversecon. La valoraj [[ligno]]j de Kubo estas tre aprezataj. La [[kuba trogono|trogono]] (''Priotelus temnurus'') estas la [[nacia birdo]] de Kubo. Ĝi estas praloĝanta specio de la insulo kaj ĝiaj plumoj havas la samajn kolorojn de la nacia [[flago de Kubo]].<ref>Silva Lee, Alfonso. ''Cuba Natural''. 1996.</ref> === Hidrografio === [[Dosiero:Aliviadero del embalse de Buey Arriba.JPG|eta|maldekstra|200px|Defluejo de la akvorezervejo de [[Buey Arriba]].]] Kubo posedas [[hidrografio]]n en kiu abundas la pluvado. La pluvado ludas gravan rolon en la akvoprovizado. Inter la riveroj elstaras la plej abundakva: [[Rivero Toao|Toao]]; kaj la plej longa: [[rivero Kaŭto|Kaŭto]]; ili troviĝas en la orienta regiono. En tiu ĉi regiono dum la jaro [[2004]] okazis malegala distribuado de la pluvado, ekstrema sekeco kaj inundoj, kiuj estis regitaj. Krome, kvankam ne rekte, diversaj uraganoj kaj ciklonoj lastatempe influis en la pluvado. En la jaroj [[2006]] kaj [[2007]] la [[akvorezervujo]]j, riveroj kaj lagoj pleniĝis, provizante akvon al la plejparto de la loĝantaro. == Ekonomio == [[Dosiero:Tobacco field cuba1.jpg|eta|250px|[[Tabako]]-plantejo, [[Pinar del Río]].]] La kuba ŝtato aliĝis al la [[socialismo|socialismaj principoj]] rilate la organizadon de ĝia plejparte ŝtatkontrolita [[planekonomio]]. La plimulto el la [[produktadrimedoj]] estas posedataj kaj gvidataj de la registaro kaj grandparte la laborforto estas dungata de la ŝtato. En la lastaj jaroj oni vidis tendencon al pli ofta dungado ĉe la kreskanta privata sektoro. Antaŭ 2006, publika dungado estis 78% kaj privata sektoro 22%, kompare kun 91.8% kaj 8.2% en 1981.<ref>[http://www.oxfamamerica.org/newsandpublications/publications/research_reports/art3670.html/OA-Cuba_Social_Policy_at_Crossroads-en.pdf%7C]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> La kapitalinvesto estas limigita kaj postulas la nepran aprobon de la registaro. Ĉiu eksterlanda firmao en Kubo deziranta dungi kubanojn devas pagi al la kuba registaro, kiu siavice pagos la dungiton per [[Kuba peso|kubaj pesoj]]<ref>[http://www.hrw.org/legacy/reports/1999/cuba/Cuba996-01.htm#P392_35421]</ref>. Kubanoj ne povas ŝanĝi la laboron sen registarpermeso. La meza [[salajro]] en la fino de 2005 estis 334 kubaj pesoj monate kaj la averaĝa [[pensio]] estis la ekvivalento de 9 [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] monate.<ref>[http://www.allbusiness.com/public-administration/national-security-international/3974438-1.html]</ref> Kubo multe dependis de la komercado kun [[Sovetunio]]. Ekde la fino de la [[1980-aj jaroj]], sovetiaj [[subvencio]]<nowiki/>j por kubaj varoj komencis malkreski.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=yjCDjmIpGoU The power of community]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.powerofcommunity.org/ |titolo=Oficiala retejo de la dokumenta filmo nome The power of community |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110310155640/http://www.powerofcommunity.org/ |arkivdato=2011-03-10 }}</ref> Antaŭ la kolapso de Sovetunio, Kubo dependis de [[Moskvo]] por granda helpo, kiu protektis la merkaton per ĝiaj eksportoj. [[Dosiero:Vista Varadero calle 38.jpg|eta|250px|maldekstra|Plaĝo [[Varadero]] altiras 1 milionon da eksterlandaj vizitantoj ĉiujare.]] La forigo de tiuj subvencioj metis la kuban ekonomion en rapidan [[Depresio (ekonomiko)|depresion]] kiu estas konata en Kubo kiel la ''Speciala Periodo''. En [[1992]] Usono plifortigis la komercembargon, esperante vidi demokratiigon simile al tiu okazinta en [[Orienta Eŭropo]]. Kiel aliaj komunismaj kaj postkomunistaj ŝtatoj post la kolapso de Sovetunio, Kubo ekhavis limigitan merkaton kiu estis orientita por mildigi la severajn mankojn de manĝaĵoj, [[Varo|konsumvaroj]], kaj [[Servoj (ekonomio)|servoj]]. Tiu antaŭenpaŝo permesis mem-dungadon en kelkaj sektoroj kaj malpezaj [[Manufakturo|manufaktur]]-sektoroj, la leĝigon de la uzado de [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]] en la [[komerco]], kaj la instigon al [[turismo]]. Kubo evoluigis unikan urban biensistemon por kompensi la finon de la [[Importo|importado]] de manĝaĵoj el Sovetio. En la lastaj jaroj, Kubo malpliigis kelkajn el la iniciatoj entreprenitaj en la [[1990-aj jaroj]]. En 2004 la kubaj aŭtoritatuloj eliminis la cirkuladon de la usona [[valuto]] en ĝiaj [[butiko]]j kaj en la komercado. Oni povas ŝanĝi dolarojn en [[monŝanĝejo]]j, sed 10% [[monpuno]] pagendas. [[Turismo]] estis komence limigita al specifaj [[feriejo]]j kie turistoj estis apartigitaj de la kuba socio, nomataj "enklavoturismo".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba10/espino.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100619234114/http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba10/espino.pdf |arkivdato=2010-06-19 }}</ref> Kontaktoj inter eksterlandaj vizitantoj kaj ordinaraj kubanoj estis tute eksterleĝaj ĝis 1997.<ref>{{Cite book|title=This Is Cuba: An Outlaw Culture Survives|first=Ben|last=Corbett|year=2004|publisher=Westview Press|isbn=0813338263|page=33}}</ref> Turismo ekde 1996 superis la sukerindustrion kiel la plej granda enspezfonto por Kubo. [[Dosiero:02.Trinidad (59).JPG|eta|250px|[[Trinidad (Kubo)|Trinidad]], [[Monda heredaĵo de Unesko]] ekde 1988.]] Kubo triobligis la merkatan kvoton de la Kariba turismo en la jardeko de la [[2000-aj jaroj]]; kiel rezulto de la signifa investo en turisma [[infrastrukturo]], tiu kreskokvoto spertas altiĝon ĉiujare<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba7/crespo.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071030021237/http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba7/crespo.pdf |arkivdato=2007-10-30 }}</ref>. Ĉirkaŭ 1.9 milionoj da turistoj vizitis Kubon en 2003, precipe el [[Kanado]] kaj [[Eŭropa Unio]].<ref name="state.gov"/> La rapida kresko de turismo dum la Speciala Periodo havis gravajn sociajn kaj ekonomiajn postefikojn en Kubo, kaj spronis la aperon de dunivela ekonomio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100725185350/http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf |arkivdato=2010-07-25 }}</ref>. La sektoro pri [[kuracista turismo]] estas uzata de miloj da eŭropanoj, latinamerikanoj kaj kanadanoj. Samtempe vaste disvolviĝis la [[seksa turismo]], kion helpas la malaltega vivnivelo de kubanoj. La komunisma agrikultura produktadsistemo estis konsiderita maltaŭga fare de [[Raúl Castro]] en 2008, kiu promesis reformojn.<ref>[http://edition.cnn.com/2008/WORLD/americas/04/16/cuba.farming/index.html]</ref> Kubo nun importas ĝis 80% de konsumata manĝaĵo de la lando. Antaŭ 1959, Kubo fanfaronis havi pli da [[bovo]]j ol homoj. Tradicie [[tabako]] estis unu el plej gravaj ekonomiaj resursoj de la lando. [[Habanos S.A.]] estas la registrita marko de la kuba [[ŝtata monopolo]] de tabako, nome [[kompanio]] Cubatabaco. La kompanio funkciigas la merkatigon, distribuon kaj eksportadon de kubaj cigaroj kaj aliaj tabakvaroj internacie <ref name="Morales & Scarpaci 2011">{{cite book|last1=Morales|first1=Emilio|last2=Scarpaci|first2=Joseph L.|year=2011|title=Marketing without Advertising: Brand Preference and Consumer Choice in Cuba|publisher=Routledge|isbn=9781136481024}}</ref>. La kompanio komercigis la markojn [[:en:Cohiba (cigar brand)|Cohiba]], [[:en:Montecristo (cigar)|Montecristo]], [[:en:Bolívar (cigar brand)|Bolívar]], kaj [[:en:Romeo y Julieta (cigar)|Romeo y Julieta]], inter aliaj. En [[2010]], kubanoj ricevis la permeson konstrui siajn proprajn [[domo]]jn.<ref>[http://ctp.iccas.miami.edu/FOCUS_Web/Issue59.htm]</ref> Laŭ Raul Castro, ili povos plibonigi siajn domojn kun tiu nova permeso, sed la registaro ne aprobos tiujn novajn domojn aŭ plibonigojn.<ref>[http://www.nytimes.com/2011/08/03/world/americas/03cuba.html?ref=todayspaper]</ref> === Kaf-industrio === La [[Arkeologia pejzaĝo de la unuaj kafplantejoj en Kubo]] estas loko apartenanta al la listo de [[Monda heredaĵo de UNESKO]] en la insulo Kubo ekde [[2000]]. La [[ruino]]j aŭ spuroj kiuj ankoraŭ restas de tiuj ĉi [[Plantejo|kafplantejoj]] venas de la [[19-a jarcento]]; ili estas la unika elmontro de pionira terkultivado en malfacila tereno proksima al la [[Sierra Maestra]]. Laŭ [[Unesko]] ili havas gravan signifon rilate la teknologian, socian kaj ekonomian historiojn de [[Karibio]] kaj [[Iberameriko]]. == Registaro kaj politiko == [[Dosiero:Revolution square.jpg|eta|270px|maldekstre|José Martí ĉe la Placo de la Revolucio.]] La [[Kuba Konstitucio de 1976|konstitucio de 1976]], kiu difinis Kubon kiel [[Socialisma respubliko|socialisman respublikon]], estis anstataŭigita per la [[Kuba konstitucio de 1992|konstitucio de 1992]], kiu, laŭ la kuba registaro, estas gvidita de la ideologio de [[José Martí]], [[Karlo Markso]], [[Frederiko Engelso]] kaj [[Lenino]].<ref name=constitution>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.parlamentocubano.cu/ingles/constitution.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200327180534/http://www.parlamentocubano.cu/ingles/constitution.html |arkivdato=2020-03-27 }}</ref> La konstitucio priskribas la [[Kuba Komunisma Partio|Kuban Komunisman Partion]] kiel la "gvidan forton de la socio kaj la ŝtato". La unua sekretario de la komunisma partio estas samtempe prezidanto de la [[Ŝtata konsilio (Kubo)|Ŝtata konsilio]] ([[Prezidanto de Kubo]]) kaj Konsilia prezidanto (foje nomata Ĉefministro de Kubo)<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/country_profiles/1203299.stm]</ref>. La membroj de ambaŭ konsilioj estas elektitaj de la [[Nacia Popola Asembleo (Kubo)|Nacia Popola Asembleo]]. La Prezidanto de Kubo, kiu ankaŭ estas elektita de la Asembleo, servas kvin jarojn kaj ekzistas neniu limo por la [[oficperiodo]]j.<ref name=constitution/> La [[Supera Kortumo de Kubo]] funkcias kiel la plej alta jura institucio de la justica regado. Ĝi ankaŭ estas la lasta rimedo kontraŭ la decidoj de provincaj tribunaloj. La nacia [[parlamento]] de Kubo, nomata [[Nacia Asembleo de la Popola Povo de Kubo|Nacia Asembleo de la Popola Povo]], estas la supera organo de la regado: 609 anoj servas por kvinjaraj periodoj<ref name=constitution/>. La asembleo kunvenas du fojojn jare. Inter la sesioj la [[leĝodona povo]] estas prizorgata de la 31-membra [[Konsilio de Ministroj]]. Kandidatoj por la Asembleo estas aprobitaj per publika [[referendumo]]. Ĉiuj kubaj civitanoj pli ol 16-jaraĝaj, kiuj ne estis juĝitaj pro krima [[delikto]] [[Balotrajto|rajtas voĉdoni]]. La artikolo 131 de la konstitucio establas, ke balotado devas esti "tra libera, egala kaj [[Sekreta voĉdonado|sekreta voĉdono]]".<ref name=constitution/> La artikolo 136 diras, ke "Por ke la deputitoj aŭ delegitoj estu konsiderataj elektitaj, ili devas ricevi pli ol duonon de la kvanto de la [[Valida voĉdono|validaj voĉdonoj]] liveritaj de la [[elektodistrikto]]j". La voĉdonoj estas kalkulitaj sekrete kaj la rezulto estas anoncita antaŭ publika vido. Kandidatoj estas elektitaj ĉe lokaj kunvenoj de multaj kandidatoj antaŭ gajni la aprobon de la [[elektokomisiono]]j. En la posta elekto, ekzistas nur unu kandidato por ĉiu [[sidloko]], kiu devas akiri [[plimulto]]n por esti elektita. Neniu [[Partio (politiko)|partio]] rajtas nomumi [[kandidato]]jn aŭ kampanji en la insulo, krom la Kuba Komunisma Partio kiu aranĝis ses partiajn kongresojn ekde [[1975]]. En [[2011]] la partio havis 800 000 membrojn, kaj reprezentantoj ĝenerale konsistigas almenaŭ duonon de la ŝtatkonsilioj kaj la Nacian Asembleon. La ceteraj postenoj estas plenigitaj de [[kandidatoj sen partianeco]]. Malgraŭ la malpermeso kaj kontraŭleĝeco, aliaj partioj ekzistas kaj agadas fare de opoziciaj grupoj, vidu ekz. la [[Blankevestitaj Damoj]]. La lando estas administre subdividita en 15 provincojn kaj unu specialan municipon (Insulo de la Junularo). Tiuj estis antaŭe parto de ses pli grandaj historiaj provincoj: [[Pinar del Río (provinco)|Pinar del Río]], [[La Habana (provinco)|La Habana]], [[Matanzas (provinco)|Matanzas]], [[Las Villas (provinco)|Las Villas]], [[Camagüey (provinco)|Camagüey]] kaj [[Oriente (provinco)|Oriente]]. La nunaj subdividoj proksimume similas al la hispanaj armeaj provincoj dum la militoj de sendependeco, kiam la plej ĝenaj areoj estis subdividitaj. La provincoj estas dividitaj en [[municipo]]jn. La lasta modifo okazis en [[aŭgusto 2010]], kiam la Nacia asembleo de Kubo aprobis la kreadon de du novaj provincoj: [[Artemisa (provinco)|Artemisa]] kaj [[Provinco Mayabeque|Mayabeque]] surbaze de la divido de [[Havano]], kune kun aldonaĵo de tri orientaj municipoj de [[Pinar del Río]]. Ĉi nova divido validas ekde la [[1-a de januaro]] [[2011]]. [[Dosiero:CubaSubdivisions.png|800px|center|eta]] 1: [[Pinar del Río (provinco)|Pinar del Río]] — 2: [[Artemisa (provinco)|Artemisa]] — 3: [[La Habana (provinco)|La Habana]] — 4: [[Mayabeque]] — 5: [[Matanzas (provinco)|Matanzas]] — 6: [[Cienfuegos (provinco)|Cienfuegos]] — 7: [[Villa Clara]] — 8: [[Sancti Spíritus]] — 9: [[Ciego de Avila]] — 10: [[Camagüey (provinco)|Camagüey]] — 11: [[Las Tunas]] — 12: [[Granma (provinco)|Granma]] — 13: [[Holguín (provinco)|Holguín]] — 14: [[Santiago de Kubo (provinco)|Santiago de Cuba]] — 15: [[Guantanamo|Guantánamo]] — 16:[[Isla de la Juventud]] ---- === Socia vivo === Malgraŭ nedisputebla dominado de la komunisma partio en ĉiuj sferoj de la vivo, plu vivas kaj agadas la [[Framasonismo en Kubo|framasonaj loĝioj]]. En 316 [[Loĝio (framasona)|loĝioj]] anas 30 mil da kubanoj, kio kompareblas kun la ciferoj de [[1958]]. Ili plu disponas 220 templojn, kvankam la registaro konfiskis 5 aŭ 6 el ili kaj kaptis 8 el 11 etaĝojn de la ĉefa templo en [[Havano]]. Triono de la membroj loĝas en Havano kaj multaj el ili apartenas al la Kuba Komunisma Partio. La registaro postulas, ke oni eksigu la [[Kuba usonano|elmigrantojn]] kaj detale raportu pri sia agado<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://stanobelov.blogspot.com/2019/02/mia-havano-framasonoj-kaj-cinoj.html | titolo = Mia Havano: framasonoj kaj ĉinoj | titolo-aldono = | alirdato = 2019-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/75zBjOavg?url=http://stanobelov.blogspot.com/2019/02/mia-havano-framasonoj-kaj-cinoj.html | arkivdato = 2019-02-06 | citaĵo = }}</ref>. === Militistaro === Kubo dediĉis 9-13% de sia [[malneta enlanda produkto]] por armeaj elspezoj.<ref name=expenditure>{{Citaĵo el la reto |url=http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba6/23perlopez.fm.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100620050417/http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba6/23perlopez.fm.pdf |arkivdato=2010-06-20 }}</ref> Castro konstruis la duan plej grandan armeon en [[Latinameriko]], kiun superas nur la armeo de [[Brazilo]]. De 1975 ĝis la fino de la [[1980-aj jaroj]], la sovetia armea asistado ebligis al Kubo ofte realigi [[Armea ekzerco|armeajn ekzercojn]]. Pro la perdo de sovetiaj subvencioj, Kubo malgrandigis la nombron de la armea personaro, de 235 000 en 1994 ĝis proksimume 60 000 en 2003.<ref>[http://www.redorbit.com/news/general/618165/cuban_army_called_key_in_any_postcastro_scenario/index.html Cuban army called key in any post-Castro scenario Anthony Boadle] Reuters 2006</ref> === Eksterlandaj rilatoj === [[Dosiero:Vladimir Putin in Cuba 14-17 December 2000-12.jpg|eta|dekstra|Fidel Castro kun la prezidento de Rusio [[Vladimir Putin]], decembro 2000.]] Ekde komenco, la [[kastrisma revolucio]] difinis sin kiel [[internaciismo|internaciisma]], membriĝante en [[Comecon]] en [[1972]]. Kubo estis grava kontribuanto de la militoj subtenataj de [[Sovetunio]] en [[Afriko]], [[Centrameriko]] kaj [[Azio]]. En Afriko, la plej granda milito estis en [[Angolo]], kien Kubo sendis dekmilojn da soldatoj. Kubo estis amiko de la etiopa gvidanto [[Mengistu Haile Mariam]]<ref>{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=5cYOAAAAQAAJ&pg=PA207&lpg=PA207|title=Superpower diplomacy in the Horn of Africa|page=207|year=1987|author=Samuel M. Makinda|publisher=Croom Helm Ltd|location=Beckenham, Kent|isbn=0709946627|accessdate=2009-09-06}}</ref>. En Afriko, Kubo subtenis 17 maldekstremajn reĝimojn. En kelkaj landoj ĝi havis malsukcesojn, kiel ekzemple en oriento de la [[Demokratia Respubliko Kongo]], sed en aliaj Kubo havis signifan sukceson. Gravaj engaĝiĝoj okazis en [[Alĝerio]], Kongo, [[Jemeno]], [[Etiopio]], [[Gvineo Bisaŭa]] kaj [[Mozambiko]]<ref>{{Cite book|author=Ramazani, Rouhollah K.|year=1975|title=The Persian Gulf and the Strait of Hormuz|volume=3|publisher=Sijthoff & Noordhoof|location=Netherlands|isbn=9028600698}}</ref>. La armea implikiĝo de la kuba registaro en Latinameriko, plejparte kun la celo senpotencigi la dekstremajn reĝimojn subtenitajn de Usono, el kiuj multaj estis diktatoraj, estis ampleksa. Unu el la plej fruaj intervenoj estis la [[Marksismo|marksisma]] [[milico]] gvidita de [[Che Guevara]] en [[Bolivio]] en 1967, kvankam la helpo financa kaj trupa estis malmulta. Pliaj etaj agoj konataj, inkluzivas la misiojn de 1959 al [[Dominika Respubliko]] kaj [[Panamo]].<ref>1950 Invasion Wiped Out Says Trujillo</ref> En la unua, la kuba registaro disponigis armean asistadon al grupo de dominikaj ekzilitoj kun la intenco senpotencigi la diktatoron [[Rafael Trujillo]]. [[Dosiero:ALBA-Mitgliedstaaten.svg|lang=eo|eta|maldekstra|220ra|Kubo membras en la [[Bolivara Alternativo por Ameriko]].]] Kvankam la ekspedicio malsukcesis kaj la plejmulto de ĝiaj membroj estis murditaj de la registaro, hodiaŭ ili estas agnoskataj kiel herooj kaj monumento estis starigita je ilia memoro en [[Sankta Domingo]]. La [[Muzeo-Memorejo de Dominika Rezistado]], kie la herooj de 1959 elstare rolas, estis konstruita de la dominika registaro.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.museodelaresistencia.org/museo/federaciones/cmh.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200703123335/http://www.museodelaresistencia.com/museo/federaciones/cmh.html/ |arkivdato=2020-07-03 }}</ref> La [[sandinisto|socialisma reĝimo]] en [[Nikaragvo]] estis malkaŝe subtenita de Kubo kaj povas esti konsiderata ĝia plej granda sukceso en Latinameriko. Kubo estas membro-fondinto de la [[Bolivara Alternativo por Ameriko]]. Pli ol 30 000 kubaj [[kuracisto]]j nuntempe laboras eksterlande, en landoj kiel ekzemple [[Venezuelo]] kaj [[Zimbabvo]].<ref>{{Cite book|title=Moon Cuba|page=636|author=Christopher P. Baker|publisher=Avalon Travel Publishing|year=2006|isbn=1566918022}}</ref> La membreco de Kubo en la [[Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj por Homaj Rajtoj]] alfrontis fortan kritikon <ref>[http://www.nytimes.com/2006/02/03/world/americas/03iht-rights.html]</ref>. [[Eŭropa Unio]] en 2003 akuzis la kuban registaron je "daŭrigado de senkaŝa malobservo de homaj rajtoj kaj fundamentaj liberecoj".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:076E:0384:0386:EN:PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090905060853/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:076E:0384:0386:EN:PDF |arkivdato=2009-09-05 }}</ref> En 2008, la EU kaj Kubo jesis rekomenci plenajn rilatojn kaj kunlaboron.<ref>[http://ec.europa.eu/development/icenter/repository/EU-Cuba-Joint%20declaration-261108_EN.pdf]</ref> Usono daŭrigas la embargon kontraŭ Kubo "tiom longa kiom ĝi daŭre rifuzas la demokratiigon kaj pli grandan respekton por homaj rajtoj".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.state.gov/www/regions/wha/cuba/democ_act_1992.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090807024707/http://www.state.gov/www/regions/wha/cuba/democ_act_1992.html |arkivdato=2009-08-07 }}</ref> La iama prezidento de Usono [[Barack Obama]] deklaris la [[17-an de aprilo]] [[2009]], en [[Trinidado kaj Tobago]] ke "Usono serĉas novan komencon kun Kubo",<ref>[http://www.america.gov/st/peacesec-english/2009/April/20090421102201dmslahrellek0.4116632.html?CP.rss=true] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130822035707/http://www.america.gov/st/peacesec-english/2009/April/20090421102201dmslahrellek0.4116632.html?CP.rss=true|date=2013-08-22}}</ref> kaj nuligis la malpermeson de la [[George W. Bush|Bush]]-administracio pri vojaĝado kaj monsendaĵoj de [[kub-usonano]]j al Kubo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.america.gov/st/texttrans-english/2009/April/20090413170610eaifas0.2033502.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090417105621/http://www.america.gov/st/texttrans-english/2009/April/20090413170610eaifas0.2033502.html |arkivdato=2009-04-17 }}</ref> La {{daton|17|decembro|2014}} Usono kaj Kubo anoncis, ke ili celas normaligon de la reciprokaj rilatoj; la tiama usona prezidento [[Barack Obama]] deklaris, ke li intencas nuligi la embargon kontraŭ Kubo. La deklaroj estis rezulto de plursemajna intertraktado, ĉe kiu peris interalie papo [[Francisko (papo)|Francisko]]. La du landoj interkonsentis liberigi la prizonulon [[Alan Gross]] kaj la tri ankoraŭ malliberajn el la [[kvin kubanoj]]. La posta usona administracio fare de [[Donald Trump]] bremsis la alproksimigon. == Loĝantaro == {| class="wikitable infobox plainrowheaders" style="margin-right: 0; margin-left: 1em;" |+ style="font-size: 115%;" | Oficiala Censo de Kubo 1899–2002<ref name="census">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/tablas_html/ii_3.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110414135412/http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/tablas_html/ii_3.htm |arkivdato=2011-04-14 }}</ref><ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybsets/1956%20DYB.pdf]</ref><ref>{{Cite book|title=Political disaffection in Cuba's revolution and exodus|last=Pedraza|first=Silvia|url=http://books.google.com/?id=QCSJ61F4j34C&pg=PA156|page=156|publisher=Cambridge University Press|location=New York, NY|isbn=9780521867870|accessdate=2009-09-14|year=2007}}</ref> |- ! scope="col" | Raso % ! scope="col" | 1899 ! scope="col" | 1907 ! scope="col" | 1919 ! scope="col" | 1931 ! scope="col" | 1943 ! scope="col" | 1953 ! scope="col" | 1981 ! scope="col" | 2002 |- ! scope="row" | [[Blankulo]]j | 66.9 | 69.7 | 72.2 | 72.1 | 74.3 | 72.8 | 66.0 | 65.05 |- ! scope="row" | [[Nigruloj]] | 14.9 | 13.4 | 11.2 | 11.0 | 9.7 | 12.4 | 12.0 | 10.08 |- ! scope="row" | [[Mestizoj]] | 17.2 | 16.3 | 16.0 | 16.2 | 15.6 | 14.5 | 21.9 | 24.86 |- ! scope="row" | [[Azianoj]] | 1.0 | 0.6 | 0.6 | 0.7 | 0.4 | 0.3 | 0.1 | ? |} === Enmigrado al Kubo === Inter [[1882]] kaj [[1898]], entute 508 455 homoj forlasis Hispanion, kaj pli ol 750 000 hispanaj enmigrintoj forvojaĝis al Kubo inter 1899 kaj 1923, sed multaj revenis poste al Hispanio.<ref>[http://www.tau.ac.il/eial/IV_2/bejarano.htm]</ref> === Nuna demografio === [[Dosiero:Young Boys in School Uniform - Pinar del Rio - Cuba.JPG|eta|dekstra|Knaboj en lernejaj uniformoj en [[Pinar del Río]].]] [[Dosiero:Escuela Lenin(estudiantes).JPG|eta|Kubaj lernantinoj de la [[Lenin]]-lernejo (''Escuela Lenin'')]] Laŭ la [[censo]] de 2002, la loĝantaro de Kubo estis jena: 11 177 743, inkluzive de 5 597 233 viroj kaj 5 580 510 virinoj. Laŭ la censo estis raportitaj 7 271 926 blankuloj, 1 126 894 nigruloj kaj 2 778 923 [[mulato]]j (aŭ [[mestizo]]j).<ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/41/310.html]</ref> La loĝantaro de Kubo havas tre kompleksajn originojn kaj la geedziĝo inter diversaj devengrupoj estas preskaŭ ĝeneralaĵo. Ekzistas malkonsento pri la rasa statistiko kaj koncepto pri [[raso]]j. La Instituto por kubaj kaj kub-usonaj Studoj ĉe la [[Universitato de Miami]] diras ke 62% estas nigraj,<ref>[http://www.miamiherald.com/multimedia/news/afrolatin/part4/index.html]</ref>, dum statistiko de la kuba censo deklaras ke 65.05% el la loĝantaro estis blankaj en 2002. La [[Internacia Grupo por Rajtoj de Minoritatoj]] diras ke "objektiva analizo de la situacio de afrikdevenaj kubanoj estas problemiga pro la malabunda registrado kaj malmulte da periodaj esploroj antaŭ kaj post la Revolucio".<ref>[http://www.unhcr.org/refworld/docid/49749d342c.html]</ref> Taksoj pri la procento de homoj afrikdevenaj en la kuba loĝantaro varias grandege, ekde 33.9 procento ĝis 62 %. La [[Cabildo de nación]] aŭ ''Cabildo africano'' estis religia-kultura unio de la afrikdevena loĝantaro en Kubo. Enmigrado kaj elmigrado ludis gravan rolon en la demografia profilo de Kubo dum la [[20-a jarcento]]. Dum la 18-a, 19-a, kaj la frua parto de la 20-a jarcento, grandaj ondoj de [[Kanariaj Insuloj|kanarianoj]], [[katalunoj]], [[andaluzoj]], [[galegoj]], kaj aliaj hispanoj migris al Kubo. Inter 1900 kaj 1930 ĉirkaŭ unu miliono da [[hispanoj]] venis de Hispanio. Aliaj eksterlandaj enmigrintoj inkluzivas: [[francoj]]n<ref>[http://www.cubagenweb.org/french/index.htm#refugees Etat des propriétés rurales appartenant à des Français dans l'île de Cuba] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171012091628/http://www.cubagenweb.org/french/index.htm#refugees |date=2017-10-12 }} el [http://www.cubagenweb.org Cuban Genealogy Center]</ref>, [[portugaloj]]n, [[italoj]]n, [[rusoj]]n, [[nederlandanoj]]n, [[grekoj]]n, [[britoj]]n, [[irlandanoj]]n, kaj aliajn etnojn, inkluzive de kelkaj usonaj civitanoj, kies antaŭuloj loĝis ekde la komenco de la [[19-a jarcento]]. Kubo havas konsiderindan kvanton da azidevenaj civitanoj kiuj konsistigas 1% de la loĝantaro. Ili estas ĉefe ĉindevenaj, sekvataj de [[filipinanoj]], [[koreoj]] kaj [[vjetnamoj]]. Ili estas posteuloj de farmlaboristoj alportitaj al la insulo fare de hispanaj kaj usonaj entreprenistoj dum la 19-a kaj 20-a jarcento. Afrikdevenaj kubanoj devenas de [[kongoj]], samkiel de pluraj nordafrikaj rifuĝintoj, precipe la [[araboj]] de [[Okcidenta Saharo]] sub maroka okupacio ekde 1976.<ref>[http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061125161820/http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816|date=2006-11-25}}arkivita en dato = 2006-11-25 [http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816 la originalo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061125161820/http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816|date=2006-11-25}} en 2006-11-25</ref> La naskfrekvenco en Kubo (po 9.88 naskiĝoj por mil loĝantoj en 2006) estas unu el la plej malaltaj en la [[okcidenta hemisfero]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.thepeninsulaqatar.com/Display_news.asp?section=World_News&subsection=Americas&month=May2007&file=World_News2007051741913.xml |titolo=thepeninsulaqatar.com |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070926222652/http://www.thepeninsulaqatar.com/Display_news.asp?section=World_News&subsection=Americas&month=May2007&file=World_News2007051741913.xml |arkivdato=2007-09-26 }}</ref> Ĝia totala loĝantaro ade pliiĝis de proksimume 7 milionoj en 1961 ĝis pli ol 11 milionoj nuntempe, sed la pliiĝo ne plu daŭris en la lastaj jardekoj, kaj malkresko komenciĝis en 2006, kun [[Fekundeco|fekundecindico]] de 1.43 infanoj por virino<ref>[http://www.periodico26.cu/english/features/june2008/cuba-population060508.html Population Decrease Must be Reverted]</ref>. Tiu falo de la fekundeco estas inter la plej grandaj en la okcidenta hemisfero.<ref>[http://www.un.org/esa/population/pubsarchive/fer/ffer.htm]</ref> Kubo havas senrestriktan aliron al laŭleĝa [[aborto]] kaj abortindico estas po 58.6 por 1000 gravedoj en 1996, kompare al mezumo de 35 en [[Karibio]], 27 en [[Latinameriko]] entute, kaj 48 en [[Eŭropo]]. La uzado de [[kontraŭkoncipilo]]j estas taksita je 79% (nur triono el tio estas uzata en landoj de la okcidenta hemisfero)<ref>[http://www.guttmacher.org/pubs/journals/25s3099.html]</ref>. ==== Religioj ==== [[Dosiero:Havana - Cuba - 0616.jpg|eta|maldekstre|Praktikantoj de "Santería" ludante ceremonion ''Cajón de Muertos'' en Havano en 2011.]] Kubo estas oficiale [[laika ŝtato]]. Post longa asertado fare de la socialisma ŝtato, ke la [[eklezio]]j estis fonto de [[Kontraŭkomunismo|kontraŭkomunisma]] agado, la registaro ŝanĝis tion en 1992, modifante la konstitucion por alinomi la ideologion kaj sistemon de la lando de [[ateismo]] al [[sekulareco]]. Ĝi havas multajn kredojn kiuj estas reprezentataj en la vaste varia kulturo. La [[Romkatolika Eklezio]] estis la plej granda religio; ĝi estis alportita al la insulo de la hispanoj kaj ankoraŭ restas gravaj spuroj de la iama regado, kun 11 [[diocezo]]j, 56 [[Monaĥa ordeno|monaĥinordenoj]], 24 ordenoj de pastroj kaj 2 pastrolernejoj. En januaro 1998, [[Johano Paŭlo la 2-a]] faris historian viziton al la insulo, invitita de la kuba registaro kaj de la Kuba Romkatolika Eklezio. La religia pejzaĝo de Kubo ankaŭ estas forte markita de [[sinkretismo]]j diversspecaj. Katolikismo ofte estas praktikata kune kun [[Santerio]], miksaĵo de [[katolikismo]], [[Afrikamerikaj religioj|afrikaj kredoj]] kaj [[spiritismo]]. La [[Virgulino de la Karitato]] estas la katolika [[Patroneco|patronino]] de Kubo, kaj simbolo de la kulturo de Kubo. En Santerio, ŝi estis miksita kun la diino [[Oŝun]]. Tricent mil kubanoj apartenas al 54 registritaj evangeliaj eklezioj. [[Pentekosta Kristanismo|Pentekostismo]] kreskis rapide en la lastaj jaroj, kaj nur la [[Asembleoj de Dio]] kalkulis je pli ol 100 000 [[adepto]]j. Kubo havas malgrandajn komunumojn de [[ortodoksismo|ortodoksaj]] grekoj kaj [[rusoj]], [[judoj]], [[Islamo en Kubo|islamanoj]] kaj [[Bahaa Kredo|bahaanoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://news.bahai.org/story.cfm?storyid=377 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060918103516/http://news.bahai.org/story.cfm?storyid=377 |arkivdato=2006-09-18 }}</ref> La plejmulto de kubaj judoj estas posteuloj de polaj kaj rusaj [[aŝkenazoj]] kiuj fuĝis de [[pogromo]]j en la komenco de la 20-a jarcento. Ampleksa nombro de [[sefardoj]] ekzistas en Kubo; ili venis ĉefe el [[Turkio]]. Plejparte ili loĝas en la provincoj, kvankam ili bontenas [[sinagogo]]n en [[Havano]]. Kvankam la [[Atestantoj de Jehovo]] ne estas oficiale agnoskataj, ili estas tolerataj post jaroj da [[Persekuto|persekutado]] kaj nuntempe havas ĉirkaŭ 100 000 kredantojn en la insulo. Grandan rolon ludas [[afrik-amerikaj kredoj]]: [[santerio]], [[vuduo]], [[palo monte]]. Elementoj de santerio saturigas la ĉiutagan vivon de la kubanoj forme de [[superstiĉo]]j, [[Ornamaĵo (arto)|ornamaĵoj]] ([[braceleto]]j, [[kolĉeno]]j), ktp<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://stanobelov.blogspot.com/2019/01/santerio-fluas-en-nia-sango.html | titolo = "Santerio fluas en nia sango..." | titolo-aldono = | alirdato = 2019-01-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-01-117 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/75YrrZlDs?url=https://stanobelov.blogspot.com/2019/01/santerio-fluas-en-nia-sango.html | arkivdato = 2019-01-20 | citaĵo = }}</ref>. === Kuba migrado === {| class="wikitable infobox plainrowheaders" style="margin-right: 0; margin-left: 1em;" |+ style="font-size: 115%;" | Migrado de Kubo al Usono |- ! scope="col" | Jaro de <br /> Elmigrado ! scope="col" | Blankuloj ! scope="col" | Nigruloj ! scope="col" | Aliaj ! scope="col" | Azianoj ! scope="col" | Nombro |- ! scope="row" | 1959–64 | 93.3 | 1.2 | 5.3 | 0.2 | 144,732 |- ! scope="row" | 1965–74 | 87.7 | 2.0 | 9.1 | 0.2 | 247,726 |- ! scope="row" | 1975–79 | 82.6 | 4.0 | 13.3 | 0.1 | 29,508 |- ! scope="row" | 1980 | 80.9 | 5.3 | 13.7 | 0.1 | 94,095 |- ! scope="row" | 1981–89 | 85.7 | 3.1 | 10.9 | 0.3 | 77,835 |- ! scope="row" | 1990–93 | 84.7 | 3.2 | 11.9 | 0.2 | 60,244 |- ! scope="row" | 1994–2000 | 85.8 | 3.7 | 10.4 | 0.7 | 174,437 |- ! scope="row" | Totalo | 87.2 | 2.9 | 10.7 | 0.2 | '''828,577''' |} En la lasta duon-jarcento, pluraj centmiloj da kubanoj el ĉiuj sociaj klasoj migris al [[Usono]] (vidu [[kuba usonano]]), [[Hispanio]], [[Italio]], [[Britio]], [[Kanado]], [[Meksiko]], kaj aliaj landoj<ref>{{Cite book|title=Political disaffection in Cuba's revolution and exodus|last=Pedraza|first=Silvia|url=http://books.google.com/?id=QCSJ61F4j34C&pg=PA5|page=5|publisher=Cambridge University Press|location=New York, NY|isbn=9780521867870|accessdate=2009-09-14|year=2007}}</ref>. La [[9-an de septembro]] [[1994]], la registaroj de Usono kaj Kubo konsentis ke Usono donos almenaŭ 20 000 [[vizo]]jn ĉiujare en interŝanĝo de la promeso de Kubo malhelpi kontraŭleĝajn forirojn per boatoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gao.gov/archive/1995/ns95211.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171012091232/http://www.gao.gov/archive/1995/ns95211.pdf |arkivdato=2017-10-12 }}</ref> === Lingvoj === La [[oficiala lingvo]] de Kubo estas la [[hispana]] kaj ĉiuj civitanoj parolas ĝin. La hispana parolata en Kubo estas konata kiel kub-hispana kaj estas formo de la kariba hispana. La [[lukumia lingvo|lukumia]], ia [[Dialekto|dialekteca]] lingvaĵo deriva el la [[Okcidentafriko|okcidentafrika]] [[joruba lingvo]], estas uzata kiel [[liturgia lingvo]] de la sekvantoj de [[Santerio]]<ref>{{cite book |url=http://books.google.com/?id=Tndbo3yLEdcC&dq=lucumi+language |title=Santeria from Africa to the New World |author=George Brandon |page=56 |publisher=Indiana University Press |isbn=9780253211149 |date=1997-03-01}}</ref>, kaj tiel nur kiel ia speco de porokaza [[dua lingvo]]<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=luq]</ref>. La [[haitia lingvo]] estas la dua plej granda lingvo en Kubo, estas parolata de haitiaj enmigrintoj kaj multaj el iliaj [[posteulo]]j ankoraŭ ĝin scipovas uzi<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/10130814]</ref>. Aliaj lingvoj parolataj de enmigrintoj inkluzivas la [[kataluna]]n, [[korsika lingvo|korsikan]] kaj [[galega]]n.<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CU]</ref> == Eduko == [[Dosiero:Università de La Habana.jpg|eta|dekstra|280px|[[Havana Universitato]].]] La [[Havana Universitato]] estis fondita en [[1728]] kaj ekzistas pluraj aliaj [[politekniko]]j, [[kolegio]]j kaj provincaj aŭ fakaj [[universitato]]j. En 1957, antaŭ la regado de Castro, la procento de [[alfabeteco]] estis la kvara en la regiono kun preskaŭ 80% laŭ [[Unuiĝintaj Nacioj]], pli alta ol en Hispanio<ref name=asce/><ref>[http://www.reason.com/news/show/125095.html]</ref>. Castro kreis ŝtatan sistemon kaj malpermesis la privatajn kaj religiajn instituciojn. [[Lerno|Lernado]] estas deviga ekde 5-jariĝo ĝis la fino de [[mezlernejo]] (kutime 15-jariĝo), kaj ĉiuj [[studento]]j, nekonsiderante aĝon aŭ sekson, surhavas [[Lerneja uniformo|lernejajn uniformojn]] kun la koloroj kiuj distingas la gradon. Baza instruado daŭras dum ses jaroj, meza eduko estas dividita en du partojn: baza kaj antaŭuniversitata edukado.<ref name="siteresources.worldbank.org">[http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1099079877269/547664-1099080026826/The_Cuban_education_system_lessonsEn00.pdf]</ref> [[Supera eduko|Supera edukado]] estas disponigata de universitatoj, institutoj, pedagogiaj universitatoj, kaj politeknikoj. La Kuba Ministerio de Supera Edukado funkciigas programon por [[dedistanca edukado|distanca lernado]] kiu disponigas regulajn posttagmezajn kaj vesperajn kursojn en kamparaj areoj por [[agrikulturlaboristo|agrikulturaj laboristoj]]. Edukado havas fortan politikan kaj ideologian emfazon. Kubo ankaŭ disdonas subvenciojn al limigita nombro de eksterlandanoj en la [[Latinamerika Lernejo de Medicino]]. La retaliro estas limigita. La vendo de komputilaj ekipaĵoj estas strikte kontrolata. == Sano == [[Dosiero:Hermanos Ameijeiras.jpg|eta|maldekstre|Hospitalo ''Hermanos Ameijeiras'' en Centrohabana.]] Historie, Kubo estis bone konsiderita pro la kvalito de la medicina personaro kaj pro la signifaj kontribuoj al la [[Monda sano|mondosano]] ekde la [[19-a jarcento]]. Hodiaŭ, Kubo havas [[Universala sanzorgado|universalan sanservon]] kaj malgraŭ la malsufiĉo de medicinaj provizoj, ekzistas neniu manko de medicina personaro. La sansistemo ne estas laŭlitere senpaga, ĉar ĝi estas financata per [[imposto]]j.<ref name=whiteford>{{Cite book|title=Primary Health Care in Cuba: The Other Revolution|page=2|url=http://books.google.com/?id=lJe7uc7X3pYC&pg=PA2|first=Linda M.|last=Whiteford|coauthor=Branch, Laurence G.|publisher=Rowman & Littlefield|year=2008|isbn=0742559947|accessdate=2009-09-14}}</ref> [[Primara prizorgo|Primaraj prizorgoj]] estas disponeblaj ĝenerale en la insulo kaj [[Infana mortindico|beb]]- kaj [[Patrina mortindico|patrin]]-[[mortoprocentaĵo]]j kompareblas kun tiuj de [[evoluintaj landoj]]. Post la [[kastrisma revolucio]], komence la lando travivis plimalboniĝon de malsanoj kaj bebmorta ofteco en la [[1960-aj jaroj]] kiam ĉirkaŭ 6 000 kuracistoj forlasis la landon.<ref>''Cuba: A Different America'', de Wilber A. Chaffee, Gary Prevost, Rowland kaj Littlefield, 1992, p. 106</ref> Normaliĝo okazis en la [[1980-aj jaroj]]. La komunisma registaro asertis, ke la universala sanservo iĝis prioritato de [[ŝtatoplanado]] kaj progreso estis farita en kamparaj areoj<ref>Lundy, Karen Saucier. ''Community Health Nursing: Caring for the Public's Health''. Jones and Bartlett: 2005, p. 377.</ref>. Kiel la cetero de la kuba ekonomio, la kuba medicina prizorgo suferis severajn mankojn post la fino de sovetiaj subvencioj en 1991, kaj la akriĝo de la usona embargo en 1992.<ref>{{Cite book|title=Global Health Policy, Local Realities: The Fallacy of the Level Playing Field|page=69|url=http://books.google.com/?id=gYc_LgzsRDMC&pg=PA69|editor-last=Whiteford|editor-first=Linda M.|editor2-last=Manderson|editor2-first=Lenore|publisher=Lynne Rienner Publishers|location=Boulder, Col.|year=2000|isbn=1555878741|accessdate=2009-09-14}}</ref> Defioj inkluzivas malaltan salajron de kuracistoj (nur 15 dolaroj monate)<ref>[http://www.frontpagemag.com/Articles/Read.aspx?GUID=C2F78A4B-8F88-4E8C-97CE-16C9CFE35473]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>, malbonajn instalaĵojn, malbonan staton de la ekipaĵoj, kaj oftan foreston de bazaj [[medikamento]]j<ref>[http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200001/cmselect/cmhealth/30/30ap91.htm Cuban Health Care Systems and its implications for the NHS Plan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130821213607/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200001/cmselect/cmhealth/30/30ap91.htm |date=2013-08-21 }}. Select Committee on Health.</ref>. Kubo havas la plej altan proporcion de kuracistoj por loĝantoj en la mondo kaj danke al tio sendis milojn da kuracistoj al pli ol 40 landoj.<ref>{{Cite book|title=Doctors in a Divided Society: The Profession and Education of Medical Practitioners in South Africa|author1=Mignonne Breier|author2=Angelique Wildschut|coauthor=Education, Science and Skills Development Research Programme|publisher=HSRC Press|year=2007|isbn=9780796921536|pages=16, 81|url=http://books.google.com/?id=WtuiTYThR7sC&pg=PP1}}</ref> Laŭ [[Unuiĝintaj Nacioj]], la [[vivdaŭro]] en Kubo estas 78.3 jaroj (76.2 por viroj kaj 80.4 por inoj). Laŭ tiu indico, Kubo troviĝas en la 37-a loko en la mondo kaj en la tria en Ameriko, malantaŭ nur Kanado kaj Ĉilio, kaj tuj antaŭ Usono.<ref>[http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf World population Prospects: The 2006 Revision: Highlights], United Nations.</ref> [[Infana mortindico|Infanmorto]] en Kubo malkreskis de po 32 bebmortoj por 1 000 vivaj naskiĝoj en 1957, ĝis 10 en 1990-1995. Infanmorto en 2000-2005 estis de po 6.1 por 1 000 vivaj [[Nasko|naskiĝoj]] (kompare kun 6.8 en Usono). La kvalito de [[publika kuracado]] ofertita al la civitanoj estas konsiderata kiel la "plej granda venko" de la socialisma sistemo de Kubo.<ref>Foreign Affairs, July/{{Nowrap|August 2010}}.</ref> == Kulturo == {{Ĉefartikolo|Kulturo de Kubo|Sporto en Kubo}} La kulturo de Kubo estas influita de diversaj kulturoj kiuj kuniĝis en la insulo, sed precipe de la hispana kaj la afrika. [[Sporto]] estas la nacia pasio de Kubo. Pro historiaj ligoj kun Usono, multaj kubanoj ludas sportojn kiuj estas popularaj en Nordameriko, multe pli ol la sportojn tradicie furoraj en aliaj hispanlingvaj nacioj. La plej populara estas [[basbalo]]. Aliaj sportoj kaj [[ŝatokupo]]j inkluzivas [[korbopilko]]n, [[flugpilko]]n, [[ŝako]]n, kaj [[atletismo]]n. Kubo estas reganta forto en [[Amatoro|amatora]] [[boksado]], konstante atingante altajn [[medalo]]jn en gravaj [[Internacia konkurado (sporto)|internaciaj konkuradoj]]. === Muziko === [[Dosiero:Casa de la Trova Santiago Cuba.jpg|250px|eta|Loka muzikcentro, Domo de la Trobadoroj en Santiago de Kubo]] {{Ĉefartikolo|Kuba muziko|Kuba popola muziko|Afrikokuba ĵazo|Muzikscienco en Kubo}} Kuba muziko estas riĉega kaj temas pri la plej vaste konata formo de la kuba kulturo. La centra formo de tiu muziko estas [[kuba sono]], kiu estis la bazo de multaj aliaj muzikaj stiloj kiel [[salso]], [[rumbo]], [[mambo]] kaj derivaĵo de la rumbo, [[ĉaĉao]]. Rumbomuziko originis de la frua afrik-kuba kulturo. Ankaŭ la [[treso]] estis inventita en Kubo, sed aliaj tradiciaj kubaj instrumentoj havas afrikan aŭ tainan originojn, kiel ekzemple la [[marako]]j, [[guiro]], [[marimbo]] kaj diversaj lignaj [[tamburo]]j inkluzive de ''[[mayohuacán]]''. Popularaj ĉiastilaj muzikaĵoj el Kubo estas ĝuataj kaj laŭdataj vaste tra la mondo. Kuba klasika muziko, kiu inkluzivas muzikon kun fortaj afrikaj kaj eŭropaj influoj, kaj ecoj de [[Simfonio|simfoniaj]] verkoj same kiel muziko por solistoj, ricevis internacian agnoskon danke al komponistoj kiel [[Ernesto Lecuona]]. Havano estis la koro de la [[repo]] en Kubo kiam tiu stilo ekestis en la [[1990-aj jaroj]]. Dum tiu tempo, [[regetono]] iĝis tre populara. === Kuirarto === [[Dosiero:Cubanfood.jpg|eta|250px|maldekstre|Tradicia kuba manĝaĵo kun viando, flava rizo, nigraj fazeoloj, banano, tomatoj kaj fritita jukao]] {{Ĉefartikolo|Kuba kuirarto}} Kuba kuirarto estas kunfandaĵo de la hispana kaj karibaj kuirartoj. Kubaj [[recepto]]j kundividas [[spico]]jn kaj teknikojn kun la [[hispana kuirarto]], kun ia kariba influo en spicoj kaj [[gusto]]j. La reguligado de manĝaĵoj flanke de la ŝtato, kiu estis la normo en Kubo por la lastaj kvar jardekoj, limigis la kuireblon de tiuj [[plado]]j<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume11/alvarez.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110513175900/http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume11/alvarez.pdf |arkivdato=2011-05-13 }}</ref>. La tradiciaj pladoj dum manĝoj ne estas servitaj unu post alia; ĉiuj manĝaĵoj estas servitaj en la sama tempo kaj kelkfoje oni manĝas eĉ fruktojn kun la cetero ([[banano]]j kaj [[mango]]). La tipa manĝo povas konsisti el [[Fritado|frititaj]] aŭ [[Bolado|boligitaj]] [[platano]]j, nigraj aŭ ruĝaj [[fazeolo]]j kaj [[rizo]], ''malnova-vesto'' (sekigita [[bovaĵo]] kuirita kun spicoj), [[porkaĵo]] kun [[cepo]], kaj tropikaj fruktoj. [[Rizo kaj fazeoloj]] ankaŭ estas ĉiutaga manĝaĵo kaj la alia varianto de rizoj kaj fazeoloj kuiritaj [[Kaldrono|samkaldrone]] konataj kiel ''[[kongrio|maŭroj kaj kristanoj]]'', estas manĝata en specialaj okazoj. Ankaŭ frititaj plantaĵoj estas ŝatata manĝaĵo de la kubanoj. Multaj el la viandaĵoj estas kuiritaj malrapide kun leĝeraj [[saŭco]]j. [[Ajlo]], [[kumino]] kaj [[origano]] estas la precipaj spicoj uzataj. [[Salato]]j kutime konsistas el [[tomato]], [[brasiko]], [[laktuko]] aŭ [[avokado]] kun [[oleo]], [[salo]] kaj [[vinagro]]. === Literaturo === [[Dosiero:Guillén.jpg|eta|dekstra|250px|Guillén estas prezentita en 1982.]] La [[kuba literaturo]] komencis trovi sian vojon en la frua komenco de la [[19-a jarcento]]. Temoj rilate al la sendependeco kaj libereco estis ekzempligitaj de [[José Martí]], kiu gvidis la modernisman movadon de la kuba literaturo. La verkoj de Martí estis arigitaj en 28 volumoj kaj ili troviĝas en ĉiuj bibliotekoj kaj gravaj institucioj. Verkistoj kiel ekzemple [[Nicolás Guillén]] uzis la literaturon kiel formon de [[socia protesto]]. La poezio kaj romanoj de [[Dulce María Loynaz]] kaj [[José Lezama Lima]] estis ege influaj. [[Miguel Barnet]] estas antropologo kiu verkis pri la socian rolon de la fuĝintaj [[Ekssklavo|eks-sklavoj.]] Verkistoj kiel ekzemple [[Reinaldo Arenas]], [[Guillermo Cabrera Infante]], [[Alejo Carpentier]], [[Dulce María Loynaz]], [[Reinaldo Arenas]], [[Heberto Padilla]] kaj pli postaj [[Daína Chaviano]], [[Pedro Juan Gutiérrez]], [[Zoé Valdés]], [[Guillermo Rosales]] kaj [[Leonardo Padura]] gajnis internacian rekonon en la post-revolucia epoko, kvankam multaj el tiuj verkistoj sentis sin devigitaj daŭrigi sian laboron en la ekzilo pro ideologia regado super la amaskomunikiloj fare de la kubaj aŭtoritatoj. La unua literatura verko farita en Kubo estas "[[Espejo de Paciencia]]" (Pacienca Spegulo), poemo verkita en [[1608]] de [[Silvestre de Balboa]], skribisto de la urbo [[Camagüey (urbo)|Camagüey]]. La poemo priskribas atakon de piratoj en [[Manzanillo]], en la oriento de Kubo, kapton de pastro kaj postan liberigon fare de kuraĝa nigrulo. Tamen, pli gravas la duvoluma [[romano]] "[[Cecilia Valdés (romano)|Cecilia Valdés]]" aŭ "Monteto de la Anĝelo", verkita en la 19-a jarcento de [[Cirilo Villaverde]]. Tiu ĉi romano estas konsiderata kiel unu el la verkoj kiuj montras la kubanecon kaj krom tio ĝi estas la unua kuba romano. De tiu epoko estas la verkoj de [[Gertrudis Gómez de Avellaneda]]. Pluraj elstaraj verkistoj ricevis titolon "[[Nacia poeto|Nacia Poeto]]". En la revolucia epoko, tia poeto estas Nicolás Guillén, tre proksima al la [[kastrisma revolucio]]. ''[[La isla de los amores infinitos]]'' (La insulo de la senfinaj amoj) estas romano de la kuba verkistino [[Daína Chaviano]], kiu temas pri la kunfandiĝo de la tri etnoj, kiuj konsistigas la kuban nacion: [[hispana koloniado de Ameriko|hispanoj]], [[sklavkomerco|afrikanoj]] kaj [[ĉinoj]]. === Kino === La [[Kuba Instituto de Kinaj Arto kaj Industrio]] (hispane ''Instituto Cubano de Arte e Industria Cinematográficos'', mallongigo ICAIC) estis kreata la 24-an de marto 1959, do mallonge post la [[kuba revolucio]], per la unua kulturleĝo de la nova registaro. La [[Internacia Filmfestivalo en Havano|Internacia Festivalo de la Nova Latinamerika Kino en Havano]],{{Lang-es|Festival Internacional del Nuevo Cine Latinoamericano de La Habana}}, celas servi kiel platformo al tiuj filmproduktaĵoj kiuj suferas la internacian anonimecon (ĉefe pro la granda kaj hegemonia pozicio kaj industria produktado de [[Holivudo]]). Ĝi estas unu el la plej gravaj [[kinfestivalo]]j pri [[latinamerika kino]]. Kvankam ĝi ĉefe temas pri latinamerikaj filmoj, en la festivalo partoprenas ankaŭ filmoj el la tuta mondo. ''[[Cecilia]]'' estas kuba kinofilmo, kiun en [[1981]] produktis [[Humberto Solás]]. Modelo estas la romano „[[Cecilia Valdés (romano)|Cecilia Valdés]] o La Loma del Ángel“ de [[Cirilo Villaverde]]. == Komunikiloj == Unu el la ĉefaj decidoj de la socialisma revolucia registaro estis ŝtatigi la amaskomunikilojn kiuj de tiam apartenas al la ŝtato laŭ la konstitucio de 1976, ĉap.6, art. 52 (konfirmita en 1992). Konsekvence la Komunista Partio de Kubo posedas [[monopolo]]n pri [[Informo|informado]]. La centra organo de la partio estas la ĉiutaga ĵurnalo [[Granma (ĵurnalo)|Granma]]. Ekzistas pluraj naciaj [[gazeto]]j de la laboristoj, junularo kaj tiuj provincaj. Ankaŭ la [[nacia televido]] kun kvin tutlandaj [[Televidkanalo|kanaloj]], el kiuj du estas edukaj, ofertas plurajn edukajn kaj [[Didaktiko|didaktikajn]] programojn. Oni povas spekti ankaŭ la hispanlingvan version de la rusia televidkanalo [[RT en Español]]. Kutime pluraj gazetoj kaj agentejoj el eksterlando, raportas preskaŭ senescepte kritike kaj pri apartaj temoj je politika intereso pri Kubo kaj ties registaro. Agentejoj kiel [[CNN]] kaj [[BBC]] havas konstantajn raportistojn en Havano. Inter radioj menciindas [[Radio Rebelde]] (Ribela Radio), fondita de Ernesto Che Guevara, kaj [[Radio Havano Kubo]]. La posedo de [[Satelita televido|satelitaj antenoj]] estas strikte malpermesita. Ĉiuj institucioj, interalie sciencaj, medicinaj kaj edukaj, kaj ankaŭ la komputilejoj de ĉiuj urbaj distriktoj havas aliron al la kuba [[Intrareto|intra-reto]]. En [[februaro 2007]] Kubo publikigis la tiel nomatan beta-version de la propra [[serĉilo]] "2x3". Konsulteblas 150 000 oficialaj paĝoj, sciencaj, kulturaj, politikaj, ekzemple tiuj de la ŝtata gazetaro (kaj interalie la [[parolado]]j de [[Fidel Castro]]). Estas planita la anstataŭigo de [[Vindozo]] per [[Linukso]] kaj submara ligo inter [[Venezuelo]] kaj Kubo per [[Vitrofibro|vitro-fibra kablo]] estis jam farita. == Scienco kaj tekniko == [[Dosiero:PSM_V25_D446_Felipe_Poey.jpg|eta|dekstra|[[Felipe Poey|Felipe Poey y Aloy]] (1798-1891).]] Ekde la firmiĝo de kuba kultura identeco komence de la 19-a jarcento, aperadis diversfakaj sciencistoj. Plej rimarkindaj estas la medicinistoj kaj natursciencistoj. La precizaj sciencoj, aliflanke, ne produktis grandajn fakulojn ĝis tre malfrue en la 20-a jarcento, jardekojn post la Kuba Revolucio. Ĉion rilatan al scienco, tekniko, kaj naturo mastrumas la [[Ministerio pri Scienco, Tekniko, kaj Medio (Kubo)|Ministerio pri Scienco, Tekniko kaj Medio]] (''CITMA''). ===Bioteknologio=== Post la venko de la Kuba Revolucio en 1959, la plifortiĝanta eduka politiko produktis grandan nombron da universitataj diplomiĝintoj, laŭ iuj eĉ troaj kompare al la loĝnombro kaj la meze sukcesa ekonomia progreso de la insulo. Post 1970 la registaro de Kubo direktis grandan kvanton da rimedoj al la evoluigo de scienco, precipe de [[bioteknologio]]. Konforme al la alta evoluo de kuba medicino, la plejparto de la bioteknologia esplorado celas produktadon de vakcinoj kaj aliaj medicinaĵoj. La plej multaj tiaj institucioj situas en la tiel nomata "Okcidenthavana Scienca Poluso". Ili estas laŭde agnoskataj de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]]. Inter la tutmonde konataj atingoj de kuba bioteknologio estas vakcinoj kontraŭ [[hepatito B]], la [[Meningito|meningokoka febro tipo B]] kaj [[tetanoso]], la [[kvincela vakcino]] (antaŭe produktata nur en Francujo) kaj terapia vakcino kontraŭ progresinta pulma kancero.<ref>{{Citaĵo el libro |unua=Hans |titolo=Sida, cáncer, Parkinson: Nuevos descubrimientos de prevención y curación |url=https://archive.org/details/sidacancerparkin0000diet |alirdato=29-a de julio 2015 |dato=1997 |eldonisto=Planeta Mexicana |isbn=968-406-698-8 |loko=México, D.F. |paĝoj=[https://archive.org/details/sidacancerparkin0000diet/page/77 77]-87 |ĉapitro=4 Avances contra el cáncer |lasta=Dieterich Steffan}}</ref> == Esperanto-movado == {{Ĉefartikolo|Esperanto-movado en Kubo}} [[Dosiero:Zamenhofa Metiejo 2004.jpg|250px|eta|maldekstra|Partoprenintoj de la Zamenhofa Metiejo 2004 en [[Baracoa]].]] La unuaj spuroj de Esperanto en Kubo venas de la komenco de la 20a jarcento. Inter la plej gravaj pioniroj estis [[Fernando Ortiz Fernández]], kuba [[etnologo]] konata kiel "Dua malkovrinto de Kubo". Dum la Respubliko, kelkaj asocioj estis fonditaj kaj revuoj estis publikigitaj, multaj el ili mallongdaŭraj; la ĉefa aktiveco estis farita de izolitaj esperantistoj en diversaj partoj de la lando. La [[16-an de junio]] [[1979]] estis oficiale fondita [[Kuba Esperanto-Asocio]], aliĝinta al [[Universala Esperanto-Asocio]] ekde [[1983]]. La kunordigita laborado de KEA kaj ŝtataj instancoj permesis gravajn atingojn, kiel la eldonado de kelkaj libroj fare de la Eldonejo [[José Martí]] de Publikaĵoj en Fremdaj Lingvoj. Inter ili estis (jam elĉerpitaj) ''[[La historio absolvos min]]'', de Fidel Castro; Kuba Ŝtata Organizo, de [[Domingo García Cárdenas]], kaj pluraj rakontoj de "[[La Oraĝo]]", de José Martí. [[Dosiero:Promenado dum la E-kongreso Havano marto 2005 (ĉe ZEO).jpg|250px|eta|dekstra|Kubaj esperantistoj antaŭ la memortabulo al Zamenhof en Havano dum la 5-a nacia kongreso en 2005.]] Aliaj atingoj de KEA estas la esperantlingva ĉiusemajna elsendo ĉe [[Radio Havano Kubo]] ekde la 11-a de septembro 1988; la okazigo de la [[Iberamerika Konferenco Esperanto]]'88, la [[UK 1990|75a UK]] en Havano (1990) kaj la [[UK 2010|95a UK]] denove en Havano (2010), dudek jarojn poste.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberafolio.org/2008/roterdamo8 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110201052258/http://www.liberafolio.org/2008/roterdamo8 |arkivdato=2011-02-01 }}</ref> La [[IJK 1990|46a IJK]] en [[Playa Girón]] ([[1990]]); pluraj kulturfestivaloj, seminarioj pri scienco kaj tekniko, instruistaj trejnadoj, kaj aliaj. KEA organizas regulajn kursojn en pluraj provincoj kaj malĉeeste. En la nacia sidejo ĝi okazigas seminariojn, [[ateliero]]jn kaj konferencojn. En 2004, KEA organizis la [[Tut-Amerika Kongreso de Esperanto|6-an Tut-Amerikan Kongreson de Esperanto]]<ref>[http://groups.yahoo.com/group/esperanto-sudkalifornio/message/191]{{404|date=January 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. En [[2015]], KEA celebris la 6-an Nacian Kongreson en Havano. Kvankam la kongresoj ne estas oftaj, diversaj lokaj aranĝoj tra la lando, okazas dum la jaro, al kiuj venas esperantistoj de la tuta insulo, kaj foje el eksterlande. Tradicia estas la [[Zamenhofa Metiejo]] organizata de la esperantistoj de [[Guantánamo]] okaze de la [[Zamenhofa Tago|Zamenhof-tago]]. == Vidu ankaŭ == * ''[[La isla de los amores infinitos]]'', literatura verko kiu temas pri la kunfandiĝo de pluretna socio de enmigrantoj al unuiĝinta nacio. == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Bibliografio == * Belov, Stano. [https://stanobelov.blogspot.com/2018/12/kubo-la-lando-de-mitoj.html Kubo, la lando de mitoj], la 17-an de decembro 2018. * Campos Pacheco, Jozefo de Jesús. "La ĉeflando de Esperantujo en 2010. Kubo", ''Juna Amiko'', 3/2009 (126), paĝo 31. * Lambert, Renaud. [http://eo.mondediplo.com/article2570.html Kubo deziras la merkaton ... sen kapitalismo] 'Le Monde Diplomatique', oktobro 2017. * Loskutova, Tatjana. 2026. "Ĉe alia bordo de l’ oceano danke al Esperanto". ''Esperanto'' 1408(1): 20-21. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Kubo|ReVo=kub1.0o}} * {{oficiala retejo}} {{es}} * {{ueavikio|Kubo|{{paĝonomo}}}} {{eo}} *[https://www.youtube.com/watch?v=6UP9xNdkDsE&t=1775s Trans la Florida Markolo], filmo en Esperanto pri renkontiĝo inter kubaj kaj usonaj esperantistoj * [http://www.cubagob.cu/ Registaro de Respubliko Kubo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180329162411/http://www.cubagob.cu/ |date=2018-03-29 }} (hispane kaj angle) * [http://www.granma.cubaweb.cu/ Granma]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19980128161327/http://www.granma.cubaweb.cu/ |date=1998-01-28 }} * [http://www.cubadebate.cu/ Cubadebate (hispane)] * [http://www.cubanet.org/ hispanlingva novaĵgazeto kontraŭregistara] Cubanet * [http://www.desdecuba.com/generaciony/ Alternativula blogo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080506132248/http://desdecuba.com/generaciony/ |date=2008-05-06 }} de [[Generacio Y]] * [http://www.esperanto.cult.cu/ Esperanto en Kubo ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120308173156/http://www.esperanto.cult.cu/ |date=2012-03-08 }} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/kubo.html Artikoloj pri Kubo] {{eo}} {{Havenda artikolo|Kubo (lando)}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|21}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kubo| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1898]] 623x785w7a7m9mcmbixqm4xwh5l8s45 0 2946 9419778 9401903 2026-07-03T21:07:54Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419778 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|priskribas la Viran Futbalan Mondopokalon. Pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] vidu apartan artikolon.}} {{Informkesto premio}} [[Dosiero:World cup hosts.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Gastigantaj landoj (malhelaj: dufoje)}}]] La '''Futbala Mondpokalo''' (ankaŭ simple ''Mondopokalo'' aŭ ''Mondo-Pokalo'') estas ĉiukvarajara turniro de [[futbalo]] okazigata de [[FIFA]], konkursata inter teamoj reprezentantaj landojn kaj teritoriojn. La unua Mondopokalo ludis en [[Futbala Mondpokalo 1930|1930]] en [[Urugvajo]] kun nur 13 teamoj. Ekde [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]], 32 teamoj el la ses piedpilkaj federacioj ludas en diversaj stadionoj en unu lando (en du landoj en [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] kaj en tri landoj (planita) en 2026) por dufaza turniro. En la unua fazo, ĉiu teamo ludas po unu matĉon kontraŭ ĉiu el la ceteraj tri teamoj en sia grupo. La du plej sukcesaj teamoj el ĉiu de la ok grupoj rajtas konkursi en la branĉturniro en kiu post ĉiu matĉo la malvenkanto elturniriĝas, dum la venkantoj reludas ĝis ĉampiono estiĝas. [[Brazila nacia teamo de futbalo|Brazilo]] gajnis kvin Mondopokalojn, la plej granda nombro inter ĉiuj teamoj. [[UEFA|Eŭropaj teamoj]] gajnis la pokalon naŭfoje kaj [[CONMEBOL|sudamerikaj teamoj]] gajnis ĝin ankaŭ naŭfoje. Teamoj el [[Nordameriko]], [[Afriko]], [[Azio]] aŭ [[Oceanio]] neniam gajnis la pokalon. La rezultoj de ĉiu Mond-Pokalo videblas ĉi-sube. La turniro ne okazis nek 1942 nek 1946 pro [[Dua Mondmilito]]. == Aktuale == La [[Futbala Mondpokalo 2026]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}), la dudek-dua eldono de la monda turniro de naciaj kaj landaj teamoj, estas planata okazi de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. <br/> [[Dosiero:World cup countries best results and hosts blank.PNG|eta|altdekstre=2|centra|{{centre|Mapo pri mondopokalaj sukcesoj (ĉampionoj bluaj ktp.)}}]] {| |----- bgcolor=#CCDDEE ! Jaro ! Gastiganto ! Ĉampiono ! Finalo ! 2a rango ! 3a rango ! Partoprenantaj<br />Teamoj ! &nbsp; |- |[[2026]] | {{USA}}<br/> {{MEX}}<br/> {{CAN}} | colspan="4" |determininda | align="center" |48 |[[Futbala Mondpokalo 2026|Detaloj]]<ref>https://www.roadtrips.com/world-cup/2026-world-cup-packages/schedule/</ref> |----- bgcolor=#DDEEFF | [[2022]] || {{Kataro}} | {{ArgentinoFB}} || align="center" | 3:3 p.p. || {{FrancioFB}} | {{KroatioFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 2022|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[2018]] || {{Rusio}} | {{FrancioFB}} || align="center" | 4:2 || {{KroatioFB}} | {{BelgioFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 2018|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[2014]] || {{Brazilo}} | {{GermanioFB}} || 1:0 p.d. || {{ArgentinoFB}} || {{NederlandoFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 2014|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[2010]]¹ || {{Sud-Afriko}} | {{HispanioFB}} || align="center" | 1:0 p.d. || {{NederlandoFB}} | {{GermanioFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 2010|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[2006]] || {{Germanio}} || {{ItalioFB}} | align="center" | 5:3 p.p. || {{FrancioFB}} || {{GermanioFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 2006|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[2002]] || {{Japanio}}<br />{{Sud-Koreio}} | {{BraziloFB}} | align="center" | 2:0 || {{GermanioFB}} | {{TurkioFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 2002|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1998]] || {{Francio}} || {{FrancioFB}} | align="center" | 3:0 || {{BraziloFB}} | {{KroatioFB}} || align="center" | 32 | [[Futbala Mondpokalo 1998|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1994]] || {{Usono}} || {{BraziloFB}} | align="center" | 3:2 p.p. || {{ItalioFB}} | {{SvedioFB}} || align="center" | 24 | [[Futbala Mondpokalo 1994|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1990]] || {{Italio}} || {{OkGermanioFB}} | align="center" | 1:0 || {{ArgentinoFB}} | {{ItalioFB}} || align="center" | 24 | [[Futbala Mondpokalo 1990|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1986]] || {{Meksiko}} || {{ArgentinoFB}} | align="center" | 3:2 || {{OkGermanioFB}} | {{FrancioFB}} || align="center" | 24 | [[Futbala Mondpokalo 1986|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1982]] || {{Hispanio}} || {{ItalioFB}} | align="center" | 3:1 || {{OkGermanioFB}} | {{PollandoFB}} || align="center" | 24 | [[Futbala Mondpokalo 1982|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1978]] || {{Argentino}} || {{ArgentinoFB}} | align="center" | 3:1 p.d. || {{NederlandoFB}} | {{BraziloFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1978|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1974]] || {{Ok. Germanio}} || {{OkGermanioFB}} | align="center" | 2:1 || {{NederlandoFB}} | {{PollandoFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1974|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1970]] || {{Meksiko}} || {{BraziloFB}} | align="center" | 4:1 || {{ItalioFB}} | {{OkGermanioFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1970|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1966]] || {{Anglio}} || {{AnglioFB}} | align="center" | 4:2 p.d. || {{OkGermanioFB}} | {{PortugalioFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1966|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1962]] || {{Ĉilio}} || {{BraziloFB}} | align="center" | 3:1 || {{ĈeĥoslovakioFB}} | {{Ĉilio}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1962|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1958]] || {{Svedio}} || {{BraziloFB}} | align="center" | 5:2 || {{SvedioFB}} | {{FrancioFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1958|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1954]]² || {{Svislando}} | {{OkGermanioFB}} | align="center" | 3:2 || {{1918HungarioFB}} | {{AŭstrioFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1954|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1950]]³ || {{Brazilo}} | {{UrugvajoFB}} | align="center" | – || {{BraziloFB}} | {{SvedioFB}} || align="center" | 13 | [[Futbala Mondpokalo 1950|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1938]] || {{Francio}} || {{1861ItalioFB}} | align="center" | 4:2 || {{1918HungarioFB}} | {{BraziloFB}} || align="center" | 15 | [[Futbala Mondpokalo 1938|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1934]] || {{1861Italio}} || {{1861ItalioFB}} | align="center" | 2:1 p.d. || {{ĈeĥoslovakioFB}} | {{1871GermanioFB}} || align="center" | 16 | [[Futbala Mondpokalo 1934|Detaloj]] |----- bgcolor=#DDEEFF | [[1930]]⁴ || {{Urugvajo}} | {{UrugvajoFB}} || align="center" | 4:2 || {{ArgentinoFB}} | {{UsonoFB}}<br />{{Jugoslavio}} || align="center" | 13 | [[Futbala Mondpokalo 1930|Detaloj]] |---- bgcolor="#eeeeee" |colspan="3"| |colspan="5" |p.d. = post daŭrigo; p.p. = post [[penalo (futbalo)|penalado]] |---- bgcolor="#eeeeee" |colspan="8"|1) De 2010 la ses asocioj alternas pri la okazigo. |---- bgcolor="#eeeeee" |colspan="8"|2) En 1954 oni grupigis la unualokulojn kaj la dualokulojn de la unua fazo tiel, ke la finludo okazis inter la plej bona unua kaj la plej bona dua. |---- bgcolor="#eeeeee" |colspan="8"|3) En 1950 la konkuro okazis en grupo, sen finludo. |---- bgcolor="#eeeeee" |colspan="8"|4) En 1930 ne okazis decido pri la tria loko. |} == Vidu ankaŭ == * [[Naciaj futbalaj mondĉampionoj FIFA]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20080724003548/gxangalo.com/modules/mondopokalo/ eksa Kanalo Mondopokalo en la retejo "Ĝangalo", jen arkivigita en julio 008] ({{eo}}) * {{oficiala retejo}} de [[FIFA]] (havebla en dek lingvoj) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Internacia futbalo}} {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbala Mondpokalo| ]] [[Kategorio:Tutmondaj sportaj konkursoj]] pygo0qusxfixog0a3rxvsb8vcuch3om 0 3590 9419713 9161547 2026-07-03T20:25:14Z Sj1mor 12103 9419713 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=franca urbo "Rennes" aŭ esperantigite "Reno"|apa=#}} {{Granda dosiero|Rennes_cathédrale_mai_2010_-_panorama_1.jpg|1000ra|{{center|Panorama vido de la urbo je majo 2010 el la katedralo}}}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Rennes | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-fr|Rennes}} | alia_nomo1 = {{Lang-br|Roazhon}} | alia_nomo2 = {{LingvoKunNomo|fra-gal|galo|''Resnn''}} | alia_nomo3 = {{Lang-eo|Renno}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Rennes | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Rennes pl Ch-Jacquet DSCN1770.jpg | dosiero_priskribo = Malnovaj domoj sur Placo de sankta Anna en Rennes <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Blason ville fr Rennes (Ille-et-Vilaine).svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Bretonio | ŝtato_tipo = [[Regionoj de Francio|Regiono]] | regiono = Ille-et-Vilaine | regiono_noto = Prefektejo | regiono_tipo = [[Departementoj de Francio|Departemento]] | distrikto = [[Arondismento de Rennes|Rennes]] | distrikto_tipo = [[Arondismentoj de Francio|Arondismento]] | distrikto_noto = ties ĉefurbo | kantono = Ĉefurbo de 11 kantonoj | kantono_tipo = [[Kantono]] | kantono_noto = | municipo = [[Communauté d'agglomération Rennes Métropole|Rennes Métropole]] | municipo_tipo = Interkomunumreto | histregiono = Bretona duklando | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = 1 | parto_tipo = Kvartaloj | parto = Le Centre | parto1 = Thabor/Saint Hélier | parto2 = Bourg-l’Evêque-Moulin du Comte | parto3 = Saint-Martin | parto4 = Maurepas-Patton-Bellangerais | parto5 = Jeanne d’Arc-Longs-Champs-Atalante | parto6 = Francisco Ferrer-Vern-Poterie | parto7 = Le Sud-Gare, | parto8 = Cleunay-Arsenal-Redon, | parto9 = Villejean-Beauregard | parto10 = Le Blosne | parto11 = Bréquigny | rivero = [[Ille (rivero)|Ille]] | rivero1 = Vilaine | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1 = | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo = [[Belarta muzeo de Rennes|Belarta muzeo]] | konstruaĵo1 = [[Urbodomo de Rennes|Urbodomo]] | konstruaĵo2 = Naĝejo Saint-Georges | konstruaĵo3 = | konstruaĵo4 = | konstruaĵo5 = | konstruaĵo6 = | konstruaĵo7 = | montaro = <!-- *** Situo *** --> | situo = Rennes | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 39 | lat_d = 48 | lat_m = 06 | lat_s = 53 | lat_NS = N | long_d = 01 | long_m = 40 | long_s = 46 | long_EW = U | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = 74 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = 20 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 50.39 | areo_rondumo = 2 | areo_urbo = | areo_metropolo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Fondo | dato = | urbestro = Nathalie Appéré | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 35000, 35200, 35700 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = 35238 | kodo_tipo = INSEE | kodo1 = | kodo1_tipo = Aŭtokodoj | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Francio | mapo_lokumilo = Francio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Ille-et-Vilaine | mapo1_lokumilo = Ille-et-Vilaine | mapo2_priskribo = Situo de la mezo sur mapo de Rennes | mapo2_lokumilo = Rennes <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.ville-rennes.fr/ www.ville-rennes.fr] | commons = Rennes <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} '''Renno''' ({{Lang-fr|Rennes}} ​[ʁɛn], [[Bretona lingvo|bretonlingve]] ''Roazhon'', [[Galoa lingvo|galolingve]] ''Resnn'', {{Lang-eo|Renno}}) estas urbo okcidente de [[Francio]]. Ĝi estas la ĉefa urbo de la [[Bretonio (franca regiono)|nuna administra regiono Bretonio]], ankaŭ de la pli vasta historia kaj kultura regiono, same nomata [[Bretonio]], kaj de la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Ille-et-Vilaine]]. Ĝi troviĝas sur la loko, kie renkontiĝas la du riveroj: ''[[Ille (rivero)|Ille]]'' [il] kaj ''[[Vilaine (rivero)|Vilaine]]'' [vilen]. Cetere, ĝi estas la franca urbo, kie averaĝe la popolo estas la plej juna. En 2009, Rennes enhavis {{Unuo|206604|loĝantojn}}. Rennes estas la dekunua pli granda urbo en Francio laŭ la nombro de loĝantoj<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.rennes.fr/index.php?id=1246&id=1246|titolo=Découvrir Rennes Carte d'identité|aŭtoro=Rennes en chiffres 2006-2007|jaro=2008|eldoninto=Ville de Rennes|alirdato=1-a de Septembro 2008}}{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La urba unuo enhavis {{unuo|305270|loĝantojn}} en 2008<ref>[http://www.recensement.insee.fr/chiffresCles.action?codeMessage=4&plusieursReponses=true&zoneSearchField=RENNES&codeZone=35701-UU2010&idTheme=3&rechercher=Rechercher Insee - Population de l'aglomération de Rennes en 2008], legita la 20-an de Oktobro 2011</ref>. Ĝia urba areo, kiu enhavis {{unuo|654478|loĝantojn}} en 2008, estas la dekunua areo en Francio<ref>[http://www.recensement.insee.fr/chiffresCles.action?codeMessage=4&plusieursReponses=true&zoneSearchField=RENNES&codeZone=011-AU2010&idTheme=3&rechercher=Rechercher Insee - Population de l'aire urbaine de Rennes en 2008], legita la 20-an de Oktobro 2011</ref>, laŭ la loĝantaro. Rennes estas la plej loĝata urbo en [[Bretonio]] antaŭ [[Brest]], situanta okcidente. Rennes estis, en [[2006]], la oka urbo en Francio laŭ la nombro de studentoj<ref name="atlasEduc">{{citaĵo el la reto | url = ftp://trf.education.gouv.fr/pub/edutel/dpd/atlas/atlas2006/atlas2006.pdf | titolo = Atlas 2006 de l’enseignement supérieur | auteur = ministère de l’Éducation nationale | jaro = 2006 | éditeur = | site = | alirdato = 4-a de Oktobro 2008 }}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Rennes estis ankaŭ, en [[2008]], la dua pli dinamisma urbo en Francio post [[Toulouse]]<ref>L'express N°3074 de la 2-a de Junio 2010</ref>. Rennes estas, en [[2011]], la unua [[Malnovaj provincoj de Francio|provinca]] [[urbo]] por sia [[riĉo]]produktado je loĝanto<ref>{{Citaĵo el la reto| url = https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.grandesvilles.org%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Fpresse%2FCommuniqu%25C3%25A9s%2520de%2520presse%2Fetude_pib_grandes_villes_pdf_20224.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url| titolo = ''Rôle économique des grandes villes et grandes agglomérations'' (Ekonomia rolo de grandaj urboj kaj grandaj [[aglomeraĵo]]j) |aŭtoro = Association des maires des grandes villes de France (Asocio de urbestroj de Francio)| jaro = 2011 | aliradato = 14-a de januaro 2012|lingvo=france}}.</ref>. [[Dosiero :Façade_de_l'hôtel_de_ville,_Rennes,_France.jpg|eta|centra|350ra|<center>Fasado de la [[Urbodomo de Rennes]].]] == Statistikaĵoj == * Areo : {{Unuo|50.22|km|2}} * Urbo : {{Unuo|206229}} loĝantoj en 2002 (dek-unua urbo de [[Francio]]) * [[Interkomunumo Rennes Métropole|Metropolo]] : {{Unuo|705|km|2}}, {{Unuo|474973}} loĝantoj en 2022 {{Demografio2 | 1841 | {{formatnum:37895}} | 1962 | {{formatnum:151948}} | 1968 | {{formatnum:180943}} | 1975 | {{formatnum:198305}} | 1982 | {{formatnum:194656}} | 1990 | {{formatnum:197536}} | 1999 | {{formatnum:206229}} | 2006 | {{formatnum:209613}} | 2009 | {{formatnum:206604}} | 2016 | {{formatnum:216268}} |jaroj-fono =#ddffdd |loĝantaro-fono =#f3fff3 |notoj-fono =#f3fff3 }} == Kvartaloj == [[Dosiero:Plan quartiers Rennes.jpg|eta|Mapo de la kvartalo.]] La komunumo de Rennes estas dividita en 12 kvartalojn kies nomoj estas : # Le Centre # Thabor/Saint Hélier # Bourg-l’Evêque-Moulin du Comte # Saint-Martin # Maurepas-Patton-Bellangerais # Jeanne d’Arc-Longs-Champs-Atalante # Francisco Ferrer-Vern-Poterie # Le Sud-Gare, # Cleunay-Arsenal-Redon, # [[Villejean]]-Beauregard # Le Blosne # Bréquigny == Monumentoj kaj kuriozaĵoj == * Parkoj ([[Parko Thabor|Thabor]], Oberthür, Bréquigny) * [[Katedralo Saint-Pierre de Rennes|Katedralo Saint-Pierre]] * [[Notre-Dame en Saint-Melaine]] * [[Baziliko Saint-Sauveur de Rennes|Baziliko Saint-Sauveur]] * [[Preĝejo Saint-Germain de Rennes|Preĝejo Saint-Germain]] * [[Belarta muzeo de Rennes|Belarta muzeo]] * [[Operejo de Rennes|Operejo]] * [[Historiaj monumentoj de Rennes|Historiaj monumentoj]] * [[Palaco de la parlamento de Bretonio]] * [[Urbodomo de Rennes]] * [[Mordela pordego]] * Historia centro == Ekonomio == * Industrioj: aŭtomobilaj, telekomunikadaj == Transporteblecoj == Rennes estas atingebla pere de fervojo (2 horoj da veturado el [[Parizo]]) kaj rapidaj aŭtovojoj. Ekzistas ankaŭ malgranda flughaveno. Ene de la urbo, la publikaj transportiloj estas busoj kaj [[Metroo de Rennes|metroo]]. En [[2005]], Renno estas la plej malgranda urbo tutmonde, kiu havas metroon (Sed la urbo [[Lausanne]] baldaŭ superos tiun rekordon). Tiu metroo estas aŭtomata, sen ŝoforo. === Komunaj transportiloj === Ekzistas tre uzita kaj densa reto da urbaj kaj ĉirkaŭurbaj transportaj rimedoj, estrata de [[STAR (Rennes)|STAR]], per de busoj kaj [[metroo de Rennes|aŭtomata metroo]] (subtera kaj surtera). Tio faciligas la movojn (per la karto [[RFID]] [[KorriGo]] ekde [[2006]]). Ĝi ebligas solvi la [[trafikŝtopiĝo]]jn en la centro kaj samtempe pligrandigi la paŝavenuojn. === Bicikla reto === Du cent senpagaj bicikloj povas esti uzataj dum du horoj ĉirkaŭ 25 stacioj ĉie en la urbo. Tiu servo nomata ''Biciklo laŭvole'' [[Vélo à la carte]], hodiaŭ ĉeestanta en diversaj aliaj grandaj urboj alvenis unue en Rennes en Junio de [[1998]] danke al la reklama firmao [[Clear Channel]]. === Aŭtovojoj === La rapid-vojoj deiras stelforme al [[Parizo]] aŭ [[Brest]] ([[E 50]]), al ĝis [[Caen]] aŭ [[Nantes]] ([[A84]], [[eŭropan vojon 3|E03]]), al [[Saint-Malo]] (D 137) aŭ al [[Vannes]], [[Lorient]] kaj Quimper (N 24). === Fervoja reto === [[Dosiero:TGV train in Rennes station DSC08944.jpg|eta|[[TGV]] en la stacidomo.]] Rennes estas la pordo de Bretonio, kiam oni alvenas de Parizo aŭ de iu urbo inter Nordo kaj Oriento; la stacidomo de {{stacidomo|Rennes}} distancas je 2h05 de [[Parizo]] kaj 1h de [[Le Mans|Mans]] pere de [[TGV]]. Rennes estas ankaŭ proksime de la flughaveno Paris-Charles de Gaulle je 2h45, 4h de [[Lyon]] ({{stacidomo|Lyon-Part-Dieu}}) kaj 4h30 de [[Lille]] ({{stacidomo|Lille-Europe}}). Unu linio de metroo ebligas rapidajn movojn (110 000 vojaĝoj/tage). La stacidomo entenas ankaŭ multajn haltejojn de TGV kaj [[TER]]. Ĝi estas ankaŭ centra punkto kun siaj ligoj de la busreto kaj la metroo (kie dua linio estas planita por 2015/2018). En 2013, Rennes estos je 1h23 for de [[Parizo]] dank'al pligrandigo de la rapidfervojo {{stacidomo|Le Mans}} - {{stacidomo|Rennes}}. Tiuokaze, estas planata konstrui novan kvartalon de tipo ''EuraLille'' nomita ''EuraRennes'', novan etan stacidomon kaj konstruadon de {{Unuo|120000|m|2}} de laborejo. Ekzistas ankaŭ eta stacidomo ĉirkaŭ la malsanulejo: la stacidomo de Rennes-{{stacidomo|Pontchaillou}} kaj universitato ''[[université Rennes 2]]'', sur la linio {{stacidomo|Rennes}} - {{stacidomo|Saint-Malo}}. === Rivera reto === [[Dosiero:Rennes-018.jpg|eta|Spektaklo[[barĝo]] alligitas sur la Vilaine.]] Per la [[Vilaine]] kaj la [[kanalo inter Ille kaj Rance]], Rennes disponas plurajn akvajn vojojn relative gravajn sed malmulte uzataj.<ref name="fluv_maville">{{citaĵo el la reto |url=http://www.rennes.maville.com/actualite/2007/01/17/rennes/le-transport-fluvial-urbain-utopie-ou-piste-a-explorer-rennes-n-est-94077205.html |titolo=Le transport fluvial urbain : utopie ou piste à explorer ? - Rennes |auteur= |année=17 Janvier 2007 |eldonisto=[[Maville.com]] |alirdato=la 25-a de Septembro 2008 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090126080313/http://www.rennes.maville.com/actualite/2007/01/17/rennes/le-transport-fluvial-urbain-utopie-ou-piste-a-explorer-rennes-n-est-94077205.html |arkivdato=2009-01-26 }}</ref> Ĝia reto estas uzata nur okaze de grava alporto aŭ turista kialo.<ref name="fluv_maville"/> <!--Ce mode de transport n'est pas pris en compte dans le [[plan de déplacements urbains]] développé par [[Rennes Métropole]].<ref name="fluv_maville"/>--> === Aviadila transporto === Rennes disponas ankaŭ [[flughaveno de Rennes - Saint-Jacques|flughavenon]], situantan 7 kilometrojn for de la urbocentro, sud-okcidente sur la urbo de [[Saint-Jacques-de-la-Lande]]. La flughaveno ebligas al komunumo de Rennes vojojn al aliaj naciaj urboj samkiel internaciaj. Kun {{Unuo|536841}} vojaĝantoj registritaj, la flughaveno de Rennes estas la 18-a plej grava flughaveno por la personoj kaj la 9-a por la varoj kun {{Unuo|12542}} tunoj..<ref>{{citaĵo de libro |kunaŭtoroj=[[aéroport de Rennes - Saint-Jacques|Rennes Aéroport]] |titolo=Carnet de vol 2007 |eldoninto=[[Chambre de Commerce et d'Industrie de Rennes]] |loko=Rennes |jaro=2007 |isbn= |issn= |url=http://www.rennes.aeroport.fr/publicservlet/Telecharge?filename=a2a-47970.pdf |}}</ref> == Edukado == * Universitatoj kaj diversaj inĝenier-lernejoj, * {{Unuo|58000}} studentoj ([[2002]]) Rennes estas la franca urbo, kiu entenas la plej grandan procenton da studentoj. * [[Rennes School of Business]] == Kulturo == La urbo Rennes inkluditas en la reto de la [[Artaj kaj historiaj urboj kaj landoj de Francio|artaj kaj historiaj urboj de Francio]]. Ekzistas pluraj artaj festivaloj: * [[:fr:Transmusicales]] (muziko), * [[:fr:Tombées de la Nuit]] (surstrataj teatraĵetoj), * [[:fr:Travelling]] (kinarto). === Simbolurboj === ==== Blazonoj ==== Jen la blazonoj de Rennes.<ref>[http://www.archives.rennes.fr/histo_ren/tresor_archives_2.php Arĥivoj de Rennes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090626042338/http://www.archives.rennes.fr/histo_ren/tresor_archives_2.php |date=2009-06-26 }}.</ref> [[Dosiero:Blason ville fr Rennes (Ille-et-Vilaine).svg|eta|100ra|La [[blazono]] de Rennes.]] [[Dosiero:Blason ville fr Rennes-Empire.svg|eta|100ra|La [[blazono]] de Rennes je la 1a imperio.]] <!-- Ne funkcias! ☹ [[Dosiero:Logo Rennes.gif|eta|100ra|La [[logotipo]] de Rennes.]] [[Dosiero:Drapeau_ville_rennes.gif|eta|80ra|La [[flago]] de Rennes<ref>[http://emblemes.free.fr/site/index.php?option=com_content&id=2428 Flagoj de Rennes]</ref>.]] --> ==== Devizo ==== * « Vivre en intelligence » (''Vivi inteligente''). * « À ma vie » (''Pro mia vivo'') * « {{lang|la|Sine macvla}} » (''Senmakula''). * « {{lang|la|Urbs rhedonum incensa, resurgens}} » (''La urbo de Rennes flamigita, renaskiĝinta''). == Famuloj == * [[Alexandre Bertrand]] * [[Marcel Callo]] * [[Pierre Jean Robiquet]] == Esperanta vivo == Ekzistas loka Esperanto-klubo kaj pluraj adresoj en la [[Pasporta Servo]]. En 2002, vic-urbestro inaŭguris [[Zamenhof/Esperanto-objekto|placeton Zamenhof]], kiu hazarde troviĝas tute apud la Esperanto-klubejo. === Esperantistoj === * [[Joseph Michaud]] Okaze de la [[eŭropaj balotoj]], [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ricevis 107 voĉdonojn (0,20% de voĉoj) en 2004, kaj 141 voĉdonojn (0,29% de voĉoj) en 2009. == Ĝemelaj urboj == En [[2003]], la ĝemelaj urboj de Renno estas: * [[Almati]], [[Kazaĥio]] ([[1991]]) * [[Brno]], [[Ĉeĥio]] ([[1965]]) * [[Cork]], [[Irlando]] ([[1983]]) * [[Erlangen]], [[Germanio]] ([[1964]]) * [[Exeter]], [[Britio]] ([[1957]]) * [[Ĵinan]], [[Ĉinio]] * [[Loveno]], [[Belgio]] ([[1980]]) * [[Plataĵo Dogon]], [[Malio]] ([[1995]]) * [[Poznan]], [[Pollando]] ([[1998]]) * [[Roĉestro]], [[Usono]] ([[1958]]) * [[Sendaj]], [[Japanio]] ([[1967]]) * [[Setif]], [[Alĝerio]] ([[1982]]) * [[Sibiu]], [[Rumanio]] ([[1999]]) == Bildaro == <gallery> Dosiero:Parlement de Bretagne-2006.jpg|[[Palaco de la parlamento de Bretonio]] hodiaŭ sidejo de la [[Apelacia Kortumo (Francio)|Apelacia Kortumo]]. Dosiero:Eglise_Saint-Aubin_Rennes.JPG|Kirko ''Saint-Aubin'' Dosiero:Imm000EgliseSaintMelaineXIRennesFrance050105small.jpg|Kirko ''Saint Melaine'' </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Ille-et-Vilaine]] * [[Interkomunumo Rennes Métropole]] * [[Metroo de Rennes]] * [[Rennes (pariza metrostacio)]] * [[Rennes (stacidomo)]] * [[La Poterie (stacidomo)]] * [[Pontchaillou (stacidomo)]] * [[Stade Rennais F.C.]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ville-rennes.fr Oficiala hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070630055442/http://www.ville-rennes.fr/ |date=2007-06-30 }} * [http://www.rennes-metropole.fr Rennes Métropole] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030218120654/http://www.rennes-metropole.fr/ |date=2003-02-18 }} * [http://esperanto.rennes.free.fr La loka Esperanto-klubo] * [http://www.bertin.biz/index.php?titre=dep-35/Rennes_vizitoj.htm Priskribo de vizitoj de Rennes en esperanto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rennes| ]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] [[Kategorio:Urboj de Bretonio]] [[Kategorio:Komunumoj de Ille-et-Vilaine]] 5rf7yf4grplj7szkx3if7f7xh22jsl9 0 3643 9419801 9416197 2026-07-03T21:22:14Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419801 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| insulo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Reunio | devena_nomo = La Réunion | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Département d'Outre-Mer de la Réunion | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Saint-Denis @ La Réunion.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of France.svg | blazono = Armoiries Réunion.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = | distrikto = [[La Réunion]] (974) | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> |parenco = Hinda oceano |parenco_tipo = Akvejo | parto = | rivero = | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = Saint-Denis (Reunio) | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] | urbo1 = [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] | urbo2 = [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] | urbo3 = [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] | urbo4 = [[Le Tampon]] | limo = Hinda Oceano <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | ĉefurbo_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2512 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 833944 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = Jacques Billant | ĉefulo_tipo = Prefekto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Huguette Bello]] | ĉefulo1_tipo = Regionestro | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+04:00]] | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = RE, FR-974 | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:RE|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Pitons, cirques et remparts de l’île de la Réunion | unesko_jaro = 2010 | unesko_tipo = natura heredaĵo | unesko_kriterioj = vii, x | unesko_regiono = | unesko_numero = 1317 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[franca lingvo|franca]], [[Reunia kreola lingvo]] | libera_tipo = Lingvoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Reunion in France.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Reunio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = iso | regiono-ISO = RE | zomo = 8 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.regionreunion.com/fr/spip/ http://www.regionreunion.com/fr/spip/] | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Reunio''' ({{Lang-fr|La Réunion}}, [[Kreola lingvo|kreole]]: ''Rényon'') estas franca [[vulkaninsulo]] en [[Afriko]] oriente de [[Madagaskaro|Malagasio]] kaj okcidente de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]]. Kiel departemento kaj regiono de Francio, ĝi estas unu el la [[Eksteraj_Regionoj_(Eŭropa_Unio)|eksteraj regionoj]] de la [[Eŭropa Unio]] kaj apartenas al la [[Eŭrozono]]. Ĝi tamen ne estas kovrita de la [[Schengen-spaco|Schengen-interkonsentoj]]. La [[prefektejo]] estas [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] La [[valuto]] estas eŭro (EUR, kodo 978) [[Flago de Reunio]] Horzono: [[Universala Tempo Kunordigita|UTC]] +4. La regiona kodo estas 262. Interreta domajno - .re ISO-kodo estas RE La klimato estas tropika. == Nomo == La plej antikva konata nomo de tiu insulo estas la araba nomo “Dina Morgabin”, kiu aperas sur la [http://:en:Cantino_planisphere mapo de Cantino] (1502)<ref>Laŭ : L'île de la Réunion, étude de géographie urbaine, Jean Defos du Rau, 1960, p. 130. {{OCLC|490104908}}</ref>. Komence de la 16-a jarcento la Portugaloj nomis la insulon “Santa Apolónia” (vidu sube [[Reunio#Historio|la parton pri la historio de Reunio]]). En la 17-a kaj 18-a jarcentoj, sub la [[Malnova Reĝimo (Francio)|malnova reĝimo]] (fr: ''ancien régime''), tiu insulo estis nomata '''''Insulo Burbono''''', laŭ la [[Burbonoj|reĝa dinastio]] de Francio. Post la [[Franca revolucio de 1789]], la [[Nacia_Konvencio_(franca_respubliko)|Nacia Konvencio]] decidis la 23-an de Marto 1793 renomi la teritorion '''''Île de la Réunion''''' (Insulo Reunio) por forigi ajnan ligon kun la antaŭa epoko. Kial oni elektis tiun nomon, tio ne estas klara kaj ne ekzistas dokumento por subteni la hipotezojn. * La vorto “réunion” en la franca kutime signifas “kunveno”. Eble la nomo estis elektita honore al revolucia epizodo okazinta en 1792: la alianciĝo de la Nacia Gvardio kun la ribelanta popolo dum la atako de la [[Palaco Tuilerioj]] la 10-an de Aŭgusto 1792<ref>[[:fr:Journée_du_10_août_1792|Vidu la franclingvan artikolon pri tiu ribelo]]</ref>, kio kondukis al la abolicio de la monarĥio en Septembro 1792. * Eble per la vorto “réunion” oni volis memorigi pri la unuiĝo kun la parizaj soldatoj de la volontulaj soldatoj venintaj de Marsejlo la 30-an de Julio 1792, kantante faman marŝan kanton, kiun oni poste nomis “la kanto de la Marsejlanoj” kaj elektis kiel himnon de Francio. En la [[19-a jarcento]], la insulo denove ŝanĝis sian nomon: en [[1806]], dum la [[Unua Imperio (Francio)|Unua Imperio]], generalo Decamps nomis ĝin '''Insulo Bonaparte''' ({{Lang-fr|Île Bonaparte}}) honore al Napoleono Bonaparte. En 1810, post kiam la [[Brita imperio|Brita Imperio]] akiris kontrolon de la insulo, ties nomo refariĝis '''''Insulo Burbono'''''. Fine, post la falo de la [[Julia monarkio]], la nomo de la insulo (kiun la Britoj redonis al Francio en 1815 laŭ la [[:fr:Traité_de_Paris_(1814)|Traktato de Parizo, 1814]]) denove ŝanĝiĝis al '''''Insulo Reunio''''' per dekreto de la provizora registaro la 7-an de marto 1848<ref>(ru) ''[[:ru:Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона|Бурбон, остров&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]'' (Burbono, insulo. Enciklopedieca Vortaro de Brockhaus kaj Efron en 86 volumoj (82 volumoj kaj 4 aldonaj), Sankt-Peterburgo, 1890-1907.</ref>. Laŭ la originala literumado kaj klasikaj ortografiaj kaj preseraraj reguloj, la artikolo “la” en la franca nomo '''''Île de la Réunion''''' estis skribita per minusklo, sed fine de la [[20-a jarcento]], multaj verkoj adoptis la majusklan literumadon “La Réunion” por emfazi la integriĝon de la artikolo en la nomon. Ĉi tiu lasta literumado konformas al la rekomendoj de franca Nacia Komisiono pri [[Loknomo|Toponimoj]] (loknomoj)<ref>[https://cnig.gouv.fr/IMG/documents_wordpress/2015/06/Entites-geopolitiques-souveraines-ou-dependantesordre-alphabet.pdf Franclingva oficiala listo de land- kaj regionnomoj]</ref> kaj aperas en la nuna [[Franca_konstitucio_de_1958|Konstitucio de la Franca Respubliko]] en Artikoloj 72-3 kaj 73. == Geografio == La insulo (apartenanta al la [[Maskarenoj]]) estas 50 [[km]]-ojn larĝa kaj 70 km-ojn longa. La insulo Reunio estas la plej okcidenta insulo de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]], kiu ankaŭ inkluzivas la insulojn [[Maŭricio]], 172  <abbr>km</abbr> oriente-nordoriente, kaj [[Rodriges (insulo)|Rodriges]]. Ĝi troviĝas je 800 km-oj oriente-sud-oriente de [[Madagaskaro]]. Reunio estas parto de la ekologia regiono [[Sejŝelaj kaj maskarenaj humidaj arbaroj]]. Krom la ebenaĵoj, la marbordaj regionoj estas ĝenerale la plej ebenaj regionoj, precipe en la nordo kaj okcidento de la insulo. La marbordo de la sovaĝa sudo, tamen, estas pli kruta. En [[2008]], la artisto Brice Guilbert faris muzikfilmeton titolitan ''La Réunion''. En ĉi tiu filmeto, oni vidas lin trairi ĉiujn pejzaĝojn de la insulo. === Urboj === [[Dosiero:Manapany.jpg|maldekstra|eta|Vilaĝo Manapany en la sudo de la insulo]] * [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] * [[Le Tampon]] La insulo havas grandan havenon ([[Le_Port_(Reunio)|Le Port]]) kaj du flughavenojn ([[Flughaveno Reunio Roland Garros|Gillot]] kaj [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds|Pierrefonds]]). == Klimato == La temperaturoj sur la insulo estas tre mildaj dum la tuta jaro. Reunio havas averaĝan temperaturon de 21–38 °C. La varma somera periodo etendiĝas de oktobro ĝis marto kaj la iom pli malvarmeta periodo de aprilo ĝis septembro. [[Ciklono|Ciklonoj]] foje okazas inter decembro kaj februaro. La akvotemperaturo varias inter 22 kaj 27 °C dum la tuta jaro. La averaĝa temperaturo ĉe la marbordo estas 21 gradoj vintre kaj 28 somere. En la montoj estas ĉirkaŭ 10 gradojn pli malvarme. ===== Sezonoj ===== Reunio karakteriziĝas per humida tropika klimato moderigita de la oceana influo de la pasatoj blovantaj de oriento al okcidento. La insula klimato karakteriziĝas per granda ŝanĝiĝemo, precipe pro la impona reliefo de la insulo, kiu formas la bazon de multaj [[Mikroklimato|mikroklimatoj]]. Rezulte, ekzistas signifaj diferencoj en [[precipitaĵo]] inter la ventflanka marbordo oriente kaj la ŝirmflanka marbordo okcidente, kaj en temperaturo inter la pli varmaj marbordaj regionoj kaj la relative malvarmetaj regionoj. Estas du apartaj sezonoj sur Reunio, kiuj estas determinitaj de la pluvokvanto: * pluvsezono de januaro ĝis marto, dum kiu pluvas dum la plej granda parto de la jaro; * seka sezono de majo ĝis novembro. Sur la orienta parto kaj la antaŭmontoj de la vulkano, tamen, la pluvoj ankaŭ povas esti signifaj dum la seka sezono; * La monatoj aprilo kaj decembro estas transiraj monatoj, kelkfoje tre pluvaj sed kelkfoje ankaŭ tre sekaj. La ''Pointe des Trois Bassins'', situanta ĉe la marbordo de la municipo ''[[Les Trois-Bassins]]'' (okcidente), estas la plej seka stacio kun normala jara pluvokvanto de 447,7 mm, dum ''Le Baril'' en ''[[Saint-Philippe (Reunio)|Saint-Philippe]]'' (sudoriente) estas la plej malseka marborda stacio kun normala jara pluvokvanto de 4 256 mm. Tamen, la plej malseka stacio situas en ''[[Sainte-Rose (Reunio)|Sainte-Rose]]'' kun averaĝa jara pluvokvanto de preskaŭ 11 000 &nbsp;mm, igante ĝin unu el la plej malsekaj lokoj en la mondo. ===== Ciklonoj ===== La insulo situas en la tropika baseno de la sudokcidenta Hinda Oceano: dum la ciklona sezono , kiu oficiale daŭras de novembro ĝis aprilo, la insulon povas trafi ciklonoj kun ventrapidoj superantaj 200 &nbsp;km/h kaj kaŭzi torentajn pluvojn. Ekde 1993, la RSMC (Regiona Specialigita Meteologia Centro) sur la insulo estas rajtigita de la Monda Meteologia Organizaĵo (WMO) por kontinue monitori tropikajn ciklonajn agadojn tra la sudokcidenta parto de la Hinda Oceano. Ĝi faras tion ne nur por la insulo sed ankaŭ por dek kvin landoj en la pli vasta areo. == Demografio == Laŭ datumoj de [[INSEE (Francio)|INSEE]], je la [[1-a de januaro]] [[2025]], la loĝantaro de Reunio estas taksita je 904.180 loĝantoj<ref>(fr) Manuela Ah-Woane, ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 En 2025, la fécondité se stabilise]'' ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 Bilan démographique 2025]'', INSEE</ref>. Kvarono de la loĝantaro estas de eŭropa deveno (precipe francoj), afrikanoj (ĉefe el [[Madagaskaro|Malagasio]]), [[baratanoj]] konsistigas preskaŭ kvaronon de la loĝantaro ([[Guĝaratio|guĝaratanoj]] kaj [[tamiloj]]) kaj homoj el [[suda Ĉinio]], nombrante 25 000, konsistigas ĉirkaŭ tri procentojn de la loĝantaro. Parto de la loĝantaro estas de miksita [[Madagaskaro|malagasa]] deveno. == Ŝtata strukturo == Reunio estas [[Transmaraj departementoj (Francio)|transmara departemento kaj regiono]] de [[Francio]] kaj ekster-Eŭropa teritorio de [[Eŭropa Unio]]. La ŝtato estas reprezentata en Reunio de [[Prefekto (Francio)|prefekto]]. La teritorio estas dividita en 7 leĝdonajn balotdistriktojn reprezentitajn de [[Parlamentano|deputitoj]] en la [[Nacia Asembleo]]. == Administra strukturo == La departemento estas dividita en 4 [[Arondismento|arondismentojn]], 25 kantonojn kaj [[Komunumoj de Reunio|24 komunumojn]] organizitajn en 5 urbajn komunumojn. La kvar arondismentoj de Reunio estas: * Urbeto [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * distrikto [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * Urbeto [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * Urbeto [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] La insulo apartenas al la [[Eŭrozono]] sed ne estas parto de la [[Schengen-spaco]]. La insulo, kiu estas la sidejo de defenda kaj sekureca zono, gastigas la ĉefsidejon de la Armetrupoj de la Armitaj fortoj de la suda hinda oceana regiono (fr: ''Forces armées de la zone sud de l'océan Indien'', mallonge FAZSOI), kiu kunigas la unuojn de la [[Franca Mararmeo|Franca Armeo]] staciigitajn en Reunio kaj [[Majoto]]. == Historio == Longe la insulo ne estis loĝata. En la [[10-a jarcento]] arabaj ŝipistoj trovis ĝin, sed ili ne profitis. La [[Portugaloj|portugalo]] [[Diogo Dias]] malkovris ĝin en [[1507]] kaj nomis ĝin ''Santa Apolonia''. En [[1638]] la [[francoj]] akiris la insulon kaj ekde 1940 ĝia [[loknomo]] iĝis '''Insulo Burbon''' ''(fr: '''Île Bourbon''')''. Ekde [[1642]], ĝi iĝi franca posedaĵo. En [[1649]], laŭ peto de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], ĝi estis renomita Insulo Burbon ({{Lang-fr|Île Bourbon}}) honore al la reĝa familio Bourbon La unuaj veraj loĝantoj alvenis en [[1642]]. Poste alvenis ankaŭ [[Sklaveco|sklavoj]], kiuj kultivis [[kafo]]n kaj [[sukerkano]]n. Ĝis la malfermo de la [[Sueza Kanalo]] en [[1862]], Reunio estis grava haltejo inter Eŭropo kaj la [[Orientaj Hindioj|Orientaj Hindioj.]] Ekde [[1973]] Reunio estas grava milita bazo de [[Francio]]. En [[2007]] oni traboris la monton, kie aŭtoj trafikas kaj kanalo liveras akvon al tiuj insulopartoj, kie mankas la akvo. == Blazono == La plej uzata [[blazono]] en Reunio estas tiu de la "radianta vulkano", desegnita de Guy Pignolet en 1975, foje nomata "Lo Mavéli" [ 110 ]  : ĝi reprezentas la vulkanon Piton de la Fournaise en la formo de simpligita ruĝa triangulo sur marblua fono, dum kvin sunradioj simbolas la alvenon de la loĝantaroj, kiuj konverĝis sur la insulon tra la jarcentoj. == Ekonomio == Post [[1715]], la ekonomio kaj loĝantaro de la insulo kreskis danke al la kultivado de [[kafo]]. La kultivado de [[sukerkano]] akiris gravecon post la sendependeco en 1801 de la tiama Haitio, kiu tiutempe estis la ĉefa provizanto de ĉi tiu krudvaro en Francio. La ekonomio de Reunio baziĝas ekskluzive sur la [[Sukerkano|sukerkana]] industrio ekde la komenco de la [[19-a jarcento]], kiam ĝi anstataŭis kafkultivadon. La kultivado de sukerkano restas la ĉefa agrikultura produkto, reprezentante 54% de la agrikultura tero de la insulo. Reunio estas ekonomie tre dependa de kontinenta [[Francio]] kaj la [[Eŭropa Unio]]. La kresko de urbigo estas unu el la ĉefaj minacoj al la sukerkanindustrio sur la insulo Reunio nuntempe (2026). Hodiaŭ, kafproduktado ("''Bourbon pointu''", altkvalita kafo) reviviĝas. Aliaj relative evoluintaj kultivaĵoj sur la insulo inkluzivas [[Ananaso|ananason]], [[Geranio|geraniojn]] kaj [[Vanilo|vanilon]], de kiuj la insulo iam estis la plej granda produktanto de la mondo Krom sukero, oni eksportas [[Rumo|rumon]], [[Vanilo|vanilon]], [[Geranio|geranian]] [[Vegetaĵa esenco|esencan oleon]], kiu estas uzata en [[parfumo]] kaj aliaj [[Aromo|aromoj]]. La insulo estas forte energidependa kun energidependeca indico kiu superas 85%. Reunio celas evoluigi renovigeblajn energiojn por iĝi energie sendependa en 2025<ref>(de) ''[https://www.sfv.de/artikel/la_runion_auf_dem_weg_zur_elektrischen_unabhaengigkeit_der_insel_bis_2025.htm La Réunion: Auf dem Weg zur elektrischen Unabhängigkeit der Insel bis 2025].'' Asocio por Promocio de Suna Energio Germanio,&#x20;29-a&#x20;de decembro 2006. Alirdato: la 15-an de junio 2026</ref>. La ĉefa haveno de la insulo situas en la municipo [[Le Port (Reunio)|Le Port]] , en la nordokcidento de la insulo. Tamen, nuntempe estas la [[Triaranga sektoro|terciara sektoro]], kiu pelas la ekonomion: komerco, servoj, kaj turismo. === Turismo === Turismo fariĝas ĉiam pli grava enspezfonto por Reunio, igante la insulon malpli dependa de sukero- kaj vanilproduktado . La pinta sezono por turismo estas de julio ĝis septembro kaj dum decembro. La hotela kaj restoracia industrioj estas la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj de la insulo kiuj reprezentas 35% de la laborpostenoj. Reunio estas precipe populara loko inter [[Montogrimpado|montogrimpistoj]] kaj naturamantoj. Gravaj allogaĵoj inkluzivas la vulkanon [[Piton de la Fournaise]] kaj la strandon ''Boucan-Canot''. Reunio allogas multajn familiajn turistojn, homojn vizitantajn familion aŭ amikojn loĝantajn sur la insulo. === Vulkanoj === Reunio estas vulkana insulo, kiu formiĝis antaŭ ĉirkaŭ tri milionoj da jaroj per la leviĝo de la vulkano ''Piton des Neiges'', kiu hodiaŭ, je alteco de 3.070,50 m, estas la plej alta pinto de la maskarenaj montoj kaj la hinda oceano. La orientan parton de la insulo formas la ''Piton de la Fournaise'' , multe pli lastatempa vulkano (500.000 jarojn aĝa), kiu estas konsiderata unu el la plej aktivaj sur la planedo. La tera parto de la insulo reprezentas nur malgrandan procenton (ĉirkaŭ 3%) de la subakva monto, kiu konsistigas ĝin. La ĉefaj [[vulkano]]j estas [[Piton de la Fournaise]] kun 2621 m-oj alto (ankoraŭ aktiva), dum ''Piton des Neiges'' (ne plu aktiva) estas la pinto de la insulo kun alteco de 3070 metroj, situanta en la sudoriento de la insulo, estas unu el la plej aktivaj vulkanoj de la mondo. La vulkanoj estas kovritaj de densa arbaro. === Monda kultura heredaĵo === Ekde aŭgusto [[2010]], la vulkanaj pejzaĝoj en la interno de la insulo, konsistantaj el ĉirkaŭ 40 % de la surfaca areo de la insulo, estas klasifikitaj kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de UNESKO]]. En [[2010]], la koro de la [[Nacia Parko de Reunio|Nacia Parko]] [[Nacia Parko de Reunio|de Reunio]] (fr: ''Parc national de La Réunion'') estis ankaŭ enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Liston de Monda Heredaĵo de UNESKO]] kiel natura heredaĵo. ==== Naturo ==== La insulo havas du naciajn parkojn: la [[Nacian Parkon de Reunio]] kaj la [[Mara Parko de Reunio]]. [[Reunia saksikolo]], konata ankaŭ sub la nomo '''tektek''<nowiki/>'. [[Dosiero:TectecM.jpg|maldekstra|eta|Tektek, unu el la simboloj de besta [[endemio]] en insulo Reunio.|363x363ra]] == Edukado == En 2021, [[analfabeteco]] ankoraŭ tuŝis 23% de la loĝantaro de la insulo. En pli alta edukado, la [[Universitato de Reunio]] gastigas studentojn disigitajn tra siaj diversaj lokoj, precipe en [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] kaj [[Le Tampon]]. == Kulturo == Vidu ĉefan artikolon: [[Reunia kreola lingvo]] Vidu ĉefan artikolon: [[Segao|Segao (muziko)]] === Literaturo === Du gravaj figuroj de [[parnasa skolo]] naskitaj sur ĉi tiu insulo estis [[Léon Dierx]] kaj [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Leconte de Lisle]] === Arkitekturo === [[Dosiero:Gratin chouchou.JPG|eta|'''Gratin chouchou''<nowiki/>', bakitaĵo preparita el [[ĉajoto]] laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.]] Vilao Déramond-Barre estas vilao de kreola arkitektura modelo de granda heredaĵa intereso<ref>(fr) ''[https://www.cartedelareunion.fr/listings/la-villa-deramond-barre/ Une grande demeure familiale, modèle d'architecture créole]''; </ref>. La kreola ĝardeno konsistas el lokaj plantoj, troveblaj en la arbaro. Ĝi ĝenerale inkluzivas forcejon por [[Orkidacoj|orkideoj]], [[Anturio|anturioj]] kaj diversaj specoj de [[Filiko|filikoj]]. === Kuirarto === Ĝenerale parolante, pladoj sen [[viando]] aŭ [[Fiŝoj|fiŝo]] estas maloftaj, kaj tial ekzistas malmultaj [[Vegetarismo|vegetaraj]] opcioj. Unu el ili estas [[Ĉajoto|ĉajota]] 'gratino' aŭ superbakitaĵo<ref>'Gratin' bakaĵo laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.</ref> preparita el [[ĉajoto]]. Alia kokaĵo estas la ĉefa konsumata manĝaĵo. Unu loka specialaĵo estas .stufaĵo (fr: civet de tangue), membro de la erinaceoj === Muziko === [[Dosiero:Kayamb dsc01292.jpg|maldekstra|eta|Kajambo, [[Raslo|floso-raslo]]]] Du formoj de muzika esprimo historie konsistigas la folkloran tradicion de Reunio. ===== Segao ===== Unu estas la danca muzika stilo [[Segao]], ankaŭ populara en [[Maŭricio]], laŭ la bildo de usona bluso, venanta el Afriko, kiu portas kun si la nostalgion kaj doloron de sklavoj. Ties ĉefe uzataj instrumentoj estas la kadrotamburo ''Kayamb. S''egaa estas kostumita balsalona danco kun ritmoj de tradiciaj okcidentaj instrumentoj (akordiono, buŝharmoniko, gitaro...) kiu atestas pri la kortega amuzado de la kolonia socio tiutempe. Ĝi restas hodiaŭ la tipa balsalona danco de Reunio kaj de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]] ĝenerale, kun la maŭricia segao kaj la rodriga segao. ===== Malojao (maloya) ===== La alia muzika esprimo estas [[malojao]] (''maloya''), praktikata nur sur la insulo Reunio. Malojao, kiel Segao, originis inter afrikaj sklavoj kaj kombinas elementojn de afrika, okcidenta kaj hinda muzikoj. La frapaj akompanaj instrumentoj, kiuj estas parto de la baza ensemblo, estas la unukapa ligna cilindra tamburo roulé (anstataŭ la kadrotamburo), la kajambo (floso-raslo) kaj triangulo. Ili estas foje kompletigitaj per la bobre (muzika arĉo). En la moderna versio, elektra maloya, ĉi tiuj estas anstataŭigitaj per instrumentoj el la okcidenta pop-muziko. Maloya estas simbolo de la kultura identeco de la insulanoj. En [[2009]], Francio enskribis la malojaon en la [[Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko|Reprezentan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo]] de la Homaro de [[Unesko|UNESKO]]<ref>(fr) ''[https://ich.unesco.org/en/RL/maloya-00249 Maloya]''. Nemateria Kultura Heredaĵo de Unesko, 2009.</ref>. '''Libereca Festivalo de Reunio''' Ĉiujare je la 20-a de decembro la loĝantoj de la insulo Reunio festas la ''Festivalon de Libereco'' kiu estas festo okazanta en Reunio por memorfesti la proklamon pri la forigo de [[sklaveco]]. En Reunio oni festas la finon de longa periodo de subpremo kun ĝojo. Afrikdevenaj homoj ([[Madagaskaro|malagasoj]], [[komoroj]], [[baratanoj]], yaboj, ''zoreloj'' ([[Ĉeflanda Francio|ĉeflandaj francoj]]) ĉiuj estos sur la stratoj, dancantaj laŭ la ritmo de [[segao]] (fr: ''séga'') kaj ''maloya'', la du ĉefaj muzikaj ĝenroj de Reunio. Multaj koncertoj, plejparte senpagaj, estas organizataj, same kiel kostumaj paradoj kaj prezentoj de dancoj kiel ekzemple la [[merengo]]. ==== Nuntempaj kantistoj ==== Inter nuntempaj kantistoj estas Tonton David, Faf Larage kaj lia frato Shurik'n (IAM), Blacko kaj Séverine Ferrer. Inter la ikonecaj muzikaj grupoj de Reunio estas Baster, Ziskakan, Pat'Jaune, Danyèl Waro kaj [[:fr:Ousanousava|Ousanousava]] (fr.wikipedia). === Lingvoj === En Reunio, la oficiala lingvo estas la [[Franca lingvo|franca.]] Aldone al la franca kaj pluraj gravaj enmigrintaj lingvoj, la plej vaste parolata lingvo (proksimume 90% de la loĝantaro) estas la [[Reunia kreola lingvo|reunia kreola]]. Kvankam ekde [[2001]], la reunia kreola lingvo povas esti instruata en mezlernejoj kiel parto de la opcio "regiona lingvo kaj kulturo", la franca testas la oficiala lingvo kaj ankaŭ la sola oficiala uzata lingvo en la administrado kaj lernejoj, kvankam ĝi estas la plej malgranda lingvo en la lando post enmigrintaj lingvoj kiel la [[Komora lingvo|komora]], [[Guĝarata lingvo|guĝarata]], [[Kantona lingvo|kantona]], (''plateau'') [[Malagasa lingvo|malagasa]] kaj la [[Tamila lingvo|tamila]]. Kiel la nomo sugestas, la reunia kreola estas kreola lingvo, tio estas lingvo kiu estiĝis el la lingva interagado inter dominanta lingvo (en ĉi tiu kazo, la franca) kaj la popollingvoj parolataj de marĝenigitaj loĝantaroj. La Reunia kreola lingvo havas similecojn kun la naciaj lingvoj de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]] (la [[Maŭrica kreolo|maŭricia kreola]]) kaj Sejŝeloj (la [[Sejŝela lingvo|sejŝela]] [[Sejŝela lingvo|kreola]]), kvankam ĉi tiuj estis influitaj de la [[Angla lingvo|angla]] [[Angla lingvo|lingvo]]. La plejmulto de la homoj el Reunio estas dulingvaj, kaj france kaj kreole, sed laŭ la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] (OIF), en 2022, 88% de la loĝantaro scipovas paroli la francan<ref>(fr) ''Estimation du nombre de francophones dans le monde 2022 . Observatoire de la langue française de l'OIF''. Observatoire de la langue française de l'OIF. [https://web.archive.org/web/20220320184019/https://observatoire.francophonie.org/wp-content/uploads/2022/03/Francophones-stats-par-pays-2022.pdf Arkivita de la originalo], la 20-an de marto 2022. Alirdato: la 25-an de marto 2022.</ref>. ==== Esperanto ==== [https://eventaservo.org/o/EO-Reunio Espéranto-Réunion - Eventa Servo]. Por reta prelego en Esperanto pri la vivo en Reunio: vidu sub Eksteraj ligiloj. == Politiko == Reunio estas franca transmara departemento kaj transmara regiono, dividita en kvar arondisementojn, 24 komunumojn kaj 47 kantonojn. Reunio havas tri sidlokojn en la [[Senato de Francio]] kaj kvin sidlokojn en la [[Nacia Asembleo (Francio)|Franca Nacia Asembleo]] (france: ''Assemblée nationale française'' ). La ĉefa asembleo de Reunio nomiĝas ''la Konsilio ĝenerala'' kaj havas 47 membrojn elektitajn por sesjaraj oficperiodoj. Reunio estas membro de la Hinda Oceana Komisiono kaj petis en 2004 membrecon de la [[Afrika Unio]] kaj de la [[Komuna Merkato por Orienta kaj Suda Afriko]] (COMESA) == Amaskomunikilaro == La insulo fanfaronas pri pluraj privataj radiostacioj, el kiuj kelkaj elsendas tra la tuta insulo kaj allogas aŭskultantojn per interagaj programoj. Tamen, ekzistas monopolo en la aŭdvida sektoro: la domina ludanto, Cirano Group, posedas la solan privatan televidkanalon same kiel la radiostaciojn RTL Réunion, Chérie FM Réunion, NRJ Réunion, RFM, EXO FM, kaj aliajn. ''Radio Free Dom'' estas la esenca radiostacio de la insulo, bazita sur interagado inter prezentistoj kaj aŭskultantoj. Ĝia programado dependas ĉefe de rektaj alvokoj de aŭskultantoj, de la 5-a matene ĝis noktomezo (kaj eĉ pli longe okaze de eventoj), krom novaĵbultenoj. Ekde novembro 2010 cifereca surtera televido permesas ricevi, krom lokaj kanaloj, kanalojn de [[France Télévisions]], [[ARTE]], [[France 24]] kaj la Radio- kaj Televida Oficejo de la Komoroj (fr: ''Office de Radio et Télévision des Comores'', ORTC). == Mapoj de la insulo Reunio (fr: ''La Réunion'') == {{Komenco de ilustraĵo|1=left|Larĝo=150}} {{Duobla mapo|Reunio}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Reunio|Bildo}}|Mapo de Reunio}} == Sano == En 2006, Reunio estis forte trafita de [[Moskito|moskitoj]] portita [[Ĉikungunjo|ĉikungunja]] [[Viruso (biologio)|viruso]] [[infekto]]. La epidemio en la regiono komenciĝis en marto 2005, probable en [[Komoroj]]. Pro la vetercirkonstancoj kiuj favoris la reproduktadon de moskitoj, la disvastiĝo de la infekto draste pliiĝis ĝis decembro de tiu jaro <ref>(sv) Sveda Instituto por Infektaj Malsanoj {{Wayback|url=http://www.smittskyddsinstitutet.se/nyhetsarkiv/2006/utbrott-av-chikungunya-virus-pa-reunion-mauritius-och-seychellerna/|date=20070901235716}}</ref>. Ĝis la [[6-a de aprilo]] [[2006]], ĉirkaŭ 230 000 homoj (29 procentoj de la insula loĝantaro) malsaniĝis. Vojaĝantoj ankaŭ alportis ĉi tiun viruson al Eŭropo <ref>(de) Hermann Feldmeier, ''[https://www.nzz.ch/wissenschaft/chikungunya-fieber-auf-la-reunion-droht-eine-ausbreitung-nach-europa-ld.1891008 Gefährliche Mitbringsel aus La Réunion]''. (Danĝeraj suveniroj el La Reunio). En: [[Neue Zürcher Zeitung]] , la 19-an de julio 2025 (pagmuro), p. 50</ref>. == Transporto == La ĉefa trafika arterio de la insulo estas la ringa vojo, kiu ligas la plej grandajn setlejojn laŭlonge de la marbordo. La geografie determinita koncentriĝo de trafiko sur ĉi tiu ringa vojo, kombinita kun la alta denseco de aŭtoj, kondukas al gravaj trafikproblemoj. * [[Flughaveno Reunio Roland Garros]], nomita laŭ la aviada pioniro Roland Garros, kiu naskiĝis sur la insulo. Ĝi estas la ĉefa [[flughaveno]] de Reunio. Ĝi situas en apud [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]], en la nordo de la insulo. Ĝi ofertas rektajn ligojn al la urboj de kontinenta Francio, Parizo, Marsejlo kaj Liono, same kiel al internaciaj cellokoj kiel [[Maŭricio]], [[Sejŝeloj]], [[Komoroj]], [[Majoto]], [[Madagaskaro|Madagasio]], [[Sud-Afriko]], [[Barato]]. * En la sudo de la insulo, ekster la urbo Saint-Pierre, estas la malgranda [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds]] kun iom da enlanda kaj internacia trafiko. == Naskiĝintoj en Reunio == * [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Charles Leconte de Lisle]] (1818-1894), poeto * [[French Open|Roland Garros]] (1888-1918), aviada pioniro kaj militheroo * [[Raymond Barre]] (1924-2007), ekonomikisto kaj politikisto (Ĉefministro de Francio 1976-1981) * [[Michel Houellebecq]] (1956 aŭ 1958), verkisto == Bildgalerio == <gallery> Reunion 21.12S 55.51E.jpg|Reunio vidita el satelito BlasonRéunion.svg|Blazono de Reunio </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Reunio]] * [[Maskarenoj]] * [[Reunia kreola lingvo]] * [[Kreola lingvo|Kreolaj lingvoj]] {{Projektoj|ReVo=reuni}} == Eksteraj ligiloj == * [[:fr:Portail:La_Réunion|Portalo pri Reunio en la Franclingva Vikipedio]] * http://www.la-reunion-tourisme.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070203055131/http://www.la-reunion-tourisme.com/ |date=2007-02-03 }} <!-- lt:Oficialus turizmo puslapis no:Réunions offisielle turistbyrå (fransk, tysk og engelsk) en:Official Tourism web site en->eo:Oficiala Turismo (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Web turística fr:La Réunion Tourisme fr->eo:_La_ Reunio Turismo hr:La Réunion Tourisme --> * http://www.region-reunion.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190418171233/http://www.region-reunion.com/ |date=2019-04-18 }} <!-- lt:Regiono tarybos tinklalapis no:Réunion regionråds hjemmeside (fransk) no->eo:Reunio _regionråds_ _hjemmeside_ (_fransk_) id:Situs resmi en:Régional council web site en->eo:_Régional_ koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Página oficial del consejo regional hr:Regionalno vijeće --> * http://www.cg974.fr <!-- pl:Rada Generalna Reunionu no:Departementet Réunion departements hjemmeside (fransk) no->eo:_Departementet_ Reunio _departements_ _hjemmeside_ (_fransk_) en:General Council web site en->eo:Ĝenerala Koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) hr:Generalono vijeće --> * http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051229023103/http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html |date=2005-12-29 }} <!-- no:CIA World Factbook – Réunion (engelsk) no->eo:_CIA_ _World_ _Factbook_ &_ndash_; Reunio (_engelsk_) ru:ЦРУ книга фактов - ''Reunion'' (англ.) en:CIA World Factbook - ''Reunion'' en->eo:_CIA_ (Mondo, Universala) _Factbook_ - ''_Reunion_'' --> * [https://youtube.com/watch?v=L8xjfhzdefY&feature=youtu.be Registraĵo de la prelego de Maggy Combot] pri la vivo en Reunio 2022-11-25 por la [[Londona Esperanto-klubo]] {{eo}} (Jutubo) * [http://www.freedom.fr/ Radio Free Dom] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Navigilo Francio}} [[File:Réunion banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reunio| ]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] [[Kategorio:Transmara Francio]] [[Kategorio:Insuloj en Francio]] [[Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano]] [[Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj]] [[Kategorio:Vulkaninsuloj]] c997iegp0gqsyuwjbzhwqmyobqnbmb8 0 4364 9419805 9396539 2026-07-03T21:24:02Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419805 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | bildo = Dosiero:Unitarian Christian symbol - black only.png | bildo_priskribo = }} '''Unitariismo''' estas tiu branĉo de la [[kristanismo]] kiu, ne akceptas la dogmon pri [[triunuo]] ([[kontraŭtriunuismo]]); kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio. Kristanaj (bibliaj) unitarianoj kredas, ke [[Jesuo]] estis granda homo kaj [[profeto]] de Dio, eble eĉ [[supernatura]] estaĵo, sed ne [[Dio]] mem.<ref name="Mia">D. R. Miano: [http://americanunitarian.org/explanation.htm An Explanation of Unitarian Christianity] {{Wayback|url=http://americanunitarian.org/explanation.htm |date=20190521191654 }}</ref> Ili kredas, ke la [[Biblio]] kaj la instruoj de Jesuo ne sugestas la ekziston de triunua Dio, kaj ili ne kredas je la [[Enkarniĝo|dieco]] de Jesuo. Ili ankaŭ malakceptas kelkajn aliajn kristanajn doktrinojn, inkluzive de [[prapeko]],<ref name="prapeko"> Unitariisma vojo, paĝo 17 [https://unitarius.org/wp-content/uploads/2018/11/Osveny_2010.pdf]</ref> [[antaŭdestino]],<ref name="antaŭdestino">Ferenc Balázs: Mi vojaĝos tra la mondo [https://unitarius-tudastar.hu/Mit-hisznek-az-unitariusok.htm]</ref> kaj la neeraripovo de la Biblio.<ref name="biblio"> www.unitarius.org [https://unitarius.org/biblia/]</ref> Kristanaj unitarianaj vidpunktoj estas konsiderataj [[herezo|herezoj]] de katolikismo kaj de plej multaj [[protestantismo|protestantaj]] eklezioj kiel ekstremo de la Reformacio, ofte pridemande ĝian kristanan karakteron. ==Nomo== La nomo Unitarismo devenas de la [[latina]] vorto "unitas" (= unueco, nedividita stato). La ​​termino emfazas la nedivideblan unuecon de Dio kontraste al la kristana doktrino de la [[Triunuo]]. ==Historio== ===Antikva epoko kaj Mezepoko=== La konflikto inter unitariistoj kaj triunuistoj komenciĝis frue en la historio de la kristanismo. Jam dum ĝiaj plej fruaj jarcentoj aperas unitariismaj skoloj kiel la [[arianismo]] kaj la [[adoptismo]]. La arianisma eklezio havis dum pluraj jarcentoj fortan pozicion precipe inter la [[gotoj]], kaj la klasikan gotan biblitradukon faris la ariano [[Wulfila]]. ===Refomacio=== [[Dosiero:Portret van de theoloog Fausto Paolo Sozzini, RP-P-1908-3942.jpg|eta|Fausto Sozzini estis itala teologo, kiu helpis difini Unitariismon kaj ankaŭ servis la [[Pola frataro|Polan Frataron]].]] Laŭ la [[Reformacio]] de la [[16-a jarcento]], kiu faris la Biblion la sola fonto de kredo, multaj homoj prezentis la instruon, ke la dogmo de la Triunuo ne troviĝas en la [[Evangelioj]]. Tiel ekestis la kontraŭ-triunismaj movadoj, kiuj malakceptis la doktrinon, ke ekzistas tri personoj en Dio, kiel absurdan. Tamen, tiuj, kiuj konfesis tiajn doktrinojn, estis kruele persekutitaj kaj punitaj per morto kaj de la [[Romkatolika Eklezio]] kaj de la Protestantaj Eklezioj. [[Lutero]] mem kontraŭstaris la kontraŭ-triunisman movadon kaj rigardis la fondinton de [[Islamo]], [[Mohamedo|Mohamedon]], kiel disĉoplon de la instruoj de la antikva [[Arius]].<ref>Ritchie, Susan (2004), The Islamic Ottoman Influence on the Development of Religious Toleration in Reformation Transylvania (PDF), vol. 3., 59–70.</ref> Moderna kontraŭ-triunisma scienco originis en Hispanio kun [[Michael Servetus]] kaj en Italio kun [[Gentilis]] (Giovanni Valentino Gentile), sed pro la [[Inkvizicio]] kaj la maltoleremo de la reformitaj eklezioj, ĝi ne povis disvastiĝi nek en sia devenloko nek en [[Okcidenta Eŭropo]]. Michael Servetus unue estis arestita de la Inkvizicio, poste, post kiam li sukcesis eskapi al [[Ĝenevo]], li estis malliberigita de protestantoj, kondamnita kaj bruligita sur ŝtiparo (†1553). Gentilisto (Giovanni Valentino Gentile) ankaŭ estis ekzekutita en 1566. Ili iris orienten pro persekutado: ili trovis rifuĝon en [[Pollando]] kaj [[Transilvanio]]. La fondinto de iliaj doktrinoj estis [[Lelio Sozzini]] (Socino, 1525–1552), kies vidpunktoj estis disvastigitaj en multaj verkoj fare de lia nevo, [[Fausto Sozzini]] (1539–1604). Li ankaŭ estis tiu, kiu unuigis la diversajn unitariismajn movadojn en Pollando en unu eklezion. <ref>{{cite book |last=Livingstone |first=B. A. |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199659623.001.0001/acref-9780199659623-e-5941 |title=The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church |date=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780191744303 |edition=3 |entry=Unitarianism |quote=Poland, where Faustus Socinus was their leader from 1579 until his death. |access-date=2022-09-17 |archive-date=2023-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928230522/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199659623.001.0001/acref-9780199659623-e-5941 |url-status=live }}</ref> La Socinianoj estis nomitaj laŭ la Sozzini. ===Pollando=== [[Dosiero:Vallások Lengyelország–Litvániában (1573).png|eta|Religioj en la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|Respubliko de la Pola Kronlando kaj de la Grandduklando Litovio]] en [[1573]] (ruĝaj punktoj indikas [[arianismo|arianajn]] centrojn)]] [[Giorgio Biandrata]] invitis Fausto Sozzini, nevon de Lelio Sozzini, en 1579, kiu poste, sub la protekto de la ''Pax dissidentium'', fondis la Unitarianan Eklezion de la Socianoj, kun centro en [[Raków]]. Inter ĝiaj plej fruaj anoj estis italoj, kiuj serĉis rifuĝon en Pollando.<ref>James Hastings ''Encyclopaedia of Religion and Ethics: Algonquins-Art'' p 785 – 2001 "The first Unitarians were Italians, and the majority took refuge in Poland, where the laxity of the laws and the independence of the nobility secured for them a toleration which would have been denied to their views in other countries."</ref><ref>The encyclopedia of Protestantism 137 Hans Joachim Hillerbrand – 2004 "The so-called Golden Age of Unitarianism in Transylvania (1540–1571) resulted in a rich production of works both in Hungarian and Latin".</ref> La [[Pola Frataro]] estis dissolvita de la [[Sejmo]] (pola parlamento) en [[1658]]. Ili estis ordonitaj konvertiĝi al la Romkatolikismo aŭ forlasi Pollandon. La plej multaj iris al Transilvanio aŭ [[Nederlando]], kie ili adoptis la unitarian nomon. ===Transilvanio=== [[Dosiero:Körösfői-Kriesch Aladár Tordai országgyűlés.jpg|eta|[[Ferenc Dávid]] tenante sian paroladon ĉe la [[Dieto de Torda]] ([[1568]]), en [[Hungara reĝlando]] (hodiaŭ [[Turda]], [[Rumanio]]). Pentraĵo de Aladár Körösfői-Kriesch ([[1896]]).]] Neniu klara spuro de kontraŭ-Trinitara opinio antaŭas la aperon de Giorgio Biandrata ĉe la transilvania kortego en [[1563]]. Lia influo estis penita sur [[Ferenc Dávid]] (1510–1579), kiu estis sinsekve romkatolika, luterana, kalvinista, kaj fine kontraŭ-Trinitara. Kelkaj argumentas, ke la kresko de kontraŭ-Trinitara opinio en Transilvanio kaj [[Hungario]] eble parte ŝuldiĝis al la kreskanta islama influo de la tiama vastiĝanta [[Otomana Imperio]].<ref name=Susan>{{citation|first=Susan|last=Ritchie|year=2004|title=The Islamic Ottoman Influence on the Development of Religious Toleration in Reformation Transylvania|volume=3|pages=59–70|url=http://www.zaytuna.org/seasonsjournal/seasons3/59-70%20Transylvania.pdf|access-date=2008-02-04|archive-date=16 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216211614/http://www.zaytuna.org/seasonsjournal/seasons3/59-70%20Transylvania.pdf|url-status=dead}}</ref> En 1564, Dávid estis elektita de la kalvinistoj kiel "episkopo de la hungaraj eklezioj en Transilvanio", kaj nomumita kortega predikisto al [[Johano la 2-a (Hungario)|Johano Sigismondo]], [[Princlando Transilvanio|princo de Transilvanio]]. Lia diskuto pri la Triunuo komenciĝis (1565) per duboj pri la personeco de la [[Sankta Spirito]]. Lia antagonisto en publikaj disputoj estis la kalvinista gvidanto, [[Petro Melius]] (Episkopo de Debrecen 1558–1572); lia subtenanto estis Biandrata. Johano Sigismondo, adoptante la vidpunktojn de sia kortega predikisto, eldonis (1568) edikton pri religia libereco ĉe la [[Parlamento de Torda]], kiu permesis al Davido (konservante sian ekzistantan titolon) transdoni sian episkopecon de la kalvinistoj al la kontraŭ-triuniistoj, dum Kolozsvár estis evakuita de ĉiuj krom liaj disĉiploj. ===Okcidento=== [[Dosiero:Unitarian chapel newington green.jpg|eta|Unitariana Preĝejo [[Newington Green]] en [[Londono]], [[Anglio]]. Konstruita en [[1708]], ĉi tiu estas la plej malnova [[nekonformisma]] preĝejo en Londono ankoraŭ uzata.]] Fine de la [[18-a jarcento]], preskaŭ cent jarojn post la malapero de la Polaj Fratoj, estis fonditaj unitariismaj eklezioj en [[Usono]] kaj [[Britio]], kie ili ankoraŭ aktivas. La usona [[Universitato Harvard]] havis jam ĉe sia fondiĝo fortajn ligojn al la unitarianoj. ===Nuntempo=== [[Unitaria Universalismo]] (1961) estas religia movado historie parenca al Unitariismo kai [[Universalismo]]. La anoj de Unitaria Universalismo rajtas havi malsamajn kredojn, sekve ne ĉiuj estas unitarianoj laŭ la teologia senco. La unitaria universalisma eklezio en Usono havas preĝejojn desegnitajn de la fama [[arĥitekturo|arĥitekturisto]] [[Frank Lloyd Wright]], mem unitariano: la preĝejoj en Oak Park (antaŭurbo de Ĉikago), Ilinojo, kaj en [[Madison]], Viskonsino. ==Tendencoj== Unitarisma penso en la moderna epoko povas esti grupigita en tri skolojn: * Biblia Unitarismo ĉefe en [[Orienta Eŭropo]], * Raciisma Unitarismo ĉefe en [[Okcidenta Eŭropo]] * [[Unitaria Universalismo]] ([http://www.uua.org]) estas denaska en Ameriko. === Biblia Unitarismo === [[Dosiero:Egy az Isten ! - 2014.12.14.JPG|eta|"Dio estas Unu" (Egy az Isten) vitralo en unitarian preĝejo en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]]] La baza dogmo de '''[[Biblia Unitarismo]]''' estas "Unu Dio!", tio estas, Dio estas unu estaĵo, konsistanta el la Patro. La [[Mesio]] estas la Filo de Dio, sed ne estas [[Dio]] mem, sed mortonta homo koncipita de la [[Sankta Spirito]] (kiu ne ekzistis antaŭ sia [[koncipiĝo]] kaj posta naskiĝo), kaj kiu poste ricevis [[senmortecon]] kaj [[dian naturon]]. Eĉ nun, Li ne estas Dio, sed ia ekzaltita [[homo]]. Bibliaj unitarianoj diferencas de [[raciismaj unitarianoj]] per tio, ke ili aliĝas al la principo de "[[Sola Scriptura]]" (nur la Skribo) kaj konsideras la Biblion inspirita, sed malakceptas [[biblian neeraripovon]].<ref>"Malgraŭ ilia ĝenerala vidpunkto pri la Biblio kiel inspirita libro, unitarianoj konsideras la Biblion verkita de homoj ... Unitarianoj tial ne kredas je la neeraripovo de la Biblio, kiel faras multaj aliaj kristanoj ..." (D. Miano, Klarigo pri Unitarisma Kristanismo, AUC, 2003, 2007)</ref><br>Inter aliaj, [[Ferenc Dávid]], [[Lelio Sozzini]], [[Fausto Sozzini]], [[Isaac Newton]], kaj [[John Locke]] reprezentis biblian unitarismon. === Raciisma Unitariismo === La baza principo de '''[[Raciisma Unitariismo]]''' estas, ke Dio estas unu estaĵo, eliranta el la Patro. [[Jesuo]] ne estas la Filo de Dio, sed nur "bona kaj saĝa homo", kiu instruis al aliaj kiel vivi pli bone. [[Raciisma Unitarismo]] disvolviĝis el la germana [[raciismo|raciisma]] movado de la 19-a jarcento. Ĝiaj anoj alproksimiĝis al religio el pure intelekta perspektivo: ili malakceptis ĉiujn miraklajn eventojn de la [[Biblio]] (inkluzive de la virga naskiĝo). Ili akceptis evoluajn ideojn, vidis kaj igis homojn vidi la "esencan bonecon de la homo", kaj forlasis la plej multajn kristanajn principojn. Unu el iliaj fondaj gvidantoj estis [[James Martineau]] (1805-1900). Malgraŭ iliaj multaj similecoj, raciisma Unitariismo ne povas esti konsiderata formo de [[diismo]], ĉar ili kredas je persona diaĵo, kiu estas en rilato kun sia kreaĵo, dum deistoj vidas Dion kiel nepersonan forton, kiu estas malproksima de la kreaĵo. === Unitaria Universalismo === '''[[Unitaria Universalismo]]''' malakceptas ajnan fiksan [[kredo|kredon]], formulitan kredsistemon, kaj fakte povas esti konsiderata institucia kunfandiĝo de Unitarismo kaj [[Universalismo#Kristanismo|universalismo]] en [[Usono]]. Plej multaj Unitaria Universalistoj hodiaŭ jam ne konsideras sin kristanoj, kaj tiuj, kiuj ne iris tiel malproksimen, ne faras iujn ajn postulojn pri unitariismaj aŭ triunuismaj kredoj preter tio, kion la individuo decidis por si mem. Krome, la [[:en:Covenant of Unitarian Universalist Pagans|CUUPS]] komunumoj de Unitariana Paganismo provas revivigi la "malnovan religion".<ref>{{Citation | publisher = Unitarian Universalist Fellowship of Los Gatos | url = http://uuflg.org/ministry-2/rev-fa-jun-minister/ | title = Our Minister | date = 6 September 2013 }} {{Wayback|url=http://uuflg.org/ministry-2/rev-fa-jun-minister/ |date=20201201121302 }}.</ref> == Principoj de Kredo == Hodiaŭ, laŭ Unitariismo, religio estas senantaŭjuĝa, persona aliro al religio, kiu permesas vastan gamon da kredoj kaj duboj. Kvankam ĝi havas siajn radikojn en [[judismo]] kaj kristanismo, ĝi estas malferma al la spiritaj, kulturaj kaj intelektaj malkovroj de la tuta homaro. La centra ideo de Unitarismo estas certigi religian liberecon por ĉiuj individuoj. Laŭ ili, ĉiu havas fundamentan rajton respondece esplori la signifon de la vivo kaj tiri konkludojn el ili. Rezulte, Unitariismo ĝenerale povas esti konsiderata religio sen fiksa kredo. Pli malgrandaj, sed sufiĉe pli grandaj opinionioj inter la individuaj konsistigaj eklezioj povas esti observitaj, kiel montras, ekzemple, la doktrino de la [[Transilvania Unitariisma Eklezio]]<ref>{{Cite web |url=http://unitarius.uw.hu/egy/index2.html |title=Archivált másolat |accessdate=2019-12-27 |archívurl=https://web.archive.org/web/20191227144045/http://unitarius.uw.hu/egy/index2.html |archívdátum=2019-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191227144045/http://unitarius.uw.hu/egy/index2.html |archivedate=2019-12-27 }}</ref> Unitarianoj ĝenerale ne kredas je [[Dogmo|dogmoj]], kaj ne kredas ke religia vero estas nepre, aŭ eĉ ĉefe, komunikita al individuoj per [[sanktaj skribaĵoj]], [[sanktuloj]], aŭ [[religiaj institucioj]]. Unitaranoj ne pretendas posedi [[Veron (filozofio)|veron]], nek individue nek kolektive, sed ene de certa [[valorsistemo]], ĉiu unitariano povas kredi kion li aŭ ŝi volas, tio estas, kion li aŭ ŝi sentas vera. La ĉefaj principoj de tradicia Unitarismo: * La unueco kaj nedividebla de Dio - ili ne agnoskas la kristanan diecon de la [[Jesuo|Filo (Jesuo)]] kaj la [[Sankta Spirito]], tial ili estas kontraŭtrinitismaj. Ilia bildo de Jesuo similas al tiu de la [[Islamo]] religio - li estis [[Profeto|profeto]] de Dio. Aliaj '''malakceptataj kristanaj kredoj''': * dia [[revelacio]] – kvankam la Biblio estas inspirita de Dio, ĝi estis verkita de homoj kaj submetita al homa eraro,<ref name="Mia"/> * [[prapeko]]<ref name="prapeko"/> * la senmakula koncipiĝo, virga naskiĝo, patrineco kaj ĉieleniro de [[Maria]]<ref name="prapeko"/> * la korpa resurekto de la homo<ref name="morto">{{Cite web |url=https://unitarius.org/halal-orokelet|title=unitarius.org/halal-orokelet|accessdate=2026}}</ref> * [[antaŭdestino]]<ref name="antaŭdestino"/> * [[ĉielo]], [[purgatorio]] kaj [[infero]]<ref name="morto"/> * la [[sakramento|sakramentoj]] [[Bapto]] estas nur ago de akcepto en la komunumon. Ne ekzistas [[sakramento|sakramentoj]]. Komunio ([[Sinjora Vespermanĝo|Sinjora Vespermanĝo]]) estas celebrata sub du koloroj, ĝis kvar fojojn jare (ĉe [[Kristnasko]], [[Pasko]], [[Pentekosto]] kaj la aŭtuna [[Danktago]], kiu estas la lasta dimanĉo de novembro), kio estas nenio pli ol memorfesto de la [[Lasta Vespermanĝo|lasta vespermanĝo]].<ref name="komunio">{{Cite web |url=https://unitarius.org/istentisztelet-hitlevelek/|title=unitarius.org/istentisztelet-hitelvek|accessdate=2026}}</ref> La uzo de la [[Kristana kruco|kruco]] estas malpermesita. Ĝi ne estas simbolo de [[savo]], sed prefere la ŝarĝo de la vivo.<ref>{{Cite web |url=https://epa.oszk.hu/02100/02175/00601/pdf/Unitárius_Kozlony_1944_08.pdf |title=Unitárius Közlöny (1944) |accessdate=2021}}}</ref> === Kredo === Vaste disvastiĝinta hungara unitariisma [[Kredo]]<ref>{{Cite web |url=https://unitarius-tudastar.hu/Mit-hisznek-az-unitariusok.htm |title=Hungaraj unitariaj kredoj |accessdate=2026}}}</ref> (''verŝajne bazita sur la [[Apostola Kredo]]): :''"Mi kredas je unu Dio, la kreinto de la vivo, nia providenta Patro." :''Mi kredas je Jesuo, la plej bona Filo de Dio, nia vera instruisto." :''Mi kredas je la Sankta Spirito.'' :''Mi kredas je la misio de la Unitariisma Eklezio.'' :''Mi kredas je la pardono de pekoj kaj eterna vivo.'' === Koncepto de Dio === La ĉefa dogmo de kristanaj unitaranoj estas, ke Dio estas strikte unu kaj nedividebla (''simile al la vidpunkto de judoj kaj islamanoj'').<ref>{{Cite web |url=https://unitarius.org/isten/ |title=www.unitarius.org/isten/ |accessdate=2026}}}</ref> Kontraste, la [[Unitaria Universalismo|Unitaria Universalistoj]] kiuj aperis en la 20-a jarcento tenas tre diversajn kredojn, ampleksante preskaŭ ĉion de [[monoteismo]] ĝis [[politeismo]], [[panteismo]], kaj [[ateismo]]. Kelkaj el ili estas kelkfoje organizitaj ĉirkaŭ ofte akceptita [[kredsistemo]], kiel ekzemple la [[Transilvania Unitariisma Eklezio]] bazita sur [[Kristanismo|Kristanaj]] [[Kontraŭtriunuismo|kontraŭtriunuismaj]] principoj, dum la malgranda [[Pakto de Unitariaj Universalistaj Paganoj|CUUPS]] bazita en [[Teksaso]] aliĝas al [[Paganismo]]. === Enkarniĝoj === Unitariisma [[Kristologio]] povas esti dividita laŭ ĉu Jesuo supozeble ekzistis antaŭ sia homa ekzisto, sed ambaŭ vidpunktoj ĝenerale asertas, ke li ne estas [[enkarniĝo]] de Dio.<ref>Hastings, James, Enciklopedio de Religio kaj Etiko, 2, p. 785, Unitarismo komenciĝis, aliflanke, per la neo de la antaŭekzisto… Ĉi tiuj opinioj, tamen, devas esti konsiderataj aparte de Arjanismo mem</ref> Hodiaŭ, la sufiĉe diversaj kredoj varias de la neo de [[enkarniĝo]] ĝis la kredo, ke ĉio kaj ĉiu estas enkarniĝo de [[Dio]]. Kelkaj kredas, ke [[Jesuo|Kristo]] estas la Filo de Dio, aŭ se ne la Filo, tiam la "Gvidisto". === Origino de la Universo kaj Vivo === Ekzistas vasta gamo da ideoj kaj kredoj, sed la plej multaj kredas je la simbola klarigo de la Biblio kaj kredas, ke naturaj procezoj respondecas pri la origino. === Post la Morto === Ekzistas sufiĉe diversaj kredoj ene de Unitariismo, sed plej multaj kredas, ke [[Ĉielo]] kaj [[Infero]] ne estas realaj, sed simbolaj lokoj. Kelkaj vidas ambaŭ kiel statojn de konscio, kiuj daŭras dum la vivo aŭ post la morto, kelkaj kredas je reenkarniĝo, kaj fine estas tiuj, kiuj neas la ekziston de la postvivo, konsideras ĝin nekonata, aŭ konsideras ĝin sensignifa, ĉar ili kredas, ke nur agoj en la vivo estas gravaj. === Kial ekzistas Malbono? === Plej multaj ne kredas, ke la homaro heredis la [[prapekon]] de [[Adamo kaj Eva]], aŭ ke [[Satano]] efektive ekzistas. Ili kredas, ke Dio estas bona kaj ke Li kreis la [[homaron]] esence bona, sed Li donis [[liberan volon]] kaj ke la neperfekta naturo de la homo foje rezultas en [[malmoraleco]] konduto. Ili ankaŭ havas diversajn kredojn. Kelkaj kredas, ke [[peko]] estas farata kiam persono apartigas sin de Dio. Kelkaj kredas je "[[karmo]]", signifante, ke vi rikoltas tion, kion vi semas. Aliaj kredas, ke peko estas parto de [[homa naturo]] kaj ke ĝiaj kaŭzoj estas esplorataj [[science]] per [[psikologio]], [[sociaj sciencoj]], ktp. === Elsaviĝo === Ne ekzistas ĝenerale akceptita vidpunkto: iuj kredas je [[savo]] per la graco de Dio tra fido al Jesuo Kristo; aliaj kredas je bonfaroj kaj evitado de agoj, kiuj damaĝas aliajn, kiel la ŝlosilo al savo; multaj kredas, ke Dio estas bona kaj pardonanta, tiel ke ĉiuj estos savitaj; iuj kredas je reenkarniĝo kaj la bezono ekstermi personan avidecon, aŭ ke ĉiuj vivlecionoj devas esti lernitaj antaŭ ol klerismo aŭ elsaviĝo povas esti atingitaj; dum iuj trovas la tutan koncepton de elsaviĝo-klerismo sensignifa aŭ tute ne kredas je ĝi. === Senmerita Sufero === Ne ekzistas ĝenerale akceptita vidpunkto. Plej multaj unitarianoj ne kredas, ke Satano kaŭzas suferon. Kristanstilaj eklezioj kredas, ke sufero estas parto de la plano de Dio, eĉ se ni ne tuj rekonas ĝin. Multaj ne kredas, ke ekzistas ia spirita kialo por suferado, kaj plej multaj provas helpi tiujn, kiuj bezonas ĝin, per humanisma aliro. === Aktualaj Temoj === Ĉi tiuj aktualaj temoj ankaŭ estas dividitaj opinioj, ĉar ilia kredo baziĝas sur la rekono de diferencoj. Multaj havas konservativajn vidpunktojn, sed ĝenerale ili celas protekti la personan rajton elekti aborton, la rekonon de egaleco inter sekso kaj samseksemo, kaj eksgeedziĝon kaj regeedziĝon kiel personajn aferojn sen religiaj nuancoj. Ili subtenas la ekstermadon de malriĉeco, pacon kaj senperforton, kaj iniciatojn pri media protekto. == Eklezioj == [[Dosiero:Stema Biserica Unitariană din Transilvania.jpg|eta|Blazono de la [[Transilvania Unitariisma Eklezio]]]] === Karpata Baseno === En [[2012]], la [[Hungarlanda Unitariisma Eklezio]] kaj la [[Transilvania Unitariisma Eklezio]] kunfandiĝis kaj fariĝis la [[Hungara Unitariisma Eklezio]]. === Usono === [[Unitaria Universalismo]] ekzistas kiel institucia eklezio en [[Usono]].Ĝi formiĝis en Usono en 1961 per la kunfandiĝo de Unitarismo kaj [[Universalismo#Kristanismo|universalismo]]. == En Esperanto aperis == * '''Unitarismo: Realigita Homaranismo''', de [[Rüdiger Eichholz]].Eld. [[Esperanto Press]], [[Onkville]], 1959. {{citaĵo|Vere, la idealistaj kaj spiritaj temoj ĉiam trovis bonan adepton en la gastama domo de la Esperantismo, kie, eĉ en okazo de plej funda diferencio de [[opinio]], inter [[samideano]]j, pri aparta punkto aŭ tuta [[enhavo]] de kiu ajn el tiuj temoj, regas kutime ekzemplodona toleremo kaj alta [[komprenemo]], kio plene pruvas la aserton, ke Esperanto ligas la homojn ankaŭ en iliaj plej intimaj sentoj. Sobre sed plaĉo eldonita de kanada [[presejo]], ĉi tiu broŝuro celas diskonigi moralajn principojn, kiuj iel rilatas kun tiuj de la Homaranismo de D-ro Zamenhof, kvankam — laŭ diro de la kompilinto — [[Unitarismo]], deveninta de tute alia fonto, - evoluis, per logika aplikado de siaj principoj, al pensado, kiu donas neŭtralan kadron kaj em ociajn valorojn enestantajn en ĉiuj alte evoluintaj kredoj. Koncizaj klarigoj — ja klaraj klarigoj! — kun belaj metaforoj kaj trafaj difinoj ebligas agrable kompreni — eĉ al skeptikaj personoj — la sencon de moderna pensmaniero pri spiritaj aferoj, kiuj feliĉe, ne dronas, sed percepteble sukcesas montri sin, kiel flosantaj saviloj, en la inundo de trivialismo, kiu ĉion nuntempe etendiĝas. Konsciunto pri tio, sed aktive agante samtempo por haltigi la lavangon, unitaranoj kuraĝas optimisme diri: «Ni kredas, ke la mondo, la vivo kaj la homo estas bonaj, kaj pro tio ni povas vivi ne malhelpate kaj evoluigi ĉiujn niajn fortojn». Jen do noblanima opinio, kiu, se koincida kun jam konataj deklaroj, tamen estas en ĉi tiu oportuna broŝuro tre originale, kaj tre konvinko prezentata. La traduko do S-ro K. Eichholz estas modela, la lingvo fluas sen komplikaĵoj, kio efike kontribuas al facila kompreno de studindaj tezoj, kies ekkono estos surprizo por multaj, kiuj, opiniante, iom antaŭjuĝe, trovi en la aludita broŝuro tedajn cerbumaĉojn, tuj plezure malkovros freŝajn konceptojn, kiuj distras, instruas kaj vekus [[intereso]]n al plizorga esplorado en la [[mondo de la ideoj]].|[[Luis Hernández Lahuerta|Luis Hernández]]. [[Boletín]] n114 (mar 1959) }} == Unitaraj esperantistoj == *[[Kenneth Twinn]] *[[Parley Parker Christensen]] *[[Júlia Sigmond]] *[[Ron Glossop]] ==Vidu ankaŭ== * [[Unitaria Universalismo]] * [[Kontraŭtriunuismo]]<br /> ==Eksteraj ligiloj== * {{cite web |url= https://dli-daten.de/urban/static/diaregno/DR_5_2002.pdf#page=7|title= LA KREDO ESTAS DONACO DE DIO: Historio de unitarianoj|author= Sigmond Julia|language=eo }} * La retejo de [https://unitarius.org/ Hungara Unitariisma Eklezio]. * La [https://unitarius.org/wp-content/uploads/2018/11/Osveny_2010.pdf Unitariisma vojo] resumas la katekizmon de la Hungara Unitariisma Eklezio * {{cite web |url= https://epa.oszk.hu/02100/02190/00199/pdf/KM_2004_03_249.pdf|title= Homo, kiel la bildo de Dio|author= Dr. Szabolcs Czire|language=hu }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Kristanismo}} [[Kategorio:Unitariismo| ]] [[Kategorio:Netrinitatanismo]] b5o18hpcj79vg2eudnpkxuj50ed47g4 0 4941 9419953 9384273 2026-07-04T06:21:08Z Sj1mor 12103 9419953 wikitext text/x-wiki {{KalendaroDecembro}} {{decembro}} La '''15-a de decembro''' estas la 349-a tago de la jaro (la 350-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 16 tagoj restas. Je la 15-a de decembro okazis, interalie: ==Eventoj== * [[533]]: [[Bizanca Imperio|Bizanca armeo]] venkis [[vandaloj]]n en [[batalo]] de Trikamarum (en la regiono de [[Kartageno]]) - falis ilia afrika ŝtato, ekzistanta de 435 * [[687]]: [[Serĝo la 1-a]] iĝis papo * [[1256]]: [[Mongoloj]] komandataj de [[Hulagu]] konkeris montaran fortreson Alamut apartenantan al [[asasinoj]] en la hodiaŭa [[Irano]] * [[1467]]: Moldava princo [[Stefano la 3-a (Moldavio)|Stefano la 3-a]] venkis en batalo de [[Baia]] hungarajn invadintojn de la reĝo [[Matiaso la 1-a (Hungario)|Matiaso la 1-a]] * [[1612]]: Germana astronomo [[Simon Marius]] prilaboris la unuan priskribon de [[Andromeda galaksio]], baziĝantan sur [[teleskopo|teleskopaj]] observadoj * [[1745]]: Reĝo de [[Reĝlando Prusio|Prusio]] [[Frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a]] invadis [[Saksio]]n kaj venkis [[Aŭgusto la 3-a (Pollando-Litovio)|Aŭguston la 3-an]] en la batalo apud Kesseldorf * [[1791]]: [[Bill of Rights (Usono)|Unuaj 10 amendoj]] al la [[Usona Konstitucio]] ekvalidis * [[1809]]: [[Napoleono Bonaparte]] kaj [[Jozefino de Beauharnais]] divorciĝis * [[1852]]: Angla astronomo [[John Russell Hind]] malkovris asteroidon [[23 Talio|Talio]] * [[1868]]: Sur la insulo [[Hokajdo]] kreiĝis la unua en [[Azio]] [[respubliko]] en la [[moderna epoko]], kreita de [[Tokugawa (klano)|klano Tokugawa]] * [[1879]]: Kadre de la dua brita-afgana milito komenciĝis batalo de [[Kabulo]] * [[1891]]: [[Masaĉuseco]]: en [[Springfield (Masaĉuseco)|Springfield]] okazis la unua [[matĉo]] de [[korbopilkado]] * [[1895]]: Kadre de la unua itala-etiopia milito la etiopia armeo komencis sieĝon de [[Mekele]] * [[1895]]: Germana sporta klubo [[Eintracht Braunschweig]] fondita en [[Brunsvigo]]; [[Joaquim Maria Machado de Assis]] estis proklamita prezidanto de [[Brazila Beletristika Akademio]] * [[1900]]: Nacia [[Artgalerio]] Zachęta malfermiĝis en [[Varsovio]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: Aŭstraj unuoj post kvartaga [[batalo]] pri [[Krosno]] forĵetis la rusan armeon de la urbo * [[1916]]:[[Unua Mondmilito]]: Militaj operacoj en la [[batalo apud Verdun]] finiĝis * [[1917]]: [[bolŝevismo|Bolŝevisma]] registaro subskribis [[armistico]]n kun [[Centraj Potencoj]]; en [[Kiŝinevo]] fondiĝis [[Moldavio (apartigilo)|Moldava]] Demokratia Respubliko; [[Ukraina Centra Konsilio]] aprobis leĝon starigantan Ĝeneralan [[Tribunalo]]n * [[1918]]: Unua distinga signo - la [[ruĝa stelo]] - estis enkondukita en [[Ruĝa Armeo]]; en [[Grodno|Grodna]] Gubernio de [[Belorusa Popola Respubliko]] okazis [[kamparano|kamparana]] kongreso; pro la [[ribelo de Grandpolujo|ribelo de]] [[Grandpollando]] la pola registaro rompis diplomatiajn rilatojn kun [[Germanio]] – samtempe oni decidis pri nepreco elekti polajn reprezentantojn el la teritorio de [[dispartigoj de Pollando-Litovio|prusa aneksaĵo]] al [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] * [[1923]]: Traktato pri [[amikeco]] inter [[Turkio]] kaj [[Hungario]] estis subskribita en [[Istanbulo]] * [[1925]]: [[Reza Ŝaho Pahlavi]] iĝis [[ŝaho]] de Irano * [[1932]]: Ĉeso de ukrainigo en [[Fora Oriento]], [[Kazaĥio]], [[Centra Azio]], Centra [[Ĉernozjomo|Ĉernozjoma]] Regiono — komenco de la [[tradukado]] de [[ukraina]]j publikaĵoj en la [[rusa]]n lingvon * [[1934]]: En [[Kievo]] [[NKVD]] pafmortigis 28 "membrojn" de fikcia "Unio de Ukrainaj Naciistoj" * [[1936]]: [[Dua Pola Respubliko]]: unua [[elektro|elektra]] [[fervojlinio]] ekfunkciis inter [[Varsovio]]-[[Otwock]] kaj Varsovio-[[Pruszków]] * [[1937]]: [[Hispana Enlanda Milito]]: batalo de [[Teruelo]] komenciĝis * [[1938]]: Enkonduko de plibonigita germana ĉifrilo [[Enigma]]; [[Dua respubliko de Ĉeĥoslovakio]]: nacia asembleo aprobis leĝon, kiu ebligis al registraro anstataŭigi leĝojn per registraraj direktivoj kaj ŝanĝi la [[konstitucio]]n, kio signifis pereon de [[demokratio]] en [[Ĉeĥoslovakio]]. * [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando|Okupado de Pollando]]: en [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] fondiĝis [[Emisio|Emisia]] Banko de Pollando - unusola [[kredito|kredita]] institucio kun la nomo [[Pollando]] por instigi konfidon de la pola socio; regopovoj de ĜG konfiskis [[radio]]aparatojn, kiujn ankoraŭ posedis poloj kaj judoj; [[konspiro|konspira]] gazeto "Wiadomości Polskie" (Polaj Sciigoj) aperis; [[Litovio|litovaj]] [[okupado|okupaciaj]] regopovoj fermis [[Universitato Vilno|Vilnan Universitaton]]; de [[Latvio]] al enkorpigitaj al [[Tria Regno]] polaj teritorioj alvenis ĉirkaŭ 50 mil [[baltaj germanoj]], setligitaj dum la lastaj 45 tagoj; [[pola ekzila registaro|pola ekzila ministro]] pri eksteraj aferoj [[August Zaleski]] dissendis telegramojn al diplomatiejoj en [[Londono]], [[Vaŝingtono]], [[Parizo]] kaj [[Ankaro]] pri tragika situo de polaj [[militkaptito]]j en [[Sovetunio]], kun helpo-peto pri ilia sorto; premiero de la usona filmo [[Gone with the Wind|''Forigita per la vento'']] * [[1940]]: Sur polaj teritorioj enkorpigitaj al [[Belorusa SSR]] kaj [[Ukraina SSR]] okazis lokaj [[baloto]]j; [[germanoj]] kreis en [[Tomaszów Mazowiecki]] judan [[geto]]n, gardatan de [[kunlaborismo|kunlaborisma]] juda polico — marte 1941 loĝis tie pli ol 15 mil [[judoj]]n, el kiuj 14 000 estis poste [[murdo|murditaj]] en [[Treblinka (koncentrejo)|koncentrejo Teblinka]]; Ministerio pri klerigado kaj [[propagando]] de [[Nazia Germanio]] laŭ propono de [[Gestapo]] en [[Poznano]] malpermesis distribuon de polaj kaj germanaj publikaĵoj pri Pollando; marŝalo de Pollando [[Edward Rydz-Śmigły]] fuĝis de internigejo en Rumanio kaj iris kaŝnome al Hungario * [[1941]]: [[Hans Frank]] akceptis estintan polan [[ambasadoro]]n en [[Berlino]], kiu petis [[amnestio]]n okaze de alproksimiĝanta [[Kristnasko]] por parto de poloj antaŭ ĉio tenataj en [[koncentrejo]] en [[Aŭŝvico]] kaj petis mildigon de traktado de poloj en [[Galicio]] (la vizito kritikita de [[konspiro|konspira]] "[[Biuletyn Informacyjny]]"); estro de [[distrikto Grójec]] promesis premion de [[tuno|tun]]dekono da [[greno]] pro indiko de ĉiu kaŝiĝanta judo; en [[Poznano]] prokuroro akuzis 213 polojn pro apartaneco al konspira politik-literatura organizaĵo en [[Kujavio]]; en [[Londono]] aperis serio da polaj [[poŝtmarko]]j - reapero de poŝtista servo sur polaj [[ŝipo]]j (5 el 8 poŝtmarkoj estis kopiitaj de [[Pola Partizana Ŝtato|Pola Subtera Ŝtato]]), la unua iniciato inter [[ekzilo|ekzilaj]] registaroj; [[Holokaŭsto]]: [[Wehrmacht]] komencis mortigi pli ol 16 000 judojn kaj [[cigano]]jn en [[kvazaŭnomo]] Drobickij Jar, proksime al [[Ĥarkivo]] ([[Ukrainio]]) * [[1942]]: [[Militkrimo]]j: [[SS (organizo)|SS]]-anoj kaj ĝendarmoj [[ekzekuto|ekzekutis]] en okupita Pollando ĉ. 740 personojn; [[Fritz Sauckel]] malpermesis revenon Pollanden al [[gravedeco|gravedaj]] polinoj, kiuj de tiam estis devintaj naski infanojn en primitivaj cirkonstancoj en [[Nazia Germanio]] * [[1944]]: [[Winston Churchill]] dum longa parolado en brita parlamento kritike pritaksis polan malakcepton de [[Curzon-linio]] kiel polan-sovetan [[landlimo]]n; pola registaro en [[ekzilo]] voĉdonis por ke la [[Pola Enlanda Armeo]] ne malkaŝu sin koncerne la [[Ruĝa Armeo|Ruĝan Armeon]] kaj sovetan regopovon * [[1945]]: Usona generalo [[Douglas MacArthur]], [[Supera Komandanto de la Aliancaj Armeoj]], en [[okupacio de Japanio|okupita Japanio]] eldonis direktivon laŭ kiu [[ŝintoo]] perdis sian statuson kiel [[ŝtata religio]] * [[1946]]: [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio]]: unuaj [[lekcio]]j de Filozofia Fakultato komenciĝis en [[Skopjo]] * [[1948]]: [[Stalinismo]]: en [[Varsovio]] komenciĝis la Unuiga [[Kongreso]] de la Pola Partio [[laboristo|Laborista]] kaj transprenita de komunistoj [[Pola Partio Socialista]] — rezulte la 21-an de decembro kreiĝis la [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]]; [[Francio]] eklaboris pri starigo de la unua [[nuklea reakciujo]] * [[1955]]: [[Aŭstrio]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1956]]: [[Pola Popola Respubliko]]: unua renkonto de la [[Klubo de Kurba Rondo]] en [[Varsovio]]; unua programo de [[Pola Radio]] komencis disaŭdigi [[radiodramo]]n ''Matysiakowie'' ([[familio]]) * [[1957]]: Nombro de la loĝantoj de [[Munkeno]] atingis milionon * [[1961]]: Aŭstra-germana [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|naziista]] [[Germanaj militkrimoj dum la dua mondmilito|militkrimulo]] [[Adolf Eichmann]] estis kondamnita al [[mortpuno]] fare de [[Supera Tribunalo de Israelo]] * [[1966]]: Franca astronomo [[Audouin Dollfus]] malkovris la lunon de [[Saturno (planedo)|Saturno]] - [[Jano (luno)|Jano]] * [[1969]]: Itala anarkiisto kaj esperantisto [[Giuseppe Pinelli]] mortis "falante" de fenestro de la polica ĉefsidejo en [[Milano]] * [[1970]]: [[Pola ribelo de Decembro 1970|Pola ribelo de Decembro]]: Grupo de laboristoj bruligis en [[Gdansko]] la [[sidejo]]n de [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] - laŭ ordono de [[Władysław Gomułka]] estis pripafitaj de soldataro, vespere oni oficiale informis pri 5 mortigitoj (neoficiale estis multe pli); en la tuta marbordo eksplodis [[striko]]j * [[1972]]: En [[Okcidenta Germanio]] ekfunkciis la dua registaro de [[Willy Brandt]] * [[1976]]: [[Samoo]] aniĝis al [[UN]]; [[Hispanio]]: leĝo pri politika reformo estas aprobita per [[referendumo]] en Hispanio - ĝi implicis malfondon de la [[Frankisma Hispanio|faŝisma reĝimo]] kaj faciligis vojon por [[hispana transiro|demokratia transiro]] * [[1978]]: [[Prezidanto de Usono]] [[Jimmy Carter]] anoncis, ke [[Usono]] agnoskos [[Ĉina popola respubliko|Ĉinan Popolan Respublikon]] kaj rompos rilatojn kun [[Tajvano]] * [[1981]]: Aprobita la leĝo per kiu [[Kantabrio]] iĝis [[Administra_organizado_de_Hispanio|aŭtonoma komunumo]]; [[Milita stato en Pollando]]: ZOMO (Motorigita Rezervo de Civitana [[Milico]]) komencis subpremon de [[Karbo|Karba]] [[Minejo]] en [[Jastrzębie-Zdrój]] - la unuaj [[pafo]]j al [[minado|ministoj]] * [[1985]]: 10 miliona loĝanto naskiĝis en [[Belorusa SSR]] * [[1989]]: [[Komunista partio de Litovio]] anoncis sian apartigon de la [[Komunista Partio de Sovetunio]] * [[1990]]: [[Kirgizio]] anoncis [[sendependeco]]n * [[1992]]: Subskribo de interkonsento pri nuligo de [[vizo]]j inter [[Litovio]] kaj [[Norvegio]] * [[1993]]: Deklaro pri la [[konflikto]] en [[Nord-Irlando]] estis eldonita de la brita ĉefministro [[John Major]] kaj la irlanda [[taoiseach]] Albert Reynolds * [[1994]]: [[Palaŭo]] aniĝis al [[UN]] * [[1999]]: [[Germanio]] konsentis pagi 10 milionojn da [[Germana marko|germanaj markoj]] kiel [[kompenso]]n al [[rumanoj]], kiuj estis devigitaj [[trudlaboro|trudlabori]] en [[Tria Regno]]; [[Boris Trajkovski]] enoficiĝis kiel Prezidento de la Respubliko de [[Nord-Makedonio|Makedonio]] * [[2000]]: [[Ukrainio]]: [[Ĉernobilo]]: [[Nuklea centralo de Ĉernobilo]] fermiĝis; Unuaj [[tendo]]j de partoprenantoj de la [[kampanjo]] "Ukrainio sen [[Leonid Kuĉma|Kuĉma]]", komencita post la [[Georgij Gongadze|kaseda skandalo]], ekstaris sur la ĉefa placo de [[Kievo]] * [[2001]]: [[Oblikva turo de Pizo]] denove ekfunkciis por turistoj post 11 jara paŭzo * [[2005]]: [[Lockheed Martin F-22 Raptor]], kaŝa ĉasaviadilo konfirmita de [[Usona Aerarmeo]], ekfunkciis malgraŭ longedaŭra kaj multekosta disvolva periodo * [[2006]]: Pola [[nafto|nafta]] [[konzerno]] PKN Orlen aĉetis litovan [[nafta rafinejo|naftorafinejon]] [[ORLEN Lietuva|Mažeikių Nafta]]; [[Kataro]]: la 14-aj [[Aziaj Ludoj]] finiĝis en [[Doho]] * [[2008]]: [[Abhisit Vejjajiva]] iĝis ĉefministro de Tajlando * [[2009]]: [[Vaŝingtonio]]: en [[Seattle (Vaŝingtonio)|Seattle]] okazis testoflugo de [[Boeing 787]], kies [[fuzelaĝo]] estis farita el [[kompozita materialo]] * [[2013]]: [[funebro|Funebraj]] solenaĵoj post la morto de [[Nelson Mandela]] * [[2014]]: En [[Japanio]] enmerkatiĝis ''Toyota Mirai'', la unua serie produktata [[aŭtomobilo]] subtenata de [[hidrogeno|hidrogenaj]] [[fuelpilo]]j * [[2018]]: En [[Ukrainio]] fondiĝis [[Aŭtokefalio|Aŭtokefalia]] [[Ortodoksa Kristana Eklezio]] == [[Esperantujo]]== * [[1920-aj jaroj]]: [[Esperanto-festotagoj]] kune kun [[Zamenhof-Tago]] * [[1975]]: [[Esperanto-movado en Brazilo]]: [[Spiritisma Eldona Asocio F. V. Lorenz]] fondiĝis en [[Rio-de-Ĵanejro]] ==Naskiĝoj== * [[37]]: [[Nerono]], romia imperiestro (m. [[68]]) * [[1567]]: [[Christoph Demantius]], germana komponisto, [[muzikteorio|muzikteoriisto]], verkisto kaj poeto (m. [[1643]]) * [[1634]]: [[Thomas Kingo]], dana episkopo, poeto, verkisto (m. [[1703]]) * [[1657]]: [[Michel-Richard Delalande]], franca komponisto kaj orgenisto (m. [[1726]]) * [[1754]]: [[Dominique Cuny]], germana-hungara ceramikisto, entreprenisto, inventisto (m. [[1822]]) * [[1778]]: [[Christiane Becker-Neumann]], germana aktorino (m. [[1797]]) * [[1784]]: [[Wacław Seweryn Rzewuski]], pola vojaĝisto, [[orientalisto]], poeto (m. [[1831]]) * [[1784]]: [[Ludwig Devrient]], germana aktoro (m. [[1832]]) * [[1802]]: [[János Bolyai]], hungara matematikisto, ellaboristo de ne[[eŭklida geometrio]] (m. [[1860]]) * [[1815]]: [[Mózes Berde]], hungara advokato, politikisto kaj adepto de [[unitariismo]] (m. [[1893]]) * [[1819]]: [[János Hajós]], hungara advokato, politikisto, redaktoro de literatura poŝlibro "[[Remény]]" (m. [[1899]]) * [[1832]]: [[Gustave Eiffel]], franca inĝeniero, konstruinto de la [[Eiffel-Turo]] kaj la [[Statuo de Libereco]] (m. [[1923]]) * [[1848]]: [[Zoltán Petőfi]], hungara poeto (m. [[1870]]) * [[1852]]: [[Antoine Henri Becquerel]], franca Nobelpremiita fizikisto malkovrinta [[radioaktiveco]]n, patrona komitatano de la [[Internacia Scienca Asocio Esperanta|ISAE]] (n. [[1908]]) * [[1858]]: [[János Karácsonyi (episkopo)|János Karácsonyi]], hungara historiisto, episkopo kaj profesoro (m. [[1929]]) * [[1859]]: [[L. L. Zamenhof|Ludwik Lejzer Zamenhof]], juda [[okulkuracado|okulkuracisto]], iniciatinto de [[Esperanto]] kaj tradukisto, aŭtoro de propra [[ideo|idearo]] ''[[Homaranismo]]'' (m. [[1917]]) * [[1861]]: [[Pehr Evind Svinhufvud]], ĉefministro kaj prezidento de sendependiĝinta Finnlando (m. [[1944]]) * [[1870]]: [[Alexander Lion]], germana kuracisto kaj skolto (m. [[1962]]) * [[1870]]: [[Josef Hoffmann]], aŭstra arkitekto kaj desegnisto, kunfondinto de [[Viena secesio]] (m. [[1956]]) * [[1873]]: [[Károly Gulyás]], hungara bibliotekisto, pentristo, pedagogo (m. [[1948]]) * [[1873]]: [[Pongrác Kacsóh]], hungara fizikisto, komponisto, muzikpedagogo (m. [[1923]]) * [[1884]]: [[Ferenc Márton (pentristo)|Ferenc Márton]], hungara grafikisto, pentristo (m. [[1940]]) * [[1886]]: [[Amál Dóczy Berde]], hungara pentristino (m. [[1976]]) * [[1887]]: [[Samu Konsza]], rumania hungara folkloristo (m. [[1971]]) * [[1888]]: [[Béla Apáti Abkarovics]], hungara pentristo, grafikisto (m. [[1957]]) * [[1888]]: [[Benedetto Rudolf Peters]], germana juristo kaj politikisto (m. [[1979]]) * [[1891]]: [[Hans Jakob]], svisa librotenisto kaj revizoro, [[Ĝeneralaj Direktoroj de UEA|Ĝenerala Direktoro]] en la [[Centra Oficejo de UEA]], dummilita [[helpservo]] de UEA (m. [[1967]]) * [[1897]]: [[Dezső Jász]], hungara [[militistiko|milithistoriisto]] (m. [[1981]]) * [[1899]]: [[Honoré Bourguignon]], franca instruisto, reaktiviginto de la [[Internacia Asocio de Revoluciaj Esperantaj Verkistoj]], partoprenanto de la [[franca rezistado]], mortinta en [[koncentrejo Dachau]] (m. [[1944]]) * [[1899]]: [[Vaso Abajev]], lingvisto pri [[irana lingvaro]] (m. [[2001]]) * [[1900]]: [[Árpád Halmay]], hungara ĵurnalisto (m. [[1945]]) * [[1905]]: [[Ferenc Farkas (komponisto)|Ferenc Farkas]], hungara komponisto (m. [[2000]]) * [[1907]]: [[Oscar Niemeyer]], brazila arkitekto (m. [[2012]]) * [[1910]]: [[John Hammond]], usona [[muzikproduktisto]] (m. [[1987]]) * [[1911]]: [[Stan Kenton]], usona ĵaz-muzikisto kaj komponisto (m. [[1979]]) * [[1917]]: [[János Szloboda]], rumania hungara poeto, rakontisto (m. nekonata) * [[1920]]: [[Vlastimil Brodský]], ĉeĥa aktoro (m. [[2002]]) * [[1921]]: [[Nadija Hordijenko Andrianova]], ukraina [[Esperanto-verkisto|E-verkistino]], poetino kaj tradukistino, kunlaborantino de "[[PACO (revuo)|PACO]]", "[[Hungara Vivo]]" kaj aliaj [[Esperanto-gazeto|E-gazeto]]j, tradukistino por ukrainlingva revuo "[[Vsesvit]]" (m. [[1998]]) * [[1922]]: [[Henryk Mandelbaum]], pola judo, travivinto de [[holokaŭsto]] en la koncentrejo [[Aŭŝvico]], kie li estis devigita labori en [[Sonderkommando]], senpera atestanto de la morto de 400 mil hungaraj judoj en [[gaso|gas]]-kameroj, eskapinta [[Marŝo de morto|marŝon de morto]] (m. [[2008]]) * [[1923]]: [[Dao Anh Kha]], vjetnama [[esperantisto]], poeto, tradukisto, ĝenerala sekretario de [[Vjetnama Pacdefenca Esperantista Asocio]], ĉefredaktoro de la ''Vortaro de komparataj proverboj vjetnama - angla - franca - Esperanto'', iniciatinto de la [[Azia Kongreso de Esperanto]] en [[Vjetnamio]] (m. [[2012]]) * [[1925]]: [[János Kristófi]], rumania hungara pentristo (m. [[2014]]) * [[1928]]: [[Friedensreich Hundertwasser]], aŭstra artisto, pentristo, arkitekto (m. [[2000]]) * [[1929]]: [[Barry Harris]], usona ĵaz-pianisto (m. [[2021]]) * [[1934]]: [[Stanislaŭ Ŝuŝkeviĉ]], belorusa [[sciencisto]], unua prezidento de [[Belorusio]] (m. [[2022]]) * [[1936]]: [[Eddie Palmieri]], usona pianisto (m. [[2025]]) * [[1940]]: [[Ilona Boér Lenk]], rumania hungara pentristino * [[1942]]: [[Tamás Vass]], rumania hungara grafikisto (m. [[1988]]) * [[1947]]: [[Miklós Elekes]], hungara kuracisto, histologo, neŭrologo (n. [[1897]]) * [[1949]]: [[Sergio Pokrovskij]], sovetia, rusia komputikisto, [[Esperanto]]-tradukisto, gramatikisto, [[terminologo]] kaj membro de [[Akademio de Esperanto|AdE]], kunlaboranto de "[[Monato (gazeto)|Monato]]" kaj "[[La Ondo de Esperanto]]", aŭtoro de ''[[Komputika Leksikono]]'' * [[1953]]: [[Éva Simonfi]], rumania hungara pentristino kaj grafikistino * [[1958]]: [[Alfredo Ormando]], itala teologo, verkisto kaj samseksema aktivulo, [[sinbruligo|sinbruliĝinto]] (m. [[1998]]) * [[1958]]: [[Stephan Weil]], germana juristo kaj politikisto * [[1959]]: [[Farkas-Zoltán Hajdú]], rumania hungara verkisto, tradukisto *[[1961]]: [[Karin Kraml]], aŭstra eksa politikistino kaj ĵurnalistino * [[1970]]: [[Michael Shanks]], kanada aktoro kaj reĝisoro * [[1971]]: [[Milena Miconi]], itala aktorino kaj [[subreto]] * [[1974]]: [[Noémi Jankó Szép]], rumania hungara ceramikistino * [[1975]]: [[Levente Csatlós]], rumania hungara pentristo * [[1980]]: [[Annalena Baerbock]], germana ministrino * [[1981]]: [[Najoua Belyzel]], franca kantistino * [[1992]]: [[Alex Telles]] aŭ je plena nomo ''Alex Nicolao Telles'', brazila futbalisto * [[1997]]: [[Eric Lu]], ĉina-usona pianisto ==Mortoj== * [[1025]]: [[Basilo la 2-a]], orient-romia [[imperiestro]] (n. ĉirkaŭ [[958]]) * [[1072]]: [[Alp Arslan]], [[Turko-Selĝukoj|selĝuka]] [[sultano]] (n. [[1029]]) * [[1230]]: [[Přemysl Otakar la 1-a]], reĝo de Bohemio (n. [[1155]]) * [[1489]]: [[Johann Beckenschlager]] arkiepiskopo de Esztergom kaj de Salzburg (n. ĉ. [[1428]]) * [[1500]]: [[Pero Vaz de Caminha]], [[Epoko de Malkovroj|portugala esploristo]] (n. [[1450]]) * [[1634]]: [[Eugenio Cajés]], hispana pentristo (n. [[1575]]) * [[1653]]: [[Paris von Lodron]], salcburga princĉefepiskopo (n. [[1586]]) * [[1675]]: [[Johannes Vermeer]], nederlanda pentristo (n. [[1632]]) * [[1772]]: [[Dov Ber]], pola [[rabeno]] kaj [[kabalo|kabalisto]], disĉiplo de [[Baal Ŝem Tov]], reprezentanto de [[ĥasidismo]] (n. [[1704]]) * [[1819]]: [[Daniel Rutherford]], skota kuracisto, kemiisto, botanikisto, malkovrinto de [[nitrogeno]] (n. [[1749]]) * [[1822]]: [[Ferenc Verseghy]], hungara poeto, lingvisto, [[harpo|harpisto]], [[jakobeno]] (n. [[1757]]) * [[1827]]: [[Dániel Pánczél]], hungara ĵurnalisto (n. [[1759]]) * [[1829]]: [[Ivan Paskvić]], kroata hungarlandana pastro, profesoro, astronomo, matematikisto (n. [[1754]]) * [[1853]]: [[Georg Friedrich Grotefend]], germana filologo kaj esploristo de [[antikveco]], deĉifristo de [[malnovpersa lingvo|malnovpersa]] [[kojnoskribo]] (n. [[1775]]) * [[1854]]: [[Kamehameha la 3-a]], reĝo de [[Havajo]] (n. [[1813]]) * [[1854]]: [[Léon Faucher]], ĉefministro de Francio, ekonomikisto (n. [[1803]]) * [[1857]]: [[George Cayley]], angla inventisto kaj inĝeniero (n. [[1773]]) * [[1885]]: [[Fernando la 2-a (Portugalio)|Fernando la 2-a]], reĝo de Portugalio (n. [[1816]]) * [[1890]]: [[Sidanta Taŭro]], [[siuoj|tetona dakota]] indianestro, [[ŝamano]] (n. [[1831]]) * [[1900]]: [[Valentin Oswald Ottendorfer]], usona ĵurnalisto, mecenato de [[arto]] en Ĉeĥio (n. [[1826]]) * [[1909]]: [[Francisco Tárrega]], hispana komponisto kaj gitaristo (n. [[1852]]) * [[1929]]: [[Marie Hankel]], germana poetino, unua [[Esperanto]]-poetino, kunorganizantino de [[UK 1908]], partoprenantino de [[Internaciaj Floraj Ludoj]] (n. [[1844]]) * [[1933]]: [[Henri Sentis]], franca instruisto, [[Esperanto-vortaristo]] (n. [[1850]]) * [[1937]]: [[Gustav Burchard]], germana aktoro kaj intendanto (n. [[1859]]) * [[1943]]: [[Fats Waller]], usona ĵazpianisto, -komponisto kaj -kantisto (n. [[1904]]) * [[1944]]: [[Glenn Miller]], usona ĵaztrombonisto, bandestro kaj komponisto (n. [[1904]]) * [[1950]]: [[Vallabhbhai Patel]], barata politikisto (n. [[1875]]) * [[1958]]: [[Wolfgang Pauli]], svisa Nobelpremiita fizikisto, difininta la [[Principo de ekskludo|principon de ekskludo]] en [[kvantuma mekaniko]] (n. [[1900]]) * [[1966]]: [[Walt Disney]], usona produktisto kaj filmisto (n. [[1901]]) * [[1968]]: [[Orest Kuzma]], ukraina biologo kaj [[gimnazio|gimnazia]] instruisto, fondinto de [[Esperanto]]-societo "[[Progreso]]" en [[Kolomeo]], eldonisto de "[[Ukraina Stelo]]", tradukisto por "[[Literatura Mondo]]", [[UEA-delegito]] (n. [[1893]]) * [[1974]]: [[Hermanus Jacob Blokker]], nederlanda vendorganizanto kaj [[nederlanda esperantisto|esperantisto]] (n. [[1900]]) * [[1987]]: [[Bohumil Říha]], ĉeĥa verkisto, aŭtoro de "Infana [[enciklopedio]]" (n. [[1907]]) * [[1987]]: [[Ivo Lapenna]], jugoslava [[esperantisto]], profesoro pri juro, [[oratoro]], prezidanto de [[UEA]] ĝis 1974 kaj poste de [[Neŭtrala Esperanto-Movado|Neŭtrala E.-Movado]], kunfondinto de [[AIS]], aŭtoro de [[Retoriko (libro)|''Retoriko'']] kaj kunaŭtoro de ''[[Esperanto en Perspektivo|E. en Perspektivo]]'', ĉefaginto de la [[UNESKO-Rezolucio IV.1.4.422 de Montevideo pri Esperanto 1954|UNESKO-rezolucio de 1954 pri Esperanto]] (n. [[1909]]) * [[1991]]: [[Vasilij Zajcev]], soveta [[kaŝpafisto]] (n. [[1915]]) * [[1998]]: [[Henri Paul Vatré]], svisa [[esperantisto]], tradukisto, vortaristo (n. [[1908]]) * [[2002]]: [[Jaroslav David]], ĉeĥa [[fervojisto]], [[esperantisto]], fakverkisto kaj tradukisto, kunlaboranto de [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]] (n. [[1919]]) * [[2004]]: [[Józef Waczków]], pola poeto, [[tradukisto]], kunredaktoro de "Literatura na Świecie" ([[Monda literaturo]]) (n. [[1933]]) * [[2011]]: [[Bob Brookmeyer]], usona ĵaza [[trombono|trombonisto]], pianisto kaj komponisto (n. [[1929]]) * [[2011]]: [[Christopher Hitchens]], brit-usona verkisto, ĵurnalisto kaj [[literatura kritiko|literatura kritikisto]] (n. [[1949]]) * [[2011]]: [[Dezső Prágay]], hungara/usona kemiisto, biokemiisto (n. [[1911]]) * [[2013]]: [[Joan Fontaine]], brita-usona aktorino kaj kantistino (n. [[1917]]) * [[2013]]: [[Zoran Žiletić]], serba filologo (n. [[1933]]) * [[2013]]: [[Helmar Frank]], germana matematikisto kaj pedagogo okupiĝanta pri [[propedeŭtika valoro de Esperanto]], [[profesoro]] pri [[kibernetiko]], kunfondinto kaj [[rektoro]] de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]], [[Esperantisto de la Jaro]] 2004 (n. [[1933]]) * [[2018]]: [[Girma Wolde-Giorgis]], prezidento de Etiopio (n. [[1924]]) * [[2020]]: [[Zoltan Sabo]], serba futbalisto (n. [[1972]]) * [[2021]]: [[bell hooks]], usona verkistino kaj poetino, reprezentantino de [[nigra feminismo]] (n. [[1952]]) ==Specialaj tagoj kaj festoj== * [[Zamenhofa Tago]] - festo pri [[Esperantlingva literaturo]]: Esperanto-kluboj kunvenas por festi kaj Esperantaj libroservoj havas specialajn ofertojn * [[Esperanto-tago]]: [[Tago pri esperantlingvaj retotaglibroj]] ==Tagoj de [[semajno]]== La '''15-a de decembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; {{Projektoj|wikinewscat=15-a de decembro}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. [[kategorio:Decembro]] [[Kategorio:15-a de decembro| ]] [[Kategorio:15-a tago de la monato|#12]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1215]] arsv2enbgy50a498dmsbitdeybhv9ui 0 5308 9419755 9415482 2026-07-03T20:48:12Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ŝablono 9419755 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAprilo}} {{Aprilo}} La '''26-a de aprilo''' estas la 116-a tago de la jaro (la 117-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 249 tagoj restas. Je la 26-a de aprilo okazis, interalie: == Eventoj == * [[1248]]: [[Konsekrado|konsekro]] de la [[Sankta Kapelo]] en [[Parizo]] * [[1289]]: [[Libano]]: [[Tripolo (Libano)|Tripolo]] estis okupita de [[islamanoj]] - [[Graflando de Tripolo]] malfondita * [[1315]]: Reĝo [[Roberto Bruso]] malfermis unuan [[Skota Parlamento|skotan parlamenton]] * [[1332]]: [[Pollando]]: armeo de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] konkeris [[Inowrocław]] * [[1336]]: Itala poeto [[Francesco Petrarca]] atingis [[Ventoux (monto)|monton Ventoux]], kion oni konsideras komenco de [[montgrimpado]] * [[1478]]: En [[Florenco]] okazis sensukcesa provo de [[puĉo]] kontraŭ [[Lorenzo de Mediĉo]] * [[1564]]: En [[preĝejo]] [[Sankta Triunuo]] en [[Stratford-upon-Avon]] estis [[bapto|baptita]] [[William Shakespeare]] * [[1607]]: Tri anglaj ŝipoj kun setliĝantoj alvenis al [[Golfo Chesapeake]] en [[Virginio]] kaj komencis navigi supren laŭ la [[Rivero James (Virginio)|rivero James]] por serĉi taŭgan lokon en [[Nordameriko|nordamerika kontinento]], t.e. [[Jamestown (Virginio)|Jamestown]] * [[1794]]: "Libera Gazeto Varsovia" publikiĝis dum [[Insurekcio de Kosciuszko]] * [[1795]]: [[Rusia Imperio]] aneksis [[Duklando Kuronio kaj Zemgalio|Duklandon Kuronio kaj Zemgalio]] * [[1798]]: [[Francio]] [[anekso|aneksis]] [[Kantono Ĝenevo|Kantonon Ĝenevo]] * [[1799]]: Batalo de [[Adda]] komenciĝis * [[1809]]: Dum la pola-aŭstra milito la armeo de [[Varsovia Duklando]], komandata de princo [[Józef Poniatowski]], venkis la aŭstran en [[batalo]] de Grochów (nun kvartalo de [[Varsovio]]) * [[1848]]: [[Revolucio de 1848|Printempo de la popoloj]]: ribelaj taĉmentoj en Grandpolujo rifuzis malmobilizon; unua ribela kunpuŝiĝo en [[Krakovo]] * [[1859]]: [[Dua Itala Milito de Sendependeco]] komencita * [[1865]]: [[Annibale de Gasparis]] malkovris asteroidon [[83 Beatrix|Beatrikso]] * [[1865]]: Mortiginto de la usona prezidento [[Abraham Lincoln]], [[John Wilkes Booth]], pereis sur sieĝita [[bieno]] en [[Virginio (ŝtato)|Virginio]] dum pafado kun postkuranta lin taĉmento de [[kavalerio]] * [[1868]]: [[Umberto la 1-a (Italio)|Umberto la 1-a]] edziĝis al sia kuzino [[Margareto de Savojo]], igante ŝin unua reĝino de Italio * [[1876]]: Franca astronomo [[Henri Joseph Anastase Perrotin]] malkovris asteroidon [[163 Erigono|Erigono]] * [[1886]]: Laŭ iniciato de germana kanceliero [[Otto von Bismarck]] fondiĝis, aktivanta en Grandpolujo kaj [[Pomerio]], [[Koloniismo|Koloniiga]] Komisiono por elaĉeti teran proprietaĵon de [[poloj]] * [[1903]]: Futbala klubo [[Atlético Madrid]] fondiĝis * [[1915]]: [[Unua mondmilito]]: Katolika pilgrimloko [[Jasna Góra]] iĝis [[enklavo]] sub [[administrado]] de [[Aŭstrio-Hungario]], apartigita de la germana [[okupado]]; sekreta [[Traktato de Londono (1915)|Traktato de Londono]] estis subskribita; imperiestro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] venis al konkerita [[fortikaĵo]] [[Przemyśl]] * [[1917]]: [[Unua mondmilito]]: [[Aŭstria imperio]]/[[Ĉeĥio]]: 23 homoj estis mortigitaj kaj 38 vunditaj dum pripafado de pri[[malsato|malsata]] manifestacio en [[Prostějov]] * [[1920]]: Proklamo de [[Ĥorezma Popola Soveta Respubliko]]; [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: pola armeo konkeris [[Ĵitomir|Żytomierz]] kaj Berdyczów * [[1925]]: [[Paul von Hindenburg]] gajnis prezidentan balotadon en la [[Vajmara Respubliko]] * [[1933]]: Laŭ iniciato de [[Hermann Göring]] en [[Prusio]] oni fondis [[Gestapo]]n - pli frue la 1-an de aprilo samjare fondiĝis Gestapo en [[Bavario]], organizita de [[Heinrich Himmler]] * [[1934]]: En [[Harbin]] unuiĝis la Tutrusia [[faŝismo|Faŝisma]] Organizaĵo kaj la Rusa Faŝista Partio * [[1937]]: [[Bombardado de Gerniko]]: [[Legio Condor]] de [[Nazia Germanio]] bombis [[Eŭskio|eŭskan]] urbon [[Gerniko]] kadre de [[Hispana Enlanda Milito]] * [[1940]]: [[Masakro de Katin]]: sovetaj regopovoj transportis 107 polajn [[oficiro]]jn de [[militkaptito|militkaptitejo]] en [[Kozelsk]] al internigejo Pavliŝĉev-Bor * [[1941]]: Balkana Fronto: germana alteriĝo apud la [[Korinta kanalo]]; [[Adolf Hitler]] vizitis [[Mariboro]]n; [[kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝista]] partizana [[rezistomovado]] Liberiga Fronto de [[Slovenoj|Slovena]] Popolo fondiĝis; Novzelanda 4-a Bataliono de Infanterio sukcese malfruigas agadon de germana 5-a Kirasita Divizio en [[montopasejo]]; [[Nord-Afrika kampanjo]]: brita kolumno moviĝanta de [[Adis-Abebo]] trarompis norde post 10-taga batalo la reziston de [[italoj]] * [[1942]]: En [[Manĉurio]] eksplodo en ĉina [[minejo]] mortigis 1549 [[ministo]]jn - la plej malbona minakcidento en la mondo; [[Operaco Reinhardt]]: germanaj regopovoj [[deportado|deportis]] 278 [[judoj]]n de [[Stuttgart]] al Izbica en [[Lublinio]]; de la 26-a/27-a de aprilo [[RAF]] atakis [[Rostock]] kaj [[Luftwaffe]] [[Bath]]; [[Arkta Oceano]]: batalo pri [[konvojo]]j PQ-15 kaj QP-11 komencita - brita kaj sovetia eskortoj reĵetis atakojn de germanaj surakvaj kaj subakvaj unuoj ĝis la 7-a de majo * [[1943]]: [[Nord-Afrika kampanjo]]: germana 5-a Kirasita Armeo haltigis atakon de brita 1-a Armeo; nokte Bomba Korpuso de [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Duisburg]] * [[1944]]: al Góry Sowie ([[strigo|Strigaj]] Montoj) en Mezaj [[Sudetoj]] alvenis unua transporto de 623 judoj (500 grekaj kaj 123 hungaraj); [[Pola Partizana Ŝtato|prezidento de Pola Respubliko]] [[Władysław Raczkiewicz]] eldonis dekreton "Pri provizora organizado de administraciaj regopovoj de la lando" kaj nomumis Delegiton de Registaro por la Lando [[Jan Stanisław Jankowski]] vicĉefministro; 8-a Aviada Armeo atakis [[Brunsviko]]n kaj [[Hanovro]]n; nokte de la 26-a/27-a de aprilo germana 9-a Aviada Korpuso atakis [[haveno]]n en [[Portsmouth]] * [[1945]]: Lasta venko de [[Wehrmacht]] dum la milito en batalo de [[Bautzen]] (Budziszyn) - dum ĝi mortfalis aŭ pereis preskaŭ 8 mil [[poloj|polaj]] soldatoj kaj 10,5 mil vundiĝis kaj ĉirkaŭ 17,5 mil sovetaj soldatoj; la Ruĝa Armeo komencis [[sturmo]]n de [[Berlino]]; [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Szczecin]] kaj [[Brno]]; nokte soveta [[aviado]] plu atakis [[Świnoujście]] kaj [[Greifswald]]; franca marŝalo [[Philippe Pétain]], ĉefo de [[reĝimo de Vichy]], estis arestita * [[1950]]: [[Stalinismo]]: la [[1-a de majo]] iĝis ŝtata festo en Pollando * [[1952]]: [[Danio]]: sur [[torfo|torfejo]] en [[Jutlando]] oni trovis bone konservitan kadavron de la [[Viro de Grauballe]] * [[1954]]: Premiero de la japana filmo [[Shichinin no samurai|''Sep samurajoj'']] de [[Akira Kurosawa]] * [[1960]]: Unua prezidento de Sud-Koreio [[Ji Sung-man]] estis devigita demisii * [[1964]]: [[Zanzibaro]] kaj [[Tanganjikio]] unuiĝinte kreis [[Tanzanio]]n * [[1965]]: Brazila televida reto ''Rede Globo'' komencis disvidigi programon kun novaĵoj, sportaj elsendoj kaj [[telenovelo]]j * [[1966]]: [[Tertremo]] detruis [[Taŝkento]]n, la ĉefurbon de [[Uzbekio]] * [[1970]]: [[Monda Organizaĵo de Intelekta Propraĵo]] ekfunkciis * [[1976]]: [[Eŭropa Popola Partio]] fondiĝis * [[1980]]: Germana ŝipfarejo surakvigis la [[pramŝipo]]n ''[[Estonia]]'' * [[1985]]: Dum kunsido de ŝtat-gvidantoj de [[Varsovia Pakto]] en [[Varsovio]] oni plilongigis ĝian ekziston por 20 jaroj * [[1986]]: [[Ukraina SSR]] (Sovetunio): [[nuklea akcidento de Ĉernobilo]] okazis apud [[Pripjat]] — la plej granda [[katastrofo]] en la historio de [[nuklea energio|nuklea]] [[energetiko]] * [[1989]]: [[ĉina lingvo|Ĉinlingva]] gazeto "[[Renmin Ribao]]" publikigis frontpaĝan artikolon, kiu flamigis [[Protestoj sur placo Tian An Men|protestojn sur placo Tian An Men]]; [[Bangladeŝo]]n trapasis la plej mortiga en la historio [[Tornado (ŝtormo)|tornado]] - 1300 personoj pereis * [[1991]]: [[Rusio]]: [[Metroo de Jekaterinburgo]] ekfunkciis; En [[Finnlando]] ekfunkciis [[registaro]] de [[Esko Aho]] * [[1993]]: [[Barato]]: 56 personoj pereis en katastrofo de [[Boeing 737]] en [[Aŭrangabado (Maharaŝtro)|Aŭrangabado]] * [[1994]]: [[Japanio]]: antaŭ alteriĝo en Flughaveno de [[Nagojo]] dua piloto de Ĉina Flugkompanio preterintence funkciigis ĉirkaŭirigan ŝaltilon por starto, kaŭzante kraŝon kaj morton de 264 personoj el 271 homoj * [[2000]]: [[Pollando]]: en [[Radzionków]] oni inaŭguris Muzeon de [[Pano]] * [[2001]]: [[Koizumi Ĝuniĉiro]] iĝis ĉefministro de Japanio * [[2002]]: [[Germanio]]: elpelita studento [[Amoko de Erfurto|murdis 16 homojn kaj vundis 7 aliajn]] en [[Gutenberg-gimnazio (Erfurto)|Gutenberg-gimnazio]] en [[Erfurt]], kaj sinmortiĝis * [[2005]]: Sub internacia premo [[Sirio]] retiris post 29 jaroj siajn soldatojn el [[Libano]] - lasta [[trupo (armeo)|trupo]] de 14 mil homoj * [[2007]]: [[Estonio]]: provo transloki la [[Bronza Soldato de Talino|Bronzan Soldaton de Talino]] kaŭzis [[tumulto]]n kaj malbonigon de rilatoj kun [[Rusio]] (la sekvan tagon malmuntita kaj translokita aliloken); unu protestanto pereis * [[2008]]: [[Malsupra Aŭstrio]]: malkaŝo de la [[krimkazo de Amstetten]] * [[2009]]: [[Ekvadoro]]: oficanta prezidento [[Rafael Correa]] gajnis prezidentan balotaton * [[2015]]: [[Nursultan Nazarbajev]] refoje iĝis prezidento de [[Kazaĥio]] * [[2017]]: [[Ĉina Popola Respubliko]] surakvigis unuan [[aviadila ŝipo|aviadilŝipon]] konstruitan en [[Dalian]] * [[2020]]: En [[Pollando]] okazas la 4-a [[Nacia Legado]] de [[Biblio]] * [[2022]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: en [[Kievo]] komenciĝis malmunto de la Monumento de Amikeco de Nacioj (rusa-ukraina); [[Pollando]] enkondukis [[sankcio]]jn kontraŭ 50 rusiaj entreprenistoj kaj polaj firmaoj ligitaj al ili; Rusio forigis 3 diplomatojn el [[Svedio]]; [[Gazpromo]] haltigas liveradon de [[tergaso]] al [[Bulgario]]; [[Usono]] konfirmis revenon de parto de siaj diplomatoj al [[Lvovo]] * [[2023]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: Rusiaj [[kaŝpafisto]]j mortigis ukrainan [[ĵurnalisto]]n, itala raportisto estis vundita pere de rusia [[senpilota aviadilo]]; al [[Ukrainio]] revenis 44 [[militkaptito]]j, al Rusio 40; Rusio forigis 10 laborantojn de [[Norvegio|norvega]] ambasadejo; pertelefona konversacio inter [[Xi Jinping]] kaj [[Volodimir Zelenskij]] okazis unuafoje == Naskiĝoj == * [[121]]: [[Marko Aŭrelio]], romia imperiestro, filozofo (m. [[180]]) * [[1319]]: [[Johano la 2-a (Francio)|Johano la 2-a]], reĝo de Francio (m. [[1364]]) * [[1564]]: (bapto) [[William Shakespeare]], angla poeto kaj [[dramverkisto]] (m. [[1616]]) * [[1575]]: [[Maria de Mediĉo]], edzino de la franca reĝo Henriko la 4-a (m. [[1642]]) * [[1599]]: [[Georgo Tatrosy]], hungara [[kroniko|kronikisto]] priskribanta [[Transilvanio]]n (m. inter [[1645]] kaj [[1653]]) * [[1648]]: [[Petro la 2-a (Portugalio)|Petro la 2-a]], [[regento]] kaj reĝo de Portugalio (m. [[1706]]) * [[1711]]: [[David Hume]], skota filozofo, historiisto kaj ekonomikisto (m. [[1776]]) * [[1766]]: [[Christoph Gottlieb Steinbeck]], germana predikisto, juristo kaj verkisto (m. [[1818]]) * [[1774]]: [[Leopold von Buch]], germana geologo, vulkanologo kaj [[paleontologo]] (m. [[1853]]) * [[1780]]: [[Gotthilf Heinrich von Schubert]], germana kuracisto kaj filozofo (m. [[1860]]) * [[1785]]: [[John James Audubon]], usona ornitologo kaj pentristo (m. [[1851]]) * [[1787]]: [[Ludwig Uhland]], germana poeto, filologo, juristo kaj politikisto (m. [[1862]]) * [[1787]]: [[János Ágoston]], hungara pastro kaj astronomo (m. [[1863]]) * [[1798]]: [[Eugène Delacroix]], franca pentristo (m. [[1863]]) * [[1798]]: [[Ferdinande von Schmettau]], prusa patriotino kontraŭnapoleona (m. [[1875]]) * [[1812]]: [[Friedrich von Flotow]], germana operkomponisto (m. [[1883]]) * [[1813]]: [[Adolf Gyurmán]], hungara ĵurnalisto kaj redaktoro (m. [[1869]]) * [[1822]]: [[Frederick Law Olmsted]], usona pejzaĝisto, ĵurnalisto, aŭtodidakta botanikisto (m. [[1903]]) * [[1841]]: [[Julius Zeyer]], ĉeĥa poeto (m. [[1901]]) * [[1863]]: [[Arno Holz]], germana verkisto kaj kritikisto (m. [[1929]]) * [[1868]]: [[Harold Sidney Harmsworth, Lordo Rothermere]], brita politikisto kaj gazetmagnato (m. [[1940]]) * [[1879]]: [[Owen Willans Richardson]], angla fizikisto Nobelpremiita (m. [[1959]]) * [[1882]]: [[Géza Kiss]], hungara/rumania hungara jurhistoriisto (m. [[1970]]) * [[1886]]: [[Gabdulla Tukaj]], tatara poeto, literatura kritikisto kaj tradukisto (m. [[1913]]) * [[1886]]: [[Ma Rainey]], [[afrik-usonanoj|afrik-usona]] blus-kantistino (m. [[1939]]) * [[1889]]: [[Ludwig Wittgenstein]], aŭstra-brita [[filozofo]] (m. [[1951]]) * [[1890]]: [[Mikola Zerov]], ukraina filologo, poeto, tradukisto (m. [[1937]]) * [[1891]]: [[Kārlis Reisons]], litova arkitekto (m. [[1981]]) * [[1894]]: [[Rudolf Hess]], germana nazia politikisto (m. [[1987]]) * [[1898]]: [[Vicente Aleixandre]], hispana verkisto Nobelpremiita (m. [[1984]]) * [[1900]]: [[Charles Francis Richter]], usona fizikisto kaj [[seismologo]] (m. [[1985]]) * [[1905]]: [[Márton Keleti]], hungara reĝisoro (m. [[1973]]) * [[1905]]: [[Jean Vigo]], franca filmreĝisoro (m. [[1934]]) * [[1906]]: [[Maryla Falk]], pola [[hindologio|hindologino]] kaj [[religioscienco|religiosciencistino]] (m. [[1980]]) * [[1906]]: [[Lucien Péraire]], franca [[biciklo|biciklisto]], aŭtoro de la libro ''Tra la mondo per biciklo kaj [[Esperanto]]'' (m. [[1998]]) * [[1908]]: [[László Póka]], hungara ĉefkirurgo de malsanulejo en [[Eger]] (m. [[1990]]) * [[1910]]: [[Meŝa Selimoviĉ]], jugoslavia verkisto (m. [[1982]]) * [[1912]]: [[Alfred Elton van Vogt]], kanada sciencfikcia verkisto (m. [[2000]]) * [[1914]]: [[Bernard Malamud]], usona verkisto (m. [[1986]]) * [[1917]]: [[I. M. Pei]], ĉina-usona arkitekto (m. [[2019]]) * [[1918]]: [[Fanny Blankers-Koen]], nederlanda atletino (m. [[2004]]) * [[1921]]: [[Jimmy Giuffre]], usona ĵazkomponisto, klarnetisto kaj saksofonisto (m. [[2008]]) * [[1930]]: [[Károly Király]], rumania hungara politikisto (m. [[2021]]) * [[1937]]: [[Jan Pietrzak]], pola [[kabaredo|kabaredisto]], aktoro, komponisto, kantisto, [[felietono|felietonisto]] * [[1941]]: [[Regine Hildebrandt]], germana politikistino, ministrino pri socialaj aferoj (m. [[2001]]) * [[1943]]: [[Dominik Duka]], ĉeĥa episkopo kaj kardinalo (m. [[2025]]) * [[1945]]: [[Ioan Horvat Bugnariu]], rumania hungara pentristo * [[1945]]: [[Levente Szörényi]], hungara kantisto, gitaristo, komponisto * [[1950]]: [[Susana Higuchi]], perua politikistino kaj inĝenierino * [[1951]]: [[Michael Knoche]], germana bibliotekisto kaj germanisto * [[1953]]: [[József Gagyi]], rumania hungara poeto kaj sociologo * [[1970]]: [[Melania Trump]], [[Unua Damo de Usono]], [[Manekeno (modelo)|eks-manekeno]] * [[1970]]: [[Grigorij Sijatvinda]], rusia aktoro * [[1977]]: [[Miklós Levente Ördög]], rumania hungara aktoro * [[1978]]: [[Stana Katic]], usona-kanada aktorino * [[1981]]: [[Róbert Csaba Szabó]], hungara verkisto, redaktoro * [[1983]]: [[Jessica Lynch]], usona soldatino == Mortoj == * [[680]]: [[Muawiya ibn Abi Sufyan]], fondinto de [[Umajadoj|Umajada dinastio]] (n. [[602]]) * [[757]]: [[Stefano la 2-a (papo)|Stefano la 2-a]], papo * [[896]]: [[Bonifaco la 6-a]], papo * [[1444]]: [[Robert Campin]], flandra pentristo (n. [[1375]]) *[[1556]]: [[Valentin Friedland]], germana pedagogo * [[1558]]: [[Jean Fernel]], franca kuracisto, astronomo kaj matematikisto (n. [[1497]]) * [[1566]]: [[Diane de Poitiers]], [[favoratulo|favoratino]] de franca reĝo (n. [[1500]]) * [[1731]]: [[Daniel Defoe]], angla verkisto (n. [[1660]]) * [[1734]]: [[Aleksander Antoni Fredro]], pola episkopo (n. [[1674]]) * [[1824]]: [[Mihály Kenderesi]], hungara juĝisto, verkisto (n. [[1758]]) * [[1827]]: [[János Bihari]], hungara komponisto kaj [[violonisto]] (n. [[1764]]) * [[1861]]: [[Jakob Philipp Fallmerayer]], aŭstra klasika filologo kaj historiisto (n. [[1790]]) * [[1865]]: [[John Wilkes Booth]], murdinto de [[Abraham Lincoln]] (n. [[1838]]) * [[1866]]: [[Hermann Mayer Salomon Goldschmidt]], germana astronomo kaj pentristo (n. [[1802]]) * [[1869]]: [[Franz Michael Felder]], aŭstra kamparano kaj verkisto (n. [[1839]]) * [[1883]]: [[Cyprián Lelek]], ĉeĥa katolika pastro, pedagogo, aganto por [[nacia renaskiĝo]] en [[Silezio]] (n. [[1812]]) * [[1910]]: [[Bjørnstjerne Bjørnson]], norvega Nobelpremiita verkisto, kreinto de la [[Ja, vi elsker dette landet|nacia himno]] (n. [[1832]]) * [[1919]]: [[Napoleon Cybulski]], pola fiziologo (n. [[1854]]) * [[1920]]: [[Srinivasa Aiyangar Ramanujan]], barata matematikisto (n. [[1887]]) * [[1938]]: [[Rafael Arnaiz Barón]], hispana mistikulo, sanktulo (n. [[1911]]) * [[1940]]: [[Carl Bosch]], germana Nobelpremiita inĝeniero-kemiisto (n. [[1874]]) * [[1945]]: [[Pavlo Skoropadskij]], ukraina politikisto kaj militisto, hetmano de [[Ukraina Popola Respubliko]] (n. [[1873]]) * [[1946]]: [[Erzsébet Kádár]], hungara verkistino kaj pentristino (n. [[1901]]) * [[1951]]: [[Arnold Sommerfeld]], germana fizikisto (n. [[1868]]) * [[1953]]: [[Rudolf Brix]], aŭstra policano kaj dramisto (n. [[1880]]) * [[1968]]: [[John Heartfield]], germana pentristo kaj grafikisto (n. [[1891]]) * [[1969]]: [[Ueshiba Morihei]], japana kreinto de [[ajkido]], teoriisto de [[luktoarto]]j (n. [[1883]]) * [[1971]]: [[Jan Otrębski]], pola [[lingvisto]] (n. [[1889]]) * [[1976]]: [[Miloš Lukáš]], ĉeĥoslovaka [[Klasika Filologio|klasika filologo]], [[poligloto]] memlerninta 35 lingvojn, kaj tradukisto, esperantiginta pli ol 160 [[ĉeĥa]]jn kaj 15 [[slovaka]]jn poemojn en ''[[Ĉeĥoslovaka antologio]]'' (n. [[1897]]) * [[1981]]: [[Sándor Hugó Blazsek]], rumania hungara redaktoro, gazeteldonisto, ĵurnalisto (n. [[1899]]) * [[1984]]: [[Count Basie]], [[afrik-usonanoj|afrik-usona]] ĵazpianisto kaj bandestro de svingmuziko (n. [[1904]]) * [[1989]]: [[Lucille Ball]], usona aktorino (n. [[1911]]) * [[1990]]: [[Gusztáv Laczó]], rumania hungara aktoro (n. [[1936]]) * [[1991]]: [[Antônio de Castro Mayer]], brazila episkopo romkatolika (n. [[1904]]) * [[2004]]: [[Hubert Selby]], usona verkisto (n. [[1928]]) * [[2005]]: [[Augusto Roa Bastos]], paragvaja verkisto, poeto, ĵurnalisto (n. [[1917]]) * [[2005]]: [[Maria Schell]], aŭstra aktorino (n. [[1926]]) * [[2014]]: [[Péter Bokor]], rumania hungara reĝisoro, verkisto (n. [[1940]]) * [[2019]]: [[Reijo Taipale]], finna kantisto (n. [[1940]]) * [[2020]]: [[Georges-Jean Arnaud]], franca verkisto (n. [[1928]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * Monda Tago de [[Intelekta propraĵo|Intelekta Propraĵo]] * [[Nacia tago]] en [[Tanzanio]], ''Union Day'' ([[1964]]) * [[Romkatolika Eklezio]]: sankta [[Kleto]] (papo); sankta [[Marceleno]] (papo) == Tagoj de [[semajno]] == La '''26-a de aprilo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]].} [[Kategorio:26-a de aprilo| ]] [[Kategorio:Aprilo|26]] [[Kategorio:26-a tago de la monato|#04]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0426]] bcq4dnp2bxno409sdmeujy13c507cwp 0 6789 9419584 9274351 2026-07-03T13:17:59Z ~2026-37856-55 259740 /* Aliaj lingvoj */ 9419584 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:1881 0101 tnast santa 200.jpg|dekstra|eta|La Kristnaska Viro. Ilustraĵo de Thomas Nast el la [[Usono|usona]] [[revuo]], ''Harper's Weekly'', [[1881]].]] [[Dosiero:Papa noel.jpg|dekstra|eta|Granda [[Pupo (ludilo)|pupo]] kiu havas aspekton de la Kristnaska Viro.]] [[Dosiero:Santa-eop2.jpg|eta|La moderna prezento de Paĉjo Kristnasko ofte prezentas lin aŭskultantan la kristnaskofestajn dezirojn de junaj infanoj.]] [[Dosiero:1914_Santa_Claus.jpg|alternative=1914 Santa Claus.jpg|eta|Patro Kristnasko, japana versio de 1914 ]] '''Kristnaska Viro''', '''Paĉjo Kristnasko''' aŭ '''Kristnaska Paĉjo''' estas traduko de diverslingvaj versioj de fikcia kristnaska donacoportanto, kies fonto origine estas la figuro de [[Avo Frosto]] aŭ [[Sankta Nikolao]]. '''''Santa Claus''''' ({{prononco|sent(e)KL(O)Z}}, estas [[Nordameriko|nordamerika]] angligo de la [[nederlanda lingvo|nederlanda]] "Sinterklaas", kiu laŭvice estas formo de "Sankta Nikolao". "Paĉjo Kristnasko" estas esperantigo de la [[Britoj|brita]] angla '''''Father Christmas''''' {{prononco|fad(a) KRISmes}}. == Aliaj lingvoj == * [[france]] ''Père Noël'' aŭ ''Papa Noël'' * [[germane]] ''Weihnachtsmann'' [VAJnaĥtsman] * [[portugale]] ''Pai Natal'' (en [[Portugalio]]), ''Papai Noel'' (en [[Brazilo]]) * [[hungare]] ''Mikulás (Nikolao)'' * [[itale]] ''Babbo Natale'' * [[rumane]] ''Moş Crăciun'' * [[estone]] ''Jõuluvana'' * [[greke]] ''Άγιος Βασίλης (Áyios Vasílis)'' * [[finne]] ''Joulupukki'' * [[svede]] ''Jultomten'' * [[litove]] ''Kalėdų Senelis'' ("Kristnaska Maljunulo"). == Fikcio == Laŭ fikciaj kristnaskaj libroj, kantoj kaj filmoj, La Kristnaska Viro estas maljuna dikulo kun longa, blanka barbo, kiu portas ruĝan kaj blankan kostumon, stiras flugantan sledon kiu estas tirata de [[boaco]]j kaj liveras donacojn dum [[Kristnasko|Kristnaska]] antaŭnokto. Li loĝas en la [[Norda Poluso]] kun sia edzino, [[Sinjorino Claus]]. Tie li havas grandan fabrikon de ludiloj, kie laboras multaj [[elfo]]j tra la jaro. En la antaŭnokto de Kristnasko li liveras la donacojn per sia fluganta sledo. Li eniras domojn ne tra la pordego, sed tra la kamentubo. Li ne nur liveras la donacojn, sed ankaŭ enmetis dolĉaĵojn kaj ludiletojn en la ŝtrumpojn pendigitajn apud la kameno. (Tiu lasta kutimo devenas de la historia Sankta Nikolao). Li ofte ridas. La Kristnaska Viro estas ĉioscia: li scias ĉu vi estas bona aŭ malbona dum la jaro kaj havas grandan liston de infanoj kaj ilia boneco. Li ofte revizias kaj kontrolas la liston. Se vi estas malbona dum la jaro, li donacos al vi bulon de karbo, ne ludilon. La nomoj de la flugantaj boacoj de Santa Claus estas: ''Dasher'', ''Dancer'', ''Prancer'', ''Vixen'', ''Comet'', ''Cupid'', ''Donder'' kaj ''Blitzen''. Je [[1964]], li akiris novan boacon, ''Rudolph'', kies nazo estas ruĝa kaj lumas (por gvidi la sledon tra la nebulo). En la menso de multaj infanoj en [[Usono]], Kristnasko ne estas festo de [[Jesuo Kristo|Kristo]], sed la festo de ''Santa Claus''. En la menso de multaj plenaĝuloj, ''Santa Claus'' estas simbolo de la bedaŭrinda komercigado de la sankta tago de Kristnasko. Nur en [[20-a jarcento]] ''Santa Claus'' iĝis populara per propagando de ''[[The Coca-Cola Company]]'', kiu produktas [[Kokakolao]]n. Tiu [[firmao]] faris propagandan kampanjon kun figuro de la Kristnaska Viro, kiu uzis la kolorojn de la kompanio, kaj tio forte popularigis la figuron, ne nur en [[Usono]] sed ankaŭ en aliaj partoj de la mondo influitaj de usona kulturo. == Vidu ankaŭ == * [[Avo Frosto]], [[sovetunio|sovetunia]] inventaĵo de donacoportanto venanta la [[31-an de decembro]] sen aludo al kristanismo * [[Sankta Nikolao]] * [[Krist-infano]] * [[Le Père Noël est une ordure (filmo)]] (Paĉjo Kristnasko estas fiulo) * [[The Polar Express (filmo)]] (La Polusa Ekspreso) * [[Chys Khan]] [prononco "Kiŝ Kan"], [[jakuta lingvo|jakuta]] "[[Ĥano]] de la [[Vintro]]", nekristana mita figuro iom simila al la koncepto de Paĉjo Kristnasko * [[Rovaniemi]] (Rezidejo de Paĉjo Kristnasko apud la [[polusa cirklo]]) * [[Tri reĝoj]]. Kristnaskaj donacoportantoj en multaj hispanparolantaj landoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20131203005743/http://www.esperanto.ca/en/node/254 Skribu al Paĉjo Kristnasko aŭ Avo Frosto en Esperanto, jen arkivigite laŭ stato de decembro 2013] ({{eo}}, {{fr}} kaj {{en}}) * [http://www.noradsanta.org ''NORAD'' sekvas la vojaĝon de la Kristnaska Viro] Retejo havebla [[angle]], [[ĉine]], [[france]], [[germane]], [[hispane]], [[itale]], [[japane]] kaj [[portugale]]. * [https://finland.fi/es/navidad/gran-exclusiva-mama-noel-desde-korvatunturi-finlandia/ intervjuo en Finnlando kun sinjorino Kristnasko pri sia edzo kaj la helpaj elfoj], jen [[hispane]], sed ankaŭ haveble [[angle]], [[ĉine]], [[france]], [[germane]], [[itale]], [[portugale]], [[ruse]] kaj [[arabe]] * [http://www.bbc.co.uk/northyorkshire/content/articles/2007/11/26/green_father_christmas_feature.shtml Verda brita Paĉjo Kristnasko] Artikolo de la [[BBC]], diras ke la brita Paĉjo Kristnasko devas havi verdajn, kaj ne ruĝajn, vestojn ([[angle]]). {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kristnaska Viro| ]] [[Kategorio:Fabelaj estuloj]] [[Kategorio:Kristnasko]] [[Kategorio:Mitologiaj kreitaĵoj]] [[Kategorio:Fikciaj sanktuloj]] 2832bfnvv4ola49owngevk3c026e66y 0 7699 9419869 9301860 2026-07-04T01:12:48Z RitaLem 244078 9419869 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Bilbao (filmo)|Bilbao (metroo de Madrido)}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Bilbao | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-es|Bilbao}} | alia_nomo1 = {{Lang-eu|Bilbo}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Bilbao | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Collage de Bilbao, País Vasco, España.png | dosiero2 = Bilbao-collage.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Bandera de Bilbao.svg | blazono = Escudo de Bilbao (ovalado).svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Iberio | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = Eŭskio | distrikto_tipo = Provinco | distrikto = Biskajo | municipo = Granda Bilbao | municipo_tipo = Komarko | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | ŝoseo = - | ŝoseo_tipo = Transporto | ŝoseo1 = [[Metroo de Bilbao]] | ŝoseo1_tipo = metroo | rivero_faldo = | rivero = Nervión | montaro_tipo = | montaro = Kantabra Montaro | urbo = | limo = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = [[Katedralo de Bilbao]] | memorindaĵo1 = [[Muzeo Guggenheim Bilbao]] | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = | geologio = Estuaro de Bilbao | geologio_tipo = Estuaro | geologio_montrilo = Estuaro, apud kiu la urbo situas <!-- *** Situo *** --> | situo = Bilbao | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 19 | lat_d = 43 | lat_m = 15 | lat_s = 25 | lat_NS = N | long_d = 02 | long_m = 55 | long_s = 25 | long_EW = W | plej_alta_leviĝo = 689 | plej_alta_situo = Ganeta | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = 0 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 41.43 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 352700 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1300 | establita_tipo = Fondo | dato = | urbestro = Jose María Urrutia | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 48001 - 48015 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭskio | mapo_lokumilo = Eŭska Aŭtonoma Komunumo | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Biskajo | mapo1_lokumilo = Biskajo | mapo2= Bilbo,_Euskal_Herria.PNG | mapo2_priskribo = Situa mapo de Bilbao | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [https://www.bilbao.eus/ www.bilbao.eus] | commons = Bilbao <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} [[Dosiero:Guggenheimbilbao.jpg|eta|350px|[[Muzeo Guggenheim Bilbao]]]] [[Dosiero:Ayuntamiento de Bilbao.jpg|eta|250px|Magistratejo de Bilbao.]] '''Bilbao''' ({{lang-es|Bilbao}}, {{lang-eu|Bilbo}}) estas havenurbo en norda [[Hispanio]] apud [[Biskaja Golfo]] ĉe rivero [[Nervión]]. Ĉefurbo de [[Biskajo]] kaj plej granda urbo de [[Eŭskio]]. En 2001, estis ĉirkaŭ 350&nbsp;000 loĝantoj. == Historio == Fondita en [[1300]] de [[Diego López de Haro]] kun [[foruo]]. En la [[19-a jarcento]] ĝi tre rapide kreskis, pro la malkovro de proksimaj ferminejoj, kaj la ekesto de industrio de ŝtalo en la apudaj ĉirkaŭurboj. Ĝi estis la centro de la liberala opono al la tradicia [[karlismo]] kaj suferis longan sieĝon, kiu fariĝis kvazaŭ simbolo de la progresema tendenco de la urbo. Ĉefurbo de Eŭska Aŭtonoma Registaro ([[1936]]-[[1937]]) dum [[Hispana Enlanda Milito]]. Unu el la membroj de la registaro, [[Juan Gracia]], antaŭe vicurbestro de la urbo, estis aktiva esperantisto. == Demografio == Demografia evoluo de Bilbao (1842-2010) <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:500000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:20000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1842 text:1842 bar:1850 text:1850 bar:1860 text:1860 bar:1870 text:1870 bar:1877 text:1877 bar:1887 text:1887 bar:1900 text:1900 bar:1910 text:1910 bar:1920 text:1920 bar:1930 text:1930 bar:1940 text:1940 bar:1950 text:1950 bar:1960 text:1960 bar:1970 text:1970 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2010 text:2010 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1842 from:0 till: 10234 bar:1860 from:0 till: 17969 bar:1877 from:0 till: 32734 bar:1887 from:0 till: 50772 bar:1900 from:0 till: 83306 bar:1910 from:0 till: 93536 bar:1920 from:0 till: 112819 bar:1930 from:0 till: 161987 bar:1940 from:0 till: 195186 bar:1950 from:0 till: 229334 bar:1960 from:0 till: 297942 bar:1970 from:0 till: 410490 bar:1981 from:0 till: 433030 bar:1991 from:0 till: 372054 bar:2001 from:0 till: 353943 bar:2010 from:0 till: 353187 PlotData= bar:1842 at: 10234 fontsize:S text: 10.234 shift:(-8,5) bar:1860 at: 17969 fontsize:S text: 17.969 shift:(-10,5) bar:1877 at: 32734 fontsize:S text: 32.734 shift:(-10,5) bar:1887 at: 50772 fontsize:S text: 50.772 shift:(-10,5) bar:1900 at: 83306 fontsize:S text: 83.306 shift:(-10,5) bar:1910 at: 93536 fontsize:S text: 93.536 shift:(-10,5) bar:1920 at: 112819 fontsize:S text: 112.819 shift:(-10,5) bar:1930 at: 161987 fontsize:S text: 161.987 shift:(-10,5) bar:1940 at: 195186 fontsize:S text: 195.186 shift:(-10,5) bar:1950 at: 229334 fontsize:S text: 229.334 shift:(-10,5) bar:1960 at: 297942 fontsize:S text: 297.942 shift:(-10,5) bar:1970 at: 410490 fontsize:S text: 410.490 shift:(-10,5) bar:1981 at: 433030 fontsize:S text: 433.030 shift:(-10,5) bar:1991 at: 372054 fontsize:S text: 372.054 shift:(-10,5) bar:2001 at: 353943 fontsize:S text: 353.943 shift:(-10,5) bar:2010 at: 353187 fontsize:S text: 353.187 shift:(-8,5) </timeline> En Bilbao estas distriktoj, ekzemple [[Deŭsto]], kaj kvartaloj. == Ekonomio == Post la krizo de [[ŝtalo|ŝtala]] industrio, la urbo sin direktas al servoj (foiroj, haveno). Ĝi estas sidejo por bankoj. == Transporto == Estas apuda [[flughaveno]] en [[Loiu]]/[[Sondika]] (kode BIO). [[Metroo de Bilbao]] ligas per tri linioj Bilbaon kaj la apudajn urbojn. Ĝian arĥitekturon faris [[Norman Foster]]. [[Tramtransporto en Bilbao|Tramo]] ([[Euskotren|EuskoTran]]) ekfunkciis en [[2002]]. == Kulturo == En Bilbao naskiĝis [[Miguel de Unamuno]]. [[Muzeo Guggenheim Bilbao]], de arĥitekturisto [[Frank Gehry]] kaj la novaj metroo kaj tramo estas simboloj de la restarigo post la krizo. La [[Muzeo de Belartoj de Bilbao]] estas aktuale unu el la ĉefaj muzeoj de la tuta lando. Ĝiaj ĉefaj trajtoj estas ties amplekso kronologie konsiderita, kiu kovras el la 13-a jarcento ĝis aktuale, kaj la granda diverseco de artaĵoj kiuj estas tie enhavitaj. Ĝi estas la urbo de futbalteamo [[Athletic Club Bilbao]]. == Ĝemelurboj == * {{Flago|Argentino}} [[Bonaero]], [[Argentino]] (1992). * {{Flago|Francio}} [[Bordozo]], [[Francio]] (2006). * {{Flago|Kolombio}} [[Medellín]], [[Kolombio]] (1998). * {{Flago|Usono}} [[Pittsburgh]], [[Usono]]. * {{Flago|Ĉinio}} [[Qingdao]], [[Ĉinio]] (2006). * {{Flago|Argentino}} [[Rosario (Argentino)|Rosario]], [[Argentino]] (1988). * {{Flago|Hispanio}} [[San Adrián de Besós]], [[Hispanio]] (kun la kvartalo de [[Ibaondo|Ibaiondo/San Adrián]]). * {{Flago|Kartvelio}} [[Tbiliso]], [[Kartvelio]]. == Esperanto en Bilbao == [[Dosiero:novasento.JPG|eta|dekstra|Reklama bildkarto el 1910]] [[Grupo Esperantista de Bilbao]] estis fondita je la [[20-a de majo]] de [[1906]]. En 1908 la Esperantistoj de Bilbao publikigis dum iuj monatoj litografite revuon "[[Bilbao Esperantista]]". Inter [[1909]] kaj [[1912]], oni eldonis revuon "[[Nova sento (revuo)|Nova Sento]]". De januaro de 1912 ĝi rolis oficialan organon de Hispana Asocio por propagando de Esperanto, postsekvante [[Gazeto Hispana|Gazeton Hispanan]]. En [[1911]], aperis Montara Grupo Esperanto. En [[1924]], Bilbao gastis por 2-a [[Kongreso Iberiko-Esperantista]] kaj 4-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]. En [[1935]] [[Teodoro Elizondo]] verkis "[[Esperanto Giltza]]" (eŭsklingva versio de [[Ŝlosiloj|Ŝlosilo de Esperanto]]), kun 2100-eran vortaron eŭskan-Esperantan. Post la [[Hispana Enlanda Milito]], esperantismo restis kaŝe aŭ malaperis. Tamen, en [[1953]] oni laŭleĝigis la "Grupo Esperantista de Bilbao", kaj Bilbao ejis la 14-an Hispanan Kongreson de Esperanto. En [[1956]], Grupo Esperantista de Bilbao festis sian oran [[jubileo]]n. En [[1966]], Bilbao ejis la 27-an Hispanan Kongreson de Esperanto kaj inaŭguris [[ZEO|strato kun la nomo "Esperanto"]]. En [[1968]], okazis la 6-a [[Internacia Geografia Semajno]]. En [[1969]] [[Julio José Juanes Sainz|Julio J. Juanes]] sukcesis eldoni [[lernolibro]]n "[[Método Bilbao]]" por elementaj Esperanto-kursoj. En [[1971]], membroj de la loka Esperanto-asocio surscenigis la originalan teatraĵon "La Tago kiam Karla venis", de Julio J. Juanes. En [[1973]], okazis 5-a [[Franca-Hispana Esperantista Renkontiĝo]]. En [[1981]], oni festis la 75-jaran Jubileon de la fondo de Grupo Esperantista de Bilbao. Okazis Internacia Esperantista Renkontiĝo. En [[1989]], Bilbao ejis la 49-an Hispanan Kongreson de Esperanto. La [[Biskajo|Biskaja]] Deputitaro eldonis turisman broŝuron trilingvan (eŭska-hispana-Esperanta) pri Bilbao. Inter [[1991]] kaj [[1992]], oni eldonis la diskonigan revuon priesperantan "[[Internacia Lingvo]]", dulingve (hispane kaj eŭske). Inter [[1993]] kaj [[1994]], oni eldonis la soci-kulturan revuon pri Eŭskio, Esperantlingve, "[[Eŭska Kverko]]". En [[1999]], oni eldonis la trilingvan (Esperante - hispane - eŭske) libron "Omaĝe al [[Ignacio Aldecoa|Aldecoa]]", enhavanta du rakontojn de la [[Vitoria-Gasteiz|vitoria]] aŭtoro. Ankaŭ estis eldonita "Memoraĵoj de Eŭska Bovino". Ĝi estas la unua romano Esperanten tradukita el la Eŭska. La originalo estas la libro de [[Bernardo Atxaga]] "''Behi euskaldun baten Memoriak''". En [[2001]], okazas la unua oficiala kurso de Esperanto en la [[Eŭskia Universitato]]. En [[2002]], oni eldonis la romanon "La Baptofilino", verkita de [[Jon Mirande]]. La tradukon el la Eŭska, "''Haur Besoetakoa''", faris bilbaano [[Joxemari Sarasua]]. Inter [[25-a de aŭgusto|25-a]] kaj [[29-a de aŭgusto]] de [[2004]], okazis kongreso de [[Eŭropa Esperanto-Unio]]. == Konataj urbanoj == En Bilbao interalie naskiĝis * [[Luis Bayón Herrera]] (1889-1956), hispana filmreĝisoro == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols=2}} * [[Katedralo de Bilbao]] * [[Domo Arróspide (Bilbao)]] * [[Domo Montero (Bilbao)]] * [[Nova Placo (Bilbao)]] * [[Bilbao (metroo de Madrido)]] * [[Funikularo de Artxanda]] * [[Tramtransporto en Bilbao]] * [[Proksimaĵoj Bilbao]] ** [[Ametzola (stacidomo)]] ** [[Autonomía (stacidomo)]] ** [[Basurto Hospital (stacidomo)]] ** [[Bilbao-Abando (stacidomo)]] ** [[Bilbao-La Concordia (stacidomo)]] ** [[Kastrexana (stacidomo)]] ** [[La Peña de Bilbao (stacidomo)]] ** [[Miribilla (stacidomo)]] ** [[Olabeaga (stacidomo)]] ** [[San Mamés (stacidomo)]] ** [[Santa Águeda (stacidomo)]] ** [[Zabalburu (stacidomo)]] ** [[Zorrotza (stacidomo)]] ** [[Zorrotza-Zorrozgoiti (stacidomo)]] * [[Metroo de Bilbao]] ** [[Abando (metrostacio)]] ** [[Basarrate (metrostacio)]] ** [[Bolueta (metrostacio)]] ** [[Deustu (metrostacio)]] ** [[Indautxu (metrostacio)]] ** [[Matiko (metrostacio)]] ** [[Eliptikoa (metrostacio)]] ** [[Otxarkoaga (metrostacio)]] ** [[San Ignazio (metrostacio)]] ** [[Santimami-San Mamés (metrostacio)]] ** [[Santutxu (metrostacio)]] ** [[Sarriko (metrostacio)]] ** [[Txurdinaga (metrostacio)]] ** [[Uribarri (metrostacio)]] ** [[Zazpikaleak-Casco Viejo (metrostacio)]] ** [[Zurbaranbarri (metrostacio)]] * [[Bilbao (filmo)]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=bilba}} * [https://www.bilbao.eus/ Magistrato de Bilbao] * [https://web.archive.org/web/20091026235026/http://geocities.com/esperantobilbao/ Grupo Esperantista de Bilbao]. * [https://sites.google.com/site/esperantobi/ Esperanta Grupo de Bilbao] * [http://www.delbarrio.eu/gracia.htm Juan Gracia kaj la historio de la vaska laborista movado] * [http://enciclopedia.us.es/wiki.phtml?title=Bilbao_%28Vizcaya%29 Bilbao (Vizcaya)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041030023621/http://enciclopedia.us.es/wiki.phtml?title=Bilbao_%28Vizcaya%29 |date=2004-10-30 }} en hispanlingva ''Enciclopedia Libre''. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Bilbao| ]] [[Kategorio:Municipoj de Biskajo]] [[Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France]] dt0av2qso6v23buonn8qf0fipxjxwjf 0 12066 9419784 9410699 2026-07-03T21:11:31Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419784 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = majo 2017}} [[Dosiero:EAN-13-ISBN-13.svg|eta]] '''ISBN''' estas internacia normigita numero de [[libro]] (angle '''''I'''nternational '''S'''tandard '''B'''ook '''N'''umber'', signife [[Internacia Standarda Libronumero]]). En Esperanto oni uzas, konservante la literojn ISBN: '''''I'''nternacia '''S'''istema '''B'''ibliografia '''N'''umero''. Ĝin difinas la normo [[ISO]] 2108. ISBN unusignife identigas neperiodan publikaĵon: libron aŭ alian similan komunikilon. Por gazetoj kaj aliaj periodaĵoj validas [[ISSN]]. == Konsisto == ISBN konsistas el la vorto ''ISBN'' sekvata de kvar-parta numero kun disigaj streketoj. La numero longas 10 signojn antaŭ 1997 (ISBN-10), kaj 13 signojn ekde 2007 (ISBN-13), sen enkalkulante la streketojn.<ref>{{Cite web|title=Frequently Asked Questions about the new ISBN standard|archive-url=https://web.archive.org/web/20070610160919/http://www.lac-bac.gc.ca/iso/tc46sc9/isbn.htm|url=http://www.lac-bac.gc.ca/iso/tc46sc9/isbn.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070610160919/http://www.lac-bac.gc.ca/iso/tc46sc9/isbn.htm|archivedate=la 10-a de junio 2007|archive-date=la 10-a de junio 2007}}</ref> Se la kvar partoj sume malpli longas ol 10 aŭ respektive 13 signoj, oni ŝtopas la trian parton per nuloj. * la unua parto signas lingvan-landan areon, ekzemple ''1'' por anglalingvaj landoj, ''7'' por Ĉinio, ''9954'' por Maroko * la dua parto signas la eldonejon kun mallongaj kodoj por grandaj eldonejoj, kaj pli longaj kodoj por malgrandaj * la tria parto estas orda numero de la libro mem ĉe la eldonisto * la kvara parto estas kontrol-kodo kalkulita laŭ la antaŭaj partoj. En la nova ISBN-13, la [[GS1]]-prefikso estas 978 kaj fariĝos 979, kiam la nunaj ISBN-oj elĉerpighos. == Kontrolcifero en la malnova sistemo ISBN-10 == La lasta cifero dekstre estas kontrolcifero, kiu estas kalkulita per [[modulo]] 11 kun pezoj maldekstre-dekstren de 10 ĝis 2, uzante X anstataŭ 10 (kaj 0 anstataŭ 11). Tio signifas ke oni multiplikas la 9 unuajn ciferojn de la ISBN, per sekvenco de 10 ĝis 2 kaj ke oni dividas la sumon per 11. La reston de la divido oni subtrahas de 11 kaj jen la kontrolcifero. Ni prenu kiel ekzemplon la ISBN 0-415-28807-'''<u>?</u>''' de la libro de [[Robert Phillipson]] "[[Ĉu nur-angla Eŭropo?]]" redaktita en la angla. sumo = 0×10 + 4×9 + 1×8 + 5×7 + 2×6 + 8×5 + 8×4 + 0×3 + 7×2 = 0 + 36 + 8 + 35 + 12 + 40 + 32 + 0 + 14 = 177 177 / 11 = 16 restas 1 11 - 1 = 10 Tiel la kontrolcifero estas "X" kaj la tuta ISBN 0-415-28807-X == Kontrolcifero en la nova sistemo ISBN-13 == La lasta cifero dekstre estas kontrolcifero, kiu estas kalkulita per multipliko de la 12 ciferoj de la ISBN, maldekstre-dekstren per alternative 1 kaj 3. Poste oni dividas la rezulton per 10 ([[modulo]] 10) kaj subtrahas la reston el 10 por obteni la kontrolciferon. Se la resto de la divido estas 10, oni anstataŭas ĝin per 0. Ekzemple, la kontrocifero (ISBN-13) de la sama libro, 978-9209-17084-'''?''' kalkuliĝas ĉi-tiele: s = 9×1 + 7×3 + 8×1 + 9×3 + 2×1 + 0×3 + 9×1 + 1×3 + 7×1 + 0×3 + 8×1 + 4×3 = 9 + 21 + 8 + 27 + 2 + 0 + 9 + 3 + 7 + 0 + 8 + 12 = 106 106 / 10 = 10 restas 6 10 – 6 = 4 Tiel la kontrolcifero estas 4 kaj la tuta ISBN-13 estas ISBN 978-92-0-917084-4 == Administro == Centre kunordigas la disdonon de ISBN la Internacia ISBN-agentejo. La eldonejoj petas la donon de ISBN ĉe ilia respektiva ŝtata ISBN-agentejo. == Vidu ankaŭ == * [[ISNI]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.isbn-international.org/en/identifiers/allidentifiers.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090722202708/http://www.isbn-international.org/en/identifiers/allidentifiers.html |date=2009-07-22 }} <!-- Cifereca Listo de Grupo (Identigiloj, Identigas) --> * [http://www.isbn-international.org Internacia ISBN-Agentejo] {{en}} * [http://www.isbn-international.org/manual.html Manlibro per Uzantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030806111511/http://www.isbn-international.org/manual.html |date=2003-08-06 }} (angle, france kaj hispane) * [http://www.isbn-check.info Inspektado de ISBN] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030808040053/http://www.isbn-check.info/ |date=2003-08-08 }} (esperante) - TTT-ejo por kontroli ISBN kaj trovi la korektan ISBN baze de malĝusta enigita ISBN. <gallery> Dosiero:ISBN.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180px|_bawd_|_ISBN_ _ar_ _clawr_ _llyfrau_ Kimra lingvo --> Dosiero:ISBNwithEAN13.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_framed_|_phải_|_Ví_ _dụ_ _về_ _một_ ISBN _cũ_ _và_ _một_ ISBN _mới_ _sử_ _dụng_ _mã_ _vạch_ --> Dosiero:ISBNetEAN.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Codes_ ISBN _et_ _EAN_ _au_ dorso d'_un_ _livre_ --> Dosiero:ISBNundEAN.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Buchland_-_EAN_ _und_ _ISBN_ _auf_ _der_ _Rückseite_ _eines_ _Buchs_ --> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{-}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj]] [[Kategorio:Identigiloj]] [[Kategorio:Mallongigoj]] m8f0svmy5bb100xhs51tt001zdqrnt6 0 12098 9420176 9412930 2026-07-04T11:15:34Z ~2026-38101-90 259793 9420176 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milito |kunpuŝiĝo = Hispana Enlanda Milito |konflikto = |dosiero = Dosiero:Collage guerra civile spagnola.png |komento=horloĝdirekte de supre maldekstre: T-26 tanko de la 11-a [[Internacia Brigado]] en [[Aragono]]; [[Messerschmitt Bf 109]] ornamita per la simboloj de la Nacia [[Legio Condor]]; Bombado de flughaveno en la [[Hispana Saharo]]; Respublikanaj soldatoj en [[Toledo]]; Naciismaj soldatoj funkciigas 88-mm kanonon en Madrido; Brita reĝa mararmea ŝipo Oak proksime de [[Ĝibraltaro]] |daŭro = [[17-a de julio]] [[1936]] - [[1-a de aprilo]] [[1939]] |loko = [[Hispanio]], [[Hispana Maroko]] kaj [[Hispana Gvineo]] |rezulto = Venko de la ribelantoj kaj diktatoreco de Francisco Franco |flanko1 = Respublikanoj |flanko2 = Ribelantoj |komandanto1 = [[Dosiero:Flag_of_Spain_(1931_-_1939).svg|22px]] [[Manuel Azaña|Manuel Azaña Díaz]]<br />[[Dosiero:Flag_of_Spain_(1931_-_1939).svg|22px]] [[José Giral]]<br />[[Dosiero:Flag_of_Spain_(1931_-_1939).svg|22px]] [[Francisco Largo Caballero|Fco. Largo Caballero]]<br />[[Dosiero:Flag_of_Spain_(1931_-_1939).svg|22px]] [[Juan Negrín López]]<br />[[Dosiero:Flag_of_Spain_(1931_-_1939).svg|22px]] [[Indalecio Prieto]]<br />[[Dosiero:Flag_of_Spain_(1931_-_1939).svg|22px]] [[Vicente Rojo Lluch]]<br />[[Dosiero:Flag_of_Spain_(1931_-_1939).svg|22px]] [[José Miaja]]<br />[[Dosiero:Flag_of_Spain_(1931_-_1939).svg|22px]] [[Juan Hernández Saravia|Hernández Saravia]]<br />[[Dosiero:Flag_of_Spain_(1931_-_1939).svg|22px]] [[Ignacio Hidalgo de Cisneros|Hidalgo de Cisneros]]<br />[[Dosiero:Flag_of_Spain_(1931_-_1939).svg|22px]] [[Juan Modesto|Modesto]]<br /> [[Dosiero:Flag_of_Spain_(1931_-_1939).svg|22px]] [[Santiago Carrillo]]<br />[[Dosiero:Flag of Catalonia.svg|22px]] [[Lluís Companys]]<br />[[Dosiero:Flag of the Basque Country by Sabino Arana.svg|22px|Bandera del País Vasco]] [[José Antonio Aguirre]]<br />[[Dosiero:CNT FAI flag.svg|22px]] [[Buenaventura Durruti|B. Durruti]] m.<br />[[Dosiero:CNT FAI flag.svg|22px]] [[Cipriano Mera]]<br />[[Dosiero:Flag of the International Brigades.svg|22px]] [[André Marty]]<br />[[Dosiero:Flag of the International Brigades.svg|22px]] [[Wilhelm Zaisser]] |komandanto2 = [[Dosiero:Flag of the Bando Nacional (1936–1938).svg|22px|border|link=]] [[Emilio Mola]] m.<br /> [[Francisco Franco]]<br />{{flago|Hispanio|grandeco=22px}} [[José Sanjurjo]] m.<br />{{flago|Hispanio|grandeco=22px}} [[Miguel Cabanellas]] m.<br />{{flago|Hispanio|grandeco=22px}} [[Fidel Dávila Arrondo]]<br />{{flago|Hispanio|grandeco=22px}} [[Francisco Gómez-Jordana Sousa|Fco. Gómez-Jordana]]<br />{{flago|Hispanio|grandeco=22px}} [[Gonzalo Queipo de Llano|Queipo de Llano]]<br />{{flago|Hispanio|grandeco=22px}} [[Manuel Goded Llopis|Manuel Goded]] m.<br />{{flago|Hispanio|grandeco=22px}} [[Alfredo Kindelán]]<br />[[Dosiero:Bandera FE JONS.svg|22px|Bandera de FE JONS|border|link=]] [[Manuel Hedilla]]<br />[[Dosiero:Flag of Cross of Burgundy.svg|22px]] [[Manuel Fal Conde]]<br />{{flago|Hispanio|grandeco=22px}} [[José María Gil-Robles|José M.ª Gil-Robles]]<br />[[Dosiero:Flag of Germany 1933.svg|22px]] [[Wolfram von Richthofen|Von Richtofen]]<br />[[Dosiero:Flag of Germany 1933.svg|22px]] [[Hugo Sperrle]]<br />[[Dosiero:Flag of Italy (1861-1946).svg|22px]] [[Annibale Bergonzoli]]<br />[[Dosiero:Flag of Italy (1861-1946).svg|22px]] [[Gastone Gambara]] |forto1 = |forto2 = |perdoj1 = |perdoj2 = }} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-H25224, Guernica, Ruinen.jpg|eta|Bombado de Guernica, de la [[26-a de aprilo]] [[1937]]]] [[Dosiero:Kion vi faras por eviti tion.jpg|eta|Kataluna afiŝo en Esperanto.|alternative=|300px]] [[Dosiero:Mugas d'Alcubierre, Rota Orwell.jpg|eta|270px|Rekonstruaĵo de la sistemo de tranĉeoj en Alcubierre, [[Provinco Huesko]].]] [[Dosiero:Bandera republica batalla ebro.jpg|eta|Flago uzita de la [[Popola Armeo de la Respubliko]] dum la [[Batalo de Ebro]].]] La '''Hispana Enlanda Milito''', nomata ankaŭ '''civitana milito'''<ref>«Entrevista a David Jorge: "La Guerra Civil debe conocerse como la Guerra de España. La elección del término no es casual".» Público. [http://www.publico.es/politica/guerra-civil-debe-conocerse-guerra.html] Konsultita la 11an de februaro 2018.</ref><ref>Avilés Farré, Juan (1998). Las grandes potencias ante la guerra de España. Arco Libros. ISBN 84-7635-300-6.</ref><ref>Tusell, Javier; García Queipo de Llano, Genoveva (1993). El catolicismo mundial y la guerra de España. Biblioteca de Autores Cristianos. ISBN 84-7914-097-6.</ref><ref>Moradiellos, Enrique (2012). La guerra de España (1936-1939): estudios y controversias. Barcelona: RBA. ISBN 978-84-9006-328-6.</ref> nomata en Hispanujo simple ''la milito'', estis socia kaj politika konflikto (el kiu rezultos ekonomia krizo) kaj finfine [[enlanda milito|enlanda]] [[milito]] en [[Hispanio]] inter ribelantoj (konataj kiel ''nacionales'', ''naciistoj'' aŭ finome ''facciosos'', ''frakcianoj'') kaj la ''respublikaj'' registaro kaj subtenantoj (finome ''rojos'', ''[[ruĝo|ruĝuloj]]''). Ĝi okazis inter julio [[1936]] kaj aprilo [[1939]], kaj finiĝis pro la malvenko de la respublikisma flanko, kaj poste la [[diktatoreco]] de [[Francisco Franco]], nome la [[Frankisma Hispanio]]. Ĝi eksplodis post la parta malsukceso de la [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936]] fare de granda parto de la Armeo kontraŭ la registaro de la [[Dua Hispana Respubliko]]. Post la blokado de la [[Ĝibraltara Markolo]] kaj de la posta aerponto kiu, helpe de la rapida kunlaborado de la [[Nazia Germanio]] kaj de la [[faŝisma Italio]], translokis la ribelintajn trupojn al la Iberia Duoninsulo en la lastaj semajnoj de julio,<ref>Alpert, 1996, p. 127.</ref><ref>Sole i Sabaté y Villaroya, 2003, pp. 16-17.</ref> ekis [[enlanda milito]] kiu finiĝos la 1an de aprilo 1939 pere de la lasta militinformo subskribita de [[Francisco Franco]], deklarante lian venkon, post kio oni establis diktatorecon kiu daŭros ĝis post sia morto la 20an de novembro [[1975]]. La milito enhavis multajn aspektojn, ĉar ĝi inkludis [[klasbatalo]]n, [[religia milito|religiajn militojn]], kontraŭfrontigo de malaj naciismoj, luktado inter [[Militreĝimo|militista diktaturo]] kaj [[Respublikismo|respublikisma]] [[demokratio]], inter [[revolucio]] kaj [[kontraŭrevolucio]], inter [[faŝismo]] kaj [[kontraŭfaŝismo]], inter [[komunismo]] kaj [[kontraŭkomunismo]].<ref>Santos Juliá, 1999, p. 118. «Fue desde luego lucha de clases por las armas, en la que alguien podía morir por cubrirse la cabeza con un sombrero o calzarse con alpargatas los pies, pero no fue en menor medida guerra de religión, de nacionalismos enfrentados, guerra entre dictadura militar y democracia republicana, entre revolución y contrarrevolución, entre fascismo y comunismo».</ref> La partojn de la konflikto oni nomas ''respublika flanko'' kaj ''insurekcia flanko'': * La respublika flanko estis konstituita ĉirkaŭ la registaro elektita demokratie, formita de la [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]], kiu siavice estis komponita de koalicio de [[Respublikismo|respublikemaj]] partioj — Respublika Maldekstro kaj Respublika Unuiĝo — kun la [[Hispana Laborista Socialista Partio]], al kiu estis aliĝinta la [[marksismo-leninismo|marksist-leninistoj]] de la [[Komunista Partio de Hispanio]] kaj de la [[POUM]], la Sindikatisma Partio de anarkiisma deveno kaj en Katalunio la [[Kataluna naciismo|naciistoj]] de maldekstro estre de [[Esquerra Republicana de Catalunya]]. Tiu fronto estis apogita de la hispana [[laborista movado]] kaj ĉefe de la sindikatoj [[UGT]] kaj [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]], kiuj krome celis la realigon de la [[Hispana Revolucio (1936)|socia revolucio]]. Kliniĝis ankaŭ al la respublika flanko la [[Eŭska Naciisma Partio]], ĝuste kiam la respublika parlamento estis aprobonta la ekfunkciadon de la Statuto de Eŭska Aŭtonomeco. * La insurekcia flanko, kiu nomis sin mem «nacia flanko», estis organizita ĉirkaŭ granda parto de la alta milita stabanaro, institucie dekomence de la Junto de Nacia Defendo, kiu estos poste anstataŭata post la nomumo de [[Francisco Franco]] kiel ''generalísimo'' kaj ŝtatestro (estro de registaro). Politike, ĝi estis integrita de la faŝisma [[Hispana Falango|Falango]], la [[Karlismo|karlistoj]], la monarkiistoj alfons-anaj de ''Renovación Española'' kaj granda parto de la voĉdonintoj de la [[CEDA]], la Regionista Ligo kaj aliaj konservativaj grupoj. Socie ĝi estis apogita de tiuj [[socia klaso|klasoj]] al kiuj la venko en la balotado fare de la [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] sentigis la endanĝerigon de ilia privilegia pozicio; de la [[Katolika Eklezio]], kiu sentis sin ĉikanita fare de la politiko de separo inter eklezio kaj ŝtato fare de la respublikaj instancoj, kiun la katolikoj konsideris kiel religia persekutado, ĉefe jam dum la milito mem, pro la certa kontraŭreligia agado fare de parto de la maldekstruloj ekde la komenco de la konflikto kaj de malgrandaj propietuloj timantaj pro «proletara revolucio». Kelkaj aŭtoroj konsideras ke la insurekciintoj estis apogitaj ankaŭ de nombraj kamparanoj (malpli laboristoj) de firmaj religiaj sentoj.<ref>Malefakis, 2006, p. 24. «Aunque una parte de los militares iniciara la contienda, la guerra no puede definirse —como a veces sigue haciéndose— como la lucha de los militares —o del Ejército más un puñado de terratenientes ricos y jerarcas eclesiásticos— contra el resto de la sociedad. Sin el apoyo de muchos españoles -en especial de las clases medias y altas, pero también de las humildes: millones de pequeños propietarios y gente religiosa-, el alzamiento no se hubiera convertido en guerra civil, pese a la mayor eficacia militar con que los rebeldes contaban al principio».</ref> Ambaŭ flankoj fifaris kaj akuzis sin unu la alian reciproke pro la fifaro de gravaj [[militkrimo]]j kaj en la fronto kaj en la [[ariergardo]]jn, kiel mortpafado kaj de prizonuloj kaj de privatuloj kaŝe arestitaj, malaperigoj de personoj aŭ eksterleĝaj [[tribunalo]]j. La [[Frankisma Hispanio]] detale esploradis kaj akre kondamnis deliktajn (kaj nedeliktajn) farojn okazintajn en la respublika zono, kaj eĉ kreis la ''Causa General'', nome speciala aparta juĝinstanco, ĉefe kun la celo ekhavi pli da informo por fari plian subpremadon, ĉio tio kun malabundaj juraj garantioj. Siaflanke, la deliktoj fare de la venkintoj aŭ kontraŭ la venkitoj neniam estis esploritaj aŭ juĝitaj dum la frankisma epoko aŭ poste, spite la fakton ke multaj historiistoj<ref>'El genocidio franquista en Córdoba', El día de Córdoba, 17a de novembro 2008 [http://www.eldiadecordoba.es/cordoba/hipocritas-tardofranquistas-vez-van-vencedores_0_205479869.html] Alirita la 11a de februaro 2018.</ref> kaj juristoj<ref>"La dictadura de Franco fue fascista y genocida", El Plural, 19a de julio 2006 [http://www.movimientocontralaintolerancia.com/html/admin/verNoticia.asp?cod=917&esBusq=True]. Alirita la 11a de februaro 2018.</ref><ref>«El último genocidio negado: 'Verdad, justicia y reparación' para las víctimas de todas las formas de genocidio», Nueva Tribuna, 2a de marto 2010 [http://www.nuevatribuna.es/opinion/miguel-angel-rodriguez-arias/el-ltimo-genocidio-negado-verdad-justicia-y-reparacin-para-las-vctimas-de-todas-las-formas-de-genocidio/20101007133302041581.html] Alirita la 11a de februaro 2018.</ref> asertas ke estis vera [[genocido]] en kiu, krom la nuligo de la institucia ordo, oni klopodis la eliminon de ĉia politika opozicio. La konsekvencoj de la Hispana Enlanda Milito markis enorme la postan historion de Hispanio, pro escepte dramaj kaj longdaŭraj: tiom la [[demografio]] — mortindico kaj malaltigo de la naskindico kio markis la loĝantarpiramidon dum generacioj — kiom la materialaj kondiĉoj — detruo de urboj, de la ekonomia strukturo, de la arta heredaĵo —, la intelektularo — fino de la nomita Arĝentepoko de la hispanaj beletroj kaj sciencoj — la [[politiko]] — la subpremado en la ariegardo de ambaŭ zonoj, plufarita de la venkintoj pli malpli intense dum la [[Frankisma Hispanio]], kaj la respublikana ekzilo —, kiuj plilongiĝis multe post la plilongigita postmilito, inklude la escepton geopolitikan de la pluekzisto de la diktatora reĝimo de Franco ĝis 1975, kaj de multaj el ties trajtoj (heredata monarkio, polico, jursistemo, katolika hegemonio ktp.) ĝis nuntempe. == Antaŭokazoj == {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Azaña 3.jpg|eta|dekstre|250px|Kvankam [[Manuel Azaña|Azaña]] estis elektita Prezidento de la Respubliko kaj li restis en tiu posteno dum la milito, lia politika rolo apenaŭ gravis dum tiu konfliktepoko.]] En [[1931]], post pormunicipa balotado en kiu respublikemaj partioj venkis en grandaj urboj (ne ĝenerale, eble pro fraŭdo), reĝo [[Alfonso la 13-a de Hispanio]] iris ekzilen. Je la [[14-a de aprilo]], la [[Dua Hispana Respubliko]] estis deklarita. La unua registaro estis por respublikemaj partioj. La nova parlamento agnoskis [[virina balotrajto|virinan balotrajton]], enleĝigis [[divorco]]n kaj komencis ege malrapide [[agra reformo|agran reformon]]. Post nemultaj jaroj, hispanoj rebalotis kaj venkis [[politika dekstro|dekstrema]] partiaro [[CEDA]] (Hispana Konfederacio de Aŭtonomaj Dekstro-partioj), preferata de [[Katolika Eklezio]], kiu renversos multajn reformojn.<ref> Gil Pecharromán, 1997, p. 84.</ref> En [[1934]], laboristoj komencis [[Hispana Revolucio de 1934|revolucion]]. Ĉefe la [[asturio|asturiaj]] ministoj rezistis plu per uzado de armiloj kaj [[dinamito]], sed fine estis venkitaj de polico ''[[Guardia Civil (Hispanio)|Guardia Civil]]'' kaj de militistoj estritaj de la generalo [[Francisco Franco]].<ref> Gil Pecharromán, 1997, p. 96.</ref> En februaro [[1936]], denove oni balotis.<ref> Gil Pecharromán, 1997, pp. 116-117.</ref> Formiĝis du solidaj blokoj, respektive [[Konservativismo|konservativa]] kaj maldekstrema. Tiu ĉi lasta nomiĝis [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]], kaj entenis respublikanajn radikalajn burĝulojn (kies ĉefa figuro estis [[Manuel Azaña]]), [[Partido Socialista Obrero Español|socialistojn]], [[Komunisma Partio de Hispanio|komunistojn]], katalunajn naciistojn kaj aliajn pli malgrandajn partiojn. La ĝistiama registaro, gvidita de pli konservativaj respublikemaj burĝaj partioj ne plu estis subtenataj pro [[Korupto|koruptecaj]] skandaloj (''[[straperlo]]''). En la dekstro, elstaris la katolika sekvantaro, tiam kun faŝismemaj trajtoj, ''CEDA'' kaj la monarĥiistoj, kun subteno ankaŭ de la tradiciista [[karlismo]] kaj de la faŝisma [[Hispana Falango]]. Venkis la Popola Fronto, [[Manuel Azaña|Azaña]] estis elektita prezidento de la Respubliko. La popolo ekstremiĝis kaj pistolanoj batalis tro ofte surstrate. == Ekmilito == {{Ĉefartikolo|Puĉo de 17a kaj 18a de julio de 1936}} [[Dosiero:J mmue 202444 1 00001.jpg|eta|300px|Franco kun [[Emilio Mola]] kaj aliaj insurekciintaj militestroj.]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 146-1968-048-15, Spanischer Bürgerkrieg.jpg|eta|Respublikaj milicaninoj ripoze dum la bataloj de la somero de [[1936]].]] La [[17-a de julio|17-an de julio]], [[1936]], kelkaj generaloj inter kiuj generalo [[Francisco Franco|Franco]] ribeligis la armeon de [[Hispana Maroko]]. Je la [[18-a de julio]] la ribelo sekvis en iberiduoninsula Hispanio. La ribelo ne estis nur armea [[puĉo]], sed ĝi ankaŭ havis gravan civilan parton en kelkaj lokoj. Ĉefe [[karlistoj]] kaj anoj de malgranda partio ''[[Falange Española]]'' armis sin surstrate. La ribelantoj esperis gajni tujan regadon de la ĉefurbo, [[Madrido]], kaj de ĉiuj aliaj gravaj urboj de Hispanio. Tamen nur [[Sevilo]], [[Pamplono]], [[Korunjo]], [[Kadizo]], [[Jerez|Jerez de la Frontera]], [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]], [[Zaragozo]] kaj [[Oviedo]] falis tuj sub la regado de la ribelantoj, kiuj ne sukcesis en [[Barcelono]] kaj [[Sieĝo de la Montokazerno|Madrido]]. Pro tio, longedaŭra enlanda milito okazis. La '''gvidantoj de la ribeloj''' estis la generaloj [[Francisco Franco]], [[Emilio Mola]] kaj [[José Sanjurjo]]. Sanjurjo estis la senduba unua gvidanto de la ribelo, sed li mortis en aviadila akcidento la [[20-a de julio|20-an de julio]] kiam li veturis al Hispanio por ekregi la ribelan flankon. Franco, la ĉefa komandanto de la hispana armeo de post 1933 kaj jam notinda faŝismo-favorulo, flugis de la [[Kanarioj]] al la hispanaj kolonioj en Maroko kaj ekkomandis tie. Dum la ceteraj tri jaroj de la milito, Franco iĝis la efektiva komandanto de ĉiuj el la naciistoj, kaj li kaŝe aranĝis la aferojn (inkluzive per donado de komisioj al politikaj konkurantoj, kiuj plej probable mortigus ilin) tiel, ke je la fino de la milito ne estis opozicio al lia regado. La ribelon oponis la registaro (kun tiuj armeanoj, kiuj restis lojalaj), kaj ankaŭ [[socialismo|socialismaj]], [[komunismo|komunismaj]], [[anarkiismo|anarkiismaj]] kaj [[kataluna naciismo|katalunaj]] kaj [[eŭska naciismo|eŭskaj naciismaj]] grupoj. ===Eksterlanda partopreno=== La eŭropaj potencoj, kiel Britio kaj Francio, restis oficiale neŭtralaj sed tamen metis embargon sur Hispanion, kaj aktive malkuraĝigis la kontraŭ-faŝisman partoprenon de siaj civitanoj. Kaj [[Faŝismo|faŝisma]] Italio sub [[Benito Mussolini]] kaj [[Naziismo|Nazia Germanio]] malobservis la embargon kaj sendis teorie volontulajn trupojn (''[[Corpo Truppe Volontarie]]'' kaj aviadilaron ''[[Legion Condor]]'', respektive) kaj armilojn por subteni Franco-n. Aldone, estis malgrandaj volontulaj trupoj el aliaj landoj kiuj luktis kun la naciistoj, kiel [[Eoin O'Duffy]] de Irlando. Ankaŭ [[Errol Flynn]] vizitis la landon. [[Portugalio]] estis teorie neŭtrala, sed kaj la portugala registaro kaj volontuloj apogis la frankismajn insurekciulojn, dum lokanoj en landlimaj areoj foje apogis fuĝintojn.<ref>Kani, "Portugalio en la Hispana Enlanda Milito", [[Sennaciulo]], julio-aŭgusto-septembro 2024, nº 07-09 (1429-1431) pp. 7-10. </ref> La respublikistoj ricevis malmultan subtenon de [[Sovetunio]] kaj ankaŭ de unuopaj idealismaj volontuloj el multaj landoj, kune konataj kiel la [[Internaciaj Brigadoj]]. Jam la [[Etiopia Milito]] logis tutmondan subtenon kontraŭ [[faŝismo]]. Usonaj volontuloj formis la [[Brigado Abraham Lincoln|Brigadon Abraham Lincoln]] kaj kanadanoj formis la [[Bataliono Mackenzie-Papineau|Batalionon Mackenzie-Papineau]] (la "Mak-Papoj"). Inter la plej konataj fremdlandanoj, kiuj partoprenis iel la penojn kontraŭ la faŝistoj estis [[Ernest Hemingway]] (kiel ĵurnalisto kaj verkisto) kaj [[George Orwell]], kiel fakta soldato, kiu poste verkis pri siaj spertoj en ''[[Homage to Catalonia]]'' (''Omaĝo al Katalunio''). La romano de Hemingway ''[[For Whom the Bell Tolls]]'' (''Por kiu la sonorilo sonas'') estis inspirita de liaj spertoj en Hispanio. [[Norman Bethune]] uzis la okazon por disvolvigi la specialajn lertecojn de batalkampa [[medicino]]. Tamen, kvankam la naciistoj ricevis malkaŝan helpon kiel armilojn kaj trupojn el Germanio kaj Italio, la respublikistoj ricevis neniom da helpo el ĉiuj ĉefaj mondaj potencoj (t.e. Britio, Francio aŭ Usono). Multaj el ĉi tiuj potencoj ankoraŭ praktikis politikon de komplezo al la faŝismaj reĝimoj, aŭ ili malestimis la soci-revoluciajn elementojn ene de la kontraŭ-faŝismaj fortoj, aŭ ili kredis, ke la respublikistoj estas ĝenerale komunistoj, aŭ kontrolataj de tiuj. [[Nazia Germanio]] uzis la militon kiel testejon por pli rapidaj tankoj kaj aviadiloj, kiuj ĵus ekaperis tiutempe. La ĉasaviadilo [[Me-109]] [[Messerschmitt]] kaj [[Junkers Ju 52]] transiga/bomba aviadiloj ambaŭ estis uzataj dum la Hispana Enlanda Milito. Aldone, la sovetaj ĉasaviadiloj [[Polikarpov I-15|I-15]] kaj [[Polikarpov I-16|I-16]] estis uzataj. La Hispana Enlanda Milito ankaŭ estas ekzemplo de [[totala milito]], kie la bombado de la eŭska urbeto [[Gernika]] fare de la ''[[Luftwaffe]]'' antaŭsignis la epizodojn de la [[Dua mondmilito]], kiel ekzemple la bomban kampanjon kontraŭ Britio fare de la nazioj kaj la bombadon de [[Dresdeno]] fare de la aliancanoj. [[Pablo Picasso]] estis inspirita de tio por sia pentraĵo ''[[Guernica]]''. == La milito: 1936 == [[Dosiero:Hispana milito septembro1936.PNG|dekstra|eta|300px|Mapo en Aŭgusto-Septembro 1936]] Ĉia espero de rapida fino al la milito malaperis la [[21-a de julio|21-an de julio]], nome la kvinan tagon de la ribelo, kiam la insurekciuloj kaptis la ĉefan hispanan marbazon ĉe [[Ferrol]] en nordokcidenta Hispanio. Tio kuraĝigis la faŝismajn ŝtatojn de Eŭropo helpi al Franco, kiu jam ekkomunikis kun la registaroj de [[nazia Germanio]] kaj [[Italio]] la antaŭajn tagojn. La 26-an de julio, Germanio kaj Italio eksubtenis la ribelulojn; la itala interven-korpuso estis estrita de Generalo [[Mario Roatta]]. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-2005-0601-500, Spanien, Himmlerbesucht die Burg von Toledo.jpg|eta|maldekstre|[[Sieĝo de la Alkazaro|Liberigo de la Alkazaro]] septembre de 1936: [[Heinrich Himmler]] vizitante la Alkazaron de Toledo kun [[José Moscardó]] en oktobro de 1940.]] Subteno de la [[Akso (historio)|Akso]] helpis al Franco ekde la komenco, ekzemple per transporto de trupoj el Hispania Maroko (ekzemple de la [[Hispana Legio]]) al la provincoj Kadizo kaj Sevilo.<ref> Alpert, 1996, p. 127.</ref> De tiam forta kolumno de insurekciuloj avancis tra la [[Arĝenta Vojo]] ĝis [[Merido (Hispanio)|Merido]] kaj [[Badajoz]], kie okazis amasmortiga supremado post la konkero.<ref> Espinosa Maestre, 2003.</ref> La naciismaj fortoj gajnis ankoraŭ venkon la [[27-a de septembro|27-an de septembro]], kiam ili kaptis la urbon [[Toledo]] post longa sieĝo fare de respublikanoj (Naciista garnizono sub Kolonelo [[Moscardó]] tenis la [[Alkazaro]]n en la centro de la urbo ekde la komenco de la ribelo).<ref> Alpert, 1996, pp. 128-129.</ref> Post du tagoj, Franco deklaris sin ''Generalísimo'' ("ĉefgeneralo") kaj ''Caudillo'' (prahistoria titolo por "militestro") dum li provis unuigi la diversajn ''Falange''-ajn kaj karlismajn elementojn de la naciisma movado en unu partion.<ref> Aróstegui, 1997, p. 57.</ref> En oktobro, la frankistoj lanĉis gravan ofensivon al Madrido, sed kreskanta rezisto de la registaro kaj la alveno de anarkiismaj katalunaj trupoj, de "volontuloj" alvenintaj de komunismaj organizoj de diversaj landoj haltigis la jam anoncitan antaŭeniron de frankistoj ĝis la [[8-a de novembro]].<ref> Ruiz, Julius (2012). ''La justicia de Franco''. RBA Libros. pp. 94-95 kaj 363. ISBN 978-84-9006-243-2.</ref> Startis la [[Batalo de Madrido]]. Intertempe, la registaro, tiam estrata de socialista gvidanto [[Francisco Largo Caballero]] moviĝis de Madrido al [[Valencio]], ekster la batala zono, la [[6-a de novembro|6-an de novembro]].<ref> Casanova, 2007, p. 309.</ref><ref> Juliá, 1999, p. 128.</ref> Ankaŭ forlasis la ĉefurbon la tiama urbestro, post kio estis elektita nova urbestro la esperantista socialisto [[Cayetano Redondo]]. La [[18-a de novembro|18-an de novembro]], nazia Germanio kaj Italio oficiale agnoskis la reĝimon de Franco, kaj la [[23-a de decembro|23-an de decembro]], Italio sendis proprajn "volontulojn" por batali je la flanko de la naciistoj. == La milito: [[1937]] == [[Dosiero:Hispana milito oktobro1937.PNG|dekstra|eta|300px|En oktobro 1937 la naciistoj jam estis militakirintaj la nordan eks-respublikan teritorion.]] Kun siaj vicoj pliigitaj de italaj trupoj kaj hispanaj koloniaj soldatoj el Maroko, Franco faris alian provon kapti Madridon en januaro kaj februaro de 1937, sed ree malsukcesis. <ref>Alpert, 1996, pp. 137-139.</ref> La grandurbon [[Malago]] li kaptis la [[8-a de februaro|8-an de februaro]] kaj la retiriĝo de granda parto de la loĝantaro laŭ ĉemarborda ŝoseo al ankoraŭ respublikana urbo [[Almerio]] estis bombardata de aviadiloj kaj ŝipoj el frankisma flanko, kio okazigis teruran [[masakro]]n, kiu estis diskonigita al la tuta mondo kaj iĝis unu el la epizodoj per kiu la publika opinio turnis sin kontraŭ la malhumaneco de la frankistoj.<ref> Alpert, 1996, pp. 141-142.</ref> [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-P0214-513, Spanien, Schlacht um Guadalajara.jpg|eta|250px|maldekstre|Avancoj de la italaj trupoj de la [[Corpo Truppe Volontarie|CTV]] dum la [[batalo de Gvadalaĥaro]].]] La [[batalo de Gvadalaĥaro]] okazis el la 8a al la 23a de marto proksime de la urbo [[Gvadalaĥaro (Hispanio)|Gvadalaĥaro]] en klopodo de la armeo de Francisco Franco por eniri al Madrido el la nordo. Ĝi estis katastrofo por la ''[[Corpo Truppe Volontarie]]'', kiu ekde tiam jam ne partoprenos plu en la regado de operacoj tiom grandaj kaj nur kiel apogo al la frankisma flanko. La italoj perdis milojn da soldatoj kaj grandan kvanton de armilaro, ĉefe pro la malbonaj veterkondiĉoj (koto).<ref> Alpert, 1996, pp. 142-148.</ref> La [[28-a de aprilo|28-an de aprilo]], la soldatoj de Franco eniris en [[Gernika]], urbo simbola por eŭskoj en nuna [[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]], du tagojn post la fifama bombado de tiu urbo fare de la germana ''Legion Kondor'', ekipita per du-aviadiloj [[Heinkel He-51]] (la legiono alvenis al Hispanio la [[7-a de majo|7-an de majo]]). Post la falo de Gernika, la registaro ekkontraŭbatalis kun kreskanta efikeco.<ref> Alpert, 1996, pp. 150-152.</ref> En majo, la registaro provis rekapti [[Segovio]]n, devigante al Franco eltiri el la madrida fronto por haltigi ilian antaŭeniron. Mola, la dua-viculo de Franco, mortis la 3-an de junio (kio lasis Franco kiel la nura reganto de sia flanko), kaj frue en julio, la registaro fakte lanĉis fortan kontraŭ-ofensivon en la [[Madrida Regiono|regiono de Madrido]], kiun la frankistoj forpelis kun iom da malfacilo. La 24an de aŭgusto startis ofensivo al [[Zaragozo]], kio devigus Franco prokrasti ofensivon al Nordo. Norde de la rivero [[Ebro]] batalis anarkiistoj kaj sude komunistoj de [[Enrique Líster]]. La batalo de [[Belchite]] estis unu el la plej sangelverŝaj de la milito. La insurekciuloj rezistis ĝis la 3a de septembro, post kio ili startigis kontraŭofensivon kiu norde kaj sude de Ebro retropuŝis la respublikajn trupojn.<ref> Alpert, 1996, pp. 157-160.</ref> Post tio, Franco rekaptis la iniciatemon, kaj konkeris en la nordo la urbojn [[Santandero (Hispanio)|Santandero]]<ref> Alpert, 1996, pp. 160-161.</ref> kaj [[Gijón]].<ref> Voluntad (Gijón) (293): 2. 21a de oktobro 1938.</ref> La [[28-a de aŭgusto|28-an de aŭgusto]], [[Vatikano]] agnoskis Franco-n sub premo de Mussolini, kaj je la fino de novembro, kiam la frankistoj alproksimiĝis al Valencio, la registaro denove moviĝis, al Barcelono.<ref> Casanova, 2007, p. 332.</ref> == La milito: [[1938]] == [[Dosiero:Hispana milito novembro1938.PNG|dekstra|eta|300px|En novembro 1938, post la [[Batalo de Ebro]], la frankistoj avancis ĝis Katalunio; la milito estis finiĝonta.]] {{Ĉefartikolo|Batalo de Teruelo}} La du flankoj luktis pri posedo de la urbo [[Teruelo]] dum la tuto de januaro kaj februaro, respublikanoj konkeris kaj tenis la urbon dum preskaŭ du monatoj (nura provinca ĉefurbo konkerita de respublikanoj) kaj finfine la insurekcia tendaro forte kapts ĝin en la [[22-a de februaro]].<ref> Alpert, 1996, pp. 163-170.</ref> Tiukadre Franco deciis prokrasti la planitan atakon al Madrido kaj avancis en suda Aragono kaj norde al [[Ilerdo]]. La [[15-a de aprilo|15-an de aprilo]], la frankistoj trarompis ĝis [[Mediteraneo]] atingante [[Vinaròs]] sur la marbordo, tiel disrompante la parton de Hispanio tenatan de la registaro en du partojn.<ref> Alpert, 1996, pp. 167-170.</ref> Konstatinte sian baldaŭan malvenkon, la respublika registaro suferis krizon kaj provis procezi pri [[paco]] en majo,<ref> Juliá, 1999, pp. 139-140.</ref> sed Franco postulis senkondiĉan kapitulacon, kaj la milito daŭris. [[Dosiero:Gottwaldova dělostřelecká baterie.jpg|maldekstra|eta|250px|Dum la [[Batalo de Ebro]], kontraŭaera respublika roto.]] {{Ĉefartikolo|Batalo de Ebro}} La registaro tiam lanĉis ardan kampanjon por rekonekti sian teritorion en la [[Batalo de Ebro]], ekde la [[24-a de julio]] ĝis la [[26-a de novembro]]. La 25an de julio 1938 la respublika Armeo de Ebro, trapasis per boatoj surprize la riveron Ebro inter [[Mequinenza]] kaj [[Amposta]] cele al atako el nordo kontraŭ la frankista armeo kiu estis veninta al [[Valencio]]. Tiel startis la [[batalo de Ebro]] kiu iĝis ambaŭtendare grnda elĉerpiĝo.<ref> Alpert, 1996, p. 175.</ref> Dekomence la respublika armeo alvenis ĝis [[Gandesa]] en la interno, sed malsukcesis rekonkeri ĝin; dume la german-frankista aerarmeo konstante bombardadis la respublikanojn, kiuj devis haltigi sian avancon.<ref> Alpert, 1996, pp. 175-177.</ref> Franco anstataŭ sekvi al Valencio, decidis marteladi la kaptitajn respublikajn trupojn.<ref> Alpert, 1996, p. 177.</ref> Post tri monatoj ĉiu tendaro perdis po 60 000 homojn, la respublikanoj devis retiriĝi denove trans Ebro la 16an de novembro.<ref>Alpert, 1996, pp. 177-181.</ref> Tiu respublika malsukceso efektive determinis la finan rezulton de la milito. Ok tagojn antaŭ la novjaro, Franco reatakis per sendo de amasaj fortoj al invado de [[Katalunio]]. == La milito: [[1939]] == Kvankam la respublikanoj baraktis por klopodoj de diversaj elprenaj atakoj en kelkaj areoj de la ceteraj frontoj, la frankistoj pluis la atakon al nordoriento. Ili konkeris Katalunion en rapidega kampanjo dum la unuaj du monatoj de 1939. [[Taragono]] falis la [[14-a de januaro|14-an de januaro]], [[Barcelono]] la [[26-a de januaro|26-an de januaro]] kaj [[Ĝirono]] la [[5-a de februaro|5-an de februaro]]. Kvin tagoj post la falo de Ĝirono, la lasta rezisto de Katalunio estis rompita. En tiu frankisma avanco apenaŭ okazis bataloj tiom grandaj kiom tiuj okazintaj por la konkero de aliaj grandaj urboj. La respublikanoj sentis sin jam venkitaj kaj la retiriĝo al la franca landlimo estis komuna por batalintoj kaj civiluloj.<ref> Bahamonde kaj Cervera Gil, 1999, p. 250.</ref> Granda parto de tiuj estis enfermitaj en francaj subĉielaj [[koncentrejo]]j ofte sur strandoj, kie suferis inter aliaj penoj malvarmegon.<ref> Alpert, 1996, p. 185.</ref> La [[27-a de februaro|27-an de februaro]], la registaroj de [[Britio]] kaj [[Francio]], teorie malvolonte, agnoskis la reĝimon de Franco. Jam en la 89a de februaro brita ŝipo intervenis por ke frankistoj konkeru la insulon [[Menorko]]n, kiu estis respublika teritorio dum la tuta milito.<ref> Bahamonde kaj Cervera Gil, 1999, pp. 215-219.</ref> [[Dosiero:España Marzo 1939.PNG|eta|Mapo de la du zonoj en marto 1939]] Nur Madrido, Valencio, [[Alikanto]] kaj kelkaj aliaj fortikaĵoj restis por la registaraj fortoj, plus granda parto de la sudorienta kvarono de la landa teritorio. En tiu areo la ĉefministro [[Juan Negrín]] klopodis por pluigi la militon spite la malfortecon de la restintaj defendantoj. Estis polemikoj inter tiuj kiuj proponis reziston ĝis starto de milito en Eŭropo, kiam okcidentaj potencoj helpu la hispanan respublikon,<ref> Aróstegui, 1997, p. 117.</ref> kaj tiuj kiuj vidis evidentaj la lacecon pro la milito kaj la malsategon, kio malhelpis la kapablon rezisti.<ref> Casanova, 2007, p. 336.</ref> La rezistemon malhelpis la agnosko de la registaro de Franco fare de Britio kaj Francio. Dume startis militista kaj politika komploto kontraŭ la rezistema regado de Negrín estrita de la estro de la Centra Armeo, la kolonelo [[Segismundo Casado]], kiu estis konvinkita, ke negocado inter militistoj rezultos en pactraktato. Apogis lin la anarkiisto [[Cipriano Mera]], kaj kelkaj politikistoj, kiel la socialisto [[Julián Besteiro]]. Ĉiuj kontraŭis la strategion de rezistado de Negrín kaj lian «dependon» de Sovetunio kaj de la Hispana Komunisma Partio, kiuj estis la nuraj kiuj defendis la rezistemon de Negrín.<ref> Casanova, 2007, p. 337.</ref> Estiĝis interna batalo en Madrido, kiu rezultis en ĉirkaŭ 2 000 mortoj, kaj la komunistaj gravuloj fuĝis. <ref>Casanova, 2007, p. 337.</ref> La frankistoj tute malakceptis ajnajn kapitulacajn kondiĉojn.<ref> Juliá, 1999, p. 143.</ref> La [[28-a de marto|28-an de marto]], sen iu ajna defendanto, Madrido falis al la frankistoj. La venontan tagon, ankaŭ [[Valencio]] kapitulacis. El 29-a de marto ĉirkaŭ 15 000 rifuĝintoj ariĝis sur la haveno de [[Alikanto]] esperante ŝipojn kiuj konduku ilin eksterlanden, sed tion atingis nur malmultaj. Miloj estis kaptitaj de frankistoj, multaj ekzekutitaj surloke, aliaj senditaj al koncentrejoj kaj ankaŭ multaj memmortigis sin tiam.<ref> Casanova, 2007, pp. 405-407.</ref> Oni deklaris venkon la [[1-a de aprilo|1-an de aprilo]], kiam la lastaj el la respublikistaj fortoj kapitulacis. == Socia kaj sociala revolucio == {{Ĉefartikolo|Hispana Revolucio (1936)}} [[Dosiero:Mapa de Aragón Revolución 1936.png|eta|375px|maldekstre|La aŭtonoma Aragonio en 1936 (ruĝe), flave la militfronto, blue la faŝisma zono.]] En la regionoj regataj de la anarkiistoj, ([[Aragono]] kaj [[Katalunio]]), aldone al la milita sukceso, estis vasta [[Hispana Revolucio (1936)|socia kaj sociala revolucio]], laŭ kiu la laboristoj kaj kamparanoj [[kolektivigo|kolektivigis]] agron kaj [[industrio]]n, kaj starigis konsiliojn paralelajn al la (apenaŭ kaj tute ne funkcianta) [[registaro]].<ref> Casanova, 1997, pp. 200.</ref> La ĉefa areo kie tio okazis estis [[Katalunio]] (kie oni kolektivigis la [[transporto]]n, la industrion kaj aliaj servoj) kaj [[Aragono]] (kie la alveno de anarkiismaj fortoj survoje al Madrido helpis la instaladon de tute nova socipolitika sistemo). En la urbaj areoj la laboristoj mem prenis kontrolon de la ekonomia funkciado de la produktrimedoj, deklaris salajran egalecon (nekomplete), kaj sistemon por helpi solidarece ĉu aliajn sektorojn ĉu la ĝeneralan funkciadon de la sociaj servoj aŭ de la militirado. En la kamparaj areoj oni deklaris kolektivecon de la terposedo (komuna posedo) kaj de ties ekonomia kaj labora funkciado; oni nuligis la funkciadon de [[mono]] (en multaj lokoj), kiu estis anstataŭata de laboratestiloj.<ref>[[Frank Mintz|Mintz, Frank]] (1977). ''La autogestión en la España revolucionaria''. Madrid: La piqueta. ISBN 84-7443-003-8.</ref> Tiun revolucion oponis kaj la sovet-subtenataj komunistoj kaj la demokratiaj respublikistoj. Dum la milito progresis, la registaro kaj la komunistoj sukcesis uzi sian aliron al sovetaj armiloj por restarigi registaran regadon de la milita klopodo, kaj per diplomatio kaj per perforto. Dum la fifamaj ''[[Majaj Tagoj de Barcelono]]'' de [[1937]], multaj centoj aŭ miloj da kontraŭ-faŝismaj soldatoj mortigis unu la alian por regado de strategiaj punktoj en Barcelono, kiel [[George Orwell]] rakontas en ''Omaĝo al Katalunio''. Ĝenerale la komunistoj je la rektaj ordonoj de [[Stalino]], kun helpo de katalunismaj naciistoj, batalis, murdis, arestis, torturis kaj malaperigis milicanojn, aktivulojn kaj eĉ simpatiantojn de [[anarkiisto]]j, maldekstremaj komunistoj, ĉefe de partio [[POUM]], kaj aliaj ne-stalinistoj, kun la ekskuzo plifortigi unuecan komandon de la milito sub ununura registara fakta estrado.<ref> Casanova, 2007, pp. 318-321.</ref> Tiuj majaj okazintaĵoj komencis pro la kontrolo de la telefona centralo kaj estis multajn jarojn poste ĉefa afertemo de la filmo ''[[Tierra y Libertad (filmo)|Tierra y Libertad]]'' de la brita kinreĝisoro [[Ken Loach]]. La ĉefa trajto de respublikistoj, kiu iris kontraŭ ili mem, estis interna divido. Diversaj fortoj batalis inter si. Tamen en la naciisma dekstra flanko, Franco rapide unuigis diversajn fortojn, ĉu volonte ĉu malvolonte de la unuigitoj. Post la majaj okazintaĵoj, tendenco al unueco fortiĝis ankaŭ en la respublikana tendaro. Formiĝis nova registaro, estrita de la modera socialisto [[Juan Negrín]], kun aliaj socialistoj, [[Indalecio Prieto]] kaj [[Julián Zugazagoitia]] kiel ministroj de Armeo kaj Internaj Aferoj, kaj kun apogo de la [[Hispana Komunista Partio]]. Tiu movo fortigis la respublikanan registaron, kaj finis la revolucion. == Rezulto de la milito == [[File:Rifugxejo.jpg|thumb|maldekstre|Rifuĝejo kontraŭbombada en [[Don Benito]]. La urbeto estis ofte bombardita fare de frankismaj aviadiloj]] Pluraj centmiloj da homoj mortis. Pri tio ankoraŭ laboras kaj interkonsentas historiistoj, ĉefe pri la kriterioj kalkuli kaj klasigi la mortintojn, kaj ĉefe pri la konsideroj kaj komparoj. Multaj aliaj miloj estis malliberigitaj, torturitaj, fitraktitaj, mortpafitaj aŭ ekzilitaj enlande kaj ĉefe eksterlande. Ekzilintaj respublikistoj fuĝis al Francio, Sovetio (la komunismaj) aŭ [[Hispanameriko]], ĉefe [[Meksiko]] de [[Lázaro Cárdenas del Río]]. En Francio, ili estis malliberigitaj en [[koncentrejo]]j, fitraktitaj, post kio ili iris grandparte ĉu al la [[Franca Rezistado]] ĉu al naziaj [[koncentrejo]]j. Post la testo de Hispanio, en tiu 1939 mem, nazia Germanio invadis [[Pollando]]n. Tiel ekis la [[Dua mondmilito]]. Franco ne anigis teorie Hispanion en Akson sed malrekte subtenis ĝin, per diplomatio kaj trupoj ([[Blua Divizio]]). Multaj respublikistaj soldatoj denove enarmeiĝis por batali kontraŭ nazioj. Tamen pluraj finis en [[ekstermejo]]j. Post la alianca venko, kelkaj [[gerilo|gerilis]] en Hispanio sensukcese. [[Dosiero:Madrid - Plaza de Santa Ana, monumento a García Lorca.jpg|eta|220px|dekstra|[[Statuo]] de [[Federico García Lorca]] sur la [[Placo Sankta Ana]], [[Madrido]]. Eble li estas la plej fama mortinto fare de la frankistoj; fakte li estis murdita antaŭ scii ke okazos trijara milito, estrata de Franco mem, nome en la unuaj tagoj de la ribelo ĉe la urbo [[Granado]]..]] Franco daŭris en potenco dum 40 jaroj, epoko kiu estas nomita [[Frankisma Hispanio]]. La regno bezonis jardekojn por reatingi la ekonomian nivelon de 1936. Inter la respublikistoj, multaj intelektuloj kaj esperantistoj estis ekzekutitaj ([[Federico García Lorca]]), forpasis en prizono ([[Miguel Hernández]]) aŭ devis ekziliĝi ([[Rafael Alberti]], [[Juan Ramón Jiménez]]). Dum 1937 ĉiuj anoj de la [[Asocio Kordova de Esperanto]] kune estis mortpafitaj de la trupoj frankistaj. Pro multnombraj protestoj, kiun generalo Francisco Franco ricevis pro tio, li publikigis gazetaran noton en kiu li asertis ke "se iu esperantisto estis mortpafita, tio okazis pro aliaj aktivecoj, kaj ne pro parolado de esperanto". Unu el multaj viktimoj de la enlanda milito en Hispanio estis la prezidanto de IKUE, pastro Font i Giralt, murdita de anti-frankistoj<ref>Pri antisemitismo, La Eta Heroldo de Esperanto de KCE, aprilo 2017, n-ro 3, 1-a jarkolekto, p. 1</ref>. En [[1995]] la brita filmisto [[Ken Loach]] realigis la filmon ''[[Land and Freedom]]'' (Lando kaj Libereco) kiu priskribas la travivaĵojn de angla komunisto kiu partoprenas la Hispanan Enlandan Militon. === Mortintoj === La polemiko pri la kalkulado de mortintoj dum tiu milito daŭris multe da tempo (ĝi komenciĝis dum la milito) kaj ankoraŭ daŭras. La mortintoj pri militaj kialoj (bataloj, bombardadoj, ktp.) estis relative klaraj kaj same tiuj kiujn mortigis la respublika flanko, ĉar dum la 40 jaroj de frankismo, la reĝimo tre bone kalkulis (eĉ troe) kaj omaĝis ilin. Sed pri la mortintoj pro frankisma perforto kaj dum la milito kaj iom poste oni polemikis dum multaj jaroj, ĉefe pro la malapero de koncernaj dokumentoj aŭ pro falsado ĉe enskriboj (ekzemple mortpafitoj aperas en oficiala registrado simple kiel mortintoj pro [[hemoragio]]). Lastatempe granda roto de pristuduloj kaj fakuloj traserĉas la registrejojn por certigi ciferojn kaj laŭ la lastaj pristudoj laŭ provincoj aperas la jenaj: [[Dosiero:Gerilanoj-kontraŭfrankismaj.jpg|eta|maldekstra|250px|Monumento al la gerilanoj kontraŭfrankismaj en [[El Torno]], [[Provinco Cáceres]]; evidentigo pri la ankoraŭaj sintenoj rilate al la milito estas ke post la starigo de tiu monumento, frankisma lokano pafis kontraŭ la figuroj jam komence de la 21a jarcento. La pafoj videblas sur la foto: rigardu la ŝultrojn de la tri dekstraj figuroj.]] * [[Provinco Kordovo]] 9 579 * [[Provinco Sevilo]] 8 000 * [[Provinco Badajoz]] 7 909 * [[Provinco Malago]] 7 000 * [[Provinco Zaragozo]] 6 029 * [[Provinco Asturio]] 5 952 * [[Provinco Onubo]] 5 455 * [[Provinco Granado]] 5 048 * [[Provinco Toledo]] 3 755 * [[Provinco Valencio]] 3 128 * [[Provinco Madrido]] 2 663 * Entute '''94 699''' nur pro frankisma perforto, konsiderante, ke mankas ankoraŭ informoj pri 13 provincoj kaj plej parto de la pristudataj ankoraŭ montras provizorajn ciferojn. Se al tio oni sumas la mortintoj en milita agado, la mortintoj pro perforta agado de la respublika flanko, la mortintoj pro malsato kaj malsanoj kaŭzitaj de la milito, de la malvenko kaj de la ekzilo, tio povas alproksimigi al la duonmiliono, sed ankoraŭ malproksime de la miliono multfoje proklamita.<ref>"Después de 70 años, la esperanza es la Audiencia", ''[[El País]]'', 2-a de septembro 2008, paĝo 11.</ref> == En Esperanto == * [[Jef Last]] / [[Nordahl Grieg]], ''[[Volontuloj kun okulvitroj]]'', [[SATeH]], 2024, (re)eldono de du romanoj pri la Hispana Enlanda Milito, "[[La hispana tragedio]]" kaj "Hispana somero", kun aldonaj materialoj. * Jef Last. [[La Hispana Tragedio|''La Hispana Tragedio'']] * [[Alardo Prats Beltrán]], "Fronto kaj postfronto de Aragonio", Oficejo pri la Eksterlanda Propagando de [[CNT]]-FAI (sindikato ''[[Confederación Nacional del Trabajo]]'' kaj organizaĵo [[Federacio Anarkiisma Iberia]]), Esperanto-Sekcio, Barcelono, 1938. Elhispanigis Pario. * [[Eduardo Vivancos]]: ''50-a datreveno de la Hispana Revolucio. Prelego farita dum la SAT-kongreso okazinta en Sant Cugat del Valles (Barcelono) en julio 1986''. [[Sennacieca Revuo]], (1385-1386), 2020, pp.&nbsp;5–11. * [[Eduardo Vivancos]]: ''Notoj el mia taglibro'' (trad. Juliette Ternant; kun enkonduko kaj notoj de [[Javier Alcalde]]). Taglibro pri la travivaĵoj de junulo dum la Hispana Enlanda Milito en la konstante bombardita urbo [[Barcelono]]. Liaj studoj, eklaboroj, aktivado en la liberecanaj medioj, ekesperantistiĝo kaj finfina aliĝo al la armeo de la Dua Hispana Respubliko. [[Beletra Almanako]] ([[BA33|33]]), oktobro 2018. paĝoj&nbsp;35–62. * La [[99-a SAT-Kongreso 2026|99-a SAT-Kongreso]] okazos en la urbo Leono inter la 19-a de julio 2026 kaj la 26-a de julio 2026. La kongreso koincidos kun la 90-jariĝo de la Hispana Enlanda Milito, kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estas planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo]</ref> ==Referencoj== {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Alpert, Michael (1987). La guerra civil española en el mar. Madrid: Siglo XXI. ISBN 84-323-0609-6. * Alpert, Michael (1996). «La historia militar». En Stanley Payne kaj Javier Tusell. ''La guerra civil. Una nueva visión del conflicto que dividió España''. Madrid: Temas de Hoy. ISBN 84-7880-652-0. * Alía Miranda, Francisco (2018). ''Historia del Ejército español y de su intervención política''. Madrid: Los Libros de la Catarata. ISBN 978-84-9097-459-9. * Aróstegui, Julio (1997). ''La Guerra Civil. La ruptura democrática'',. Madrid: Historia 16. ISBN 84-7679-320-0. ** (2006). ''Por qué el 18 de julio… Y después''. Barcelona: Flor del Viento Ediciones. ISBN 84-96495-13-2. * Bahamonde, Ángel; Cervera Gil, Javier (1999). ''Así terminó la Guerra de España''. Madrid: Marcial Pons. ISBN 84-95379-00-7. * Casanova Ruiz, Julián, ''La Iglesia de Franco''. Ed. Crítica, 2005. ISBN 84-8432-675-6. ** (2007). ''República y Guerra Civil''. Vol. 8 de la ''Historia de España'', de Josep Fontana kaj Ramón Villares. Barcelona: Crítica/Marcial Pons. ISBN 978-84-8432-878-0. ** (1997). ''De la calle al frente. El anarcosindicalismo en España. (1936-1939)''. Barcelona: Crítica. ISBN 84-7423-836-6. * Bolloten, Burnett (1989). ''La Guerra Civil Española: Revolución y Contrarrevolución''. Madrid: Alianza Editorial. * Espinosa Maestre, Francisco (2003). ''La columna de la muerte. El avance del ejército franquista de Sevilla a Badajoz''. Barcelona: Crítica. ISBN 84-8432-431-1. * García Nieto, Mª Carmen. ''Guerra civil española, 1936–1939''. Salvat Editores, Barcelona, 1982. ISBN 84-345-7996-0 * Fuertes Palasí, Juan Francisco; Mallench Sanz, Carlos (2013). ''La Batalla Olvidada''. Castellón: Divalentis. ISBN 978-84-939522-9-7. * Gil Pecharromán, Julio (1997). ''La Segunda República. Esperanzas y frustraciones''. Madrid: Historia 16. ISBN 84-7679-319-7. * Jorge, David (2016). ''Inseguridad colectiva. La Sociedad de Naciones, la Guerra de España y el fin de la paz mundial''. Valencia: Tirant lo Blanch. ISBN 978-84-165564-7-2. * Juliá, Santos (1999). ''Un siglo de España. Política y sociedad''. Madrid: Marcial Pons. ISBN 84-9537903-1. * Maldonado Moya, José Mª. ''El Frente de Aragón. La Guerra Civil en Aragón (1936-1938)''. Mira Editores. ISBN 978-84-8465-237-3 * Malefakis, Edward (2006). «Perspectivas históricas y teóricas de la guerra». En Edward Malefakis. ''La Guerra Civil española'' (2a eldono). Madrid: Taurus. ISBN 84-306-0614-9. * Martínez Bande, José Manuel. ''La batalla de Teruel''. Madrid: Ed. San Martín. ISBN 84-7140-088-X. * Moradiellos, Enrique (1996). ''La perfidia de Albión. El Gobierno británico y la guerra civil española''. Madrid: Siglo XXI de España Editores. ISBN 9788432309168. * [[Stanley G. Payne|Payne, Stanley G.]] (2005) [​2005​]. ''El Colapso de la República''. (2a eldono). Madrid (España): Planeta. p. 616. ISBN 84-6742-227-0. ** (2016) [​2016​]. ''El Camino al 18 de julio. La erosión de la democracia en España''. (1a eldono). Madrid (España): Espasa Calpe. p. 424. ISBN 84-6704-682-1. * Preston, Paul (2006) [​1978​]. ''La Guerra Civil española. Reacción, revolución y venganza''. Barcelona: Penguin Random House. ISBN 978-84-9908-282-0. * Raguer, Hilari (2001). ''La pólvora y el incienso. La Iglesia y la Guerra Civil española (1936-1939)''. Barcelona: Península. ISBN 978-84-8307-848-8. * Solé i Sabaté, Josep María; Villarroya, Joan (2003). ''España en llamas. La guerra civil desde el aire''. Madrid: Temas de Hoy. ISBN 84-8460-302-4. * [[Hugh Thomas|Thomas, Hugh]] (1976). ''La Guerra Civil española''. (2011). Barcelona: Grijalbo. ISBN 978-84-9908-087-1. * Tuñón de Lara, Manuel (1986). ''La batalla de Teruel''. Zaragoza: Instituto de Estudios Turolenses. ISBN 84-505-5073-4. * Viñas, Ángel; Hernández Sánchez, Fernando (2009). ''El desplome de la República''. (2010). Barcelona: Crítica. ISBN 978-84-9892-108-3. === Plia legado (en angla) === * Beevor, Antony. ''The battle for Spain. The Spanish civil war.'' Penguin Books. 2006. London. ISBN 0-14-303765-X. * Graham Helen. ''The Spanish Civil War. A very short introduction.'' Oxford University Press. New York. 2005. ISBN 978-0-19-280377-1 * Jackson, Gabriel. ''The Spanish Republic and the Civil War,1931-939.'' Princenton University Press. Princenton. 1967. ISBN 0-691-00757-8 * Preston, Paul. ''The Spanish Civil War. Reaction, revolution & revenge.'' Harper Perennial. 2006. London. ISBN 978-0-00-723207-9 ISBN 0-00-723207-1 * Thomas, Hugh. ''The Spanish Civil War.'' Penguin Books. London. 2003. ISBN 978-0-14-101161-5 == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[José Antonio Aguirre]] * [[Gerald Brenan]] * [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]] * [[Lluís Companys]] * [[Buenaventura Durruti]] * [[FAI]] * ''[[Falange Española]]'' * [[Francisco Franco]] * [[Frankisma diktaturo]] * [[Jesús Galíndez]] * [[Manuel Hedilla]] * [[Hispana Revolucio]] * [[La Hispana Tragedio]] * [[Historio de Hispanio]] * [[Interna milito]] * [[Francisco Largo Caballero]] * [[Jef Last]] * Filmo ''[[Libertarias]]'' * [[Listo de svedoj kiuj mortis en la Hispana Enlanda Milito]] * [[Julio Mangada]] * [[Cipriano Mera]] * [[Molotova koktelo]] * [[Ne-intervena komitato]] * [[Pasionaria]] * [[José Antonio Primo de Rivera]] * [[Puĉo de 17a kaj 18a de julio de 1936]] * [[Revolucio de Asturio]] * [[UHP]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.delbarrio.eu/civilmilito.htm Esperantistoj en la Hispana Intercivitana Milito (artikolo de 1993)] de [[Ulrich Lins]]. * [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68.htm "La utiligado de Esperanto dum la Hispana Intercivitana Milito" (artikolo de 2006)] de [[Toño del Barrio]] kaj [[Ulrich Lins]] * tri [http://www.delbarrio.eu/afisharo.htm#afishoj Afiŝoj de la Hispanaj Respubliko kaj la Civila Milito] * [http://hispanamilito.wz.cz/ retpaĝaro pri la Hispana Enlanda Milito de Katarína el Slovakio kaj Luis el Hispanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060220125340/http://hispanamilito.wz.cz/ |date=2006-02-20 }} * [http://www.liberafolio.org/2006/civitanamilitokonferenco artikolo de "Libera Folio" pri "Esperanto en kongreso pri la Hispana Enlanda Milito" dum 2006]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ateneo.unam.mx/textoconstitucion.htm teksto (hispanlingva) de la konstitucio de la Hispana Respubliko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090531221523/http://www.ateneo.unam.mx/textoconstitucion.htm |date=2009-05-31 }} * [http://www.enxarxa.com/esperanto/NIN%20Signifo%20kaj%20graveco%20de%20la%20majaj%20tagoj.pdf Manifesto de la POUM, verkita de Andreu Nin, pri la majaj tagoj de 1937 en Barcelono] * [http://www.enxarxa.com/interhelpo/societat/projectes/CASTELLS%20Las%20colectivizaciones%20en%20Catalunya%20-%20EO.pdf CASTELLS, Antoni: La kolektivigoj en Katalunio (1936-1939)] {{Projektoj|q=Hispana Enlanda milito|n=Kategorio:Hispana Enlanda Milito}} {{Trad|es|Guerra civil española|105505411}} {{Elstara}} {{ADLS|2005|33}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana Enlanda Milito| ]] [[Kategorio:Militoj de Hispanio]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1936]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1937]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1938]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1939]] [[Kategorio:Enlandaj militoj]] [[Kategorio:Militoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:1930-1939 en Hispanio]] q3xpqvzz1o8wwzvtnlrkcspznm99l4g 0 13564 9419800 9400416 2026-07-03T21:21:42Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419800 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Polpoj |koloro = pink |dosiero = Octopoda montage.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Diverseco de Polpoj |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Molusko]]j ''Mollusca'' |klaso = [[Kapopieduloj]] ''Cephalopoda'' |subklaso = [[Coleoidea]] |superordo = [[Octopodiformes]] |ordo = '''Octopoda''' |ordo aŭtoritato = [[William Elford Leach|Leach]], [[1818]] |specioj de subdivizio = [[Familio (biologio)|Familioj]] |subdivizio2 = 11 en du subordoj, vidu [[Polpo#Klasifiko|tekston]]. |vikispecio = Octopoda |komunejo = Octopoda }} [[dosiero:Polbo pulpo galicia.jpg|eta|''Octopus vulgaris'']] '''Polpoj''' ('''''Octopoda''''') estas ordo de okbrakaj [[kapopiedulo]]j. == Priskribo == Ĉiu brako de tiuj [[moluskoj]] estas nomata [[tentaklo]] kaj havas ordinare du vicojn de suĉiloj (ĉe kelkaj genroj nur unu vicon), per kiuj ili povas gustumi, sensi, grimpi kaj kapti predojn. Polpo estas relative inteligenta kaj ludema. La tuta korpo de polpoj estas ordinare mola, krom beko komparebla al tiu de [[papago]]. Estas tamen familioj kiuj enhavas internan konekton (subordo ''Cirrina'') kaj aliaj kiuj enhavas malinternan konksimilan organon (''Argonautidae'', nur se inaj - fakte la konko estas ovujo). Polpoj de la subordo ''Incirrina'' kapablas ŝprucigi [[inko]]similan substancon (konsistanta el [[melanino]]) por malatentigi predantojn. == Familioj == La ordo enhavas du subordojn, ''Cirrina'' kaj ''Incirrina''. La unua grupo, male al la dua, havas internan konketon, du naĝilojn sur la kapo kaj fadenetojn ("ĉirojn") apud suĉiloj; nur la dua tamen havas ujon por [[inko]]. La familioj de polpoj estas: * subordo '''''Cirrina''''' [[Dosiero:Cirroteuthis muelleri NOAA.jpg|eta|maldekstre|180px|''Cirroteuthis muelleri'']] ** familio ''Opisthoteuthidae'' ** familio ''Cirroteuthidae'' ** familio ''Stauroteuthidae'' ** familio ''Cirroctopodidae'' <br><br><br> * subordo '''''Incirrina''''' [[Dosiero:Argonautidae_-_Argonauta_argo.JPG|eta|maldekstre|180px|''Argonauta argo'', ekzemplero gardata en muzeo]] ** familio ''Amphitretidae'' ** familio ''Bathypolypodidae'' ** familio ''Eledonidae'' ** familio ''Enteroctopodidae'' ** familio ''Megaleledonidae'' ** familio ''Octopodidae'' (veraj polpoj) ** familio ''Alloposidae'' ** familio ''Argonautidae'' ** familio ''Ocythoidae'' ** familio ''Tremoctopodidae'' ==Rilato kun homoj== Homoj kaptas, mortigas, kaj manĝas pli ol 100 milionojn da polpoj en ĉiu jaro. Aktuale ili ne estas [[bredado|bredataj]], sed ekde 2019 kelkaj hispanaj kompanioj klopodas starigi polpajn bredejojn. Partoj de la publiko kaj de la scienca komunumo klopodas por malebligi tion argumentante, ke la inteligenteco kaj natura solemo de polpoj igus ilian amasbredadon aparte kruela. Polpa bredado estas anticipe malpermesita en kelkaj [[Usono|usonaj]] ŝtatoj kaj disputata en aliaj landoj.<ref>Torrella, Kenny. 2025. "The Race to Stop Octopus Farming Before It Starts". ''Vox''. [https://www.vox.com/future-perfect/471083/octopus-farming-bans-sentience]</ref> ==Vidu ankaŭ== * [[Polpa luktado]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|Zoologio}} [[Kategorio:Kapopieduloj]] iwxb549ydqvvfivnv7jmzvto7ph21rl 0 15038 9420069 9411028 2026-07-04T08:54:43Z Moldur 2507 9420069 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Soros talk in Malaysia.jpg|eta|260x260px|George Soros]] [[Dosiero:George Soros 47th Munich Security Conference 2011 crop.jpg|eta|276x276px|George Soros en la Konferenco de Sekureco en [[Munkeno]], 2011]] [[Dosiero:George Soros - World Economic Forum Annual Meeting 2011.jpg|eta|George Soros dum la [[Monda Ekonomia Forumo]] en [[Davos]], 2011]] [[Dosiero:George Soros - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg|eta|George Soros dum la [[Monda Ekonomia Forumo]] en [[Davos]], 2010]] [[Dosiero:George Soros - Festival Economia 2012 01 (cropped).JPG|eta|331x331px|George Soros, 2012]] [[Dosiero:George Soros - Festival Economia 2012 01.JPG|eta|dekstra|George Soros en la Ekonomia Forumo en [[Trento]] ([[Italio]]), 2012]] '''George Soros''' [Ĝorĝ Ŝoroŝ]), hungare György Soros, naskiĝis la [[12-a de aŭgusto|12-an de aŭgusto]] [[1930]] en [[Budapeŝto]] sub la nomo György Schwartz (elp.&nbsp;ŝvarc). Li estas financisto, spekulanto, [[filantropo]] kaj filo de la [[Esperanto-verkisto]] Tivadar Schwarz, alinomata [[Teodoro Ŝvarc]], unu el la eldonintoj de la fama beletra revuo en Esperanto [[Literatura Mondo]]<ref>[[István Ertl]], [http://bibliotekoj.org/literaturamondo/tekstaro/ertl_lm.htm Literatura Mondo (Nia trezoro)], [[La Ondo de Esperanto]], 10 (2009).</ref>. En la [[1970-aj jaroj]] li kunlaboris kun [[Jim Rogers]] ĉe la levilfonduso ''Qantum Fund'' kun kiu ili realigis gajnon de 4000 elcentoj en dek jaroj<ref>(nl) ''Jim Roger gelooft al tien jaar in duur voedsel'', p. 7, De Tijd, la 7-an de junio 2005.</ref>. Soros estas konata kiel "La viro, kiu rompis la bankon de Anglio" kiam li en [[1992]] forte vetis kontraŭ la brita pundo, kiam li estis profesie financa analisto kaj interŝanĝisto de [[Valuto|valutoj]] (angle: 'trader') en la londona borso-merkato<ref>Ferguson, Niall; Schlefer, Jonathan, "[https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1485674 Who Broke the Bank of England?]", 2009, Harvard Business School BGIE Unit Case No. 709-026. SSRN 1485674.</ref>. == Biografio == Li estis 13-jara kiam [[nazia Germanio]] invadis Hungarion en marto [[1944]]. Kvankam lia familio estis juda, li eskapis de [[Deporto|deportado]] danke al la protekto de ministeria oficisto, kiu portretis lin kiel sian baptoinfanon. Lia patro kaŝis sin kaj la filon dum la sekvaj monatoj interalie en somerdometo de la dancistino ''Elza Brandeisz'' en [[Balatonalmádi]];<ref>[http://www.dnn.de/Nachrichten/Kultur/Regional/Eine-der-Pionierinnen-des-Ausdruckstanzes-Elza-Brandeisz-starb-mit-110-Jahren artikolo "Eine der Pionierinnen des Ausdruckstanzes: Elza Brandeisz starb mit 110 Jahren" ([[germane]]: "Unu el la pioniroj de esprima danco: Elza Brandeisz mortis en la aĝo de 110 jaroj") en la gazeto ''Dresdner Neueste Nachrichten'' 2018-01-08]</ref> pri tio la patro verkis libron en Esperanto, „Maskerado ĉirkaŭ la morto“, kiu poste ankaŭ publikiĝis en la angla.<ref>Teodoro S. Ŝvarc. „Maskerado ĉirkaŭ la morto. Nazimondo en Hungarujo.“ [[La Laguna]] (J. Régulo), 1965 kaj: Tivadar Soros. „Masquerade: The Incredible True Story of How George Soros' Father Outsmarted the Gestapo“ [[Novjorko]], 2011</ref> Li vivis en Hungario ĝis [[1946]]. En 1947, 16-jara, li forlasis Hungarion por partopreni en la [[UK 1947|Esperanto-kongreso]] en [[Berno]], [[Svislando]]<ref>(en, fr) Michael Lewis, «''The Speculator: What on earth is multibillionaire George Soros doing throwing wads of money around in Eastern Europe?''», The New Republic, la 10-an de januaro 1994. Vidu ankaŭ : Michael T. Kaufman, ''Soros: The Life and Times of a Messianic Billionaire'', Alfred A. Knopf, 2002, pp. 32–33</ref>. En Bern li renkontis [[Grégoire Maertens]] el [[Bruĝo]], [[Belgio]], la posta prezidanto (1980-86) de [[UEA]]. Maertens proponis al li post la UK kune vojaĝi al Bruĝo. Tion ili faris, ili dum kelktaga restado en Bruĝo sukcesis akiri la bezonatajn dokumentojn por eniri [[Britio]]n kaj pluvojaĝis al la [[IJK 1947|junulara Esperanto-kongreso]] en [[Ipswich]]. <ref>[[La Juna Vivo]] 117 kaj 118 (1947); filmita intervjuo (2018) kun Grégoire Maertens; retletero (10-an de januaro 2024) de la oficejo de Georges Soros al la familio Maertens.</ref> Tie li en organizaj kunvenoj de [[TJO]] reprezentis la junularan sekcion de [[Hungaria Esperanto-Asocio]].<ref>[https://www.liberafolio.org/2024/03/05/george-soros-memoras-pri-ijk-en-1947/ artikolo de la gazeto] [[Libera Folio]] de la 5-a de marto 2024 detale resumas la vojon al la IJK en 1947 kaj la diskutojn de Georges Soros tie - ankaŭ montriĝas grupa foto de tiamaj junularaj Esperanto-aktivuloj kun li ({{eo}})</ref> Post la IJK Soros petis vizon por studi en [[Londono]] kaj diplomiĝis ĉe ''[[London School of Economics]]'' (Londona ekonomika lernejo) en [[1952]]. En 1956 li migris al Usono. Li estas prezidanto de ''Soros Fund Management'' (fondusa manaĝado Soros) kaj de ''Open Society Foundations''<ref>[https://www.opensocietyfoundations.org/people/george-soros George Soros, Open Society Foundations].</ref> ([[Fondumoj pri malferma socio]]). Soros subite famiĝis ekde septembro 1992, kiam, opiniante ke la [[brita pundo]] estas supertaksata, li forte spekulis kontraŭ ĝi. ''[[Bank of England]]'' (Banko de Anglio) estis devigata forigi la pundon el la [[eŭropa valutoŝanĝa mekanismo]], kaj Soros dume gajnis unu miliardon da usonaj dolaroj. Li estis kromnomita "la homo kiu disrompis la Bankon de Anglio". En 1997, en similaj cirkonstancoj, la [[Malajzio|malajzia]] ĉefministro [[Mahathir bin Mohamad]] akuzis Soros-on malsuprentiri la [[malajzia ringito|malajzian ringiton]]. Soros aktivas kiel filantropo de [[1979]], kiam li komencis havigi monrimedojn por helpi nigrulojn studi en [[Kaburba Universitato]] en la rasapartisma [[Sudafriko]]. La filantropa fonduso de Soros en [[Orienta Eŭropo]] plej ofte aperas tra naciaj Fondusoj, kiuj foje funkcias sub aliaj nomoj, ekzemple ''[[Stefan Batory]] Foundation'' en [[Pollando]]. Li estas miliardulo, unu el la plej riĉaj homoj de la nuna mondo, kun ĉirkaŭ 25-20 miliardoj da dolaroj. Dum longaj jaroj Soros ne implikiĝis en la usonan politikon, sed tio ŝanĝiĝis kun prezidanto [[George W. Bush]], kiun Soros klopodis malhelpi reelektiĝi per investo de 5 milionoj da usonaj dolaroj kun ''[http://www.MoveOn.org MoveOn.org]'' por forigi Bush-on. Li verkis ''The Bubble of American Supremacy'' ("La veziko de usona supereco"), kiu aperis en januaro 2004. <!-- George Soros, rifuĝinto de la dua mondmilito... forgesita duonfrazo --> Kiam la juna George Soros en 1947 fuĝis el [[Hungario]] al [[Britio]] tra [[Svislando]], partopreninte en la [[UK 1947|32-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Berno]],<ref>[[Teodoro Schwartz|Schwartz, Teodoro]]: ''Modernaj robinzonoj en la siberia praarbaro''. Eldonejo Bero : Berkeley, 1999. Dua, redaktita eldono. Paĝo IX (en la antaŭparolo de [[Humphrey Tonkin]]).</ref> inter liaj unuaj faroj estis ligi kontaktojn kun la [[esperanto-movado en Britio|britaj esperantistoj]] en [[Londono]]. De Berno li iris al la [[IJK 1947|Internacia Junular-Kunveno de TEJO (la posta IJK)]] en [[Ipswich]] kaj de tie ekstudis en [[Londono]]. Liaj kontaktoj kun la [[esperanto-movado en Britio|britaj esperantistoj]] en [[Londono]] laŭ li pruvis la utilecon de Esperanto, ĉar "kien ajn oni iris, oni trovis iun kun kiu oni povis paroli [en Esperanto]".<ref>[http://cityroom.blogs.nytimes.com/2010/12/16/how-do-you-say-billionaire-in-esperanto/ Alison Leigh Cowan: ''How Do You Say ‘Billionaire’ in Esperanto?'' In ''The New York Times'', 2010-12-16]</ref> Tion George Soros diris dum [[simpozio]] ''From Zamenhof to Soros: A Symposium'' ("De [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]] al Soros: Simpozio") organizita de la [[Universala Esperanto-Asocio]] en [[Novjorko]] la [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[2010]] (okaze de la [[Zamenhofa tago]]), kiam prezentiĝis anglalingva traduko de la libro [[Modernaj Robinzonoj]] de lia patro. George Soros mem ĉeestis dum proksimume unu horo, el kio li dum deko da minutoj prelegis pri la rilatoj inter Esperanto kaj sia familio. Hodiaŭ, Soros ne plu uzas la lingvon<ref name="elpais">[http://www.elpais.com/articulo/portada/SOROS/millonario/queria/ser/filosofo/elpepusoceps/20080921elpepspor_7/Tes Calvo, José Manuel: ''SOROS. El millonario que quería ser filósofo''.] [[El País]]<span>, 2008-09-21</span></ref><ref name="transparent.com" />, sed je peto de ĵurnalisto dum tiu simpozio, George Soros tamen sciis parkere citi parton de la poemo [[La vojo (poemo)|La vojo]] de [[L. L. Zamenhof]] kiun li kiel junulo lernis.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberafolio.org/2010/george-soros-ceestis-simpozion-de-uea |titolo=Libera Folio: George Soros ĉeestis simpozion de UEA |alirdato=2010-12-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110113175634/http://www.liberafolio.org/2010/george-soros-ceestis-simpozion-de-uea |arkivdato=2011-01-13 }}</ref> Videaĵo spektebla en Jutubo : " Eĉ guto malgranda konstante frapante traboras la monton granitan " kun ĉeesto de Humfrej Tonkin, eksa prezidanto de UEA.^{<small>''[Ĉu eblas elserĉi kaj reference noti la filmon?]''</small>} == Soros kaj Esperanto [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|40px]] == La patro de George Soros, [[Teodoro Ŝvarc]], estis [[esperantisto]]; oni povas interpreti la familian nomon 'Soros' alprenitan dum la tridekaj jaroj kiel aludon al [[Esperanto]] (ĝi estas la [[futuro|futura]] formo de la [[verbo]] ''sori''), sed ne ekzistas certeco pri tio laŭ Humphrey Tonkin, la tradukinto de pluraj verkoj de Soros<ref name="transparent.com">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.transparent.com/esperanto/the-billionaire-native-esperanto-speaker/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-05-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110917010612/http://www.transparent.com/esperanto/the-billionaire-native-esperanto-speaker/ |arkivdato=2011-09-17 }}</ref>. Dum lia junaĝo en la [[1930-aj jaroj|1930-aj]] kaj la [[1940-aj jaroj]] en [[Budapeŝto]], oni parolis Esperanton en la hejmo kaj [[Esperanto-verkisto]]j (→ [[Literatura Mondo]]) kaj aliaj esperantistoj vizitadis ilian hejmon. <!-- Fojfoje li donacis monon al la E-movado [Referenco?]. Sed en jaro 2019 Humfrej Tonkin atestis: George Soros opinias la E-movadon mortinta [Referenco?]. Tial [Referenco?] li ne plu subtenas Esperanton. Ofte troviĝas informoj, ke George Soros estus [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska parolanto de Esperanto]], sed laŭ Humphrey Tonkin tio ne estas vera<ref name="transparent.com"/>. La sekva alineo klarigas la denaskecon pli bone: kiu 70 jarojn post sia infaneco en esperantista familio ankoraŭ parkere povas citi parton de la poemo La Vojo, lerninta infanaĝe, tiu tamen pruvis ke li kreskis en esperantista familio, eĉ se eble li ne lernis la lingvon denaske, sed en aĝo de 4 aŭ 6 jaroj. --> === Citaĵo === {{citaĵo | originala teksto = ''Esperanto iz ŝojn lang gevorn a lebedike ŝpraĥ, nit ingancn a kinstleĥe. Cim vejnikstn a tojznt menĉn arim der velt zenen natirleĥe Esperanto-reder, vos kenen di ŝpraĥ fun kindvajz on; a bakanter bajŝpil iz der amerikaner gvir Ĝorĝ Soros.'' | teksto = Esperanto jam delonge fariĝis vivanta lingvo, entute ne artefarita. Almenaŭ mil homoj ĉirkaŭ la mondo estas denaskaj Esperanto-parolantoj, kiuj scipovas la lingvon ekde infanaĝo; konata ekzemplo estas la usona riĉulo George Soros. | aŭtoro = [[Joel Matvejev]] <ref>''Jidiŝ un Esperanto'', vd. Eksteraj ligiloj</ref> }} == Konspirteorioj pri George Soros == George Soros estas objekto de multnombraj [[Konspira_teorio|konspiraj teorioj]].<ref name="Atlantic_Cses">{{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Soskis |persona nomo=Benjamin |dato=2017-12-05 |titolo=George Soros and the Demonization of Philanthropy |verko=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2017/12/soros-philanthropy/547247/ |alirdato=2018-02-26}}</ref><ref name="FT">{{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Rachman |persona nomo=Gideon |dato=2017-09-18 |titolo=Soros hatred is a global sickness |verko=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/7f93856e-9c55-11e7-9a86-4d5a475ba4c5 |alirdato=2018-03-04}}</ref> Veronika Bondarenko, verkante por ''[[Business Insider]]'', diris: “Dum du jardekoj, kelkaj rigardis Soros kiel iuspecan marionetestron, kiu sekrete regas la tutmondajn ekonomion kaj politikon.”<ref name="BusIns_Cses">{{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Bondarenko |persona nomo=Veronika |dato=2017-05-20 |titolo=George Soros is a favorite target of the right – here's how that happened |verko=Business Insider |url=http://www.businessinsider.com/how-did-george-soros-become-the-favorite-boogeyman-of-the-right-2017-5 |alirdato=2018-03-03 }}</ref> '''[[The New York Times]]'' priskribis la akuzojn kiel ion, kio moviĝas “el la mallumaj anguloj de la interreto kaj interparolformata radio” ĝis “la centro mem de la politika debato” jam en 2018.<ref name="NYT20181031">{{citaĵo el novaĵo |familia nomo1=Shane |persona nomo1=Scott |familia nomo2=Vogel |persona nomo2=Kenneth P. |familia nomo3=Kingsley |persona nomo3=Patrick |dato=2018-10-31 |titolo=How Vilification of George Soros Moved From the Fringes to the Mainstream |verko=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/31/us/politics/george-soros-bombs-trump.html |alirdato=November 1, 2018 }}</ref> Professoro Armin Langer notis, ke Soros estas “la perfekta kodvorto por konspiraj teorioj, kiuj unuigas [[antisemitismo]]n kaj [[islamofobio]]n.<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo=Langer |persona nomo=Armin |titolo=Europe: Continent of Conspiracies |dato=2021 |eldoninto=Routledge |isbn=978-1-003-04864-0 |ĉapitro=The eternal George Soros: The rise of an antisemitic and Islamophobic conspiracy theory}}</ref> Unu elstara konspira teorio rilata al Soros estas tiu, ke li stiras la [[Eŭropa migra krizo|eŭropan migran krizon]] aŭ importas migrantojn en eŭropajn landojn. Dum la aktuala dua ĉefministra oficperiodo de [[Viktor Orbán]], la registaro de Hungario elspezis milionojn da dolaroj por afiŝkampanjo demoniganta Soros-on. Laŭ la antropologo [[Ivan Kalmar]], “multaj el liaj plej laŭtparolaj malamikoj ene kaj ekstere de Hungario vidis lin kiel gvidanton de internacia kabalo, kiu inkluzivis aliajn judojn kiel la familion [[Rothschild]], kaj ankaŭ [[Framasonismo|framasonoj]]n kaj [[iluminatoj]]n.”<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo=Langer |persona nomo=Armin |titolo=Europe: Continent of Conspiracies |dato=2021 |eldoninto=Routledge |isbn=978-1-003-04864-0 |ĉapitro=The eternal George Soros: The rise of an antisemitic and Islamophobic conspiracy theory}}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto |familia nomo=Kalmar |persona nomo=Ivan |dato=2020 |titolo=Islamophobia and anti-antisemitism: the case of Hungary and the 'Soros plot' |gazeto=Patterns of Prejudice |volumo=54 |numero=1–2 |paĝoj=182–198 |doi=10.1080/0031322X.2019.1705014 |s2cid=219021241}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de miliarduloj]] * [[Alexander Soros]] * [[Finance Watch]] * [[Listo de denaskaj esperantistoj]] * [[Kosmopolitismo]] * [[Rifuĝinto]] * [[Okupu Wall Street]] == Bibliografio == Andreas von Rétyi, ''George Soros. Der Multimilliardär, sein globales Netzwerk und das Ende der Welt, wie wir sie kennen'' (germane: "Georgo Ŝoroŝ. La multmiliardulo, lia tutmonda reto kaj la fino de la mondo kiel ni konas ĝin"), 2016, 978-38-6445-276-5, [[d:Q1315995|eldonejo ''Popp'']], [[Rottenburg am Neckar]], pliaj eldonoj interalie de 2022, [alpoligo: ''George Soros. Multimiliarder, jego globalna sieć i koniec takiego świata'', jaki znamy, tr. Elżbieta Lubelska, eldonejo ''Biały Kruk'', dua eldono, [[Krakovo]] 2019, p. 240, ISBN 978-83-7553-266-1] == Eksteraj ligiloj == {| style="float:right;" |- | {{Projekto vizaĝoj}} | {{Projektoj|q=George Soros}} |} * ''[http://www.project-syndicate.org/ Project Syndicate]'' ({{en}}) * [https://www.opensocietyfoundations.org/who-we-are Malfermitaj Fondumoj Soros] : ''Open society Foundations'' ({{en}}) * ''[https://web.archive.org/web/20111117043342/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A24179-2003Nov10?language=printer Soros's Deep Pockets vs. Bush]'' "La profundaj poŝoj de Soros kontraŭ Bush." ({{en}}) * [https://www.liberafolio.org/2024/03/05/george-soros-memoras-pri-ijk-en-1947/ artikolo "George Soros memoras pri IJK en 1947" de la 5-a de marto 2024 el la retejo] [[Libera folio]] ({{eo}}) * [https://www.gazetaeao.ru/160-2/ ''Jidiŝ un Esperanto - a 160-joriker roman''], "[[Jido]] kaj Esperanto - 160-jara romano". Artikolo de Joel Matvejev en la jida lingvo pri la ligoj inter la jida kaj Esperanto por la 160-a datreveno de Zamenhofo. Aperis 2020-02-05 en [[Birobiĝana Stelo]]. ({{yi}}) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=15038|PND=119160382|LCCN=n/86/11219|VIAF=102383784|TSURL=viaf/102383784}} {{Vivtempo|Soros, George}} [[Kategorio:Usonaj miliarduloj]] [[Kategorio:Hungaraj miliarduloj]] [[Kategorio:Hungaraj mecenatoj]] [[Kategorio:Usonaj investistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Usonaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Kritikaj raciistoj]] [[Kategorio:Bankistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Hungaroj]] [[Kategorio:Esperantistoj]] kitgt8yej4b4qpjkgfa174y431vgdhg 0 17374 9419864 8579225 2026-07-04T00:38:23Z Moldur 2507 Ne uzu komon en datoj 9419864 wikitext text/x-wiki {{papoj}} {{Informkesto papo |nomo=Pio la 10-a |dosiero=Pius X, by Ernest Walter Histed (retouched).jpg | naskonomo=Giuseppe Melchiorre Sarto| komencis=[[4-a de aŭgusto]] [[1903]]| finis=[[20-a de aŭgusto]] [[1914]]| antaŭulo=[[Leono la 13-a]]| sekvanto= [[Benedikto la 15-a]] | dato de naskiĝo = [[2-a de junio]] [[1835]] | loko de naskiĝo = [[Riese]], [[Italio]] | dato de morto = [[20-a de aŭgusto]] [[1914]] | loko de morto = [[Vatikanurbo|Vatikano]] | kesteroj = {{informkestero sinsekvo | titolo = [[Patriarko]] de Venecio | periodo = 1891-1904 | dosiero = | antaŭ = Domenico Agostini | post = Aristide Cavallari }} {{informkestero sanktulo | titolo = Sanktulo | adorita en = Katolika eklezio | dato de beatigo = la [[3-a de junio|3-an de junio]] [[1951]] | dato de kanonizo = la [[29-a de majo|29-an de majo]] [[1954]] | tago de festo = la [[21-a de aŭgusto]] | patroneco = katolikaj esperantistoj }} }} '''Pio la 10-a''', naskita kiel ''Giuseppe Sarto'' {{prononco|ĝuZEpe SARto}} la [[2-a de junio|2-an de junio]] [[1835]] en ''Riese'' (provinco [[Treviso]] en [[Veneto]]), mortinta la [[20-a de aŭgusto|20-an de aŭgusto]] [[1914]] en [[Romo]], estis papo de la [[4-a de aŭgusto]] [[1904]] ĝis sia morto. Pro sia malriĉula deveno el kamparana familio li iel estas komparebla al [[Johano la 23-a]] kaj [[Johano Paŭlo la 1-a]]. == Kuriozaĵoj == === Tango === Komence de la [[20-a jarcento]], kiam [[Argentino|argentina]] [[tango]] atingis [[Eŭropo]]n kaj komencis forpuŝi [[valso]]n kaj [[polko]]n, la eklezio konsideris malpermeson de tiu sense iom eksplicita danco. Oni rakontas, ke Pio petis, ke paro de baletistoj prezentu al li tangon, por ke li povu prijuĝi ĝin; poste li diris: "Al mi ĝi ŝajnas pli bela ol [[Friulo|friula]] danco, sed mi ne vidas, kia granda peko estu en tiu ĉi nova danco." Pro tio li nuligis la ekleziajn sankciojn por tangantoj. === Esperanto === Papo Pio la 10-a sendis sian [[beno]]n al "[[Espero Katolika]]" kaj la katolikaj [[esperantisto]]j ĉiujare de [[1906]] ĝis sia morto en [[1914]]. Krome en kelkaj aŭdiencoj li parolis pri Esperanto. La 4-an de aprilo [[1909]] li diris al [[Isidoro Clé]], esperantista direktoro de eklezia instituto en [[Bruselo]]: "Esperanto havas antaŭ si grandan estontecon". Pio deklaris en [[1910]], ke "Esperanto estas grava ilo por ligi la katolikojn de la mondo". Lia favora sinteno al Esperanto ŝuldiĝas al la laboroj de la vatikana [[monsinjoro]] [[Luigi Giambene]], kiu havis privatan aŭdiencon kun la papo. Pio la 10-a nomis lin "monsinjoro Esperanto". La unua beno venis tuj post aŭdienco al la redaktoro Pastro [[Emile Peltier]], kaj ĝi estis anoncita dum la [[UK 1906|2-a Universala Kongreso]], en [[Ĝenevo]]. Ekzistas ankaŭ aliaj citaĵoj, pri kiuj ni trovas nur el la tempo post la morto de la koncerna papo iujn fontojn, kiuj nenion diras pri la tempo kaj la cirkonstancoj de la eldiro, kio eventuale povus esti kialo por pridubi ilian aŭtentikecon. Tiaj citaĵoj, en diversaj variantoj ĉiam denove represitaj en informiloj de katolikaj kaj eĉ pli ofte de nekatolikaj esperantistoj, estas ekzemple la sekvaj vortoj atribuataj al Pio la 10-a: "Mi vidas en la lingvo Esperanto valoran rimedon por teni ligitecon inter katolikoj de la tuta mondo." Dum la tre afabla sinteno de Sankta Pio la 10-a al esperantistoj supozigas, ke tiu ĉi frazo tamen plene spegulas lian opinion, ni povas esti malpli certaj pri la citaĵo. Dum la 23-a kongreso de [[IKUE]] en [[1951]] en [[Munkeno]] Pio la 10-a estis proklamita kiel "ĉiela patrono de la katolikaj esperantistoj". La kongresa numero de [[Espero Katolika]] plurloke parolas pri "Pio la 10-a, nia patrono". === Elekto === Dum la [[konklavo]] de 1903 la [[Aŭstrio|aŭstra]] imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo]] deklaris, ke li ne akceptos elekton de kardinalo [[Mariano Rampolla Del Tindaro]]. Estas neklare, ĉu sen tiu vetoo Rampolla estus iĝinta papo. == Sanktigo == Pio estis beatigita la [[3-a de junio|3-an de junio]] [[1951]] kaj sanktigita la [[29-a de majo|29-an de majo]] [[1954]]. Lia memortago estas la [[21-a de aŭgusto]]. == Aliaj projektoj == {| style="float:right;" |- | {{Projekto vizaĝoj}} | {{Projektoj|commons=Pius X}} |} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pio la 10-a}} [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Sanktuloj]] [[Kategorio:Patriarkoj de Venecio]] [[Kategorio:Kritikistoj de marksismo]] box6qfmpwy9m34qwdvjpvkctrilknl2 0 17380 9419843 8835701 2026-07-03T23:34:58Z Moldur 2507 "Sankta" nun jam aperigita per la ŝablono 9419843 wikitext text/x-wiki {{Papoj}} {{Informkesto papo | nomo = Paŭlo la 6-a | dosiero= Paulus VI, by Fotografia Felici, 1969.jpg | dosiero de blazono = | grandeco de dosiero de blazono = 120px | naskonomo=Giovanni Battista Montini | komencis=[[21-a de junio]] [[1963]] | finis=[[6-a de aŭgusto]] [[1978]] | antaŭulo=[[Johano la 23-a]] | sekvanto= [[Johano Paŭlo la 1-a]] | dato de naskiĝo = [[29-a de septembro]] [[1897]] | loko de naskiĝo = [[Concesio]], [[Italio]] | dato de morto = [[6-a de aŭgusto]] [[1978]] | loko de morto = [[Vatikanurbo|Vatikano]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ĉefepiskopujo de Milano|ĉefepiskopo de Milano]] | dosiero = | antaŭ = Alfredo Ildefonso Schuster | post = Giovanni Colombo | periodo = 1954–1963 }} {{Informkestero sanktulo | titolo = Sanktulo | adorita en = [[Katolika Eklezio]] | dato de beatigo = {{dato|19|oktobro|2014}} | beatigita de = [[Francisko (papo)|Francisko]] | dato de kanonizo = {{dato|14|oktobro|2018}} | kanonizita de = [[Francisko (papo)|Francisko]] | tago de festo = {{dato|26|9}} }} }} [[Papo]] '''Paŭlo la 6-a''', civile '''Giovanni Battista Montini''', naskiĝis la [[26-a de septembro|26-an de septembro]] [[1897]] en [[Concesio]] kaj mortis la [[6-a de aŭgusto|6-an de aŭgusto]] [[1978]] en la papa rezidejo en [[Castel Gandolfo]]. Li papiĝis la [[21-a de junio|21-an de junio]] [[1963]] ĝis sia morto. Li estis [[beatigo|beatigita]] la [[19-an de oktobro]] [[2014]] kaj poste [[kanonizo|kanonizita]] la [[14-an de oktobro]] [[2018]]; lia festotago estas la [[26-a de septembro]]. [[Encikliko]]j (interalie): * ''Mysterium Fidei'' (la mistero de la fido, [[1965]]) * ''Populorum progressio'' (la progreso de la popoloj [[1967]]) * ''[[Humanae vitae]]'' (transdono de la homa vivo, pri naskolimigo, [[1968]]) == Paŭlo la 6-a kaj Esperanto == La unua eldiro de papo pri [[Esperanto]], kiu estas dokumentita de la vatikana [[gazeto]] "[[L'Osservatore Romano]]", venas de Paŭlo la 6-a. En la sankta jaro [[1975]] okazis en [[Romo]] la 36-a [[IKUE]]-Kongreso. Kadre de ĝenerala aŭdienco sur la [[Placo de Sankta Petro]] la 13-an de aŭgusto [[1975]] Paŭlo la 6-a prezentis la ĉeestantajn grupojn: ''"Alia internacia grupo, kiun mi prezentos baldaŭ per aparta parolo, estas tiu de la partoprenantoj en la internacia kongreso de la katolikaj esperantistoj. Vidu, ili havas la verdan flagon, kiu estas simbolo de espero, ili estas la esperantistoj."'' Kaj li alparolis la kongresanojn en itala lingvo per la sekvaj vortoj: :''"Ni ne volas fini tiun ĉi parton de la aŭdienco sen adresi nian saluton kaj nian bonedeziron al la partoprenantoj en la 36a internacia kongreso de la katolikaj esperantistoj. Al viaj apartaj kulturaj celoj vi volis aldoni noton delikatege religian eniĝante en la spiriton de la jubileo kiu al ĉiuj bonavolaj homoj parolas pri renoviĝo, pri konvertiĝo, pri retrovita kontakto kun Dio, kiu amas kaj pardonas. Ĉi tiu spirito gvidu vin en la instigo al frateco kaj interkompreniĝo inter la diversaj popoloj en malsamaj lingvoj, kiujn vi klopodas favori laŭ la programo, kiu vin distingas. Tio estas nia sincera bondeziro, kiun ni plivalorigas per nia apostola beno, favoranta la donacojn de la Sinjoro''. <gallery> Dosiero:Pope Paul VI. 1967.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Papa Paŭlo la 6-a 1967 --> Dosiero:Paul_6_coa.svg|<!-- thumb|maldekstra|180px| --> </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projekto vizaĝoj}} * [[Kurio]] * [[Roma kurio]] * [[Teologio pri liberigo]] * ''[[Nostra Aetate]]'' {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Ĉefepiskopoj de Milano]] 6suf78hi9iwxfke1dccvxox4ya32kar 0 17653 9419972 8873371 2026-07-04T06:41:31Z Sj1mor 12103 9419972 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blanka motacilo |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = White-Wagtail.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Blanka motacilo, ''M. alba alba'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Motaciledoj]] ''Motacillidae'' |genro = ''[[Motacilla]]'' |specio = ''''M. alba'''' |statuso = LC |dunomo = ''Motacilla alba'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = White wagtail distribution.PNG |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Tutmonda distribuado de la Blanka motacilo. Flave somera teritorio, verde tutjara teritorio, blue vintra teritorio |mapo de vivoteritorioj2 =Motacilla alba distribution.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = }} [[Dosiero:Poetsende man en jong witte kwikstaart-4962012.webm|eta|Motacilla alba]] La '''Blanka motacilo''' aŭ '''Griza motacilo''' (''Motacilla alba'') estas mezgranda [[paseroformaj birdoj|paseroforma birdo]] el la familio [[Motaciledoj]], kiu enhavas [[motaciloj]]n, [[pipioj]]n kaj [[longunguloj]]n. La specio vivas en granda parto de [[Eŭropo]] kaj [[Azio]] kaj en lokoj de norda [[Afriko]], kaj malofte videblas en [[Alasko]] kaj eĉ reproduktiĝas en norda [[Nordameriko]]. Ili estas [[loĝantaj birdoj]] en la plej klimatmildaj partoj de sia teritorio, sed en aliaj lokoj [[birdomigrado|migras]] al [[Afriko]]. Tiu estas [[insektovora]] [[birdo]] de malferma kamparo, ofte ĉe homa setlejo kaj ĉe akvo. Ili preferas nudajn areojn por manĝado, kie ili povas facile vidi kaj kaŝi sian predon. En urbaj areoj ili adaptiĝis al manĝo ne nur en ĝardenoj sed ankaŭ eĉ en pavimitaj areoj kiel stratoj kaj aŭtohaltejoj kie iam ili klopodas eniri en eksteraj respegulaj aŭtospeguloj kvazaŭ ili estus flakoj. Ili nestumas en fendoj en ŝtonaj muroj kaj similaj naturaj aŭ artefaritaj strukturoj. == Taksonomio kaj sistematiko == [[Dosiero:Hakusekirei 06f5184cav.jpg|eta|dekstra|240ra|Blanka motacilo, subspecio: '''nigradorsa motacilo''', [[latine]]: ''Motacilla alba lugens'', ĝi havas nigran okulstrion kaj blankajn vostoplumojn ('''[[Japanio]] / [[Hokkaido]], [[Honŝuo]]''', Orienta Rusio / [[Ĉemara Regiono|Primorska regiono]], [[Ĥabarovska regiono]], [[Kamĉatko]], [[Kuriloj]], [[Saĥalino]])]] La Blanka motacilo estas unu el la multaj specioj origine priskribataj de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18a jarcento]], ''[[Systema Naturae]]'', kaj ĝi ankoraŭ portas sian originan nomon de ''Motacilla alba''.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii).|citaĵo=M. pectore nigro, recticibus duabus lateralibus dimidiato oblique albis.|paĝoj=185}}</ref> La [[latina]] genro nomo origine signifas "etan movanton", sed iuj verkistoj de la [[mezepoko]] pensis ke ĝi signifas "vostomovanto", kaŭzante novan latinan vorton ''cilla'' por "vosto".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Dictionary of Scientific Bird Names|familia nomo=Jobling|persona nomo=James|jaro=1991|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0198546343}}</ref> La specifa epiteto ''alba'' estas latina vorto por "blanka". Ene de la motacila genro ''Motacilla'', la plej proksimaj parencoj de la Blanka motacilo ŝajne estas aliaj blankanigraj motaciloj kiaj la [[Japana motacilo]], ''Motacilla grandis'', kaj la [[Blankabrova motacilo]], ''Motacilla madaraspatensis'', (kaj eble la [[Mekonga motacilo]], ''Motacilla samveasnae'', kies [[filogenetika]] situo ene de tiu grupo estas mistera) kiuj ŝajne formas [[superspecio]]n. Tamen ĵusaj analizoj per [[DNA]] sugestas, ke la Blanka motacilo estas [[polifiletika]] aŭ [[parafiletika]] (Tio estas, la specio ne estas per si mem sola kohera grupigo).<ref name="Voelker_2002">{{Cite journal|last=Voelker |first= Gary|coauthors= |month= |year=2002 |title=Systematics and historical biogeography of wagtails: Dispersal versus vicariance revisited. |journal=Condor |volume=104 |issue=4 |pages= |725–739| doi = 10.1650/0010-5422(2002)104[0725:SAHBOW]2.0.CO;2|format = [http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1650%2F0010-5422(2002)104%5B0725%3ASAHBOW%5D2.0.CO%3B2 HTML resumo] }}</ref> Aliaj filogenetikaj studoj uzante DNA tamen ankaŭ sugestas, ke estas konsiderindan genofluon inter rasoj kaj la rezulta fermeco faras ''Motacilla alba'' ununuran specion.<ref name="Pavlova">{{Cite journal|year=2005|title= Mitochondrial DNA and plumage evolution in the white wagtail Motacilla alba|journal=J. Avian Biol.|volume=36|pages=322–336.|author=Pavlova, A., Zink, R. M., Rohwer, S., Koblik, E. A., Red’kin, Y. A., Fadeev, I. V. and Nesterov, E. V.|doi=10.1111/j.0908-8857.2005.03373.x}}</ref> Kelkaj studoj sugestis la ekziston de nur du grupoj : la grupo ''alboides'', kun ''M. a. alboides'', ''M. a. leucopsis'' kaj ''M. a. personata''; kaj la grupo ''alba'', kun ''M. a. alba'', ''M. a. yarrellii'', ''M. a. baicalensis'', ''M. a. ocularis'', ''M. a. lugens'', kaj ''M. a. subpersonata''.<ref>Odeen, A. and Alstrom, P. 2001. Evolution of secondary traits in wagtails (genus Motacilla ). In: Odeen A. Effects of post-glacial range expansion and population bottlenecks on species richness. PhD. thesis, Uppsala University.</ref> == Aspekto == Tiu estas svelta birdo, 16.5 al 19&nbsp;cm longa (orientaziaj subspecioj estas pli longaj, ĝis 21&nbsp;cm, kun la karaktera '''longa, konstante movata vosto''' de tiu genro. La [[nomiga subspecio]] ''Motacilla alba alba'' estas ĝenerale '''griza supre kaj blanka sube''', kun '''blanka vizaĝo kaj nigraj krono kaj gorĝareo'''. Estas multaj aliaj subspecioj, kelkaj el kiuj povus estiĝi pro parta geografia izolado, kiel la brita formo, la Nigradorsa motacilo ''M. a. yarrellii'', kiu nuntempe reproduktiĝas ankaŭ en apudaj areoj de la najbara eŭropa kontinento. La Nigradorsa motacilo ''M. a. yarrellii'', nomata tiele pro la naturalisto [[William Yarrell]], ŝanĝas la grizan koloron de la nomiga formo per la nigra (aŭ tre malhelgriza ĉe inoj), sed ĝi estas ĉiukaze identa pro kutimaro. Aliaj subspecioj, kies valideco estas dubinda, diferencas laŭ koloro de flugiloj, dorso, kapo aŭ aliaj karakteroj. Kelkaj rasoj montras trajtojn de [[seksa dimorfismo]] dum la reprodukta sezono. Ĝis ses subspecioj povus ekzisti en la vintraj teritorioj en suda kaj sudorienta Azio kaj tie ili povas esti malfacile distingeblaj.<ref name="pipwag">{{Citaĵo el libro|titolo=Pipits and wagtails|aŭtoro=Alstrom, P. & Mild, K.|jaro=2003|eldoninto=Princeton Univ. Press.}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Akhtar,Syed Asad; Prakash,Vibhu |year=1989|title= Streakeyed Pied Wagtail, ''Motacilla alba ocularis'' Swinhoe from Harike Lake, Punjab|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=86|issue=2|page=246}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Ticehurst,CB |year=1922 |title=Notes on Indian wagtails|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=28|issue=4|pages=1082–1090}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Pittie,Aasheesh; Kulkarni,MS; Mathew,Rajeev |year=1998|title=Range extension of White Wagtail ''Motacilla alba leucopsis'' at Pocharam Lake, Medak District, Andhra Pradesh|journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=95|issue=2|pages=347–348}}</ref> Filogenetikaj studioj per DNA sugestas, ke kelkaj morfologiaj karakteroj evoluis pli da unufoje kiel la koloroj de dorso kaj mentono. Reprodukta ''M. a. yarrellii'' aspektas multe kiel la nomiga raso escepte pro la nigra dorso, kaj ''M. a. alboides'' de Himalajo diferenciĝas el la centrazia ''M. a. personata'' nur pro la nigra dorso. ''M. a. personata'' reproduktis en la Valo Siddar de Kaŝmiro de Okcidenta Himalajo.<ref>{{Cite journal|author=Fenton,LL |year=1910|title=Breeding of the Masked Wagtail (''Motacilla personata'') in Kashmir|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=19|issue=4|page=992}}</ref> Oni notis ankaŭ ke kaj dorso kaj mentono ŝanĝas koloron dum la [[Plumoŝanĝo|antaŭbaza plumoŝanĝo]]; ĉiuj nigragorĝaj subspecioj disvolvigas blankajn mentonojn kaj gorĝojn vintre kaj kelkaj nigradorsaj birdoj estas grizdorsaj vintre.<ref name="Pavlova" /><ref name="pipwag" /> La alvoko de la Blanka motacilo estas akra ''ĉisik'', iom pli milda ol la versio de la Nigradorsa motacilo. La kanto estas agrabla trilado, pli regula ĉe la Blanka ol ĉe la Nigradorsa motacilo, sed kun malmulta teritoria signifo, ĉar masklo uzas serion de kontaktalvokojn por allogi inon.<ref name="Simms" /> === Subspecioj === Oni agnoskas kutime '''11 subspeciojn'''. Oni montras informon pri plumardiferencoj kaj distribuado de la subspecioj de la Blanko motacilo sube.<ref name="Nakamura_1985">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Historical change of the geographical distribution of two closely related species of the genus ''Motacilla'' in the Japanese Archipelago: a preliminary note|familia nomo=Nakamura|persona nomo=Kazue|jaro=1985|gazeto=Bulletin of the Kanagawa prefecture Museum of Natural Science|volumo=No.16.}}</ref> {| class="wikitable" width="100%" ! width="17%" | Subspecioj ! width="32%" |Teritorio ! width="31%" | Notoj ! width="20%" | Bildo |- |''M. a. alba'' |[[Eŭropo]] el la [[Iberia Duoninsulo]] al [[Uraloj]], Turkio, Mezoriento, [[Islando]], la [[Ferooj]] kaj orienta marbordo de [[Gronlando]]. Kelkaj migras suden de Eŭropo kaj al Afriko tiom suden kiom ĝis [[Kenjo]] kaj [[Malavio]] | [[Subspecio#nomiga|Nomiga subspecio]] | [[Dosiero:Motacilla alba alba.JPG|150ra]] |- | ''M. a. yarrellii'' |[[Britio]] kaj [[Irlando]], birdoj de la norda parto de la teritorio vintras en Hispanio kaj Nordafriko, la sudaj estas [[loĝantaj birdoj]].<ref name="HBW" /> | '''Nigradorsa motacilo'''. Havas multe pli nigran dorson ol la nomiga raso, nigro de la gorĝo sekvas kolflanke |[[Dosiero:Pied Wagtail rear view 700.jpg|150ra]] |- |''M. a. dukhunensis'' |[[Okcident-Siberia Malaltebenaĵo]] - oriente de [[Kaspia Maro]] (parto de [[Rusio]], [[Kazaĥio]], [[Uzbekio]], [[Turkmenio]]), vintras en Mezoriento kaj Barato.<ref name="HBW" /> |'''Hindia nigradorsa motacilo'''. Supraj partoj de tiu subspecio estas pli palaj kaj pli blugrizaj ol ĉe la nomiga, kaj havas sekvan nerompitan blankan zonon en flugilkovriloj. |[[Dosiero:Motacilla alba; Baikonur-town 001.jpg|150ra]] |- |''M. a. persica'' |Norda centra kaj okcidenta [[Irano]]. |Intermeza inter ''M. a. dukhunensis'' kaj ''M. a. personata''.<ref name="HBW" /> |[[Dosiero:MotacillaAlbaPersica.jpg|150ra]] |- |''M. a. subpersonata'' |Nemigranta loĝanto de [[Maroko]] |'''Maroka motacilo'''. Ĝi havas pli nigran kapon ol la nomiga, kaj aspektas grizdorsa, blankagorĝa [[Afrika nigradorsa motacilo]]<ref name="HBW" /> |[[Dosiero:Moroccan Wagtail.jpg|150ra]] |- |''M. a. personata'' |[[Hindukuŝo]], [[Tjanŝano]], [[ŜinĝangoAltajo]] (norda [[Irano]], [[Afganio]], [[Taĝikio]], [[Kirgizio]], [[Kazaĥio]], [[Ŝinĝango]]) |'''Maskita motacilo'''. Tutnigra kapo kun blanka vizaĝomasko |[[Dosiero:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I IMG 9164.jpg|150ra]] |- |''M. a. alboides'' |[[Himalajo]] kaj ĉirkaŭa areo |Tiu subspecio havas nigran dorson kaj multan nigron ĉirkaŭkape, blankan flugilzonon kaj blankaj bordoj ĉe duarangaj kaj triarangaj. |[[Dosiero:White Wagtail AMSM5967WWAG.jpg|150ra]] |- |''M. a. baicalensis'' |Rusio ĉe areo de [[Lago Bajkal]], [[Mongolio]], [[Interna Mongolio]] |Similas al ''M. a. leucopsis'' sed griza dorso kaj malpli da blanko en kapo kaj flugiloj. |[[Dosiero:Motacilla alba ssp. baicalensis.jpg|150ra]] |- |''M. a. ocularis'' |Norda duono de [[Siberio]], [[Orientsiberia Distrikto]] (Rusio, orienten el [[Centrasiberia Malaltebenaĵo]]) etende al okcidenta [[Alasko]] | |[[Dosiero:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.156963 1 - Motacilla alba ocularis Swinhoe, 1860 - Motacillidae - bird skin specimen.jpeg|150ra]] |- |''M. a. lugens'' |Malproksima Orienta Rusio ([[Ĉemara Regiono|Primorska regiono]], [[Ĥabarovska regiono]]), [[Kamĉatko]], [[Kuriloj]], [[Saĥalino]], [[Japanio]] ([[Hokkaido]], [[Honŝuo]]) |'''Nigradorsa motacilo''' aŭ Kamĉatka/Japana nigradorsa motacilo, simila al ''M. a. yarrellii'', sed havas nigran okulstrion kaj blankajn vostoplumojn; povas igi studon por konstitui distingan specion. |[[Dosiero:Hakusekirei 06f5184cav.jpg|150ra]] |- |''M. a. leucopsis'' |[[Ĉinio]], [[Koreio]], [[Tajvano]], Japanio ([[Rjukjuoj]], [[Kiuŝuo]]) etende al Japanio (Honŝuo), [[Sudorienta Azio]], [[Barato]] kaj [[Oceanio]] |'''Amura motacilo'''<ref name="BOUNews">{{Citaĵo el la reto|url=http://newsbou.blogspot.com/2009/07/changes-to-category-of-british-list.html|titolo=Changes to Category A of the British List|alirdato=22a Julio 2009|familia nomo=British Ornithologists’ Union Records Committee|kunaŭtoroj=British Birds Rarities Committee|dato=22-a de julio 2009|verko=BOU News|eldoninto=British Ornithologists’ Union}}</ref> |[[Dosiero:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I1 IMG 5597.jpg|150ra]] |} == Distribuado kaj habitato == [[Dosiero:MotacillaAlbaDistribution.svg|eta|maldekstra|400ra|Reproduktaj teritorioj de la ĉefaj rasoj]] Tiu specio reproduktiĝas tra Eŭrazio ĝis latitudoj 75°N, kaj forestas nur el [[Arkto]] el areoj kie la julia izotermo estas malpli da 4&nbsp;{{GdC|}}. Ĝi reproduktiĝas ankaŭ en montoj de [[Maroko]] kaj okcidenta [[Alasko]]. Ĝi okupas ampleksan varion de habitatoj, sed ĝi forestas el dezertoj.<ref name="Simms">{{Citaĵo el libro|titolo=Larks, Pipits and Wagtails (Collins New Naturalist)|familia nomo=Simms|persona nomo=Eric (Author)|kunaŭtoroj=Arlott, Norman (Illustrator)|jaro=1992|eldoninto=Harper Collins|ISBN=000219871|paĝoj=233–252}}</ref> La Blanka motacilo estas specio de loĝantaj birdoj en pli mildaj partoj de sia teritorio kiel Okcidenta Eŭropo kaj ĉe la [[Mediteraneo]], sed [[birdomigrado|migrantas]] en multe de la resto de sia teritorio. Nordeŭropaj reproduktantoj vintras ĉe la Mediterrneo kaj en tropika kaj subtropika [[Afriko]],<ref name=BWP>{{Citaĵo el libro|titolo=The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes)|familia nomo=Snow|persona nomo=David|kunaŭtoroj=Perrins, Christopher M (editors)|jaro=1998|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-854099-X|paĝoj=1103–1106}}</ref> kaj aziaj birdoj moviĝas al [[Mezoriento]], [[Barato]],<ref name="HBW"/> kaj [[Sudorienta Azio]].<ref name= Arlott>{{Citaĵo el libro|titolo=Birds of the Palearctic: Passerines (Collins Field Guide)|familia nomo=Arlott|persona nomo=Norman)|jaro=2007|eldoninto=Harper Collins|ISBN=0007147058|paĝoj=30–31}}</ref> Ankaŭ birdoj el la nordamerika populacio vintras en tropika Azio.<ref name=Sibley>{{Citaĵo el libro|titolo=The North American Bird Guide|familia nomo=Sibley|persona nomo=David|jaro=2000|eldoninto=Pica Press|ISBN=1-873403-78-4}}</ref> === Statuso === Tiu specio havas grandan teritorion ĉirkaŭkalkulitan je pli da '''10 milionoj da km²'''. Oni ne konas la populacigrandon, sed oni supozas, ke ankaŭ ĝi estas granda, kiel "komuna" specio en almenaŭ partoj de sia teritorio. Ankaŭ la populacitendenco ne estis kalkulita, sed oni supozas, ke tiu specio ne alproksimiĝas al la kriterioj de malpliiĝoj fare de la IUCN Ruĝa Listo kaj pro tio la specio estis pritaksata kiel ''Malplej Zorgiga''.<ref>"IUCN"</ref> La populacio en Eŭropo ŝajne estas sufiĉe stabila.<ref name =BWP/> Tiu specio bone adaptiĝis al homaj ŝanĝoj sur la medio kaj fakte profitis tiujn ŝanĝojn kiel artefaritajn strukturojn kiuj estas uzataj por nestolokoj kaj pliiĝantaj malfermaj areoj kiuj estas uzataj kiel manĝejoj.<ref name="HBW"/> == Kutimaro == La plej rimarkinda kutimo de tiu specio estas la '''preskaŭkonstanta vostomovado''', trajto kiu nomigis kaj la specion kaj la genron en diversaj lingvoj. Spite la universaleco de tiu kutimo, ties kialoj estas nekonataj. Oni sugestis, ke eble tio fuĝigas predon, aŭ estus signaloj de memsubmeto al aliaj motaciloj. Ĵusa studo sugestis anstataŭe ke ĝi estus signalo de priatentado por eventualaj predantoj.<ref>Randler, C (2006). "Is tail wagging in white wagtails, ''Motacilla alba'', an honest signal of vigilance?" ''Animal Behaviour'' '''71''' (5): 1089-1093 [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6W9W-4JVTCJT-3&_user=1495406&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000053190&_version=1&_urlVersion=0&_userid=1495406&md5=10c93957b3f88d2728130514cdab471d Resumo]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Dieto kaj manĝado === La preciza kompono de la dieto de la Blanka motacilo varias laŭloke, sed teraj kaj akvaj [[insekto]]j kaj aliaj malgrandaj senvertebruloj formas plejan parton de la dieto. Tio gamas el [[skarabo]]j, [[libelo]]j, malgrandaj [[heliko]]j, [[araneo]]j, [[vermo]]j, [[krustulo]]j ktp al [[larvo]]j troviĝintaj en [[kadavraĵo]]j kaj ĉefe [[muŝo]]j de la ordo ''Diptera''.<ref name="HBW">Tyler, S. (2004) "Family Motacillidae (Pipits and Wagtails)" pp.777-778 ''in'' del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2004). ''[[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 9: Cotingas to Pipits and Wagtails.'' Lynx Edicions. ISBN 84-87334-69-5</ref> Ankaŭ oni konstatis malgrandajn fiŝojn en la dieto. La Blanka motacilo estas iom nekutima en la partoj de la teritorio kie ĝi estas nemigranta ĉar ĝi estas [[insektovora]] birdo kiu plumanĝas insektojn dumvintre (plej parto de aliaj insektovoraj birdoj de moderklimatoj migras aŭ ŝanĝas al pli vegetala manĝeraro).<ref>{{Cite journal|last=Davies |first= N.B. |coauthors= |month= |year=1976 |title=Food, Flocking and Territorial Behaviour of the Pied Wagtail (''Motacilla alba yarrellii'' Gould) in Winter |journal=The Journal of Animal Ecology |volume= 45 |issue= 1 |pages= 235–253 |doi=10.2307/3777 }}</ref> === Reproduktado === [[Dosiero:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.39.jpg|eta|ovoj de ''Cuculus canorus canorus'' en nesto de ''Motacilla alba'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] [[Dosiero:Motacilla alba alba MHNT.ZOO.2010.11.203.27.jpg|eta|ovoj de ''Motacilla alba alba'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] La Blanka motacilo estas [[monogamio|monogama]] kaj defendas reproduktajn [[teritorio (animaloj)|teritoriojn]].<ref name="HBW"/> La reprodukta sezono estas ĉefe el aprilo al aŭgusto, kaj la sezono komencas pli malfrue norde. Ambaŭ seksoj respondecas por la konstruo de la [[nesto]], kiu estas kruda taso el bastonetoj, herbo, folioj kaj alia planta materialo. La neston oni situas en fendo aŭ truo; tradicie ĉe riverbordo, sed la specio adaptiĝis ankaŭ al nestumado en muroj, pontoj kaj konstruaĵoj. La ino demetas 3-8 ovojn, kun pli ofta nombro de 4-6. Ambaŭ gepatroj kovas la ovojn, kvankam la ino ĝenerale faras ion pli longe kaj kovas dumnokte. Eloviĝo komencas post 12 tagoj (foje tiom malfrue kiom post 16 tagoj). Ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn ĝis [[elnestiĝo]] je ĉirkaŭ 14 tagoj, kaj la idoj estos manĝigataj dum alia plua semajno post elnestiĝo. La Blanka motacilo faras tasforman neston el sekaj herberoj, kiuj kovras per milda materialo, kiel animala haro. La ovoj estas kremokoloraj, ofte kun malforta bluecverda nuanco kaj tre punktecaj per ruĝecbruna koloro; ili estas averaĝe 21 x 15&nbsp;mm.<ref>{{cite journal |last=Peyton |first=Leonard J. |title=Nesting and occurrence of White Wagtail in Alaska |journal=Condor |month=May |year=1963 |volume=65 |number=3 |pages=232–235 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v065n03/p0232-p0235.pdf |format=PDF |doi=10.2307/1365667 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110606215122/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v065n03/p0232-p0235.pdf |arkivdato=2011-06-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606215122/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v065n03/p0232-p0235.pdf |date=2011-06-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v065n03/p0232-p0235.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110606215122/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v065n03/p0232-p0235.pdf |arkivdato=2011-06-06 }}</ref> Kvankam oni scias ke ĝi estas gastiganta specio de la [[Komuna kukolo]], la Blanka motacilo ofte abandonas sian neston, se ĝi estis parazitita. Sciencistoj teoriumas, ke tio okazas ĉar la motacilo estas tro malgranda por forigi la entrudan ovon for de la nesto, kaj tro mallongbeka por detrui la ovon per bekofrapado.<ref>{{cite journal |last=Moksnes |first=Arne |coauthors=Eivin Roskaft & Anders T. Braa |title=Rejection Behavior by Common Cuckoo Hosts Towards Artificial Brood Parasite Eggs |journal=Auk |month=April |year=1991 |volume=108 |number=2 |pages=248–254 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n02/p0348-p0354.pdf |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100609214735/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n02/p0348-p0354.pdf |arkivdato=2010-06-09 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100609214735/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n02/p0348-p0354.pdf |date=2010-06-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n02/p0348-p0354.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100609214735/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n02/p0348-p0354.pdf |arkivdato=2010-06-09 }}</ref> == Diversaj bildoj kaj plumaroj == <gallery> Image:White Wagtail 001.jpg|Blanka motacilo, regiono de [[Moskvo]], [[Rusio]] 2007 Image:White Wagtail 05apr2007 13.jpg|Blanka motacilo ĉe regiono de [[Moskvo]], [[Rusio]] aprilo 2007 Image:Wagtail White Young.jpg|Juna Blanka motacilo, regiono de [[Moskvo]], [[Rusio]] 2007 Image:White Wagtail (Motacilla alba) near Hodal I IMG 9645.jpg|ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]] Distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I IMG 3546.jpg|Nereproduktulo ''leucopsis race'' ĉe [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Image:White wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I IMG 9947.jpg|Nereproduktulo ''leucopsis'' ĉe [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I IMG 7984.jpg|Nereproduktulo ''leucopsis'' ĉe [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I1 IMG 5597.jpg|Nereproduktulo ''leucopsis'' ĉe [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) - About to take off at Kolkata I IMG 7283.jpg|Nereproduktulo ''leucopsis'' ĉe [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Image:White Wagtail (Motacilla alba) at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5576.jpg|Nereproduktulo ''leucopsis'' ĉe [[Jayanti]] en [[Tigrorezervejo Buxa]] en [[Jalpaiguri]] distrikto de [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I IMG 9164.jpg|Maskla nereproduktulo- ''personata'') ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], Distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I IMG 9162.jpg|Maskla nereproduktulo- ''personata'') ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], Distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I IMG 8818.jpg|Maskla nereproduktulo- ''personata'') ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], Distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I3-Haryana IMG 8812.jpg|Maskla nereproduktulo- ''personata'') ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], Distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Image:Motacilla alba alba.JPG|Blanka motacilo (''M. a. alba'') Image:Pied Wagtail rear view 700.jpg|Nigradorsa motacilo (''M. a. yarrellii'') Image:Motacilla_alba_(Marek_Szczepanek).jpg|Junulo Dosiero:Motacilla alba.jpg|Griza motacilo, ([[hibrido]] inter subspecioj ''yarrelii'' kaj ''alba'' aŭ ino de ''yarrelii'') Image:Motacilla alba yarrellii -Pied Wagtail -SE England.jpg|''Motacilla alba yarrellii'', Nigradorsa motacilo en SO Anglio. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) -I2- Kolkata IMG 6515.jpg|Nereproduktulo ''M. a. leucopsis '' en [[Barato]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I3-Haryana IMG 8813.jpg|Nereproduktulo maskla ''M. a. personata'' Barato Image:Motacilla alba by Igors Jefimovs.jpg|Blanka motacilo ''(Motacilla alba)'' ĉe [[Jelgava]], [[Latvio]]. File:Nederlandsche_vogelen_(KB)_-_Motacilla_alba_(118b).jpg|Blanka motacilo in ''Nederlandsche Vogelen'' 1789 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.hkbws.org.hk <!-- _香港觀鳥會_ --> * http://www.naturligvis.u-net.dk {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080929222449/http://www.naturligvis.u-net.dk/dyr/visdyr.php3?nr=136 |date=2008-09-29 }} <!-- _Naturligvita_ --> * http://www.rozhlas.cz/hlas/pevci-ch/_zprava/30263Hlasová {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080506190424/http://www.rozhlas.cz/hlas/pevci-ch/_zprava/30263Hlasov%C3%A1 |date=2008-05-06 }} <!-- _ukázka_ z _projektu_ _Českého_ _rozhlasu_ Voĉo _na_ _každý_ _den_ --> * http://images.google.com/images?q=Motacilla+alba <!-- _obrázky_ _konipasa_ _bílého_ --> * [http://ibc.lynxeds.com/species/white-wagtail-motacilla-alba Filmetoj, fotoj kaj sonoj de Motacilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160712133619/http://ibc.lynxeds.com/species/white-wagtail-motacilla-alba |date=2016-07-12 }} ĉe Internet Bird Collection * Norwegian Cyberbirding: [http://cyberbirding.uib.no/photo/m_alba.php Fotoj de Maska, Nigradorsa kaj Blanka motaciloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120716224311/http://cyberbirding.uib.no/photo/m_alba.php |date=2012-07-16 }}. Konsultita la 2006-11-26. * Romani Rise: [http://www.novareinna.com/romani/wagtail.html Nigradorsa motacilo - la cigana birdo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070221195248/http://www.novareinna.com/romani/wagtail.html |date=2007-02-21 }} Nigradorsa motacilo ĉe kimracigana kulturo. Konsultita la 2006-11-26. * [http://www.bto.org/ringing/resources/downloads/alba-wagtail-id.pdf Identigartikolo kun bildoj(pdf)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927220457/http://www.bto.org/ringing/resources/downloads/alba-wagtail-id.pdf |date=2007-09-27 }} * [http://www.ibercajalav.net/img/319_WhiteWagtailMalba.pdf Diferencoj laŭ aĝo kaj sekso (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131112125831/http://www.ibercajalav.net/img/319_WhiteWagtailMalba.pdf |date=2013-11-12 }} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Motaciledoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] gsjhhrsiy19ilyksyqsd9f07v1nteri 9419977 9419972 2026-07-04T06:42:20Z Sj1mor 12103 9419977 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blanka motacilo |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = White-Wagtail.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Blanka motacilo, ''M. alba alba'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Motaciledoj]] ''Motacillidae'' |genro = ''[[Motacilla]]'' |specio = ''''M. alba'''' |statuso = LC |dunomo = ''Motacilla alba'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = White wagtail distribution.PNG |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Tutmonda distribuado de la Blanka motacilo.<br> Flave somera teritorio, verde tutjara teritorio, blue vintra teritorio |mapo de vivoteritorioj2 =Motacilla alba distribution.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = }} [[Dosiero:Poetsende man en jong witte kwikstaart-4962012.webm|eta|Motacilla alba]] La '''Blanka motacilo''' aŭ '''Griza motacilo''' (''Motacilla alba'') estas mezgranda [[paseroformaj birdoj|paseroforma birdo]] el la familio [[Motaciledoj]], kiu enhavas [[motaciloj]]n, [[pipioj]]n kaj [[longunguloj]]n. La specio vivas en granda parto de [[Eŭropo]] kaj [[Azio]] kaj en lokoj de norda [[Afriko]], kaj malofte videblas en [[Alasko]] kaj eĉ reproduktiĝas en norda [[Nordameriko]]. Ili estas [[loĝantaj birdoj]] en la plej klimatmildaj partoj de sia teritorio, sed en aliaj lokoj [[birdomigrado|migras]] al [[Afriko]]. Tiu estas [[insektovora]] [[birdo]] de malferma kamparo, ofte ĉe homa setlejo kaj ĉe akvo. Ili preferas nudajn areojn por manĝado, kie ili povas facile vidi kaj kaŝi sian predon. En urbaj areoj ili adaptiĝis al manĝo ne nur en ĝardenoj sed ankaŭ eĉ en pavimitaj areoj kiel stratoj kaj aŭtohaltejoj kie iam ili klopodas eniri en eksteraj respegulaj aŭtospeguloj kvazaŭ ili estus flakoj. Ili nestumas en fendoj en ŝtonaj muroj kaj similaj naturaj aŭ artefaritaj strukturoj. == Taksonomio kaj sistematiko == [[Dosiero:Hakusekirei 06f5184cav.jpg|eta|dekstra|240ra|Blanka motacilo, subspecio: '''nigradorsa motacilo''', [[latine]]: ''Motacilla alba lugens'', ĝi havas nigran okulstrion kaj blankajn vostoplumojn ('''[[Japanio]] / [[Hokkaido]], [[Honŝuo]]''', Orienta Rusio / [[Ĉemara Regiono|Primorska regiono]], [[Ĥabarovska regiono]], [[Kamĉatko]], [[Kuriloj]], [[Saĥalino]])]] La Blanka motacilo estas unu el la multaj specioj origine priskribataj de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18a jarcento]], ''[[Systema Naturae]]'', kaj ĝi ankoraŭ portas sian originan nomon de ''Motacilla alba''.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii).|citaĵo=M. pectore nigro, recticibus duabus lateralibus dimidiato oblique albis.|paĝoj=185}}</ref> La [[latina]] genro nomo origine signifas "etan movanton", sed iuj verkistoj de la [[mezepoko]] pensis ke ĝi signifas "vostomovanto", kaŭzante novan latinan vorton ''cilla'' por "vosto".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Dictionary of Scientific Bird Names|familia nomo=Jobling|persona nomo=James|jaro=1991|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0198546343}}</ref> La specifa epiteto ''alba'' estas latina vorto por "blanka". Ene de la motacila genro ''Motacilla'', la plej proksimaj parencoj de la Blanka motacilo ŝajne estas aliaj blankanigraj motaciloj kiaj la [[Japana motacilo]], ''Motacilla grandis'', kaj la [[Blankabrova motacilo]], ''Motacilla madaraspatensis'', (kaj eble la [[Mekonga motacilo]], ''Motacilla samveasnae'', kies [[filogenetika]] situo ene de tiu grupo estas mistera) kiuj ŝajne formas [[superspecio]]n. Tamen ĵusaj analizoj per [[DNA]] sugestas, ke la Blanka motacilo estas [[polifiletika]] aŭ [[parafiletika]] (Tio estas, la specio ne estas per si mem sola kohera grupigo).<ref name="Voelker_2002">{{Cite journal|last=Voelker |first= Gary|coauthors= |month= |year=2002 |title=Systematics and historical biogeography of wagtails: Dispersal versus vicariance revisited. |journal=Condor |volume=104 |issue=4 |pages= |725–739| doi = 10.1650/0010-5422(2002)104[0725:SAHBOW]2.0.CO;2|format = [http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1650%2F0010-5422(2002)104%5B0725%3ASAHBOW%5D2.0.CO%3B2 HTML resumo] }}</ref> Aliaj filogenetikaj studoj uzante DNA tamen ankaŭ sugestas, ke estas konsiderindan genofluon inter rasoj kaj la rezulta fermeco faras ''Motacilla alba'' ununuran specion.<ref name="Pavlova">{{Cite journal|year=2005|title= Mitochondrial DNA and plumage evolution in the white wagtail Motacilla alba|journal=J. Avian Biol.|volume=36|pages=322–336.|author=Pavlova, A., Zink, R. M., Rohwer, S., Koblik, E. A., Red’kin, Y. A., Fadeev, I. V. and Nesterov, E. V.|doi=10.1111/j.0908-8857.2005.03373.x}}</ref> Kelkaj studoj sugestis la ekziston de nur du grupoj : la grupo ''alboides'', kun ''M. a. alboides'', ''M. a. leucopsis'' kaj ''M. a. personata''; kaj la grupo ''alba'', kun ''M. a. alba'', ''M. a. yarrellii'', ''M. a. baicalensis'', ''M. a. ocularis'', ''M. a. lugens'', kaj ''M. a. subpersonata''.<ref>Odeen, A. and Alstrom, P. 2001. Evolution of secondary traits in wagtails (genus Motacilla ). In: Odeen A. Effects of post-glacial range expansion and population bottlenecks on species richness. PhD. thesis, Uppsala University.</ref> == Aspekto == Tiu estas svelta birdo, 16.5 al 19&nbsp;cm longa (orientaziaj subspecioj estas pli longaj, ĝis 21&nbsp;cm, kun la karaktera '''longa, konstante movata vosto''' de tiu genro. La [[nomiga subspecio]] ''Motacilla alba alba'' estas ĝenerale '''griza supre kaj blanka sube''', kun '''blanka vizaĝo kaj nigraj krono kaj gorĝareo'''. Estas multaj aliaj subspecioj, kelkaj el kiuj povus estiĝi pro parta geografia izolado, kiel la brita formo, la Nigradorsa motacilo ''M. a. yarrellii'', kiu nuntempe reproduktiĝas ankaŭ en apudaj areoj de la najbara eŭropa kontinento. La Nigradorsa motacilo ''M. a. yarrellii'', nomata tiele pro la naturalisto [[William Yarrell]], ŝanĝas la grizan koloron de la nomiga formo per la nigra (aŭ tre malhelgriza ĉe inoj), sed ĝi estas ĉiukaze identa pro kutimaro. Aliaj subspecioj, kies valideco estas dubinda, diferencas laŭ koloro de flugiloj, dorso, kapo aŭ aliaj karakteroj. Kelkaj rasoj montras trajtojn de [[seksa dimorfismo]] dum la reprodukta sezono. Ĝis ses subspecioj povus ekzisti en la vintraj teritorioj en suda kaj sudorienta Azio kaj tie ili povas esti malfacile distingeblaj.<ref name="pipwag">{{Citaĵo el libro|titolo=Pipits and wagtails|aŭtoro=Alstrom, P. & Mild, K.|jaro=2003|eldoninto=Princeton Univ. Press.}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Akhtar,Syed Asad; Prakash,Vibhu |year=1989|title= Streakeyed Pied Wagtail, ''Motacilla alba ocularis'' Swinhoe from Harike Lake, Punjab|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=86|issue=2|page=246}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Ticehurst,CB |year=1922 |title=Notes on Indian wagtails|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=28|issue=4|pages=1082–1090}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Pittie,Aasheesh; Kulkarni,MS; Mathew,Rajeev |year=1998|title=Range extension of White Wagtail ''Motacilla alba leucopsis'' at Pocharam Lake, Medak District, Andhra Pradesh|journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=95|issue=2|pages=347–348}}</ref> Filogenetikaj studioj per DNA sugestas, ke kelkaj morfologiaj karakteroj evoluis pli da unufoje kiel la koloroj de dorso kaj mentono. Reprodukta ''M. a. yarrellii'' aspektas multe kiel la nomiga raso escepte pro la nigra dorso, kaj ''M. a. alboides'' de Himalajo diferenciĝas el la centrazia ''M. a. personata'' nur pro la nigra dorso. ''M. a. personata'' reproduktis en la Valo Siddar de Kaŝmiro de Okcidenta Himalajo.<ref>{{Cite journal|author=Fenton,LL |year=1910|title=Breeding of the Masked Wagtail (''Motacilla personata'') in Kashmir|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=19|issue=4|page=992}}</ref> Oni notis ankaŭ ke kaj dorso kaj mentono ŝanĝas koloron dum la [[Plumoŝanĝo|antaŭbaza plumoŝanĝo]]; ĉiuj nigragorĝaj subspecioj disvolvigas blankajn mentonojn kaj gorĝojn vintre kaj kelkaj nigradorsaj birdoj estas grizdorsaj vintre.<ref name="Pavlova" /><ref name="pipwag" /> La alvoko de la Blanka motacilo estas akra ''ĉisik'', iom pli milda ol la versio de la Nigradorsa motacilo. La kanto estas agrabla trilado, pli regula ĉe la Blanka ol ĉe la Nigradorsa motacilo, sed kun malmulta teritoria signifo, ĉar masklo uzas serion de kontaktalvokojn por allogi inon.<ref name="Simms" /> === Subspecioj === Oni agnoskas kutime '''11 subspeciojn'''. Oni montras informon pri plumardiferencoj kaj distribuado de la subspecioj de la Blanko motacilo sube.<ref name="Nakamura_1985">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Historical change of the geographical distribution of two closely related species of the genus ''Motacilla'' in the Japanese Archipelago: a preliminary note|familia nomo=Nakamura|persona nomo=Kazue|jaro=1985|gazeto=Bulletin of the Kanagawa prefecture Museum of Natural Science|volumo=No.16.}}</ref> {| class="wikitable" width="100%" ! width="17%" | Subspecioj ! width="32%" |Teritorio ! width="31%" | Notoj ! width="20%" | Bildo |- |''M. a. alba'' |[[Eŭropo]] el la [[Iberia Duoninsulo]] al [[Uraloj]], Turkio, Mezoriento, [[Islando]], la [[Ferooj]] kaj orienta marbordo de [[Gronlando]]. Kelkaj migras suden de Eŭropo kaj al Afriko tiom suden kiom ĝis [[Kenjo]] kaj [[Malavio]] | [[Subspecio#nomiga|Nomiga subspecio]] | [[Dosiero:Motacilla alba alba.JPG|150ra]] |- | ''M. a. yarrellii'' |[[Britio]] kaj [[Irlando]], birdoj de la norda parto de la teritorio vintras en Hispanio kaj Nordafriko, la sudaj estas [[loĝantaj birdoj]].<ref name="HBW" /> | '''Nigradorsa motacilo'''. Havas multe pli nigran dorson ol la nomiga raso, nigro de la gorĝo sekvas kolflanke |[[Dosiero:Pied Wagtail rear view 700.jpg|150ra]] |- |''M. a. dukhunensis'' |[[Okcident-Siberia Malaltebenaĵo]] - oriente de [[Kaspia Maro]] (parto de [[Rusio]], [[Kazaĥio]], [[Uzbekio]], [[Turkmenio]]), vintras en Mezoriento kaj Barato.<ref name="HBW" /> |'''Hindia nigradorsa motacilo'''. Supraj partoj de tiu subspecio estas pli palaj kaj pli blugrizaj ol ĉe la nomiga, kaj havas sekvan nerompitan blankan zonon en flugilkovriloj. |[[Dosiero:Motacilla alba; Baikonur-town 001.jpg|150ra]] |- |''M. a. persica'' |Norda centra kaj okcidenta [[Irano]]. |Intermeza inter ''M. a. dukhunensis'' kaj ''M. a. personata''.<ref name="HBW" /> |[[Dosiero:MotacillaAlbaPersica.jpg|150ra]] |- |''M. a. subpersonata'' |Nemigranta loĝanto de [[Maroko]] |'''Maroka motacilo'''. Ĝi havas pli nigran kapon ol la nomiga, kaj aspektas grizdorsa, blankagorĝa [[Afrika nigradorsa motacilo]]<ref name="HBW" /> |[[Dosiero:Moroccan Wagtail.jpg|150ra]] |- |''M. a. personata'' |[[Hindukuŝo]], [[Tjanŝano]], [[ŜinĝangoAltajo]] (norda [[Irano]], [[Afganio]], [[Taĝikio]], [[Kirgizio]], [[Kazaĥio]], [[Ŝinĝango]]) |'''Maskita motacilo'''. Tutnigra kapo kun blanka vizaĝomasko |[[Dosiero:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I IMG 9164.jpg|150ra]] |- |''M. a. alboides'' |[[Himalajo]] kaj ĉirkaŭa areo |Tiu subspecio havas nigran dorson kaj multan nigron ĉirkaŭkape, blankan flugilzonon kaj blankaj bordoj ĉe duarangaj kaj triarangaj. |[[Dosiero:White Wagtail AMSM5967WWAG.jpg|150ra]] |- |''M. a. baicalensis'' |Rusio ĉe areo de [[Lago Bajkal]], [[Mongolio]], [[Interna Mongolio]] |Similas al ''M. a. leucopsis'' sed griza dorso kaj malpli da blanko en kapo kaj flugiloj. |[[Dosiero:Motacilla alba ssp. baicalensis.jpg|150ra]] |- |''M. a. ocularis'' |Norda duono de [[Siberio]], [[Orientsiberia Distrikto]] (Rusio, orienten el [[Centrasiberia Malaltebenaĵo]]) etende al okcidenta [[Alasko]] | |[[Dosiero:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.156963 1 - Motacilla alba ocularis Swinhoe, 1860 - Motacillidae - bird skin specimen.jpeg|150ra]] |- |''M. a. lugens'' |Malproksima Orienta Rusio ([[Ĉemara Regiono|Primorska regiono]], [[Ĥabarovska regiono]]), [[Kamĉatko]], [[Kuriloj]], [[Saĥalino]], [[Japanio]] ([[Hokkaido]], [[Honŝuo]]) |'''Nigradorsa motacilo''' aŭ Kamĉatka/Japana nigradorsa motacilo, simila al ''M. a. yarrellii'', sed havas nigran okulstrion kaj blankajn vostoplumojn; povas igi studon por konstitui distingan specion. |[[Dosiero:Hakusekirei 06f5184cav.jpg|150ra]] |- |''M. a. leucopsis'' |[[Ĉinio]], [[Koreio]], [[Tajvano]], Japanio ([[Rjukjuoj]], [[Kiuŝuo]]) etende al Japanio (Honŝuo), [[Sudorienta Azio]], [[Barato]] kaj [[Oceanio]] |'''Amura motacilo'''<ref name="BOUNews">{{Citaĵo el la reto|url=http://newsbou.blogspot.com/2009/07/changes-to-category-of-british-list.html|titolo=Changes to Category A of the British List|alirdato=22a Julio 2009|familia nomo=British Ornithologists’ Union Records Committee|kunaŭtoroj=British Birds Rarities Committee|dato=22-a de julio 2009|verko=BOU News|eldoninto=British Ornithologists’ Union}}</ref> |[[Dosiero:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I1 IMG 5597.jpg|150ra]] |} == Distribuado kaj habitato == [[Dosiero:MotacillaAlbaDistribution.svg|eta|maldekstra|400ra|Reproduktaj teritorioj de la ĉefaj rasoj]] Tiu specio reproduktiĝas tra Eŭrazio ĝis latitudoj 75°N, kaj forestas nur el [[Arkto]] el areoj kie la julia izotermo estas malpli da 4&nbsp;{{GdC|}}. Ĝi reproduktiĝas ankaŭ en montoj de [[Maroko]] kaj okcidenta [[Alasko]]. Ĝi okupas ampleksan varion de habitatoj, sed ĝi forestas el dezertoj.<ref name="Simms">{{Citaĵo el libro|titolo=Larks, Pipits and Wagtails (Collins New Naturalist)|familia nomo=Simms|persona nomo=Eric (Author)|kunaŭtoroj=Arlott, Norman (Illustrator)|jaro=1992|eldoninto=Harper Collins|ISBN=000219871|paĝoj=233–252}}</ref> La Blanka motacilo estas specio de loĝantaj birdoj en pli mildaj partoj de sia teritorio kiel Okcidenta Eŭropo kaj ĉe la [[Mediteraneo]], sed [[birdomigrado|migrantas]] en multe de la resto de sia teritorio. Nordeŭropaj reproduktantoj vintras ĉe la Mediterrneo kaj en tropika kaj subtropika [[Afriko]],<ref name=BWP>{{Citaĵo el libro|titolo=The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes)|familia nomo=Snow|persona nomo=David|kunaŭtoroj=Perrins, Christopher M (editors)|jaro=1998|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-854099-X|paĝoj=1103–1106}}</ref> kaj aziaj birdoj moviĝas al [[Mezoriento]], [[Barato]],<ref name="HBW"/> kaj [[Sudorienta Azio]].<ref name= Arlott>{{Citaĵo el libro|titolo=Birds of the Palearctic: Passerines (Collins Field Guide)|familia nomo=Arlott|persona nomo=Norman)|jaro=2007|eldoninto=Harper Collins|ISBN=0007147058|paĝoj=30–31}}</ref> Ankaŭ birdoj el la nordamerika populacio vintras en tropika Azio.<ref name=Sibley>{{Citaĵo el libro|titolo=The North American Bird Guide|familia nomo=Sibley|persona nomo=David|jaro=2000|eldoninto=Pica Press|ISBN=1-873403-78-4}}</ref> === Statuso === Tiu specio havas grandan teritorion ĉirkaŭkalkulitan je pli da '''10 milionoj da km²'''. Oni ne konas la populacigrandon, sed oni supozas, ke ankaŭ ĝi estas granda, kiel "komuna" specio en almenaŭ partoj de sia teritorio. Ankaŭ la populacitendenco ne estis kalkulita, sed oni supozas, ke tiu specio ne alproksimiĝas al la kriterioj de malpliiĝoj fare de la IUCN Ruĝa Listo kaj pro tio la specio estis pritaksata kiel ''Malplej Zorgiga''.<ref>"IUCN"</ref> La populacio en Eŭropo ŝajne estas sufiĉe stabila.<ref name =BWP/> Tiu specio bone adaptiĝis al homaj ŝanĝoj sur la medio kaj fakte profitis tiujn ŝanĝojn kiel artefaritajn strukturojn kiuj estas uzataj por nestolokoj kaj pliiĝantaj malfermaj areoj kiuj estas uzataj kiel manĝejoj.<ref name="HBW"/> == Kutimaro == La plej rimarkinda kutimo de tiu specio estas la '''preskaŭkonstanta vostomovado''', trajto kiu nomigis kaj la specion kaj la genron en diversaj lingvoj. Spite la universaleco de tiu kutimo, ties kialoj estas nekonataj. Oni sugestis, ke eble tio fuĝigas predon, aŭ estus signaloj de memsubmeto al aliaj motaciloj. Ĵusa studo sugestis anstataŭe ke ĝi estus signalo de priatentado por eventualaj predantoj.<ref>Randler, C (2006). "Is tail wagging in white wagtails, ''Motacilla alba'', an honest signal of vigilance?" ''Animal Behaviour'' '''71''' (5): 1089-1093 [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6W9W-4JVTCJT-3&_user=1495406&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000053190&_version=1&_urlVersion=0&_userid=1495406&md5=10c93957b3f88d2728130514cdab471d Resumo]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Dieto kaj manĝado === La preciza kompono de la dieto de la Blanka motacilo varias laŭloke, sed teraj kaj akvaj [[insekto]]j kaj aliaj malgrandaj senvertebruloj formas plejan parton de la dieto. Tio gamas el [[skarabo]]j, [[libelo]]j, malgrandaj [[heliko]]j, [[araneo]]j, [[vermo]]j, [[krustulo]]j ktp al [[larvo]]j troviĝintaj en [[kadavraĵo]]j kaj ĉefe [[muŝo]]j de la ordo ''Diptera''.<ref name="HBW">Tyler, S. (2004) "Family Motacillidae (Pipits and Wagtails)" pp.777-778 ''in'' del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2004). ''[[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 9: Cotingas to Pipits and Wagtails.'' Lynx Edicions. ISBN 84-87334-69-5</ref> Ankaŭ oni konstatis malgrandajn fiŝojn en la dieto. La Blanka motacilo estas iom nekutima en la partoj de la teritorio kie ĝi estas nemigranta ĉar ĝi estas [[insektovora]] birdo kiu plumanĝas insektojn dumvintre (plej parto de aliaj insektovoraj birdoj de moderklimatoj migras aŭ ŝanĝas al pli vegetala manĝeraro).<ref>{{Cite journal|last=Davies |first= N.B. |coauthors= |month= |year=1976 |title=Food, Flocking and Territorial Behaviour of the Pied Wagtail (''Motacilla alba yarrellii'' Gould) in Winter |journal=The Journal of Animal Ecology |volume= 45 |issue= 1 |pages= 235–253 |doi=10.2307/3777 }}</ref> === Reproduktado === [[Dosiero:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.39.jpg|eta|ovoj de ''Cuculus canorus canorus'' en nesto de ''Motacilla alba'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] [[Dosiero:Motacilla alba alba MHNT.ZOO.2010.11.203.27.jpg|eta|ovoj de ''Motacilla alba alba'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] La Blanka motacilo estas [[monogamio|monogama]] kaj defendas reproduktajn [[teritorio (animaloj)|teritoriojn]].<ref name="HBW"/> La reprodukta sezono estas ĉefe el aprilo al aŭgusto, kaj la sezono komencas pli malfrue norde. Ambaŭ seksoj respondecas por la konstruo de la [[nesto]], kiu estas kruda taso el bastonetoj, herbo, folioj kaj alia planta materialo. La neston oni situas en fendo aŭ truo; tradicie ĉe riverbordo, sed la specio adaptiĝis ankaŭ al nestumado en muroj, pontoj kaj konstruaĵoj. La ino demetas 3-8 ovojn, kun pli ofta nombro de 4-6. Ambaŭ gepatroj kovas la ovojn, kvankam la ino ĝenerale faras ion pli longe kaj kovas dumnokte. Eloviĝo komencas post 12 tagoj (foje tiom malfrue kiom post 16 tagoj). Ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn ĝis [[elnestiĝo]] je ĉirkaŭ 14 tagoj, kaj la idoj estos manĝigataj dum alia plua semajno post elnestiĝo. La Blanka motacilo faras tasforman neston el sekaj herberoj, kiuj kovras per milda materialo, kiel animala haro. La ovoj estas kremokoloraj, ofte kun malforta bluecverda nuanco kaj tre punktecaj per ruĝecbruna koloro; ili estas averaĝe 21 x 15&nbsp;mm.<ref>{{cite journal |last=Peyton |first=Leonard J. |title=Nesting and occurrence of White Wagtail in Alaska |journal=Condor |month=May |year=1963 |volume=65 |number=3 |pages=232–235 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v065n03/p0232-p0235.pdf |format=PDF |doi=10.2307/1365667 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110606215122/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v065n03/p0232-p0235.pdf |arkivdato=2011-06-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606215122/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v065n03/p0232-p0235.pdf |date=2011-06-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v065n03/p0232-p0235.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110606215122/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v065n03/p0232-p0235.pdf |arkivdato=2011-06-06 }}</ref> Kvankam oni scias ke ĝi estas gastiganta specio de la [[Komuna kukolo]], la Blanka motacilo ofte abandonas sian neston, se ĝi estis parazitita. Sciencistoj teoriumas, ke tio okazas ĉar la motacilo estas tro malgranda por forigi la entrudan ovon for de la nesto, kaj tro mallongbeka por detrui la ovon per bekofrapado.<ref>{{cite journal |last=Moksnes |first=Arne |coauthors=Eivin Roskaft & Anders T. Braa |title=Rejection Behavior by Common Cuckoo Hosts Towards Artificial Brood Parasite Eggs |journal=Auk |month=April |year=1991 |volume=108 |number=2 |pages=248–254 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n02/p0348-p0354.pdf |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100609214735/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n02/p0348-p0354.pdf |arkivdato=2010-06-09 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100609214735/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n02/p0348-p0354.pdf |date=2010-06-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n02/p0348-p0354.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100609214735/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n02/p0348-p0354.pdf |arkivdato=2010-06-09 }}</ref> == Diversaj bildoj kaj plumaroj == <gallery> Image:White Wagtail 001.jpg|Blanka motacilo, regiono de [[Moskvo]], [[Rusio]] 2007 Image:White Wagtail 05apr2007 13.jpg|Blanka motacilo ĉe regiono de [[Moskvo]], [[Rusio]] aprilo 2007 Image:Wagtail White Young.jpg|Juna Blanka motacilo, regiono de [[Moskvo]], [[Rusio]] 2007 Image:White Wagtail (Motacilla alba) near Hodal I IMG 9645.jpg|ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]] Distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I IMG 3546.jpg|Nereproduktulo ''leucopsis race'' ĉe [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Image:White wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I IMG 9947.jpg|Nereproduktulo ''leucopsis'' ĉe [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I IMG 7984.jpg|Nereproduktulo ''leucopsis'' ĉe [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I1 IMG 5597.jpg|Nereproduktulo ''leucopsis'' ĉe [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) - About to take off at Kolkata I IMG 7283.jpg|Nereproduktulo ''leucopsis'' ĉe [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Image:White Wagtail (Motacilla alba) at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5576.jpg|Nereproduktulo ''leucopsis'' ĉe [[Jayanti]] en [[Tigrorezervejo Buxa]] en [[Jalpaiguri]] distrikto de [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I IMG 9164.jpg|Maskla nereproduktulo- ''personata'') ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], Distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I IMG 9162.jpg|Maskla nereproduktulo- ''personata'') ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], Distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I IMG 8818.jpg|Maskla nereproduktulo- ''personata'') ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], Distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I3-Haryana IMG 8812.jpg|Maskla nereproduktulo- ''personata'') ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], Distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Image:Motacilla alba alba.JPG|Blanka motacilo (''M. a. alba'') Image:Pied Wagtail rear view 700.jpg|Nigradorsa motacilo (''M. a. yarrellii'') Image:Motacilla_alba_(Marek_Szczepanek).jpg|Junulo Dosiero:Motacilla alba.jpg|Griza motacilo, ([[hibrido]] inter subspecioj ''yarrelii'' kaj ''alba'' aŭ ino de ''yarrelii'') Image:Motacilla alba yarrellii -Pied Wagtail -SE England.jpg|''Motacilla alba yarrellii'', Nigradorsa motacilo en SO Anglio. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) -I2- Kolkata IMG 6515.jpg|Nereproduktulo ''M. a. leucopsis '' en [[Barato]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I3-Haryana IMG 8813.jpg|Nereproduktulo maskla ''M. a. personata'' Barato Image:Motacilla alba by Igors Jefimovs.jpg|Blanka motacilo ''(Motacilla alba)'' ĉe [[Jelgava]], [[Latvio]]. File:Nederlandsche_vogelen_(KB)_-_Motacilla_alba_(118b).jpg|Blanka motacilo in ''Nederlandsche Vogelen'' 1789 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.hkbws.org.hk <!-- _香港觀鳥會_ --> * http://www.naturligvis.u-net.dk {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080929222449/http://www.naturligvis.u-net.dk/dyr/visdyr.php3?nr=136 |date=2008-09-29 }} <!-- _Naturligvita_ --> * http://www.rozhlas.cz/hlas/pevci-ch/_zprava/30263Hlasová {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080506190424/http://www.rozhlas.cz/hlas/pevci-ch/_zprava/30263Hlasov%C3%A1 |date=2008-05-06 }} <!-- _ukázka_ z _projektu_ _Českého_ _rozhlasu_ Voĉo _na_ _každý_ _den_ --> * http://images.google.com/images?q=Motacilla+alba <!-- _obrázky_ _konipasa_ _bílého_ --> * [http://ibc.lynxeds.com/species/white-wagtail-motacilla-alba Filmetoj, fotoj kaj sonoj de Motacilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160712133619/http://ibc.lynxeds.com/species/white-wagtail-motacilla-alba |date=2016-07-12 }} ĉe Internet Bird Collection * Norwegian Cyberbirding: [http://cyberbirding.uib.no/photo/m_alba.php Fotoj de Maska, Nigradorsa kaj Blanka motaciloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120716224311/http://cyberbirding.uib.no/photo/m_alba.php |date=2012-07-16 }}. Konsultita la 2006-11-26. * Romani Rise: [http://www.novareinna.com/romani/wagtail.html Nigradorsa motacilo - la cigana birdo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070221195248/http://www.novareinna.com/romani/wagtail.html |date=2007-02-21 }} Nigradorsa motacilo ĉe kimracigana kulturo. Konsultita la 2006-11-26. * [http://www.bto.org/ringing/resources/downloads/alba-wagtail-id.pdf Identigartikolo kun bildoj(pdf)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927220457/http://www.bto.org/ringing/resources/downloads/alba-wagtail-id.pdf |date=2007-09-27 }} * [http://www.ibercajalav.net/img/319_WhiteWagtailMalba.pdf Diferencoj laŭ aĝo kaj sekso (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131112125831/http://www.ibercajalav.net/img/319_WhiteWagtailMalba.pdf |date=2013-11-12 }} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Motaciledoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 3wli1k549p6hzvn87a7jvqku4rm84ks 0 17693 9420088 9132328 2026-07-04T09:30:37Z ThomasPusch 1869 9420088 wikitext text/x-wiki {{PorA|aliaj signifoj de '''BBC'''|BBC (apartigilo)}}{{Informkesto firmao kaj produkto}} '''BBC''' (anglalingve elparolata [bibiSI]) estas mallongigo de '''British Broadcasting Corporation''' (Brita Dissenda Korporacio), ŝtate subvenciata radiofonia kaj televida dissenda instanco en [[Britio]]. Ĝia eksterlanda servo proponas programojn en pli ol 40 lingvoj, celante antaŭ ĉio la popolojn kaj landojn iam apartenintajn al la [[Brita imperio]]. BBC estas fondita en oktobro [[1922]]. [[Dosiero:BBC New Media Village04.jpg|eta|dekstra|250px|Ĉefsidejo de BBC ''BBC New Media Village'' en la [[Londono|londona]] kvartalo [[White City (Londono)|White City]]]] Kvankam BBC estas ŝtate subvenciata, ĝia opinio estas plejparte sendependa de la registaro. Ekzemple, en la somero de [[2003]], BBC diris, ke la registaro de [[Tony Blair]] ne estas honesta pri la minaco de [[Irako]] antaŭ la milito. Laŭ lia opinio BBC estas [[politika maldekstro|politike maldekstra]]. == Televidkanaloj == {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''BBC One''' – unua kanalo de brita publika televido * '''BBC Two''' – dua kanalo de brita publika televido * '''BBC Three''' – tria kanalo de BBC (por matura junularo) * '''BBC Four''' – kvara kanalo de BBC (dokumentoj, kulturo kaj arto) | * '''CBeebies''' – kanalo por infanoj * '''CBBC''' – junulara kanalo * '''[[BBC News]] 24''' – 24-hora informa kanalo * '''BBC Parliament''' – parlamenta kanalo |} Likviditaj kanaloj: * '''BBC Choice''' – anstataŭita per BBC Three * '''BBC Knowledge''' (UK) – anstataŭita per BBC Four === BBC Tutmonde === * '''[[BBC World News]]''' – tutmonda inform-publicista kanalo * '''BBC Prime''' – amuza kanalo por Eŭropo, Afriko kaj Mezoriento * '''BBC Entertainment''' - amuza kanalo por Azio kaj Eŭropo (en Eŭropo ankaŭ anstataŭas kreske pli grade BBC Prime) * '''BBC Food''' – kulinara kanalo, alirebla en [[Skandinavio]] kaj [[Sudafriko]] * '''BBC America''' – amuz-informa kanalo, alirebla en [[Usono]] * '''BBC Lifestyle''' - kanalo temita pri stilo de vivo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo * '''BBC Knowledge''' (Worldwide) - dokumenta kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo * '''CBeebies''' (eksterlandaj versioj) - infana kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo Kanaloj kunlaboraj: * '''BBC Canada''' – amuza kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media) * '''BBC Kids''' – infana kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media) * '''Animal Planet''' - tutmonda natura kanalo (partnero: Discovery Communications) * '''UKTV''' (Eŭropo) - grupo de 10 temataj kanaloj en [[Britio]] kaj [[Irlando]] (partnero: Virgin Media) * '''UK.TV''' ([[Aŭstralio]] kaj [[Novzelando]]) - amuza kanalo por [[Hispanio]], [[Portugalio]] kaj [[Latin-Ameriko]] (partnero: Discovery Communications) Likviditaj kanaloj: * '''BBC Japan''' - amuza kanalo por [[Japanio]], dissendita dum la jaroj 2004-2006 * '''BBC HD''' (internacia versio) - kanalo kun programoj en kvalito ''[[altdifina televido]]'' - estis planita por iuj regionoj en Eŭropo kaj Azio kaj funkciis eksperimente ekde 2006, plene de 2007 ĝis 2013. == Radio == * [[BBC Radio]] {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''BBC Radio 1''' * '''BBC Radio 2''' * '''BBC Radio 3''' * '''BBC Radio 4''' * '''BBC Radio Five Live''' * '''BBC 1Xtra''' | * '''BBC Five Live Sports Extra''' * '''BBC 6 Music''' * '''BBC 7''' * '''BBC Asian Network''' * '''BBC World Service''' * 46 regionaj stacioj |} === Hungarlingva dissendo === La dissendado komenciĝis ĝuste komence de la [[2-a mondmilito]] kaj daŭris ankaŭ poste dum la malvarma milito. La radio apartenis al la granda triopo kun [[Radio Libera Eŭropo]] kaj [[Voĉo de Usono]]. Estis anoncisto ekzemple [[Viktor Sztankovics]], redaktoro [[Mátyás Sárközi]]. {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bbc.co.uk La retpaĝaro de BBC] ([[angle]]). * [http://www.bbc.co.uk/worldservice/index.shtml Retpaĝaro de la eksterlanda servo de BBC] (multlingve, sed ne en Esperanto). * [http://www.bbc.co.uk/radio Radio de BBC] ([[angle]]). {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:BBC| ]] [[Kategorio:Britaj radiostacioj]] [[Kategorio:Brita televido]] [[Kategorio:Aperis en 1922]] 1ft2kyxjiu7fyq6jw1f0oew4mz48lok 9420096 9420088 2026-07-04T09:40:01Z ThomasPusch 1869 9420096 wikitext text/x-wiki {{PorA|aliaj signifoj de '''BBC'''|BBC (apartigilo)}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''BBC''' (anglalingve elparolata [bibiSI]) estas mallongigo de '''British Broadcasting Corporation''' (Brita Dissenda Korporacio), ŝtate subvenciata radiofonia kaj televida dissenda instanco en [[Britio]]. Ĝia eksterlanda servo proponas programojn en pli ol 40 lingvoj, celante antaŭ ĉio la popolojn kaj landojn iam apartenintajn al la [[Brita imperio]]. BBC estas fondita en oktobro [[1922]]. [[Dosiero:BBC New Media Village04.jpg|eta|dekstra|250px|Ĉefsidejo de BBC ''BBC New Media Village'' en la [[Londono|londona]] kvartalo [[White City (Londono)|White City]]]] Kvankam BBC estas ŝtate subvenciata, ĝia opinio estas plejparte sendependa de la registaro. Ekzemple, en la somero de [[2003]], BBC diris, ke la registaro de [[Tony Blair]] ne estas honesta pri la minaco de [[Irako]] antaŭ la milito. Laŭ lia opinio BBC estas [[politika maldekstro|politike maldekstra]]. == Televidkanaloj == {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''BBC One''' – unua kanalo de brita publika televido * '''BBC Two''' – dua kanalo de brita publika televido * '''BBC Three''' – tria kanalo de BBC (por matura junularo) * '''BBC Four''' – kvara kanalo de BBC (dokumentoj, kulturo kaj arto) | * '''CBeebies''' – kanalo por infanoj * '''CBBC''' – junulara kanalo * '''[[BBC News]] 24''' – 24-hora informa kanalo * '''BBC Parliament''' – parlamenta kanalo |} Likviditaj kanaloj: * '''BBC Choice''' – anstataŭita per BBC Three * '''BBC Knowledge''' (UK) – anstataŭita per BBC Four === BBC Tutmonde === * '''[[BBC World News]]''' – tutmonda inform-publicista kanalo * '''BBC Prime''' – amuza kanalo por Eŭropo, Afriko kaj Mezoriento * '''BBC Entertainment''' - amuza kanalo por Azio kaj Eŭropo (en Eŭropo ankaŭ anstataŭas kreske pli grade BBC Prime) * '''BBC Food''' – kulinara kanalo, alirebla en [[Skandinavio]] kaj [[Sudafriko]] * '''BBC America''' – amuz-informa kanalo, alirebla en [[Usono]] * '''BBC Lifestyle''' - kanalo temita pri stilo de vivo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo * '''BBC Knowledge''' (Worldwide) - dokumenta kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo * '''CBeebies''' (eksterlandaj versioj) - infana kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo Kanaloj kunlaboraj: * '''BBC Canada''' – amuza kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media) * '''BBC Kids''' – infana kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media) * '''Animal Planet''' - tutmonda natura kanalo (partnero: Discovery Communications) * '''UKTV''' (Eŭropo) - grupo de 10 temataj kanaloj en [[Britio]] kaj [[Irlando]] (partnero: Virgin Media) * '''UK.TV''' ([[Aŭstralio]] kaj [[Novzelando]]) - amuza kanalo por [[Hispanio]], [[Portugalio]] kaj [[Latin-Ameriko]] (partnero: Discovery Communications) Likviditaj kanaloj: * '''BBC Japan''' - amuza kanalo por [[Japanio]], dissendita dum la jaroj 2004-2006 * '''BBC HD''' (internacia versio) - kanalo kun programoj en kvalito ''[[altdifina televido]]'' - estis planita por iuj regionoj en Eŭropo kaj Azio kaj funkciis eksperimente ekde 2006, plene de 2007 ĝis 2013. == Radio == * [[BBC Radio]] {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''BBC Radio 1''' * '''BBC Radio 2''' * '''BBC Radio 3''' * '''BBC Radio 4''' * '''BBC Radio Five Live''' * '''BBC 1Xtra''' | * '''BBC Five Live Sports Extra''' * '''BBC 6 Music''' * '''BBC 7''' * '''BBC Asian Network''' * '''BBC World Service''' * 46 regionaj stacioj |} === Hungarlingva dissendo === La dissendado komenciĝis ĝuste komence de la [[2-a mondmilito]] kaj daŭris ankaŭ poste dum la malvarma milito. La radio apartenis al la granda triopo kun [[Radio Libera Eŭropo]] kaj [[Voĉo de Usono]]. Estis anoncisto ekzemple [[Viktor Sztankovics]], redaktoro [[Mátyás Sárközi]]. {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bbc.co.uk La retpaĝaro de BBC] ([[angle]]). * [http://www.bbc.co.uk/worldservice/index.shtml Retpaĝaro de la eksterlanda servo de BBC] (multlingve, sed ne en Esperanto). * [http://www.bbc.co.uk/radio Radio de BBC] ([[angle]]). {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:BBC| ]] [[Kategorio:Britaj radiostacioj]] [[Kategorio:Brita televido]] [[Kategorio:Aperis en 1922]] 4o3qrowdu346dt7vil8zwylappw1yf9 9420103 9420096 2026-07-04T10:00:02Z ThomasPusch 1869 /* Radio */ 9420103 wikitext text/x-wiki {{PorA|aliaj signifoj de '''BBC'''|BBC (apartigilo)}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''BBC''' (anglalingve elparolata [bibiSI]) estas mallongigo de '''British Broadcasting Corporation''' (Brita Dissenda Korporacio), ŝtate subvenciata radiofonia kaj televida dissenda instanco en [[Britio]]. Ĝia eksterlanda servo proponas programojn en pli ol 40 lingvoj, celante antaŭ ĉio la popolojn kaj landojn iam apartenintajn al la [[Brita imperio]]. BBC estas fondita en oktobro [[1922]]. [[Dosiero:BBC New Media Village04.jpg|eta|dekstra|250px|Ĉefsidejo de BBC ''BBC New Media Village'' en la [[Londono|londona]] kvartalo [[White City (Londono)|White City]]]] Kvankam BBC estas ŝtate subvenciata, ĝia opinio estas plejparte sendependa de la registaro. Ekzemple, en la somero de [[2003]], BBC diris, ke la registaro de [[Tony Blair]] ne estas honesta pri la minaco de [[Irako]] antaŭ la milito. Laŭ lia opinio BBC estas [[politika maldekstro|politike maldekstra]]. == Televidkanaloj == {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''BBC One''' – unua kanalo de brita publika televido * '''BBC Two''' – dua kanalo de brita publika televido * '''BBC Three''' – tria kanalo de BBC (por matura junularo) * '''BBC Four''' – kvara kanalo de BBC (dokumentoj, kulturo kaj arto) | * '''CBeebies''' – kanalo por infanoj * '''CBBC''' – junulara kanalo * '''[[BBC News]] 24''' – 24-hora informa kanalo * '''BBC Parliament''' – parlamenta kanalo |} Likviditaj kanaloj: * '''BBC Choice''' – anstataŭita per BBC Three * '''BBC Knowledge''' (UK) – anstataŭita per BBC Four === BBC Tutmonde === * '''[[BBC World News]]''' – tutmonda inform-publicista kanalo * '''BBC Prime''' – amuza kanalo por Eŭropo, Afriko kaj Mezoriento * '''BBC Entertainment''' - amuza kanalo por Azio kaj Eŭropo (en Eŭropo ankaŭ anstataŭas kreske pli grade BBC Prime) * '''BBC Food''' – kulinara kanalo, alirebla en [[Skandinavio]] kaj [[Sudafriko]] * '''BBC America''' – amuz-informa kanalo, alirebla en [[Usono]] * '''BBC Lifestyle''' - kanalo temita pri stilo de vivo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo * '''BBC Knowledge''' (Worldwide) - dokumenta kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo * '''CBeebies''' (eksterlandaj versioj) - infana kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo Kanaloj kunlaboraj: * '''BBC Canada''' – amuza kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media) * '''BBC Kids''' – infana kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media) * '''Animal Planet''' - tutmonda natura kanalo (partnero: Discovery Communications) * '''UKTV''' (Eŭropo) - grupo de 10 temataj kanaloj en [[Britio]] kaj [[Irlando]] (partnero: Virgin Media) * '''UK.TV''' ([[Aŭstralio]] kaj [[Novzelando]]) - amuza kanalo por [[Hispanio]], [[Portugalio]] kaj [[Latin-Ameriko]] (partnero: Discovery Communications) Likviditaj kanaloj: * '''BBC Japan''' - amuza kanalo por [[Japanio]], dissendita dum la jaroj 2004-2006 * '''BBC HD''' (internacia versio) - kanalo kun programoj en kvalito ''[[altdifina televido]]'' - estis planita por iuj regionoj en Eŭropo kaj Azio kaj funkciis eksperimente ekde 2006, plene de 2007 ĝis 2013. == Radio == * [[BBC Radio]] {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''BBC Radio 1''' * '''BBC Radio 2''' * '''BBC Radio 3''' * '''BBC Radio 4''' * '''BBC Radio Five Live''' * '''BBC 1Xtra''' | * '''BBC Five Live Sports Extra''' * '''BBC 6 Music''' * '''BBC 7''' * '''BBC Asian Network''' * '''BBC World Service''' * 46 regionaj stacioj |} === Hungarlingva dissendo === La dissendado komenciĝis ĝuste komence de la [[2-a mondmilito]] kaj daŭris ankaŭ poste dum la malvarma milito. La radio apartenis al la granda triopo kun [[Radio Libera Eŭropo]] kaj [[Voĉo de Usono]]. Estis anoncisto ekzemple [[Viktor Sztankovics]], redaktoro [[Mátyás Sárközi]]. == Sekcioj == Estas pluraj redakciaj sekcioj, kvazaŭ posedataj kompanioj. Inter ili estas la jam menciitaj televidaj kaj radiaj kanaloj, sed ankaŭ la retpaĝaj teamoj kaj iuj specialaj redakcioj - el tiuj aparte menciindas la sporta redakta teamo [[BBC Sport]], kiu elsendas siajn novaĵojn rekte aŭ kune kun ĉefaj analizaj televidaj programoj kiel ''Match of the Day'' ("[[matĉo]] de la tago", pri [[futbalo]]), ''Test Match Special'' ("testa [[matĉo]] speciala", pri [[kriketo]]), ''Ski Sunday'' ("[[skiado]] dimanĉe") kaj ''Today at Wimbledon'' ("Hodiaŭ ĉe la [[teniso|tenisejo]] [[Wimbledon]]"). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bbc.co.uk La retpaĝaro de BBC] ([[angle]]). * [http://www.bbc.co.uk/worldservice/index.shtml Retpaĝaro de la eksterlanda servo de BBC] (multlingve, sed ne en Esperanto). * [http://www.bbc.co.uk/radio Radio de BBC] ([[angle]]). {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:BBC| ]] [[Kategorio:Britaj radiostacioj]] [[Kategorio:Brita televido]] [[Kategorio:Aperis en 1922]] 7ethrpgfx9dgqbgk5hwujsjdzjr3wtg 9420106 9420103 2026-07-04T10:01:18Z ThomasPusch 1869 /* Sekcioj */ 9420106 wikitext text/x-wiki {{PorA|aliaj signifoj de '''BBC'''|BBC (apartigilo)}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''BBC''' (anglalingve elparolata [bibiSI]) estas mallongigo de '''British Broadcasting Corporation''' (Brita Dissenda Korporacio), ŝtate subvenciata radiofonia kaj televida dissenda instanco en [[Britio]]. Ĝia eksterlanda servo proponas programojn en pli ol 40 lingvoj, celante antaŭ ĉio la popolojn kaj landojn iam apartenintajn al la [[Brita imperio]]. BBC estas fondita en oktobro [[1922]]. [[Dosiero:BBC New Media Village04.jpg|eta|dekstra|250px|Ĉefsidejo de BBC ''BBC New Media Village'' en la [[Londono|londona]] kvartalo [[White City (Londono)|White City]]]] Kvankam BBC estas ŝtate subvenciata, ĝia opinio estas plejparte sendependa de la registaro. Ekzemple, en la somero de [[2003]], BBC diris, ke la registaro de [[Tony Blair]] ne estas honesta pri la minaco de [[Irako]] antaŭ la milito. Laŭ lia opinio BBC estas [[politika maldekstro|politike maldekstra]]. == Televidkanaloj == {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''BBC One''' – unua kanalo de brita publika televido * '''BBC Two''' – dua kanalo de brita publika televido * '''BBC Three''' – tria kanalo de BBC (por matura junularo) * '''BBC Four''' – kvara kanalo de BBC (dokumentoj, kulturo kaj arto) | * '''CBeebies''' – kanalo por infanoj * '''CBBC''' – junulara kanalo * '''[[BBC News]] 24''' – 24-hora informa kanalo * '''BBC Parliament''' – parlamenta kanalo |} Likviditaj kanaloj: * '''BBC Choice''' – anstataŭita per BBC Three * '''BBC Knowledge''' (UK) – anstataŭita per BBC Four === BBC Tutmonde === * '''[[BBC World News]]''' – tutmonda inform-publicista kanalo * '''BBC Prime''' – amuza kanalo por Eŭropo, Afriko kaj Mezoriento * '''BBC Entertainment''' - amuza kanalo por Azio kaj Eŭropo (en Eŭropo ankaŭ anstataŭas kreske pli grade BBC Prime) * '''BBC Food''' – kulinara kanalo, alirebla en [[Skandinavio]] kaj [[Sudafriko]] * '''BBC America''' – amuz-informa kanalo, alirebla en [[Usono]] * '''BBC Lifestyle''' - kanalo temita pri stilo de vivo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo * '''BBC Knowledge''' (Worldwide) - dokumenta kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo * '''CBeebies''' (eksterlandaj versioj) - infana kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo Kanaloj kunlaboraj: * '''BBC Canada''' – amuza kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media) * '''BBC Kids''' – infana kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media) * '''Animal Planet''' - tutmonda natura kanalo (partnero: Discovery Communications) * '''UKTV''' (Eŭropo) - grupo de 10 temataj kanaloj en [[Britio]] kaj [[Irlando]] (partnero: Virgin Media) * '''UK.TV''' ([[Aŭstralio]] kaj [[Novzelando]]) - amuza kanalo por [[Hispanio]], [[Portugalio]] kaj [[Latin-Ameriko]] (partnero: Discovery Communications) Likviditaj kanaloj: * '''BBC Japan''' - amuza kanalo por [[Japanio]], dissendita dum la jaroj 2004-2006 * '''BBC HD''' (internacia versio) - kanalo kun programoj en kvalito ''[[altdifina televido]]'' - estis planita por iuj regionoj en Eŭropo kaj Azio kaj funkciis eksperimente ekde 2006, plene de 2007 ĝis 2013. == Radio == * [[BBC Radio]] {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''BBC Radio 1''' * '''BBC Radio 2''' * '''BBC Radio 3''' * '''BBC Radio 4''' * '''BBC Radio Five Live''' * '''BBC 1Xtra''' | * '''BBC Five Live Sports Extra''' * '''BBC 6 Music''' * '''BBC 7''' * '''BBC Asian Network''' * '''BBC World Service''' * 46 regionaj stacioj |} === Hungarlingva dissendo === La dissendado komenciĝis ĝuste komence de la [[2-a mondmilito]] kaj daŭris ankaŭ poste dum la malvarma milito. La radio apartenis al la granda triopo kun [[Radio Libera Eŭropo]] kaj [[Voĉo de Usono]]. Estis anoncisto ekzemple [[Viktor Sztankovics]], redaktoro [[Mátyás Sárközi]]. == Sekcioj == Estas pluraj redakciaj sekcioj, kvazaŭ posedataj kompanioj. Inter ili estas la jam menciitaj televidaj kaj radiaj kanaloj, sed ankaŭ la retpaĝaj teamoj, iuj geogrfie limigitaj lokaj redakcioj, kaj kaj iuj specialaj temaj redakcioj - el tiuj aparte menciindas la sporta redakta teamo [[BBC Sport]], kiu elsendas siajn novaĵojn rekte aŭ kune kun ĉefaj analizaj televidaj programoj kiel ''Match of the Day'' ("[[matĉo]] de la tago", pri [[futbalo]]), ''Test Match Special'' ("testa [[matĉo]] speciala", pri [[kriketo]]), ''Ski Sunday'' ("[[skiado]] dimanĉe") kaj ''Today at Wimbledon'' ("Hodiaŭ ĉe la [[teniso|tenisejo]] [[Wimbledon]]"). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bbc.co.uk La retpaĝaro de BBC] ([[angle]]). * [http://www.bbc.co.uk/worldservice/index.shtml Retpaĝaro de la eksterlanda servo de BBC] (multlingve, sed ne en Esperanto). * [http://www.bbc.co.uk/radio Radio de BBC] ([[angle]]). {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:BBC| ]] [[Kategorio:Britaj radiostacioj]] [[Kategorio:Brita televido]] [[Kategorio:Aperis en 1922]] dvpxsajlcwgv6r5t3okxjof9gw94h86 9420108 9420106 2026-07-04T10:01:52Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9420108 wikitext text/x-wiki {{PorA|aliaj signifoj de '''BBC'''|BBC (apartigilo)}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''BBC''' (anglalingve elparolata [bibiSI]) estas mallongigo de '''British Broadcasting Corporation''' (Brita Dissenda Korporacio), ŝtate subvenciata radiofonia kaj televida dissenda instanco en [[Britio]]. Ĝia eksterlanda servo proponas programojn en pli ol 40 lingvoj, celante antaŭ ĉio la popolojn kaj landojn iam apartenintajn al la [[Brita imperio]]. BBC estas fondita en oktobro [[1922]]. [[Dosiero:BBC New Media Village04.jpg|eta|dekstra|250px|Ĉefsidejo de BBC ''BBC New Media Village'' en la [[Londono|londona]] kvartalo [[White City (Londono)|White City]]]] Kvankam BBC estas ŝtate subvenciata, ĝia opinio estas plejparte sendependa de la registaro. Ekzemple, en la somero de [[2003]], BBC diris, ke la registaro de [[Tony Blair]] ne estas honesta pri la minaco de [[Irako]] antaŭ la milito. Laŭ lia opinio BBC estas [[politika maldekstro|politike maldekstra]]. == Televidkanaloj == {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''BBC One''' – unua kanalo de brita publika televido * '''BBC Two''' – dua kanalo de brita publika televido * '''BBC Three''' – tria kanalo de BBC (por matura junularo) * '''BBC Four''' – kvara kanalo de BBC (dokumentoj, kulturo kaj arto) | * '''CBeebies''' – kanalo por infanoj * '''CBBC''' – junulara kanalo * '''[[BBC News]] 24''' – 24-hora informa kanalo * '''BBC Parliament''' – parlamenta kanalo |} Likviditaj kanaloj: * '''BBC Choice''' – anstataŭita per BBC Three * '''BBC Knowledge''' (UK) – anstataŭita per BBC Four === BBC Tutmonde === * '''[[BBC World News]]''' – tutmonda inform-publicista kanalo * '''BBC Prime''' – amuza kanalo por Eŭropo, Afriko kaj Mezoriento * '''BBC Entertainment''' - amuza kanalo por Azio kaj Eŭropo (en Eŭropo ankaŭ anstataŭas kreske pli grade BBC Prime) * '''BBC Food''' – kulinara kanalo, alirebla en [[Skandinavio]] kaj [[Sudafriko]] * '''BBC America''' – amuz-informa kanalo, alirebla en [[Usono]] * '''BBC Lifestyle''' - kanalo temita pri stilo de vivo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo * '''BBC Knowledge''' (Worldwide) - dokumenta kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo * '''CBeebies''' (eksterlandaj versioj) - infana kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo Kanaloj kunlaboraj: * '''BBC Canada''' – amuza kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media) * '''BBC Kids''' – infana kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media) * '''Animal Planet''' - tutmonda natura kanalo (partnero: Discovery Communications) * '''UKTV''' (Eŭropo) - grupo de 10 temataj kanaloj en [[Britio]] kaj [[Irlando]] (partnero: Virgin Media) * '''UK.TV''' ([[Aŭstralio]] kaj [[Novzelando]]) - amuza kanalo por [[Hispanio]], [[Portugalio]] kaj [[Latin-Ameriko]] (partnero: Discovery Communications) Likviditaj kanaloj: * '''BBC Japan''' - amuza kanalo por [[Japanio]], dissendita dum la jaroj 2004-2006 * '''BBC HD''' (internacia versio) - kanalo kun programoj en kvalito ''[[altdifina televido]]'' - estis planita por iuj regionoj en Eŭropo kaj Azio kaj funkciis eksperimente ekde 2006, plene de 2007 ĝis 2013. == Radio == * [[BBC Radio]] {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''BBC Radio 1''' * '''BBC Radio 2''' * '''BBC Radio 3''' * '''BBC Radio 4''' * '''BBC Radio Five Live''' * '''BBC 1Xtra''' | * '''BBC Five Live Sports Extra''' * '''BBC 6 Music''' * '''BBC 7''' * '''BBC Asian Network''' * '''BBC World Service''' * 46 regionaj stacioj |} === Hungarlingva dissendo === La dissendado komenciĝis ĝuste komence de la [[2-a mondmilito]] kaj daŭris ankaŭ poste dum la malvarma milito. La radio apartenis al la granda triopo kun [[Radio Libera Eŭropo]] kaj [[Voĉo de Usono]]. Estis anoncisto ekzemple [[Viktor Sztankovics]], redaktoro [[Mátyás Sárközi]]. == Sekcioj == Estas pluraj redakciaj sekcioj, kvazaŭ posedataj kompanioj. Inter ili estas la jam menciitaj televidaj kaj radiaj kanaloj, sed ankaŭ la retpaĝaj teamoj, iuj geogrfie limigitaj lokaj redakcioj, kaj kaj iuj specialaj temaj redakcioj - el tiuj aparte menciindas la sporta redakta teamo [[BBC Sport]], kiu elsendas siajn novaĵojn rekte aŭ kune kun ĉefaj analizaj televidaj programoj kiel ''Match of the Day'' ("[[matĉo]] de la tago", pri [[futbalo]]), ''Test Match Special'' ("testa [[matĉo]] speciala", pri [[kriketo]]), ''Ski Sunday'' ("[[skiado]] dimanĉe") kaj ''Today at Wimbledon'' ("Hodiaŭ ĉe la [[teniso|tenisejo]] [[Wimbledon]]"). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bbc.co.uk La retpaĝaro de BBC] ({{en}}) * [http://www.bbc.co.uk/worldservice/index.shtml Retpaĝaro de la eksterlanda servo de BBC] (multlingve, sed ne en Esperanto) * [http://www.bbc.co.uk/radio Radio de BBC] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:BBC| ]] [[Kategorio:Britaj radiostacioj]] [[Kategorio:Brita televido]] [[Kategorio:Aperis en 1922]] l36ejzqvibl533g051u97wbhpevb57w 9420116 9420108 2026-07-04T10:10:58Z ThomasPusch 1869 9420116 wikitext text/x-wiki {{PorA|aliaj signifoj de '''BBC'''|BBC (apartigilo)}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''BBC''' (anglalingve elparolata [bibiSI]) estas mallongigo de '''British Broadcasting Corporation''' (Brita Dissenda Korporacio), ŝtate subvenciata radiofonia kaj televida dissenda instanco en [[Britio]]. Ĝia eksterlanda servo proponas programojn en pli ol 40 lingvoj, celante antaŭ ĉio la popolojn kaj landojn iam apartenintajn al la [[Brita imperio]]. BBC estas fondita en oktobro [[1922]]. Kvankam BBC estas ŝtate subvenciata, ĝia opinio estas plejparte sendependa de la registaro. Ekzemple, en la somero de [[2003]], BBC diris, ke la registaro de [[Tony Blair]] ne estas honesta pri la minaco de [[Irako]] antaŭ la milito. Laŭ lia opinio BBC estas [[politika maldekstro|politike maldekstra]]. == Televidkanaloj == {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''BBC One''' – unua kanalo de brita publika televido * '''BBC Two''' – dua kanalo de brita publika televido * '''BBC Three''' – tria kanalo de BBC (por matura junularo) * '''BBC Four''' – kvara kanalo de BBC (dokumentoj, kulturo kaj arto) | * '''CBeebies''' – kanalo por infanoj * '''CBBC''' – junulara kanalo * '''[[BBC News]] 24''' – 24-hora informa kanalo * '''BBC Parliament''' – parlamenta kanalo |} Likviditaj kanaloj: * '''BBC Choice''' – anstataŭita per BBC Three * '''BBC Knowledge''' (UK) – anstataŭita per BBC Four === BBC Tutmonde === * '''[[BBC World News]]''' – tutmonda inform-publicista kanalo * '''BBC Prime''' – amuza kanalo por Eŭropo, Afriko kaj Mezoriento * '''BBC Entertainment''' - amuza kanalo por Azio kaj Eŭropo (en Eŭropo ankaŭ anstataŭas kreske pli grade BBC Prime) * '''BBC Food''' – kulinara kanalo, alirebla en [[Skandinavio]] kaj [[Sudafriko]] * '''BBC America''' – amuz-informa kanalo, alirebla en [[Usono]] * '''BBC Lifestyle''' - kanalo temita pri stilo de vivo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo * '''BBC Knowledge''' (Worldwide) - dokumenta kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo * '''CBeebies''' (eksterlandaj versioj) - infana kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo Kanaloj kunlaboraj: * '''BBC Canada''' – amuza kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media) * '''BBC Kids''' – infana kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media) * '''Animal Planet''' - tutmonda natura kanalo (partnero: Discovery Communications) * '''UKTV''' (Eŭropo) - grupo de 10 temataj kanaloj en [[Britio]] kaj [[Irlando]] (partnero: Virgin Media) * '''UK.TV''' ([[Aŭstralio]] kaj [[Novzelando]]) - amuza kanalo por [[Hispanio]], [[Portugalio]] kaj [[Latin-Ameriko]] (partnero: Discovery Communications) Likviditaj kanaloj: * '''BBC Japan''' - amuza kanalo por [[Japanio]], dissendita dum la jaroj 2004-2006 * '''BBC HD''' (internacia versio) - kanalo kun programoj en kvalito ''[[altdifina televido]]'' - estis planita por iuj regionoj en Eŭropo kaj Azio kaj funkciis eksperimente ekde 2006, plene de 2007 ĝis 2013. == Radio == * [[BBC Radio]] {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''BBC Radio 1''' * '''BBC Radio 2''' * '''BBC Radio 3''' * '''BBC Radio 4''' * '''BBC Radio Five Live''' * '''BBC 1Xtra''' | * '''BBC Five Live Sports Extra''' * '''BBC 6 Music''' * '''BBC 7''' * '''BBC Asian Network''' * '''BBC World Service''' * 46 regionaj stacioj |} === Hungarlingva dissendo === La dissendado komenciĝis ĝuste komence de la [[2-a mondmilito]] kaj daŭris ankaŭ poste dum la malvarma milito. La radio apartenis al la granda triopo kun [[Radio Libera Eŭropo]] kaj [[Voĉo de Usono]]. Estis anoncisto ekzemple [[Viktor Sztankovics]], redaktoro [[Mátyás Sárközi]]. [[Dosiero:BBC New Media Village04.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|Ĉefsidejo ''"BBC New Media Village"'' en la subkvartalo ''White City'' de kvartalo ''Shepherd's Bush'' en la urbodistrikto [[Hammersmith and Fulham]] de [[Londono]]}}]] == Sekcioj == Estas pluraj redakciaj sekcioj, kvazaŭ posedataj kompanioj. Inter ili estas la jam menciitaj televidaj kaj radiaj kanaloj, sed ankaŭ la retpaĝaj teamoj, iuj geogrfie limigitaj lokaj redakcioj, kaj kaj iuj specialaj temaj redakcioj - el tiuj aparte menciindas la sporta redakta teamo [[BBC Sport]], kiu elsendas siajn novaĵojn rekte aŭ kune kun ĉefaj analizaj televidaj programoj kiel ''Match of the Day'' ("[[matĉo]] de la tago", pri [[futbalo]]), ''Test Match Special'' ("testa [[matĉo]] speciala", pri [[kriketo]]), ''Ski Sunday'' ("[[skiado]] dimanĉe") kaj ''Today at Wimbledon'' ("Hodiaŭ ĉe la [[teniso|tenisejo]] [[Wimbledon]]"). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bbc.co.uk La retpaĝaro de BBC] ({{en}}) * [http://www.bbc.co.uk/worldservice/index.shtml Retpaĝaro de la eksterlanda servo de BBC] (multlingve, sed ne en Esperanto) * [http://www.bbc.co.uk/radio Radio de BBC] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:BBC| ]] [[Kategorio:Britaj radiostacioj]] [[Kategorio:Brita televido]] [[Kategorio:Aperis en 1922]] 88fack5kexwp7snj21m4b988ywfbmf4 0 21763 9419967 9347260 2026-07-04T06:23:27Z Sj1mor 12103 9419967 wikitext text/x-wiki {{ADLS|2007|01}} [[Dosiero:Finnair.a320-200.oh-lxf.arp.jpg|eta|Aviadilo [[Airbus A320|Airbus A-320]] de [[Finnair]] ]] [[Dosiero:Airbus_A380.jpg|eta|[[Airbus A380]], la plej granda [[pasaĝeraviadilo]] en la mondo]] [[Dosiero:Zlin_Żelazny_Góraszka_2.JPG|eta|Malgrandaj aviadiloj en spektaklindaj aeraj stuntoj]] [[Dosiero:First_flight2.jpg|eta|Flair Wright, konstruita en 1903, la unua motorizita aviadilo]] [[Dosiero:Staudacher_S-300_stunt_airplane.JPG|eta|Stuntaviadilo]] '''Aeroplano''' estas [[homo|home]] konstruita [[aviadilo]]. Pli striktasence ĝi estas [[flugmaŝino]] pli [[pezo|peza]] ol [[aero]], kiu funkcias per [[motoro]] kaj kies [[alo]]j estas fiksaj dum la [[flugo|flugado]]<ref>Vd [[NPIV]]-n [http://vortaro.net/#aeroplano]</ref>; do ĝi ne inkludas [[aerostato]]jn ([[balono]]jn, [[zepelino]]jn). == Tipoj de aeroplanoj == === Laŭflugiloforme === Aeroplano havas plurajn formojn de flugilo laŭ rendimento aŭ ĝia celo. La invento de jetmotoro kaj pliboniĝita aeronaŭtiko gvidis ellaboron de supersonaj flugiloj. Nuntempe la flugiloj por altrapida flugo estas uzata por adapti kun jetmotoro. ==== Rektflugilo ==== [[Dosiero:Cessna 152 OH-CTH IM8170.JPG|250ra|eta|Cessna 152, Flugilo kun rektflugilo]] La Rekta flugilo estas la ĝenerala flugila formo de aeroplano. Rekta flugilo stabilas pli ol aliaj flugiloj, tiel uziĝas en civila aeroplano aŭ reciprokmotora aeroplano. ==== Dorsdirekta flugilo ==== La Dorsdirekte fleksiĝita flugilo uzatas por [[supersona rapido|supersonrapidaj]] aeroplanoj. Fleksiĝita flugilo estis inventiĝita dum la [[dua mondmilito]] por ellabori koncepton de [[jetmotoro]]. Por krei supersonarapidon, pistmotora aeroplano kun rekta flugilo ne eblis krei transsonan rapidon. Por krei supersonrapida aeroplano, fleksiĝita flugilo estas selektita por altrapidaj aeroplanoj kiel moderna ĉasaviadilo kaj [[jetmotoro|jetmotora]] aeroplano. Dorsdirekte fleksiĝita flugilo ricevas malpli da reziston, tamen kreas malpli da levforton. Pluraj variantoj de fleksiĝita flugilo estis ellaboritaj kiel deltaflugilo kaj antaŭdirekte fleksiĝita flugilo por solvi aernaŭtikan malavantaĝon. ==== Deltaflugilo ==== La Deltaflugilo estas varianto de dorsdirekte fleksiĝita flugilo. Deltaflugilo ricevas malpli da reziston, kaj ricevas stabilecon el larĝa areo de flugilo. Deltaflugilo uzatas por [[ĉasaviadilo]]j, kiu necesas stabileco dum la aerbatalo kaj dinamika manovro. {|cellpadding="2" align="center" |--- bgcolor="#DDDDDD" ! colspan="5" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Formoj de flugilo |--- |align="center"| [[Dosiero:Republic F-84 Thunderjet 3-view.svg|200ra]] |align="center"| [[Dosiero:North American F-86A.svg|200ra]] |align="center"| [[Dosiero:Dassault Mirage III-5 Risszeichnung.png|200ra]] |align="center"| [[Dosiero:Sukhoi Su-47 outline.svg|100ra]] |- |align="center"| Republican F-84 Thunderjet<br />(Rektflugilo) |align="center"| [[North American F-86 Sabre]]<br />(Dorsdirekte fleksiĝita flugilo) |align="center"| Dassault Mirage 3<br />(Deltaflugilo) |align="center"| Sukhoi Su-47 Berkut<br />(Antaŭdirekte fleksiĝita flugilo) |- |} == Komunaj elementoj de aeroplanoj == Aeroplano ĝenerale konsistas el la sekvantaj elementoj: [[Dosiero:Direktiloj de aviadilo.jpg|350ra]] * '''[[fuzelaĝo]]'''<ref>Vd [[NPIV]]-n [http://vortaro.net/#fuzelaĝo]</ref>: la ĉefa struktura korpo de aeroplano. * '''Alaro''' : la aro de surfacoj efektivigantaj la [[levoforto]]n dum flugo. * '''Empeno''' : la tuto de la stabiligaj kaj reguligaj surfacaĵoj ĉe la malantaŭo de aeroplano. * '''Surteriĝa subekipaĵo''' : la skusorbilo dum surteriĝoj permesanta ankaŭ monovrojn inter diversaj lokoj de [[aerodromo]]. == Mekanismo == [[Dosiero:Fortoj de flugmaŝino.jpg|350ra]] Meze de la [[18-a jarcento]] la svisa scienculo [[Daniel Bernoulli]] eltrovis, ke en iu ajn movanta fluidaĵo la premo estas la plej malalta tie, kie la rapideco estas la plej granda. La [[aero]] ĉirkaŭ ni efikas kiel fluidaĵo, kaj se ni povas plialtigi la rapidecon de aero sur tia surfaco kia alo, la premo reduktiĝus kaj la alo leviĝus. Praktike, la alo de aeroplano iom similas al pafarko, la supra surfaco estas kurba, sed la malsupra parto rekta. Ĉar la aero devas veturi pli longan distancon super la supra parto de la alo, ĝi devas veturi per pli alta rapideco. Sekve de tio, la premo estas pli malalta sur la alo ol sub ĝi, kaj la alo leviĝas en la aeron. Kontraste al tiu tradicia teorio oni konsideru, ke ekzistas aeroplanoj, kiuj kapablas flugi en normala pozicio, sed ankaŭ dorse. Iliaj aloj kutime havas ne tre fortan kurbiĝon - sed tamen: Se la tradicia klarigo pravus, ili tuj sinkus teren, kiam ili flugas dorsen. Sed fakte ili tiel ne faras. Krome ekzistas el papero falditaj aviadiletoj, kiuj kapablas flugi, kvankam iliaj aloj konsistas el glata papero. Evidente la kutima kurbeco de la aloj do ne estas la decida punkto por la kapablo flugi (sed por ŝpari reziston kaj do energion). Tamen oni pretas supozi, ke la aero glitas laŭ kurba aŭ plata alo laŭ vojoj similaj al tiu atendebla ĉe kurba alo.<ref>[http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/wrong1.html Nekorekta teorio #1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140427084226/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/wrong1.html |date=2014-04-27 }}, [[NASA]].</ref> === Movado === Kiel aliaj movantaj objektoj, kiuj sekvas la bazajn leĝojn de fiziko, aeroplano emas moviĝi laŭ la rekta linio, se nenia ekstera forto estas uzata por ŝanĝi ĝian direkton. La rapideco, per kiu la motoro turnas la helicon, estas regata de la akcelilo. Se oni malfermas, la akcelilon, tio pliigas la aeran rapidecon kaj levas la aeroplanon pli alten. ==== Tangigado ==== La empeneronoj estas horizontala, ĉarnirata surface alligata al la empeno (empen-alo). Kiam la piloto tiras malantaŭen la regstangon, aŭ direktostangon, la empenerono estas levata supren. La aero, kiu frapas la levatan empeneronon, puŝas la empenon malsupren kaj la alon supren. La puŝforto de la helico tiras la aeroplanon supren. Male, kiam la piloto puŝas la regstangon antaŭen, la empenerono estas klinata malsupren. Tio levas la empeneronon supren kaj la alon malsupren. Tielmaniere, la piloto kreas tangadon. ==== Kverigado ==== La [[rudro]]j (direkterono), vertikala surfaco, kiu estas ĉarnirata al la empeno (=la tuto, vertikalaj kaj horizontalaj "vostaj" surfacoj), svingas la direkteron dekstren aŭ maldekstren, sammaniere kiel parto de la empeno, empenerono, svingiĝas supren aŭ malsupren. Surtere, ĝi estas uzata por stiri la aeroplanon, kiel la ŝipa [[rudro]] funkcias. En la aero, tamen, la ĉefa funkcio de la rudro ne estas turnigi la aeroplanon, sed helpi ĝin en formado kaj normaligo de turniĝado (kun aleronoj). ==== Ruligado ==== La aleronoj, malgrandaj partoj de la malantaŭa eĝo de la [[alo]], proksimaj al la alo-pintoj, estas ĉarnirataj kaj estas ligataj en tia maniero ke, kiam unu el ili leviĝas, la alia malleviĝas. Tiu movo levas unu aleronon kaj mallevas la alian. Kiam la alerono sur la dekstra flugilo malleviĝas, sur la dekstra alo leviĝas kaj la aeroplano kliniĝos maldekstren, La [[levoforto]] sur la dekstra alo ne plu estas plene suprenira parto de la forto tiras la aeroplanon maldekstren. Tio, kune kun la rudro, stigas maldekstran turniĝadon; t.e. la aeroplano estas levata ± ĉirkaŭ la turniĝo. <center><gallery> Dosiero:Aileron pitch.gif|Tangado <br />(angle ''pitching'') Dosiero:Aileron yaw.gif|Kveriĝado <br />(angle ''yawing'') Dosiero:Aileron roll.gif|Ruliĝado <br />(angle ''rolling'') </gallery></center> == Fabrikantoj == * [[Airbus]] * [[Antonov]] * [[Boeing]] * [[Bombardier Aerospace]] * [[Embraer]] * [[Tupolev]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Aviado]] * [[Aviadilo]] * [[Aerodino]] * [[Piloto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=aeroplano|ReVo=aeropl}} * http://www.airliners.net/ (La fotografioj de komercaj aeroplanoj) * https://www.flightradar24.com/ (Retpaĝo por Aviadtrafiko) * http://www.airlinerworld.com/ (Novaĵo pri internaciaj aerlinioj) [[Kategorio:Aviadiloj|Aeroplano]] [[Kategorio:Aviado]] [[Kategorio:Transportaj rimedoj]] cew3wdg3zg4291cbj2deci9a39f6zwt 0 21976 9419703 9398320 2026-07-03T19:56:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419703 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Brain coral.jpg|eta|Cerba koralo]] [[Dosiero:Haeckel_Hexacoralla.jpg|eta|Ilustraĵo de ŝtonigitaj koraloj]] [[Dosiero:Coral_Outcrop_Flynn_Reef.jpg|alternative=Coral Outcrop Flynn Reef.jpg|eta|Korala elstaraĵo, Flynn Reef]] '''Koralo''' estas kalka, pli-malpli arboforma [[skeleto]] de diversaj kolonioj de [[kniduloj]] en la klaso [[koraluloj]] (''Anthozoa''). Ĝi ordinare fiksitas al submaraj lokoj. Ekzistas belaj ruĝaj kaj nigraj koraloj, el kiuj oni faras [[ornamaĵo]]jn. ==Taksonoj== * Klaso [[Koraluloj]] (Anthozoa) ** Subklaso [[Okkoraluloj]] (''Octocorallia'') ** Subklaso [[Seskoraluloj]] (''Hexacorallia'') * Stelkoralo = [[Madreporo]] ==Ekologio== [[Koralblankigo]] aŭ korala senkolorigo okazas kiam koralaj [[polipo]]j elpelas [[algo]]jn kiuj estis loĝantaj ene de iliaj [[histo]]j. Algoj havigas ĝis 90 % el la korala energio. Blankigitaj koraloj plue vivas sed ekmalsategas post eksenkolorigo. La ĉefa kaŭzo de la koralblankigo estas la plialtiĝo de la akvotemperaturoj. ==Konservado== ===Minacoj=== [[File:Reef0484.jpg|thumb|upright|Sana korala rifo havas okulfrapan biodiversecon, kun multegaj specoj de maraj vivaĵoj.]] Koralaj rifoj estas damaĝataj tutmonde.<ref name="Coral reefs around the world">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/environment/interactive/2009/sep/02/coral-world-interactive |title=Coral reefs around the world |work=The Guardian |date=2 September 2009}}</ref> Lokaj minacoj estas koralminado, {{Ill|lingvo=d|trad=Q4693969|eo=agrikultura poluado|teksto=agrikultura}} kaj [[urba surfaca fluado|urba]] akvopoluado, aliaj specoj de [[poluado]], [[fiŝkaptado]] (pro perdo de fiŝoj kaj foje pro fizika damaĝo de [[eksploda fiŝkaptado|eksplodoj]]), malsanoj, kaj la fosado de [[kanalo (akvovojo)|kanaloj]]. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q106358009|eo=elmetado de forcejaj gasoj}} estigas ĝeneralajn mondajn minacojn: altiĝon de la [[akva temperaturo]], {{n|marnivela leviĝo}}, kaj ŝangiĝon de la [[pH]] pro [[oceana acidiĝo]].<ref name=cra10>{{cite web|title=Threats to Coral Reefs|url=http://www.coral.org/resources/about_coral_reefs/threats_to_coral_reefs|publisher=[[Coral Reef Alliance]]|year=2010|access-date=5 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111201035325/http://www.coral.org/resources/about_coral_reefs/threats_to_coral_reefs|archive-date=1-a de decembro 2011}}</ref> En 1998, 16% de la koralaj rifoj de la mondo mortis pro varmiĝo de la akvo.<ref>[http://blogs.ei.columbia.edu/2011/06/13/losing-our-coral-reefs/ Losing Our Coral Reefs – Eco Matters – State of the Planet]. Blogs.ei.columbia.edu. Alirita 2011-11-01.</ref> Nuntempe 10% estas mortintaj.<ref name="Kleypas, J.A. 2006">{{Cite web |last1=Kleypas |first1=J.A. |first2=R.A. |last2=Feely |first3=V.J. |last3=Fabry |first4=C. |last4=Langdon |first5=C.L. |last5=Sabine |first6=L.L. |last6=Robbins |year=2006 |title=Impacts of Ocean Acidification on Coral Reefs and Other Marine Calcifiers: A guide for Future Research |publisher=[[National Science Foundation]], [[NOAA]], and [[United States Geological Survey]] |url=http://www.ucar.edu/communications/Final_acidification.pdf |access-date=April 7, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720101953/http://www.ucar.edu/communications/Final_acidification.pdf |archive-date=July 20, 2011 }}</ref><ref>Save Our Seas, 1997 Summer Newsletter, Cindy Hunter and Alan Friedlander</ref><ref>{{cite book |chapter=Status of Coral Reefs, Coral Reef Monitoring and Management in Southeast Asia, 2004 |last1=Tun |first1=K. |first2=L.M. |last2=Chou |first3=A. |last3=Cabanban |first4=V.S. |last4=Tuan |first5=S. |last5=Philreefs |first6=T. |last6=Yeemin |last7=Suharsono |first8=K. |last8=Sour |first9=D. |last9=Lane |year=2004 |pages=235–76 |editor-first=C. |editor-last=Wilkinson |title=Status of Coral Reefs of the world: 2004 |publisher=Australian Institute of Marine Science |location=Townsville, Queensland, Australia |access-date=2019-04-23 |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/292724900 }}</ref> Proksimume 60% estas en danĝero pro homaj agoj.<ref>{{cite book |last=Burke |first=Lauretta |title=Reefs at risk revisited |url=https://archive.org/details/reefsatriskrevis00burk |url-access=limited |year=2011 |publisher=World Resources Institute |location=Washington, DC |isbn=978-1-56973-762-0 |page=[https://archive.org/details/reefsatriskrevis00burk/page/n51 38] |author2=Reytar, K. |author3=Spalding, M. |author4=Perry, A. }}</ref> La problemoj estas aparte gravaj en [[Sudorienta Azio]], kie 80% de la rifoj estas en danĝero.<ref>{{cite web |last1=Bryant|first1=Dirk |last2=Burke|first2=Lauretta |last3=McManus|first3=John |last4=Spalding|first4=Mark |title=Reefs at Risk: A Map-Based Indicator of Threats to the World's Coral Reef |url=http://coralreef.noaa.gov/aboutcrcp/strategy/reprioritization/wgroups/resources/climate/resources/reefsatrisk.pdf |publisher=NOAA |access-date=25-a de aprilo 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218220752/http://coralreef.noaa.gov/aboutcrcp/strategy/reprioritization/wgroups/resources/climate/resources/reefsatrisk.pdf |archive-date=2013-02-18 }}</ref> En 2003 oni antaŭdiris, ke 50% de la {{J|korala rifo}} eble detruiĝos ĝis 2030may be destroyed by 2030.<ref name=Norlander>{{cite journal | author= Norlander | title= Coral crisis! Humans are killing off these bustling underwater cities. Can coral reefs be saved? (Life science: corals) | journal=Science World | date=8-a de decembro 2003 | url=http://www.thefreelibrary.com/Coral+crisis!+Humans+are+killing+off+these+bustling+underwater...-a0112022348}}</ref> La plej multaj landoj havas leĝojn celantajn protekti koralojn. En Karibio kaj la tropika Pacifiko, koraloj estas minacataj de trokresko de algoj, kiu okazas se estas sufiĉaj [[nutraĵo|nutrosubstancoj]] kaj nesufiĉa paŝtado de [[herbovorulo|herbmanĝuloj]], ekzemple [[skaredoj]]. Rekta kontakto inter ~40–70% de ordinaraj makroalgoj kaj koraloj kaŭzas blankigon kaj morton de la koralo pro transmeto de [[lipido]]-solveblaj [[metabolito]]j.<ref>{{cite journal |vauthors=Rasher DB, Hay ME |title=Chemically rich seaweeds poison corals when not controlled by herbivores |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=107 |issue=21 |pages=9683–88 |date=Majo 2010 |pmid=20457927 |pmc=2906836 |doi=10.1073/pnas.0912095107 |bibcode=2010PNAS..107.9683R |doi-access=free }}</ref> ===Klimata ŝanĝiĝo=== Ŝanĝado de la [[akva temperaturo]] (je pli ol 1-2 °C ) aŭ de la akva [[saleco]] povas mortigi koralojn per [[koralblankigo|blankigo]].<ref name=Hoegh>{{cite journal | author=Hoegh-Guldberg, O. | title=Climate change, coral bleaching and the future of the world's coral reefs | journal=Marine and Freshwater Research | year=1999 | pages=839–66 | volume=50 | issue=8 | doi=10.1071/MF99078 | author-link=Ove Hoegh-Guldberg (biologist) | doi-access= | bibcode=1999MFRes..50..839H }}</ref> Pliiĝado de [[marsurfaca temperaturo]] en tropikaj regionoj de ~{{GdC|1}} dum la lasta jarcento kaŭzis grandaskalan koralblankigon, mortadon, kaj sekve malgrandiĝadon de koralaj populacioj. Ne estas klare, ĉu koraloj adaptiĝos sufiĉe rapide por eviti severan malplimultiĝon.<ref name="Hoegh-Guldberg">{{cite journal |author=Hoegh-Guldberg O. |year=1999 |title=Climate change, coral bleaching and the future of the world's coral reefs |journal=Marine and Freshwater Research |volume=50 |issue=8 |pages=839–99 |doi=10.1071/mf99078 |doi-access=}}</ref> Submaraj fontoj apud la marbordo de la meksika duoninsulo [[Jukatano]] produktas akvon kun nature malalta pH (t.e. kun alta acideco), kio kreas kondiĉojn similajn al tiuj, kiuj atendeble vastiĝos dum la maro ensorbas karbonan dioksidon.<ref name=Stephens>{{cite web |last1=Stephens |first1=Tim |title=Submarine springs offer preview of ocean acidification effects on coral reefs |work=UC Santa Cruz News |url=http://news.ucsc.edu/2011/11/coral-reefs.html |publisher=University of California Santa Cruz |date=28 November 2011 |access-date=25-a de aprilo 2015 |archive-date=10-a de majo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510165726/https://news.ucsc.edu/2011/11/coral-reefs.html }}</ref> Oni malkovris plurajn speciojn de koraloj, kiuj toleras la acidecon. La kolonioj estis malgrandaj kaj disaj kaj ne formis strukture malsimplajn rifojn kiel en la proksima [[Mezamerika Rifaro]].<ref name=Stephens/> La adaptiĝon de koraloj al ŝanĝita klimato malhelpas la malrapideco de ilia evoluado. Kvankam ili havas grandajn populaciojn, kiuj kapablas reproduktiĝi sekse, ofteco de [[neseksa reproduktado]] bremsas ilian evoluon.<ref name="Hughes et al.">{{cite journal |author1=Hughes, T. |author2=Baird, A. |author3=Bellwood, D. |author4=Card, M. |author5=Connolly, S. |author6=Folke, C. |author7=Grosberg, R. |author8=Hoegh-Guldberg, O. |author9=Jackson, J. |author10=Klepas, J. |author11=Lough, J. |author12=Marshall, P. |author13=Nystrom, M. |author14=Palumbi, S. |author-link14=Stephen Palumbi |author15=Pandolfi, J. |year=2003 |title=Climate change, human impacts, and the resilience of coral reefs |journal=Science |volume=301 |issue=5635 |pages=929–33 |bibcode=2003Sci...301..929H |doi=10.1126/science.1085046 |pmid=12920289 |author16=Rosen, B. |author17=and Roughgarden, J. |s2cid=1521635}}</ref> [[Genfluo]] varias inter koralaj specioj.<ref name="Hughes et al." /> [[Biogeografio|Biogeografie]] ili estas tre malmoviĝemaj organismoj, de genfluo ne estas fidinda disportanto de adaptoj. Ankaŭ ilia longviveco povas malfavori adaptiĝon.<ref name="Hughes et al." /> Tamen, {{Ill|lingvo=d|trad=Q260607|eo=adaptiĝo al klimata ŝanĝiĝo}} estas plurfoje konstatita, kun ŝoviĝo de la [[genotipo]]j de koraloj kaj iliaj algetoj. Tiuj ŝoviĝoj de [[alela ofteco]] progresis al pli toleremaj bestalgetoj.<ref name="Parmesan">{{cite journal |author=Parmesan, C. |year=2006 |title=Ecological and evolutionary responses to recent climate change |journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics |volume=37 |pages=637–69 |doi=10.1146/annurev.ecolsys.37.091305.110100}}</ref> Oni konstatis, ke certa [[ŝtona koralo|ŝtonkorala]] algeto plioftiĝas kie la temperaturo estas alta.<ref name="Baker">{{cite journal |author=Baker, A. |year=2004 |title=Corals' adaptive response to climate change |journal=Nature |volume=430 |issue=7001 |page=741 |bibcode=2004Natur.430..741B |doi=10.1038/430741a |pmid=15306799 |doi-access=free |s2cid=32092741}}</ref><ref name="Donner et al.">{{cite journal |author=Donner, S. |author2=Skirving, W. |author3=Little, C. |author4=Oppenheimer, M. |author5=Hoegh-Guldberg, O. |year=2005 |title=Global assessment of coral bleaching and required rates of adaptation under climate change |url=http://www.princeton.edu/step/people/faculty/michael-oppenheimer/recent-publications/Global-assessment-of-coral-bleaching-and-required-rates.pdf |url-status=dead |journal=Global Change Biology |volume=11 |issue=12 |pages=2251–65 |bibcode=2005GCBio..11.2251D |citeseerx=10.1.1.323.8134 |doi=10.1111/j.1365-2486.2005.01073.x |pmid=34991281 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814144112/http://www.princeton.edu/step/people/faculty/michael-oppenheimer/recent-publications/Global-assessment-of-coral-bleaching-and-required-rates.pdf |archive-date=2017-08-14 |access-date=2017-10-25 |s2cid=84890014}}</ref> Simbiozantoj, kiuj toleras pli varman akvon, ŝajne fotosintezas malpli rapide, kio implicas ekvilibron inter evolua avantaĝo kaj malavantaĝo.<ref name="Donner et al." /> En la Golfo de Meksiko, kie la maro plivarmiĝas, la varmobezonaj [[cervokorna koralo|cervokorna]] kaj [[alkokorna koralo|alkokorna]] koraloj ŝanĝis sian arealon.<ref name="Parmesan" /> Ne nur la simbiozantoj kaj specioj aliiĝas, sed ŝajne estas certa plej selektebla rapido de kresko. Malpli rapidkreskaj sed pli varmotoleraj koraloj fariĝis pli oftaj.<ref name="Baskett et al.">{{cite journal |author1=Baskett, M. |author2=Gaines, S. |author3=Nisbet, R. |name-list-style=amp |year=2009 |title=Symbiont diversity may help coral reefs survive moderate climate change |url=https://escholarship.org/content/qt3d58b2w2/qt3d58b2w2.pdf?t=o17qaf |journal=Ecological Applications |volume=19 |issue=1 |pages=3–17 |doi=10.1890/08-0139.1 |pmid=19323170 |s2cid=1189125}}</ref> La ŝanĝoj por adaptiĝi al temperaturo estas malsimplaj. Iuj rifoj en nunaj ombroj indikas [[rifuĝejo (populacia biologio)|rifuĝejon]], kie pli facilos adaptiĝi eĉ se la temperaturo plialtiĝos pli rapide tie ol en aliaj lokoj.<ref name="McClanahan et al.">{{cite journal |author1=McClanahan, T. |author2=Ateweberhan, M. |author3=Muhando, C. |author4=Maina, J. |author5=Mohammed, M. |name-list-style=amp |year=2007 |title=Effects of Climate and Seawater Temperature Variation on Coral Bleaching and Morality |journal=Ecological Monographs |volume=77 |issue=4 |pages=503–25 |citeseerx=10.1.1.538.970 |doi=10.1890/06-1182.1}}</ref> Tia [[alopatria speciiĝo|disigo de populacio]] fare de klimataj baroj multe malpligrandigas la efektivan [[ekologia niĉo|niĉon]] kompare al la malnova fundamenta niĉo. ====Koraloj kiel klimata registrilo==== Koraloj estas malprofundakvaj, koloniaj organismoj, kiuj dum kreskado enigas oksigenon kaj malabundajn elementojn al siaj skeletaj kristalaj strukturoj el [[aragonito]] ({{Ill|lingvo=d|trad=Q907364|eo=Kristala plurstruktureco|teksto=alternativa strukturo}} de [[kalcito]]). [[Geokemio|Geokemiaj]] anomalaĵoj en la kristalaj strukturoj de koraloj respondas al temperaturo kaj saleco. Analizado de ili povas helpi al klimata modelado.<ref>{{cite journal |last1=Kilbourne |first1=K. Halimeda |last2=Quinn |first2=Terrence M. |last3=Taylor |first3=Frederick W. |last4=Delcroix |first4=Thierry |last5=Gouriou |first5=Yves |year=2004 |title=El Niño-Southern Oscillation-related salinity variations recorded in the skeletal geochemistry of a ''Porites'' coral from Espiritu Santo, Vanuatu |journal=Paleoceanography |volume=19 |issue=4 |pages=PA4002 |bibcode=2004PalOc..19.4002K |doi=10.1029/2004PA001033|doi-access=free }}</ref> Ekzemple, estas korelacio de la marsurfaca saleco (MSS) kaj [[marsurfaca temperaturo]] (MST) kun malnormalecoj de la proporcio [[Δ18O|δ¹⁸O]] ĉe koraloj. La rilato inter la fenomeno [[El Niño Suda Oscilado|ENSO]] kaj varioj en MSS kaj [[marsurfaca temperaturo|MST]] helpas en modelado de tropikaj klimataj evoluoj.<ref name="Lukas, R. 1991">{{cite journal |last1=Lukas |first1=Roger |last2=Lindstrom |first2=Eric |year=1991 |title=The mixed layer of the western equatorial Pacific Ocean |journal=Journal of Geophysical Research |volume=96 |issue=S1 |pages=3343–58 |bibcode=1991JGR....96.3343L |doi=10.1029/90JC01951}}</ref> Ankaŭ la proporcio [[stroncio]]/[[kalcio]] varias inverse kun la marsurfaca temperaturo.<ref name="Ren, L. 2002">{{cite journal |last1=Ren |first1=Lei |last2=Linsley |first2=Braddock K. |last3=Wellington |first3=Gerard M. |last4=Schrag |first4=Daniel P. |last5=Hoegh-guldberg |first5=Ove |year=2003 |title=Deconvolving the δ¹⁸O seawater component from subseasonal coral δ¹⁸O and Sr/Ca at Rarotonga in the southwestern subtropical Pacific for the period 1726 to 1997 |journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |volume=67 |issue=9 |pages=1609–21 |bibcode=2003GeCoA..67.1609R |doi=10.1016/S0016-7037(02)00917-1}}</ref> La jaraj kreskozonoj de iuj koraloj, ekzemple la [[profunda maro|profundejaj]] [[bambua koralo|bambuaj koraloj]] (''Isididae''),<ref>{{cite web |title=National Oceanic and Atmospheric Administration – New Deep-Sea Coral Discovered on NOAA-Supported Mission |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories2009/20090305_coral.html |access-date=2009-05-11 |publisher=www.noaanews.noaa.gov}}</ref> permesas ke [[geologo]]j rekonstruu pojarajn kronologiojn (specon de [[ciklonombra datado]]), kiuj fundamentas por fajndistingaj registroj de pasintaj [[paleoklimatologio|klimataj]] kaj [[paleoekologio|mediaj]] ŝanĝiĝoj.<ref name="Schrag">{{cite journal |author1=Schrag, D.P. |author2=Linsley, B.K. |year=2002 |title=Corals, chemistry, and climate |journal=Science |volume=296 |issue=8 |pages=277–78 |doi=10.1126/science.1071561 |pmid=11951026 |s2cid=82449130}}</ref> [[File:Global Sea Surface Temperature - GPN-2003-00032.jpg|thumb|Tutmonda mapo de marsurfaca temperaturo (MST)]] La monda akva buĝeto estas precipe influata de tropikaj marsurfacaj temperaturoj ĉe la [[Intertropika Konverĝejo]] (ITK).<ref>{{cite journal |last1=Wu |first1=Henry C. |last2=Linsley |first2=Braddock K. |last3=Dassié |first3=Emilie P. |last4=Schiraldi |first4=Benedetto |last5=deMenocal |first5=Peter B. |year=2013 |title=Oceanographic variability in the South Pacific Convergence Zone region over the last 210 years from multi-site coral Sr/Ca records |journal=Geochemistry, Geophysics, Geosystems |volume=14 |issue=5 |pages=1435–53 |bibcode=2013GGG....14.1435W |doi=10.1029/2012GC004293 |doi-access=free}}</ref> La [[suda duonglobo]] havas unikan meteologian fenomenon situantan permanente en la sudokcidenta Pacifiko nomatan [[Sudpacifika Konverĝejo]] (SPK). Dum varmaj [[El Niño Suda Oscilado|ENSO]]-periodoj, la [[Sudpacifika Konverĝejo|SPK]] returnas sian orientiĝon, etendiĝante de la ekvatoro suden tra [[Salomonoj]], [[Vanuatuo]], kaj [[Fiĝio]] al la insuloj de Franca [[Polinezio]], kaj orienten al [[Sudameriko]]. La pligrandiĝo de la SPK efikas al la geokemio de koraloj en tropikaj regionoj.<ref>{{cite journal |last1=Kiladis |first1=George N. |last2=von Storch |first2=Hans |last3=van Loon |first3=Harry |year=1989 |title=Origin of the South Pacific Convergence Zone |journal=Journal of Climate |volume=2 |issue=10 |pages=1185–95 |bibcode=1989JCli....2.1185K |doi=10.1175/1520-0442(1989)002<1185:OOTSPC>2.0.CO;2 |doi-access=free}}</ref> [[File:Porites lutea.jpg|thumb|''Porites lutea'']] Nur malmultaj specioj de koraloj estas studataj kiel plurjardekaj geokemiaj klimataj registriloj. Unu el la malmultaj koraloj uzataj por [[paleoklimatologio]] estas ''[[Platygyra]]'', sed ĝi havas malsimplan skeletan strukturon, kiu malfaciligas la prenadon de specimenoj. ''[[Porites]]'' estas fizike pli simpla kaj studiĝas por havigi certan fundamenton al geokemiaj interpretoj.<ref name="Lukas, R. 1991" /> Iuj koralaj specioj faras [[mikroatolo]]jn, t.e. koloniojn, kies supro estas mortinta kaj plejparte superakva, sed kies rando estas plejparte subakva kaj vivanta. La alton de mikroatolo limigas la averaĝa nivelo de la [[tajdo]]j. Per analizo de la diverseco de kreskoformoj en mikroatolo eblas rekonstrui malfajndistingan registron de la ŝanĝiĝado de la marnivelo. Samtempe oni povas dati fosilan mikroatolon per [[radiokarbona datado]]. Tiaj metodoj helpas en la rekonstruado de [[Holoceno|holocenaj]] [[marnivelo]]j.<ref name="Smithers">{{cite journal |last1=Smithers |first1=Scott G. |last2=Woodroffe |first2=Colin D. |year=2000 |title=Microatolls as sea-level indicators on a mid-ocean atoll |journal=Marine Geology |volume=168 |issue=1–4 |pages=61–78 |bibcode=2000MGeol.168...61S |doi=10.1016/S0025-3227(00)00043-8}}</ref> ===Mezuroj=== Oni povas mezuri la riskon al koralo per la korala malekvilibreca proporcio, studebla per esplorado de la mikroboj ĉeestantaj en korala muko. Ĝi estas difinita kiel la logaritmo de la proporcio inter la averaĝa abundeco de mikroboj asociataj kun malsano kaj de mikroboj asociataj kun sano. Ju pli malgrandas la proporcio, des pli sanas la koralo.<ref>{{Cite web|title=Health and Disease Signatures of the Coral Microbiome • iBiology|url=https://www.ibiology.org/microbiology/coral-microbiome/|website=iBiology|language=en-US|access-date=2020-05-14|archive-date=2020-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728205431/https://www.ibiology.org/microbiology/coral-microbiome/}}</ref> ==Rilatoj kun homoj== Koralaj rifoj estas popularaj turismejoj por [[aparatplonĝado]] kaj {{Ill|lingvo=d|trad=Q2471422|eo=spirtuba naĝado}}. Homoj malrekte ekspluatas ilin ĉasante kaj manĝante la fiŝojn kaj aliajn marbestojn, kiuj loĝas tie, kaj rekte forprenas koralojn por diversaj uzoj. ===Turismo=== La internacia projekto [[Verdaj Naĝiloj]] instigas ke turismaj entreprenoj sekvu ĝian kondutkodon por mildigi riskojn de damaĝo al la koraloj.<ref>{{cite journal |last1=Hunt |first1=Chloe V. |last2=Harvey |first2=James J. |last3=Miller |first3=Anne |last4=Johnson |first4=Vivienne |last5=Phongsuwan |first5=Niphon |year=2013 |title=The Green Fins approach for monitoring and promoting environmentally sustainable scuba diving operations in South East Asia |journal=Ocean & Coastal Management |volume=78 |pages=35–44 |doi=10.1016/j.ocecoaman.2013.03.004|bibcode=2013OCM....78...35H }}</ref> ===Juvelarto=== [[File:6-Strand Necklace, Navajo (Native American), ca. 1920s, cropped.jpg|thumb|upright|6-fadena kolĉeno, farita de [[navahoj]] (nordamerikaj indiĝenoj), ĉirkaŭ la jardeko de 1920, [[Broklina Muzeo]]]] La bunteco de koralo faras ĝin loga materialo por kolĉenoj kaj [[juvelarto]] ĝenerale. Intense ruĝa koralo valoriĝis kiel gemo. Ĝi estas tre malofta pro [[troekspluatado]].<ref>{{cite news |title= Coral makes a splash|first= Melissa|last= Magsaysay|url= https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-jun-21-ig-coral21-story.html|newspaper= Los Angeles Times|date= 21-a de junio 2009|access-date=12-a de januaro 2013}}</ref> Nuntempe oni malŝatas la uzadon de koralo en juvelarto pro la multaj damaĝoj, kiuj minacas ĝian pluvivon. En Ĉinujo oni ĉiam taksis la koralon altvalora mineralo, "kaj delonge asociis ĝin kun bona sorto kaj longa vivo pro ĝia koloro kaj aspekta simileco al cervaj kornoj (do asocie, virto, longa vivo, kaj altrangeco".<ref>Welch, Patricia Bjaaland, ''Chinese Art: A Guide to Motifs and Visual Imagery''. Tokyo, Rutland and Singapore: Tuttle, 2008, p. 61</ref> Ĝi plej altastatusiĝis dum la dinastio Qing (1644–1911), kiam ĝi rezerviĝis preskaŭ ekskluzive por imperiestra uzado, aŭ kiel bidoj (ofte kombine kun perloj) por kortega surhavado aŭ kiel ''[[penjing]]'' (miniaturaj ornamaj arboj el mineraloj). La "frumoderna 'korala reto' [ekestis en] la Mediteranea Maro [kaj aliris] al la Qing-a Ĉinujo pere de la angla [[Brita Orienthinda Kompanio]]".<ref>Lacey, Pippa, "The Coral Network: The trade of red coral to the Qing imperial court in the eighteenth century" en ''The Global Lives of Things'', red. Anne Gerritsen kaj Giorgio Aiello, London: Routledge, 2016, p. 81</ref> Striktajn regulojn pri la uzado de koraloj starigis kodo oficialigita de Imperiestro [[Qianlong]] en 1759. Jam meze de la 19-a jarcento, koralaj industrioj ekzistis en la Mediteraneo, la Ruĝa Maro, la Persa Golfo, kaj aliloke. Oni uzis koralkaptilon konsistantan el du traboj de peza ligno orte kunfiksitaj. Oni alfiksis pezajn ŝtonojn por subakvigi la aparaton kaj reton sub ĝi. Oni enakvigis ĝin per forta ŝnuro sur koralan elstaraĵon kaj boato trenis ĝin, rompante la koralon kaj kaptante ĝin en la reto. Poste la homoj en la boato retiris la aparaton el la akvo.<ref>{{cite book |title=The National Cyclopaedia of Useful Knowledge, Vol IV |date=1848 |publisher=Charles Knight |location=London |page=935 |edition=First}}</ref> ===Medicino=== [[Image:ViennaDioscoridesCoral.jpg|thumb|left|upright|Bildo de koralo en la [[Kodekso de Julianino Anicio]], ekzemplero de la verko ''[[Pri Medicina Materialo]]'' de [[Dioskorido]]. La kontraŭpaĝo asertas ke per koraloj ulceroj kuraceblas.<ref>Folio 391, Kodekso de Julianino Anicio</ref>]] En medicino, kemiaj substancoj el koraloj eble utilas en kuracado de kancero, nervosistemaj malsanoj, artrito kaj aliaj inflamoj, perdo de ostaĵo, sanga tropremo, kaj aliaj uzojs.<ref>{{Cite journal|last1=Copper|first1=Edwin|last2=Hirabayashi|first2=K.|last3=Strychar|first3=K. B.|last4=Sammarco|first4=P. W.|date=2014|title=Corals and their Potential Applications to Integrative Medicine|journal=Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine|volume=2014|page=9|article-number=184959 |pmc=3976867|pmid=24757491|doi=10.1155/2014/184959|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Senthilkumar|first1=Kalimuthu|last2=Se-Kwon|first2=Kim|date=2013|title=Marine Invertebrate Natural Products for Anti-Inflammatory and Chronic Diseases.|journal=Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine|volume=2013|article-number=572859|pmc=3893779|pmid=24489586|doi=10.1155/2013/572859|doi-access=free}}</ref> Koralaj skeletoj, interalie de ''[[Isididae]]'', estas esplorataj por konstati, ĉu ili estas uzebla materialo por {{Ill|lingvo=d|trad=Q3814234|eo=ostogreftado}}.<ref name="wiley">{{cite journal |title=Biomaterial structure in deep-sea bamboo coral (Anthozoa: Gorgonacea: Isididae): perspectives for the development of bone implants and templates for tissue engineering |journal=Materialwissenschaft und Werkstofftechnik |volume=37 |issue=6 |pages=552–57 |doi= 10.1002/mawe.200600036 |year=2006 |last1=Ehrlich|first1=H. |last2=Etnoyer|first2=P. |last3=Litvinov|first3=S. D. |last4=Olennikova|first4=M.M. |last5=Domaschke|first5=H. |last6=Hanke|first6=T. |last7=Born|first7=R. |last8=Meissner|first8=H. |last9=Worch|first9=H.|s2cid=97972721 }}</ref> En tradicia [[Ajurvedo|hinda medicino]] oni uzas preparaĵon de koralo ([[sanskrite]] ''praval bhasma'') kiel suplementon por kuraci diversajn metabolajn perturbojn de la ostoj rilatajn al manko de kalcio.<ref>{{cite journal |vauthors=Reddy PN, Lakshmana M, Udupa UV |title=Effect of Praval bhasma (Coral calx), a natural source of rich calcium on bone mineralization in rats |journal=Pharmacological Research |volume=48 |issue=6 |pages=593–99 |date=Decembro 2003 |pmid=14527824 |doi=10.1016/S1043-6618(03)00224-X }}</ref> En antikva Eŭropo la manĝado de pulvorigita koralo, kio konsistas precipe el la malforta alkalo [[kalcia karbonato]], rekomendiĝis por moderigo de stomakaj ulceroj de [[Galeno]] kaj [[Dioskorido]].<ref>Pedanius Dioscorides – Der Wiener Dioskurides, Codex medicus Graecus 1 der Österreichischen Nationalbibliothek Graz: [[Akademische Druck- und Verlagsanstalt]] 1998 fol. 391 verso (Band 2), Kommentar S. 47 und 52. {{ISBN|3-201-01725-6}}</ref> ===Konstruado=== Koralaj rifoj en lokoj kiel la orientafrika marbordo uziĝas kiel fonto de [[konstrumaterialo]].<ref name="Pouwels2002">{{cite book |last=Pouwels |first=Randall L.|title=Horn and Crescent: Cultural Change and Traditional Islam on the East African Coast, 800–1900 |url=https://books.google.com/books?id=iyw-_NMk0bgC&pg=PA26 |date=6-a de junio 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52309-7 |page=26}}</ref> En Anglujo fosilia korala kalkoŝtono uziĝis kiel konstrua ŝtono, rimarkinde la [[Formacio Coral Rag]] ("Koralŝtona Formacio") de la montetoj ĉirkaŭ [[Oksfordo]], kiu videblas en kelkaj el la plej malnovaj konstruaĵoj de tiu urbo.<ref>{{cite web |title=Strategic Stone Study: A Building Stone Atlas of Oxfordshire |url=https://www.bgs.ac.uk/downloads/start.cfm?id=1617 |publisher=English Heritage |access-date=23-a de aprilo 2015 |date=Marto 2011}}</ref> ===Bordoŝirmo=== Sana korala rifo forigas 97 % de la energio de ondo, kio ŝirmas marbordojn kontraŭ damaĝaj ondoj, fluoj, kaj ŝtormoj.<ref name=Ferrario>{{cite journal |author1=Ferrario, F. |author2=Beck, M.W. |author3=Storlazzi, C.D. |author4=Micheli, F. |author5=Shepard, C.C. |author6=Airoldi, L. | title=The effectiveness of coral reefs for coastal hazard risk reduction and adaptation | journal=Nature Communications | year=2014 | volume=5 | issue=3794 |page=3794 | doi= 10.1038/ncomms4794|pmid=24825660 |pmc=4354160 | bibcode=2014NatCo...5.3794F }}</ref> ===Kultivado=== [[File:Reef restoration tenaka.jpg|thumb|Koraloj fiksataj al artefarita stango por restaŭri rifon]] {{Ill|lingvo=d|trad=Q4782659|eo=Koralĝardenado}} estas homa kultivado de koraloj. Ĝi povas esti farata por komercaj celoj aŭ por restaŭrado de {{J|korala rifo}}, kaj montriĝas utila por ĉi-lasta celo.<ref name="Horoszowski-Fridman">{{cite journal |vauthors=Horoszowski-Fridman YB, Izhaki I, Rinkevich B| year=2011 |title=Engineering of coral reef larval supply through transplantation of nursery-farmed gravid colonies |journal=Journal of Experimental Marine Biology and Ecology |volume=399 |issue=2| pages=162–66 |doi=10.1016/j.jembe.2011.01.005| bibcode=2011JEMBE.399..162H }}</ref><ref name="Rinkevich">{{cite journal |author=Rinkevich B |year=2008 |title=Management of coral reefs: We have gone wrong when neglecting active reef restoration |url=http://www.ocean.org.il/Eng/_documents/Management-of-coral-reefs.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523175241/http://www.ocean.org.il/Eng/_documents/Management-of-coral-reefs.pdf |archive-date=2013-05-23 |journal=Marine Pollution Bulletin |volume=56 |issue=11 |pages=1821–24 |doi=10.1016/j.marpolbul.2008.08.014 |pmid=18829052 |bibcode=2008MarPB..56.1821R }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130523175241/http://www.ocean.org.il/Eng/_documents/Management-of-coral-reefs.pdf |date=2013-05-23 }}</ref> La procedo protektas la fruan parton de korala kreskado, kiam la risko de morto estas plej granda. Oni kultivas koralajn fragmentojn ("semojn") en kultivejo kaj poste replantas ilin sur la rifon.<ref name="Ferse">{{cite journal |last1=Ferse |first1=Sebastian C.A. |year=2010|title=Poor Performance of Corals Transplanted onto Substrates of Short Durability |journal=Restoration Ecology |volume=18 |issue=4 |pages=399–407 |doi=10.1111/j.1526-100X.2010.00682.x|bibcode=2010ResEc..18..399F |s2cid=83723761 }}</ref> Koralo povas esti kultivata aŭ amatore aŭ profesie de homoj, kiuj loĝas apud la rifo, de sciencistoj por esploraj celoj, de entreprenoj vendontaj ĝin al privatuloj, kaj de hobiaj [[akvario|akvariistoj]]. == Vidu ankaŭ == {{projektoj|commonscat=Anthozoa|ReVo=koral}} {{projektoj|commonscat=Corals}} * [[Atolo]] * [[Granda Barilrifo]] * [[Korala rifo]] * [[Laguno]] ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Gemoj]] [[Kategorio:Koralaj rifoj]] [[Kategorio:Senvertebruloj]] 8uup1blof6k6x5ut0oz0jo2xvxq30uu 0 23231 9419941 8768150 2026-07-04T06:01:03Z Sj1mor 12103 9419941 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Guy DEBORD''', en esperanto '''Gi' Debor'''', naskiĝis la [[28-a de decembro|28-an de decembro]] [[1931]], mortis la [[30-a de novembro|30-an de novembro]] [[1994]], estis [[Francio|franca]] revoluciulo, la filo de Paulette ROSSI kaj Martial DEBORD. Li estis laŭvice ano de ''Internationale lettriste'' ([[Literista Internacio]]), ''Socialisme ou barbarie'' ([[Socialismo aŭ barbareco]]) kaj ''Internationale situationniste'' ([[Situaciista Internacio]], ne "situaciisma" ĉar ili malakceptis ĉiajn ideologiojn kaj ismojn). Liaj plej konataj verkoj estas ''La Société du Spectacle'' (''[[La Socio de la Spektaklo]]'', [[1967]]) kaj ''Commentaires sur la Société du Spectacle'' (''Komentoj pri la Socio de la Spektaklo'', [[1988]]). Interalie, li estas konata pro publikigi libron kun sablopapera kovrilo, intencante detrui aliajn librojn metitajn apud ĝi. Li mortigis sin la [[30-a de novembro|30-an de novembro]] [[1994]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.cddc.vt.edu/sionline/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160905094715/http://www.cddc.vt.edu/sionline/index.html |date=2016-09-05 }} <!-- situaciista Internacio internacia surlinia --> * [http://www.nothingness.org/SI/debord.html Biografieto kaj kelkaj tekstoj, inkluzive la Société du Spectacle, angle kaj france.] * [http://catless.ncl.ac.uk/Obituary/debord.html Guy Debord and the Situationists] * [http://www.ubu.com/sound/debord.html Aŭdeblaĵoj de Guy Debord] == Vidu ankaŭ == * [[Roza Luksemburg]] * [[Henri Lefebvre]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Situaciismo|Debord Guy]] [[Kategorio:Francaj kontraŭmilitaj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj marksistoj]] hkie2exteq3n0xwlw07giy2ecxgdtjx 0 23931 9420067 9392998 2026-07-04T08:52:07Z Moldur 2507 9420067 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Boriso (Boris Grigorjeviĉ) KOLKER''' ({{lang-ru|Борис Григорьевич Колкер}}; naskiĝis la {{daton|15|julio|1939}} en [[Tiraspolo]], [[Moldava Aŭtonoma Soveta Socialista Respubliko]], [[Sovetunio]]) estas [[Moldavio|moldava]] kaj [[Usono|usona]] instruisto de lingvoj kaj tradukisto de [[Judoj|juda]] deveno, esperantologo, aŭtoro de tri [[Esperanto]]-lernolibroj por diversaj niveloj. Ekde [[1993]] li loĝas en [[Klevlando]], subŝtato [[Ohio]]. Esperantistiĝis en [[1957]]. Doktoro pri [[Lingvistiko|lingvoscienco]], defendinta disertacion pri [[Esperantologio|esperantologia]] temo. Aŭtoro de tri Esperanto-lernolibroj, [[Interlingvistiko|interlingvistikaj]] artikoloj kaj recenzoj. Dank’ al granda populareco de lia libro ''[[Vojaĝo en Esperanto-lando]]'', kiu estas samtempe perfektiga kurso de [[Esperanto]] kaj gvidlibro pri la Esperanta kulturo, li estas konata al multaj kiel ĉiĉerono en Esperanto-lando. Membro de la [[Akademio de Esperanto]] ekde la jaro 1992. [[Honoraj membroj de UEA|Honora Membro de UEA]] (Universala Esperanto-Asocio). Honora membro de [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] (ILEI). Membro de la [[Akademio Literatura de Esperanto]] (ALE). Kunredaktoro de la internacia gazeto "''[[Monato (gazeto)|Monato]]''". Dum du jardekoj gvidis amasan korespondan kurson en [[Rusio]], en kiu diplomitiĝis preskaŭ 900 personoj. Instruis Esperanton ĉe usonaj universitatoj en [[San Francisco]] kaj [[Hartford]]. Nun gvidanto de la [[Internacia Perfektiga Koresponda Kurso]] ([[Internacia Perfektiga Koresponda Kurso|IPKK]]). En diversaj tempoj kunfondinto kaj kungvidanto de [[SEJM]] ([[SEJM|Sovetia Esperantista Junulara Movado]]), [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj|ASE]] ([[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]]), [[SEU]] ([[SEU|Sovetrespublikara Esperantista Unio]]), [[Rusia Esperantista Unio|REU]] ([[Rusia Esperantista Unio]]), respondeculo pri Esperanto-instruado en [[Sovetunio]] kaj [[Rusio]], komitatano de [[TEJO]] ([[TEJO|Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]]), membro (ekde la jaro [[1959]]), komitatano kaj ĉefdelegito de [[UEA]], vicprezidanto de la [[Internacia Ekzamena Komisiono]] (IEK) de [[ILEI]]/[[UEA]]. Prelegis kaj publike parolis en pluraj [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]] (ekde la [[48-a UK 1963|48-a UK]] en Sofio en la jaro [[1963]]), reĝisoris la Kongresan temon en la [[85-a UK 2000|85-a UK]] en [[Tel-Avivo]] ([[2000]]). == Listo de verkoj == === Disertacio === ''[http://miresperanto.com/konsultoj/kontribuo-1.htm Kontribuo de la rusa lingvo al la formiĝo kaj evoluo de Esperanto.]'' (ruse ''Вклад русского языка в формирование и развитие эсперанто.'') [[Moskvo|Moskva]]: Akademija Nauk SSSR, Institut Jazykoznanija, [[1985]]. - 23 p. Referaĵo de doktoriga disertacio pri lingvoscienco, ruslingva. === Lernolibroj === [[Dosiero:Kolker 1978 2.jpg|eta|upright|La ''Metodikaj materialoj por internacia lingvo esperanto'' de 1978]] * ''[[Vojaĝo en Esperanto-lando]]. Perfektiga kurso de Esperanto kaj Gvidlibro pri la Esperanta kulturo.'' * ''[[Lernolibro de la lingvo Esperanto. Baza kurso.]]'' (Учебник языка эсперанто. Основной курс) * ''[[Esperanto en 16 tagoj|Esperanto en 16 tagoj. Ekspres-kurso]].'' (Эсперанто за 16 дней) * ''[http://e-novosti.info/forumo/viewtopic.php?t=4103 Internacia lingvo Esperanto. Plena lernolibro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101122130208/http://e-novosti.info/forumo/viewtopic.php?t=4103 |date=2010-11-22 }}'' * ''[[Metodikaj materialoj por internacia lingvo esperanto]].'' (Методические разработки по международному языку эсперанто для курсов) 1978. === Vortaro === * ''[http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=4536 Esperanta-rusa vortaro: ĉirkaŭ 3000 vortoj.]'' - [[Moskvo|Moskva]]: [[Impeto]], [[1993]]. - 53 p.&nbsp;ISBN 5-7161-0002-3. === Artikoloj === * ''[http://www.espero.com.cn/se/txt/2010-01/19/content_240766.htm Ĉefaj strukturaj principoj de Esperanto]''. - En: ''La arto labori kune.'' Festlibro por Humphrey Tonkin. Rotterdam: UEA, 2010. * ''[http://www.esperanto.mv.ru/Cetero/enigmoj.html Enigmoj de Ludoviko Zamenhof]'' * ''[http://katalogo.uea.org/index.php?id=912&inf=1433&recenzo=montru NIA Vilnjuso kaj ILIA Jerusalemo]'' * ''[http://www.e-novosti.info/forumo/viewtopic.php?t=4631 Claude Piron kaj "Vojaĝo en Esperanto-lando"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110810061111/http://www.e-novosti.info/forumo/viewtopic.php?t=4631 |date=2011-08-10 }}'' * ''[http://www.e-novosti.info/forumo/viewtopic.php?t=4906 Kiam mi tradukis divenante] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110810061401/http://www.e-novosti.info/forumo/viewtopic.php?t=4906 |date=2011-08-10 }}'' * ''Interlingvistiko kaj interlingvistikaj esploroj en Sovetunio.'' - En: Esperanto: la internacia lingvo - sciencaj aspektoj; (Berlin: Kulturligo de [[GDR]], Centra Laborrondo Esperanto, [[1979]]. - 237 p.) p.&nbsp;74 – 78. * ''Kontribuo de la rusa lingvo al la verba sistemo de Esperanto.'' - En: Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo: II Esperantismo ; (La Laguna: [[Universidad de La Laguna]], [[1987]]. - 766 p.) p.&nbsp;315 – 325. * ''Vklad russkogo jazyka v strukturu Esperanto'' (ruslingva – ''Kontribuo de la rusa lingvo al la strukturo de Esperanto''). - En: Interlinguistica Tartuensis, 3; ([[Tartu]]: Tartuskij Gosudarstvennyj Universitet, [[1984]]. - 182 p.) p.&nbsp;74 – 108, resumo en Esperanto. * ''Vklad russkogo jazyka v leksiku Esperanto'' (ruslingva – ''Kontribuo de la rusa lingvo al la leksiko de Esperanto''). - En: Interlinguistica Tartuensis, 5; ([[Tartu]]: Tartuskij Gosudarstvennyj Universitet, [[1988]]. - 183 p.) p.&nbsp;74 – 91, resumo en Esperanto. * ''[http://www.esperantofre.com/okemo//Okem47.htm#kolk Pri "Vojaĝo" por la legantoj de "Komencanto".]'', ''[[Komencanto]]'', [[2003]] (n-ro 3) * ''[http://donh.best.vwh.net/Esperanto/zamen.html Lasta artikolo de L. L. Zamenhof pri judaj temoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041214123444/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/zamen.html |date=2004-12-14 }}'', ''[[Israela Esperantisto]]'', julio [[2004]] (n-ro 140) * ''[http://www.angelfire.com/sc3/soviet_jews_exodus/WhoHelped_s/WhoHelpedCleveland.shtml Свободная эмиграция из СССР подготовлена в Кливленде]'' (Libera elmigrado el Sovet-Unio estis preparita en Cleveland.) * ''[http://www.angelfire.com/sc3/soviet_jews_exodus/JewishHistory_s/JewishHistoryAmend.shtml Поправка, изменившая нашу судьбу.]'' ([[Amendo]], kiu ŝanĝis nian sorton.) === Citaĵo === {{citaĵo | originala teksto = ''In 1992 hot ziĥ in di Peterburger biĥerkromen bavizn Baris Kolkers lernbuĥ fun Esperanto, vos blajbt populer ojfn rusiŝ-ŝpraĥikn ŝeteĥ. Ĥ'hob ziĥ demolt gelernt in ŝkole. (...)'' ''Mit a cendlik jor ŝpeter, ven iĥ hob gevojnt in Nju-Jork un gearbet inem "Forverts", hob iĥ plucem bakumen fun Kalkern a briv un ojsgefunen, az er, zajendik a gebojrener in Tiraspol, Maldavie, ken jidiŝ fun der hejm un lejent jidiŝe cajtungen. A klajne velt! Hajnt iz er a bn-ŝmunim, vojnt in FŜA un farnemt ziĥ vajter mit Esperanto-tetikejt. Vi er hot mir ibergegebn, hot er in der jugnd gevolt vern a jidiŝer ŝrajber, nor ŝpeter ziĥ ŝtark farinteresirt mit Esperanto.'' | teksto = En 1992 en la [[Sankt-Peterburgo|Peterburgaj]] librovendejoj aperis la lernolibro de Boris Kolker pri Esperanto, kiu restas populara en la ruslingva teritorio. Mi tiam lernis en la lernejo. (...) Dekon da jaroj pli poste, kiam mi loĝis en [[Nov-Jorko]] kaj laboris por la "''[[Forverts]]''", mi subite ricevis leteron de Kolker kaj eksciis, ke li, naskiĝinta en [[Tiraspol]], [[Moldavio]], konas la jidan ekde la hejmo kaj legas jidajn gazetojn. Malgranda mondo! Hodiaŭ li estas okdekjarulo, loĝas en Usono kaj okupas sin plue kun Esperanto-agado. Kiel li transdonis al mi, en la junaĝo li volis fariĝi jida verkisto, nur pli poste li forte ekinteresiĝis pri Esperanto. | aŭtoro = [[Joel Matvejev]] en 2020 <ref>''Jidiŝ un Esperanto'', vd. sube</ref> }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} * [https://www.gazetaeao.ru/160-2/ ''Jidiŝ un Esperanto - a 160-joriker roman''], "[[Jido]] kaj Esperanto - 160-jara romano". Artikolo de Joel Matvejev en la jida lingvo pri la ligoj inter la jida kaj Esperanto por la 160-a datreveno de Zamenhofo. Aperis 2020-02-05 en [[Birobiĝana Stelo]]. === Persone === * [http://www.ikso.net/esperanto-kurso/galerio/index.php?kiu=kolker Persona paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041216062944/http://www.ikso.net/esperanto-kurso/galerio/index.php?kiu=kolker |date=2004-12-16 }} * [http://www.e-novosti.info/forumo/viewtopic.php?t=1091 Iom el la biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110810060852/http://www.e-novosti.info/forumo/viewtopic.php?t=1091 |date=2011-08-10 }} * Retadreso: b_kolker-ĉe-yahoo.com (enmetu @) === Intervjuoj === * [http://www.ileibr.org/revuo/brazilei_10.pdf Esperanto estu regata samnivele kiel la gepatra lingvo!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120202123219/http://www.ileibr.org/revuo/brazilei_10.pdf |date=2012-02-02 }} (Intervjuinto: José Tenorio.) - ''Brazilei'', [[2009]], No 10. * [http://www.espero.com.cn/z06-03t/09-03-9.html 70-jariĝo de Boris Kolker. Parto 1]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ''[[Rusia Esperanto-Gazeto]]'' ([[REGo]]), [[2009]], junio, No 3. (kopio ĉi tie: [http://esperanto.china.org.cn/kalejdoskopo/2009-07/07/content_18083652.htm]) * [http://www.espero.com.cn/z06-03t/09-03-10.html 70-jariĝo de Boris Kolker. Parto 2]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ''[[Rusia Esperanto-Gazeto]]'' ([[REGo]]), [[2009]], junio, No 3. (kopio ĉi tie: [http://esperanto.china.org.cn/kalejdoskopo/2009-07/07/content_18085185.htm]) * [http://e-novosti.info/forumo/viewtopic.php?t=5124 Sovetia Esperanto-movado en kvazaǔsekreta misio.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101005213303/http://e-novosti.info/forumo/viewtopic.php?t=5124 |date=2010-10-05 }} - Intervjuo-konversacio kun Boris Kolker kaj Anatolo Gonĉarov, preparita de Andreas Künzli - ''[[SPEGULO]]'', [[2008]], eldono aŭtuna, p.&nbsp;134-157. * [http://esperanto.cri.cn/261/2007/11/28/1@73262.htm 50 jaroj en Esperanto-lando.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902002223/http://esperanto.cri.cn/261/2007/11/28/1@73262.htm |date=2011-09-02 }} - Aŭskultebla intervjuo de Boris Kolker al Radio Pekino (Intervjuinto: Lina Chen.). La 30-an de novembro [[2007]]. * [http://www.ikso.net/esperanto-kurso/galerio/intervjuo.php Ne batali kontraŭ, sed labori por.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050310164823/http://ikso.net/esperanto-kurso/galerio/intervjuo.php |date=2005-03-10 }} - Intervjuo okaze de 65-jariĝo de Boris Kolker (Intervjuintoj: [[Viktor Aroloviĉ|Viktoro Aroloviĉ]] kaj [[Garik KOKOLIJA|Garik Kokolija]].) - ''[[Rusia Esperanto-Gazeto]]'' ([[REGo]]), [[2004]], junio, No 3. * [http://www.esperanto.org.il/dosieroj/kolker2002.pdf Fiera pri sia Esperanto-lando.] (Intervjuinto: Doron Modan.) - ''Israela esperantisto'', [[2002]], decembro, No 137, p.&nbsp;25-27. Represita en ''Esperanto'', [[2003]], Februaro, No 2. * [http://www.ilei.info/ipr/intervjuo_kun_kolker.htm Pri la historio kaj verkado de la libro, sekretoj de bona klubvivo kaj pri liaj instruistaj spertoj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110810042919/http://www.ilei.info/ipr/intervjuo_kun_kolker.htm |date=2011-08-10 }} (Intervjuinto: Katalin Kováts.) - ''Internacia Pedagogia Revuo'', [[2002]], No 3. * [http://www.esperanto.mv.ru/Cetero/intervjuo.html Komenco bona — laboro duona.] Intervjuo okaze de la Zamenhof-bankedo en [[Chicago]] en decembro, [[1997]]. (Intervjuinto: Andrej Kolganov.) === Fotoj === * http://www.esperantofre.com/okemo//Okem40.htm * http://www.esperantofre.com/okemo//Okem41.htm * http://www.esperantofre.com/okemo//Okem42.htm * http://www.esperantofre.com/okemo//Okem43.htm === Verkoj === * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=boris+kolker&vid=ONB&fn=search Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Boris Kolker en la [http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150325081038/http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/index.htm |date=2015-03-25 }} * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Boris Kolker en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) {{projektoj}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=23931|LCCN=no/94/004032|VIAF=6967224|TSURL=viaf/6967224}} {{Unua}} {{Vivtempo|Kolker, Boris}} [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Honoraj membroj de UEA]] [[Kategorio:Esperantologoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Sovetiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Moldavaj esperantistoj]] [[Kategorio:Usonaj esperantistoj]] [[Kategorio:Judaj esperantistoj]] [[Kategorio:Libroj de Boris Kolker| ]] [[Kategorio:Instruistoj de Esperanto]] 4sm4e3xrm1rspelqatf3r3j6qvg2q3f 0 24071 9419654 9281630 2026-07-03T16:41:30Z Piet-c 30816 /* Partnerurboj */ 9419654 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |statuso=Urbo |lando=Ĉinio |flago= |blazono= |devizo= |patrono= |mapo=Location of Harbin Prefecture within Heilongjiang (China).png |priskribo de mapo=Harbino, urbo de Ĉinio. |mapo2= |bildo={{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Harbin Montage.JPG | dosiero2 = Harbin montage.png | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | bildo-larĝeco = 300px |bildo-priskribo=Harbin |latitudo = 45/45/0/N |longitudo = 126/39/0/E |regiono-ISO=CN-HL |zomo = 5 |ŝtato= [[Ĉinio]] |provinco=[[Hejlongĝjango]] |distrikto= |regiono=[[Nordoriento]] |arondismento= |kantono= |fondo= |registaro= |estro= S-ro [[Zhang Xiaolian]] |interkom= |ĝemel= |pk=150000 |alto=150<!--nur averaĝo!--> |areo=2089 <!--urbo--> |loĝantaro= 4517549 |jaro= [[2010]] |dens= <!--metropola regiono--> |m-areo=4275 |m-loĝantaro=5282083 |m-jaro=[[2010]] |tel=(+86)451 |aŭto=黑A |horzono=[[UTC]] +8 |TTTejo=www.harbin.gov.cn }} '''Harbino''' ({{lang-zh|哈尔滨}} [haŭrbin] {{aŭdigo|Harbin_pronunciation.ogg}}) estas subprovincnivela kaj prefektujnivela milionurbo en [[Ĉinio]]. Ĝi estas la ĉefurbo de provinco [[Hejlongĝjango]], la plej norda provinco de [[Ĉinio]]. Ĝi estas grava industria centro kun natura kaj artefarita beleco, situanta ĉe la suda bordo de la rivero [[Songhua]]. Oni ofte nomas ĝin “brila perlo sur la kolo de cigno”. [[Hejlongĝjango]] estas parto de [[Manĉurio]], '''Manĉurujo''' aŭ '''Manĝurio''' ({{lang|zh|满洲}} ''Mănzhōu'') situas en Nord-Orienta [[Ĉinio]], ĉirkaŭ la urbo [[Harbin]] kaj entenas la [[provinco]]jn [[Heilongjiang]], [[Jilin]] kaj [[Liaoning]]. Pro [[historio|historiaj]] kaŭzoj, la ĉinoj ne preferas tiun nocion, ili pli volonte uzas la terminon Nord-Oriento ({{lang|zh|东北/東北}} ''Dōngběi''). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². [[Manĉurio]] estis okupita en [[1931]] fare de [[Japanio]], kiu establis la pupŝtaton [[Manĉuko]] aŭ [[Manĉukuo]] en [[1932]]. Tiu [[okupado]] estis kondamnita fare de [[Usono]] per [[Hoover-Stimson-Doktrino]]. Post kiam la teritorion okupis en [[1945]] la [[Sovetunio]], la teritorio transiris en [[1946]] al Ĉinio. La areon limas oriente la rivero [[Amuro]] kaj [[Ussuri]], norde la Ĥingan-montaro, okcidente la [[Ĉina Muro]] kaj sude la rivero Jalu. Norde kaj oriente limas ĝin [[Rusio]] ([[Siberio]]), okcidente [[Mongolio]] kaj sude [[Nord-Koreio]]. La nocio «Manĉurio» estas relative nova kaj derivita el la loka tunguza [[popolo]] [[manĉuoj]]. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Ĥarbin}} Harbino, sufiĉe juna urbo laŭ ĉinaj normoj, estis antaŭe fiŝkaptista vilaĝo. Historiaj kronikoj montras, ke la loko estis loĝata en la [[11-a jarcento]] de ''Nüzhen'', prauloj de la [[manĉuroj]]. La nomo “Harbin” devenas de la manĉura “aleĝin”, kiu signifas grundon por sunumi fiŝretojn. En [[1896]] cara [[Rusio]] subskribis sekretan traktaton kun la [[Qing]]-dinastia registaro pri konstruado de fervojo de la ĉina urbo [[Manzhouli]] ĉe la ĉina-rusa landlimo, tra Harbino, al [[Vladivostoko]]. Per mono el porkompensa fonduso eltrudita el la ĉina registaro kaj malmultkosta ĉina laboro, oni konstruis la Ĉinan Orientan Fervojon kun Harbino kiel la administra centro. La urbo nature disvolviĝis en transportadan fokuson. Rusaj komercistoj, misiistoj kaj aventuristoj eksvarmis al la urbo, starigante tie siajn butikojn, fabrikojn kaj preĝejojn. Ilia influo sur la arkitekturo de Harbino estas videbla hodiaŭ: rus-stilaj konstruaĵoj, kupoloj kaj turpintoj super tridek antaŭaj grek-[[ortodoksismo|ortodoksaj]] preĝejoj. Aliaj eksterlandanoj alvenis al la kreskanta urbo. Dek kvin landoj malfermis konsulejon, inkluzive de Japanio, Britio, Francio, Germanio, Italio kaj Usono. Bankoj prosperis kune kun hoteloj, trinkejoj, vetludejoj, altkostaj vilaoj, dum la ĉina loĝantaro servis al la kreskanta internacia komunumo. Iam troviĝis cent mil fremdaj loĝantoj el 36 landoj en la urbo. En [[1946]] Harbino estis redonita al Ĉinio post la malvenko de Japanio kaj la fino de la [[Dua mondmilito]]. == Urba Ĉirkaŭaĵo == Harbino, konata kiel ''urbo de parkoj'', havas 13 parkojn kune kun 154 florovartejoj kaj multaj arbaretoj. Laŭ la stratoj staras bele pritonditaj [[ulmo]]j, [[poplo]]j kaj [[pino]]j. Plejparto de la parkoj troviĝas laŭ la bordoj de la rivero Songhua. Riverborda Parko laŭ la suda bordo, dek hektarojn granda, estas ŝatata loko. La Suna Insulo, kun areo de 1 300 hektaroj sidas meze de la rivero Songhua. Ĝin kovras densaj arboj, belaj gazonoj, gloroplenaj terasoj kaj riverbordaj pavilonoj. Digo ĉirkaŭanta la insulon kaj ĝin protektanta kontraŭ inundo estas ankaŭ ŝatata promenejo. Iam antaŭe la insulo estis en du partoj: La okcidenta duono estis rezervita por domoj de riĉuloj kaj la orienta por pajlotegmentitaj kabanoj de fiŝkaptistoj kaj boatistoj. La Vilaĝo de Paradizo sur la okcidenta flanko estas nun populara loko por distriĝo kaj baniĝo. Tie estas 14 resanigaj ripozejoj konstruitaj por fabrikoj, superaj lernejoj kaj universitatoj. == Turismo == Unika estas la Infana Parko de Harbino, kiu havas la solan infanfervojon en Ĉinio. Konstruita en 1956, ĝi estas du kilometrojn longa, kun stacio Pekino ĉe unu fino kaj stacio Ĥarbin ĉe la alia. La malgranda trajno, tirata de dizellokomotivo, havas sep buntajn vagonojn kaj povas transporti ducent pasaĝerojn. La personaro de la fervojo: la stacioadministrantoj, inĝenieroj, konduktoroj, biletvendistoj, trajnogardistoj kaj ĉefo de la vagondeĵorantaro estas lernejanoj malpli ol 13-jaraj. Ili laboras kaj ludas laŭvice. Ankaŭ alia specialaĵo de Harbino aperas en la Printempa Festo (ĉina tradicia Novjaro). Tra la lando estas la tradicia kutimo de la sezono festocele pendigi paperlanternojn. Ĉi tie oni faras lanternojn el glacio, oni lasas akvon glaciiĝi en poto, poste eltiras kaj kavigas en la centro, kien oni metas [[kandelo]]n aŭ [[olelampo]]n. La lanterno ne fandiĝas, ĉar la ekstera temperaturo restas sub la nulo. Fari glaci-lanternojn jam fariĝis kutimo, sed ili ne plu estas simple faritaj el poto. En la Lanternfesto, la 15-a tago de la unua monato laŭ la ĉina luna kalendaro, mamutaj blokoj da glacio estas tranĉitaj el la rivero Songhua. Martelo, ĉizilo kaj muldiloj uziĝas kaj post kelkaj horoj blokoj fariĝas vazoj da floroj, figuro de skiisto, karpo aŭ kokino. Glacidomegojn oni faras el blokoj cementitaj kune per akvo. Kontraŭ la blua ĉielo ili estas kristale blankaj. Vespere oni lumigas ilin kaj la publikaj placoj kaj parkoj vigliĝas per la glaciarto – miriado da desegnoj kreitaj de la amatoraj kaj profesiaj glaci-skulptistoj de Harbino. == Servoj == * [[Harbina Instituto de Teknologio]] estas publika universitato, situanta en Harbino, kiu estis establita en 1920. La instituto havas aliajn kampusojn en [[Ŝenĵeno]], provinco Gŭangdongo kaj [[Hejlongĝjango]]. Entute, ĉirkaŭ 37 000 studentoj studas en la institucio. == Klimato kaj ekologio == La vintro en Harbino estas nekontesteble malvarmega. La meza temperaturo de decembro ĝis februaro estas {{GdC|−30}} kaj multe neĝas. Sed adaptiĝinte al la malvarmego, oni trovas certajn ĝuojn, kiujn nur Harbino povas oferti. Lakto vendiĝas brikforme. Frostiĝintajn pirojn oni liveras al aĉetantoj. Degelinte en malvarma akvo, la piroj estas aparte gustoplenaj kaj estas populara frandaĵo dum la Printempa Festo Novembre de 2005, la urbego restis sen trinkakvo, ĉar la riveron Songhua poluis [[benzolo]]. == Famuloj ligitaj kun la urbo == * [[Ferdynand Ossendowski]], pola verkisto, vojaĝisto kaj politika aktivulo. (vidu la suban foton en galerio). * [[Stanisław Kierbedź]], pola inĝeniero, konstruinto de fervoja ponto en Harbino. (vidu la suban foton en galerio). * [[Yang Yang (A)|Yang Yang]], ĉina [[rapid-sketado|rapidsketistino]], kiu por [[Ĉinio]] akiris la unuan en historio oran medalon dum la [[Vintra Olimpiko 2002]] en [[Salt Lake City]]. (vidu la suban foton en galerio). * '''Wang Bingyu''', naskiĝis en Harbino, ĉina [[glitŝtonludo|glitŝtonludistino]] aŭ [[kurlingo|kurlingistino]], la unua el [[Azio]] mond-ĉampionino en [[glitŝtonludo]], en urbo '''Gangneung''', [[2009]]. * '''Li Ao''' (ĉine: Li; [[Pinjino]] ({{lang-zh|汉语拼音}}, "ĉinlingvaj kunmetitaj sonoj"): Lǐ Áo; naskiĝis la 25-an de aprilo [[1935]] en Harbino), ĉina (loĝanta en [[Tajvano]]) verkisto, satiristo, eseisto kaj sendependa politikisto. (vidu la suban foton en galerio). * [[Nikolaj Kazi-Girej]], [[rusa esperantisto]] el [[Kaŭkazo]] kaj civila ĉef[[inĝeniero]] en [[Ĉina Orienta Fervojo]]. * '''Louis Klemantaski''' (* 12an de februaro 1907 en Harbino; † 24an de junio 2001), brita fotisto kaj aŭtomobilisto, filo de polo kaj rusino. * '''Jeane Meadows''', usona aktorino naskita en aglomeraĵo de Harbino en la jaro [[1920]], edzino de usona aktoro [[Steve Allen]]. (vidu la suban foton en galerio). * '''Robert Skidelsky''', Robert Jacob Alexander, Lordo Skidelsky (naskiĝis la 25an de aprilo 1939 en Harbino, li estas rusdevena) – historiisto pri ekonomiko, profesoro de la [[Universitato de Oksfordo]] kaj [[Warwick]], politikisto, ano de [[Brita Laborista Partio]] kaj [[Partio socia demokrata (Britio)]]. De la jaro [[1991]] en [[House of Lords]] (Ĉambro de [[lordo]]j. * '''Edward Kajdański''' (naskiĝis la [[26an de novembro]] [[1925]] en Harbino) – pola verkisto, ĵurnalisto kaj diplomato. (vidu la suban foton en galerio). * '''Teodor Parnicki''', pola verkisto. (vidu la suban foton en galerio). * '''Kazimierz Grochowski''' (naskiĝis la 26an de januaro [[1873]] en [[Kochawin]] apud [[Żydaczów]] en [[Lvovo]]-regiono, mortis la 12an de marto [[1937]] en Harbino), pola geologo, etnografo, arkeologo, esploristo de orienta [[Siberio]], [[Manĉurio]] kaj [[Mongolio]]. * '''Pierre Batcheff''', franca aktoro, kiu ĉefrolis i.a. en la filmo el la jaro [[1928]] [[Un chien andalou]] (''Andaluza hundo''), kiu estas [[superrealismo|superrealisma]] mallonga [[filmo]] de la hispanaj reĝisoroj [[Luis Buñuel]] kaj [[Salvador Dalí]]. == [[Esperanto]] en Harbino == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|kadra|maldekstra|40ra]] La unua kaj plej fama [[esperantisto]] estis: [[Nikolaj Kazi-Girej]] aŭ ''Nikolao Aleksandroviĉ Kazi-Girej''' (naskiĝis la {{daton|9|novembro|1866}} en [[Peterburgo]], mortis la {{daton|30|decembro|1917}} en Harbino) estis [[rusa esperantisto]] el [[Kaŭkazo]] kaj civila ĉefinĝeniero en [[Ĉina Orienta Fervojo]]. Li kunfondis kaj prezidis '''Manĉurian Esperanto-Societon'''. Li tradukis du rakontojn de [[Vsevolod Garŝin]] en [[1896]]. En [[1902]] li publikigis (en sep eŭropaj lingvoj kaj Esperanto) leteron pri Esperanto, adresitan al '''Geografia Societo''' en [[Antverpeno]]. == Judoj en Harbino == Sekve de la [[Oktobra Revolucio]] alvenis al Harbino amaso da rifuĝintoj kaj la urbo fariĝis la plej granda enklavo de [[Blanka ruso|Blankaj rusoj]] ekster la [[Rusio]]. En la urbo ekzistis ankoraŭ multnombra de pli frua tempo la socio de [[judo]]j, konsistanta ĉefe de rusaj kaj germanaj judoj, kiuj rifuzis al [[Fora Oriento]] ([[Malproksima Oriento]]) pro la persekutado en [[Eŭropo]]. Interalie la gepatroj de ĉefministro de [[Israelo]] [[Ehud Olmert]]. == Poloj en Harbino == La apero kaj disvolviĝo de pola socio en Harbino dum la jaroj [[1898]] - [[1916]] La genezo kaj dinamika disvolviĝo de la urbo Harbino en nord-orienta [[Ĉinio]] kaj samtempe ĉefurbo de la provinco [[Hejlongĝjango]], estis ligita kun la kanstruado de orientĉina fervojo fare de [[Rusia Imperio]]. La urbon Harbino fondis en la jaro [[1898]] pola inĝeniero '''Adam Szydłowski''' proksime de malgranda vilaĝo ĉe la bordo de la rivero [[Songhua]] ('''Songhuajiang'''), iam nomata '''Sungari'''. La uŭtoro de la unua urboplano estis ankaŭ polo, inĝeniero '''Konstanty Jokisz'''. En Harbino dum la komenco estis granda amaso de poloj laborantaj por [[Rusia Imperio]]. Tial aperis la katolikaj preĝejoj kaj funkciis kulturaj kaj karitataj (filantropiaj) societoj. La unuaj poloj kiuj aperis sur la teritorio de [[Manĉurio]], estis la militkaptitoj el la dua duono de la 17a jc. La [[Rusa Imperio]] formis de ili sub la gvido de tri rusoj '''Ĉerniĥovski''' la militajn taĉmentojn, kiuj trairante la riveron [[Amuro]] invadis la sudajn teritoriojn de ĝi kaj la iaman urbon '''Ajgun''' t.e. la nunan urbon [[Heihe]]. Bedaŭrinde ne ekzistas la precizaj informoj, kiuj permesus montri la siluetojn de ili. Amase la poloj aperis en [[Manĉurio]] post la fiasko (falo) en [[Pollando]] de la [[Januara Ribelo]] ([[1863]]-[[1864]]) kontraŭ la [[Rusia Imperio]]. La ribelo finiĝis per malvenko de ribelintoj. Kelkdek miloj estis mortigitaj en bataloj, preskaŭ mil ekzekutitaj, ĉ. 38 mil [[ekziligo|ekziligitaj]] al la plej foraj partoj de la Imperio i.a. al [[Siberio]], [[Turkestano]] kaj [[Manĉurio]], kaj ĉ. 10 mil [[migrado|elmigris]]. Tamen nur postaj la libervolaj venoj de poloj komencigis la rimarkeblan plinombriĝon de pola grupo. Tio ĉefe okazis lige kun la konstruado de la [[Ĉina Orienta Fervojo]]. == Partnerurboj == Harbino havas partnerajn rilatojn kun la sekvaj eksterlandaj urboj: {| |- | valign="top" | * {{ĝemeleco|Niigata|Japanio}} * {{ĝemeleco|Århus|Danlando}} * {{ĝemeleco|Edmonton|Kanado}} * {{ĝemeleco|Anchorage|Usono}} * {{ĝemeleco|Jekaterinburgo|Rusio}} * {{ĝemeleco|Jakutsk|Rusio}} * {{ĝemeleco|Magdeburgo|Germanio}} * {{ĝemeleco|Cagayan de Oro|Filipinoj}} * {{ĝemeleco|Minneapolis|Usono}} * {{ĝemeleco|Ekurhuleni|Sud-Afriko}} * {{ĝemeleco|Dyneburg|Latvio}} * {{ĝemeleco|Ĥabarovsk|Rusio}} * {{ĝemeleco|Ploiești|Rumanio}} * {{ĝemeleco|Asahikaŭa|Japanio}} | valign="top" | * {{ĝemeleco|Buĉon|Sud-Koreio}} * {{ĝemeleco|Kantono Fairfax|Usono}} * {{ĝemeleco|Krasnojarsk|Rusio}} * {{ĝemeleco|Salvador|Brazilo}} * {{ĝemeleco|Giwatajim|Israelo}} * {{ĝemeleco|Rovaniemi|Suomio}} * {{ĝemeleco|Griffith|Aŭstralio}} * {{ĝemeleco|Punta Arenas|Ĉilio}} * {{ĝemeleco|Nyíregyháza|Hungario}} * {{ĝemeleco|Vicebsko|Belorusio}} * {{ĝemeleco|Sunderland|Anglio}} * {{ĝemeleco|Wiener Neustadt|Aŭstrio}} * {{ĝemeleco|Varsovio|Pollando}} |} == Galerio == <gallery> Dosiero:Harbin kitaisukaya 1940's.jpg|Vido al la strato Kitaisukaja (la ĉina strato), la jaroj 40-aj de la 20 jc. Dosiero:Harbin at Night.jpg|Harbino nokte Dosiero:Harbin 1940 st.nicolas.jpg|La Ortodoksa Preĝejo de Sankta Nikolao en Harbino, ĉirkaŭ la jaro [[1940]], detruita dum la [[Kultura Revolucio]] Dosiero:Harbin, China, and vicinities, near natural colors, LandSat-5, 2010-09-22.jpg|Harbino kaj la ĉirkaŭaĵo (la satelita foto, el la jaro [[2010]].) Dosiero:Harbin montage.png|La muntitaj fotoj pri Harbino Dosiero:Harbinblue.jpg|La Placo Hongbo Dosiero:Saint Sofia Church.jpg|La Ortodoksa Preĝejo de Sankta-Sofia en Harbino, la testamento (atesto) al rusa influo Dosiero:Harbin cathedral.jpg|La katolika [[katedralo]] de '''La Plej Sankta Koro de [[Jesuo]]''', pola preĝejo Dosiero:Shengmu jiaotang.jpg|La ukraina ortodoksa preĝejo de Sankta Pokrovi en Harbino Dosiero:ハルビン極楽寺玄関.jpg|La Templo Ji Le (La Temple de Feliĉo), la budhista templo en Harbino. Dosiero:HRBmosque.JPG|La [[moskeo]] Daovai en Harbino Dosiero:Ice Snow World.jpg|maldekstra|Grandegaj glaci-skulptaĵoj en vintra Harbino dum la Festivalo de Skulptaĵoj. Dosiero:Ice Snow World Harbin Beer.JPG|La botelo de Harbin-biero dum la Festivalo de Glaci-skulptaĵoj. Dosiero:Harbin Jewish Cemetery1.jpg|La Juda Tombejo en Harbino |La Komerca strato kun eŭropaj fasadoj en Harbino |La nubskrapuloj (ĉielskrapantoj) en Harbino Dosiero:HarbinChinaSmog 121226.jpg|Smogo (fumnebulo) en Harbino en decembro, 2012 Dosiero:Ferdynand Ossendowski.jpg|[[Ferdynand Ossendowski]], pola verkisto, vojaĝisto kaj politika aktivulo. Dosiero:Stanisław Kierbedź, Eugenia Kierbedź (grób).JPG|La tombo de pola inĝeniero [[Stanisław Kierbedź]] en [[Tombejo Powązki en Varsovio]]. Dosiero:YangYang(a) Hotel.jpg|[[Yang Yang (A)|Yang Yang]], ĉina [[rapid-sketado|rapidsketistino]]. Dosiero:LiAoAtFayuansi.JPG|'''Li Ao''', loĝanta en [[Tajvano]] ĉina verkisto, satiristo, eseisto kaj sendependa politikisto, 2005 Dosiero:Jayne Meadows Steve Allen.jpg|[[Steve Allen]], usona aktoro kun sia edzino usona aktorino '''Jeane Meadows''', naskita en Harbino, la foto el la jaro [[1987]] dum la [[Premio Emmy]]. Dosiero:Edward Kajdański.JPG|'''Edward Kajdański''', pola verkisto, ĵurnalisto kaj diplomato. Dosiero:Teodor_Parnicki.jpg|'''Teodor Parnicki''', pola verkisto. </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=harbin}} * [[Pola Semajn-revuo (Harbino)]] * [[Metroo de Harbino]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Subprovincnivelaj urboj de Ĉinio]] [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] [[Kategorio:Provincaj ĉefurboj de Ĉinio]] 3ynu6kdw23y27b1g4taf9wi47rnxyl0 0 25187 9419788 9418076 2026-07-03T21:14:28Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419788 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto libro}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = La Metamorfozo | aŭtoro = Franz Kafka | eldonjaro = 1996 | reeldono = | eldonurbo = [[Pizo]] | eldoninto = Edistudio | paĝoj = 73 | isbn = | bildo = 1996 La Metamorfozo 2.jpg }} '''''La Metamorfozo''''' ([[germane]] ''Die Verwandlung'') estas [[Alegorio|alegoria]] [[novelo]] verkita de [[Franz Kafka]] kaj eldonita en [[1915]]. Ĝi sendube estas unu el liaj plej famaj verkoj (kune kun ''[[La Proceso]]''). La romano apartenas al la ĝenro de [[Fantazio|fantazia]] rakontado. Ĝi prezentas senracia fenomenon - viro, tute ordinara vendisto, Gregor Samsa laŭnome, spertas enkarniĝanta ''transformiĝo'' kaj fariĝas [[insekto]], t.e. iun tagon post dormo il vekiĝas kaj rimarkas, ke li aliformiĝis en "''monstran insekton''". Ĉi tiu malprobableco estas prezentita en malvarma kaj neŭtrala tono kiel certeco. La evento interrompas banalan kaj ĉiutagan vivrutinon kaj surprizas la protagoniston kaj ĉiujn homojn ĉirkaŭ li. Krom la fantazia evento, ĉiuj aliaj eventoj respondas al la ĉiutaga kaj rutina realo de vivo de altmezklasa urba familio, kiu daŭrigas kun sia rutina vivmaniero. Multaj komentistoj interpretas ĝin kiel ege simbolan fabeleton, klare influitan de [[ekzistadismo]]. ''La Metamorfozo'' estas interpretebla tre diversmaniere. La recenzlibro fare de Stanley Corngold (''The Commentator's Despair'') listigas pli ol 130 vidpunktojn pri tio. == Intriga resumo == La rakonto konsistas el tri ĉapitroj. Ĉiu epizodo havas la provon de Gregor, post iĝado insekto, forlasi la ĉambron en kiu li estas kaj finiĝas kun sia elpelo reen en ĝin. * En la unua epizodo, Gregor forlasas la ĉambron kiam la komizo de la firmao kie li laboras alvenas por kontroli kial li alvenas malfrue al laboro, renkontas Gregor en sia formo kiel insekto kaj provas forkuri de hejme. Gregor provas ĉesigi sian fuĝon kaj la patro provas lin reen per bastono kaj gazeto kaj fortbatas la pordon. * En la dua epizodo Gregor forlasas la ĉambron por vidi kion la kondiĉo de sia senkonscia patrino estas kiam lia fratino prizorgas ŝin en la apuda ĉambro. La patrino svenis pro la vido de Gregoro alkroĉita al bildo de virino pendanta en sia ĉambro en senespera provo malhelpi la patrinon kaj filinon malplenigi sian ĉambron de ĉiuj siaj ŝatataj mebloj. La deporto en ĉi tiu kazo estas pli perforta ol la antaŭa provo fari tiel: la patro forfuĝigas Gregoron en sian ĉambron ĵetante pomojn al li kaj vundante lin en maniero de kiu li ne resaniĝos, ĝis sia morto proksimume monaton poste. * En la lasta provo en la tria epizodo, Gregor ŝteliras en la salonon por aŭdi sian fratinon muzikludi, sed vidante la reagojn de tri luantoj al kiuj liaj gepatroj luis unu el la ĉambroj, li revenas al sia ĉambro kun sia lasta forto, sed ĉi-foje la pordo estas ŝlosita al li, kaj Gregoro, kiu scias, ke li ne havas alian elekton ol malaperi, ŝveligas sian animon kaj liberigas sian familion de sia jugo. La rakonto malfermiĝas kun la miro post vekiĝo de [[Koŝmaro|koŝmaraj]] sonĝoj: {{citaĵo| Iun matenon, kiam Samsa vekiĝis el koŝmara sonĝo, li vidis sin kaj jen li fariĝis grandega insekto en sia lito. Li kuŝis sur la rigida dorso kiel ia [[kiraso]], kaj ĉiufoje, kiam li iom levis la kapon, li vidis sian brunan, arkaĵan ventron, faritan el rigidaj, arkaj vertebroj, ĝis la [[stebkovrilo]] apenaŭ povas teni ĝin plu kaj tuj plonĝos tute super ĝi. Liaj multnombraj kruroj, sveltaj kaj mizeraj kompare kun tio, kion permesis lia korpo, senhelpe flagretis antaŭ liaj okuloj.}}La terura transformiĝo neatendite krevas en la realon de la vivo de Gregoro, vojaĝagento, kiu estas kutima en sia laboro dum kvin jaroj ĉiutage, en la plej palpebla kaj klara maniero. La rakontanto emfazas: "Ne estis sonĝo." Gregor Samsa rivelas ke li fariĝis insekto. == Lingva noto == La titolon de ĉi tiu fama verko de [[Franz Kafka]] oni tradukis malsame en la tri diversaj ĝis nun publikigitaj esperantigoj: * ''La Metamorfozo'' ([[Reinhard Haupenthal]]; [[Mauro Nervi]]) Ĉi tiu titolo similas la ĝisnunajn tradukojn al okcident-eŭropaj lingvoj, kvankam ŝajnas ke ankaŭ ĉi tie okazas ŝanĝoj. * [http://vlutermano.free.fr/transformigxo.html ''La Transformiĝo''] ([[Vilhelmo Lutermano]]). Pli fidela al la germanlingva originalo ''"Die Verwandlung"''. == Filmigoj == La rakonto ''La metamorfozo'' de [[Franz Kafka]] ricevis plurajn filmajn kaj televidajn adaptojn. Inter ili troviĝas la televida filmo ''Die Verwandlung'' (1975) de la ĉeĥa reĝisoro [[Jan Němec]], la animacia mallonga filmo ''The Metamorphosis of Mr. Samsa'' (1977) de [[Caroline Leaf]], la televida filmo ''The Metamorphosis'' (1987) de Jim Goddard, la hispana eksperimenta filmo ''The Metamorphosis of Franz Kafka'' (1993) de [[Carlos Atanes]], la rusa filmo ''Prevrashchenie'' (2002) de [[Valerij Fokin]] kaj la kanada filmo ''Metamorphosis'' (2012) de Chris Swanton.<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/es-es/title/tt0457063/ |title=The Metamorphosis of Franz Kafka |website=IMDb |accessdate=2026-07-01 }}</ref><ref>{{Cite web |author=Charlotte Tanyi |title=Kafka's Metamorphosis: Story vs. Movie |url=https://charlottetanyi.blogspot.com/2012/05/kafkas-metamorphosis-story-vs-movie.html |website=Charlotte Tanyi |date=22 majo 2012 |accessdate=2026-07-01 }}</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} {{Projektoj}} * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15352710/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/5473/details/233485872 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' <br /> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Metamorfozo}} [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo]] [[Kategorio:Noveloj]] [[Kategorio:Metamorfozoj]] [[Kategorio:Fikciaj monstroj]] [[Kategorio:Fikciaj insektoj]] [[Kategorio:Verkoj de Franz Kafka]] [[Kategorio:Serio Oriento-Okcidento]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] aak4bxay13jrl5iy4hj50c9i9vufyus 0 26304 9420100 9340457 2026-07-04T09:52:23Z Sj1mor 12103 9420100 wikitext text/x-wiki [[File:Atlantic slave trade banner Shackles in Ghana.jpg|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_The_Slave_Market.jpg|eta|250x250ra|"La Sklavmerkato", pentraĵo de [[Gustave Boulanger]].]] [[Dosiero:Slavezanzibar2.JPG|eta|250ra|altdekstre|Foto de sklavknabo en la [[Sultanlando Zanzibaro]]. 'Punita de araba mastro pro malgranda kulpeto.' ĉirkaŭ 1890.]] '''Sklavo''' estas [[homo]] sen personaj aŭ civilaj [[rajto]]j, apartenanta kiel ekonomia [[objekto]] al alia homo, kiu lin aĉetis aŭ kaptis, kutime rezulte de [[milito]], kaj povas vendi lin al alia. Ili formis gravan [[Socia tavolo|socian tavolon]] en la [[antikvo]], kaj poste parte en la [[kolonio|koloniaj]] landoj. Ĝenerale konsiderinte, la statuso estas pli malpli same kiel [[laborbesto]], ĉar ili ricevas nek [[salajro]]n nek kompenson krom la rajto resti viva kaj la provizo de iliaj bazaj necesoj. La sklavo estas tute posedaĵo de sia superulo, kiu decidis pri lia sorto. '''Sklaveco''' estas la stato de sklavo kaj termino indikanta laborreĝimon karakterizitan per la proprieto kaj granda kontrolo de persono (superula mastro) super alia persono (proprieta sklavo) kiu estas konsiderita lia posedaĵo. En sklaveco la sklavo ne estas libera determini sian konduton kaj tagordon, kaj estas lia mastro kiu determinas por li ĉion aŭ la plej grandan parton de siaj vivmanieroj kaj kondutmanieroj. Post longa socia kaj politika luktado por [[aboliciismo]], sklaveco estis laŭleĝe malakceptita pli malpli tra la mondo nur en la epoko post la [[Industria revolucio]], dum la [[19-a jarcento]], sed tra la historio okazas apartaj kazoj de sklavigo. Sekcio D de la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] malpermesas sklavecon, sklavigon de homoj, kaj [[sklavkomerco]]n. Nuntempe, sklaveco estas malpermesita en ĉiuj landoj de la mondo, sed praktike ankoraŭ ekzistas formoj de sklaveco, kies viktimoj estas ĉefe [[infano]]j kaj [[virino]]j, en kelkaj el la [[Tria mondo|Trimondaj landoj]]. La sklavoj en historio ofte estis de malsama rasa, etna aŭ religia origino ol siaj sklavistoj. Ilia periodo de sklaveco komenciĝis kun [[kidnapo]] aŭ [[Militkaptito|militkaptiteco]]. Historie, personaj kialoj de la sklavigo de homoj kutime estis konvinkiĝo pri [[krimo]] aŭ malkapablo pagi [[ŝuldo]]n. Foje forlasita [[bebo]] estas kolektita en la hejmo de familio kiu kreskigis lin kiel sklavon. La infanoj de sklavoj ofte fariĝis sklavoj mem. Laŭ la [[Internacia Organizo de Laboro]], eĉ unutempe pli ol 40 milionoj da homoj estas en stato de moderna sklaveco. Granda plimulto de la viktimoj de moderna sklaveco (70%) estas virinoj. == Difinoj == La vorto "sklavo" jam ekzistis reen en [[Meza angla lingvo|mezangla]] kiel ''{{lang|enm|sclave}}'', en [[Malnovfranca lingvo|malnovfranca]] ''{{lang|fro|esclave}}'', en malfrua [[Mezaltgermana lingvo|mezaltgermana]] ''{{lang|gmh|sklave}}'', en [[mezepoka latino]] ''{{lang|la-x-medieval|sclāvus}}'', en [[latino]] de [[Malfrua Antikveco]] ''{{lang|la|Sclāvus}}'', en [[mezepoka greka lingvo]] {{lang|grc-x-byzant|Σκλάβος}} [''Sklábos''], {{lang|grc-x-byzant|Έσκλαβήνος}} [''Ésklabḗnos'']. Laŭ etenda vidpunkto, kiu estis konata ekde la 18-a jarcento, la bizancaj terminoj {{lang|grc-x-byzant|Σκλάβινοι}} [''Sklábinoi''], {{lang|grc-x-byzant|Έσκλαβηνοί}} [''Ésklabēnoí''], estis pruntitaj el la [[Slavoj|slava]] etna memnomo {{lang|cu|*Slověninŭ}} kiu iĝis {{lang|grc-x-byzant|Σκλάβος}}, {{lang|grc-x-byzant|Έσκλαβήνος}} (en [[latino]] de [[Malfrua Antikveco]] ''{{lang|la|Sclāvus}}'') en la signifo 'slava militprizonuloj', 'slava' en 8a/9a jarcentoj, ĉar ili ofte iĝis kaptitaj kaj sklavigitaj.<ref name=":0">''[[Oxford English Dictionary]]'', 2a eldono 1989, ''s.v.'' ''slave''</ref><ref>{{cite journal |last1=Jankowiak |first1=Marek |title=What Does the Slave Trade in the Saqaliba Tell Us about Early Islamic Slavery? |journal=International Journal of Middle East Studies |date=Februaro 2017 |volume=49 |issue=1 |pages=169–172 |doi=10.1017/S0020743816001240 |doi-access=free | issn = 0020-7438}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.britannica.com/topic/slavery-sociology/The-international-slave-trade|titolo=The international slave trade|verkaĵo=Encyclopædia Britannica}}</ref>{{sfn|Lewis|1992|loc=Chapter 1}} Tamen tiu versio estis disputita ekde la 19-a jarcento.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Etymologisches Wörterbuch Der Deutschen Sprache|familia nomo=Kluge|persona nomo=Friedrich|jaro=1899|eldono=6|ĉapitro=Artikel Sklave|ĉapitro-url=https://archive.org/details/etymologisches00klug/page/366/mode/2up|loko=Strassburg|eldoninto=Trübner|paĝo=366}}</ref><ref>{{Cite book|author=Достоевский Ф.М. |authorlink=Fjodor Dostojevskij |editor=В. Г. Базанов и др., ИРЛИ |title=Полное собрание сочинений. В 30 томах |volume=23. Дневник писателя за 1876 год. Май-октябрь |year=1981 |entry=Самое последнее слово цивилизации |url=https://russian-literature.org/tom/416481 |location=Ленинград |publisher=Наука. Ленингр. отд-ние |pages=63, 382}}</ref> Alternativa nuntempa hipotezo asertas, ke en [[mezepoka latino]] ''{{lang|la-x-medieval|sclāvus}}'' tra latina ''{{lang|la|*scylāvus}}'' derivatas el bizancaj {{lang|grc-x-byzant|σκυλάω}} [''skūláō'', ''skyláō''], {{lang|grc-x-byzant|σκυλεύω}} [''skūleúō'', ''skyleúō''] - "senvestigi malamikon (mortinta en batalo)", "militakiri".<ref>{{Cite book|first=Georg |last=Korth |author-link= |year=1970 |url=https://www.jstor.org/stable/40266114 |chapter=Zur Etymologie des Wortes 'Slavus' (Sklave) |title=Glotta, Zeitschrift fur Griechische und Lateinische Sprache |journal=Glotta |volume=48 |issue=1/2 |location=Göttingen |publisher=Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG) |pages=145–153|jstor=40266114 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Etymologisches Wörterbuch Der Deutschen Sprache|familia nomo=Kluge|persona nomo=Friedrich|jaro=1989|eldono=22|ĉapitro=Artikel Sklave|ĉapitro-url=https://archive.org/details/f.-kluge-etymologisches-worterbuch-der-deutschen-sprache-berlin-de-gruyter-1989/page/676/mode/2up|loko=Berlin - New York|eldoninto=De Gruyter|ISBN=3-11-006800-1|paĝo=676|redaktinto=Elmar Seebold}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Deutsches Etymologisches Rechtswörterbuch|familia nomo=Köbler|persona nomo=Gerhard|jaro=1995|ĉapitro=Sklave|ĉapitro-url=https://archive.org/details/gerhard-kobler-deutsches-etymologisches-worterbuch-1995/page/370/mode/2up|loko=Tübingen|eldoninto=Mohr|ISBN=978-3-8252-1888-1|paĝo=371}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.belleslettres.eu/content/wortkunde/sklave-slawe.php|titolo=Deutsch für Dichter und Denker: Unsere Muttersprache in neuem Licht|familia nomo=Scholten|persona nomo=Daniel|jaro=2020|ĉapitro=Sklave und Slawe|eldoninto=Bright Star Books|ISBN=978-3948287061}}</ref> Ankaŭ tiu versio estis kritikita.<ref>{{Cite book |title=Byzantinoslavica |last=Ditten |first=Hans |publisher=ACADEMIA, de l’Academie Tchecoslovaque des Sciences et Lettres |year=1972 |location=Prague |url=https://archive.org/details/byz-slav-30-1969/ByzSlav%2033%20%281972%29/page/183/mode/2up |volume=33 |pages=183–184 |entry=Kritik an G. KORTH}}</ref> Estas polemiko inter historiistoj ĉu oni uzu terminojn kiel "[[Trudlaboro|nelibera laboristo]]" aŭ "'''sklavigita persono'''", anstataŭ "sklavo", por priskribi la viktimojn de sklaveco. Laŭ tiuj kiuj proponas ŝanĝon en terminologio, la termino ''sklavo'' pluigas la krimon de sklaveco per la parolmaniero reduktante la viktimojn al nehoma nomo anstataŭ "aludi al ili kiel personoj, ne kiel la propraĵo kion ili estis". Aliaj historiistoj preferas la terminon ''sklavo'' simple ĉar la termino estas familiara kaj pli mallonga, aŭ ĉar ĝi akurate montras la nehumanecon de sklaveco, dum la uzado de ''persono'' inkludas gradon de aŭtonomecon kion la sklaveco ne permesas.<ref>{{Cite web|url=http://www.slate.com/articles/life/the_history_of_american_slavery/2015/05/historians_debate_whether_to_use_the_term_slave_or_enslaved_person.html?wpsrc=sp_all_native_by-section|title=Slave or Enslaved Person? It's not just an academic debate for historians of American slavery|last=Waldman|first=Katy|date=19a de Majo 2015|website=Slate|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521212600/http://www.slate.com/articles/life/the_history_of_american_slavery/2015/05/historians_debate_whether_to_use_the_term_slave_or_enslaved_person.html?wpsrc=sp_all_native_by-section|archive-date=21a de Majo 2015|url-access=subscription }}</ref> === Posedsklaveco === [[Dosiero:Slavery21.jpg|eta|200ra|''Vipante sklavon etenditan surgrunde'', bildo de 1853 en kontraŭsklaveca pamfleto.]] [[Dosiero:Sale of negroes 1860.jpg|eta|altdekstre|Afiŝo por aŭkcio de sklavoj en [[Georgio]], Usono, 1860.]] [[Dosiero:Woman with enslaved girl, New Orleans 1850s.jpg|eta|altdekstre|Portreto de maljunulino en [[Novorleano]] kun sia sklavigita servistino meze de la 19-a jarcento.]] Kiel socia institucio, posedsklaveco klasigas sklavojn kiel ''posedo'' ([[persona posedo]]) posedata de la sklavisto; kiel brutaro, ili povas est aĉetita kaj vendita laŭdezire.<ref>{{Citaĵo el libro|url={{google books |plainurl=y |id=osZnIiqDd4sC|page=162}}|titolo=The Politics of Property: Labour, Freedom and Belonging|alirdato=31a de Majo 2012|familia nomo=Brace|persona nomo=Laura|jaro=2004|eldoninto=Edinburgh University Press|ISBN=978-0-7486-1535-3|paĝo=162}}</ref> Kvankam ĝi ne ekzistis en ĉiu epokoj kaj lokoj en la klasika mondo, posedsklaveco ja ekzistis en antikvaj epokoj kaj estis praktikita en lokoj kiel en la [[Romia Imperio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://chs.harvard.edu/curated-article/snowden-lectures-keith-bradley-the-bitter-chain-of-slavery/|titolo='The Bitter Chain of Slavery': Reflections on Slavery in Ancient Rome|alirdato=15a de Novembro 2022|familia nomo=Bradley|persona nomo=Keith|dato=2a de Novembro 2020|eldoninto=Harvard University}}</ref> Posedsklaveco atingis sian modernan ekstremon en Ameriko dum la koloniigo fare de eŭropanoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://ldhi.library.cofc.edu/exhibits/show/africanpassageslowcountryadapt/introductionatlanticworld/slaverybeforetrade|titolo=Lowcountry Digital History Initiative|alirdato=29a de Novembro 2021|eldoninto=College of Charleston}}</ref> Ekde la 18-a jarcento, serio de [[aboliciismo|aboliciismaj]] movadoj rigardis sklavecon kiel perforto de la rajtoj de sklavoj kiel personoj ("ĉiuj homoj estis egale kreitaj"), kaj klopodis por aboli ĝin. Aboliciismo frontis ekstreman reziston, sed ĝi estis finfine sukcesa; la lasta okcidenta lando kiu abolis la sklavecon estis Brazilo, nome en [[1888]].<ref>{{Cite web|url=http://www.brandeis.edu/projects/fse/slavery/contemporary/essay-chattel-slavery.html|title=Traditional or Chattel Slavery|website=FSE Project|publisher=The Feminist Sexual Ethics Project|access-date=31a de Augusto, 2014}}</ref> La lasta lando kiu abolis sklavecon, nome [[Maŭritanio]], faris tion en [[1981]].<ref>Tiu malpermeso de sklaveco de 1981 ne tuj efektive estis praktikita, ĉar ne estis juraj rimedoj kiel mekanismoj por persekuti tiujn kiuj havis sklavojn. Tio okazis nur en 2007.</ref> Fakte en preskaŭ ĉiuj landoj kie laŭjure sklaveco estis abolita, plue restis kondutoj kaj kutimoj kiuj pluigis iel la praktikon, aŭ almenaŭ fortan diskriminacion kontraŭ iamaj sklavoj. === Ŝuldosklavigo === {{Ĉefartikolo|Kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj}} Ŝuldosklavigo, konata ankaŭ kiel ''ligita laboro'', estas formo de nelibera laboro en kiu persono laboras por forpagi [[ŝuldo]]n. Ĝenerale, tiaj laboristoj estis historie pli bone traktataj ol aliaj sklavoj, ĉar ili apartenas al sama popolo. La servoj postulitaj por repagi la ŝuldon, kaj ties daŭro, povas esti nedifinitaj. Ŝuldosklavigo povas esti trapasata de unu generacio al la sekva generacio aŭ de unu familiano al alia, kaj tiukadre filoj povas esti devigitaj pagi la ŝuldojn de gepatroj.{{sfn|Bales|2004|pp=15–18}} Ĝi estas la plej visvastigita maniero de nuntempa restanta sklaveco.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=20504&LangID=E|titolo=Debt bondage remains the most prevalent form of forced labour worldwide|alirdato=27a de Julio 2021|dato=15a de Septembro 2016|eldoninto=United Nations}}</ref> Ŝuldosklavigo okazas en Suda Azio.{{sfn|Bales|2004|pp=15–18}} Mona geedzigo referencas geedzigon en jiu junulino estas edzinigita al viro por forpagi ŝuldojn de ŝiaj gepatroj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/09/nigerias-young-daughters-sold-money-wives-180921153424671.html|titolo=Nigeria's young daughters are sold as 'money wives'|alirdato=12a de Majo 2020|dato=21a de Septembro 2018|eldoninto=Al Jazeera}}</ref> La sistemo Ĉukri estas ŝuldosklavigo kiu ekzistas en partoj de [[Bengalio]] laŭ kiu virino povas esti trudita al [[prostituo]] por forpagi ŝuldojn.<ref>Page 11,12, Sleightholme & Indrani (1996), ''Guilty Without Trial'', {{ISBN|0-8135-2381-8}}</ref> Simila sistemo estas uzata de [[mafio]]j kiuj translokigas homojn el malriĉaj aŭ senproblemaj landoj ekzemple el suda Azio, Nordafriko aŭ Orienta Eŭropo al disvolvigitaj riĉaj landoj de Centra kaj Okcidenta Eŭropo, kiuj transformas malgrandajn ŝuldojn en sklavigo al prostituo aŭ [[trudlaboro]]. === Dependantoj === La vorto "sklaveco" estis uzata ankaŭ por referenci al jura stato de dependeco de aliulo.<ref name="Encyclopedia1">{{Cite book|title=Slavery and South Asian History|first1=Indrani |last1=Chatterjee|first2=Richard|last2= Eaton|publisher=Indiana University Press|year=2006|isbn=978-0-253-11671-0|page=3}}</ref><ref>M.A. Dandamayev, Barda kaj Bardadārī en ''Encyclopædia Iranica''</ref> Por ekzemplo, en [[Aĥemenida Imperio|Persio]], la situacio kaj vivo de tiaj dependantaj sklavoj (ekzemple militprizonuloj) povis estis pli favoraj ol tiuj de ordinaraj civitanoj.<ref>Farazmand, Ali (1998) "Persian/Iranian Administrative Tradition", en Jay M. Shafritz (Eldonisto), ''International Encyclopedia of Public Edict and Administration''. Boulder, CO: Westview Press, pp. 1640–1645&nbsp;– Excerpt: "Persians never practiced mass slavery, and in many cases the situations and lives of semi-slaves (prisoners of war) were in fact better than the common citizens of Persia." (p. 1642)</ref> Laŭlonge de la historio foje okazis situacioj en kiuj liberaj homoj povis akcepti situacion de dependa sklaveco por esti protektita kontraŭ pli malfavoraj situacioj de danĝeroj, riskoj, eksteraj atakoj ktp. === Trudlaboro === {{Ĉefartikolo|Trudlaboro|Homvendado}} Trudlaboro, aŭ nelibera laboro, estas foje uzata por priskribi individuon kiu estas devigita labori kontraŭ sia volo, sub minaco aŭ perforto aŭ alitipa puno, sed la ĝenerala termino "nelibera laboro" estas uzata ankaŭ por priskribi posedsklavecon same kiel por alia ajna situacio en kiu persono estas devigita labori kontraŭ sia volo kaj la kapabloj de la persono labori produktive estas sub la kompleta kontrolo de alia persono. Tio povas inkludi ankaŭ instituciojn ne ordinare klasitaj kiel sklaveco, kiel [[servuteco]], [[konskripcio]] kaj [[punlaboro]]. Kvankam kelkaj neliberaj laboristoj, kiel [[servuteco|servutuloj]], havis esencajn, ''de jure'' jurajn aŭ tradiciajn rajtojn, ili ankaŭ ne havas kapablon fini la aranĝojn laŭ kiuj ili laboras kaj estas ofte celo de formoj de perforto, devigo, kaj restriktado de sia agado aŭ movado ekster sia laborloko. Homvendado ĉefe temas pri virinoj kaj geinfanoj devigitaj eniri en [[prostituo]]n kaj tio estas la plej rapida kreskanta formo de deviga laboro, kaj Tajlando, Kamboĝo, Barato, Brazilo kaj Meksiko estis identigitaj kiel ĉefaj lokoj por la komerca seksa ekspluatado de geinfanoj.<ref name="voa">{{Cite web|url=http://www1.voanews.com/english/news/a-13-2009-05-15-voa30-68815957.html?rss=human+rights+and+law |title=Experts encourage action against sex trafficking |archive-url=https://web.archive.org/web/20091223080032/http://www1.voanews.com/english/news/a-13-2009-05-15-voa30-68815957.html?rss=human%2Brights%2Band%2Blaw |archive-date=23a de Decembro, 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ipsnews.net/2007/08/rights-mexico-16000-victims-of-child-sexual-exploitation/|title=Rights–Mexico: 16,000 Victims of Child Sexual Exploitation|website=ipsnews.net|date=13a de Aŭgusto, 2007|access-date=11a de Februaro, 2016}}</ref> ==== Infansoldatoj kaj infanlaboro ==== {{Ĉefartikolo|Infansoldato|Infanlaboro}} [[Dosiero:Omo River Valley IMG 0463.jpg|eta|250ra|maldekstre|Infansoldatoj de Omo Valo en Etiopio.]] En 2007, la internacia organizo por la [[homaj rajtoj]] nome ''[[Human Rights Watch]]'' ĉirkaŭkalkulis, ke 200 000 ĝis 300 000 infanoj servis kiel [[soldato]]j en nuntempaj konfliktoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hrw.org/campaigns/crp/index.htm|titolo=Campaign Page: Child Soldiers|eldoninto=[[Human Rights Watch]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080213041833/http://www.hrw.org/campaigns/crp/index.htm|arkivdato=13a de Februaro 2008}}</ref> Pliaj junulinoj sub 16-jaraĝo laboras kiel [[Servisto#Servistoj|hejmlaboristinoj]] ol ajna alia kategorio de infanlaboro, ofte senditaj al urboj fare de gepatroj loĝantaj en rura malriĉeco<ref>{{cite news |last=Sullivan |first=Kevin |date=26a de Decembro 2008 |title=In Togo, a 10-Year-Old's Muted Cry: 'I Couldn't Take Any More' |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/25/AR2008122501198.html?wprss=rss_print/asection&sid=ST2008122600004 |newspaper=The Washington Post |access-date=27a de Majo 2018}}</ref> kiel ĉe la Haitiaj ''[[restavek]]''-oj. La trudoj de infanoj al milito aŭ al trudlaboro dependis historie kaj dependas nuntempe de la cirkonstancoj: tiel dekomence geinfanoj helpis al la familia ekonomio de malriĉaj tavoloj, poste la [[industria revolucio]] metis knabojn en la mallarĝajn mingaleriojn kaj knabinojn en tekstilajn fabrikojn, unue en Okcidenta Eŭropo kaj poste en Suda Azio en la dua duono de la 20-a jarcento. Siaflanke [[infansoldato]] estis uzitaj ĉu en [[gerilo]]j kaj sekve en militoj, kie fizika forto jam ne tiom utilas kiom ĝis la epoko de la mondmilitoj, sed novaj teknologioj kaj armiloj ebligas la uzadon de knaboj en militoperacoj. === Deviga geedzigo === {{Ĉefartikolo|Infana geedzeco|Forkapto de la fianĉino}} [[Dosiero:Oskar Shmerling. Free love (Forced marriage). Molla Nasreddin.jpg|eta|dekstra|320ra|Kritikoj kontraŭ la tradicio de deviga geedzeco ĉe [[Azerioj]] el la satira gazeto de la 20a jarcento ''Molla Nasraddin''.]] [[Devigita geedzeco|Devigitaj geedzecoj]] aŭ fruaj geedzecoj estas ofte konsiderataj tipo de sklaveco. Devigitaj geedzecoj plue estas praktikataj en tro multaj partoj de la mondo kiel en kelkaj partoj de Azio kaj Afriko kaj en migrantaj komunumoj en [[Okcidento]] West.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-21665322|titolo=Two-year-old 'at risk' of forced marriage|dato=5a de Marto 2013|verkaĵo=BBC News}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.honordiaries.com/wp-content/uploads/2013/06/FactSheet-ChildForcedMarriage-Updated.pdf |title=Honor Diaries : Child/Forced Marriage : Factsheet |publisher=Honordiaries.com |access-date=29a de Septembro, 2015 |archive-date=24a de Septembro, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924031200/http://www.honordiaries.com/wp-content/uploads/2013/06/FactSheet-ChildForcedMarriage-Updated.pdf |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924031200/http://www.honordiaries.com/wp-content/uploads/2013/06/FactSheet-ChildForcedMarriage-Updated.pdf |date=2015-09-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.honordiaries.com/wp-content/uploads/2013/06/FactSheet-ChildForcedMarriage-Updated.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924031200/http://www.honordiaries.com/wp-content/uploads/2013/06/FactSheet-ChildForcedMarriage-Updated.pdf |arkivdato=2015-09-24 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Black |first1=Debra |date=20a de Septembro 2013 |title=Forced marriages rampant in Ontario |url=http://www.thespec.com/news-story/4116168-forced-marriages-rampant-in-ontario |newspaper=The Hamilton Spectator |access-date=20a de Septembro, 2013 |archive-date=26a de Marto, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326072557/http://www.thespec.com/news-story/4116168-forced-marriages-rampant-in-ontario/ |url-status=dead }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.thespec.com/news-story/4116168-forced-marriages-rampant-in-ontario/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170326072557/http://www.thespec.com/news-story/4116168-forced-marriages-rampant-in-ontario/ |arkivdato=2017-03-26 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mulr.com.au/issues/36_3/36_3_5.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150613000244/http://www.mulr.com.au/issues/36_3/36_3_5.pdf |archive-date=13a de Junio, 2015 |title=Without Consent: Forced Marriage in Australia |url-status=live}}</ref> Laŭ la sistemo de religia prostituo junulinoj kaj virinoj estas havigitaj al pastroj aŭ anoj de plej altaj kastoj, kiel ekzemple ĉe la praktiko de [[Bajadero]]j en Suda Azio aŭ pastrofetiĉaj sklavoj en Okcidenta Afriko.[[Forkapto de la fianĉino]] okazas en multaj lokoj en la nuntempa mondo, kaj studo de 2003 trovis nacian averaĝon de 69% de geedzigoj en Etiopio realigitaj pere de forkapto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://reliefweb.int/report/ethiopia/unicef-supports-fight-end-marriage-abduction-ethiopia|titolo=UNICEF supports fight to end marriage by abduction in Ethiopia|alirdato=29a de Aŭgusto 2013|dato=9a de Novembro 2004|eldoninto=reliefweb.int}}</ref> === Aliaj uzoj de la termino === La vorto ''sklaveco'' estas ofte uzata kiel pejorativa esprimo por priskribi ajnan aktivecon en kiu iu estas devigita plenumi taskojn. Kelkaj argumentas, ke [[Konskripcio#Rajto rifuzi militservon|militaj taskoj]] kaj aliaj formoj de registardeviga laboro konstituas "ŝtat-operacita sklaveco."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.capmag.com/article.asp?ID=2346|titolo=An Idea Not Worth Drafting: Conscription is Slavery|alirdato=29a de Septembro 2015|familia nomo=Krembs|persona nomo=Peter|dato=20a de Januaro 2003|eldoninto=Capmag.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.davidkopel.com/NRO/2001/Nationalized-Slavery.htm|title=Nationalized Slavery; A policy Italy should dump|website=davidkopel.com|author-link=Dave Kopel|first=Dave|last=Kopel|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012125652/http://www.davidkopel.com/NRO/2001/Nationalized-Slavery.htm|archive-date=12a de Oktobro, 2007|url-status=dead}}. Ĝi referencas al postuloj kaj por milito kaj por [[nacia servo]] en Italio.</ref> Kelkaj [[libertarianismo|libertarianoj]] kaj [[anarki-kapitalismo|anarki-kapitalistoj]] vidas la registaran impostadon kiel formo de sklaveco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://mises.org/library/tax-slavery|titolo=Tax Slavery|alirdato=9a de Oktobro 2006|familia nomo=Machan|persona nomo=Tibor R.|dato=13a de Aprilo 2000|eldoninto=Ludwig von Mises Institute}}</ref> La esprimo "sklaveco" estis uzata ankaŭ de kelkaj proponantoj de [[kontraŭpsikiatrio]] por difini nevolontajn psikiatriajn pacientojn, postulante, ke ne estas ĝustaj fizikaj testoj por mensa malsano kaj ke la psikiatria paciento devas sekvi la ordonojn de la psikiatro. Ili asertas, ke anstataŭ katenojn por kontroli la sklavon, la psikiatro uzas drogojn por kontroli la menson.<ref>{{Citaĵo el libro|url={{google books |plainurl=y |id=fBxyTAEiSUIC|page=26}}|titolo=Blaming the Brain: The Truth About Drugs and Mental Health|familia nomo=Valenstein|persona nomo=Elliot|dato=Februaro 2002|eldoninto=Simon and Schuster|ISBN=978-0-7432-3787-1|paĝo=26}}</ref> ''Drapetomanio'' estis supozita pseŭdoscienca psikiatria diagnozo por sklavo kiu deziris liberecon; "simptomoj" estus laceco kaj tendenco al fuĝo el kaptiveco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url={{google books |plainurl=y |id=3OeefBqX7ggC}}|titolo=Psychiatric Slavery – Thomas Stephen Szasz – Google Books|alirdato=29a de Septembro 2015}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Schaler |first1=J.A. |year=2003 |title=Slavery and psychiatry |journal=British Journal of Psychiatry |volume=183 |pages=77–78 |doi=10.1192/bjp.183.1.77-a|pmid=12835252 |doi-access=free }}</ref> Kelkaj proponantoj de [[animalaj rajtoj]] aplikis la terminon ''sklaveco'' al la kondiĉo de kelkaj aŭ ĉiuj hom-posedataj animaloj, argumentante, ke ilia statuso estas komparebla al tiu de homaj sklavoj.<ref name="MSpiegel">{{Citaĵo el libro|titolo=The Dreaded Comparison: Human and Animal Slavery|familia nomo=Spiegel|persona nomo=Marjorie|jaro=1996|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Mirror Books}}</ref> La labormerkato, kiel instituciita sub nuntempaj [[kapitalismo|kapitalismaj sistemoj]], estis kritikita de ĉeftendencaj [[Socialismo|socialistoj]] kaj [[anarkisindikatismo|anarkisindikatistoj]], kiuj uzis la terminon ''[[salajrosklaveco]]'' kiel [[pejorativo]] aŭ ''disfemismo'' por "salajrlaboro".<ref>Kvar fontoj pri la koncepto de ''"wage slavery"'' kaj ties variaj interpretaĵoj, estas ĉe [http://www.dictionary.com/browse/wage-slave wage slave] en dictionary.com alirita la 4an de Marto 2013.</ref>{{sfn|Ellerman|1992}}<ref name="merriam-webster.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/wage%20slave|titolo=wage slave|alirdato=4a de Marto 2013|eldoninto=merriam-webster.com}}</ref> Socialistoj skizas paralelojn inter la komerco de laboro kiel varo kaj la sklaveco. Oni scias, ke [[Cicero]] sugestis tiajn paralelojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://constitution.org/|titolo=Constitution Society – Advocates and enforcers of the U.S. and State Constitutions|alirdato=2021-02-06|citaĵo=...vulgar are the means of livelihood of all hired workmen whom we pay for mere manual labour, not for artistic skill; for in their case the very wage they receive is a pledge of their slavery.|arkivurl=https://web.archive.org/web/20201221014338/https://constitution.org/|arkivdato=2020-12-21}}</ref> == Historio == [[Dosiero:Spartacus statue by Denis Foyatier.jpg|eta|maldekstre|''Spartako'', marmora skulptaĵo de Denis Foyatier (1830), Luvro. [[Spartako]] estas la plej fama estro de sklava ribelo.]] La sklavoj estis ĉefe [[militkaptito]]j, kiujn oni poste vendis sur [[bazaro]]j aŭ simple sklavigis ilin. Ili laboris komence ĉedome kiel helpantoj kaj en la [[metiejo]]j. Ili laboris en la amashomaj grandaj konstruadoj, [[vorko]]j, kiel ĉe konstruado de [[piramido]]j, fosado de sistemo de [[Irigacio|irigaciaj]] [[Kanalo (akvovojo)|kanaloj]]. (Kelkaj opinias, ke tiuj laboristoj estis [[servuteco|servutuloj]], duonsklavoj.) Tiu socia statuso ekzistis diversskale ĉe preskaŭ ĉiuj la civilizacioj de antikveco, de Ĉinio ĝis Romia imperio (kie ili estis aparte multaj) pasante tra Hindio kaj Persa imperio. La subpremo de la sklavoj kondukis kelkfoje al [[ribelo]]j, el kiuj la plej fama estis la [[sklavribelo de Spartako]] ([[-73|73]]-[[-71|71 a.K.]]). Tiuj [[ribelo]]j estis ĉiam venkitaj far la pli bone organizitaj kaj ekipitaj potenculoj. Kiam en [[milito]] malnovaj [[Slavoj]] kaptis malamiksoldaton tiam lin prenis al sklaveco. Por ke klaru lia socia pozicio oni tondis liajn harojn. Kiam liaj haroj plenkreskis li povis hejmiĝi en tribo aŭ foriri.<ref>[http://www.ved.sk/RC.vlasy.htm Rodná cesta]</ref> La vera sklaveco malfortiĝis dum ekapero de [[feŭdismo]], sed restis heredaĵoj de ĝi ([[servuteco]]). La sklaveco reviviĝis pro la koloniado de [[Ameriko]]. La koloniistoj volis laborigi fortajn, kaj malmultekostajn laboristojn sur la bienegoj, en la [[mino]]j de la novaj teritorioj. Tiel ili ekigis la sklavkomercon en la komenco de la [[16-a jarcento]].[[Dosiero:AfricanSlavesTransport.jpg|eta|250ra|dekstra|Sklavtransporta karavano en Afriko en la 19-a jarcento]] La sklavkomerco tuŝis ĉefe la [[afriko|afrikajn]] [[nigrulo]]jn. Oni kalkulas nombrojn de 15 milionoj da afrikaj sklavoj (onidire 80 % mortis dumvoje) ĝis la komenco de la [[19-a jarcento]], kiuj estis transportitaj per simplaj aŭ speciale ekipitaj [[sklavoŝipo]]j en [[Ameriko]]n. Komence de la 19-a jarcento la sklaveco estis baro antaŭ la evoluo de [[kapitalismo]]; tiel ekis la movado de [[aboliciismo]]. La sklavecon forviŝis [[Unuiĝinta Reĝlando]] en [[1807]] (en la [[Brita imperio]] nur en [[1833]]), [[Francio]] en [[1816]] (en la [[kolonio]]j je la [[27-a de aprilo]] [[1848]]). En [[Usono]] en 1841-1842 okazis la kazo de [[Sengbe Pieh]] aŭ alinome kazo ''Amistad'', kaj oni liberigis la sklavojn en plimulto de la ŝtatoj en la 1860-aj jaroj, kiel rezulto de la [[Usona Enlanda Milito]] [[1861]]–[[1865]]. [[Dosiero:ST-slaves.jpg|eta|250ra|Sklavaj laboristoj en orienta Afriko]] La lasta ŝtato, kiu nuligis sklavecon, estis [[Maŭritanio]], kiu konservis ĝin ĝis 1980. == Sklaveco laŭ landoj kaj regnoj == === Antikva Egiptio === En [[antikva Egiptio]] vera sklaveco ne ludis gravan rolon. Ekzemple la egiptaj [[piramido]]j estis konstruitaj de pagitaj laboristoj, kiuj pro la nobla celo de sia laboro estis respektataj homoj. Eble ili ne havis la rajton libere elekti sian laboron, do estis servutuloj. [[Herodoto]] en sia dua volumo pri historio raportas, ke [[faraono]] [[Ĥufu]], kiun li prezentas kiel kruelulon, devigis ĉiujn regnanojn labori pri piramid-konstruado, po tri monatojn. Ĉiu tia alterno konsistis el 100.000 homoj. Se tiu raporto estas vera, efektive temis pri servuteco. Oni supozas, ke la nombro 100.000 estis simbola, kaj ke vere estis malpli da laboristoj<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.cheops-pyramide.ch/khufu-pyramid/pyramid-workers.html | titolo = Building the great pyramid | titolo-aldono = How many workers are necessary to build Khufu's pyramid? | alirdato = 2012-12-15 | aŭtoro = Franz Löhner | kunaŭtoroj = Teresa (Zubi) Zuberbühler | formato = HTML | lingvo = {{de}}, {{en}} | arkivurl = https://web.archive.org/web/20121223173740/http://www.cheops-pyramide.ch/khufu-pyramid/pyramid-workers.html | arkivdato = 2012-12-23 }}</ref>. === Antikva Grekio === En [[antikva Grekio]], kulture evoluinta, sklaveco estis grava elemento de socio. Iuj eĉ opinias, ke nur la ekzisto de sklavoj donis al la reganta klaso la libero okupiĝi pri arto kaj filozofio aŭ pri kreado de efika armeo<ref name="ursulacliff">{{Citaĵo el la reto | url = http://cliojournal.wikispaces.com/Slavery+in+Ancient+Greece | titolo = Slavery in Ancient Greece | alirdato = 2012-12-15 | 4 = | aŭtoro = Ursula Cliff | jaro = 2009 | formato = HTML | verko = | eldonisto = Clio | paĝoj = | lingvo = {{en}} | arkivurl = https://web.archive.org/web/20130129013817/http://cliojournal.wikispaces.com/Slavery+in+Ancient+Greece | arkivdato = 2013-01-29 }}</ref>. Oni taksis, ke en [[-435|−435]] la urbo-ŝtato ''(polis)'' [[Ateno]] havis inter 250.000 kaj 300.000 loĝantojn, el kiuj 100.000 estis sklavoj<ref>{{citaĵo de libro |familinomo= Scheidel |personnomo= Walter | kunaŭtoroj=Ian Morris, Richard P. Saller |titolo= The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World |eldoninto= Cambridge University Press |jaro= 2007 }}</ref>. Sklavoj laboris ne nur en hejmoj (inter unu kaj 20 en ĉiu bonklasa hejmo) kaj agrokulturo, sed ankaŭ en [[minejo]]j (pri [[fero]] kaj [[arĝento]]). La [[Homero|homeraj]] eposoj [[Iliado]] kaj [[Odiseado]] priskribas la kaptadon de sklavoj dum milito; poste aldoniĝis sklavkomerco kun alilandaj komercistoj.<ref>Laŭ la Grekoj sklaveco estis institucio “naturjura”; por la romianoj, male, la homo ne estis sklavo pro natura leĝo, sed tia li povis fariĝi se la ŝtataj leĝo tion altrudus. Pro tio la sklavo en Romo povis esti liberigita kaj akiri la roman civitanecon.</ref> En [[Sparto]] la sklavoj (helotoj) ludis pli gravan nombran rolon; laŭ taksoj iam estis 20 sklavoj por ĉiu sparta civitano<ref name="ursulacliff" />. Sklavoj servis precipe en agrokulturo kaj kiel soldatoj. Pro tio necesis severa administra strukturo por eviti ribelojn. Mezume la kondiĉoj de sklavo en Sparto estis pli malbonaj ol en Ateno<ref name="ursulacliff" />. Pri la socia sinteno al sklaveco komparu la [[#Sociologio de Sklaveco|eldiron]] de Aristotelo sube. === Romio === {{Ĉefartikolo|Unua sklaveca milito|Dua sklaveca milito|Tria sklaveca milito}} [[Dosiero:Borghese_villa_gladiator_mosaic.jpg|eta|300ra|maldekstre|La Gladiatora Mozaiko ĉe la Galleria Borghese, Gladiatoroj ludis gravan rolon en la romiaj sklavecaj militoj.]] Ĝis la [[2-a jarcento a.K.]] en Romio ekzistis [[kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj|sklavigo pro ŝuldoj]]; ŝuldanto devis labori por la kreditanto. Pro multiĝo de militkaptitoj ekestis abundo da militsklavoj, kaj la ŝuldsklavigo estis nuligita. Plia fonto de sklavoj estis, ke kelkaj krimoj estis puneblaj per sklaveco. Sklavoj laboris en ĉiuj branĉoj de la ekonomio. Ĉar la [[greka lingvo]] estis simbolo de klereco, grekaj sklavoj foje estis ŝatataj kiel instruistoj. Laŭ romia juro la idoj de sklavoj heredis la sklavecon. Sklavoj ne havis personajn rajtojn, sed mastroj povis permesi al ili posedon de personaj havaĵoj ''(peculium)''. Per kolektita havaĵo sklavo povis mem aĉeti sian liberon ''(manumissio)'' kaj tiel akiris plenajn rajtojn de civitano. Li plu devis labori por sia mastro kaj eĉ ĉe sia liberigo devis fari kontrakton pri tio, sed la mastro ne plu havis plenajn rajtojn, ekzemple lin mortigi. Tian dependecon havis ankaŭ multajn romianoj, kiuj neniam estis sklavoj. Filoj de liberigitaj sklavoj estis plenrajtaj civitanoj. Tiel la liberigo de sklavoj, ofte promesita kaj praktikata por certigi ilian lojalecon, tre kreskigis la nombron de civitanoj. Ĉar sklavo ne povis esti soldato, okazis, ke liberulo ŝajnigis sin sklavo por eviti armeservadon. === Islamo === {{Ĉefartikolo|Araba sklavkomerco}} [[Zinja ribelo]] ( arabe ثورة الزنج) estis serio de ribeloj fare de nigraj sklavoj (Zanj) en suda Mezopotamio en la [[Abasida Kaliflando]] dum la dua duono de la 9-a jarcento. Sklaveco estis ofta fenomeno en la Kaliflando. La plej multaj sklavoj estis dungitaj por hejmaj taskoj kaj tial vivis apartigitaj. La sklavoj vivis en malfacilaj cirkonstancoj (salonĉako) kaj estis uzitaj nur en la pli malaltaj areoj de la Tigriso kaj Eŭfrato. === La triangula komerco ([[Eŭropo]] - [[Afriko]] - [[Ameriko]]) === [[Dosiero:Slavery in Brazil, by Jean-Baptiste Debret (1768-1848).jpg|250ra|eta|Sklavo en [[Brazilo]].]] Dum tri jarcentoj okazis vendado de homoj, viroj, virinoj, infanoj, perforta ellandigo de ili el Afriko ĉefe al Ameriko. Tion organizis ŝipkompanioj el Eŭropo. Ĉar afrikanoj ne okupis la marbordojn, estis facile por la alvenintoj konstrui [[haveno]]jn. Afrikaj reĝoj kunlaboris kun sklavistoj per vendado de siaj militkaptitoj, kelkaj eĉ kaptis homojn de najbaraj etnoj por vendi ilin. Laŭ diversaj fontoj oni atingas la suman nombron de cent milionoj da sklavoj ellandigitaj dum 3 jarcentoj. Sklavigo estis komerca bezono: eŭropanoj bezonis laborfortojn en siaj agrikulturaj kolonioj en [[Ameriko]]. La ĉefaj memorlokoj pri tiu triangula komerco estas [[Ouidah]] en [[Benino]] kaj insulo [[Gorée]] en [[Senegalo]]. [[Kilombo]] (portugala skribmaniero: '''''Quilombo''''') signifis dum la epoko de portugala regado loĝlokon de fuĝintaj [[sklavo]]j en [[Brazilo]]. La vorto kilombo devenas el la [[bantuaj]] lingvoj Bantu-Sprachen [[konga|ki-kongo]] kaj [[kimbunda lingvo|kimbundo]] kaj signifas loĝloko. Kondiĉe, ke temas pri defendpovaj komunumoj, oni uzis tiam ankaŭ la vorton „mokambo“, kio en ki-kongo signifas „rifuĝejo“ aŭ „fuĝejo“.<ref name="Castro">Yeda Pessoa de Castro: ''Falares africanos na Bahia: um vocabulário afro-brasileiro.'' Academia Brasileira de Letras, Topbooks Editora e Distribuidora de Livros, Rio-de-Ĵanejro 2001.</ref> Vidu ankaŭ: [[Masakro sur Zong]] == Nuntempa situacio == Kvankam la sklaveco oficiale estis malpermesita en la 19-a jarcento en plimulto de la landoj, la sklaveco pluvivis kiel [[servuteco|servuto]], [[trudlaboro]] ([[Sovetunio]], [[Nazia Germanio]]) aŭ laborigo de [[infano]]j ([[infana sklaveco]] en [[Azio]]) kaj [[seksa sklaveco]] en la 20-a kaj 21-a jarcentoj. Ofte laboristoj estas [[kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj|kvazaŭsklavigitaj pro ŝuldoj]] (inside kaj false aranĝitaj intence de la [[mastro]]j) en [[Brazilo]] aŭ [[Nepalo]] (kie ŝuldoj povas estis "elaĉetitaj" de aliaj bienistoj, tiel fakte "aĉetantaj" la laboristojn). Vidu ankaŭ artikolon [[restaveko]]. === [[Sklaveco en Maŭritanio]] === [[Dosiero:110407 Mauritanian activists push for action on slavery - الناشطون الموريتانيون يطالبون بإجراءات ضد العبودية - (5706899229).jpg|eta|maldekstre|330x330ra|Defendantoj de rajtoj en Maŭritanio petas devigon de la leĝo kontraŭ sklaveco]] Oni diras, ke sklaveco estis "profunde enradikiĝinta" en la strukturo de la nordokcidenta afrika lando [[Maŭritanio]] kaj "proksime ligita" al la etnaro de la lando.<ref name="Ghanem3">{{Cite web|url=http://www.onislam.net/english/politics/africa/438414|title=Slavery in Mauritania Emancipating the Free|date=21a de Aŭgusto 2007|website=Onislam.net|last1=Ghanem|first1=Omar|access-date=28a de Oktobro 2014|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028173723/http://www.onislam.net/english/politics/africa/438414|archive-date=28a de Oktobro 2014}}</ref> En 1905, la kolonia franca registaro deklaris la finon de ''sklaveco en Maŭritanio'' sed la grandeco de Maŭritanio malhelpis efektivigon.<ref name="auto22">{{Citaĵo el la reto|url=http://edition.cnn.com/interactive/2012/03/world/mauritania.slaverys.last.stronghold/index.html|titolo=Slavery's Last Stronghold|alirdato=25a de Junio 2017|aŭtoro=John D. Sutter|dato=Marto 2012|eldoninto=CNN|lingvo=en}}</ref> En 1981, Maŭritanio fariĝis la lasta lando en la mondo kiu kontraŭleĝigis sklavecon, kiam prezidenta dekreto aboliciis ĝin.<ref name="NYER-20142">{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.newyorker.com/magazine/2014/09/08/freedom-fighter|titolo=Freedom Fighter: A slaving society and an abolitionist's crusade|alirdato=16a de Oktobro 2014|familia nomo=Okeowo|persona nomo=Alexis|dato=8a de Septembro 2014|gazeto=[[The New Yorker]]}}</ref> Tamen, neniuj krimaj leĝoj kreiĝis por efektivigi ĝin.<ref name="NYER-20142" /><ref name="BBC2">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6938032.stm|titolo=Mauritanian MPs pass slavery law|alirdato=2010-05-23|dato=9a de Aŭgusto 2007|verkaĵo=[[BBC News]]}}</ref><ref name="a2">{{Cite web|first=Terence|last=Corrigan|url=http://www.saiia.org.za/governance-and-aprm-opinion/mauritania-made-slavery-illegal-last-month.html|title=Mauritania: Country Made Slavery Illegal Last Month|publisher=The East African Standard|date=6a de Septembro 2007|access-date=2008-01-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-06-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101121020916/http://www.saiia.org.za/governance-and-aprm-opinion/mauritania-made-slavery-illegal-last-month.html|arkivdato=2010-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110804032958/http://www.saiia.org.za/governance-and-aprm-opinion/mauritania-made-slavery-illegal-last-month.html|archivedate=2011-08-04}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.saiia.org.za/governance-and-aprm-opinion/mauritania-made-slavery-illegal-last-month.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101121020916/http://www.saiia.org.za/governance-and-aprm-opinion/mauritania-made-slavery-illegal-last-month.html |arkivdato=2010-11-21 }}</ref> En 2007, "pro internacia premado", la registaro enleĝigis, ke oni povas procesigi sklavhavantojn.<ref name="NYER-20142" /> Malgraŭ tio, en 2018 Indekso de Tutmonda Sklaveco taksis, ke {{formatnum:90000}} homoj ({{unuo|2.1|%}} el la loĝantaro) estas [[sklavo]]j,<ref>{{Cite news|url=http://www.globalslaveryindex.org/country/mauritania/|title=Global Slavery Index country data - Mauritania|newspaper=Global Slavery Index|access-date=26a de Junio 2020}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141023191039/http://www.globalslaveryindex.org/country/mauritania/ |date=2014-10-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.globalslaveryindex.org/country/mauritania/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141023191039/http://www.globalslaveryindex.org/country/mauritania/ |arkivdato=2014-10-23 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-mauritania-slavery-un/activists-warn-over-slavery-as-mauritania-joins-u-n-human-rights-council-idUSKCN20K2GS|title=Activists warn over slavery as Mauritania joins U.N. human rights council|website=reuters.com|date=27a de Februaro 2020|access-date=26a de Junio 2020}}</ref> malpli ol la {{formatnum:140000}} sklavoj kiujn tiu ĉi organizaĵo raportis en 2013.<ref name="auto12">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/11/12/world/africa/mauritania-confronts-long-legacy-of-slavery.html|title=Mauritania Confronts Long Legacy of Slavery|first=Adam|last=Nossiter|date=11a de Novembro, 2013|newspaper=The New York Times}}</ref> En 2017 la [[BBC]] raportis, ke {{formatnum:600000}} homoj estas sklavoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1458_abolition/page4.shtml|title=The Abolition season|publisher= BBC World Service |website=BBC.co.uk|access-date=20a de Aprilo, 2017}}</ref> == Sociologio de sklaveco == [[Aristotelo]] diris ke estas homoj, kiuj naskiĝis por esti liberaj, kaj homoj, kiuj nature naskiĝis por esti sklavoj. Ĝenerale, oni pensas ke en sklavismaj socioj, estus du grupoj klare difinitaj: la sklavaro kaj la liberularo, sed tio ne estas tute vero. Unue, la liberaj homoj ne estas ĉiam sinjoroj, kaj dividiĝis en multaj [[klaso]]j, estas ceramistoj, agrikulturistoj, sacerdotoj, nobeluloj, artistoj, vendistoj, ktp. kaj ankaŭ la sklavoj ne estas samaj. Tiu nesamecoj de sklavoj ne estas akcidenta, sed tute necesa por ke la sistemo funkciu, se ĉiuj el ili havus la saman statuson, ili unuiĝus kaj ribelus. En klasika [[romio|romia]] sklavismo estis multaj tipoj de sklavoj: ''servi'', ''vernae'', ''ancillae'' (tiuj nur virinoj), ktp. kun rajtoj kaj funkcioj malsamaj. Kelkaj el ili estas preskaŭ liberaj kaj eĉ potencaj, la provincestro de [[Egipto]] kaj la estro de financoj de la imperio, ekzemple, estis "sklavoj" de imperiestro, kiu povis ilin mortpuni sen juĝo, sed ili mem havis palacojn kaj sklavojn kaj potencon sur liberaj homoj. En brazila sklaveco, ankaŭ estis malsamaj tipoj de sklavoj por ke ili ne kuniĝu. Estis la "boçais", nigruloj kiuj venis rekte el [[Afriko]], kiuj faris la plej pezajn laborojn kaj ricevis la plej fortaj punoj, kiuj ĝenerale survivis nur kvin jarojn. Estis la "crioulos", nigruloj kaj [[mulato]]j kiuj naskiĝis en Brazilo kaj parolis la portugalan lingvon, kiuj suferis malpli kruelajn perfortojn. Estis la "mucamas", similaj al romiaj ''ancillae'', ĉiam virinoj, kiuj helpis en hejmajn laborojn. Estis ankaŭ la "negros de ganho", kiuj estis preskaŭ liberaj, loĝis en siaj propraj hejmoj, kaj devis nur pagi kotizon al sia sinjoro. La "crioulos" ofte perfortis kaj denuncis la "boçais", la "mucamas" estis la ligo inter la sinjoro kaj la sklavoj. Kiam sklavo volis peti ion al sinjoro, li unue kontaktiĝis al "mucama", kiu ripetis tion al sinjoro. Krom la nigruloj, ankaŭ estis indiĝenaj sklavoj en Brazilo, kiuj estis leĝaj aŭ kontraŭleĝaj. Se ili estis kontraŭleĝaj, ili rapide mortis, ĉar siaj sinjoroj ne volis ke oficistoj de la reĝo trovus ilin kaj monpunus la sinjoron. Se ili estis laŭleĝajn, apartenis al ŝtato kaj estis luitaj dum unu jaro kaj ŝtata funkciulo (ĝenerale pastro) kontrolis se oni ne tro perfortis ilin. Finfine, estis en Brazilo eŭropdevenaj kaj azidevenaj kvazaŭsklavoj pro ŝuldoj post [[1824]]. Tiuj "kvazaŭsklavoj" estis eŭropanoj, ĉinoj kaj japanoj, ĉefe [[germanoj]] kaj [[italoj]]. Kiuj oficiale estis "liberaj" homoj, kiujn oni ne povis, ekzemple, bati aŭ disigi de sia familio, sed kiuj ne ricevis monon pro sia laboro kaj ne havis liberecon por eliri bienojn. Krom malsamo laŭ "tipo", sklavoj ankaŭ estis malsamaj laŭ "raso" aŭ deveno, tio helpis la hegemonion de sinjoroj, ĉar ofte, oni miksis sklavojn devenajn el malamikaj etnoj. En Brazilo oni ofte miksis indiĝenojn kaj nigrulojn, [[islamo|islamanojn]] kaj [[politeismo|politeistojn]], germanojn kaj [[poloj]]n. Ĝenerale, pro [[etnocentrismo]], unu etno rigardis sin supera al aliaj kaj ne volis kunligiĝi al siaj "malsuperuloj" kontraŭ siaj sinjoroj, kiuj, eĉ se ne estas vere "superaj", almenaŭ, laŭ ili, estis pli similaj al ili mem, kaj "fatale" rekonu la maljustecon sklavigi "superajn" homojn kune kun "malsuperaj". Tiu penso okazis fakte al sklavoj de afrikaj etnoj [[haŭsoj|haŭsa]] kaj [[malio|malia]], kiuj ribelis ne por fini la sklavecon, sed por ke oni agnosku ilin kiel superajn al aliaj nigruloj, kaj okazis ankaŭ al germanoj, kiuj ĉiam helpis al siaj sinjoroj subpremon al [[poloj]]. Sekve oni povas rigardi ke sklavisma socio estas profunde dividita kaj la ideo de egaleco ne povas ekzisti en ĝi sen detrui ĝin. == En Esperanto aperis == * Unesko-Kuriero 2024 n-ro 3 (Jul-Sep) [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000390561_epo?posInSet=2&queryId=9a959319-fe9c-4020-8bbe-d84a62c57d6b "La profunda heredaĵo de sklaveco"] == Proverbo == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri sklaveco en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu! |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Al sklavo mon' ne estas savo, li ĉiam restas sklavo.''}} * {{citaĵo|''Pli feliĉa sinjoro sen havo, ol riĉulo sed sklavo.''}} * {{citaĵo|''Sub tero sklavo kaj sinjoro ne diferencas per valoro.''}} == Referencoj == {{Referencoj |2}} {{Projektoj|ReVo=sklav.0eco}} == Literaturo == [[Dosiero:Une nouvelle arrivée by Giulio Rosati 3.jpg|eta|260ra|Giulio Rosati: "Nova venulino en [[haremo]]"]] * Christien van den Anker, ''The political economy of new slavery'', 2004. ({{en}}) * Kevin Bales, ''Disposable people. New slavery in the global economy'', 1999. ({{en}}) * Benjamin Barber, ''Consumed. How markets corrupt children, infantilize adults, and swallow citizens whole'', 2007. ({{en}}) * Hugh Hindman, ''The world of child labor. An historical and regional survey,'' 2009. ({{en}}) == Vidu ankaŭ == * [[Internacia Tago por la Memoro de la Sklavkomerco kaj Ĝia Forigo]] * ''[[La Kabano de Onklo Tom]]'' * [[Aboliciismo]] * [[Usona Enlanda Milito]] * [[Kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj]] * [[Infanlaboro]] * [[Libera Ŝtato Kongo]] * [[William Wilberforce]] * [[Anti-Slavery International|Anti-slavery international]] (kontraŭ sklaveco internacia) * [[Mastra-sklava moraleco]] * [[Mastro–sklavo dialektiko]] * [[Trudlaboro]] * [[Salajrosklaveco]] * [[Servuteco]] * [[Sklavkomerco]] * [[Spartacus]] * [[Libereco]] * [[Domo Woold]] == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://researchnews.osu.edu/archive/whtslav.htm Eŭropaj sklavoj en Nordafriko.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110725220038/http://researchnews.osu.edu/archive/whtslav.htm |date=2011-07-25 }} * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/sklaveco Artikoloj pri sklaveco] {{eo}} {{Havenda artikolo|Sklaveco}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sklaveco| ]] [[Kategorio:Araba historio]] [[Kategorio:Historio de Islamo]] [[Kategorio:Historio de Usono]] [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] avkk4ezci762x24g0yjjbgb5cixf43s 0 26852 9419773 9400522 2026-07-03T21:04:20Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419773 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo|dato de naskiĝo=10-an de junio 1883}} '''Alcebiades CORREIA PAES''' {{prononco|pajŝ}} (naskiĝis en [[Palmeira dos Índios]], [[Alagoas]], fine de la [[19-a jarcento]], mortis en [[Aracaju]] la {{daton|20|julio|1927}}) estis [[Brazilo|brazila]] [[kuracisto]], instruisto de la [[angla lingvo]], direktoro de [[gimnazio]] en [[Serĝipo]] kaj [[esperantisto]]. Li estis la unua lernanto de la Kurso per Korespondado tiam starigita de Brazila Ligo Esperantista.<ref>O Brasil Esperantista, nombro 288, junio 1938</ref> Li estis fondinto kaj unua prezidanto de la Esperanto-Klubo de Aracaju en [[1907]]. Per lia klopodado la ŝtata registaro de [[Serĝipo]] dekretis leĝon favoran al Esperanto. Dum lia vivo la Esperanto-movado estis tre vigla en tiu ŝtato. Li ankaŭ estis bonfara ano de ''Club Esportivo Sergipe'' (Serĝipa Sporta Klubo). En [[Serĝipo]] estas publika lernejo (en urbo [[Cumbe]]) kaj [[placo]] (en ĉefurbo [[Aracaju]]) titolitaj laŭ lia nomo. {{EdE|P}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pais, Alcebiades|19-a jarcento|1927}} [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] [[Kategorio:Brazilaj instruistoj]] 1s0c25jl9jn1ii8p08opj7iukyt5l9t 0 29972 9419952 8936132 2026-07-04T06:21:03Z Sj1mor 12103 9419952 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadilo |nomo = Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II |dosiero = [[Dosiero:A10Thunderbolt2_990422-F-7910D-517.jpg|300ra]] |tipo = Atakaviadilo |fabrikanto = Fairchild Republic |unua flugo = {{daton|10|5|1972}} |enkonduko = {{daton|25|3|1977}} |produktperiodo= 1972-1984 |produktkvanto = 716 }} La '''Fairchild-Republic A-10 Thunderbolt II''' (aŭ konata en Usona aerarmeo kiel '''Warthog''' ("[[fakoĉero]]") estas Usona atakaviadilo. A-10 estas ĉefa atakaviadilo de Usona aerarmeo ekde 1975. Tiu simpla, efektiva kaj traviv-kapabla dumotora subsona jeto povas engaĝi kontraŭ ĉiu tipo de la grundaj celoj kiel ekz. [[tanko]] kaj aliaj kirasitaj veturiloj. Pli ekzistas la skolta varianto OA-10, kiu servas kiel antaŭenŝovita pafmaŝino. Spite al ties grando, A-10 estas tre moviĝema, kaj tio estas grava faktoro por A-10, uzi ĝin en malaltflugaj operadoj. Ĝi povas longtempe resti proksime al la batalkampo kaj operado sub 300 metroj kun vidkapablo de 2,4. Ties batala agoradio kaj ties ekstartaj kaj alteriĝaj kapabloj permesas la operadoj el proksimo de la fronto. Helpe de [[noktovidilo]]j, la pilotoj povas plenumi siajn misiojn eĉ en tuta mallumo. A-10 havas noktovidil-kongruan pilotejon kun granda vezikoforman kupolon, kiu ebligas por la pilotoj rund-vidon. La piloto estas protektita per 400&nbsp;kg [[titano|titan]]-kiraso (nomata ankaŭ ''titan-[[bankuvo]]''), kiu ankaŭ kovras la flugkontrolan sistemon kaj kontraxstaras eĉ kontraŭaviadilajn pafilojn kun 23&nbsp;mm. La fueltanko estas memfermiĝema kaj tiel planita, ke ĝi ne eksplodas ĉe trafo. La hidraŭla flugkontrola sistemo povas anstataŭi per mana sistemo. Tiu ebligas al la pilotoj direkti, gvidi alterigi la aviadilon, se hidraŭliko misfunkcias aŭ partoj de la flugiloj difektitas. La motorejo estas tiel almontitaj, por ke estu minimuma ŝanco pri perdo de ambaŭ movilo samtempe en batalo. Al la avionika ekipaĵo apartenas kominikloj, inercia navigado, pafkontrola sistemo, noktovidiloj. Al la piloto montras antaŭokula prezentilo ({{en}} Head-Up-Display) la rapidon, alton, falangulon, navigadajn onformojn kaj celreferencojn. La LASTE-sistemo ({{en}} Low Altitude Safety and Targeting Enhancement system) kalkulas daŭre la trafpunkton de la liberfalantaj armiloj. Sub la [[fuzelaĝo]] estas almontita "Pave Penny"-lasera celprezentilo, per kiu la precizecaj bomboj direktiĝas en la celon aŭ eblligas lumigi por aliaj unuoj celon en aero aŭ surtere. La aviadilo uzas duonaŭtomate kontraŭ la atakoj infrarŭgan- aŭ radardurektitan tero-aero-raketojn. Ĉiu A-10 estas ekipita per [[Tutmonda loktrova sistemo]] (GPS). La 30-mm-a kanono GAU-8/A de Gatling-konstruo pafas 3.900 tankokrevajn municiojn je minuto kaj povas detrui multajn tercelojn ĝis la peze kirasita veturilo. La retrofrapo de tiu kanono estas pli forta ol la ŝovforto de la movilo, tiel oni povas pafi nur dum mallonga tempo. == Historio == Post la [[dua mondmilito]] Danke al supreco en aviado, prilaboro de atakaviadilo estis haltiĝinta.<ref>Institute, editor, G. Kurt Piehler, Florida State University; associate editor, M. Houston Johnson V, Virginia Military (2013). Encyclopedia of Military Science. Thousand Oaks, Calif.: SAGE Publications. ISBN 1412969336.</ref> Dum la [[Vjetnama milito]], Transporta helikoptero UH-1 Iroquois (ofte konata kiel "armilŝipo" ({{en}} Gunship)) oferis Proksiman aeran helpon ({{en}} Close-Air Support, CAS) al armeo, sed Aerarmeo ne havis atakaviadilon, kiu eblas ataki malamikajn vehiklojn kiel [[tanko]]. Dum la [[malvarma milito]], ĉefaj defendaj doktrinoj de NATO estis defendi eblan ofensivon de [[Varsovia Pakto]] en Eŭropo. Por haltigi sovetian ofensivon kun tankojn, NATO bezonas atakaviadilon, kiu povas detrui multajn malamikajn vehiklojn en malaltflugan operadon. Post la pozitivaj spertoj de Rockwell OV-10, Usona aerarmeo komenciĝis la evoluigo de speciala aviadilo por kontraŭtanko batalo. La desegno de A-10 sukcesis kontraŭ la konkuranta Northrop A-9. La provflugo de A-10 okazis la 10-an de majo en 1972. La unua seriopreta A-10A estis liverita oktobre de [[1975]] al Davis-Monthan aerarmea bazo en [[Arizona]]. Poste ĝi estis nebonvena ĉe Air Force-Arsenal. La gvidantoj de aerarmeo preferis la prestiĝan ĉasaviadilon F-15 kaj F-16 kaj ili volis engaĝi [[helikoptero]]jn kiel AH-64 en la terproksima batalo. Dum la [[Iraka milito]] en [[1991]], la A-10 montris fidindecon de 95,7%. La aviadiloj partoprenis en 8.100 atakoj kaj starigis 90 procentojn de AGM-65 Maverick-raketoj elpafitaj dum tiu milito. A-10 detruis pli ol 1.000 tankojn, 2.000 armeajn veturilojn kaj 1.200 artileriajn kanonojn. Oni perdis nur A-10, malpli ol antaŭplanita. La aviadiloj partoprenis atakojn en [[Kosovo]] en [[1999]], en [[Afganio]] inter ekde [[2001]] kaj en [[2003]] denove en Irako. Usona aerarmeo planas la uzadon de aviadilo ĝis min. [[2028]], poste oni volas anstataŭi ĉiun aviadilon kontraŭ supersona ĉasaviadilo, [[F-35]]. == Specifaĵo == {|cellpadding="3" |----- bgcolor="#DDDDDD" ! colspan="3" bgcolor="#DDDDDD" | Diametroj |----- |----- | Longo || || 16,26 m |----- | Enverguro || || 17,42 m |----- | Alto || || 4,42 m |----- | Fluga surfaco || || 47,01 m² |----- ! colspan="3" bgcolor="#DDDDDD" | Maso |----- |----- | Malplene || || 9.761&nbsp;kg |----- | Kun fuelo || || 4.853&nbsp;kg |----- | Ŝarĝite || || 14.846&nbsp;kg |----- | Maks. ĉe starto || || 22.680&nbsp;kg |----- ! colspan="3" bgcolor="#DDDDDD" | Movilo |----- |----- | Movforto | colspan="2" | Du [[GE Aviation|General Electric]] TF34-GE-100 Turboventumilaj motoroj |----- | ŝovforto || || je 40,32&nbsp;kN (4112 kp) |----- ! colspan="3" bgcolor="#DDDDDD" | Povumo |----- |----- | Maks. rapido || || 706&nbsp;km/h (super maralto ) |----- | Min. rapido || || ca. 320&nbsp;km/h |----- | Batala agoradio (efikdistanco) || || 1.000&nbsp;km |----- | Transiga agoradio || || 4.091&nbsp;km |----- | Maks. flugalto || 45.000&nbsp;ft || 13.636 m |----- | Ascendo || 6.000 [[futo]]/min || 1.828 m/min |----- ! colspan="3" bgcolor="#DDDDDD" | Armilaro |----- |----- | Kanonoj | colspan=2 | unu 30&nbsp;mm [[GAU-8 Avenger|GAU-8/A]] |----- | Bomboj || || 7.257&nbsp;kg sur 11 [[pilono]]j |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Surterataka aviadilo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/19970402144119/http://www.af.mil/news/factsheets/A_10_OA_10_Thunderbolt_II.html Pago de Usona aerarmeo pri A-10] * [http://globalsecurity.org/military/systems/aircraft/a-10.htm A-10 pago] [[Kategorio:Atakaviadiloj]] nfuq0z3n68fn4bw5hzivfljxxs6zxgn 0 31102 9419772 9222542 2026-07-03T21:02:56Z Sj1mor 12103 /* Gravaj dadaistoj */ 9419772 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Marcel Duchamp Mona Lisa.jpg|dekstra|eta|160ra|[[Marcel Duchamp]], satiro de ''[[La Gioconda]]'' "[[LHOOQ]]" (1919), bildokadro reproduktita kun aldonitaj lipharoj, barbeto kaj titolo en krajono.]] '''Dadaismo''' estas [[arto|arta]] stilo; kelkaj nomas ĝin [[arta movado]], kiu floris inter [[1916]] kaj [[1924]]. Ĝi ekestis en [[1915]], kiam la verkisto [[Hugo Ball]] en [[Zuriko]] kunvenigis artistojn diversbranĉojn kaj hazarde (?) el vortaro germana-franca trovis la ([[Franca lingvo|francan]]) vorton "dada" (hobio, "amata ĉevaleto"), laŭ kiu li nomis la novan artstilon. Laŭ kontraŭa tezo de [[Marcel Janco]] tiu evento estis posta inventaĵo; la nomo estis kreita laŭ la [[ŝampuo]] "DADA", tiutempe vendata (ankaŭ) en [[Zuriko]]. Dadaismo relativigas aŭ eĉ dubindigas la tutan ĝistiaman arton, troigante ties abstraktigojn ĝis sensencaj kaosaĵoj. == Gravaj dadaistoj == * [[Jean Arp]] (1886-1966) * [[Sophie Taeuber-Arp]] (1889 - 1943) * [[Johannes Baader]] (1875-1955) * [[Johannes Theodor Baargeld]] (1892-1927) * [[Hugo Ball]] (1886-1927) * [[Marcel Duchamp]] (1887-1968) * [[Max Ernst]] (1891-1976) * [[Elsa von Freytag-Loringhoven]] (1874-1927) * [[George Grosz]] (1893-1959) * [[Raoul Hausmann]] (1886-1971) * [[John Heartfield]] (1891-1968) * [[Hannah Höch]] (1889-1978) * [[Richard Huelsenbeck]] (1892-1974) * [[Marcel Janco]] (1895-1984) * [[Man Ray]] (1890-1976) * [[Hans Richter (artisto)|Hans Richter]] (1880-1976) * [[Kurt Schwitters]] (1887-1948) * [[Walter Serner]] (1889-1942) * [[Tristan Tzara]] (1896-1963) * [[Roger Vitrac]] (1899-1952) == En Esperanto == ''Sep manifestoj DADA'' de [[Tristan Tzara]]. Trad. [[Ionel Oneț]]. Berkeley: Eldonejo Bero, 2001. == Vidu ankaŭ == * [[Novdadaismo]] == Eksteraj ligiloj == (germana) [https://www.youtube.com/watch?v=a5-iOXyJrSk 100 jaroj dada], jutuba filmeto {{Projektoj|q=Dadaismo|ReVo=dadaism}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arto]] [[Kategorio:Kantono Zuriko]] [[Kategorio:Avangardismo]] ef4g43kvlquj07nyahstmlahdgzk9ie 0 33019 9420064 9390249 2026-07-04T08:44:13Z Moldur 2507 9420064 wikitext text/x-wiki {{orfa|Esperanto}} {{unua}} {{Informkesto homo |dato de naskiĝo = [[1893]] |loko de naskiĝo = ''nekonata loko'' |dato de morto = la [[17-an de novembro]] [[1969]] |loko de morto = [[Montrealo]] }} '''Harry FINEMAN''' estis [[kanado|kanada]] [[judoj|juda]] esperantisto. Li naskiĝis en [[1893]] kaj mortis en aĝo de 76 jaroj la [[17-an de novembro]] [[1969]] en [[Montrealo]]. Harry Fineman estis la aŭtoro de juda-Esperanta kaj Esperanta-juda vortaro ([[1966]]) - la vorto juda ĉi-tie celas la [[jida]]n aŭ [[judgermana]]n lingvon. ==Verkaro== * ''Plena Esperanto-juda vortaro kaj plena juda-Esperanto vortaro'': kaj suplementoj (Montreal, 1966. - 149, 316 p.) === Citaĵo === {{citaĵo | originala teksto = ''In 1966 hot Hari Fajnman farefentleĥt in Montreal dem "filfaĥn" jidiŝ-esperantiŝn un esperantiŝ-jidiŝn verterbuĥ.'' | teksto = En 1966 Harry Fineman publikigis en Montrealo la "multoblan" jida-esperantan kaj esperanta-jidan vortaron. | aŭtoro = [[Joel Matvejev]] <ref>''Jidiŝ un Esperanto'', vd. sube</ref> }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.gazetaeao.ru/160-2/ ''Jidiŝ un Esperanto - a 160-joriker roman''], "[[Jido]] kaj Esperanto - 160-jara romano". Artikolo de Joel Matvejev en la jida lingvo pri la ligoj inter la jida kaj Esperanto por la 160-a datreveno de Zamenhofo. Aperis 2020-02-05 en [[Birobiĝana Stelo]]. * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Harry%20Fineman Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Harry Fineman en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{ĝermo|esperantisto}} {{Vivtempo|Fineman, Harry}} [[Kategorio:Kanadaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Montrealanoj]] [[Kategorio:judaj esperantistoj]] 0oj306l65bfu7spn4sqid4d3ocfymox 0 33846 9419985 9366708 2026-07-04T06:49:00Z Sj1mor 12103 9419985 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Leonardo TORRES Quevedo''' (naskiĝinta en [[Santa Cruz de Iguña]] la [[28-an de decembro]] [[1852]] – mortinta en [[Madrido]] la [[18-an de decembro]] [[1936]]) estis hispana [[inĝeniero]], [[inventisto]], [[esploristo]] kaj [[esperantisto]]. ''Leonardo Torres Quevedo'' naskiĝis en [[Kantabrio]], sed loĝis de infanaĝo en [[Bilbao]]; li studis [[inĝenierio]]n en [[Parizo]] kaj [[Madrido]]. Li baldaŭ dediĉis sin al la esplorado kaj elpensado de novaj maŝinoj. Liaj ĉefaj celoj estis jenaj: == Aviado == En 1902, ''Torres'' prezentis al la Sciencaj Akademioj de Madrido kaj [[Parizo]] la projekton de nova speco de veturilo kiu solvus la gravan problemon de suspendado de la gondolo inkluzivante internan kadron de flekseblaj kabloj kiuj donus al la aerŝipo rigidecon per interna premo. En 1905, kun la helpo de [[Alfredo Kindelán]], ''Torres'' direktis la konstruadon de la unua hispana direktilo en la Army Military Aerostatics Service, kreita en 1896 kaj situanta en Gvadalaharo. Post kiam konstruo estis sukcese finita, la nova aerŝipo, baptita fare de la Ministerio de Publika Konstruo en 1908 kiel ''Torres Quevedo'', efektivigis plurajn testflugojn. Sekve, komenciĝis kunlaboro inter ''Torres'' kaj la franca firmao Astra , kiu sukcesis aĉeti la patenton kun cedo de rajtoj etendita al ĉiuj landoj krom Hispanio, por ebligi la konstruadon de la direktilo en sia lando. Do, en 1911, la konstruado de direktiloj konataj kiel la Astra-Torres aerŝipoj estis komencita. La karakteriza triloba dezajno estis vaste utiligita dum la [[Unua Mondmilito]] fare de la Entente-potencoj por diversspecaj taskoj, ĉefe maramea protekto kaj inspektado. La sukceso dum la milito eĉ tiris la atenton de la [[Imperijapana Ŝiparmeo]], kiu akiris modelon en 1922. == Aera transportilo == [[Dosiero:Niagara Falls Whirlpool Aero Car.jpg|300px|eta|dekstra|La [[Whirlpool Aero Car|Spanish Aero Car]], super la Niagara Akvofalo.]] ''Torres'' multe laboris en la konstruado de pendaj transportiloj, en Hispanio kaj aliaj landoj. Lia plej fama verko estas la transportilo super la [[Niagara Akvofalo]] en [[Kanado]], la [[Whirlpool Aero Car|Spanish Aero Car]], konstruita en [[1916]] kaj ankoraŭ funkcianta nuntempe. == Telekontrolo == Alia invento estis la maŝinoj kontrolitaj el la distanco. Li prezentis sian ''Telekino'' en la Akademio de Scienco de Parizo en [[1903]], kaj ĝin patentis. La plej fama modelo siatempe estis malgranda boato, naviganta en la maro ĉe Bilbao, funkciigata el la bordo, kiun li prezentis en [[1906]]. == Aŭtomataj kalkulmaŝinoj == ''Torres Quevedo'' inventis diversajn maŝinojn por kalkulado, kaj li estis unu el la pioniroj en tiu fako. Lia plej konata aparato estis la maŝino por ludi [[ŝako]]n, la unua en sia tempo. La aŭtomato ne liveras maton en la minimuma nombro da movoj, nek ĉiam ene de la 50 movoj asignitaj per la kvindek-mova regulo, pro la simpla algoritmo kiu kalkulas la movojn. Ĝi tamen faris ŝakon ĉiufoje la kontraŭulon. Se kontraŭleĝa movo estis farita de la kontraŭa ludanto, la aŭtomato signalus ĝin enŝaltante lumon. Se la kontraŭstara ludanto farus tri kontraŭleĝajn movojn, la aŭtomato ĉesus ludi. Ĝi kreis grandan eksciton kiam ĝi faris sian debuton, ĉe la [[Universitato de Parizo]] en 1914. Ĝi estis vaste menciita en ''[[Scientific American]]'' la 6-an de novembro, 1915. Dua versio estis konstruita fare de lia filo Gonzalo sub lia direkto, kaj estis prezentita en Parizo en 1922. Ĝi estis pli eleganta kaj teknike pli perfektigita. La mekanikaj brakoj estis anstataŭigitaj per elektromagnetoj por movi la pecojn kaj inkludis gramofonon kiu sciigis ĉekojn. En 1951 Savielly Tartakower perdis kontraŭ la maŝino ĉe la Kibernetika Kongreso en Parizo. == Aliaj agadoj == Aldone al la menciitaj inventoj, ''Leonardo Torres Quevedo'' ankaŭ dizajnis Koordinatan Indikilon, Kablolanĉilon, Aparaton por preni paroladojn sen stenografo, Movidan Sintezilon, Aŭtomatan Pesilon, Boaton kun du flosiloj kaj novan specon de Ŝipo nomita Camp, inter aliaj. En la lastaj jaroj de lia vivo, Torres turnis sian atenton al la kampo de pedagogio, por esplori tiujn elementojn aŭ maŝinojn kiuj povis helpi edukistojn en sia tasko. De 1922 ĝis 1930 li faris plibonigojn pri tajpiloj , marĝena paginado de manlibroj, kaj aliaj kiel la Projekciebla Montrilo, kaj la Instrua Projekciilo. La Projekciebla Montrilo baziĝas sur la ombro produktita de maldiafana korpo, kiu moviĝas proksime al la projekciita plato, estante ĉi tiu ombro uzata kiel montrilo. Por fari tion, li desegnis artikan sistemon, kiu permesis al la parolanto movi punkton aŭ punktojn apud la projekcia plato, laŭvole, kio ebligis marki la interesajn areojn sur la travidebleco. La Instrua Projekciilo plibonigis la manieron kiel lumbildojn estis metitaj sur vitraj platoj por projekcio. == Esperantista agado == ''Torres Quevedo'' aktive rilatis al [[Esperanto]]. Lia plej konata agado estis la apogo por la alpreno de Esperanto en la [[Ligo de Nacioj]], kiun li proponis al la citita Komitato por Intelekta Kunlaborado. Li ankaŭ partoprenis en aprilo 1922 en la Internacia Konferenco pri Instruo de Esperanto en la Lernejoj kaj en 1925 en la Internacia Konferenco por Aplikado de Esperanto en la Sciencoj, kie li reprezentis la hispanan registaron, kun Emilio Herrera kaj [[Vicente Inglada Ors]]<ref>José Antonio del Barrio, [http://www.esperanto.qc.ca/wp-content/uploads/2020/11/Riverego142-144.pdf Kvazaŭ-ZEO* super la Niagaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201125133849/http://www.esperanto.qc.ca/wp-content/uploads/2020/11/Riverego142-144.pdf |date=2020-11-25 }}, paĝoj 40-42, [[La Riverego]], n-ro 242-244, 2020.</ref>. Li estis membro ankaŭ de la [[Hispana Esperanto-Instituto]], kiu grupigis elstarajn apogantojn de la internacia lingvo, kvankam lia agado en ĝi estis nur simbola. == Ekstera ligilo == [http://www.delbarrio.eu/torresquevedo.htm Artikolo en la hispana pri la rilato de Torres Quevedo al Esperanto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Torres Quevedo, Leonardo}} [[Kategorio:Hispanaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Hispanaj inventistoj]] [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Pioniraj komputikistoj]] ct54sqsr0623uj7gbnl8wuacxb0w8d0 9419986 9419985 2026-07-04T06:49:35Z Sj1mor 12103 9419986 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Leonardo TORRES Quevedo''' (naskiĝinta en [[Santa Cruz de Iguña]] la [[28-an de decembro]] [[1852]] – mortinta en [[Madrido]] la [[18-an de decembro]] [[1936]]) estis hispana [[inĝeniero]], [[inventisto]], [[esploristo]] kaj [[esperantisto]]. ''Leonardo Torres Quevedo'' naskiĝis en [[Kantabrio]], sed loĝis de infanaĝo en [[Bilbao]]; li studis [[inĝenierio]]n en [[Parizo]] kaj [[Madrido]]. Li baldaŭ dediĉis sin al la esplorado kaj elpensado de novaj maŝinoj. Liaj ĉefaj celoj estis jenaj: == Aviado == En 1902, ''Torres'' prezentis al la Sciencaj Akademioj de Madrido kaj [[Parizo]] la projekton de nova speco de veturilo kiu solvus la gravan problemon de suspendado de la gondolo inkluzivante internan kadron de flekseblaj kabloj kiuj donus al la aerŝipo rigidecon per interna premo. En 1905, kun la helpo de [[Alfredo Kindelán]], ''Torres'' direktis la konstruadon de la unua hispana direktilo en la Army Military Aerostatics Service, kreita en 1896 kaj situanta en Gvadalaharo. Post kiam konstruo estis sukcese finita, la nova aerŝipo, baptita fare de la Ministerio de Publika Konstruo en 1908 kiel ''Torres Quevedo'', efektivigis plurajn testflugojn. Sekve, komenciĝis kunlaboro inter ''Torres'' kaj la franca firmao Astra , kiu sukcesis aĉeti la patenton kun cedo de rajtoj etendita al ĉiuj landoj krom Hispanio, por ebligi la konstruadon de la direktilo en sia lando. Do, en 1911, la konstruado de direktiloj konataj kiel la Astra-Torres aerŝipoj estis komencita. La karakteriza triloba dezajno estis vaste utiligita dum la [[Unua Mondmilito]] fare de la Entente-potencoj por diversspecaj taskoj, ĉefe maramea protekto kaj inspektado. La sukceso dum la milito eĉ tiris la atenton de la [[Imperijapana Ŝiparmeo]], kiu akiris modelon en 1922. == Aera transportilo == [[Dosiero:Niagara Falls Whirlpool Aero Car.jpg|300px|eta|dekstra|La [[Whirlpool Aero Car|Spanish Aero Car]], super la Niagara Akvofalo.]] ''Torres'' multe laboris en la konstruado de pendaj transportiloj, en Hispanio kaj aliaj landoj. Lia plej fama verko estas la transportilo super la [[Niagara Akvofalo]] en [[Kanado]], la [[Whirlpool Aero Car|Spanish Aero Car]], konstruita en [[1916]] kaj ankoraŭ funkcianta nuntempe. == Telekontrolo == Alia invento estis la maŝinoj kontrolitaj el la distanco. Li prezentis sian ''Telekino'' en la Akademio de Scienco de Parizo en [[1903]], kaj ĝin patentis. La plej fama modelo siatempe estis malgranda boato, naviganta en la maro ĉe Bilbao, funkciigata el la bordo, kiun li prezentis en [[1906]]. == Aŭtomataj kalkulmaŝinoj == ''Torres Quevedo'' inventis diversajn maŝinojn por kalkulado, kaj li estis unu el la pioniroj en tiu fako. Lia plej konata aparato estis la maŝino por ludi [[ŝako]]n, la unua en sia tempo. La aŭtomato ne liveras maton en la minimuma nombro da movoj, nek ĉiam ene de la 50 movoj asignitaj per la kvindek-mova regulo, pro la simpla algoritmo kiu kalkulas la movojn. Ĝi tamen faris ŝakon ĉiufoje la kontraŭulon. Se kontraŭleĝa movo estis farita de la kontraŭa ludanto, la aŭtomato signalus ĝin enŝaltante lumon. Se la kontraŭstara ludanto farus tri kontraŭleĝajn movojn, la aŭtomato ĉesus ludi. Ĝi kreis grandan eksciton kiam ĝi faris sian debuton, ĉe la [[Universitato de Parizo]] en 1914. Ĝi estis vaste menciita en ''[[Scientific American]]'' la 6-an de novembro, 1915. Dua versio estis konstruita fare de lia filo Gonzalo sub lia direkto, kaj estis prezentita en Parizo en 1922. Ĝi estis pli eleganta kaj teknike pli perfektigita. La mekanikaj brakoj estis anstataŭigitaj per elektromagnetoj por movi la pecojn kaj inkludis gramofonon kiu sciigis ĉekojn. En 1951 Savielly Tartakower perdis kontraŭ la maŝino ĉe la Kibernetika Kongreso en Parizo. == Aliaj agadoj == Aldone al la menciitaj inventoj, ''Leonardo Torres Quevedo'' ankaŭ dizajnis Koordinatan Indikilon, Kablolanĉilon, Aparaton por preni paroladojn sen stenografo, Movidan Sintezilon, Aŭtomatan Pesilon, Boaton kun du flosiloj kaj novan specon de Ŝipo nomita Camp, inter aliaj. En la lastaj jaroj de lia vivo, Torres turnis sian atenton al la kampo de pedagogio, por esplori tiujn elementojn aŭ maŝinojn kiuj povis helpi edukistojn en sia tasko. De 1922 ĝis 1930 li faris plibonigojn pri tajpiloj , marĝena paginado de manlibroj, kaj aliaj kiel la Projekciebla Montrilo, kaj la Instrua Projekciilo. La Projekciebla Montrilo baziĝas sur la ombro produktita de maldiafana korpo, kiu moviĝas proksime al la projekciita plato, estante ĉi tiu ombro uzata kiel montrilo. Por fari tion, li desegnis artikan sistemon, kiu permesis al la parolanto movi punkton aŭ punktojn apud la projekcia plato, laŭvole, kio ebligis marki la interesajn areojn sur la travidebleco. La Instrua Projekciilo plibonigis la manieron kiel lumbildojn estis metitaj sur vitraj platoj por projekcio. == Esperantista agado == ''Torres Quevedo'' aktive rilatis al [[Esperanto]]. Lia plej konata agado estis la apogo por la alpreno de Esperanto en la [[Ligo de Nacioj]], kiun li proponis al la citita Komitato por Intelekta Kunlaborado. Li ankaŭ partoprenis en aprilo 1922 en la Internacia Konferenco pri Instruo de Esperanto en la Lernejoj kaj en 1925 en la Internacia Konferenco por Aplikado de Esperanto en la Sciencoj, kie li reprezentis la hispanan registaron, kun Emilio Herrera kaj [[Vicente Inglada Ors]]<ref>José Antonio del Barrio, [http://www.esperanto.qc.ca/wp-content/uploads/2020/11/Riverego142-144.pdf Kvazaŭ-ZEO* super la Niagaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201125133849/http://www.esperanto.qc.ca/wp-content/uploads/2020/11/Riverego142-144.pdf |date=2020-11-25 }}, paĝoj 40-42, [[La Riverego]], n-ro 242-244, 2020.</ref>. Li estis membro ankaŭ de la [[Hispana Esperanto-Instituto]], kiu grupigis elstarajn apogantojn de la internacia lingvo, kvankam lia agado en ĝi estis nur simbola. == Ekstera ligilo == [http://www.delbarrio.eu/torresquevedo.htm Artikolo en la hispana pri la rilato de Torres Quevedo al Esperanto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Torres Quevedo, Leonardo}} [[Kategorio:Hispanaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Hispanaj inventistoj]] [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Pioniraj komputikistoj]] i7zxpae2izzrp0ebuu4cjfftmwdmgui 0 35292 9419911 6115773 2026-07-04T05:16:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419911 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = Kuurne Herberg De Kroone.JPG | bildo-priskribo = la gastejo ''De Kroone'' | flago = Vlag Kuurne.PNG | blazono = Wapen van Kuurne.svg | blazono-larĝeco = 80px | mapo = KuurneLocation.png | lando = [[Belgio]] | provinco = [[Okcidenta Flandrio]] | latitudo = <!-- prenata el vikidatumoj --> | longitudo = <!-- prenata el vikidatumoj --> | regiono-ISO = BE-VWV | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Kuurne en [[Belgio]] | estro = {{#property:P6}} | areo = 10,01 | loĝantaro= {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|34023}}}} | loĝantaro-stato= {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} | denso = 1253 | horzono = [[Mezeŭropa tempo|GMT+1h]]<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 8520 | kodo = 34023 | laŭ = NIS }} '''Kuurne''' ({{nl}} [KY:Rn']) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|34023}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Kortrejko. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.kuurne.be Oficiala retejo de la municipo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080910012739/http://www.kuurne.be/ |date=2008-09-10 }} (nederlande) [[Dosiero:Kuurne De Middenstand.JPG|eta|maldekstra|300px|<center>la historia kafejo ''De Middenstand'']] {{Belga provinco Okcidenta Flandrio}} 3sictl74wp1qpwzesbaa6nc7q2pd9m0 0 36838 9419895 9386608 2026-07-04T04:28:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419895 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Ritalin-SR-20mg-full.jpg|eta|Kuracilo en [[pilolo]]j.]] [[Dosiero:12-08-18-tilidin-retard.jpg|eta|Skatoloj de kuraciloj.]] '''Kuracilo''' aŭ '''resanigilo''' estas ĉiu ilo uzata en [[terapio]] (ekz. '''medikamento''', farmacia drogo, farmacia preparaĵo, farmacia produkto, fizika rimedo) kun la celo [[Terapio|kuraci]] (PIV), [[diagnozo|diagnozi]], resanigi aŭ [[Prevento|preventi]] [[malsano]]jn.<ref>[http://www.pharmacistspharmajournal.org/2010/11/definitions-of-drug-radioactive-drug_11.html Definition and classification of Drug or Pharmaceutical Regulatory aspects of drug approval] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170722022720/http://www.pharmacistspharmajournal.org/2010/11/definitions-of-drug-radioactive-drug_11.html |date=2017-07-22 }} Alirita la 30an de Decembro 2013.</ref><ref>[http://www.fda.gov/opacom/laws/fdcact/fdcact1.htm US Federal Food, Drug, and Cosmetic Act, SEC. 210., (g)(1)(B).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090512014151/http://www.fda.gov/opacom/laws/fdcact/fdcact1.htm |date=2009-05-12 }} Alirita la 17an de Aŭgusto 2008.</ref><ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32004L0027:EN:HTML Directive 2004/27/EC de Eŭropa Parlamento kaj de la Konsilio de 31a de Marto 2004 amende Direktivo 2001/83/EC pri Komunuma kodo rilate al [[Medicino|medicinaj]] produktoj por homa uzado. Artikolo 1.] Publikigita la 31an de Marto 2004. Alirita la 17an de Aŭgusto 2008.</ref> Drogoterapio ([[farmakoterapio]]) estas grava parto de [[medicino]] kaj dependas de la scienco [[farmakologio]] por kontinua progreso kaj de [[farmacio]] por taŭga administrado. Resanigiloj klasiĝis diverse. Unua klasigo estas laŭ la regula nivelo de aprobitaj resanigiloj ([[apotekisto]] vendas la kuracilon nur kiam [[kuracisto]] aprobis ĝin pere de preskribo, aŭ almenaŭ helpokuracisto aŭ kvalifikita [[Flegado|flegisto]]) ĝis publike vendataj en [[apoteko]]j resanigiloj, plej verŝajne ĉar estas tre konataj de la publiko, kiu libere preskribas al si mem, kaj ne kunportas danĝeron. Alia ŝlosila distingo estas inter tradiciaj drogoj de malgrandaj [[molekulo]]j, kutime derivitaj el kemiaj sintezo, kaj [[Biofarmacio|biokuraciloj]], kiuj inkludas [[Rekombino de DNA|rekombinajn proteinojn]], [[vakcino]]jn, [[sangoprodukto]]jn uzatajn terapie (kiaj IVIG), [[genterapio]]n, kaj [[ĉelterapio]]n (por ekzemplo, terapioj por [[praĉelo]]j). Aliaj manieroj klasifiki kuracilojn estas farataj laŭ formo de agado, livervojo, [[organa sistemo]] koncernita, aŭ terapiaj efikoj. Prilaborita kaj amplekse uzata klasifika sistemo estas la [[ATC-kodo]] (ATC sistemo). La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] tenas liston de [[esencaj medikamentoj]]. La eltrovo kaj disvastigo de kuraciloj estas kompleksa kaj multekosta agado entreprenita de la [[farmacia industrio]] (kiu certe enspezas grandajn monkvantojn el tiu investado), akademiaj (universitataj) sciencistoj, kaj registaroj. Tiuj ĝenerale regulas pri kiuj drogoj estu almerkatigitaj, kiel drogoj estu almerkatigitaj, kaj en kelkaj jurisdikcioj, eĉ la drogoprezojn. En la lastaj jardekoj leviĝis forta kaj akra polemiko pri la drogoprezoj kaj la disponeblo de uzataj drogoj. == Difino == En [[Eŭropo]], la termino plej uzata estas "medicina produkto", kaj ĝi estas difinita de la [[juro de Eŭropa Unio]] jene: "(a) Ajna substanco aŭ kombino de substancoj prezentita kiel havanta proprecojn por traktado aŭ preventado de malsano ĉe homaj estaĵoj; aŭ (b) Ajna substanco aŭ kombino de substancoj kiu povas esti uzata en aŭ liverata al homaj estaĵoj ĉu por restaŭrin, korekti aŭ modifi fiziologiajn funkciojn per plenumado de farmakologia, imunologia aŭ metabola agado, aŭ farante medicinan diagnozon."<ref>[http://ec.europa.eu/health/files/eudralex/vol-1/dir_2004_27/dir_2004_27_en.pdf Directive 2004/27/EC] Official Journal of the European Union. [[30a de aprilo]] 2004 L136</ref> En [[Usono]], la plej uzata termino estas "drogo" nome: * Substanco agnoskita de oficiala farmakopeo aŭ formularo. * Substanco intencita por uzado en diagnozo, kuracado, mildigado, traktado aŭ preventado de malsanoj. * Substanco (krom [[manĝaĵo]]j) intencitaj por influi la strukturon aŭ ajnan funkcion de la korpo. * Substanco intencita por uzado kiel komponanto de kuracilo sed ne aparato aŭ komponanto, parto aŭ helpilo de [[aparato]]. * Biologiaj produktoj estas inkludataj ene de tiu difino kaj estas ĝenerale kovritaj de la samaj leĝoj kaj reguloj, sed ekzistas diferencoj rilate al ties fabrikaj procezoj (kemia procezo kontraŭ biologia procezo.)<ref>FDA [http://www.fda.gov/Drugs/InformationOnDrugs/ucm079436.htm Glossary]</ref> == Kelkaj tipoj == {{Div col|cols = 3}} * [[Antibiotiko]] * [[Antitoksino]] * [[Kontraŭdolorilo]] * [[Kuracila kremo|Kremo]] * [[Pilolo]] * [[Preskriba kuracilo]] * [[Psikoaktiva drogo]] * [[Sangoprodukto]] * [[Stimulilo]] * [[Trankviligilo]] * [[Vakcino]] {{Div col end}} === Antibiotikoj === {{Ĉefartikolo|Antibiotiko}} [[Dosiero:Staphylococcus aureus (AB Test).jpg|dekstra|eta|200px|Testplateto montranta [[antibiotiko]]n kontraŭ [[stafilokoko]].]] '''Antibiotiko''' estas [[drogo]] kiu mortigas aŭ malrapidigos la kreskon de [[bakterio]]j. Ili apartenas al specifa klaso de 'kontraŭmikrobaj drogoj', pli vasta grupo kiu ankaŭ inkluzivas la kontraŭvirusajn, kontraŭfungajn, kaj kontraŭparazitajn drogojn (aliaj neoficialaj nomoj estas kontraŭmikrobaĵoj, kontraŭbakteriaĵoj, kontraŭvirusaĵoj, kontraŭfungaĵoj, kaj kontraŭparazitaĵoj). Ili estas preskaŭ nedamaĝemaj por la gastiganto, kaj tial eblas ilin uzi por kuraci [[infekto]]jn. Origine la termino aludis al kemiaĵoj izolitaj el vivaĵoj, kontraŭstare al ĥemoterapiaĵoj, kiuj estas pure sintezaj. Nuntempe tamen la vorto "antibiotiko" ankaŭ aplikiĝas al [[Kemia sintezo|sintezaj]] [[kontraŭ-microbaĵo|kontraŭmikrobaĵoj]], kiel [[sulfonamido]]j. La antibiotikoj estas malgrandaj [[molekulo]]j kies [[molekula pezo]] estas malpli ol 2000 mas-atomaj unuoj. Ili ne estas [[enzimo]]j. === Kremoj === {{Ĉefartikolo|Kuracila kremo}} '''Kremo''' estas porloka preparaĵo kutime por aplikado sur la [[haŭto]]. Oni uzas ankaŭ kremojn por aplikado al [[mukozo]]j kiaj tiuj de la [[rektumo]] aŭ de la [[vagino]]. Kremoj povas esti konsiderataj kuraciloj nome [[farmacio|farmaciaj]] produktoj ĉar eĉ kosmetikaj kremoj estas bazataj sur teknikoj disvolvigitaj de [[farmacio]] kaj eĉ nemedicinaj kremoj estas tre uzataj en vario de haŭto kondiĉoj (dermatozoj). La uzado de la nova koncepto de ''fingropintaĵo'' povas esti helpa al kompreno kiel porloka kremo necese devas kovri diferencajn areojn. Kremoj estas duonsolidaj [[emulsio]]j el [[oleo]] kaj [[akvo]]. Ili estas dividataj en du tipoj: kremoj de oleo-en-akvo (O/A) kiuj estas komponataj el malgrandaj gutoj el oleo disaj en kontinua fazo, kaj de akvo-en-oleo (A/O) kiuj estas komponataj el malgrandaj gutoj el akvo disaj en kontinua olea fazo. Kremoj de oleo-en-akvo estas pli komfortaj kaj kosmetike akcepteblaj ĉar ili estas malpli grasecaj kaj pli facile forlaveblaj uzante nur akvon. Kremoj de akvo-en-oleo estas malpli facile manipuleblaj sed multaj kuraciloj kiuj estas aligitaj en kremoj estas [[hidrofoba]]j kaj estos pli facile liveritaj el kremoj de akvo-en-oleo ol el kremoj de oleo-en-akvo. Kremoj de akvo-en-oleo estas ankaŭ pli humidigaj ĉar ili havigas olean barieron kiu malpliigas perdon de akvo el la kornotavolo, nome la plej ekstera tavolo de la haŭto. == Historio == === Antikva farmakologio === [[Dosiero:PKahun LV2.jpg|eta|maldekstre|Kahun Ginekologia Papiruso.]] Uzado de plantoj kaj de plantosubstancoj por trakti ĉiujn tipojn de malsanoj kaj medicinajn kondiĉojn ŝajne datas el epoko de [[prahistoria medicino]]. La [[Kahun Ginekologia Papiruso]], nome la plej antikva konata medicina teksto ajnatipa, datas el ĉirkaŭ 1800 a.K. kaj reprezentas la unuan dokumentitan uzon de ajna tipo de drogo.<ref>Griffith, F. Ll. ''The Petrie Papyri: Hieratic Papyri from Kahun and Gurob''</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/kahunpapyrus.htm |titolo=The Kahun Gynaecological Papyrus |alirdato=2015-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120419085059/http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/kahunpapyrus.htm |arkivdato=2012-04-19 }}</ref> Tiu kaj aliaj medicinaj [[papiruso]]j priskribas [[Antikvegipta medicino|praktikojn de antikvegipta medicino]], kia uzado de [[mielo]] por trakti infektojn kaj la kruroj de [[abelmanĝulo]]j por trakti koldoloron. Antikva [[Babilonio#Medicino|Babilonia medicino]] montris la uzadon de [[Preskriba kuracilo|preskribaĵoj]] en la unua duono de la [[2-a jarmilo a.K.]]. [[Kuracila kremo|Medicinaj kremoj]] kaj [[pilolo]]j estis uzataj kiel traktaĵoj.<ref name="Stol-99">H. F. J. Horstmanshoff, Marten Stol, Cornelis Tilburg (2004), ''Magic and Rationality in Ancient Near Eastern and Graeco-Roman Medicine'', p. 99, Brill Publishers, ISBN 90-04-13666-5.</ref> En la [[Hindia subkontinento]], la [[Atharvaveda]], nome religia teksto de [[Hinduismo]] kies kerno datas el la 2a jarmilo a.K., kvankam la himnoj registritaj en ĝi ŝajne estas eĉ pli antikvaj, estas la unua hindia teksto kiu temas pri [[medicino]]. Ĝi priskribas plantbazitajn drogojn por kontraŭstari malsanojn.<ref>Vidu Atharvaveda XIX.34.9</ref> La plej antikvaj fondoj de [[ajurvedo]] estis konstruitaj sur sintezo de selekto de antikvaj herbopraktikoj, kune kun amasa aldono de teoriaj konceptigoj, novaj nozologioj kaj novaj terapioj dataj el ĉirkaŭ 400 a.K. antaŭen.<ref>Kenneth G. Zysk, ''Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery,'' Oxford University Press, rev. ed. (1998) ISBN 0-19-505956-5.</ref> La studanto de Āyurveda devis koni dek artojn kiuj estas nemalhaveblaj en la preparado kaj aplikado de ties medicinoj: distilado, funkciantaj lertecoj, [[kuirarto]], [[hortikulturo]], [[metalurgio]], sukerfabrikado, farmacio, analizo kaj separado de mineraloj, kompono de metaloj, kaj preparado de [[alkalo]]j. La [[Hipokrata ĵuro]] por [[kuracisto]]j, atribuita al Grekio de la 5a jarcento a.K., aludas al la ekzisto de "mortigaj drogoj", kaj oni scias, ke la [[Antikvgrekia medicino|antikvgrekaj kuracistoj]] importis drogojn el Egipto kaj el aliaj lokoj.<ref>Heinrich Von Staden, ''Herophilus: The Art of Medicine in Early Alexandria'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1989), pp. 1-26.</ref> === Mezepoka farmakologio === [[Dosiero:Avicenna.jpg|eta|150px|Desegno de [[Aviceno]] el 1271.]] La libro de [[Al-Kindi]] de la 9a jarcento konata en latinlingva mezepoka intelektularo kiel ''De Gradibus'' kaj ''La kanono de medicino'' de [[Aviceno]] kovras ampleksan gamon de drogoj kiuj estis konataj de la [[Medicino en mezepoka islama mondo]]. [[Mezepoka medicino]] vidis progresojn en kirurgio, sed kelkaj vere efikaj drogoj ekzistis, krom [[opio]] (trovita inter tre popularaj drogoj kiel "Granda Ripozo" tiame)<ref>{{Cite journal|title = The pharmacology of medieval sedatives: the "Great Rest" of the Antidotarium Nicolai|url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24905867|journal = Journal of Ethnopharmacology|date = 2014-08-08|issn = 1872-7573|pmid = 24905867|pages = 443–449|volume = 155|issue = 1|doi = 10.1016/j.jep.2014.05.048|first = Nicholas|last = Everett|first2 = Martino|last2 = Gabra}}</ref> kaj [[kinino]]. Popola kuracado kaj povegaj venenaj metalbazitaj komponaĵoj estis popularaj traktaĵoj. [[Teodorico de' Borgognoni]], (1205–1298), estis unu el plej signifaj kirurgoj de la mezepoka periodo, responsa por enkonduko kaj disvastigo de gravaj kirurgiaj progresoj kiaj la baza praktiko de antisepsa drogo kaj la uzado de [[anestezo]]. [[Garcia de Orta]] priskribis kelkajn herbajn traktadojn kiuj estis tiam uzataj. === Moderna farmakologio === Dum plej el la 19a jarcento, drogoj estis ne tre efikaj, kondukante al [[Oliver Wendell Holmes, Sr.]] al fama komento en 1842 ke "se ĉiuj kuraciloj en la mondo estus forĵetitaj en la maron, ĝi estus la plej bona por la homaro kaj la plej malbona por la fiŝaro".<ref name=Reasonable/> Dum la [[Unua Mondmilito]], [[Alexis Carrel]] kaj [[Henry Drysdale Dakin|Henry Dakin]] disvolvigis la metodon Carrel-Dakin por traktado de vundsoj per irigacio, solvo de Dakin, per ĝermicido kiu helpis preventi [[gangreno]]n. En la intermilta periodo, la unuaj kontraŭ-bakteriaj agentoj kiaj la sulfonamidaj antibiotikoj estis disvolvigitaj. Dum la Dua Mondmilito okazis la enkonduko de disvastigita kaj efektiva kontraŭmikrobia terapio pere de la etendo kaj amasproduktado de [[penicilino|penicilinaj]] antibiotikoj, ebligita por la premoj de la milito kaj la kunlaborado de britaj sciencistoj kun la usona [[farmacia industrio]]. [[Dosiero:Charles Gerhardt.jpg|eta|maldekstre|[[Charles Gerhardt]], unua sintezanto de la acetilsalicilata acido.]] Kuraciloj ofte uzataj ĉirkaŭ la fino de la 1920-aj jaroj estis [[aspirino]], [[kodeino]], kaj [[morfino]] kontraŭ doloro; ''digitalis'', [[nitroglicerino]], kaj [[kinino]] por kormalsanoj, kaj [[insulino]] por diabeto. Aliaj drogoj estis [[antitoksino]]j, kelkaj biologiaj vakcinoj, kaj kelkaj sintezaj drogoj. En la 1930-aj aperis antibiotikoj: unue sulfonamido, poste [[penicilino]] kaj aliaj antibiotikoj. Kuraciloj iĝis pli kaj pli "la centro de medicina praktiko".<ref name=Reasonable>{{Citaĵo el libro|titolo=Reasonable Rx: Solving the drug price crisis|aŭtoro=Finkelstein S, Temin P|jaro=2008|eldoninto=FT Press}}</ref> En la 1950-aj jaroj aperis ankaŭ aliaj kuraciloj kiaj kortikosteroidoj por [[inflamo]], ''rauwolfia'' alkaloidoj kiel trankviligiloj kaj antihipertensiloj, [[antihistamino]]j por nazaj alergioj, [[ksantino]] por [[astmo]], kaj tipaj antipsikotikoj por [[psikozo]].<ref name=Reasonable/> p.&nbsp;23–24. Ĉirkaŭ 2007, miloj da aprobitaj drogoj estis disvolvigitaj. Pli kaj pli, [[biotekniko]] estis uzata por malkovri [[Biofarmacio|biofarmaciaĵojn]].<ref name=Reasonable/> Pli ĵuse, multfakaj alproksimigoj havigis la riĉon de novaj informoj por la disvolvigo de novaj antibiotikoj kaj antibakteriloj kaj por la uzado de biologiaj agentoj por antibakteria terapio.<ref name= MillerAAMillerPF>{{Citaĵo el libro|titolo=Emerging Trends in Antibacterial Discovery: Answering the Call to Arms|aŭtoro=Miller, AA; Miller, PF (editor)|jaro=2011|eldoninto=Caister Academic Press|ISBN=978-1-904455-89-9}}</ref> En la 1950-aj jaroj novaj psikiatriaj drogoj, ĉefe la antipsikota klorpromazino, estis dezajnita en laboratorioj kaj malrapide venis al preferata uzado. Kvankam ofte akceptita kiel progreso en kelkaj manieroj, estis ioma opozicio, pro seriozaj kontraŭaj efikoj kiaj malfrua diskinezio. Pacientoj ofte kontraŭas psikiatrion kaj malakceptis aŭ prokrastis uzi drogojn kiam oni ne estas sub psikiatria kontrolo. Registaroj estis tre engaĝiĝintaj en la regulado de la drogdisvolvigo kaj de la drogvendado. En Usono la katastrofo pro la Sulfanilamida eliksiro de 1937 okazigis la morton de pli ol 100 personoj kaj tio kondukis al starigo de la [[Manĝaĵa kaj Droga Administracio]] (FDA), kaj la leĝo de 1938 ''Federal Food, Drug, and Cosmetic Act'' devigis al fabrikantoj registri novajn drogojn ĉe la FDA. La amendo de 1951 ''Humphrey-Durham Amendment'' postulis, ke certaj drogoj estu vendataj nur laŭ preskribo. En 1962 sekva amendo postulis, ke novaj drogoj estu testitaj per klinikaj ekzamenoj por akiri efikecon kaj sekurecon.<ref name=Reasonable/> p.&nbsp;24–26. Ĝis la 1970-aj jaroj, drogoprezoj ne estis grava afero por doktoroj kaj pacientoj. Kiam pli da drogoj estis preskribitaj por kronikaj malsanoj, tamen, kostoj iĝis pezegaj, kaj ĉirkaŭ la 1970-aj jaroj preskaŭ ĉiu usona subŝtato postulis aŭ kuraĝigis la anstataŭo de ĝenraj kuraciloj por pli multekostaj markonomoj. Tio kondukis ankaŭ al usona leĝo de 2006 nome ''Medicare Part D'', kiu proponas medicinan kovron por drogoj.<ref name=Reasonable/> p.&nbsp;28–29. La [[Eŭropa Medicina Agentejo]] ({{lang-en|The ''European Medicines Agency''}}, [[Akronimo|akronime]] ''EMA'') estas [[reguligo|reguliga]] agentejo de la [[Eŭropa Unio]] por taksi medicinajn produktojn kaj medikamentojn <ref name="auto4">Set up by EC Regulation No. 2309/93 as the European Agency for the Evaluation of Medicinal Products, and renamed by EC Regulation No. 726/2004 to the European Medicines Agency, it had the acronym EMEA until December 2009.</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=http://www.pmlive.com/pharma_news/emea_becomes_ema_197492|title=EMEA becomes EMA|date=14a de Decembro 2009|website=PMLive|accessdate=2023-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221122132955/https://www.pmlive.com/pharma_news/emea_becomes_ema_197492|archivedate=2022-11-22}}</ref>. La EMA certigas sciencan taksadon, superrigardon kaj monitoradon de medikamentoj por homoj kaj bestoj en la EU. Ĝia sidejo estas en [[Amsterdamo]] <ref name="Relocation"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="2115">[https://www.ema.europa.eu/en/about-us/uks-withdrawal-eu/relocation-amsterdam "Relocation to Amsterdam"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="2116">''European Medicines Agency''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="2117">17 September 2018<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="2118"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">16 January</span> 2021</span>.</span></cite></ref>. Je 2008, Usono estis unua en [[medicina esplorado]], inklude farmacian disvolvigon. Prezoj de kuraciloj en Usono estas inter la plej altaj en la mondo, kaj plinovigo de kuraciloj estas koresponde alta. En 2000 usonaj firmaoj disvolvigis 29 el la 75 plej venditaj kuraciloj; firmaoj el la dua plej granda merkato, Japanio, disvolvigis ok, kaj Britio kontribuis per 10. Francio, kiu devigas prezkontrolojn, disvolvigis tri. Laŭlonge de la 1990-aj jaroj la rezultoj estis similaj.<ref name=Reasonable/> p.&nbsp;30–31. ===Historio de kuracilpreskribo=== [[Dosiero:Synthetic Production of Penicillin TR1468.jpg|eta|dekstre|230px|La esploroj de [[Alexander Fleming]] kun ŝimoj de la genro ''[[Penicillium]]'' ludis gravan rolon en la antaŭenigo de antibiotikoj.]] [[Antibiotiko]]j por la unua fojo alvenis al la medicinaj etosoj en 1932 fare de Gerhard Domagk;<ref> Stork W (20a de Junio 2005). [https://pubsapp.acs.org/cen/coverstory/83/8325/8325prontosil.html? "Top Pharmaceuticals: Prontosil".] ''Chemical & Engineering News''. Vol. 83, no. 25. Arkivita el la originalo la 13an de Oktobro 2008. Alirita la 30an de Majo 2014. </ref> kaj estis stampitaj kiel la "mirindaj kuraciloj". La enkonduko de la sulfamidaj kuraciloj kondukis al malpliigo de la mortindicoj pro [[pneŭmonio]] en Usono el 0.2% ĉiujare ĝis 0.05% ĉirkaŭ 1939.<ref>{{cite journal |author= Dowling HF |title=Frustration and foundation. Management of pneumonia before antibiotics |journal=JAMA |volume=220 |issue=10 |pages=1341–5 |date=Junio 1972 |pmid=4553966 |doi= 10.1001/jama.1972.03200100053011 }}</ref> Antibiotikoj inhibas la kreskon de la metabolaj aktivecoj de bakterioj kaj de aliaj mikroorganismoj pere de kemia substanco de mikrobia origino. [[Penicilino]], enkondukita post kelkaj jaroj, havigis pli ampleksan gamon de aktiveco kompare kun la sulfamidaj kuraciloj kaj malpliigis flankefikojn. [[Streptomicino]], trovita en 1942, montriĝis kiel la unua kuracilo efektiva kontraŭ la kaŭzo de la [[tuberkulozo]] kaj iĝis ankaŭ la plej bone konata de longa serio de gravaj antibiotikoj. Oni enkondukis duan generacion de antibiotikoj en la 1940-aj jaroj: nome aŭreomicino kaj kloramfenikolo. Aŭreomicino estis la plej bone konata el la dua generacio. Oni malkovris en la 19-a jarcento la efikon de [[litio]] kontraŭ nervaj misordoj kaj ĝiajn eblajn stabiligajn aŭ profilaktikajn efikojn; ĝi estis malmultekosta kaj facile produktebla. Kiam litio perdis la favoron en Francio, ekludis gravan rolon valpromido. Tiu antibiotiko estis la origino de kuraciloj kiuj finfine kreis la kategorion de stabiligiloj de bonfarto. Valpromido havis diversajn psikotropikajn efikojn kiuj agadis profite al la traktado de akutaj maniaj statoj kaj al la bontenado de traktado de mania [[depresio]]. Psikotropiko povas esti ĉu sedativaj ĉu stimulantaj; sedativaj kuraciloj celas malpliigi la ekstremajn kondutojn. [[stimulanto]]j celas restaŭri normalecon pliigante la tonon de la stato. Tuj aperis la nocio de [[trankviligilo]] kiu estis tre diferencaj disde ajna sedativa aŭ stimulanta kuracilo. La termino "trankviligilo" alproprigis la proprecojn de sedativoj kaj iĝis la dominanta termino en Okcidento laŭlonge de la [[1980-aj jaroj]]. En Japanio, dum tiu tempo, la termino "trankviligilo" egalis al la nocio de psiko-stabiligilo dum la termino "stabiligilo de la bonfarto" vanuis.<ref name="ToneAndrea">Tone, Andrea kaj Elizabeth Watkins, ''Medicating Modern America: Prescription Drugs in History''. Novjorko kaj Londono, New York University, 2007. Print.</ref> Premarino (konjugaciitaj [[estrogeno]]j, enkondukitaj en 1942) kaj Prempro (kombinaĵo de estrogen-progestinaj piloloj, enkondukitaj en 1995) dominis la [[terapio]]n de hormonanstataŭo (HRT) dum la [[1990-aj jaroj]]. HRT ne estas vivo-sava kuracilo, nek kuracas malsanon. Oni preskribis HRT por plibonigi la vivkvaliton. Doktoroj preskribas estrogeno por siaj pli aĝaj pacientinoj kaj por trakti mallongdaŭrajn menopaŭzajn simptomojn kaj por eviti longdaŭrajn malsanojn. En la 1960-aj kaj dekomencaj 1970-aj jaroj, pli kaj pli kuracistoj ekpreskribis estrogenojn por siaj pacientinoj. Inter 1991 kaj 1999, Premarino estis listigita kiel la plej populara preskribaĵo kaj plej multe vendata kuracilo en Usono.<ref name="ToneAndrea" /> [[Dosiero:Pilule contraceptive.jpg|thumb|maldekstre|Kombinitaj trabuŝaj [[Kontraŭkoncipa pilolo|kontraŭkoncipaj piloloj]]. Ili estis aprobitaj por kontraŭkoncipa uzado en la 1960-aj jaroj en [[Usono]]. Aktuale uzas ilin pli ol 100 milionoj da virinoj en la tuta mondo.<ref>UN Population Division (2006). World Contraceptive Use 2005 (PDF). New York: United Nations. ISBN 9-211-51418-5. "women aged 15–49 married or in consensual union"</ref> <ref>Dr. David Delvin. [https://www.netdoctor.co.uk/sex_relationships/facts/contraceptivepills.htm «Contraception – the contraceptive pill: How many women take it in the UK?».]</ref> <ref>Taylor, Tamara; Keyse, Laura; Bryant, Aimee (2006). [http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070109053900/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_health/contraception2005-06.pdf ''Contraception and Sexual Health, 2005/06'' (PDF).] London: Office for National Statistics. ISBN 1-85774-638-4. Arkivita el originalo la 9an de januaro 2007. "British women aged 16–49: 24% currently use the Pill (17% use Combined pill, 5% use Minipill, 2% don't know type)"</ref> <ref>Aiko Hayashi (20 de aŭgusto 2004). [https://www.cbsnews.com/stories/2004/08/20/health/main637523.shtml «Japanese Women Shun The Pill».] CBS News. Konsultita la 12a de junio 2006.</ref>]] La unua trabuŝa [[kontraŭgenerilo]], nome Enovido, estis aprobita de la [[FDA]] en [[1960]]. Trabuŝaj kontraŭgeneriloj inhibas ovuladon kaj tiel evitas koncipiĝon. Oni scias, ke Enovido estis multe pli efektiva ol alternativoj kiel [[kondomo]] kaj [[pesario]]. Tiom frue kiom je 1960, trabuŝaj kontraŭgeneriloj estis disponeblaj en kelkaj diferencaj fortoj fare de diversaj fabrikantoj. En la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, pliiĝanta nombro de ebloj aperis kiel, plej ĵuse, nova kuracilaplika sistemo per kiu oni povas havigi trabuŝajn kontraŭgenerilojn ne trabuŝe sed tra transhaŭta flikaĵo. En 1982, oni enkondukis novan version de la [[pilolo]], konata kiel "dufaza" pilolo. Ĉirkaŭ 1985, oni aprobis novan trifazan pilolon. Kuracistoj ekkonsideris la pilolon kiel bonega rimedo de naskokontrolo por junaj virinoj.<ref name="ToneAndrea" /> Stimulantoj kiel [[Ritalino]] ([[metilfenidato]]) iĝis konvinkaj rimedoj por kontroli kaj modifi la konduton de infanoj. Ritalino estis la unua tia rimedo komercigita en 1955 kontraŭ [[narkolepsio]]; ĝiaj eblaj uzantoj estis mez-aĝaj kaj pli aĝaj pacientoj. Sed nur ĉirkaŭ ioma tempo ene de la 1980-a jaroj kiam infanoj kun hiperaktiveco ricevis preskribon de Ritalino kiu tiam eniris rekte en la merkato. Medicina uzado de metilfenidato estas hegemonia por simptomoj de [[Atentomanka-hiperaktiva perturbo]] (ADHD). Konsumado de metilfenidato en Usono superis ĉiujn aliajn landojn inter 1991 kaj 1999. Evidentiĝis ankaŭ grava kresko en tiu konsumado en Kanado, Novzelando, Aŭstralio kaj Norvegio. Nuntempe, 85% el la metilfenidato en la mondo estas konsumata en Usono.<ref name="ToneAndrea" /> La unua minora trankviligilo estis Meprobamato. Nur dek kvar monatojn post ĝi iĝis disponebla, meprobamato iĝis la plej multe vendata preskribita kuracilo. Ĉirkaŭ 1957, meprobamato iĝis la plej rapide krskiĝanta kuracilo en la historio. La populareco de meprobamato pavimis la vojon por Librium kaj [[Valium]], du minoraj trankviligiloj kiuj apartenis al nova kemia klaso de kuraciloj nomitaj [[benzodiazepino]]j. Tiuj estis kuraciloj kiuj funkciis ĉefe kiel kontraŭ-anksiaj agentoj kaj muskolmalstreĉiloj. La unua benzodiazepino estis Librium. Tri monatojn post ĝi estis aprobita, Librium iĝis la plej multe preskribita trankviligilo en la lando. Tru jarojn poste, Valium venis al la apotekaj bretoj kaj estis dekfoje pli efektiva kiel muskolmalstreĉilo kaj kontraŭkonvulsiilo. Valium estis la plej variutila el la minoraj trankviligiloj. Poste venis la disvastigita adopto de gravaj trankviligiloj kiel klorpromazino kaj la kuracila reserpino. En 1970, ekmalpliiĝis la vendado de Valium kaj Librium, sed oni enkondukis vendadon de novaj kaj plibonigitaj trankviligiloj, kiel Xanax, enkondukita en 1981 por la ĵus kreita [[diagnozo]] de panika disordo, kaj ĝi ege disvastiĝis.<ref name="ToneAndrea" /> ''Mevacor'' (lovastatino) estas la unua kaj plej influa statino en la usona merkato. En 1991 la lanĉo de Pravaĉol (pravastatino), nome la dua disponebla en Usono, kaj la publikigo de Zocor (simvastatino) faris Mevacor ne plu la nura statino en la merkato. En 1998, oni publikigis [[Viagra]] kiel traktado por erekcia disfunkcio.<ref name="ToneAndrea" /> ==Polemikoj== Polemikoj pri farmaciaj kuraciloj estas aliro de pacientoj al disvolvigataj sed ne ankoraŭ aprobitaj kuraciloj, prezoj, kaj primediaj aferoj. ===Aliro al neaprobitaj drogoj=== La registaroj en la tuta mondo kreis politikojn por garantii aliron al kuraciloj eĉ antaŭ ties aproboj por pacientoj kiuj elĉerpis ĉiujn alternativajn traktadeblojn kaj ne kongruas kun la kriterioj de klinikaj klopodoj. Ofte grupigitaj laŭ konsideroj de provizora uzado aŭ liverado por precizaj pacientoj, tiuj programoj estas regataj per reguloj kiuj varias de lando al lando difinantaj alirkriteriojn, datenkolektadon, promocion, kaj kontroladon de la distribuado de kuraciloj.<ref>{{cite journal |author=Helene S |title=EU Compassionate Use Programmes (CUPs): Regulatory Framework and Points to Consider before CUP Implementation |journal=Pharm Med |volume=24 |issue=4 |pages=223–229 |year=2010 |doi=10.1007/bf03256820 |s2cid=31439802 |doi-access=free }}</ref> Ene de Usono, antaŭ-aprobaj postuloj ĝenerale trafas esploran traktadon de novaj kuraciloj (IND, laŭ anglalingvaj mallongigoj), aŭ esploran traktadon de apartaj pacientoj. Tiuj mekanismoj, kiuj enkadriĝas en la klaso de antaŭ-aprobaj alirprogramoj, havigas aliron al kuraciloj por grupoj de pacientoj aŭ individuoj loĝantaj en Usono. Ekster Usono, programoj por apartaj pacientoj havigas kontrolitan, antaŭ-aproban aliron al kuraciloj reage al petoj de kuracistoj je la konto de specifaj, aŭ apartaj, pacientoj antaŭ tiuj kuraciloj estis aprobitaj en la hejmlando de la paciento. Pere de tiuj programoj, pacientoj rajtas aliri al kuraciloj fine de ĝiaj klinikaj testoklopodoj aŭ al kuraciloj jam aprobitaj en aliaj landoj por evidentaj medicinaj necesoj, antaŭ tiuj kuraciloj estis aprobitaj en la hejmlando de la paciento. Pacientoj kiuj ne povis aliri al disvolviĝantaj kuraciloj organizis kaj defendis pli ampleksan aliron. En Usono, la agadorganizo [[ACT UP]] formiĝis en la 1980-aj jaroj, kaj finfine ili formis sian ''Treatment Action Group'' (Agadgrupo por Traktado) parte por premi la usonan registaron dediĉi pliajn rimedojn por malkovri traktadon kontraŭ [[Aidoso]] kaj poste rapidigi la disponneblon de kuraciloj kiuj estas disvolvigataj.<ref>{{cite news |first=Gina |last=Kolata |work=The New York Times |date=12a de Septembro 1994 |url=https://www.nytimes.com/1994/09/12/us/fda-debate-on-speedy-access-to-aids-drugs-is-reopening.html |title=F.D.A. Debate on Speedy Access to AIDS Drugs Is Reopening |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701041550/http://www.nytimes.com/1994/09/12/us/fda-debate-on-speedy-access-to-aids-drugs-is-reopening.html |archive-date=1a de Julio 2017 |url-status=dead }}</ref> La ''Abigail Alliance'' estis establita en Novembro 2001 fare de Frank Burroughs memore al sia filino, Abigail.<ref>{{cite journal |last=Phillips |first=Lisa |date=4 September 2008 |title=Contract Law and Ethical Issues Underscore the Latest Lawsuit About Access to Experimental Drugs for Duchenne Muscular Dystrophy |journal=Neurology Today |volume=8 |issue=17 |pages=20–21 |doi= 10.1097/01.nt.0000337676.20893.50}}</ref> The Alliance seeks broader availability of investigational drugs on behalf of terminally ill patients. En 2013, la farmacia entrepreno BioMarin Pharmaceutical estis en la centro de alt-profila debato pri la etendo de aliro fare de kancerpacientoj al eksperimentaj kuraciloj.<ref>{{cite news | title = Andrea Sloan Faces Pharma Firm With History of Indifference | date = 26a de Septembro 2013 | url = http://www.huffingtonpost.com/2013/09/26/andrea-sloan-biomarin_n_3997527.html | work = Huffington Post | access-date = 24a de Decembro 2013 | archive-date = 25a de Decembro 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131225134640/http://www.huffingtonpost.com/2013/09/26/andrea-sloan-biomarin_n_3997527.html | url-status = live }}</ref><ref>{{cite news | title = In cancer drug battle, both sides appeal to ethics | date = 20a de Septembro 2013 | url = http://www.cnn.com/2013/09/28/health/compassionate-drug-use/ | work = CNN | access-date = 24a de Decembro 2013 | archive-date = 25a de Decembro 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131225100423/http://www.cnn.com/2013/09/28/health/compassionate-drug-use/ | url-status = live }}</ref> ===Aliro al medikamentoj kaj prezo de kuraciloj=== {{Ĉefartikolo|Esencaj medikamentoj}} Esencaj medikamentoj, kiel difinitaj de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS), estas "tiuj kuraciloj kiuj kontentigas la sanzorgajn necesojn de la plimulto de la populacio; ili devus esti disponeblaj ĉiam en taŭgaj kvantoj kaj en taŭgaj dozformoj, je prezoj kiuj estu atingeblaj por la komunumo."<ref>{{cite web|url=http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js4875e/5.2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201194528/http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js4875e/5.2.html |url-status=dead |archive-date=1a de Februaro 2014 |title=The Selection and Use of Essential Medicines – WHO Technical Report Series, No. 914: 4. Other outstanding technical issues: 4.2 Description of essential medicines |publisher=Apps.who.int |date=14a de Aprilo 2016 |access-date=25a de Junio 2016}}</ref> Ĵusaj studoj trovis, ke plimulto de kuraciloj de la listo de MOS de esencaj medikamentoj, nekalkulante la fakon de kuraciloj kontraŭ [[HIV]], ne estas patentitaj en la disvolviĝanta mondo, kaj ke la manko de disvastigata aliro al tiuj medikamentoj estas rilataj al fundamentaj aferoj de la ekonomia disvolvigo – nome manko de infrastrukturoj kaj malriĉeco.<ref>{{cite web |first=Stanley P |last=Kowalksy |date=2013 |url=http://www.accesstopharmaceuticals.org/wp-content/uploads/2013/02/Kowalski.pdf |title=Patent Landscape Analysis of Healthcare Innovations |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025500/http://www.accesstopharmaceuticals.org/wp-content/uploads/2013/02/Kowalski.pdf |archive-date=4a de Marto 2016 |url-status=dead |work=The Franklin Pierce Center for Intellectual Property |publisher=University of New Hampshire School of Law }}</ref> Ankaŭ [[Kuracistoj sen landlimoj]] entreprenas kampanjon por Aliro al la Esencaj Medikamentoj, kio inkludas proponojn por disponigo de pli grandaj rimedoj kontraŭ netrakteblaj malsanoj kiuj okazas ĉefe en la disvolviĝanta mondo. La Indico de Aliro al Medikamentoj konsideras kiom bone farmaciaj kompanioj faras ke iliaj produktoj estu disponeblaj en la disvolviĝanta mondo. Negocado fare de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] okazintaj en la 1990-aj jaroj, kiel la Interkonsento TRIPS pri la Rajtoj al la Intelekta Propreco rilataj kun Komerco kaj la tiurilata Doha Deklaracio, centriĝis en aferoj pri la rilatoj kaj interplektiĝo de la [[internacia komerco]] de la farmaciaj kompanioj kun la [[Intelekta propraĵo|rajtoj al la intelekta propraĵo]], laŭ kiuj la landoj de la disvolviĝinta mondo celas fortajn rajtojn al la intelekta propraĵo por protekti la investadojn necesajn por disvolvi novajn medikamentojn, dum la landoj de la disvolviĝinta mondo celas promocii siajn ĝenrecajn farmaciajn industriojn kaj siajn kapablojn fari la medikamentojn disponeblaj por siaj popoloj tra devigaj permesiloj. Kelkaj fakuloj kaj komentistoj starigis etikajn obĵetojn specife rilate al la farmaciaj patentoj kaj la altegaj prezoj de medikamentoj kiuj eĉ rajtigas siajn posedantojn plialtigi ilin, kion malriĉuloj de la tuta mondo, ne povas atingi.<ref name="Banta, D.H. 2001">{{cite journal | author = Banta D.H. | year = 2001 | title = Worldwide Interest in Global Access to Drugs | journal = Journal of the American Medical Association | volume = 285 | issue = 22| pages = 2844–46 | pmid = 11401589 | doi=10.1001/jama.285.22.2844-JMN0613-3-1}}</ref><ref>{{cite journal | author = Ferreira L | year = 2002 | title = Access to Affordable HIV/AIDS Drugs: The Human Rights Obligations of Multinational Pharmaceutical Corporations | url = http://ir.lawnet.fordham.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3874&context=flr&sei-redir=1& | journal = Fordham Law Review | volume = 71 | issue = 3 | pages = 1133–79 | pmid = 12523370 | access-date = 20a de Januaro 2014 | archive-date = 1a de Aprilo 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140401205420/http://ir.lawnet.fordham.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3874&context=flr&sei-redir=1& | url-status = live }}</ref> Kelkaj kritikistoj pridemandas ankaŭ la kriteriojn kiuj ekskludas patentorajtojn kaj la rezultantajn altajn prezojn kiujn postulas la farmaciaj kompanioj por rekuperi la grandajn investojn necesajn por la esplorado kaj la disvolvigo.<ref name="Banta, D.H. 2001"/> Unu studo konkludas, ke la [[Merkatiko|merkatigaj]] elspezoj por novaj medikamentoj ofte estas duoble ol la kvanto kiun oni dediĉas al la esplorado kaj al la disvolvigo.<ref>{{cite journal | author1 = Barton J.H. | author2 = Emanuel E.J. | year = 2005 | title = The Patents-Based Pharmaceutical Development Process: Rationale, Problems and Potential Reforms | journal = Journal of the American Medical Association | volume = 294 | issue = 16 | pages = 2075–82 | pmid = 16249422 | doi = 10.1001/jama.294.16.2075 | s2cid = 10277752 }}</ref> Aliaj kritikistoj plendas, ke la patentaj establoj estas tro kostaj por konsumantoj, la sanzorgaj sistemoj, kaj ŝtataj kaj federacia registaroj, ĉar tio rezultas en prokrastoj de la aliro al pli malmultekostaj ĝenrecaj kuraciloj.<ref>{{cite web|title = Misguided Policy on Patents|url = http://www.gphaonline.org/gpha-media/press/gpha-ftc-misguided-policy-on-patentsettlements|publisher = Generic Pharmaceutical Association (GPhA)|access-date = 8 October 2015|archive-date = 28 September 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150928124131/http://www.gphaonline.org/gpha-media/press/gpha-ftc-misguided-policy-on-patentsettlements|url-status = live}}</ref> [[Novartis]] luktis longan batalon kontraŭ la registaro de [[Barato]] pro la patentigo de sia kuracilo, nomita Gleevec en Barato, kio finis en tribunalo de la Suprema Kortego en kazo konata kiel "Novartis kontraŭ la Unio Barato plus aliuloj". Tiu Suprema Kortego decidis nur malforte kontraŭ Novartis, sed opoziciantoj de la libera patentado de kuraciloj postulis, ke tio estis grava venko.<ref>Charlotte Harrison [http://www.nature.com/nrd/journal/v12/n5/pdf/nrd4007.pdf?WT.ec_id=NRD-201305 Patent watch] Nature Reviews Drug Discovery 12, 336–337 (2013)</ref> === Primediaj aferoj === Tre ofte oni priskribass farmaciajn medikamentoj kiel "ĉieaj" en preskaŭ ĉiu tipo de natura medio (t.e. [[Lago|lagoj]], [[Rivero|riveroj]], [[rojo|rojoj]], [[Estuaro|estuarioj]], [[marakvo]], kaj [[grundo]]j) tutmonde.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Richmond |first1=Erinn K. |last2=Grace |first2=Michael R. |last3=Kelly |first3=John J. |last4=Reisinger |first4=Alexander J. |last5=Rosi |first5=Emma J. |last6=Walters |first6=David M. |date=2017-01-01 |title=Pharmaceuticals and personal care products (PPCPs) are ecological disrupting compounds (EcoDC) |url=https://doi.org/10.1525/elementa.252 |journal=Elementa: Science of the Anthropocene |volume=5 |doi=10.1525/elementa.252 |issn=2325-1026}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Ebele |first1=Anekwe Jennifer |last2=Abou-Elwafa Abdallah |first2=Mohamed |last3=Harrad |first3=Stuart |date=2017-03-01 |title=Pharmaceuticals and personal care products (PPCPs) in the freshwater aquatic environment |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405665016300488 |journal=Emerging Contaminants |volume=3 |issue=1 |pages=1–16 |doi=10.1016/j.emcon.2016.12.004 |issn=2405-6650}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal |last1=Patel |first1=Manvendra |last2=Kumar |first2=Rahul |last3=Kishor |first3=Kamal |last4=Mlsna |first4=Todd |last5=Pittman |first5=Charles U. |last6=Mohan |first6=Dinesh |date=2019-03-27 |title=Pharmaceuticals of Emerging Concern in Aquatic Systems: Chemistry, Occurrence, Effects, and Removal Methods |journal=Chemical Reviews |language=en |volume=119 |issue=6 |pages=3510–3673 |doi=10.1021/acs.chemrev.8b00299 |pmid=30830758 |issn=0009-2665|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |last=Environment |first=U. N. |date=2020-09-17 |title=Environmentally Persistent Pharmaceutical Pollutants (EPPPs) |url=http://www.unep.org/explore-topics/chemicals-waste/what-we-do/emerging-issues/environmentally-persistent-pharmaceutical |access-date=2024-01-07 |website=UNEP – UN Environment Programme |language=en}}</ref> Iliaj kemiaj komponaĵoj estas tipe ĉeestaj je relative malaltaj [[Koncentriteco|koncentritecoj]] en la gamoj de ng/L ĝis μg/L.<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Liu |first1=Jin-Lin |last2=Wong |first2=Ming-Hung |date=2013-09-01 |title=Pharmaceuticals and personal care products (PPCPs): A review on environmental contamination in China |journal=Environment International |volume=59 |pages=208–224 |doi=10.1016/j.envint.2013.06.012 |issn=0160-4120|doi-access=free |pmid=23838081 }}</ref><ref name=":2" /> La ĉefa vojo laŭ kiu la medikamentoj atingas la medion estas tra la elfluaĵoj de uzita akvo en [[Akvopurigado|akvopurigaj traktejoj]], kaj el [[industrio|industriaj fabrikoj]] dum produktado, kaj el [[Prilaboro de la uzitaj akvoj|municipaj instalaĵoj]] post konsumado.<ref>{{Cite journal |last1=Gadipelly |first1=Chandrakanth |last2=Pérez-González |first2=Antía |last3=Yadav |first3=Ganapati D. |last4=Ortiz |first4=Inmaculada |last5=Ibáñez |first5=Raquel |last6=Rathod |first6=Virendra K. |last7=Marathe |first7=Kumudini V. |date=2014-07-23 |title=Pharmaceutical Industry Wastewater: Review of the Technologies for Water Treatment and Reuse |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/ie501210j |journal=Industrial & Engineering Chemistry Research |language=en |volume=53 |issue=29 |pages=11571–11592 |doi=10.1021/ie501210j |issn=0888-5885}}</ref> Ankaŭ [[Agrikulturo|agrikultura poluado]] estas alia grava fonto de kemiaĵoj irantaj al naturo derivite el la troa uzado de [[antibiotiko]]j en [[brutobredado]].<ref name=":3" /> Sciencistoj ĝenerale dividas la mediajn efikojn de kemiaĵo en tri ĉefaj kategorioj: persisteco, [[bioakumulado]], kaj [[tokseco]].<ref name=":1" /> Ĉar medikamentoj estas esence bio-aktivaj, plimulto estas nature degradeblaj en la medio, tamen ili estas klasitaj kiel "pseŭdopersistantaj" ĉar ili estas konstante replenigitaj el siaj fontoj.<ref name=":0" /> Tiuj medipersistantaj farmaciaj poluantoj rare atingas danĝerajn toksokoncentraĵojn en la medio, tamen oni scias, ke ili bioakumuliĝas en kelkaj specioj.<ref>{{Cite journal |last1=Anand |first1=Uttpal |last2=Adelodun |first2=Bashir |last3=Cabreros |first3=Carlo |last4=Kumar |first4=Pankaj |last5=Suresh |first5=S. |last6=Dey |first6=Abhijit |last7=Ballesteros |first7=Florencio |last8=Bontempi |first8=Elza |date=2022-12-01 |title=Occurrence, transformation, bioaccumulation, risk and analysis of pharmaceutical and personal care products from wastewater: a review |url=https://doi.org/10.1007/s10311-022-01498-7 |journal=Environmental Chemistry Letters |language=en |volume=20 |issue=6 |pages=3883–3904 |doi=10.1007/s10311-022-01498-7 |issn=1610-3661 |pmc=9385088 |pmid=35996725}}</ref> Oni observis, ke iliaj efikoj komponiĝas laŭgrade tra [[Manĝoreto|manĝoretoj]], anstataŭ iĝi akutaj, kio kondukis al ilia klasigo fare de la usona ''[[United States Geological Survey|Geological Survey]]'' nur kiel "Ecological Disrupting Compounds" (ekologiaj disrompaj komponaĵoj).<ref name=":0" /> == Kuracil-entreprenoj == * [[BASF]] * [[Bayer]] * [[IG Farben]] == Abstina sindromo == [[Abstina sindromo]] estas aro de simptomoj, kiuj okazas pro la tuja malkontinuo aŭ malpliigo de konsumado de medikamentoj aŭ distraj [[drogo]]j. Ekzemple, longedaŭra uzado de kontraŭdeprima medikamento probable kaŭzos vaste malsaman reakcion kiam oni ekabstinas ol ekabstino de opioido, kiel [[heroino]]. Multaj preskrib-bezonaj kaj laŭleĝaj nepreskrib-bezonaj drogoj ankaŭ povas kaŭzi abstinajn simptomojn kiam individuoj ĉesas konsumi ilin, eĉ se ili estis uzataj nur laŭ instruoj de kuracisto. Ankaŭ la maniero administri la drogon, ĉu envejna, enmuskola, buŝa aŭ alia, povas roli en la determino de la severeco de abstinaj simptomoj. Ankaŭ estas apartaj fazoj de abstina sindromo; ĝenerale, oni komencos senti sin malbona, progresos al sento pli malbona, atingos kulminon kaj tiam la simptomoj komencos malaperi. Tamen, abstino de certaj drogoj (barbituratoj, benzodiazepinoj, alkoholo, glukokortikoidoj) povas esti mortiga. Kvankam opioida abstina sindromo estas malofte mortiga al la uzanto, ĝi (kaj abstino de kelkaj aliaj drogoj) povas kaŭzi [[aborto]]n, pro feta abstina sindromo. == Vidu ankaŭ == * [[Apoteko]] * [[Drogo]] * [[Farmacio]] * [[Farmako]] * [[Farmakopeo]] * [[Genterapio]] * [[Terapio]] * [[Veneno]] * [[Kuracile kaŭzita lupuso]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == '''Historio''' * Nicholas Eschenbruch, Viola Balz, Ulrike Klöppel, Marion Hulverscheidt: ''Arzneimittel des 20. Jahrhunderts. Historische Skizzen von Lebertran bis Contergan.'' Transcript, Bielefeld 2009, ISBN 978-3-8376-1125-0. * Wolf-Dieter Müller-Jahncke, Christoph Friedrich, Ulrich Meyer: ''Arzneimittelgeschichte.'' 2., überarb. und erw. Auflage. Stuttgart 2005, ISBN 3-8047-2113-3. * Wolf-Dieter Müller-Jahncke, Christoph Friedrich: ''Geschichte der Arzneimitteltherapie.'' Deutscher Apothekerverlag, Stuttgart 1996, ISBN 3-7692-2038-2. * Rudolf Schmitz: ''Geschichte der Pharmazie.'' Band I: ''Von den Anfängen bis zum Ausgang des Mittelalters.'' Govi-Verlag, Eschborn 1998, ISBN 3-7741-0706-8. * Rudolf Schmitz, Wolf-Dieter Müller-Jahncke, Christoph Friedrich: ''Geschichte der Pharmazie.'' Band II: ''Von der Frühen Neuzeit bis zur Gegenwart.'' Govi-Verlag, Eschborn 2005, ISBN 3-7741-1027-1. '''Kritiko pri kuraciloj''' * Marcia Angell: ''Der Pharma-Bluff. Wie innovativ die Pharmaindustrie wirklich ist.'' Kompart, Bonn/ Bad Homburg 2005, ISBN 3-9806621-9-5. * Markus Grill: ''Kranke Geschäfte – Wie die Pharmaindustrie uns manipuliert.'' Rowohlt, Reinbek 2007, ISBN 978-3-498-02509-0. * Sonia Shah: ''Am Menschen getestet!'' Redline Wirtschaft, München 2008, ISBN 978-3-636-01561-7. * Ben Goldacre: ''Die Pharma-Lüge: Wie Arzneimittelkonzerne Ärzte irreführen und Patienten schädigen.'' (Titel der amerikanischen Originalausgabe 2012: ''Bad Pharma'') Kiepenheuer & Witsch, 2013, ISBN 978-3-462-04577-2. '''Drogometabolo''' * Karl-Heinz Beyer: ''Biotransformation der Arzneimittel.'' Springer Verlag, Berlin/ Heidelberg/ New York/ London/ Paris/ Tokyo/ Hong Kong 1990, ISBN 3-540-50696-9. * G. Gordon Gibson, Paul Skett: ''Introduction to Drug Metabolism.'' Chapman & Hall, London/ Glasgow/ New York/ Tokyo/ Melbourne/ Madras 1986, ISBN 0-412-26390-4. {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Medication|revizio=1236951604}} {{Projektoj|q=Kuracilo|wikt=kuracilo|n=Kategorio:Medikamento|ReVo=kurac.0ilo}} {{Havenda artikolo|Kuracilo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kuraciloj| ]] [[Kategorio:Kuracado]] [[Kategorio:Substancoj]] evi7gq7dbstpegmkc3dazbjem6t7wlq 0 38079 9419694 9363246 2026-07-03T19:33:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419694 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:3D Spherical.svg|eta|300px|dekstre|La sfereca koordinatsistemo estas ofte uzata en ''fiziko''. Ĝi atribuas tri nombrojn (konatajn kiel koordinatoj) al ĉiu punkto en la [[Eŭklida spaco]]: radiala distanco ''r'', polusa angulo ''θ'' ([[teto]]), kaj azimuta angulo ''φ'' ([[Fio (litero)|fio]]). La simbolo ''ρ'' ([[Roto (litero)|roto]]) estas ofte uzata anstataŭ ''r''.]] Ĝenerale '''koordinatsistemo''' estas [[maniero]] bildigi spacon el opoj de [[nombro]]j. Tio eblas laŭ diversaj manieroj. La sistemo longituda-latituda uzata en [[geografio]] estas sistemo de [[sfero|sferaj]] koordinatoj; pliigante ĝin je tria koordinato, la alteco, oni povas per [[poluso|polusaj]] koordinatoj priskribi la situon de ĉiu [[Punkto (matematiko)|punkto]] en nia [[universo]] (ignorante ties kurbecon). Alia speco estas karteziaj koordinatoj, kiuj baziĝas sur sistemo de [[akso]]j reciproke [[orta]]j kaj sin sekcantaj en unu punkto, la [[origino]]. En [[matematiko]] la [[nocio]] koordinatsistemo estas bazo de la [[lineara algebro]] kaj ties nocio de [[vektoro|vektora]] [[spaco]]. En [[astronomio]] per koordinatsistemoj oni priskribas la poziciojn de astronomiaj objektoj. En [[geometrio]], koordinatsistemo estas sistemo kiu uzas unu aŭ pluraj nombrojn, aŭ kunlaboras, por unike determini la pozicion de punkto aŭ alian geometrian elementon sur dukto kiel ekzemple eŭklida spaco. La ordo de la koordinatoj estas signifa, kaj ili foje estas identigitaj per sia pozicio en ordigita Opo kaj foje per [[litero]], kiel en "la ikso-koordinato ". La koordinatoj estas prenitaj por esti realaj nombroj en rudimenta matematiko, sed povas esti kompleksaj nombroj aŭ elementoj de pli abstrakta sistemo kiel ekzemple [[komuta ringo]]. La uzo de koordinatsistemo permesas, ke problemoj en geometrio estu tradukitaj en problemoj pri [[nombro]]j kaj inverse; tio estas la bazo de analitika geometrio. Oni uzas sistemojn el sferaj koordinatoj. Ili baziĝas je difino de [[akso]], kiu fiksas la [[poluso]]jn, kaj ''nulpunkto'' en la baza ebeno (ekvatora ebeno) de la koordinatsistemo. Sferaj koordinatoj konsistas el du angulkoordinatoj por direkto, [[longitudo]] (angula distanco de la nulpunkto laŭ la ekvatoro) kaj [[latitudo]] (alteco super la ekvatoro) plus radiusa koordinato. Ĉi lastan oni kutime ne indikas, ĉar ĝi ne gravas por la retrovo de la astronomia objekto. Uzataj estas tri absolutaj koordinatsistemoj por determini astronomian pozicion: [[ekvatora koordinatsistemo]], [[ekliptika koordinatsistemo]] kaj [[galaksia koordinatsistemo]]. == Difinoj == === En geometrio === [[Dosiero:3D coordinate system.svg|eta|dekstre|300px|Tridimensia Kartezia koordinatsistemo.]] En [[geometrio]], koordinatoj estas nombraj valoroj, kiuj determinas la pozicion de punkto sur ebeno aŭ en spaco. En [[Eŭklida geometrio|eŭklida ebeno]], la pozicio de punkto povas esti determinita per la distancoj al du rektoj (koordinataj aksoj), kiuj intersekcas unu la alian ĉe punkto (deveno) orte; unu el la koordinatoj nomiĝas ''ordinato'' kaj la alia ''absciso''. En tridimensia eŭklida spaco laŭ la [[Kartezia koordinato|sistemo de Kartezio]], la pozicio de punkto estas determinita se la distancoj al tri koordinataj ebenoj kiuj intersekcas je punkto orte anguloj unu al la alia estas precizigitaj. Tamen, ĉi tiuj manieroj por precizigi punkton ne estas la nuraj eblaj, [[Polusa koordinatsistemo|polusaj koordinatoj]] en la ebeno aŭ sferaj koordinatoj (kie la origino estas en la centro de serio de sferoj) aŭ cilindraj koordinatoj en spaco estas aliaj manieroj kiuj postulas precizigi malpli da distancoj kaj pli da orientiĝaj anguloj. En [[geografio]], koordinatoj estas elektitaj kiel proksimume sfera koordinatsistemo: [[latitudo]], [[longitudo]], kaj [[altitudo]] super konata ĝenerala nivelo (kiel ekzemple tiu de la [[oceano]]). Latitudo mezuras la nord-sudan lokon de punkto relative al la [[ekvatoro]], dum longitudo mezuras ĝian orient-okcidentan lokon rilate al la [[Meridiano de Greenwich]], kaj altitudo reprezentas la altecon de punkto super referenca nivelo, kiel ekzemple [[marnivelo]]. Ĉi tiu koordinatsistemo estas esenca por preciza lokigo sur la Tera surfaco kaj estas uzata en [[kartografio]], [[navigado]], [[geodezio]], [[topografio]] kaj en teknologioj GNSS (''Global Navigation Satellite System''), disponigante solidan bazon por geospaca reprezentado kaj preciza [[geolokigo]] de lokoj tra la tuta mondo. La plej ofte uzata koordinatsistemo estas la ortangula koordinatsistemo, ankaŭ konata kiel la [[kartezia koordinatsistemo]]. Tiaj sistemoj povas funkcii kiel ununura koordinatsistemo por tuta eŭklida spaco kaj la punktoj kaj objektoj situantaj ene de ĝi. Por atingi tion, necesas la nocio de ''koordinata origino''. Koordinatoj en la ebeno kaj en spaco povas esti difinitaj en senlima nombro da malsamaj manieroj. La rezolucio de multaj matematikaj aŭ fizikaj problemoj implikas elekti la specifan koordinatsistemon en kiu la problemo estas solvita pli facile aŭ pli oportune en ĉiu aparta okazo. === En fiziko kaj astronomio === [[Dosiero:equatorial_coordinates.svg|lang=eo|eta|maldekstre|280ra|Prezento de deklinacio δ kaj de rektascensio α sur sferosurfaco]] En astronomio, [[ĉielaj koordinatoj]] estas ordigita paro de angulaj kvantoj (ekzemple, [[Rektascensio|rekta supreniro]] kaj [[Deklinacio (astronomio)|deklinacio]]), per kiuj la pozicio de diversaj lumpunktoj kaj helpopunktoj sur la ĉiela sfero estas determinita. En la praktiko, oni uzas plurajn ĉielajn koordinatsistemojn. Ĉiu el ili estas esence sfera koordinatsistemo (neniuj radiusaj koordinatoj) kun taŭge elektitaj fundamenta ebeno kaj origino. Depende de la elekto de la fundamenta ebeno, la ĉiela koordinatsistemo nomiĝas horizontala (horizonta ebeno), ekvatora (ekvatora ebeno), ekliptiko (ebeno de la [[ekliptiko]]) aŭ galaksia (galaksia ebeno). La koncepto de koordinatsistemoj validas por geometriaj spacoj pli kompleksaj ol eŭklida spaco, tial formala difino de koordinatsistemo kiu precizigas la pozicion de punktoj estas postulata. Notu ke, ekzemple, laŭ moderna kosmologio la formo de spaco-tempo estas kurba spaco, do en la universo ne ĉiam eblus uzi karteziajn koordinatojn. === Formala difino === Surbaze de geometria aŭ topologia spaco <math>\mathcal{E}</math> kiu havas diferencigeblan multoblan strukturon de dimensio ''n'', koordinatsistemo estas [[difeomorfio]]: <math>\phi:\mathcal{E} \to A\subset\R^n</math>, kie <math>A = \phi[\mathcal{E}]</math> estas [[malfermita aro]] en la n-dimensia eŭklida spaco. Tio estas, por ĉiu punkto <math>P\in \mathcal{E}</math> oni havas la koordinatojn <math>\phi(P) = (x_1, \dots, x_n)</math>, la aro de ĉiuj ĉi tiuj n-[[opo]] por la spaco <math>\mathcal{E}</math> difinas lokan koordinatsistemon. == Oftaj koordinatsistemoj == === Linia koordinatsistemo === {{Ĉefartikolo|Nombra akso}} Ĝi estas la aro de [[Reela nombro|reelaj nombroj]] grafike reprezentitaj per [[linio]], en kiu troviĝas ĉiuj naturaj nombroj, entjeroj, frakcioj, decimaloj ktp.<ref name="raeCient"> Real Academia de Ciencias Exactas, Física y Naturales, eld. (1999). ''Diccionario esencial de las ciencias''. Espasa. ISBN 84-239-7921-0. }</ref> Ĉiu punkto sur la [[rekto|linio]] reprezentas realan nombron, ĉu per unu-al-unu reciprokeco aŭ per [[inversigebla funkcio]] uzata por reprezenti [[nombro]]jn kiel speciale markitaj punktoj, kiel [[entjero]]j tra linio nomita ''linio gradigita laŭ entjeroj''<ref name="raeCient"/> de punktoj aranĝitaj kaj apartigitaj unu de la alia je la sama distanco. La punkto kiu reprezentas [[nulo]]n (<math>0</math>) estas la ĉefa referencpunkto de la koordinatsistemo, nomita la ''originpunkto''. Konsiderante ke ĉiu el la punktoj sur la linio grafike reprezentas reelan nombron, dekstre de la originpunkto <math>O</math> estas ĉiuj pozitivaj reelaj nombroj kaj maldekstre estas ĉiuj negativaj reelaj nombroj.<ref>{{cite book |last1=Stewart |first1=James B. |last2= Redlin |first2= Lothar |last3=Watson |first3=Saleem |author-link=|title=College Algebra |publisher= Brooks Cole |year=2008 |edition= 5th |pages=13–19 |isbn=978-0-495-56521-5}}</ref> Por reprezenti nombron sur la reela linio oni uzas majusklojn kaj ties respondajn koordinatojn, ekzemple la punktoj '''A(5), B(3), C(-3), D(-5)''', ktp. [[Dosiero:Number-line.svg|center|[[Nombra akso|Nombra linio]].]] === Kartezia koordinatsistemo === {{Ĉefartikolo|Kartezia koordinatsistemo}} [[Dosiero:Descartes system 2D.svg|eta|dekstre|300px|2-dimensia sistemo de karteziaj koordinatoj.<br /> Abscisa akso estas '''X'OX'''.<br />Ordinata akso estas '''Y'OY'''.<br />Koordinatoj de punkto '''A''' estas valoroj ''b'' - absciso kaj ''a'' - ordinato ili ambaŭ estas pozitivaj ĉi tie.<br />'''I''', '''II''', '''III''', '''IV''' estas signoj de kvaronoj de la koordinata ebeno.]] [[Dosiero:Descartes system_3D.png|eta|dekstre|300px|3-dimensia sistemo de karteziaj koordinatoj.<br />Koordinatoj de punkto '''A''' estas valoroj ''a'', ''b'', ''c'' - '''X''', '''Y''', '''Z''' koordinatoj respektive.]] '''Kartezia koordinatsistemo''' en [[ebeno (matematiko)|ebeno]] estas koordinatsistemo, kiu precizigas ĉiun [[punkto (matematiko)|punkton]] unike per paro da nombraj [[koordinato]]j, kiuj estas la signitaj distancoj al la punkto de du fiksaj perpendikularaj orientitaj linioj, mezuritaj en la sama longo[[unuo]].<ref> Anton, Howard; Bivens, Irl C.; Davis, Stephen (2021). [https://books.google.es/books?id=001EEAAAQBAJ&pg=PA657&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Calculus: Multivariable''.] John Wiley & Sons. p. 657. ISBN 978-1-119-77798-4. </ref> Sur la [[rekto]] kun du diversaj [[punkto (matematiko)|punktoj]] '''A''' kaj '''B''', ni povas elekti du direktojn: de A al B, aŭ de B al A. Ni nomu, ekzemple la direkton de A al B, la ''pozitiva direkto''. Oni povas establi unu-al-unuan konformecon inter [[reela nombro|reelaj nombroj]] kaj la [[Aro (matematiko)|aro]] de la punktoj de donita rekto. Ni konformu al '''0''' ian punkton sur la rekto kaj nomi ĝin ''originpunkto''. Ni akceptu ian detranĉon de la rekto kiel unuo de la [[longo]]. Al ĉiu reela nombro ni konformu la koncernan punkton, kiu distancas de originpunkto per '''a''' distanco: al pozitiva direkto por "+a" nombro kaj al negativa direkto por "-a" nombro. La konstruita rekto estas la nombra rekto aŭ '''koordinata akso'''. * '''Koordinato''' estas [[nombro]], kiu konformas al la konkreta punkto de la [[akso]]. * Aro de ĉiu punkto, kiu kontentigas la malegalecon '''a &le; x &le; b''', estas nomita '''detranĉo''' (fermita intervalo) kaj signatas per simboloj [a;b], t.e. [a;b]={x &isin; R | a &le; x &le; b}. * '''a''' kaj '''b''' nomiĝas '''limpunktoj''' kaj la diferenco '''b - a''' - '''longo''' de intervalo. * Analogie ekzistas '''malfermita intervalo''': [a;b]={x &isin; R | a < x < b} kaj '''duonfermitaj intervaloj''': [a;b]={x &isin; R | a < x &le; b} kaj [a;b]={x &isin; R | a &le; x < b}.<ref> Moon P, Spencer DE (1988). "Rectangular Coordinates (x, y, z)". ''Field Theory Handbook, Including Coordinate Systems, Differential Equations, and Their Solutions'' (korektutaj dua, tria pres-eld.). New York: Springer-Verlag. pp. 9–11 (Table 1.01). ISBN 978-0-387-18430-2. </ref> === Polusa koordinatsistemo === {{Ĉefartikolo|Polusa koordinatsistemo}} En [[matematiko]], la '''polusa koordinatsistemo''' estas 2-[[dimensio|dimensia]] koordinatsistemo en kiu ĉiu [[Punkto (matematiko)|punkto]] sur [[ebeno (matematiko)|ebeno]] estas difinita per [[angulo]] kaj [[distanco]].<ref> Finney, Ross; George Thomas; Franklin Demana; Bert Waits (Junio 1994). [https://archive.org/details/calculusgraphica00ross] ''Calculus: Graphical, Numerical, Algebraic'' (Single Variable Version eld.). Addison-Wesley Publishing Co. ISBN 0-201-55478-X. (postulas registron). </ref> La polusa koordinatsistemo estas aparte utila en situacioj, kiam la interrilato inter du punktoj estas plej facile esprimebla en terminoj de angulo kaj distanco; en la pli konata [[kartezia koordinato|kartezia]] aŭ rektangula koordinatsistemo, tia angula interrilato povas esti kalkulita nur per [[trigonometrio|trigonometriaj]] formuloj. Ĉar la koordinatsistemo estas du-dimensia, ĉiu punkto estas difinita per du polusaj koordinatoj: la '''radiusa koordinato''' kaj la '''angula koordinato'''. La radiusa koordinato (kutime skribita kiel <math>r</math>) estas la distanco inter la koordinatigita punkto kaj la centra punkto de la koordinatosistemo. La centra punkto estas ankaŭ nomata ''poluso'' (ekvivalento de la ''origino'' en la Kartezia sistemo). La angula koordinato (ankaŭ nomata '''polusa angulo''' aŭ '''[[azimuta angulo]]''', kutime skribita kiel θ aŭ <math>t</math>) estas la [[pozitiva angulo]] (aŭ angulo mezurita [[dekstrumo|maldekstrume]], malhorloĝdirekte) de la '''polusa akso''' (la 0°-a [[radio (geometrio)|radio]]) al la koordinatigita punkto. La polusa akso estas ekvivalento de pozitiva duono de [[abscisa akso]] (''x''-akso) en la Kartezia koordinata ebeno.<ref name="brown">{{Citlibro | Familinomo = Brown | Nomo = Richard G. | Redaktanto = Andrew M. Gleason | Jaro = 1997 | Titolo = Advanced Mathematics: Precalculus with Discrete Mathematics and Data Analysis - Progresinta Matematiko: Antaŭkalkulo kun Diskreta Matematiko kaj Datuma Analitiko | Eldonejo = McDougal Littell | Loko = Evanston, Ilinojo | ISBN = 0-395-77114-5 }}</ref> === Cilindra koordinatsistemo === [[Dosiero:CylindricalCoordinates.png|eta|maldekstra|230px|2 punktoj grafike prezentitaj per cilindraj koordinatoj.]] La ''cilindra koordinatsistemo'' estas koordinatsistemo kiu etendas la du-dimensian polusan koordinatsistemon per aldono de tria koordinato, kiu estas la alto de punkto super la ebeno, simile al la maniero per kiu la [[kartezia koordinato|karteziaj koordinatoj]] estas etendita en tri dimensiojn. La tria koordinato estas kutime skribata ''h'', kaj do estas la tri cilindraj koordinatoj (''r'', θ, ''h'').<ref> Margenau, Henry; Murphy, George M. (1956). [[iarchive:mathematicsofphy0002marg|''The Mathematics of Physics and Chemistry''.]] New York City: D. van Nostrand. p. 178. ISBN 978-0-88275-423-9. LCCN 55010911. OCLC 3017486. </ref> La tri cilindraj koordinatoj povas esti konvertita al karteziaj koordinatoj per :<math> \begin{align} x &= r \, \cos\theta \\ y &= r \, \sin\theta \\ z &= h. \end{align} </math> === Sfera koordinatsistemo === [[Dosiero:Sphere.jpg|eta|250px|dekstre|[[Sfero]] kun krado de sferaj koordinatoj. ρ estas konstanto. Estas montritaj du familioj de linioj - kun φ konstanta kaj kun θ konstanta.]] Polusaj koordinatoj ankaŭ povas esti etenditaj en tri dimensiojn kiel ''sfera koordinatsistemo'' de koordinatoj (ρ, φ, θ), kie ρ estas la distanco de la fonto, φ estas la angulo de la z-akso (nomata kiel la '''zenita distanco'''<ref>Zenita distanco laŭ [[NPIV]] [http://vortaro.net/#zenito]</ref><ref> Morse, PM; Feshbach, H (1953). ''Methods of Theoretical Physics'', Part I. New York: McGraw-Hill. p. 658. ISBN 0-07-043316-X. LCCN 52011515. </ref>, ĝi estas inter 0 kaj 180°) kaj θ estas la angulo de la [[abscisa akso]] (kiel en la 2-dimensiaj polusaj koordinatoj). Ĉi tiu koordinatsistemo estas simila al la [[latitudo]] kaj [[longitudo]] uzataj por [[geografio]], kun la fonto en la centro de Tero, la latitudo δ estas la [[komplemento]] de φ, difinita kiel δ = 90° − φ, kaj la longitudo ''l'' estas ''l'' = θ , ĉi tie ''l'' estas inter −180° kaj −180°.<ref>{{Citreto|URL=http://www.math.montana.edu/frankw/ccp/multiworld/multipleIVP/spherical/body.htm| Titolo=Spherical Coordinates ~ Sferaj Koordinatoj| Nomo=Frank| Familinomo=Wattenberg | Dato=1997| Alirjaro=2006 | Alirdato=16-a de septembro}}</ref> La tri sferaj koordinatoj estas konvertataj al karteziaj koordinatoj per :<math> \begin{align} x &= \rho \, \sin\phi \, \cos\theta \\ y &= \rho \, \sin\phi \, \sin\theta \\ z &= \rho \, \cos\phi. \end{align} </math> ===Homogenaj koordinatoj=== {{Ĉefartikolo|Homogenaj koordinatoj}} Punkto en la ebeno povas esti reprezentita en ''homogenaj koordinatoj'' per triopo (x, y, z) kie x/z kaj y/z estas la karteziaj koordinatoj de la punkto.<ref>{{cite book |title=An Introduction to Algebraical Geometry|first=Alfred Clement|last=Jones |publisher=Clarendon|year=1912}}</ref> Tio enkondukas "kroman" koordinaton, ĉar nur du estas necesaj por specifi punkton sur la ebeno, sed tiu sistemo estas utila, ĉar ĝi reprezentas ajnan punkton sur la projekcia ebeno sen la uzo de [[senfineco]]. Ĝenerale, homogena koordinatsistemo estas tiu, en kiu nur la proporcioj de la koordinatoj estas signifaj kaj ne la realaj valoroj. === Aliaj ofte uzataj sistemoj === Kelkaj aliaj ofte uzataj koordinatsistemoj estas jenaj: * Kurbaj koordinatoj estas ĝeneraligo de koordinatsistemoj ĝenerale; la sistemo baziĝas sur la intersekco de [[kurbo]]j. ** Ortogonalaj koordinatoj: koordinataj surfacoj renkontiĝas je ortaj anguloj. ** Deformaj koordinatoj: koordinataj surfacoj ne estas ortogonalaj. * La log-polusa koordinatsistemo reprezentas punkton en la ebeno per la logaritmo de la distanco de la origino kaj angulo mezurita de referenclinio intersekcanta la originon. * Plücker-koordinatoj estas maniero reprezenti liniojn en 3D eŭklida spaco uzante ses-opon de nombroj kiel homogenaj koordinatoj. * Ĝeneraligitaj koordinatoj estas uzitaj en la [[Lagranĝa mekaniko|Lagranĝa traktado de mekaniko]]. * Kanonikaj koordinatoj estas uzitaj en la [[Hamiltona mekaniko|hamilton-a traktado de mekaniko]]. * Baricentra koordinatsistemo kiel uzite por ternaraj planoj kaj pli ĝenerale en la analizo de [[triangulo]]j. * Triliniaj koordinatoj estas uzataj en la kunteksto de trianguloj. Ekzistas manieroj priskribi kurbojn sen koordinatoj, uzante internajn ekvaciojn, kiuj uzas senvariajn kvantojn, kiel ekzemple [[Kurbeco (kurbo)|kurbeco]] kaj arklongo. Ĉi tiuj estas jenaj: * La Whewell-ekvacio rilatigas arklongon kaj la tanĝantan angulon. * La [[Ekvacio de Cesàro|Cesàro-ekvacio]] rilatigas arklongon kaj kurbecon. ==Koordinatoj de geometriaj objektoj== [[Dosiero:Sphere symmetry group ci.png|thumb|maldekstre|Hemisfero povas reprezenti realan projekcian ebenon kunligante kontraŭajn punktojn sur la [[ekvatoro]].]] Koordinataj sistemoj ofte estas uzataj por precizigi la pozicion de punkto, sed ili ankaŭ povas esti uzataj por precizigi la pozicion de pli kompleksaj figuroj kiel [[linio]]j, [[ebeno]]j, [[cirklo]]j aŭ [[sfero]]j. Ekzemple, Plücker-koordinatoj estas uzataj por determini la pozicion de linio en spaco.<ref>{{cite book | last= Hodge | first= W.V.D. | author-link= | author2=[[D. Pedoe]] | title= Methods of Algebraic Geometry, Volume&nbsp;I (Book&nbsp;II) | publisher= [[Cambridge University Press]] | year= 1994 | isbn= 978-0-521-46900-5 | orig-year= 1947}}</ref> Kiam ekzistas bezono, la speco de figuro priskribita estas uzata por distingi la specon de koordinatsistemo, ekzemple la esprimo ''liniokoordinatoj'' estas uzita por iu ajn koordinatsistemo kiu precizigas la pozicion de linio. Povas okazi ke sistemoj de koordinatoj por du malsamaj aroj de geometriaj figuroj estas ekvivalentaj laŭ sia analizo. Ekzemplo de tio estas la sistemoj de homogenaj koordinatoj por punktoj kaj linioj en la projekcia ebeno. Ambaŭ sistemoj en tia okazo laŭdire estas ''dualismaj''. Dualismaj sistemoj havas la proprecon ke rezultoj de unu sistemo povas esti portitaj al la alia, ĉar tiuj rezultoj estas nur malsamaj interpretoj de la sama analiza rezulto; tio estas konata kiel la principo de ''dueco''.<ref>Woods p. 2</ref> == Transformoj == {{Ĉefartikolo|Geometria transformado}} Ofte ekzistas multaj malsamaj eblaj koordinatsistemoj por priskribi geometriajn figurojn. La rilato inter malsamaj sistemoj estas priskribita per ''koordinataj transformoj'', kiuj donas formulojn por la koordinatoj en unu sistemo laŭ la koordinatoj en alia sistemo. Ekzemple, en la ebeno, se karteziaj koordinatoj (''x'', ''y'') kaj polusaj koordinatoj (''r'', ''θ'') havas la saman originon, kaj la polusa akso estas la pozitiva ''x''-akso, tiam la koordinata transformo de polusaj al karteziaj koordinatoj estas montrita per ''x'' = ''r'' kos''θ'' kaj ''y'' = ''r'' sin''θ''. [[Dosiero:bijmap.png|eta|200px|dekstre|[[Inversigebla funkcio]].]] Kun ĉiu [[inversigebla funkcio]] de la spaco al si mem du koordinataj transformoj povas esti asociitaj: * Tia ke la novaj koordinatoj de la bildo de ĉiu punkto estas la samaj kiel la malnovaj koordinatoj de la origina punkto (la formuloj por la mapado estas la inverso de tiuj por la koordinata transformo) * Tia ke la malnovaj koordinatoj de la bildo de ĉiu punkto estas la samaj kiel la novaj koordinatoj de la origina punkto (la formuloj por la mapado estas la samaj kiel tiuj por la koordinata transformo) Ekzemple, en [[dimensio|1D]], se la mapado estas translacio de 3 dekstren, la unua movas la originon de 0 al 3, tiel ke la koordinato de ĉiu punkto iĝas 3 malpli, dum la dua movas la originon de 0 al −3, tiel ke la koordinato de ĉiu punkto iĝas 3 pli. ==Koordinatoj lini/kurboj== Por difinita koordinatsistemo, se unu el la koordinatoj de punkto varias dum la aliaj koordinatoj estas tenitaj konstantaj, tiam la rezulta kurbo estas nomita '''koordinata kurbo'''. Se koordinata kurbo estas [[rekta linio]], ĝi estas nomita '''koordinata linio'''. Koordinatsistemo por kiu kelkaj koordinatkurboj ne estas linioj estas nomita ''kurba koordinatsistemo''.<ref>{{cite book |title=Mathematical Methods for Engineers and Scientists |volume=2|first=K. T.|last=Tang|publisher=Springer|year=2006|isbn=3-540-30268-9|page=13}}</ref> Ortogonalaj koordinatoj estas specialaj, sed ekstreme ofta kazo de kurbaj koordinatoj. Koordinata linio kun ĉiuj aliaj konstantaj koordinatoj egalaj al [[nulo]] estas nomita ''koordinata akso'', orientita linio uzata por asignado de koordinatoj. En [[Kartezia koordinato|kartezia koordinatsistemo]], ĉiuj koordinataj kurboj estas linioj, kaj, tial, ekzistas tiom da koordinataj aksoj kiom koordinatoj. Krome, la koordinataj aksoj estas duope [[Orteco|ortaj]]. Polusa koordinatsistemo estas kurba sistemo, en kiu koordinatkurboj estas linioj aŭ [[cirklo]]j. Tamen, unu el la koordinatkurboj estas reduktita al ununura punkto, la origino, kiu ofte estas rigardita kiel cirklo de radiuso nula. Simile, sferaj kaj cilindraj koordinatsistemoj havas koordinatajn kurbojn kiuj estas linioj, cirkloj aŭ cirkloj de radiuso nula. Multaj kurboj povas ekzisti kiel koordinataj kurboj. Ekzemple, la koordinatkurboj de parabolaj koordinatoj estas [[Parabolo (matematiko)|paraboloj]]. ==Koordinataj ebenoj/surfacoj== [[Dosiero:Parabolic coordinates 3D.png|thumb|maldekstre|Koordinataj surfacoj de la tri-dimensiaj paraboloidaj koordinatoj.]] En tridimensia spaco, se unu koordinato estas tenita konstanta kaj la aliaj du rajtas varii, tiam la rezulta surfaco estas nomita ''koordinatsurfaco''. Ekzemple, la koordinataj surfacoj akiritaj tenante ''ρ'' konstanta en la sfera koordinatsistemo estas la [[sfero]]j kun centro ĉe la origino. En tridimensia spaco la intersekco de du koordinataj surfacoj estas koordinata kurbo. En la kartezia koordinatsistemo oni povas paroli pri '''koordinataj ebenoj'''. Simile, '''koordinataj hipersurfacoj''' estas la {{nowrap|(''n'' − 1)}}-dimensiaj spacoj rezultantaj de fiksado de ununura koordinato de ''n''-dimensia koordinatsistemo.<ref> {{cite book |title=A Computational Differential Geometry Approach to Grid Generation |first=Vladimir D.|last=Liseikin|publisher=Springer|year=2007|isbn=978-3-540-34235-9|page=38}}</ref> ==Koordinataj mapoj== {{Ĉefartikolo|Sternaĵo}} La koncepto de ''koordinata mapo'', aŭ ''koordinata diagramo'' estas ŝlosila por la teorio de [[Sternaĵo|duktoj]]. Koordinata mapo estas esence koordinata sistemo por subaro de antaŭfiksita spaco kun la propraĵo ke ĉiu punkto havas ekzakte unu aron de koordinatoj. Pli precize, koordinata mapo estas [[homeomorfio]] de malferma subaro de spaco ''X'' al malferma subaro de '''R'''^''n''.<ref>Munkres, James R. (2000) ''Topology''. Prentice Hall. {{ISBN|0-13-181629-2}}.</ref> Ofte ne eblas disponigi unu konsekvencan koordinatsistemon por tuta spaco. En ĉi tiu okazo, kolekto de koordinataj mapoj estas kunmetitaj por formi atlason (en topologio sinonimo de [[sternaĵo]]) kovrantan la spacon. Spaco provizita per tia atlaso estas nomita ''sternaĵo'' aŭ ''dukto'' kaj kroma strukturo povas esti difinita sur dukto, se la strukturo estas konsekvenca kie la koordinatmapoj koincidas. Ekzemple, diferencigebla dukto estas dukto kie la ŝanĝo de koordinatoj de unu koordinata mapo al alia ĉiam estas diferencigebla funkcio. ==Orientig-bazitaj koordinatoj== [[Dosiero:Cartesian-coordinate-system.svg|thumb|dekstre|Bildo de [[Kartezia koordinato|kartezi-koordinata]] ebeno. Oni markis kvar punktojn kaj oni etikedis ili per siaj koordinatoj: {{nowrap|(2, 3)}} verde, {{nowrap|(−3, 1)}} ruĝe, {{nowrap|(−1.5, −2.5)}} blue, kaj la originan {{nowrap|(0, 0)}} purpure.]] En [[geometrio]] kaj [[kinematiko]], oni uzas koordinatsistemojn por priskribi la (linian) pozicion de punktoj kaj la [[Orientiĝo (solido)|angulan pozicion]] de [[akso]]j, ebenoj kaj [[Rigida korpo|rigidaj korpoj]].<ref>{{cite book |title=Analytical Mechanics of Space Systems |author1-link=Hanspeter Schaub |author2-link=John Junkins |author1=Hanspeter Schaub |author2=John L. Junkins |chapter=Rigid body kinematics |page=71 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=qXvESNWrfpUC&pg=PA71 |isbn=1-56347-563-4 |year=2003 |publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics}}</ref> En ĉi-lasta kazo, la orientiĝo de dua (tipe referita kiel "loka") koordinatsistemo, fiksita al la nodo, estas difinita surbaze de la unua (tipe referita kiel "ĝenerala" aŭ "tutmonda" koordinatsistemo). Ekzemple, la orientiĝo de rigida korpo povas esti reprezentita per orientiga [[matrico]], kiu inkludas, en siaj tri kolumnoj, la [[Kartezia koordinato|karteziajn koordinatojn]] de tri punktoj. Ĉi tiuj punktoj estas uzataj por difini la orientiĝon de la aksoj de la loka sistemo; ili estas la pintoj de tri [[Unuvektoro|unuopaj vektoroj]] liniigitaj kun tiuj aksoj. ==Geografiaj sistemoj== La [[Tero]] kiel tuto estas unu el la plej oftaj geometriaj spacoj kiuj postulas la precizan mezuron de loko, kaj tiel ankaŭ koordinatajn sistemojn. Starte el la grekoj de la [[Helenisma epoko]], oni disvolvigis variojn de koordinatsistemojn surbaze de la jenaj tipoj: * [[Geografia koordinatsistemo]], nome la sferaj koordinatoj de [[latitudo]] kaj [[longitudo]] * Projekciitaj koordinatsistemoj, inkluzive de miloj da karteziaj koordinatsistemoj, ĉiu bazita sur mapprojekcio por krei ebenan surfacon de la mondo aŭ regiono. * Geocentra koordinatsistemo, tridimensia kartezia koordinatsistemo, kiu modeligas la [[Tero]]n kiel objekton, kaj estas plej ofte uzitaj por modeligado de la orbitoj de [[satelito]]j, inkluzive de la [[Tutmonda loktrova sistemo|Tutmonda Pozicia Sistemo]] kaj aliaj [[Tergloba navigada satelita sistemo|satelitnavigaciaj]] sistemoj. == Koordinata origino == La koordinata origino estas la referencpunkto de koordinatsistemo. Ĉe tiu punkto, la valoro de ĉiuj koordinatoj de la sistemo estas [[nulo]]— ekzemple, <math>(0,0)</math> en <math>\mathbb{R}^2</math> aŭ <math>(0,0,0)</math> en <math>\mathbb{R}^3</math>—. Tamen, en kelkaj koordinatsistemoj ne necesas agordi ĉiujn koordinatojn al nulo. Ekzemple, en sfera koordinatsistemo sufiĉas establi la nulan [[radiuso]]n {{nowrap|<math>(\rho = 0)</math>}}, estante la latitudo kaj longitudo valoroj indiferentaj. En kartezia koordinatsistemo, la origino estas la punkto ĉe kiu la aksoj de la sistemo apartiĝas. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Hinweisschild hydrant.jpg|Sistemo de dudimensiaj karteziaj koordinatoj utilaj en urbo por lokigi la ejojn necesajn por [[akvoliverado]] kaj defluigo de uzita akvo. Dosiero:Eixos.jpg|<!-- eta|maldekstra|180px|_dreidimensionales_ (Ekvatora koordinatsistemo, Koordinato, Koordinatsistemo) --> Dosiero:3D coordinate system.svg|Sistemo de tridimensiaj karteziaj koordinatoj. Dosiero:Polar graph paper.svg|[[Polusa koordinata sistemo|Polusa koordinatsistemo]] kun kelkaj anguloj indikitaj en gradoj. Dosiero:WorldMapLongLat-eq-circles-tropics-non.png|Mapo de la [[Tero]] montrante liniojn [[latitudo|latitudajn]] (horizontale) kaj [[longitudo|longitudajn]] (vertikale), laŭ projektado de Eckert VI <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/reference_maps/pdf/political_world.pdf granda versio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070613024528/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/reference_maps/pdf/political_world.pdf |date=2007-06-13 }} (pdf, 1.8MB)</ref>. Dosiero:Geographic coordinates sphere.svg|Latitudo [[phi]] (φ) kaj Longitudo [[lambda]] (λ). Dosiero:ConstellationGPS.gif|Aro de satelitoj de tergloba navigada satelita sistemo. Dosiero:Ecef coordinates.svg|Sistemo de ECEF koordinatoj (x, y, z) montrita rilate al [[latitudo]] kaj [[longitudo]]. Dosiero:Ecliptic_4_Esperanto.svg|Skizo de la [[ekliptiko]], la [[angulo]] inter la ekliptiko kaj la '''[[ĉiela ekvatoro]]''' estas <math>\varepsilon \simeq</math> 23° 26'. Dosiero:Coordinate with Origin.svg|Origino de dudimensia sistemo de [[Kartezia koordinatsistemo]]. </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=koordi.0sistemo}} * [[Transformo de Galileo]] * [[Cilindra koordinata sistemo]] * [[Ĉielaj koordinatoj]] * [[Geografia koordinatsistemo]] * [[Homogenaj koordinatoj]] * [[Kadro de referenco]] ** [[Inercia kadro de referenco]] * [[Kartezia koordinato]] * [[Lorenca transformo]] * [[Nombra akso]] * [[Referenckadro]] * [[Regulo de la dekstra mano]] * [[Sfera koordinata sistemo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Delone N.B. ''Coordenadas en matemáticas // Diccionario enciclopédico'', Brockhaus kaj Efron: en 86 volumoj (fakte 82 volumoj kaj 4 kromaj). - SPb., 1890-1907. * {{cite book |title= Geometry of Differential Forms |last1=Shigeyuki Morita |last2=Teruko Nagase |last3=Katsumi Nomizu |author-link3=Katsumi Nomizu |page=12 |url= https://books.google.com/books?id=5N33Of2RzjsC&pg=PA12 |isbn=0-8218-1045-6 |year=2001 |publisher=AMS Bookstore}} * Voitsekhovskii, M.I.; Ivanov, A.B. (2001) [1994], [https://encyclopediaofmath.org/index.php?title=Coordinates "Coordinates"]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Encyclopedia of Mathematics, EMS Press * {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=3ZULAAAAYAAJ&pg=PA1|titolo=Higher Geometry|familia nomo=Woods|persona nomo=Frederick S.|jaro=1922|eldoninto=Ginn and Co.|paĝoj=1ff}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Coordinate system|revizio=1264043777}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Sistema de coordenadas|revizio=165096076}} {{Havenda artikolo|Koordinatsistemo}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geometrio]] [[Kategorio:Geografio]] [[Kategorio:Astronomio]] [[Kategorio:Matematiko]] [[Kategorio:Koordinatsistemoj| ]] lu2cszeu4fu682hpsv8l3fwa8ly53m2 0 38493 9419942 9384363 2026-07-04T06:05:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419942 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kvenko | devena_nomo = <small>قونكة, Qūnka^tu</small> | alia_nomo = {{Lang-es|Cuenca}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Cuenca | moto = «Tre Nobla, Tre Lojala, Fidelega kaj Heroa» | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Cuenca-panoramica4.JPG | dosiero_priskribo = Kvenko <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Bandera de Cuenca.svg | blazono = Escudo de Cuenca.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = Iberio | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = | regiono_tipo = | distrikto = Provinco Kvenko | distrikto_tipo = Provinco | municipo = | municipo_tipo = | komunumo = Kastilio-Manĉo | komunumo_tipo = [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Komunumo]] | histregiono = Kastilio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_tipo = | parto = | parto1 = | rivero = Júcar | rivero1 = Huécar | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Katedralo de Kvenko | memorindaĵo1 = Pendodomoj | memorindaĵo2 = Episkopejo | memorindaĵo3 = Preĝejo Sankta Andreo | memorindaĵo4 = Preĝejo Sankta Mikaelo | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | ŝoseo1 = | ŝoseo1_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kvenko | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 946 | lat_d = 40 | lat_m = 04 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 02 | long_m = 09 | long_s = 00 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 911.06 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 56.703 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | ĉefulo = Ángel Mariscal | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = [[PP]] <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 16000 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = [[Aŭtokodoj en Hispanio|Aŭtokodoj]] | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historia murigita urbo de Kvenko | unesko_jaro = 1996 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = ii, iv | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 789 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.cuenca.es/ www.cuenca.es] | commons = Cuenca, Spain | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=9}} }} '''Kvenko''' ({{lang-es|Cuenca}}) estas la ĉefurbo de la samnoma [[Hispanio|hispana]] [[provinco]] situanta en la [[Administra organizado de Hispanio|aŭtonoma regiono]] de [[Kastilio-La Manĉo]]. Ĝi situas en la renkontiĝejo de la riveroj [[Júcar]] kaj Huécar. En [[2011]] tie loĝis 56 703 homoj.<ref name=ine>[http://www.ine.es/nomen2/index.do INE - Relación de unidades poblacionales]</ref> Ĝia centro estas [[Monda heredaĵo de Unesko]].<ref>http://whc.unesco.org/en/list/781</ref> Inter la vidindaĵoj troviĝas la Katedralo, la famaj ''Pendodomoj'' (pendantaj domoj super krutaĵo de la rivero). En la ĉirkaŭaĵo troviĝas natura pejzaĝo konata kiel la ''Ciudad Encantada'' (hantita urbo).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pueblos-espana.org/castilla+la+mancha/cuenca/cuenca/Casas+Colgadas/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120710003333/http://www.pueblos-espana.org/castilla+la+mancha/cuenca/cuenca/Casas+Colgadas |arkivdato=2012-07-10 }}</ref> La urbo Kvenko staras 150&nbsp;km sudoriente de [[Madrido]]. La [[provinco Kvenko]] estas la 5a plej granda en Hispanio laŭ surfaco<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.codigospostal.org/ciudades-mas-100000-habitantes.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120415125209/http://www.codigospostal.org/ciudades-mas-100000-habitantes.html |arkivdato=2012-04-15 }}</ref>, tamen ĝi estas la 7e malplej loĝata kaj la urbo mem havas nur 56 000 loĝantojn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.guiarte.com/paises/espana/guias_ciudades.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120330201413/http://www.guiarte.com/paises/espana/guias_ciudades.html |arkivdato=2012-03-30 }}</ref>. Ĝi estas la 2a plej malgranda provinca ĉefurbo de Hispanio post Teruelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cajamarfundacion.es/mediterraneo/revista/me0304.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110930175705/http://www.cajamarfundacion.es/mediterraneo/revista/me0304.pdf |arkivdato=2011-09-30 }}</ref> Kvankam ekzistas pruvoj ke ĉirkaŭ la nuna urbo loĝis homoj ekde [[Paleolitiko]], ne estis ĝis la alveno de la islamanoj ĉirkaŭ la 10a jarcento, kiam estiĝis la urbo per la konstruado de la islama alkazaron Qūnka de kie naskiĝis la urbo Kvenko<ref>http://palomatorrijos.blogspot.com.es/2010/12/el-arco-bezudo-cuenca.html</ref>. La urbo situis sur ege strategia loko, sur kruta monto inter la riveroj Júcar kaj Huécar. Ĝi estis konkerita de kristana reĝo Alfonso la 8-a en la jaro 1117.<ref>http://turismo.cuenca.es/portal/lang__es-ES/tabid__9381/default.aspx</ref> La urbo dividiĝas en du partoj: la malnova urbo, kiu staras, kiel dirite, sur monto inter du ravinoj laŭ kiuj fluas la riveroj [[Huécar]] kaj [[Júcar]], estis nomata [[Monda heredaĵo de Unesko]] en 1996 pro la bona konservo de la antikva urba pejzaĝo kaj la mezepoka fortikaĵo, ĝia riĉa civila kaj religia arkitekturo de la 12-a ĝis la 18-a jarcento, kaj la eksterordinara fuzio de la urbo kun ties belega medio.<ref name=rojmon12>{{citaĵo el libro| titolo=Cuenca ciudad| persona nomo=José Andrés| familia nomo=Prieto| jaro=2005| eldoninto=Fundación Turismo de Cuenca| ĉapitro=Monumentos| paĝoj=12}}</ref><ref name=callejero/> La plej interesaj festivaloj en Kvenko estas la [[Sankta Semajno]]<ref>http://www.cuencaysusemanasanta.es/</ref>, Semajno de Religia Muziko kaj la festoj de Sankta Juliano<ref name="publispain.com">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.publispain.com/viajes/cuenca/festividades.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120601222748/http://www.publispain.com/viajes/cuenca/festividades.htm |arkivdato=2012-06-01 }}</ref> (aŭgusto) kaj Sankta Mateo (septembro).<ref name="publispain.com"/> Vizitinda estas ankaŭ la Muzeo de Abstrakta Arto.<ref>http://www.march.es/arte/cuenca/</ref> == Nomo == La nomo ''Cuenca'' venas de la [[araba lingvo|araba vorto]] قونكة (''Qūnka^tu''), kiu komence estis nomo uzata nur por la ''[[alkazabo]]'' situinta kie hodiaŭ staras la restaĵoj de la kastelo, kaj poste tiu nomo estis donita al la tuta urbo.<ref>http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=1070173</ref> == Geografio == === Situo === [[Dosiero:Vista aérea de Cuenca.jpg|eta|230px|Aera vido de Kvenko.]] La urbo Kvenko dividiĝas en du zonojn klare diferencigitaj: la antikva urbo kaj la nova urbo. La unua troviĝas sur roka monteto ĉirkaŭata de profunda valo de la rivero [[Júcar]] norde kaj ties alfluanto, la [[Huécar|rivero Huécar]] sude. Ĉi lasta rivero elfluas en la malalta parto de la antikva urbo, iom antaŭ la tiel nomata [[Ponto Sankta Antono]]. Okcidente kaj sude de la antikva urbo, kaj disigita de la rivero Huécar, etendiĝas la nova urbo kun direkto nordo-sudo, kun la centra parto en la strato Carretería. La alteco de la urbo estas inter 920&nbsp;[[marnivelo|msm]] de la nova urbo kaj iom pli ol 1000 ĉe la plej alta parto de la antikva urbo.<ref>{{Cite book|title=Cuenca |apellidos=Cuevas |name=Pedro José |editorial=Alfonsípolis |ubicación=Cuenca |year=2000 |capítulo=Territorio: Geografía |page=29}}</ref> === Klimato === La klimato en Kvenko estas [[mediteranea klimato|mediteranea]] kontinenta, kun malvarmaj temperaturoj en vintro kaj mildaj en somero. La pluvado estas abunda sed dum somero pluvas malpli. == Historio == === Islama origino === [[Dosiero:Location map Taifa of Toledo.svg|eta|dekstra|250px|Kvenko apartenis al la [[tajfo de Toledo]]]] Kiam la [[Ibera duoninsulo]] estis parto de la [[Romia Imperio]] ekzistis pluraj gravaj setlejoj en la [[provinco]], kiel ekzemple Segóbriga, Ercávica kaj Gran Valeria<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.patrimoniohistoricoclm.es/parque-arqueologico-de-segobriga/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120221082414/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/parque-arqueologico-de-segobriga/ |arkivdato=2012-02-21 }}</ref>. Tamen, la loko kie Kvenko hodiaŭ situas estis neloĝata en tiu tempo. Kiam la [[islamanoj]] kaptis la areon en 714, ili baldaŭ taksis la valoron de tiu strategia loko kaj konstruis fortikaĵon (nomita Kunka) inter du gorĝoj fositaj inter la riveroj [[Júcar]] kaj [[Huécar]], ĉirkaŭitaj per murego el 1 kilometro longa. Kvenko baldaŭ sin dediĉis al agrikultura kaj teksaĵa produktado, ĝuante kreskantan prosperon.<ref>http://www.cervantesvirtual.com/obra/tesoro-de-monedas-rabes-descubierto-en-la-provincia-de-cuenca-0/</ref> === Kristana konkero === Ĉirkaŭ la [[12-a jarcento]], la [[kristanoj]], vivante en pli norda [[Hispanio]] dum la islama ĉeesto, komencis malrapide reakiri la [[Iberio|Iberan duoninsulon]].<ref>http://www.arteguias.com/reconquistacristiana.htm</ref> Kastilio prenis okcidentajn kaj centrajn areojn de Hispanio, dum [[Aragonio]] plivastiĝis tra la [[Mediteraneo|Mediteranea regiono]]. La islama regno, Al-Andalus, dividiĝis en malgrandajn [[tajfo]]jn sub kristana premo. Kvenko estis parto de la [[Tajfo de Toledo]]. En 1076 ĝi estis sieĝita de Sanĉo Ramírez de Aragonio, sed ne konkerita<ref>http://mimarzgz.blogspot.com.es/2007/04/reconquista-de-aragon.html</ref>. En 1080 la reĝo [[Yahya al-Qadir]] de [[Toledo]] perdis sian Tajfon, kaj lia veziro subskribis en Kvenko traktaton kun [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio]] per kiu li cedis al li kelkajn fortikaĵojn en interŝanĝo de armea helpo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://perseo.sabuco.com/historia/Taifa%20de%20Toledo.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120609122929/http://perseo.sabuco.com/historia/Taifa%20de%20Toledo.pdf |arkivdato=2012-06-09 }}</ref> [[Dosiero:TumboA ferdinand.jpg|eta|250px|maldekstra|Ferdinando la 2-a de Aragono.]] Post la malvenko de Alfonso en la [[batalo de Sagrajas]] (1086), Kvenko estis kaptita de la reĝo de [[Sevilo]], [[Al-Mu'tamid ibn Abbad]]. Tamen, kiam liaj teroj estis atakitaj de la [[almoravidoj]], li sendis sian bofilinon Zaida al Alfonso, ofertante al li Kvenko interŝanĝe de armea subteno. La unuaj kristanaj trupoj vojaĝis al la urbo en 1093. Tamen, la almoravidoj kaptis ĝin en 1108. Ilia guberniestro en la urbo deklaris sin sendependa en 1144, sekvita de la tuta Murcio post unu jaro. En 1147 [[Muhammad ibn Mardanis]] estis elektita reĝo de Kvenko, Murcio kaj [[Valencio]]. Li devis defendi siajn terojn de la almohada invado ĝis sia morto en 1172, post kiu lia filo devis subskribi pakton pri tributoj kun la novalvenintoj. La reĝo [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8a]] 17 jarojn aĝa, provis konkeri la urbon, sed post kvin monatoj da sieĝo, li devis retiriĝi post enmarŝo de trupoj senditaj de la [[almohadoj|almohada kalifo]] [[Abu Yaqub Yusuf]]. [[Dosiero:Eugenio Cajés (1575-1634) - San Julián, Bishop of Cuenca - PC.98 - Pollok House.jpg|eta|200px|dekstra|Sankta Juliano de Kvenko]] Alfonso subskribis armisticon sed kiam, en 1176 la kvenkanoj okupis kelkajn kristanajn terojn en Huete kaj Uclés, Alfonso intervenis estrante koalicion kune kun [[Ferdinando la 2-a (Leono)|Ferdinando la 2-a]], [[Alfonso la 2-a (Aragono)|Alfonso la 2-a de Aragonio]] kaj la [[Ordeno de Kalatrava|Armeaj Ordoj]] de [[ordeno de Kalatrava|Kalatravo]], [[ordeno de Santiago|Santiago]] kaj [[ordeno de Montegaudio|Montegaudio]], sieĝante Kvenkon ekde la tago de Epifanio en 1177. La komandanto de la urbo, Abu Bakr, denove serĉis la subtenon de Yaqub Yusuf, sed li estis en Afriko kaj ne sendis ajnan helpon. Post malsukcesa atakmisio de Kvenko kontraŭ la kristana tendaro la [[27-an de julio]], la sieĝita urbo estis konkerita de la trupoj de Alfonso la [[21-an de septembro]] [[1177]], dum la islamana garnizono rifuĝis sin en la citadelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.maravedis.net/alfonso8.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120312071722/http://www.maravedis.net/alfonso8.html |arkivdato=2012-03-12 }}</ref> Ĉi lasta falis en oktobro, metante finon al la araba superregado en Kvenko. Alfonso la 8-a donis al la urbo titolon, kaj estis konsiderita "Muy noble y muy leal" (Tre nobla kaj tre lojala). Estis antaŭfiksitaj aro de leĝoj, la [[Foruo]]. La diocezo de Kvenko estis establita en 1183; ĝia dua episkopo estis [[Sankta Juliano de Kvenko]], kiu iĝis patrona sanktulo de la urbo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://loquemisojosrecuerdan.blogspot.com.es/2012/03/muy-noble-y-muy-leal-fidelisima-y-noble.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120629191244/http://loquemisojosrecuerdan.blogspot.com.es/2012/03/muy-noble-y-muy-leal-fidelisima-y-noble.html |arkivdato=2012-06-29 }}</ref> Dum la venontaj jarcentoj Kvenko ĝuis prosperon, danke al teksaĵo-produktado kaj brutar-ekspluato. La katedralo estis konstruita en tiu tempo, laŭ anglo-normanda stilo, kun multaj francaj laboristoj, ĉar la edzino de Alfonso la 8-a, Leonor de Plantagenet, estis franca.<ref>http://www.arteguias.com/catedral/cuenca.htm</ref> === 18a jarcento ĝis nuntempo === [[Dosiero:Hoz del Huecar.jpg|eta|240px|maldekstra|Ponto Sankta Paŭlo.]] Dum la [[18-a jarcento]] la teksaĵa industrio malkreskis, aparte kiam [[karlo la 4-a (Hispanio)|Karlo la 4-a]] malpermesis tiun agadon en Kvenko por malhelpi la konkuradon kun la [[Reĝa Tapiŝfarejo]], kaj la ekonomio de Kvenko malkreskis, tiel draste perdante populacion (5 000 loĝantoj). Dum la milito de sendependeco kontraŭ la trupoj de [[Napoleono]], la urbo suferis grandan detruon, kaj tio pliakrigis la krizon. La urbo perdis loĝantojn, kun nur ĉirkaŭ 6 000 loĝantoj, kaj nur alveno de fervojoj en la 19-a jarcento, kune kun la lignoindustrio, povis malrapide akceli loĝigadon de Kvenko, kaj ĝi atingis 10 000 loĝantojn. En 1874, dum la [[Tria Karlisma Milito]], Kvenko estis konkerita de la karlismaj trupoj, subtenantaj de "Karlo la 7-a", posteulo de [[Karlo Maria Isidro de Burbono]] kiel reĝo anstataŭ la reganta [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Izabela la 2-a]], kaj la urbo suferis egajn difektojn ree.<ref>http://www.cuenca.es/realidad_virtual/contenido/cuencaŜVIII/cuencaŜVIII.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La [[20-a jarcento]] komenciĝis kun la kolapso de la turo Giraldo de la katedralo en 1902, kiu ankaŭ influis la fasadon. Ĝi devis esti rekonstruita de [[Vicente Lámperez]], kun du novaj ĝemelturoj ĉe ambaŭ flankoj de la fasado kiu restis nefinita sen la supraĵo de ili. La unuaj jardekoj de la [[20-a jarcento]] estis tumulta same kie en aliaj regionoj de Hispanio. Ekzistis malriĉeco en kamparaj areoj, kaj la [[Romkatolika Eklezio]] estis atakita, kun monaĥoj, monaĥinoj, pastroj kaj episkopo de Kvenko, Cruz Laplana y Laguna, kiuj estis murditaj. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]], Kvenko estis parto de la respublikana zono. Ĝi estis okupita en 1938 de la trupoj de [[Generalo Franco]].<ref>http://www.vocesdecuenca.com/frontend/voces/Represion-Y-Guerra-Civil-En-Cuenca-vn2944-vst113{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dum la postmilita periodo tiu areo iĝis ekstreme malriĉa, kaŭzante la elmigradon de multaj loĝantoj al pli prosperaj regionoj, plejparte [[Eŭskio]] kaj [[Katalunio]], sed ankaŭ al aliaj landoj kiel ekzemple [[Germanio]]. La urbo komencis bonfarti malrapide post la 1960aj kaj 1970aj jaroj, kaj la urbolimoj transiris la gorĝon al plataĵo.<ref>http://www.eluniverso.com/2011/11/03/1/1447/crecimiento-cuenca-llega-zona-rural-vuelve-problema.html</ref> En la lastatempaj jardekoj en kiuj la urbo travivis moderan kreskon laŭ loĝantoj kaj ekonomio, la du precipaj sektoroj iĝis la kreskatanta [[turismo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.spain.info/es/ven/otros-destinos/reportaje/cuenca.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110811184538/http://www.spain.info/es/ven/otros-destinos/reportaje/cuenca.html |arkivdato=2011-08-11 }}</ref>, kaj tio instigis la plibonigon de vojoj kaj transportado. Kvenko forte investas por [[kulturo]]<ref>http://www.eldiadecordoba.es/article/ocio/898901/luis/alberto/cuenca/apuesta/por/la/cultura/como/respuesta/caos.html</ref> kaj kiel rezulto ĝi estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko]] en 1996. En la lastaj jaroj, novaj kulturaj infrastrukturoj kiel ekzemple la municipa Koncertejo aŭ la Muzeo de Scienco troviĝas en Kvenko kaj la urbo estis kandidato por la [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo]] en 2016.<ref>http://www.abc.es/20101001/comunidad-castillalamancha/cuenca-2016-servido-para-20101001.html</ref> {{Granda dosiero|Cristo del Socorro. Panorámica.jpg|1100px|Vido de la antikva urbo kaj la ravino de la rivero de [[Huécar]] kaj [[Júcar]] ekde la monteto Socorro}} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:catedral cuenca.jpg|220px|eta|[[Katedralo de Kvenko]].]] [[Dosiero:A Black and White Photo of the Cuenca Cathedral in Spain.jpeg|220px|eta|Katedralo de Kvenko.]] [[Dosiero:Cuenca Ermita de las angustias.JPG|220px|eta|Ermitejo Virgulino de la Angoroj.]] [[Dosiero:Iglesia de San Pedro. Desde el castillo.JPG|eta|220px|Preĝejo Sankta Petro]] [[Dosiero:A black and white photo taken in Cuenca Spain.jpeg|eta|Kvenko (Hispanio)]] En la jaro [[1996]], la «Historia murigita urbo Kvenko» estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko]], kun la sekvaj lokoj: {| class="wikitable" border="1" width="60%" ! Kodo ! Nomo ! Koordinatoj |- | 781-001 | Enmura urbo | {{Koord|40|04|35.8|N|2|07|54.3|O}} |- | 781-002 | Kvartalo de la Kastelo | {{Koord|40|04|56.4|N|2|07|32.6|O}} |- | 781-003 | Kvartalo Sankta Antono | {{Koord|40|04|44.5|N|2|08|13.2|O}} |- | 781-004 | Kvartalo Tiradores | {{Koord|40|04|28.0|N|2|07|49.6|O}} |} Kvenko en la historia urboparto konservas antikvan kaj riĉan arkitekturan heredaĵon inter kiuj elstaras pluraj religiaj konstruaĵoj. Granda parto de la historia urboparto similas al rigardejo sur ravino de la riveroj [[Júcar]] kaj [[Huécar]], natura medio kiu plibeligas la urbon. === Religia arkitekturo === * [[Katedralo de Kvenko|Katedralo Sankta Maria kaj Sankta Juliano]]: Ĝi estis ekkonstruita en la 13a jarcento sur kie staris la moskeo kaj ĝi estas verko de la frua [[gotiko]] en [[Hispanio]].<ref name=rojmon13b>{{citaĵo el libro| titolo=Cuenca ciudad| persona nomo=José Andrés| familia nomo=Prieto| jaro=2005| eldoninto=Fundación Turismo de Cuenca| ĉapitro=Monumentos: La Catedral| paĝoj=13–14}}</ref> Ĝi estis konsekrita en [[1208]] de la ĉefepiskopo Ximénez de Rada, sed ne estis finkonstruita ĝis [[1271]].<ref name=rojmon13b/> * [[Episkopa Palaco de Kvenko|Episkopa Palaco]]: estas apudaĵo de la Katedralo kaj interne troviĝas la Dioceza Muzeo. La konstruaĵo ne havas klaran arkitekturan stilon, sed estas rezulto de reformoj ekigitaj dum la konstruado mem en la [[18-a jarcento]].<ref>'''Ibáñez Martínez, Pedro Miguel''': ''Arquitectura y poder. Espacios emblemáticos del linaje Albornoz en la ciudad de Cuenca''. Cuenca (Universidad de Castilla-La Mancha), 2003.</ref> * [[Preĝejo Sankta Andreo (Kvenko)|Preĝejo de Sankta Andreo]]: konstruita en la 16a jarcento sub la gvido de la arkitekto Pedro de Alviz. En [[1936]] la kirko suferis gravajn damaĝojn kaj poste estis restaŭrita.<ref name=callejero>Cuenca: Viviendo la ciudad / Living the city| eldonejo: Instituto de Promoción Turística de Castilla-La Mancha|jaro 2010</ref> * [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Kvenko)|Preĝejo Sankta Mikaelo]]: Ekkonstruita en la 13a jarcento, ankoraŭ konserviĝas la absido de tiu epoko. La cetero estis reformita en la 18a jc. kaj restaŭrita en la 20a jarcento. Nuntempe ĝi gastigas koncertojn kaj kulturajn aranĝojn. * [[Preĝejo Sankta Nikolao de Bari (Kvenko)|Preĝejo Sankta Nikolao]]: Temas pri simpla konstruaĵo unukapela, konstruita laŭ [[Renesanco|renesanca stilo]].<ref name=rojmon13b/> * [[Preĝejo Sankta Petro (Kvenko)|Preĝejo Sankta Petro]]: La nuna konstruaĵo venas de la 18a jarcento kaj estis starigita kie antaŭe troviĝis moskeo. Ĝi estis konstruita laŭ planoj de la arkitekto Martín de Aldehuela. En ĝia interno estas bildaro pri la kvenka Sankta Semajno. * [[Preĝejo Sankta Kruco (Kvenko)|Preĝejo Sankta Kruco]]: Konstruita en la 16a jarcento kaj estis reformita plurfoje. Nuntempe ĝi estas ekspoziciejo.<ref name=7museos>Paseos por Cuenca|eldonejo: Ayuntamiento de Cuenca| jaro 2008|ĉapitro: Ruta de los Museos</ref> * [[Preĝejo La Savinto (Kvenko)|Preĝejo La Savinto]]: El la 16-a jarcento, ununava, kun kapeloj laŭ la tradicio de Levanto. La nuna sonorilturo estis aldonita en [[1903]]. * Preĝejo Sankta Pantaleono de Jerusalemo: Konstruita de la templanoj en la 13a jarcento kaj nuntempe troviĝas en ruinoj.<ref name=7huecar>Paseos por Cuenca|eldonejo Ayuntamiento de Cuenca| jaro 2008|ĉapitro: Ruta del Paseo del Huécar</ref> * Preĝejo Virgulino de la Lumo: Konstruita en la 16a jarcento sur antaŭa ermitejo, kiu laŭ la tradicio, estis konstruigita de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]] post apero de la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino Maria]].<ref name=7casonas>Paseos por Cuenca|eldonanto Ayuntamiento de Cuenca| ĉap. Ruta de las Casonas o Palacios</ref> * Ermitejo Virgulino de la Angoroj: Malgranda konstruaĵo for de la historia urboparto kun fortaj ligoj al la Sankta Semajno de Kvenko. Ĝi estas verko de Marín de Aldehuela.<ref name=7balcones>Paseos por Cuenca|eldonanto Ayuntamiento de Cuenca|ĉapitro Ruta de los Balcones del Júcar</ref> ==== Monaĥ(in)ejoj ==== [[Dosiero:Convento de San Pablo Cuenca Spain-3.jpg|eta|220px|maldekstra|Monaĥejo Sankta Paŭlo.]] * [[Monaĥejo Sankta Paŭlo]]: Ekkonstruita en [[1523]] kiel monaĥejo por dominikanoj, profitante la rokan strukturon de la profunda ravino. Nun ĝi gastigas hotelon. * [[Monaĥejo de la Difavoro]]: Antikva [[cenobitejo]] de la [[Ordeno de la Difavoro]] konstruita inter la 16a kaj 18a jarcentoj, precipe el baroka stilo. * [[Monaĥejo Sankta Filipo Neri]]: Konstruita sub la gvido de José Martín en la 18a jarcento. ĝi estas unu el la ĉefaj montraĵoj de [[rokoko]] en [[Hispanio]]. * [[Monaĥejo Sankta Petro de la Justinaninoj]]: Konstruita en la 18a jarcento kaj situas ĉe la Ĉefa Placo. * Monaĥejo la Anĝelinoj: La konstruaĵo, apudaĵo de la preĝejo sankta Nikolao de Bari, estis konstruita en la 16a jarcento. Nuntempe ĝi gastigas la Lernejon de Metioj. * Monaĥejo de la Prizorgantoj de la Sankta Koro de Jesuo:Konstruita en la 17a jarcento kaj nun sidejo de hotelo. * [[Monaĥejo de la Franciskana Koncipiĝo]]: Konstruita en la 5a jarcento kaj situas ekstermure en la antikva Pordo de Valencio. * Monaĥejo de la Senŝuaj Franciskanoj: Konstruaĵo de la 16a jarcento en kies atrio troviĝas kruco ĉizita sur ŝtono kun skulptita mano kun legenda rakonto. * [[Monaĥejo de la Benediktinaj Patrinoj]]: Fondita la [[14-an de decembro]] [[1448]] laŭ mendo de Pedro Arias de Vamonde. === Civila heredaĵo === [[Dosiero:Casacolgantecuenca.jpg|190px|eta|maldekstra|[[Pendodomoj]].]] * [[Pendodomoj]]: La plej tipa karakterizaĵo de la urbo. Temas pri serio de domoj konstruitaj ekde la 15a jarcento sur la ravino de la rivero [[Huécar]]. Verŝajne en la komenco estis senjordomoj kaj ĝis la nuntempo ili estis diverscele uzitaj, inter ili la gastigo de la Urbodomo. * [[Turo de Mangana]]: La nomo ''Mangana'' estas uzata ekde la fino de la 16a jarcento por nomi la horloĝon de la urbo. Ĝi situas en la mudeĥara kvartalo de la antikva [[al-Andalus|al-andalusa]] [[alkazaro]] kiu unu estis [[mudeĥaro|mudeĥara]] kaj poste [[juda kvartalo]]. * [[urbodomo de Kvenko|Urbodomo]]: Konstruita en [[1733]] laŭ palnoj de Jaime Bort. * [[Ponto Sankta Paŭlo]]: Ĝi situas sur la ravino de la rivero Huécar. Inter [[1533]] kaj [[1589]] ŝtona ponto estis konstruita sed ĝi falis kaj la nuna el fero kaj ligno anstataŭis ĝin. * [[Ponto Sankta Antono]]: Ĝi staras sur la rivero [[Júcar]]. El mezepoka origino kvankam plurfoje reformita.<ref name=rojmon15a>{{citaĵo el libro| titolo=Cuenca ciudad| persona nomo=José Andrés| familia nomo=Prieto| jaro=2005| eldoninto=Fundación Turismo de Cuenca| ĉapitro=Monumentos: Las Casas Colgadas| paĝoj=15}}</ref> * Kastelo: Sur tiu loko staris la antikva [[alkazabo]]. Nuntempe en ruinoj kvankam ĝi konservas turon. * [[Provinca Historia Arkivo de Kvenko]]: Situas proksime al la kastelo, en konstruaĵo de la [[16-a jarcento]] kiu estis sidejo de la [[Inkvizicio]] de Kvenko. * [[Gastejo Sankta Jozefo]]: Konstruita en la 17a jarcento, komence ĝi apartenis al la familio de la pentristo [[Juan Bautista Martínez del Mazo]]. Poste iĝis sidejo de la katedrala ĥoro kaj nun estas hotelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.decuencaasantiago.org/hospitalsantiago/hs_servicio_pobres.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111005032152/http://www.decuencaasantiago.org/hospitalsantiago/hs_servicio_pobres.htm |arkivdato=2011-10-05 }}</ref> === Placoj kaj ĝardenoj === * '''Ĉefa Placo''': Ĝi troviĝas en la centro de la antikva urbo. Ĝi havas leĝeran triangulan formon kaj ĝiaj limoj estas markataj de la [[Katedralo de Kvenko|katedralo]], la [[Urbodomo]] kaj la [[Monaĥejo Sankta Petro de la Justinaninoj]]. Ĝi ne estis la ĉefa placo de la kristana urbo ĝis la [[15-a jarcento]], kiam ĝi anstataŭis la placon Karmelo (tiam Placo de la Pilorio) kie kunvenis la Konsilio. * '''Placo de Mangana''': Ĝi okupas la terenon de la antikva [[alkazaro]] kaj en ĝi troviĝas la [[Turo de Mangana]] kaj la ''Monumento al la Konstitucio'' de [[Gustavo Torner]]. Ĝi estis la celo de pluraj arkeologiaj esploroj ĝis fino de [[2010]]. == Kulturo == Kvenko estas kultura urbo. En ĝi troviĝas pluraj diverstemaj muzeoj, historia urboparto kiu estas kultura heredaĵo de Unesko kaj fama celebrado de la Sankta Semajno. La urbo altiras turistojn kiuj vizitas ĝin pro la ampleksa kultura aranĝaro. La urbo estis inter la oficialaj kandidatoj por iĝi Eŭropa Kultura Ĉefurbo de la jaro 2016. Sekve, kelkaj el la plej elstaras kulturaĵoj. === Muzeoj === [[Dosiero:Museo de Arte Abstracto Español en Cuenca.jpg|eta|Enirejo de la Muzeo de Hispana Abstrakta Arto.]] [[Dosiero:Museo de las Ciencias. Fachada.JPG|eta|Muzeo de la Sciencoj]] * '''[[Muzeo de Kvenko]]''': Ĝi situas en la tiel nomata ''Pastrodomo'' kaj en ĝi videblas arkeologiaj eltrovaĵoj pri la urbo kaj la tuta [[provinco Kvenko]], ekde [[Paleolitiko]] ĝis la [[Moderna epoko]]. Elstaras tri haloj dediĉataj al la romiaj urboj [[Segóbriga]], [[Ercávica]] kaj [[Valeria (romia urbo)|Valeria]], kaj la statuo de [[Lucio Cezaro]], el [[marmoro]]. Ankaŭ menciindas la numismatika kolekto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-cuenca/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100213193603/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-cuenca/ |arkivdato=2010-02-13 }}</ref> * '''[[Muzeo de Hispana Abstrakta Arto]]''': Situanta ĉe la [[Pendodomoj]], ĝi montras verkojn de la plej gravaj hispanaj artistoj de la dua duono de la [[20-a jarcento]] kiel [[Eduardo Chillida]], [[Antonio Saura]], [[Pablo Serrano]] aŭ [[Manolo Millares]] inter aliaj. Ĝi malfermiĝis al la publiko en [[1966]] danke al la kuna kunlaboro de [[Fernando Zóbel]] kaj [[Gustavo Torner]].<ref>http://www.turismocastillalamancha.com/arte-cultura/museos/cuenca/museo-de-arte-abstracto-espanol/</ref> * '''Fondaĵo Antonio Pérez''': Sientanta ĉe la iama monaĥinejo de la Karmelanoj ([[17-a jarcento]]) ĝi estas fame konata loko de nuntempa arto. Ĝi gastigas verkojn de Millares, Gordillo, [[Gustavo Torner|Torner]], [[Antonio Saura]], [[Fernando Zóbel|Zóbel]], [[Rafael Canogar|Canogar]], [[Joan Brossa|Brossa]] kaj [[Andy Warhol|Warhol]] inter aliaj. Elstaras la persona kolekto de ''eltrovitaĵoj'' de [[Antonio Pérez]].<ref>http://www.fundacionantonioperez.es/</ref> * '''[[Muzeo de la Sciencoj de Kastilio-Manĉo]]''': Ĉi situas ĉe la Antikva Restadejo de Senprotektaj Maljunuloj, kiu konsiderinde ampleksiĝis por la instalado de la muzeo. Ĝi estas dividita en 4 laŭtemajn salonojn, plus la distribuejo kaj la [[Planetario]]. Ĝi didaktike kaj dinamike montras plurajn sciencajn fakojn, ekde [[astronomio]] kaj [[renoviĝanta energio]] ĝis [[geologio]] aŭ [[biodiverseco]].<ref>http://pagina.jccm.es/museociencias/{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Ars Natura''': Temas pri interpreto-centro pri la singulareco de la teritorio kaj la [[biodiverseco]] de [[Kastilio-Manĉo]]. Situanta sur la monteto Molina, ĝi konsistas el du malsamaj partoj interligitaj. La unua estas la muzea konstruaĵo mem, en kiu elstaras la salonoj dediĉataj al la naŭ naturaj unuoj de Kastilio-Manĉo, kaj la [[akvario]] kaj ejo por la [[fungoscienco]]. La dua, ĉirkaŭanta a konstruaĵon, estas [[botanika ĝardeno]] kiu montras la floraron de tiaj ekosistemoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.centroarsnatura.es/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120328134647/http://www.centroarsnatura.es/ |arkivdato=2012-03-28 }}</ref> * '''Katedrala Trezoro''': Temas pri malgranda muzeo situanta interne de la Katedralo. Ĝi havas verkojn de Pedro de Mena, García Salmerón kaj Martín Gómez El Viejo, inter aliaj.<ref name="despania.es">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.despania.es/museo-tesoro-catedralicio-1816.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140607005637/http://www.despania.es/museo-tesoro-catedralicio-1816.html |arkivdato=2014-06-07 }}</ref> * '''Dioceza Muzeo de Religia Arto''': Situanta ĉe la Episkopa Palaco, ĝi inaŭguriĝis en [[1983]]. La konstruaĵo kalkulas je pluraj surskriboj en [[araba lingvo]] de la [[12-a jarcento]], kvankam estis konsiderinde reformita en la [[16-a jarcento]]. En ĝi elstaras verkoj de [[El Greco]], flandra kalvario de [[Gérard David]] kaj pluraj tabuloj de la kvenka lernejo pri pentrado. Inter la skulptaĵoj, elstaras la Kalvario de Alfonso la 8-a, de la fino de la [[12-a jarcento]].<ref name="despania.es"/> * '''Fondaĵo Antonio Saura-Casa Zavala''': Ĝi situas en la antikva palaco de la familio Cerdán de Landa kaj nuntempe ĝi havas kolenton de verkoj de la pentristo [[Antonio Saura]]. La fondaĵo posedas bibliotekon pri avangarda pentraro, kun publika alireblo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fundacionantoniosaura.es/default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120616171416/http://www.fundacionantoniosaura.es/default.aspx |arkivdato=2012-06-16 }}</ref> * '''Internacia Muzeo de Elektrografio''': Temas pri esplormuzeo, ligata al la [[Universitato de Kastilio-Manĉo]]. Ĝi montras kolekton de pli ol 400 verkoj pri elektrografia kaj bita arto, faritaj per uzado de metodoj kun rilatoj al la novaj teknologioj por produktado, reproduktado kaj prizorgado de bildoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mide.uclm.es/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120505070435/http://www.mide.uclm.es/ |arkivdato=2012-05-05 }}</ref>. * '''Spaco Torner''': Ĝi situas en la Monaĥejo Sankta Paŭlo, nuna [[Parador Nacional]] kaj ĝi montras verkojn de tiu [[Gustavo Torner|kvenka pentristo]], iniciatinto de la Muzeo de Abstrakta Arto.<ref>http://www.espaciotorner.com/</ref> * '''Muzeo pri la Sankta Semajno''': Ĝi situas en la strato Alfonso la 8a, en la iama domo de la familio Girón y Cañizares. Ĝi elmontras vivaĵojn kaj emociojn de la Sankta Semajno de Kvenko kaj multmedia muntaĵo kiu uzis la lastajn mezeografiajn teknologiojn.<ref>http://www.msscuenca.org/ Muzeo pri la Sankta Semajno en Kvenko</ref> === Festoj === [[Dosiero:Estatua de Semana Santa.JPG|200px|eta|Statuo omaĝe al la [[nazareno]]j de la Sankta Semajno en Kvenko.]] * '''[[Sankta Semajno en Kvenko]]''': ĝi estas deklarata kiel loka kultura heredaĵo kun altiro por internacia turismo. Inter ĝiaj diversaj eventoj elstaras la procesio ''Vojo al Kalvario'', populare konata kiel [[Las turbas]]. * '''Semajno de la Religia Muziko''': temas pri altkvalita festivalo el internacia turisma allogo. En ĝi ludas kelkaj el la plej prestiĝaj kantistoj de la religia muziko, en kiu oni instigas la rekuperadon de tiu kultura heredaĵo kaj la komponadon de novaj verkoj. * '''Festoj de Sanktaj Juliano''': Ili okazas fine de aŭgusto kune kun foiro de manfaritaĵoj kaj aliaj diversaj aranĝoj, ekde defiloj ĝis teatraĵoj, subĉielaj koncertoj kaj toreado. * '''Festoj de Sankta Mateo''': Ili okazas de la [[18-a de septembro|18a]] ĝis la [[21-a de septembro]] kaj estas deklaritaj kiel regiona heredaĵo el turimsa allogo. Ili rememorigas la [[reconquista|konkeron]] de Kvenko fare de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]], kaj la tradicio diras ke oni festas ĝin ekde la konkero mem, kvankam la unua dokumento konata kiu oficialigas la feston venas de la [[19-a de septembro]] [[1581]]. La celebrado centriĝas en du eventoj. La unua promenigas la standardon de Alfonso la 8-a kaj la alia konsistas el toreado de bovinoj en la Ĉefa Placo. ==== Kuirarto ==== La kuirarto de la [[provinco Kvenko]] konsistas el diversaj pladoj daritaj de paŝtistoj, metiistoj, ĉasistoj, homoj kiuj uzas la energion kiun la manĝaĵo donas por elteni la krudan klimaton, kiu senŝtupe transiras de varmo al malvarmo sed favorigata de regiono kie pluraj produktoj troveblas. La ĉasviando, precipe la [[Alectoris rufa|perdriko]], troviĝas en granda kvanto de pladoj, kiel la [[morteruelo]], kvankam eblas ĝin anstataŭigi per kokin-viando. Aliaj viandaĵoj, kiel ŝafaĵo troviĝas en preskaŭ tuta [[Kastilio-Manĉo]], kan ankaŭ en Kvenko. Manĝaĵoj kiaj la [[zaraĥo]]j, aŭ la kotletoj de montaraj mamsuĉaj ŝafidoj sur braĝo ankaŭ estas tre popularaj. Tradiciaj pladoj de kvenko estas la [[ajoarriero]], ellaborita surbaze de moruo kaj ajloj (en kiuj elstaras tiuj de [[Las Pedroñeras]]). La [[manĉa gazpaĉo]] sur [[sengista pano]], pluraj ĉasviandoj, la [[paneroj (plado)|paneroj]], la ''[[calderneta]]'', estas parto de la kvenka kuirarto kiu plejparte uzas viandon por siaj tradiciaj pladoj. ==== Karesmaj pladoj ==== [[Dosiero:Botella de Resolí.JPG|eta|150px|Botelo de [[resolio]], la tipa likvoro de la urbo.]] La protagonismo de la pladoj surbaze de viando malaperas en Kvenko kun la alveno de la Sankta Semajno. Dum tiu semajno La [[fabosupo]]j, [[kikersupoj]] kun [[peklita moruo|moruo]] kaj [[spinaco]]j, la blankaj fazeoloj aŭ terpomoj, estas la precipaj pladoj kuirataj en tiuj tagoj dum kiu la tradicia kuirarto havas alian aspekton. La legomoj, kuirataj kun akvo kaj salo ankaŭ oftas. La [[truto]]j, el riveroj kaj rojoj de Kvenko ankaŭ estas manĝataj anstataŭ viando dum la Sankta Semajno. ==== Dolĉaĵoj ==== Dolĉaĵoj en Kvenko havas longan tradicion kaj ampleksan varion de diversaj dolĉaĵoj. Inter la dolĉaĵoj plej popularaj elstaras [[alajú]], arabdevena dolĉaĵo ellaborita kun [[mielo]], [[migdalo]]j kaj paneroj, kvankam ekzistas aliaj versioj de la sama dolĉaĵo kiu anstataŭigas la migdalojn per nuksoj aŭ figoj. Ankaŭ menciindas la [[toriĥo]]j ŝmiritaj kun [[lakto]] (ĉefe dum la [[Sankta Semajno]]), la [[biskvit-paneto]]j el cinamo, la oblatoj, la [[sekvinbera pano]] aŭ la frititaj kringoj. ==== Vinoj kaj likvoroj ==== En ĉi tiu provinco oni produktas la [[vino]]n [[La Mancha (vino)|La Mancha]], blankaj kaj ruĝaj estas same popularaj. Pli tipa trinkaĵo en Kvenko estas [[resolí]], likvoro ellaborita per brando, cinamo, kafo, oranĝoŝelo kaj sukero. == Demografio == === Loĝantaro === Laŭ la revizio de la municipa loĝant-registro de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|Nacia Statistik-Instituto de Hispanio]] ([[2009]]), la loĝantaro de Kvenko estis ĉirkaŭ 55.866 personoj: 27.006 viroj kaj 28.860 inoj. La plejpulto de la loĝanto loĝis en la urbo Kvenko kaj la cetero en loĝlokoj disaj tra la tuta municipo, distribuitaj kiel sekve:<ref name=ine/> <center> {| class="wikitable sortable" |+ '''Setlejoj kiuj formas la municipon de Cuenca''' |- style="background:#efefef;" ! Loĝloko !! Loĝantoj !! Koordinatoj!!Distanco (km) |- | [[Colliga]]||77||{{Koord|40|02|45|N|2|15|39|O|display=inline}} || 11 |- | [[La Melgosa]]||159||{{Koord|40|01|33|N|2|05|46|O|display=inline}} || 4,5 |- | [[Mohorte]]||51||{{Koord|40|00|32|N|2|3|47|O|display=inline}} || 8 |- | [[Nohales]]||150||{{Koord|40|05|07|N|2|10|44|O|display=inline}}|| 3 |- | [[Tondos]]||80||{{Koord|40|09|47|N|2|12|02|O|display=inline}} || 14 |- | [[Valdecabras]]||84||{{Koord|40|09|33|N|2|02|08|O|display=inline}} || 16 |- | [[Villanueva de los Escuderos]]||66||{{Koord|40|02|29|N|2|18|07|O|display=inline}} || 16 |- |Kvenko||54.843||{{Koord|40|04|18|N|2|08|02|O|display=inline}} ||- |- |}</center><center><small>Fontoj: [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|NISE]] 2010 (datenoj de 2009), [[Google Earth]]</small></center> == Ekonomio == La ekonomio de Kvenko tradicie baziĝas sur la [[pluva agrikulturo]] ([[cerealo]]j, [[vito]]j, ktp.) kaj en la arbara ekspluatado. En la lastaj jaroj [[turismo]] konsiderinde revigligis la ekonomian panoramon kiu suferis pro la konstanta elmigrado okazanta ekde la [[1950-aj jaroj]]. Malgraŭ tio, la Urbodomo havis ŝuldon de 70.383.000 eŭroj je la [[31-a de decembro]] [[2009]], laŭ informo de la Ministerio de Ekonomio de Hispanio. == Politiko == Kvenko estas regata de loka korporacio de magistratanoj elektitaj ĉiun kvaran jaron per [[universala voĉdonrajto]] kiu siavice elektas [[urbestro]]n. La balot-censo konsistas el ĉiuj registritaj loĝantoj pli ol 18-jaraĝaj kaj hispaniaj civitanoj kaj aliaj el [[Eŭropa Unio]]. Laŭ la leĝo pri la nombro de magistratanoj laŭ kvanto de loĝantoj, la Municipa Korporacio de Kvenko havas 25 magistratanojn. La nuna sidejo de la urbodomo situas ĉe la Ĉefa Placo. La municipo estas regata de la partio [[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]] kiu havas 13 magistratanojn kaj 12 de [[Partido Popular|PP]]. === Municipaj balotoj === La sekvaj tabeloj montras la rezultojn de la municipaj balotoj okazintaj en 2003, 2007 kaj 2011. <center> {| height="5000" width="800" style="background:White" | {| class="wikitable" border="1" |- | colspan="6" style="background-color:#C0C0C0" |'''Municipaj balotoj, [[25-an de majo]] [[2003]]''' |- style="background-color:#D8D8D8" | '''Partio''' || align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Skabenoj''' |- | | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | align="right" | 11353 | align="right" | 44.54 % | align="right" | 11 |- | | '''[[Partido Popular|PP]]''' | align="right" | 10135 | align="right" | 39.76 % | align="right" | 9 |- | | '''[[Independientes por Cuenca|IXC]]''' | align="right" | 2040 | align="right" | 8 % | align="right" | 1 |} | {| class="wikitable" border="1" |- | colspan="6" style="background-color:#C0C0C0" |'''Municipaj balotoj, [[27-an de majo]] [[2007]]''' |- style="background-color:#D8D8D8" | '''Partio''' || align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Skabenoj''' |- | | '''[[Partido Popular|PP]]''' | align="right" | 12393 | align="right" | 46.97 % | align="right" | 13 |- | | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | align="right" | 10629 | align="right" | 40.28 % | align="right" | 11 |- | | '''[[Unuiĝinta Maldekstro|UM]]''' | align="right" | 1323 | align="right" | 5.01 % | align="right" | 1 |} | {| class="wikitable" border="1" |- | colspan="6" style="background-color:#C0C0C0" |'''Municipaj balotoj, [[22-an de majo]] [[2011]]''' |- style="background-color:#D8D8D8" | '''Partio''' || align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Skabenoj''' |- | | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | align="right" | 12828 | align="right" | 43.79 % | align="right" | 13 |- | | '''[[Partido Popular|PP]]''' | align="right" | 12690 | align="right" | 43.32 % | align="right" | 12 |} |} </center> == Transporto == [[Dosiero:Hoz del Júcar. Entrada a la ciudad.JPG|eta|170px|Ekiĝo de CM-2105, en la ravino de rivero [[Júcar]].]] === Vojoj === La urbo Kvenko, situanta ĉe la bordo de la [[Kvenka Montaro]], ekde la antikvo estis strategia preterpasejo kaj ankoraŭ ĝi estas nodo de la transportiloj de la [[provinco Kvenko|provinco]]. ;Ŝoseoj por atingi Kvenkon: {| border = "0" |[[A-40|Aŭtovojo de Kastilio-Manĉo]] ligas la uron kun la [[Aŭtovojo de Levanto|A-3]] ĉe [[Tarancón]]. |--- |[[CU-11]] Es el tramo de prolongación de la [[Autovía de Castilla-La Mancha|A-40]] en el acceso a Cuenca. |--- |[[N-320]] Ligas [[La Gineta]] ([[Provinco Albaceto|Albaceto]]) kun [[Venturada]] ([[Madrida Regiono]]). |--- |[[N-400]] Ligas Kvenkon kun [[Toledo]]. |--- |[[N-420]] Ligas [[Kordovo]]n kun [[Taragono]]. |--- |[[CM-2105]] Ligas Kenkon kun [[Huélamo]]. |--- |[[CU-914]] Ligas Kvenkon con [[Palomera]]. |--- |} === Fervojo === La [[Cuenca (stacidomo)|Stacidomo de Kvenko]] inaŭguriĝis en [[1883]], kiam kompletiĝis la sekcio kiu ligis ĝin al [[Aranjuez]] kaj de tie, kun [[Madrido]]. En 1947 kompletiĝis la sekcio kiu ligis ĝin kun [[Requena]] kaj [[Valencio]]. Pro la alveno de altrapidaj trajnoj tiu linio estos verŝajne forigata laŭ la koncerna ministerio. La nova stacidomo {{stacidomo|Cuenca Fernando Zóbel}} estas parto de la linio de altrapidaj trajnoj [[LAV Madrid-Levante|Madrid-Levante]] kaj ekfunkciis la {{Daton|18|12|2010}}. Estinte la unua urbo de la linio ekde Madrido, ĝi estas ŝlosila enklavo kiu ligas la okcidenton kaj orienton de Hispanio. == Elstaraj kvenkanoj == [[Dosiero:AlonsoDeOjeda.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Alonso de Ojeda]].]] * '''[[Fernando de Kastilio kaj Plantagenet]]''' (1189-1211): filo de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]] kaj ties edzino [[Eleonora de Anglio (reĝino de Kastilio)|Eleonora Plantagenet]]''' * '''Juan Rodríguez de Cuenca''' (14a kaj 15a jarcentoj): historiisto de la epoko de [[Johano la 1-a (Kastilio)|Johano la 1-a]]. * '''Andrés Cabrera''' (1430 - ): komercisto, politikisto, nobelo kaj militisto de la [[regno de Kastilio|Kastilia regno]] el [[kristanigitaj judoj|juda deveno]]. Ĉefservisto de la palaco, konsilisto kaj [[almoĥarifo]] de la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a de Kastilio]].Li estis la almoĥarifo de [[Segovio]] kaj Kvenko (1465), kaj okupiĝis havis la postenon pri ''pleja justico'' de la urbo Segovio (1468) kaj urbestro de la [[Alkazaro de Segovio]] (1470). Li iĝis Markizo de Moya kaj senjoro de [[Chinchón]]. Li partoprenis diversajn armitajn okazitaĵojn de la [[Milito de Granado]]. * '''Diego de Valera''' (1412-1488): [[verkisto]] kaj [[historio|historiisto]]. * '''Alonso de Ojeda''' (1468 - 1515): naviganto, guberniestro kaj [[konkistadoro]]. Li donis la nomon al la nuna [[Venezuelo]]. * '''[[Alfonso de Valdés]]''' (1490-1532): [[Humanismo|humanisma]] [[Erasmismo|erasmisto]]. * '''Francisco de Mendoza y Bobadill]''' (1508-1566): [[kardinalo]] [[teologio|teologo]] kaj [[humanismo|humanisto]]. Episkopo de Korio. * '''[[Juan de Valdés]]''' (1509-1541): [[Humanismo|humanista]] [[Erasmismo|erasmista]], hermano del anterior. * '''[[Andrés Hurtado de Mendoza]]''' (1510-1560): Markizo de Cañete, ili akompanis la imperiestron [[Karlo la 1-a (Hispanio)|Karlo la 5-a]] en liaj kampanjoj en Germanio kaj Flandrio. Li estis 3a vicreĝo de Peruo kaj fondis plurajn urbojn kaj vilaĝojn en la Nova Mondo, inter kiuj troviĝas la ekvadora urbo [[Kvenko (Ekvadoro)|Kvenko]]. [[Dosiero:Andrés Hurtado de Mendoza y Cabrera.jpg|eta|200px|maldekstra|[[Andrés Hurtado de Mendoza]].]] * '''García Hurtado de Mendoza''' (1535-1609): Filo de [[Andrés Hurtado de Mendoza]] kaj Markizo de Cañete. Li estis Kapitano Generalo de [[Ĉilio]] inter 1557 kaj 1561, kaj poste Vicreĝo de [[Peruo]] en 1589-1596. * Luis de Molina (1535 - 1600): pastro, hispana jezuito, teologo kaj juristo. * '''[[Francisco de Mora]]''' (1553 - 1610): [[arkitekto]] [[Renesanco|renesancisma]]. [[Dosiero:Garcia Hurtado de Mendoza 2.jpg|eta|200px|maldekstra|[[García Hurtado de Mendoza]].]] * '''Antonio Enríquez Gómez''' (1600 - 1663): [[dramaturgo]], [[rakontisto]] kaj lirika [[poeto]]. * '''Cristóbal García Salmerón''' (c.1603 - c.1666): baroka pentristo. * '''[[Juan Bautista Martínez del Mazo]]''' (1605 - 1667): pentristo, bofilo de [[Diego Velázquez|Velázquez]]. * '''José Torres Mena''' (1822 - 1879): politikisto kaj verkisto naskiĝinta en [[Albaceto]]. Li estis reprezentanto de la [[provinco Kvenko]] en la [[Kongreso de la Deputitoj]] flanke de la Liberala Radikala Partio de [[1869]] al [[1873]]. Li publikigis la libron ''Kvankaj novaĵoj''. * '''Andrés González-Blanco''' (1886 - 1924): Literatura kritikisto, romanverkisto kaj poeto. * '''Federico Muelas''' (1910 - 1974): poeto, [[ĵurnalisto]] kaj filmverkisto de la [[Generacio de 1936]]. * '''Fernando Zóbel''' (1924 - 1984): [[Filipinoj|filipina]] pentristo, fondinto kune kun Gustavo Torner, de la [[Muzeo de Hispana Abstrakta Arto]]. * '''Gustavo Torner''' (1925 - ), pentristo, fondinto kune kun Fernando Zóbel, de la Muzeo de Hispana Abstrakta Muzeo. * '''José Luis Coll''' (1931 - 2007): humoristo kaj verkisto. * '''Mari Carmen''' (1945 - ): ventroparolisto. * '''Julio Sanz Vázquez''' (1965 - ): komponisto kaj artisto premiita de la Internacia Tribuno de Muziko Unesko en [[1992]]. * '''José Luis Olivas''' (n. Motilla del Palancar, 13-an de oktobro de 1952), hispana politikisto de [[Partido Popular]]. {{-|maldekstra}} == Ĝemeligitaj urboj == * {{ECU}} [[Kvenko (Ekvadoro)|Kvenko]] * {{ITA}} [[L'Aquila]] * {{KOR}} [[Paju]] * {{ESP}} [[Arundo]] * {{ESP}} [[Plasencio]] == Bildgalerio == <gallery> File:Catedral Cuenca.jpg|Panorama vido de la Katedralo. File:Cuenca CasasColgadas1.jpg|Pendodomoj. File:Cuenca Ermita de las angustias.JPG|Ermitejo de la Virgulino de la Angoroj. File:Cuenca, iglesia de la Merced.jpg|Monaĥejo de la Difavoro. File:Cuenca Convento de las carmelitas.JPG|Monaĥinejo de la Karmelaninoj. File:Parador Nacional de Cuenca (portada) 065.jpg|''Parador Nacional de Cuenca''. File:Diputacion provincial de cuenca.jpg|Provinca Deputitejo. File:Cuenca-20080319-03-calle alfonso viii.jpg|Strato Alfonso la 8-a. File:Cuenca Plaza mayor.JPG|Ĉefa Placo File:Cuenca-2000 rio jucar 01.jpeg|Rivero Júcar tra Kvenko. File:Cuenca-20080319-06-desde puente san anton.jpg|Rivero Júcar vidata ekde la ponto Sankta Antono. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cuenca.es/ Urbestraro de Cuenca] {{Municipoj de Provinco Kvenko}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|18}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Hispanio|Cuenca]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Hispanio]] 0rhwh7h81bqujgajlmti1esuicfk6xc 0 38957 9419568 9389848 2026-07-03T12:56:58Z Shrekiolous 259739 Nuligis version 9389848 de [[Uzanto:~2026-32684-17|~2026-32684-17]] ([[Speciala:Contributions/~2026-32684-17|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:~2026-32684-17|diskutpaĝo]]) 9419568 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-VA |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapo lokumilo = apud Vaŝingtono |zomo = 10 }} '''Al-Hurra''' ({{lang-ar|الحرة}}, t.e. "La Libera", fakte {{lang|ar|قناة الحرة}}, t.e. "La Libera Kanalo") aŭ, [[Angla lingvo|angle]] kaj [[Latina alfabeto|latinskribe]], '''Alhurra TV''') estas [[Araba lingvo|arablingva]] [[televido]], lokita en la [[Usono|usona]] federacia ŝtato [[Virĝinio]] kiu volas disvastigi informojn pri [[evento]]j kaj programoj laŭ interesoj de Usono. En araba okcidenta Azio Alhurra TV per [[satelito]] atingas 25 procenton de la loĝantaro. La televida stacio estas senreklama kaj apogita fare de la usonaj instancoj. La [[kredebleco]] kaj [[populareco]] de la usona sendilo estas momente tre mallarĝa. Usono volas ankaŭ eki kampanjon en la medio kontraŭ la araba ekstremismo eĉ al Eŭropo. {{Projektoj}} [[Kategorio:Televidkanaloj]] [[Kategorio:Araba mondo]] oecncojz1hm2okk44cbk4ce3cm3gpml 0 39709 9419956 8719007 2026-07-04T06:21:48Z Sj1mor 12103 9419956 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadilo |nomo = Airbus A380 |dosiero = [[Dosiero:Airbus A380.jpg|300ra]]<br />Airbus A380 de [[Airbus]], 2007. |tipo = [[Pasaĝeraviadilo]] |fabrikanto = [[Airbus]] |unua flugo = {{daton|27|4|2005}} |enkonduko = {{daton|25|10|2007}} |produktperiodo= ekde 2004 |produktkvanto = 89 (oktobro 2012)<ref name=mendoj>[http://www.airbus.com/presscentre/corporate-information/orders-deliveries/ Mendoj kaj liveroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141121102102/http://www.airbus.com/presscentre/corporate-information/orders-deliveries |date=2014-11-21 }}, [https://web.archive.org/web/20121203020501/http://www.airbus.com/fileadmin/backstage/orders_deliveries_table/Airbus-_OAD_-_2012Oct.xls spreadsheet]. Airbus, oktobro 2012.</ref> }} La '''Airbus A380''' estas kvarmotora, [[larĝkorpa aviadilo|larĝkorpa]] [[pasaĝeraviadilo]] de [[Airbus]]. A380 eblas transporti maksimume 853 personojn kaj flugi senhalte 15 400 kilometrojn (9 600 mejlojn) kun kruza rapido de [[maĥo|M]] 0,85. La aviadilo estas konstruata en [[Eŭropunio]], ĉefe en [[Francio]], [[Germanio]], [[Britio]] kaj [[Hispanio]]. == Prilaboro == === Celoj kaj komencoj === Je la fino de la 1980-aj jaroj [[Airbus]] eklaboris pri la koncepto de granda aviadilo, kiu estus konkurado de [[Boeing 747]]. Dum du jaroj la projekto estis sekreta kaj estis publike anoncita en [[1990]]. En [[1993]] Airbus kune kun [[Boeing]] lanĉis merkatstudadon por certigi, ke tiel grandaj pasaĝeraviadiloj estos bezonataj. Tiu ago ankaŭ celis kreadon de partnereco<ref name="norris_wagner_book">{{citaĵo de libro|familinomo=Norris|personnomo=Guy|kunaŭtoroj=Mark Wagner|titolo=Airbus A380: Superjumbo of the 21st Century|eldoninto=Zenith Press|jaro=2005|isbn=978-0-7603-2218-5}}</ref>, sed post du jaroj Boeing forlasis la projekton. Ĉefa celo de la evoluigo de A380 estis ne la pligrandigo de la pasaĝernombro (kiu ja restriktas la uzeblecon al tre dezirataj konektoj), sed la minimumigo de la transportkostoj je pasaĝero per kilometro. Tiucele oni laŭeble reduktis la mason per uzo de malpezaj materialoj. Planite estis, ke A380-aviadilo tutplena konsumu 15% malpli ol Boeing 747-400<ref name='norris_wagner_book'/>. Malgraŭ sia grandeco A380 estu startkapabla en ĉiuj [[flughaveno]]j taŭgaj por ĝistiamaj grandkapacitaj aviadiloj. === Produktado === [[Dosiero:Transport_A380_en.svg|eta|Skema mapo montranta vojoj de transporto de partoj de A380.]] La loko de fina muntado de A380 estas la halo de Jean-Luc Lagardère en franca urbo de [[Tuluzo]]. Partojn de aviadilo liveras produktantoj de multaj landoj. Plej grandaj partoj estas produktataj en Eŭropo: eroj de [[fuzelaĝo]] en [[Hamburgo]], flugiloj en [[Bristolo]] kaj [[Broughton]] en Britio, empeno en [[Kadizo]]. Por ebligi transportadon de tiuj partoj al Tuluzo, estis kreita speciala vojplano (Itinéraire à Grand Gabarit). Pro tio estis konstruitaj specialaj barkoj. ŝipoj kaj havenoj, jam ekzistantaj vojoj devis esti plilarĝigitaj<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.igg.fr/|titolo=Itinéraire à grand gabarit|alirdato=1-a decembro 2012|eldoninto=IGG.FR|lingvo=france}}</ref>. La efiko de la vojo ebligas produkti kvar A380 monate<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.flightglobal.com/Articles/2003/05/20/165712/Towards+Toulouse.html|titolo=Towards Toulouse|alirdato=1a de decembro 2012|dato=20-a de majo 2003|eldoninto=Flight International|lingvo=angle}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Prezentado kaj la unua flugo === La publika prezentado de Airbus A380 okazis la {{daton|18|1|2005}}. Partoprenis el ĝi pli ol 5000 personoj, inkluzive reprezentantojn de landoj partoprenantaj en produktado: [[Tony Blair]] (Britio), [[Jacques Chirac]] (Francio), [[José Luis Rodríguez Zapatero]] (Hispanio) kaj [[Gerhard Schröder]] (Germanio)<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.elmundo.es/mundodinero/2005/01/17/Noti200501172013.html|titolo=El triunfo de Europa - A380|alirdato=1a de decembro 2012|dato=17-a de januaro 2005|eldoninto=Elmundo.es|lingvo=hispane}}</ref>. La unua testa flugo kelkfoje estis prokrastita kaj okazis la [[27-a de aprilo|27-an de aprilo]] [[2005]] de la 10:29 ĝis la 14:23 (MEST). La aviadilon pilotis Jacques Rosay, ĉefa testpiloto de Airbus. Krom li, en aviadilo estis la dua piloto, mekanikisto kaj tri inĝenieroj. La ŝarĝo estis akva balasto kaj variaj mezuriloj. Startejo estis la aerodromo de [[Tuluzo]], kiu ĉe suda/okcidenta vento permesas starton nur direkte al la urbo Tuluzo, kion oni ne permesis pro sekurecaj kialoj. Tial necesis atendi alian venton. === Testoj === Kvin A380 estis konstruitaj por provoj. Post la unua flugo komenciĝis intensaj testoj. La {{daton|1|12|2005}} la aviadilo plonĝante atingis sian maksimuman rapidon, 0,96 M<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.flightglobal.com/articles/2005/12/20/203708/a380-powers-on-through-flight-test.html|titolo=A380 powers on through flight-test|alirdato=12-a de februaro 2013|dato=20-a de decembro 2005|eldoninto=Flight International|lingvo=angle}}</ref>. La unua transatlantika flugo okazis la {{daton|10|1|2006}} al [[Medeljino (Kolombio)|Medellín]]. El tie A380 flugis al [[Bogoto]] por testi funkciado de motoroj en grandaltecaj flughavenoj. La {{daton|6|2|2006}} ekis testoj en kondiĉoj de ekstrema malvarmo en [[Ikaluito]] en norda [[Kanado]]<ref>{{Cite news|title=Airbus tests A380 jet in extreme cold of Canada|publisher=MSNBC|date=8-a de februaro 2006|url=http://www.msnbc.msn.com/id/11236081/|accessdate=12 de februaro 2013|language=angle|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2013-02-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110829163032/http://www.msnbc.msn.com/id/11236081/|arkivdato=2011-08-29}}</ref>. == Sekurecaj defioj == La komplete duetaĝa arkitekturo de A380 kaŭzis specialan problemon: laŭ sekurecaj reguloj necesas, ke la kriz-okazaj evakuaj glitejoj funkciu ankaŭ, se la antaŭa radoaro de la aviadilo rompiĝas aŭ ne funkcias. Tiuokaze la malantaŭaj radoj levas la malantaŭajn pordojn tre alten. Alia defio estis, ke necesas evakuado de ĉiuj pasaĝeroj dum 90 sekundoj, eĉ se duono de la pordoj estas neuzebla. Pro tio ne eblis ĝisfine eluzi la disponeblan spacon por pasaĝer-seĝoj. == Mendoj == La unua aviad-kompanio, kiu ricevis A380 aviadilojn, estis ''Singapore Airlines'' (en [[2007]]). Karga versio, nomata ''A380-800F'', estis mendita de usonaj ekspedaj servoj ''FedEx'' kaj ''UPS''. Pro malfruiĝo de la produktado de la pasaĝera versio, prilaboro de la karga aviadilo estis suspendita. Observate kaj video-registrate de alia aviadilo, A380-001 komence flugis proksime de la aerodromo kun radoj eksterigitaj kaj post duona horo ekiris al mezdistanca flugo laŭlonge de [[Pireneoj]]. == Specifaĵo == {|cellpadding="2" |--- bgcolor="#DDDDDD" ! colspan="2" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Diametroj |--- | || '''A380-800'''<ref>[{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aircraft.airbus.com/aircraftfamilies/passengeraircraft/a380family/innovation/ |titolo=Informpaĝo pri A380, ''Airbus'' {{en}} |alirdato=2017-08-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170622021145/http://www.aircraft.airbus.com/aircraftfamilies/passengeraircraft/a380family/innovation/ |arkivdato=2017-06-22 }} Informpaĝo pri A380, ''Airbus'' {{en}}]</ref> |--- | Longo || 72.72m (238&nbsp;ft 7in) |--- | Alto || 24.09m (79&nbsp;ft 1in) |--- | Enverguro || 79.05m (261&nbsp;ft 8in) |--- ! colspan="2" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Maso |--- | Maksimuma Ekfluga Maso<br />(MTOW) || 575t (1,272,000&nbsp;lb) |--- | Maksimuma Surteriga Maso<br />(MLW) || 394t (1,268,000&nbsp;lb) |--- ! colspan="2" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Povumo |--- | Transporta kapableco || 544 pasaĝeroj<br />(maks. ~853 pasaĝeroj) |--- | Povejo || Kvar GP 7200<br />aŭ [[Rolls-Royce|RR]] Trent 900 |--- | Maksimuma operaciada<br />Maĥa nombrilo (Mmo) || Maĥo 0.89<br />(950&nbsp;km/h, 513 kn) |--- | Flugdistanco || 15,200&nbsp;km (8,200&nbsp;nm) |--- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Larĝkorpa aviadilo]] * [[Airbus]] * [[Airbus A340]] {{Commons|Airbus_A380}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komercaj aviadiloj]] [[Kategorio:Aviadiloj de Airbus]] 12ztyk3ignwxssplx7wmlxxizj3mmnr 0 40178 9420063 9390275 2026-07-04T08:42:34Z Moldur 2507 9420063 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Josef Kohen - Cedek | dosiero = Yosef Cohen-Tzedek.jpg | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo ={{dato|19|oktobro|1904}} | loko de naskiĝo = [[Vilno]], ([[Litovio]]) | nacieco = judo | tradukis = | dato de morto = {{dato|21|decembro|1991}} | loko de morto = [[Jerusalemo]], Israelo | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1916]] }} '''Josef KOHEN-CEDEK''' (naskiĝis la {{daton|19|10|1904}} en [[Vilno]], la [[Rusia Imperio]] — mortis la {{daton|21|12|1991}} en [[Jerusalemo]], [[Israelo]]) estis unu el la plej elstaraj [[israela esperantisto|esperantistoj en Israelo]]. En la aĝo de 12 jaroj li eklernis Esperanton sekve de konversacio kun d-ro [[L. L. Zamenhof]], vizitinte lian klinikon en [[Varsovio]]. En 1925 li ekloĝis en [[Israel]]-lando (tiama [[Palestino]]), kie li laboris kiel instruisto en gimnazioj de [[Tel-Avivo]] kaj [[Jerusalemo]], ĝis sia emeritiĝo. Li aktivis en la [[Esperanto-movado en Palestino]] kaj [[Esperanto-Ligo en Israelo]] gvidante kursojn, redaktante dum multaj jaroj la landan Esperanto-revuon, ''[[Israela Esperantisto]]'', kaj organizante [[Israela Kongreso de Esperanto|tutlandajn]] kaj [[Mezorienta Esperanto-Kunveno|mezorientajn]] Esperanto-kongresojn. Li estis honora komitatano de [[Esperanto-Ligo en Israelo]] (ELI). Sed lia ĉefa kontribuo al la Esperanto-movado estis la literatura agado. Li verkis en Esperanto originale kaj traduke: Lia traduka laboro de la hebrea lingvo en Esperanton estis lia ĉefa gloro. En [[1987]] aperis, eldonita de ELI, ''[[Antologio de la hebrea poezio]],'' kiu entenas 140 versaĵojn tradukitajn el la hebrea. Dekoj da liaj poemoj aperis en diversaj Esperanto-revuoj dum la jaroj. === Citaĵo === {{citaĵo | originala teksto = ''Bemeŝeĥ funem fargegongenem jor zenen geŝen a raj esperanto-jubilejen, vos hobn a ŝajĥus cu Zamenhofs mame-loŝn - jidiŝ. Lomir zej farsaĥ-haklen. Onhejbndik fun der friiker tkufe, ven di batejlikte in jerleĥe esperanto-kongresn flegn ŝmuesn cviŝn ziĥ umoficiel ojf jidiŝ, blajbt di jidiŝe ŝpraĥ a viĥtiker element fun der esperantistiŝer historiŝer jeriŝe. Cum bajŝpil, iz in februar derŝinen in frankrajĥ a naje ojsgabe fun Zamenhofs jidiŝer gramatik, ibergezect ojf Esperanto durĥn poet un ŝrajber Josef Kohen-Cedek.'' | teksto = Dum la pasinta jaro okazis serio da Esperanto-jubileoj, kiuj havas ligon al la patrina lingvo de Zamenhof - la jida. Ni resumu. Ekde la frua erao, kiam la partoprenantoj en ĉiujaraj Esperanto-kongresoj kutimis babili inter si neoficiale en la jida, la jida lingvo restas grava elemento de la esperantista historia heredaĵo. Ekzemple, en februaro aperis en Francio nova eldono de la jida gramatiko de Zamenhof, tradukita en Esperanton de la poeto kaj verkisto Josef Kohen-Cedek. | aŭtoro = [[Joel Matvejev]] en 2020 <ref>''Jidiŝ un Esperanto'', vd. sube</ref> }} == Verkoj == * ''[[Natan Ben-Cion Ĥavkin]]'' : ekzemplo de homa vivo. - Tel Aviv: Esperanto-Ligo en Israelo, 1976. - 15 p. * ''Antologio de la hebrea poezio en la internacia lingvo Esperanto'' (Tel Aviv: Esperanto-Ligo en Israelo, 1987. - 268 p. : ilustr., muziknotoj) * ''Hebrea kantareto'' (dediĉita al la III-a Palestina Esperanto-Kunveno - Hajfa 1941, Jerusalemo: Ĥavkin, [1941]. - 15 p. : muziknotoj) * ''Tiberio'' (poemo, Jerusalem: Palestina Esp. Ligo, 1944. - 55 folioj) * ''Deĵoro; Inter ruinoj; Je gloro de miaj amataj; Gastado ĉe Sokrato; Konduto; Rendevuo; David kaj Bat-Ŝeba; Kosma sopiro; Vivkrepusko; Letero (de amikino, kiu ne respondis je leteroj)'' (en: Kantu ja Cion: poemoj el la Sankta Lando; p. 7, 10 - 11, 13 - 15, 20 - 21, 35, 57 - 61, 63 - 65, 67, 76 : muziknotoj) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://mondmilito.hypotheses.org/548 Tiberio]. [[Militrakonto]], 13/10/2018 * [https://www.gazetaeao.ru/160-2/ ''Jidiŝ un Esperanto - a 160-joriker roman''], "[[Jido]] kaj Esperanto - 160-jara romano". Artikolo de Joel Matvejev en la jida lingvo pri la ligoj inter la jida kaj Esperanto por la 160-a datreveno de Zamenhofo. Aperis 2020-02-05 en [[Birobiĝana Stelo]]. {{Vivtempo|Kohen-Cedek, Josef}} [[Kategorio:Israelaj esperantistoj]] [[Kategorio:Hebrea lingvo]] [[Kategorio:Litovaj esperantistoj]] jnx650zzl82re2dpf4xcgstcwuk3zwq 0 40410 9419962 9374257 2026-07-04T06:22:49Z Sj1mor 12103 9419962 wikitext text/x-wiki {{polurinda|La teksto ŝajne en 2007 estis brila kaj ricevis premion esti elstara artikolo, sed intertempe ĝi estas tute ĥaosa kaj malmatura - nepre neinda plu esti elstara artikolo, sed ankaŭ sen tiu statuso ne inda je tiom serioza temo. Necesas profunda revizio! |listigi=ne}} {{Informkesto muzeo |regiono-ISO=AT |zomo=13 }} [[Dosiero:mauthausen-barracks.jpg|eta|dekstra|320px|Enviciga spaco de Mauthausen - vido direkte al ĉefpordego]] '''Mauthausen''' (ekde la jaro [[1940]] konata kiel '''Mauthausen-Gusen''') estis granda grupo de [[Naziismo|naziaj]] [[Germanaj koncentrejoj|koncentrejoj]], kiuj estis konstruitaj en la ĉirkaŭaĵo de komunumo [[Mauthausen]] kaj la vilaĝeto Gusen, parto de najbara komunumo [[Langenstein (Supra Aŭstrio)|Langenstein]], ambaŭ en [[Supra Aŭstrio]], proksimume 20&nbsp;km oriente de [[Linz]]. La instalaĵo interalie estis signifa loko de [[ekstermejo|ekstermado]] de la pola [[intelektulo|intelektularo]] kadre de tiel nomata [[Intelligenzaktion]]. Kvankam ĝi unue konsistis el unusola tendaro apud Mauthausen, iom post iom ĝi pli ampleksiĝis kaj ĝi fariĝis unu el la plej grandaj kompleksoj de [[labortendaro]]j en fare de [[Germanio]] kontrolata [[Eŭropo]]<ref name="Dobosiewicz_W_obronie">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Mauthausen-Gusen; w obronie życia i ludzkiej godności|aŭtoro=[[Stanisław Dobosiewicz]]|jaro=2000|loko=Warsawa|eldoninto=Bellona|paĝoj=191–202|identigilo=ISBN 83-11-09048-3}}</ref><ref name="Bischof">{{en}} {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN1560009020&id=75l45XlpXTsC&pg=PA185&lpg=PA185&dq=Mauthausen&sig=bkPrYRhv5wuk1RG9fcmO-p6kYnU|titolo=Austrian Historical Memory and National Identity|aŭtoro=[[Günter Bischof]]|kunaŭtoroj=[[Anton Pelinka]]|jaro=1996|eldoninto=Transaction Publishers|paĝoj=185–190|identigilo=ISBN 1-56000-902-0}}</ref>. Krom kvar ĉefaj subtendaroj, kiuj nomiĝis filioj, apud Mauthausen kaj proksime de Gusen estis en [[Aŭstrio]] kaj suda Germanio pli ol 50 pluaj subkoncentrejoj, kie arestitoj estis eluzataj kiel [[sklavo]]j. Al [[listo de subkoncentrejoj de Mauthausen|subordigitaj tendaroj de la komplekso de Mauthausen]] apartenis ankaŭ [[ŝtonminejo]]j, municiaj fabrikoj, [[minejo]]j, [[armilfabriko]]j kaj fabrikoj por fabriki ĉasaviadilojn de tipo [[Messerschmitt Me 262|Me 262]]. En januaro de [[1945]] laboris jam en la tendaroj gviditaj el la centralo en Mauthausen proksimume 85&nbsp;000 arestitoj.<ref name="Dobosiewicz">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Mauthausen/Gusen; obóz zagłady (Mauthausen/Gusen; the Camp of Doom)|aŭtoro=[[Stanisław Dobosiewicz]]|jaro=1977|loko=Warsawa|eldoninto=Ministry of National Defence Press|paĝoj=449|identigilo=ISBN 83-11-06368-0}}</ref> Eĉ kiam precizaj [[#Perdoj je vivoj|perdoj je vivoj]] en la tuta komplekso restas nekonataj, plimulto da fontoj indikas ilin en dislimiĝo 122&nbsp;766 ĝis 320&nbsp;000. La tendaroj ekkreis unu el unuaj grandaj kompleksoj de koncentrejoj en [[nazia Germanio]] kaj ili estis unu el la lastaj, kiujn okupis la aliancanaj soldataroj. Ambaŭ ĉefaj tendaroj, Mauthausen kaj Gusen I, estis unusolaj tendaroj en Eŭropo, kiuj estis envicigitaj en la 3-an kategorion, kio signifis, ke ili devis esti la plej severaj tendaroj por "nereedukeblaj politikaj kontraŭuloj de [[Tria Regno]]"<ref name="Dobosiewicz_W_obronie"/> Diference de aliaj koncentrejoj destinitaj por ĉiuj kategorioj de arestitoj, Mauthausen estis en plimulto de kazoj eluzata por ekstermo per laboro de [[inteligentularo]]: kleruloj kaj anoj de pli superaj sociaj tavoloj en landoj subjugitaj al Germanio dum la [[dua mondmilito]]<ref name="Gębik">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Z diabłami na ty (Calling the Devils by their Names)|aŭtoro=Władysław Gębik|jaro=1972|loko=Gdańsk|eldoninto=Wydawnictwo Morskie|paĝoj=332}}</ref> == Historio == === KZ Mauthausen === La [[8-an de aŭgusto]] [[1938]] estis ĝis Mauthausen apud [[Linz]] senditaj arestitoj el [[koncentrejo Dachau]], por ke ili komencu konstrui novan tendaron. La loko ne estis elektita nur pro ties proksimeco al Linz - trafiknodo, sed ankaŭ tial, ĉar tiu ĉi regiono estis nur tre maldense priloĝata<ref name="Dobosiewicz"/>. Kvankam la tendaro estis de komence priregata de la germana ŝtato, fondis ĝin [[privata kompanio]] kiel ekonomian entreprenon. Proprumanto de ŝtonminejo Wiener-Graben,, kiu ne estis nur en Mauthausen, sed ankaŭ en ties proksimeco, estis entrepreno [[DEST]]; mallongigo por {{fremdlingve|de|''Deutsche Erd- und Steinwerke GmbH''}}. La kompanio gvidita de [[Oswald Pohl]], kiu estis ankaŭ alte postenigita funkciulo de [[SS (organizaĵo)|SS]], aĉetis la ŝtonminejon de urbo [[Vieno]] kaj komencis kun la konstruado de la unua tendaro en Gusen. [[Granito]], minita en la ŝtonminejo, antaŭe estis uzata por pavimado de vienaj stratoj, sed la naziaj reprezentantoj supozis ties eluzon por kompleta rekonstruo de ĉefaj germanaj lokoj en harmonio de planoj de [[Albert Speer]] kaj aliaj arkitektoj de la [[nazia arkitekturo]]<ref name="Speer">{{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=Inside The Third Reich|aŭtoro=[[Albert Speer]]|jaro=1970|loko=Nov-Jorko|eldoninto=The Macmillan Company|identigilo=isbn 0-88365-924-7}}</ref>, kiuj postulis grandan kvanton de la granito. Financaj rimedoj por la konstruo de la koncentrejo en Mauthausen devenis el diversaj fontoj, inkluzive de komercaj kontoj el [[Dresdner Bank]], en [[Prago]] situanta [[Böhmische Escompte-Bank]], la t.n. [[fonduso de Reinhardt]] (t.e. el la monoj, kiuj estis ŝtelitaj al la arestitoj de la koncentrejoj) kaj el [[Germana Ruĝa kruco]]<ref name="Dobosiewicz"/><ref name="Red Cross">Oswald Pohl ne estis nur alte postenigita ano de SS, proprumanto de DEST kaj kelkaj pluaj entreprenoj, gvidanto de administrado kaj kasisto de diversaj naziaj organizaĵoj, sed ankaŭ ĉefdirektoro de Germana Ruĝa kruco. En la jaro [[1938]] li transigis 8&nbsp;000&nbsp;000 da [[Regna marko|regnaj markoj]] el membraj kontribuoj al unu el kontoj de SS (SS-Spargemeinschaft e.V.), kiu sekve en la jaro 1939 donacis ilin al DEST.</ref>. Mauthausen devene servis kiel severe gvidita arestejo por ordinaraj [[krimulo]]j, [[prostituitino]]j <ref name="Żeromski">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Międzynarodówka straceńców|aŭtoro=Tadeusz Żeromski|jaro=1983|loko=Warszawa|eldoninto=Książka i Wiedza|paĝoj=76+|identigilo=ISBN 83-05-11175-X}}</ref> kaj aliaj "neplibonigeblaj rompantoj de leĝo"<ref name="Heydrich">Kiel [[Reinhard Heydrich]] indikas en mallonga skriba raporto el la [[1-a de januaro]] de [[1941]]; v: Dobosiewicz, Stanisław, op.cit., p.12</ref>. La [[8-an de majo]] [[1939]] la tendaro ŝanĝiĝis en labortendaron kaj oni komencis uzi ĝin plej ofte por malliberigo de politikaj arestitoj<ref name="Marsalek">{{de}} {{Citaĵo el libro|titolo=Die Geschichte des Konzentrationslagers Mauthausen (Historio de koncentrejo Mauthausen)|aŭtoro=[[Hans Marsalek]]|jaro=1995|loko=Wien-Linz|eldoninto=Österreichischen Lagergemeinschaft Mauthausen u. Mauthausen-Aktiv Oberösterreich}}</ref>. === KL Gusen === [[Dosiero:Gusen I and II aerial.jpg|eta|dekstra|250px|Elaviadila vido al tendaroj Gusen I kaj Gusen II]] Fine de la jaro [[1939]] la tendaro en Mauthausen estis jam kun la ŝtonminejo Wiener-Graben troplenigita de la arestitoj. Ilia nombro grimpiĝis el 1&nbsp;080 fine de la jaro [[1938]] al pli ol 3&nbsp;000 je unu jaro plia malfrue. Proksimume tiutempe komencis en proksime 4,5&nbsp;km malproksima [[Gusen]] konstruado de nova tendaro. Tiu ĉi tendaro (pli malfrue nomita '''Gusen I''') kaj ties kastenhofena ŝtonminejo estis finitaj en majo de [[1940]]. La unuaj arestitoj estis lokigitaj la [[17-a de aprilo]] [[1940]] en la unuaj du barakoj (n-roj 7 kaj 8), dume la unua transporto de la arestitoj, ĉefe el la tendaroj [[koncentrejo Dachau|Dachau]] kaj [[Sachsenhausen]] alvenis la [[25-an de majo]] de la sama jaro<ref name="Dobosiewicz"/>. Simile kiel la proksima Mauthausen, ankaŭ Gusen eluzis siajn arestitojn por sklava laboro en granitaj ŝtonminejoj. Krom tio ĝi ankaŭ luigis ilin al diversaj lokaj entreprenistoj. En oktobro de [[1941]] kelke da barakoj apartiĝis de la gusena filio per [[pikdrato]] kaj ĝi ŝanĝiĝis en memstaran ''militkaptitan labortendaron'' ({{fremdlingve|de|''Kriegsgefangenenarbeitslager''}}). En tiu ĉi tendaro estis arestita granda nombro de [[militkaptito]]j, plimulte de sovetaj oficiroj. En la paso de la jaro [[1942]] la fabrikkapacito de ambaŭ tendaroj - Mauthausen kaj Gusen - kulminis. Gusen disvastiĝis je centra deponejo de [[SS (organizaĵo)|SS]], kie estis apartigata kaj plu en Germanion sendata diversa varo ŝtelita en la okupitaj teritorioj<ref name="Dobosiewicz2">Dobosiewicz, op.cit., p.26</ref>. La lokaj ŝtonminejoj kaj entreprenoj senĉese bezonis novan laborforton, ĉar senĉese pli da germanoj estis rekrutigitaj en [[Wehrmacht]]-on. En marto de [[1944]] estis la eksa deponejo de SS alikonstruita al nova filio, kiu ricevis nomon '''Gusen II'''. Ĝis la fino de la milito ĝi servis kiel improvizita koncentrejo. En la tendaro estis proksimume 12&nbsp;000 ĝis 17&nbsp;000 arestitoj, kiuj havis eĉ ne bazan ekipaĵaron<ref name="Dobosiewicz_W_obronie"/>. En decembro de [[1944]] estis malfermita plua parto en proksima [[Lungitz]]. Ĉi tie estis alifarita parto de fabrika infrastrukturo al la tria filio - '''Gusen III'''<ref name="Dobosiewicz_W_obronie"/>. Kresto de la nombro de filioj ne kapablis egaliĝi al la kresko de arestitoj, kio kaŭzis troplenigitecon de la barakoj en ĉiuj filioj Mauthausen-Gusen. Ekde fino de la jaro [[1940]] ĝis la jaro [[1944]] la nombro de arestitoj, kiuj havis unu liton, pligrandiĝis el 2 je 4<ref name="Dobosiewicz_W_obronie"/>. === Sistemo de tendaroj de Mauthausen-Gusen === [[Dosiero:Austria Mauthausen sub-camps.png|eta|dekstra|250px|Mapo kun markigo de la plej signifaj [[listo de subkoncentrejoj de Mauthausen|la subkoncentrejoj de Mauthausen-Gusen]]]] {{Ĉefartikolo|Listo de subkoncentrejoj de Mauthausen}} Simile kiel senĉese plialtiĝis produkto de la komplekso de tendaroj de Mauthausen-Gusen, tiel plialtiĝis nombro de arestitoj samkiel la subkoncentrejoj mem. Eĉ kiam la tendaroj Dusen kaj Mauthausen devene servis al la lokaj ŝtonminejoj, en la jaro [[1942]] kaj pli poste ili estis envicigitaj en la germanan militan maŝinaron. Por akcepti plialtiĝantan nombron de la devigitaj laboristoj komenciĝis konstruado de subkoncentrejoj de Mauthausen ({{fremdlingve|de|Außenlager}}) en ĉiuj partoj de [[Aŭstrio]]. Fine de la milito enhavis ties listo 101 subkoncetrejoj (inkluzive de 49 ĉefaj subkoncentrejoj<ref name="Waller">{{en}} {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0195148681&id=dHBB4TJpĉ0C&pg=PA4&lpg=PA4&dq=Mauthausen&sig=40Bj2HNIG1t24SjCpEIzLNHJzdE|titolo=Becoming Evil: How Ordinary People Commit Genocide and Mass Killing|aŭtoro=[[James Waller]]|jaro=2002|loko=Oksfordo|eldoninto=[[Oxford University Press]]|paĝoj=3–5|identigilo=ISBN 0-19-514868-1}}</ref>), kiuj kovris plimulton de la moderna Aŭstrio ekde [[Vieno]] kaj ekde [[Passau]] sur limo kun [[Jugoslavio]]. La subkoncentrejoj estis apartigitaj laŭ ilia ĉeftasko en kelkajn kategoriojn: * ''Produktionslager'' – por fabrikaj laboristoj, * ''Baulager'' – por konstruado, * ''Aufräumlager'' – por purigado de ruinoj en far de aliancanoj bombarditaj urboj kaj * ''Kleinlager'' – (malgrandaj tendaroj), kie laboris arestitoj eksplicite por SS. === Mauthausen-Gusen kiel entrepreno === En la produktado samkiel ankaŭ en la profito Mauthausen-Gusen atingis la plej bonajn rezultojn el ĉiuj grandaj sklavaj laborcentrejoj inkluzive de koncentrejo [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]], [[koncentrejo Flossenbürg|Flossenbürg]], [[koncentrejo Gross-Rosen|Gross-Rosen]], [[koncentrejo Marburg|Marburg]] kaj [[koncentrejo Natzweiler-Struthof|Natzweiler-Struthof]]<ref name="Memoriales">{{es}} {{Citaĵo el libro|url=http://www.memoriales.net/|titolo=Memoriales históricos, 1933–1945|aŭtoro=diversaj aŭtoroj|jaro=2005|ĉapitro=Historia de los campos de concentración: El sistema de campos de concentración nacionalsocialista, 1933–1945: un modelo europeo}}</ref>. Listo de entreprenoj eluzantaj devigaj laboroj de tendaro Mauthausen-Gusen estis longa kaj ĝi ensumigis grandajn naciajn korporaciojn samkiel ankaŭ malgrandajn lokajn firmaojn kaj komunumojn. Parton de ŝtonminejo ili reguligis por muntiga uzino por aŭtomatajn armilojn [[Mauser]]. En la jaro 1943 estis en Gusen konstruita subtera fabriko de entrepreno [[Steyr-Daimler-Puch]]. Similan entreprenon por fabrikado de [[ĉasaviadilo]]j [[Messerschmitt]] ili malfermis proksime de [[Sankt Georgen an der Gusen]]. Proksimume 45 pli grandaj entreprenoj komune partoprenis en tio, ke koncentrejo Mauthausen-Gusen atingis en la jaro [[1944]] mem profiton pli ol 11&nbsp;000&nbsp;000 [[regna marko|regnaj markoj]] (RM)<ref name="Reichsmark">11&nbsp;000&nbsp;000 RM estis ekvivalento proksimume 4&nbsp;403&nbsp;000 da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] aŭ preskaŭ 1&nbsp;000&nbsp;000 da [[brita pundo|britaj pundoj]] en interŝanĝa kurzo el la jaro [[1939]]; laŭ: {{en}} {{cite web | author=Michał Derela | title=The prices of Polish armament before 1939 | publisher= | year=2005 | work=The PIBWL military site | url=http://derela.republika.pl/prices.htm | accessdate=22.5.2006 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2007-07-14 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20180201134611/http://derela.republika.pl/prices.htm | arkivdato=2018-02-01 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20180201134611/http://derela.republika.pl/prices.htm | archivedate=2018-02-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://derela.republika.pl/prices.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180201134611/http://derela.republika.pl/prices.htm |arkivdato=2018-02-01 }} 4&nbsp;403&nbsp;000 da dolaroj en [[1939]] estas ekvivalento de hodiaŭaj 560&nbsp;370&nbsp;000 da dolaroj (per uzo de relativa kvoto de [[Malneta Enlanda Produkto|MEP]] kiel bazo de komparo); laŭ: {{en}} {{cite web | author=Samuel H. Williamson | title=What is the Relative Value? | publisher=Miami University | year=2004 | work=Economic History Services | url=http://eh.net/hmit/compare/result.php?use%5B%5D=NOMINALGDP&amount2=&year2=&year_result=2004&amount=4403000&year_source=1939 | accessdate=2006-05-22 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2007-07-14 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930181221/http://eh.net/hmit/compare/result.php?use%5B%5D=NOMINALGDP&amount2=&year2=&year_result=2004&amount=4403000&year_source=1939 | arkivdato=2007-09-30 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930181221/http://eh.net/hmit/compare/result.php?use%5B%5D=NOMINALGDP&amount2=&year2=&year_result=2004&amount=4403000&year_source=1939 | archivedate=2007-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://eh.net/hmit/compare/result.php?use%5B%5D=NOMINALGDP&amount2=&year2=&year_result=2004&amount=4403000&year_source=1939 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930181221/http://eh.net/hmit/compare/result.php?use%5B%5D=NOMINALGDP&amount2=&year2=&year_result=2004&amount=4403000&year_source=1939 |arkivdato=2007-09-30 }}</ref>. Estis inter ili<ref name="Memoriales"/>: {{-}} {| class=wikitable style="float:right;margin:15px;" |+ Nombro de arestitoj en subkoncentrejo<br />fine de 1944 – komence de 1945<ref name="Dobosiewicz"/><ref name="Camps-numbers">Nombro de arestitoj en la subkoncentrejoj rilatas al situacio fine de la jaro 1944 ĝis komenco de la jaro 1945 antaŭ granda reorganizado de la tendaroj kaj antaŭ alveno de granda kvanto de evakuadaj trajnoj kaj [[marŝoj de morto]]</ref> |- | Gusen (I, II kaj III komune) | 26&nbsp;311 |- | Ebensee | 18&nbsp;437 |- | Gunskirchen | 15&nbsp;000 |- | Melk | 10&nbsp;314 |- | Linz | 6&nbsp;690 |- | Amstetten | 2&nbsp;966 |- | Wiener-Neudorf | 2&nbsp;954 |- | Schwechat | 2&nbsp;568 |- | Steyr-Münichholz | 1&nbsp;971 |- | Schlier-Redl-Zipf | 1&nbsp;488 |- |} * kartelo [[DEST]] * [[Accumulatoren-Fabrik AFA]] (ĉefa produktanto de akumulatoroj por la germanaj submarŝipoj) * [[Bayer]] (la ĉefa germana produktanto de medikamentoj kaj kuraciloj) * [[Deutsche Bergwerks- und Hüttenbau]] * en [[Linz]] sieĝanta [[Eisenwerke Oberdonau]] (ĉefliveranto de [[ŝtalo]] por germanaj kirasitaj [[tanko]]j dum la [[dua mondmilito]]<ref name="Eisenwerke">{{de}} {{cite web | author=M.S. | title=Linz – Eisenwerke Oberdonau | year=2000 | work=Österreichs Geschichte im Dritten Reich | url=http://www.geheimprojekte.at/t_linz2.html | accessdate=2006-04-11 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2007-07-14 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20070311012440/http://www.geheimprojekte.at/t_linz2.html | arkivdato=2007-03-11 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070311012440/http://www.geheimprojekte.at/t_linz2.html | archivedate=2007-03-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.geheimprojekte.at/t_linz2.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070311012440/http://www.geheimprojekte.at/t_linz2.html |arkivdato=2007-03-11 }}</ref>) * [[Flugmotorenwerke Ostmark]] (produktanto de aviadilmotoroj) * [[Otto Eberhard Patronenfabrik]] (uzino por produktado de municio) * [[Heinkel]] kaj [[Messerschmitt]] (aviadilfabrikoj, ankaŭ produktado de [[fuzelaĝo]]j por [[V2 (raketo)|V2]]) * [[Hofherr und Schrenz]] * [[Österreichische Sauerwerks]] (armilfabrikanto) * [[PUCH]] (transportrimedoj) * [[Rax-Werke]] (maŝinoj kaj raketoj V2) * [[Steyr]] (fabriko por produkti malpezajn armilojn) * kartelo [[Steyr-Daimler-Puch]] (armiloj kaj transportrimedoj) * [[Universale Hoch und Tiefbau]] (konstruado de [[tunelo]]j en [[Loibl Pass]]) Oni luis la arestitojn kiel sklavoj. Oni eluzis ilin ekzemple por laboro en la lokaj fabrikoj, dum konstruado de [[ŝoseo]]j, dum firmigado kaj riparado de bordoj de [[Danubo]], por konstrui grandajn loĝkvartalojn en [[Sankt Georgen]], kaj ili devigis ilin labori ankaŭ en arkeologiaj elfosaĵoj en [[Spielberg]]. Post komenco de strategia bombardado kontraŭ la germana milita industrio far de la aliancanaj soldataroj la germanaj planistoj decidiĝis transŝovi la produktadon en la [[subterejo]]n, kiu estis nealirebla por la malamika aera bombardado. La arestitoj ricevis ordonon ekkonstrui en Gusen I kelke da grandaj [[tunelo]]j sub montetoj, kiuj ĉirkaŭigis la tendaron (kaŝnomo {{fremdlingve|de|''Kellerbau''}}. Fine de la dua mondmilito la arestitoj elfosis spacojn kun areo preskaŭ 29&nbsp;400 m² por fabriko por malgrandaj armiloj. En januaro de [[1944]] la arestitoj el la subkoncentrejo Gusen II ekkonstruis similajn tunelojn sub vilaĝo Sankt Georgen (kaŝnomo {{fremdlingve|de|''Bergkristall''}}. Pro elfosado de proksimume 50&nbsp;000 m² ili ebligis al firmao Messerschmitt, por ke ĝi ekkonstruu muntad-uzinon por fabrikado de [[Messerschmitt Me 262]] kaj raketoj [[V2 (raketo)|V2]]. Krom aviadiloj proksimume 7&nbsp;000 m² da tuneloj en Gusen II servis por fabrikoj, kiuj fabrikis diversajn militmaterialon<ref name="Bergkristall">{{en}} {{cite web | author=Rudolf Haunschmied, Harald Faeth | title=B8 "BERGKRISTALL" (KL Gusen II) | publisher= | year=1997 | work=Tunnel and Shelter Researching | url=http://www.geocities.com/CapeCanaveral/1325/berg.htm | accessdate=26.06.2006 | archiveurl=https://web.archive.org/web/19961221135045/http://www.geocities.com/CapeCanaveral/1325/berg.htm | archivedate=1996-12-21 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2007-07-14 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20060614103134/http://www.geocities.com/CapeCanaveral/1325/berg.htm | arkivdato=2006-06-14 }}</ref>. Fine de la jaro [[1944]] laboris en la subterejo proksimume 11&nbsp;000 da arestitoj de Gusen I kaj II<ref name="Dobosiewicz-tunnels">Stanisław Dobosiewicz, ''W obronie życia…'', op.cit., p.194</ref>. Pluaj 6&nbsp;500 laboris en disvastigo de la subtera reto de la tuneloj kaj ĉambregoj. Post ties finigo en la jaro [[1945]], la fabriko Me 262 estis kapabla ĉiumonate kunmunti 1&nbsp;250 da aviadiloj. Tio estis la dua plej granda germana fabriko por produktado de aviadiloj post ankaŭ subtera [[Memorigloko Mittelbau-Dora (Nordhausen)|koncentrejo Mittelbau-Dora]]<ref name="Dobosiewicz-tunnels"/>. === Ekstermo per laboro === Krom la ekonomia tasko la tendaro havis ankaŭ politikan signifon. Minimume ĝis la jaro [[1942]] la tendaro estis destinita por arestigado kaj [[murdo|murdado]] de veraj kaj elpensitaj politikaj kaj ideologiaj malamikoj de Germanio<ref name="Bischof"/><ref name="Richardson">{{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=Administrative Law and Procedure|aŭtoro=[[Elizabeth Richardson]]|jaro=1995|ĉapitro=United States vs. Leprich|ĉapitro-url=http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0827374682&id=8iBCkpR1MqMC&pg=PA162&lpg=PA162&dq=Mauthausen&sig=uS5RYlmOR7sqvkU-C-Ff3Hgq_hU|eldoninto=Thomson Delmar Learning|paĝoj=162–164|identigilo=ISBN 0-8273-7468-2}}</ref>. La tendaro servis al la germana milita maŝinaro kaj ĝi plenumis ankaŭ por [[ekstermigado per laboro]]. Kiam la arestitoj estis tute elĉerpintaj post 12-a hora laboro en la ŝtonminejo aŭ kiam ili estis tro malsanaj aŭ tro malfortaj, por ke ili povu labori, ili transŝovis ilin en la t.n. barakon por malsanuloj ({{fremdlingve|de|''Krankenrevier''}}) aŭ en alian lokon por ekstermigo. De komence la tendaro ne havis propran [[gasĉambro]]n kaj la t.n. [[muzulmano]]jn, la arestitoj tro malsanaj por tio, por ke ili laboru post tio, kiam ili estis [[torturo|torturitaj]], subnutritaj aŭ plene elĉerpintaj, ili transportis en aliajn koncentrejojn por ekstermigo (plej ofte en nefaman kastelon [[Hartheim]]<ref name="Traveler's Guide">{{en}} {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN1581128398&id=TNt9IVBVeNQC&pg=PA142&lpg=PA142&dq=Mauthausen&vq=Mauthausen&sig=LICy2j9fVQHMJS7anXJDGm7tTDs|titolo=Concentration Camps: A Traveler's Guide to World War II Sites|aŭtoro=[[Marc Terrance]]|jaro=1999|eldoninto=Universal Publishers|identigilo=ISBN 1-58112-839-8}}</ref>, kiu estis malproksima 40,7&nbsp;km) aŭ mortigitaj per mortiga [[injekto]] kaj cindrigo en loka [[krematorio]]. Kun la plialtiganta nombro de arestitoj tiu ĉi sistemo fariĝis tro multekosta kaj ekde la jaro 1940 Mauthausen fariĝis unu el malmultaj okcidentaj tendaroj, kiu uzis [[gasĉambro]]n regule. De komence ĝi uzis nur improvizitan mobilan gasĉambron - [[liveraŭto]]n kun ellastuba tubo alimuntita internen - kiu moviĝadis inter [[Mauthausen]] kaj [[Gusen]]. La [[29-an de septembro]] 1941 komenciĝis amasa poduonhora [[ekstermejo|ekstermo]] de malliberuloj, sub [[duŝo]]j kun malvarmega akvo kaj granda akvopremo - ĝis januaro 1942 germanoj murdis 2000 personojn, inkluzive de la granda nombro de pola intelektularo kadre de t.n. [[Intelligenzaktion|Intelektul-kampanjo]]. Decembro 1941 ili finis daŭran gasĉambron, kiu povis mortigi en unu fojo proksimume ĝis 120 da arestitoj<ref name="Abzug">{{en}} {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0195042360&id=CMfGlx3jDLIC&pg=PA107&lpg=PA107&dq=Mauthausen&sig=Gm0Bv_k8PLp4hFKnxl-9cVWlwk8|titolo=Inside the Vicious Heart|aŭtoro=[[Robert Abzug]]|jaro=1987|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|paĝoj=106–110|identigilo=ISBN 0-19-504236-0}}</ref><ref name="Shermer">{{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=Denying History: Who Says the Holocaust Never Happened and Why Do They Say It?|aŭtoro=[[Michael Shermer]]|kunaŭtoroj=[[Alex Grobman]]|jaro=2002|ĉapitro=The Gas Chamber at Mauthausen|ĉapitro-url=http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0520234693&id=Q-0B9-D5Vz4C&pg=PA168&lpg=PA168&dq=Mauthausen&sig=CNT1pOFaaBiIbNkcYl1YWbDgOso|eldoninto=[[University of California]] Press|paĝoj=168–175|identigilo=ISBN 0-520-23469-3}}</ref>. == Arestitoj == {{Ĉefartikolo|Listo de signifaj arestitoj de Mauthausen-Gusen}} Ĝis la jaro [[1940]] kreis la plej grandajn grupojn de arestitoj la [[Germanio|germanaj]], la [[Aŭstrio|aŭstriaj]] kaj la [[Ĉeĥoslovakio|ĉeĥoslovakaj]] [[socialismo|socialistoj]], [[komunismo|komunistoj]], [[anarkiismo|anarkiistoj]], [[samseksemo|samseksemuloj]] kaj [[cigano]]j. Pluaj grupoj de la persekutitoj eksplicite pro religiaj sintenoj estis ''Sektistoj'' (tiel nomigis ilin la nazia reĝimo) - [[esplorantoj de Biblio]] kaj [[atestantoj de Jehovo]]. La kaŭzo de ilia arestigo estis la plena rifuzo de ĵuro de sindoneco al Hitler kaj ilia absoluta rifuzo de aniĝo en kian ajn militan servon<ref name="Marsalek"/>. Komence de la jaro [[1940]] estis transŝovigita en la komplekson de Mauthausen-Gusen granda nombro de [[poloj]]. La unuaj grupoj konsistis el [[artisto]]j, [[sciencisto]]j, [[skoltismo|skoltistoj]], [[instruisto]]j kaj [[universitata profesoro|universitataj profesoroj]]<ref name="Dobosiewicz"/><ref name="Nogaj">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Gusen; Pamiętnik dziennikarza (Gusen: Rememoroj de ĵurnalisto)|aŭtoro=[[Stanisław Nogaj]]|jaro=1945|loko=Katowice-Chorzów|eldoninto=Komitet byłych więźniów obozu koncentracyjnego Gusen|paĝoj=64}}</ref> arestitaj dum [[agado AB]] ({{fremdlingve|de|''Außerordentliche Befriedungsaktion''}}). Unue ĉiuj novaj alvenintoj estis kategorio "nedezirataj", sed kleruloj kaj politikaj arestitoj kreis ĝis la fino de la milito la plej nombran grupon. Dum la dua mondmilito venis ĝis Mauthausen kaj ties subkoncentrejoj grandaj grupoj de [[Hispana Respubliko|hispanaj respublikanoj]]. Plimulte temis pri la eksaj respublikanaj soldatoj aŭ aktivistoj, fuĝintaj el [[Francio]] post la venko de [[Francisco Franco]] en la [[Hispana Enlanda Milito]], kaj militkaptitaj far de la germana armeo en la jaro 1940 dum [[batalo je Francio|franca malvenko]] aŭ transdonitaj al germanoj far de reprezentantoj de [[Francio de Vichy|vichisma reĝimo]]. La plej granda el tiuj ĉi grupoj venis ĝis Gusen en januaro de 1941<ref name="Wnuk">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Byłem z wami (I Were With You)|aŭtoro=Włodzimierz Wnuk|jaro=1972|ĉapitro=Z Hiszpanami w jednym szeregu (Kun hispanoj en unu vico)|loko=Warsawa|eldoninto=[[PAX]]|paĝoj=100–105}}</ref>. Komence de la jaro [[1941]] preskaŭ ĉiuj poloj kaj hispanoj, krom malgrandaj grupoj de specialistoj laborantaj en la ŝtonminejo, estis transŝovigitaj el Mauthausen ĝis Gusen<ref name="Grzesiuk">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Pięć lat kacetu (Kvin jaroj en KZ)|aŭtoro=[[Stanisław Grzesiuk]]|jaro=1985|loko=Varsovio|eldoninto=Książka i Wiedza|paĝoj=392|identigilo=ISBN 83-05-11108-3}}</ref>. La tendaroj komencis post la komenco de [[operaco Barbaroso|soveta-germana milito]] en la jaro [[1941]] akcepti grandan kvanton de [[Sovetunio|sovetaj]] [[militkaptito]]j. Plimulto da ili estis lokigita en barakoj apartigitaj de la resto de tendaro. La unuaj grupoj destinitaj por novaj gasĉambroj, konstruitaj komence de la jaro [[1942]], konsistis ĉefe el la sovetaj militkaptitoj. En la jaro [[1944]] estis alveturigita en la tendaron granda grupo de [[Hungario|hungaraj]] kaj [[Nederlando|nederlandaj]] [[judoj]]<ref name="Hungarian Jews">Komune proksimume 8&nbsp;000 homoj</ref>. Simile kiel okaze de pluaj grandaj grupoj de arestitoj lokigitaj en Mauthausen-Gusen plimulto da ili mortis pro sekvoj de penega laboro, malbonaj kondiĉoj aŭ post ĵetigo el muro de la mauthausena ŝtonminejo, kromnomata de inspektistoj de [[SS (organizaĵo)|SS]] kaj [[kapulo]]j kiel ''paraŝutista muro''. La inspektistoj markis tiujn ĉi arestitojn kiel ''[[paraŝutisto]]j sen paraŝuto''. La tendaroj Mauthausen-Gusen akceptis dum la dua mondmilito ĉiutage pli malgrandajn transportojn de arestitoj; plimulte el ceteraj koncentrejoj el la far de Germanio okupata Eŭropo. Plimulto de arestitoj en subkoncentrejoj de Mauthausen estis transŝovonte en ties fina destinejo tenita en diversaj aliaj lokoj. La plej signifa el tiuj ĉi centrejoj por Mauthausen-Gusen estis nefame konataj koncentrejoj [[koncentrejo Dachau|Dachau]] kaj [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|koncentrejo Aŭŝvico]]. La unuaj transportoj el Aŭŝvico venis en [[februaro]] de [[1942]]. La dua transporto en [[junio]] de la sama jaro estis kun proksimume 1&nbsp;200 da arestitoj multe pli granda. Similaj grupoj estis senditaj el Aŭŝvico ĝis Gusen kaj Mauthausen en [[aprilo]] kaj [[novembro]] de [[1943]], kaj pliposte en [[januaro]] kaj [[februaro]] de [[1944]]. Fine, en [[majo]] de la sama jaro post vizito de [[Adolf Eichmann]] en Mauthausen, Mauthausen-Gusen akceptis la unuan grupon el 8&nbsp;000 hungaraj judoj el Aŭŝvico; la unuan grupon, kiu estis evakuita el tendaro antaŭ la soveta antaŭenmarŝo. Dekomence la grupoj evakuitaj el Aŭŝvico konsistis el kvalifikitaj laboristoj por la kreskanta industrio de la komplekso Mauthausen-Gusen, sed kiel la evakuado dauris, ili transportis ĝis Mauthausen, Gusen, [[Vieno]] aŭ [[Melk]] ankaŭ aliajn kategoriojn de homoj. [[Dosiero:Kazimierkiewicz georg 1 hpk.jpg|eta|dekstra|250px|Registro de [[Jerzy Kaźmirkiewicz]], pola politika arestito n-ro 382]] Iom post iom, Aŭŝvico preskaŭ ĉesis akcepti novajn arestitojn kaj plimulto estis alidirektata anstataŭ tio ĝis Mauthausen. Lastan grupon - proksimume 10&nbsp;000 arestitoj - ili evakuis en lasta ondo en [[januaro]] de [[1945]], nur kelke da semajnoj antaŭ la soveta okupo de la komplekso Aŭŝvico-Birkenau<ref name="KARTA">{{pl}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.reporter.edu.pl/europa_wg_auschwitz/kronika_reportaz/konferencja_historia_mowiona_a_kronika_reportaz/auschwitz_w_drodze_do_matchausen|titolo=Auschwitz w drodze do Matchausen (Aŭŝvico sur vojo ĝis Mauthausen)|alirdato=11-a de aprilo 2006|aŭtoro=Piotr Filipkowski|jaro=2005|verko=Europe According to Auschwitz|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928135122/http://www.reporter.edu.pl/europa_wg_auschwitz/kronika_reportaz/konferencja_historia_mowiona_a_kronika_reportaz/auschwitz_w_drodze_do_matchausen|arkivdato=2007-09-28}}</ref>. Estis inter ili ankaŭ granda grupo de civiluloj arestita far de germanoj post malsukcesa [[ribelo de Varsovio]]<ref name="Kirchmayer">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Powstanie warszawskie (Varsovia ribelo)|aŭtoro=[[Jerzy Kirchmayer]]|jaro=1978|loko=Varšava|eldoninto=Książka i Wiedza|paĝoj=576|identigilo=ISBN 83-05-11080-X}}</ref>, sed el kiuj supervivis la liberigon malpli ol 500<ref name="Dobosiewicz-evacuation">Stanisław Dobosiewicz, op.cit., pp. 365–367</ref>. Komune venis en la komplekson el aliaj koncentrejoj en lastaj monatoj preskaŭ 23&nbsp;364 arestitoj<ref name="Dobosiewicz-evacuation"/>. Sed multe pli da ili mortis dum [[marŝo de morto]] pro sekvoj de la plena elĉeriĝo aŭ en fervojaj vagonoj, kie ili estis tenitaj kelke da tagoj antaŭ ilia alveno sen sufiĉo da [[manĝaĵo]]j kaj [[trinkaĵo]]j dum temperaturoj sub punkto de frosto. La transportoj de arestitoj estis konsiderataj kiel malpli signifaj ol aliaj gravaj servoj. Multaj el tiuj, kiuj supervivis la vojaĝon, mortis ankoraŭ antaŭ registrado, dum aliaj ricevis numerojn de la jam mortigitaj arestitoj<ref name="Dobosiewicz-evacuation"/>. Multaj el ili estis loĝigitaj en la tendaro aŭ en novaranĝitaj tendoj ({{fremdlingve|de|''Zeltlager''}} en senpera proksimeco de la subkoncentrejo Mauthausen, kie ili devigis proksimume 2&nbsp;000 homojn esti en tendoj destinitaj nur por 800 arestitoj kaj poste lasi malsatigi<ref name="Freund">{{de}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.mauthausen-memorial.at/db/admin/de/show_article.php?carticle=343&topopup=1|titolo=Zeltlager|alirdato=16-a de majo 2006|aŭtoro=Florian Freund, Harald Greifeneder|jaro=2005}}</ref>. Simile kiel ankaŭ en aliaj naziaj koncentrejoj ĉiuj arestitoj ne estis egalaj reciproke. Ili traktis kun ili depende de [[Markigo en koncentrejoj|ilia kategorio]], iliaj nacieco kaj rango. La t.n. kapuloj aŭ arestitoj persvaditaj far de iliaj forportintoj por gardado, ricevis pli da manĝaĵo kaj pli altan salajron en formo de kuponoj, kiuj povis esti en [[kantino]] aŭ en memstara ĉambro troviĝanta en plimulto da barakoj interŝanĝitaj je [[cigaredo]]j. Plie, laŭ la ordono de [[Heinrich Himmler|Himmler]] el junio de [[1941]], estis por ili en la jaro [[1942]] malfermita [[bordelo]] en la tendaroj Mauthausen kaj Gusen I<ref name="nizkor">{{en}} {{cite web | author=KZ Gusen Memorial Committee | title=KZ Gusen I Concentration Camp at Langenstein | publisher=Nizkor | year=1997 | work=The Nizkor Project | url=http://www.nizkor.org/hweb/camps/gusen/gu10101x.htm | accessdate=10-a de aprilo 2006 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2007-07-15 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20061002020031/http://www.nizkor.org/hweb/camps/gusen/gu10101x.htm | arkivdato=2006-10-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20061002020031/http://www.nizkor.org/hweb/camps/gusen/gu10101x.htm | archivedate=2006-10-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nizkor.org/hweb/camps/gusen/gu10101x.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-07-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061002020031/http://www.nizkor.org/hweb/camps/gusen/gu10101x.htm |arkivdato=2006-10-02 }}</ref>. La kapuloj kreis la plej grandan parton de la t.n. "gravuloj" ({{fremdlingve|de|''Prominenz''}}), arestitoj, kun kiuj oni traktis pli bone ol kun normalaj arestitoj. [[Dosiero:Mauthausen-Jewish memorial.jpg|eta|dekstra|250px|Unu el mauthausenaj barakoj kun ŝtonoj postlasitaj de judaj vizitantoj por memoro de la pasinteco.]] === Virinoj kaj infanoj en Mauthausen-Gusen === Kvankam la komplekso Mauthausen-Gusen estis labortendaro por viroj, kun la unua virina transporto el [[Aŭŝvico]] en septembro de 1944 estis malfermita en Mauthausen ankaŭ tendaro por virinoj. Pluaj virinoj kaj infanoj venis ĝis Mauthausen el [[Ravensbrück]], [[Bergen-Belsen]], [[Gross Rosen]] kaj [[Buchenwald]]. Komune kun ili venis ankaŭ virinaj gardistinoj - pri dudek estas konate, ke ili deĵoris en Mauthausena tendaro, sesdek en la tuta komplekso de la tendaro, en subkoncetrejoj [[Hirtenberg]], [[Lenzing]] (ĉefa virina subkoncentrejo en Aŭstrio) kaj [[St. Lambrecht]]. Ĉefaj gardistinoj en Mauthausen estis unue [[Margarete Freinberger]] kaj poste [[Jane Bernigau]]. Preskaŭ ĉiuj gardistinoj deĵorantaj en Mauthausen estis rekrutigitaj en aŭstriaj urboj inter septembro kaj novembro de [[1944]]. Komence de aprilo de [[1945]] venis almenaŭ pluaj 2&nbsp;500 virinaj arestitinoj el virinaj subkoncentrejoj en [[Amstetten]], [[St. Lambrecht]], [[Hirtenberg]] kaj subkoncentrejo en [[Freiberg Saxony]] de [[koncentrejo Flossenbürg]]. Oni parolas, ke en Mauthausena koncentrejo deĵoris ankaŭ [[Hildegard Lächert]]<ref name="Brown">{{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=The Camp Women: The Female Aŭiliaries Who Assisted the SS in Running the Nazi Concentration Camp System|aŭtoro=[[Daniel Patrick Brown]]|jaro=2002|eldoninto=Schiffer Publishing|paĝoj=288|identigilo=ISBN 0-7643-1444-0}}</ref>. [[Dosiero:Ebensee concentration camp prisoners 1945.jpg|eta|dekstra|250px|Arestitoj el [[Ebensee]], unu el subkoncentrejoj de Mauthausen-Gusen, post la liberigo far de la 80-a usona infanteria divizio]] Alirebla statistiko pri mauthausenaj arestitoj<ref name="Friedlander">{{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=Human Responses to the Holocaust Perpetrators and Victims, Bystanders and Resisters|aŭtoro=diversaj aŭtoroj|kunaŭtoroj=[[Henry Friedlander]]|jaro=1981|ĉapitro=The Nazi Concentration Camps|loko=Lewiston, New York|eldoninto=Edwin Mellen Press|paĝoj=33–69|redaktinto=Michael D. Ryan|identigilo=ISBN 0-88946-901-6}} citita en {{Citaĵo el la reto|url=http://motlc.wiesenthal.com/site/pp.asp?c=gvKVLcMVIuG&b=395115#17|titolo=Non-Jewish Children in the Camps|alirdato=10-a de aprilo 2006|aŭtoro=Sybil Milton|jaro=1997|verko=Annual 5 Chapter 2|eldoninto=[[Simon Wiesenthal]] Center|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101215030206/http://motlc.wiesenthal.com/site/pp.asp?c=gvKVLcMVIuG&b=395115#17|arkivdato=2010-12-15}}</ref> el printempo de 1943 indikas 2&nbsp;400 arestitojn pli junaj ol 20 jaroj, kio estis 12,8 % el la suma nombro de 18&nbsp;655. Ĝis fino de marto de 1945 la nombro plialtiĝis al 15&nbsp;048, kio estis 19,1 % el la suma nombro de 78&nbsp;547 arestitoj. La nombro de neplenkreskuloj dum tiu ĉi tempa intervalo plialtiĝis 6,2 oble, dume la nombro de plenkreskaj arestitoj ekkreskis en la sama tempo nur kvaroble. Tiuj ĉi numeroj repuŝis kun daŭrigo de la milito plialtigita nombro de pola, ĉeĥa, rusa kaj balkana junularoj devigite laborantaj<ref name="Myczkowski">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Poprzez Dachau do Mauthausen-Gusen (Tra Dachau ĝis Mauthausen-Gusen)|aŭtoro=Adam Myczkowski|jaro=1947?|loko=Krakovo|eldoninto=Księgarnia Stefana Kamińskiego|paĝoj=31}}</ref>. Senpere liberigonte la statistiko notas la jenan konsiston de la junuloj<ref name="Friedlander"/>: 5&nbsp;809 eksterlandaj civilaj laboristoj, 5&nbsp;055 politikaj arestitoj, 3&nbsp;654 judoj kaj 330 rusaj militkaptitoj. Estis ĉi tie ankaŭ 23 [[ciganoj|ciganaj]] infanoj, 20 la t.n. "kontraŭsociaj elementoj", 6 hispanoj kaj 3 atestantoj de Jehovo. === Traktado kun la arestitoj === Kvankam Mauthausen-Gusen ne estis unusola koncentrejo, kie germanoj realigis ilian [[ekstermo per laboro]] ({{fremdlingve|de|''Vernichtung durch Arbeit''}}), la tendaro apartenis inter la plej brutalaj kaj la plej severaj. La kondiĉoj en la tendaro estis konsiderataj kiel escepte neelteneblaj, eĉ ankaŭ por koncentrejo<ref name="HolocaustMuseum">{{en}} {{cite web | author=Simon Wiesenthal Center | title=Selected Holocaust Glossary: Terms, Places and Personalities | publisher=Florida Holocaust Museum | work=Florida Holocaust Museum webpage | url=http://www.flholocaustmuseum.org/frameworks/glossary.htm | accessdate=12. apríl 2006 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2007-07-15 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20061208112244/http://www.flholocaustmuseum.org/frameworks/glossary.htm | arkivdato=2006-12-08 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20061208112244/http://www.flholocaustmuseum.org/frameworks/glossary.htm | archivedate=2006-12-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.flholocaustmuseum.org/frameworks/glossary.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-07-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061208112244/http://www.flholocaustmuseum.org/frameworks/glossary.htm |arkivdato=2006-12-08 }}</ref><ref name="Bloxham">{{en}} {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0199259046&id=ab4ZL8h5dFMC&pg=PA210&lpg=PA210&dq=extermination+through+labour&vq=Mauthausen&sig=horhgVquFxTIFvA02FbZGzzi4x0|titolo=Genocide on Trial: War Crimes Trials and the Formation of Holocaust History and Memory|aŭtoro=[[Donald Bloxham]]|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|paĝoj=210|identigilo=ISBN 0-19-925904-6}}</ref><ref name="Burleigh">{{en}} {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0521588162&id=y-tbb8Yx3ooC&pg=RA1-PA211&lpg=RA1-PA211&dq=extermination+through+labour&vq=Mauthausen&sig=FF-Nujc2T9wvayl-lFdQ8hWaJPU|titolo=Ethics and Extermination: Reflections on Nazi Genocide|aŭtoro=[[Michael Burleigh]]|jaro=1997|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge University Press|paĝoj=210–211|identigilo=ISBN 0-521-58816-2}}</ref>. La arestitoj ne suferis sole pro subnutrado, troloĝigitaj barakoj, senĉesa torturado kaj batado far de gardistoj kaj kapuloj<ref name="Grzesiuk"/>, sed ankaŭ pro escepte penega laboro<ref name="Abzug"/>. Se en Mauthausen estis tro arestitoj por tio, por ke ili laboru samtempe en la ŝtonminejo, al multaj ili donis laboron en metiejo aŭ alian penegan permanan laboron. La laboro en la ŝtonminejo estis donita al tiuj malfeliĉuloj, kiuj ial kulpiĝis. La kaŭzoj por ilia sendo al "rolo je puno" estis sensignifaj kaj ili ensumigis "krimojn" kiel ekzemple neeksalutado al preteriranta germano. La laboro en la ŝtonminejo - ofte en neelteneblaj varmegoj aŭ dum frostoj preskaŭ {{GdC|−30}}<ref name="Grzesiuk"/> - gvidis al escepte alta mortofteco<ref name="Burleigh"/><ref name="Mortality">. Por la jaro 1941 ofte estas indikata, ke la mortofteco atingis 58 %; por komparo, en la sama tempo la mortofteco en Dachau estis 36 % kaj en Buchenwald 19 %. Dobosiewicz, kiu faris la plej ampleksan studadon, komparis diversajn faktorojn: liaj taksoj baziĝas je nombro de arestitoj, kiuj estis alveturigitaj kaj mortigitaj dum la jaro.</ref>. Aldonaĵoj de manĝaĵo estis limigitaj kaj mezproksima arestito pezis en la periodo [[1940]]-[[1942]] proksimume 40 [[kilogramo]]jn<ref name="Pike">{{en}} {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0415227801&id=-9uRoGlfSM8C&dq=Mauthausen-Gusen&lpg=PA95&pg=PA97&sig=C9TJL0A0o9nDqtl8-p_WxWgC128|titolo=Spaniards in the Holocaust|aŭtoro=[[David Wingeate Pike]]|jaro=2000|loko=Londono|eldoninto=Routledge|paĝoj=97|identigilo=ISBN 0-415-22780-1}}</ref>. Oni taksas, ke mezproksima energetika valoro de la aldonaĵoj de manĝaĵo malaltiĝis el 1&nbsp;750 [[kalorio]]j por unu tago dum la jaroj [[1940]] ĝis [[1942]] al 1&nbsp;150 ĝis 1&nbsp;460 en plua periodo. En la jaro [[1945]] la energetika valoro de la aldonaĵoj plu malaltiĝis kaj ĝi ne superis 600 ĝis 1&nbsp;000 kalorioj ĉiutage; tio estas malpli ol triono de bezonata energio bezonata por mezproksima laboristo laboranta en [[peza industrio]]<ref name="Dobosiewicz_W_obronie"/>. Tio gvidia al [[muzulmano|muzulmanigo]] kaj malsatigo de miloj da arestitoj. La arestitoj en Mauthausen, Gusen I kaj Gusen II havis aliron al apartigita tendaro por malsanuloj, la t.n. {{fremdlingve|de|''Krankenlageru''}}. Spite al tio, ke inter kuracistoj laboris proksimume 100 arestitoj<ref name="Krukowski">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Nad pięknym modrym Dunajem; Mauthausen (Super la bela blua Danubo; Mauthausen)|aŭtoro=Stefan Krukowski|jaro=1966|ĉapitro=Pamięci lekarzy (Rememoroj de kuracistoj)|loko=Varsovio|eldoninto=Książka i Wiedza|paĝoj=292–297}}</ref>, ili povis doni neniajn medikamentojn nur bazan unuan helpon<ref name="Dobosiewicz"/><ref name="Krukowski"/>. Tial ''la tendara malsanulejo'', kiel ĝi estis nomita de germanoj, estis fakte lasta haltejo antaŭ la [[morto]] por miloj da arestitoj kaj nur tre malmulte de ili havis ŝancon por resaniĝi. [[Dosiero:Mauthausen-survivors.jpg|eta|dekstra|250px|Arestitoj de Mauthausen-Gusen mallongtempe post ilia liberigo]] [[Dosiero:mauthausen-tablet.jpg|eta|dekstra|250px|Nombroj de mortintoj]] Ŝtonminejo Mauthausen estis ankaŭ hejmo de nefame konataj "[[ŝtono]]j de [[morto]]". Ili devigis ĉi tie la arestitojn en vico unu post la alia supren sur 186 ŝtupoj, por ke ili transportu vulgare hakitajn blokojn de ŝtonoj, kiuj ofte pezis preskaŭ 50 [[kilogramo|kg]]. Multaj elĉerpintaj arestitoj detruiĝis kaj falis sur aliaj arestitoj irantaj malantaŭ ili, kreante teruran [[domeno (ludo)|domenan efekton]]; la unua arestito falanta sur pluan kaj tiel plu ĝis tute malsupren<ref name="Weissman">{{en}} {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0801442532&id=kXO9wXvYuAQC&dq=Mauthausen&lpg=PA1&pg=PA3&sig=Mmr8_dvGaJIJqrcQJ6j2DJfcyEo|titolo=Fantasies of Witnessing: Postwar Efforts to Experience the Holocaust|aŭtoro=[[Gary Weissman]]|jaro=2004|eldoninto=[[Cornell University]] Press|paĝoj=2–3|identigilo=ISBN 0-8014-4253-2}}</ref>. Tiu ĉi brutaleco ne estis hazarda. La gardistoj de [[SS (organizaĵo)|SS]] ofte devigis la elĉerpintajn arestitojn suprenporti supren sur la ŝtupoj la ŝtonajn blokojn. Tiuj, kiuj supervivis tiun ĉi suferadon, estis vicigitaj sur rando de roko konata kiel "paraŝutista muro" {{fremdlingve|de|(''Fallschirmspringerwand'')}}<ref name="Mauthausen-memorial">{{de}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.mauthausen-memorial.at/db/admin/de/show_article.php?carticle=367&topopup=1|titolo=Fallschirmspringerwand|alirdato=16-a de majo 2006|verko=Mauthausen Memorial|eldoninto=KZ-Gedenkstaette Mauthausen}}</ref>. Kun armilo celita kontraŭ ili la arestitoj havis du eblecojn - esti pafmortigita aŭ puŝi la arestiton antaŭ si el la roko<ref name="Waller"/>. Inter aliaj kutimaj ekstermigaj metodoj de la arestitoj, kiuj malsanis, malkapablaj de plua laboro, kaptitaj dum provo je fuĝo aŭ pere de [[kolektiva kulpo]] apartenis: * Batmortigo (fare de anoj de SS aŭ fare de kapuloj); * Glaciaj duŝoj - proksimume 3&nbsp;000 da arestitoj mortis sekve de [[hipotermio]] post tio, kiam ili estis devigitaj duŝi sin per glacie malvarmega akvo kaj lasitaj ekstere ĉe malaltaj temperaturoj <ref name="Oskarżamy">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Oskarżamy! Materiały do historii obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen (Ni kulpigas! Materialoj el la historio de koncentrejo Mauthausen-Gusen)|aŭtoro=various authors|kunaŭtoroj=Włodzimierz Wnuk|jaro=1961|ĉapitro=Śmiertelne kąpiele (Mortaj banoj)|loko=Katowice|eldoninto=Klub Mauthausen-Gusen ZBoWiD|paĝoj=20–22}}</ref>. * Amasekzekutoj per pafo * Kuracistaj eksperimentoj ** [[Aribert Heim]], kromnomata de la arestitoj [[Doktoro morto]], pasigis en la tendaro 7 semajnojn, dum kiuj li faris siajn eksperimentojn<ref name="Guardian">{{en}} {{Citaĵo el gazeto|url=http://www.guardian.co.uk/secondworldwar/story/0,14058,1593885,00.html|titolo=Nazi war criminal escapes Costa Brava police search|alirdato=10. apríl 2006|aŭtoro=Dale Fuchs|jaro=2005|monato=10|gazeto=Guardian|numero=[[17. október]] [[2005]]}}</ref> ** Alia la t.n. "sciencisto", kiu faris eksperimentojn sur la arestitoj, estis [[Karl Gross]], kiu por testi de sia eksperimenta vakcino intence kontaĝis centojn da arestitoj per [[ĥolero]] kaj [[tifo]]. Sekve de tiuj eksperimentoj estis mortigitaj inter la [[5-a de februaro]] [[1942]] kaj duono de aprilo de 1944 pli ol 1500 arestitoj<ref name="Holocaust_Museum">{{en}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/|titolo=Mauthausen|alirdato=10-a de aprilo 2006|verko=Holocaust Encyclopedia|eldoninto=[[United States Holocaust Memorial Museum]]}}</ref> * [[Pendumo|Pendumigo]] * Malsatigo * Injektoj de [[fenolo]]. (Grupo da 2&nbsp;000 arestitoj, kiuj postulis je transŝovo en sanatorion, estis proklamita kiel anime malsana kaj ĝi estis mortigita enkadre de agado H-13 fare de D-ro Ramsauer)<ref name="Oskarżamy"/> * Dronigo en grandaj bareloj kun akvo (Gusen II)<ref name="W_obronie2">Stanisław Dobosiewicz, ''W obronie…'', op.cit. p.12</ref><ref name="Grzesiuk_drowning">Stanisław Grzesiuk rememoras, ke en la jaroj 1941 kaj 1942, ĉiuj kapuloj respondecaj pri ia bloko en Gusen devis dronigi du arestitojn ĉiutage.</ref> * Batigo al morto aŭ malsatigo en blokhaŭsoj<ref name="Maida">{{en}} {{cite web | author=Bruno Maida | title=The gas chamber of Mauthausen - History and testimonies of the Italian deportees; A Brief history of the camp | publisher=Fondazione Memoria della Deportazione | year= | work=National Association of Italian political deportees in the Nazi concentration camps | url=http://www.deportati.it/english_mauthausen_maida.html | accessdate= | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2007-07-20 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20060605111726/http://www.deportati.it/english_mauthausen_maida.html | arkivdato=2006-06-05 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060605111726/http://www.deportati.it/english_mauthausen_maida.html | archivedate=2006-06-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.deportati.it/english_mauthausen_maida.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-07-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060605111726/http://www.deportati.it/english_mauthausen_maida.html |arkivdato=2006-06-05 }}</ref> * Ĵetigo de la arestitoj sur [[pikdrato]] sub tensio 380 [[Volto|V]]<ref name="Maida"/> * Aldevigo de arestitoj iri malantaŭ la limojn de tendaro kaj poste ilia pafmortigo sub preteksto de provo je fuĝo<ref name="Schmidt">{{en}} {{Citaĵo el libro|url=http://people.bu.edu/jschmidt/Mauthausen.pdf|titolo="Not These Sounds": Beethoven at Mauthausen|alirdato=16-a de majo 2006|aŭtoro=James Schmidt|jaro=2005|loko=Boston|eldoninto=Boston University|formato=pdf|paĝoj=146–148}} {{Citaĵo el la reto |url=http://people.bu.edu/jschmidt/Mauthausen.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-07-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060724180556/http://people.bu.edu/jschmidt/Mauthausen.pdf |arkivdato=2006-07-24 }}</ref> D-ro [[Antoni Gościński]], unu el tiuj, kiuj supervivis, informis post la fino de la milito pri 62 manieroj de mortigo en tendaroj Gusen I kaj Mauthausen<ref name="Oskarżamy"/>. Hans Marsalek taksis, ke mezproksima longeco de la vivo de nova arestito en Gusen moviĝis de ses monatoj en la jaroj 1940 ĝis 1942 al malpli ol tri monatoj komence de la jaro 1945<ref name="Marsalek2">Hans Marsalek (1968) ''Konzentrazionslager Gusen''. Vienna, p. 32; cited in: Dobosiewicz, op.cit., pp. 192–193</ref>. Paradokse, la kresko de industrio eluzanta la devigan laboron en diversaj subkoncentrejoj de Mauthausen-Gusen, gvidis al fakta plibonigo de kondiĉoj por kelkaj arestitoj. Dume potagaj aldonaĵoj de manĝaĵo estis malaltigitaj, la peza industrio bezonis lertajn specialistojn pli ol nekvalifikitaj laboristoj, kio gvidis al limigo de la brutaleco de la tendaraj anoj de SS kaj la kapuloj. Eĉ kiam ili eĉ ĉiutage batis la arestitojn kaj la muzulmanojn ili plu ekstermis, de komence de la jaro 1943 ili permesis al kelkaj fabrikaj laboristoj akcepti de siaj familioj (plej ofte poloj kaj francoj) nutraĵpakaĵetojn. Tio helpis multajn el ili ne nur eviti al malsatigo, sed ankaŭ arestitojn, kiuj havis ekster la tendaro neniajn parencojn aŭ ne estis permesite al ili akcepti la pakaĵetojn<ref name="Grzesiuk_food">Stanisław Grzesiuk, op.cit., pp. 252–255 and following</ref>. === Perdoj je vivoj === {| class=wikitable style="float:right;margin:15px" |- ! Perdoj je vivoj <br />en Gusen I, II kaj III<ref name="table">Kreita el pli granda tabelo publikita en: Stanisław Dobosiewicz, op.cit., p.421; la numeroj estas deŝiraĵaj kaj ili ensumigas nur tenadarojn Gusen I, II kaj III, sen ceteraj subkoncentrejoj kaj la ĉeftendaro en Mauthausen. Traduko de Stanisław Dobosiewicz ensumigas ankaŭ kategoriojn ellasitaj en ceteraj fontoj, inkluzive de proksimume 2&nbsp;744 eksaj arestitoj, kiuj mortis en la tendaro kaj en usonaj kampaj malsanulejoj senpere post la liberigo, samkiel proksimumajn numerojn de judaj infanoj (420) kaj arestitoj en la tendaro de malsanuloj (1900), kiuj ne estis registritaj en oficialaj tendaraj statistikoj.</ref> ! width=50px| Józef <br />Żmij ! Stanisław <br />Nogaj ! KZ Gusen ! Hans <br />Marsalek<br /><ref name="Marsalek"/> ! Stanisław <br />Dobosiewicz<br /><ref name="table"/> |- align=center ! 1940 | 1&nbsp;784 | rowspan="2" | 7&nbsp;214 | 1&nbsp;430 | 1&nbsp;389 | 1&nbsp;762 |-align=center ! 1941 | 5&nbsp;793 | 5&nbsp;564 | 5&nbsp;272 | 6&nbsp;300 |-align=center ! 1942 | 6&nbsp;088 | 7&nbsp;203 | 5&nbsp;005 | 7&nbsp;410 | 9&nbsp;534 |-align=center ! 1943 | 5&nbsp;225 | 5&nbsp;303 | 5&nbsp;173 | 5&nbsp;248 | 6&nbsp;103 |-align=center ! 1944 | 5&nbsp;921 | 4&nbsp;790 | 4&nbsp;691 | 4&nbsp;091 | 5&nbsp;488 |-align=center ! 1945 | 12&nbsp;600 | 197 | 4&nbsp;673 | | 15&nbsp;415 |-align=center ! Sen dato | 2&nbsp;843 | | | | |- align=center ! style="background: #f9f9f9;" | Sume | style="background: #f9f9f9; color: #FF0000;" |37&nbsp;411 | style="background: #f9f9f9; color: #FF0000;" |24&nbsp;707 | style="background: #f9f9f9; color: #FF0000;" |30&nbsp;536 | style="background: #f9f9f9; color: #FF0000;" |33&nbsp;451 | style="background: #f9f9f9; color: #FF0000;" |44&nbsp;602 |- |} Estas neeble precize destini precizajn nombrojn de mortintoj en la komplekso Mauthausen-Gusen, ĉar plimulto de la tendaraj registroj kaj pruvoj estis neniigita far de germanoj kaj al la nove alvojaĝintaj arestitoj estis alvicigitaj numeroj de la jam mortigita arestito<ref name="Abzug"/>. La situacio estas ankoraŭ pli komplika, ĉar kelkajn arestitojn el Gusen ili mortigis en Mauthausen kaj almenaŭ 3&nbsp;423 el ili ili sendis en Hartheiman kastelon malproksima 40,7&nbsp;km. Ankaŭ sen mencio de la precizaj nombroj ili mortigis pluajn kelkajn centojn en vetureblaj gasĉambroj<ref name="Dobosiewicz-Zamordowani">Stanisław Dobosiewicz, op.cit., pp.418-426</ref>. SS fuĝonte el la tendaro la [[4-an de majo]] [[1945]] klopodis neniigi la pruvojn, allasante identigon de nur proksimume 40&nbsp;000 da viktimoj. Dum la unuaj tagoj la polaj arestitoj, anoj de la mallibereja organizaĵo de rezistmovado, liberigis ĉefan tendaroficejon; spite al deziro de la ceteraj arestitoj, kiuj volis bruligi ĝin<ref name="Dobosiewicz-Samoobrona">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Mauthausen/Gusen; Samoobrona i konspiracja (Mauthausen/Gusen: Memdefendo kaj konspiro)|aŭtoro=Stanisław Dobosiewicz|jaro=1980|loko=Varsovio|eldoninto=Wydawnictwa MON|paĝoj=486|identigilo=ISBN 83-11-06497-0}}</ref>. Post la milito unu el la savitaj poloj transveturigis dokumentojn de la ĉefa tendaroficejo ĝis [[Pollando]], kiu pli poste donis ilin al [[Muzeo Auschwitz-Birkenau]] en [[Oświęcim]]<ref name="PAP">{{pl}} {{Citaĵo el novaĵo|url=http://wiadomosci.wp.pl/kat,1342,wid,8253609,wiadomosc.html?ticaid=11682|titolo=Pracownicy muzeum Auschwitz zeskanowali już kartotekę Mauthausen (Laboruloj de Muzeo Auschwitz skenis kartotekon de Mauthausen)|alirdato=11. apríl 2006|aŭtoro=sm|dato=3-a de aprilo 2006|eldoninto=[[Pola presagentejo]]|verkaĵo=61. rocznica wyzwolenia Auschwitz}}</ref><ref name="Muzeum">{{en}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.auschwitz-muzeum.oswiecim.pl/new/index.php?tryb=news_big&language=EN&id=664|titolo=Mauthausen Concentration Camp Records in the Auschwitz Museum Archives|alirdato=11. apríl 2006|aŭtoro=[[Adam Cyra]]|jaro=2004|verko=Auschwitz-Birkenau Memorial and Museum|eldoninto=Historical Research Section, Auschwitz-Birkenau Museum}}</ref>. Partojn de mortoregistroj de tendaro Gusen I certigis la polaj arestitoj, kiuj post la milito transveturigis ilin ĝis [[Aŭstralio]]. En la jaro [[1969]] ili transdonis tiujn ĉi registrojn al spursekcio de [[Internacia Ruĝa Kruco]]<ref name="Dobosiewicz-Zamordowani"/>. La savita tendara [[kartoteko]] ensumigas personajn registrojn de 37411 murditaj arestitoj, inkluzive de 22&nbsp;092 poloj, 5&nbsp;024 hispanoj, 2&nbsp;843 sovetaj militkaptitoj kaj 7&nbsp;452 arestitoj el 24 aliaj naciecoj<ref name="Wlazłowski">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Przez kamieniołomy i kolczasty drut (Tra ŝtonminejoj kaj pikdrato)|aŭtoro=Zbigniew Wlazłowski|jaro=1974|loko=Krakovo|eldoninto=Wydawnictwo Literackie|paĝoj=7–12}}</ref>. Parto de la savita kartoteko de la mortintoj KZ Gusen notas pluajn 30&nbsp;536 da nomoj. La ĉefa fonto de informoj pri nombro de mortintoj en la tendara komplekso estas krom la kartoteko de la subkoncentrejoj de Mauthausen: # registroj de [[Józef Żmij]], unu el la savitoj, kiu labortis en la tendaroficejo de Gusen I. Liaj registroj eliras el la propramane faritaj kopiaĵoj de jaraj sciigoj el periodo [[1940]] ĝis [[1944]] kaj tagaj sciigoj de komandantaro en periodo inter la [[1-a de januaro]] [[1945]] ĝis la liberigo; # devena kartoteko de la mortintoj por gusenaj subkoncentrejoj, kiujn tenas [[Internacia Ruĝa Kruco]]; # personaj notoj de [[Stanisław Nogaj]], alia arestito, kiu labortis en la gusen oficejo; # kartoteko de mortoj farita fare de ĉefkuracisto de SS de mauthausena ĉefoficejo por subkoncentrejoj de Gusen (similaj registroj por mauthausenaj subkoncentrejoj estis neniigitaj). Pro kvanto de diversaj fontoj la precizaj perdoj je vivoj de koncentrejo Mauthausen-Gusen esence diferenciĝas ekde la fonto al la fonto. Diversaj sciencistoj indikas ilin en dislimiĝo de 122&nbsp;766<ref name="tablet">Kiel priskribas [[:Image:Mauthausen-tablet.jpg|unu el ŝtonaj rememorigaj tabeloj]] rememoriganta viktimojn, ekspoziciita post la milito far de aŭstriaj organoj.</ref> preskaŭ 320&nbsp;000<ref name="Oskarżamy"/>, kun alia ofte indikata numero 200&nbsp;000<ref name="Pike2">David Wingeate Pike, op.cit., [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0415227801&id=-9uRoGlfSM8C&pg=PR12&lpg=PR12&dq=Mauthausen&vq=Mauthausen&sig=d1_lzMojjgGddtkjvK4R_Nl5i1A p.XII]</ref> kaj "pli 150&nbsp;000“<ref name="Wrogom">{{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Wrogom ku przestrodze: Mauthausen 5 maja 1945|aŭtoro=Diversaj aŭtoroj|kunaŭtoroj=Marian Filip, Mikołaj Łomacki et al.|jaro=1962|loko=Varsovio|eldoninto=ZG ZBoWiD|paĝoj=56}}</ref>. Diversaj historiistoj indikas sumajn perdojn je vivoj en kvar ĉefaj tendaroj (Mauthausen, Gusen I, Gusen II kaj Gusen III) inter 55&nbsp;000<ref name="Abzug"/> kaj 60&nbsp;000<ref name="Gilbert">{{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=The Holocaust : A History of the Jews of Europe During the Second World War|aŭtoro=[[Martin Gilbert]]|jaro=1987|eldoninto=Owl Books|paĝoj=976|identigilo=ISBN 0-8050-0348-7}} Laŭ Martin Gilbert mortis en Mauthausen kaj ties subkoncentrejoj en la unuaj kvar monatoj de 1945 proksimume 30&nbsp;000 da arestitoj. Plu li indikas, ke tio estis eble duono el la sumaj perdoj je vivoj dum la tuta daŭro de la tendaro</ref>. En la unuaj monatoj post la liberigo mortis en usonaj kampaj malsanulejoj pluaj 1&nbsp;042 arestitoj<ref name="Wlazłowski-numbers">Zbigniew Wlazłowski, op.cit., pp. 175–176</ref>. El proksimume 320&nbsp;000 da arestitoj malliberigitaj dum la milito en la diversaj subkoncentrejoj de KZ Mauthausen-Gusen supervivis proksimume nur 80&nbsp;000<ref name="Hlaváček">{{cs}} {{Citaĵo el libro|url=http://www.volny.cz/mauthausen/|titolo=Koncentrační Tábor Mauthausen; Pamětní tisk k 55. výročí osvobození KTM (Koncentrejo Mauthausen; Rememoriga preso al la 55-a datreveno de la liberigo de koncentrejo Mauthausen-Gusen)|alirdato=18-a de majo 2006|aŭtoro=Stanislav Hlaváček|jaro=2000|ĉapitro=Historie KTM (Historio de KMG)|ĉapitro-url=http://www.volny.cz/mauthausen/chronologie.html|identigilo=ISBN}}</ref>, inkluzive de 20&nbsp;487<ref name="Wlazłowski-numbers"/> preskaŭ 21&nbsp;386<ref name="Dobosiewicz-Gusen-numbers">Stanisław Dobosiewicz, ''Mauthausen/Gusen; Obóz śmierci'', op.cit., p. 397; diferenco en la numeroj estas verŝajne la rezulto de tio, ke Dobosiewicz ensumigis proksimume 700 da arestitoj, kiuj estis haltigataj en Reviery en la tempo de liberigo</ref> en Gusen I, II kaj III. {{-}} == La liberigo kaj la postmilita mesaĝo == {| class=wikitable width=250px style="margin:15px;float:right;" |- ! Diagramo bildiganta naciecon<br />de tiuj arestitoj, kiuj supervivis Gusen I, II kaj III<ref name="Dobosiewicz-Gusen-numbers"/><br /><small>por detaloj klaku sur la bildo</small> |- | [[Dosiero:Gusen-chart.PNG|250px|dekstra]] |- |} [[Dosiero:Some of the bodies being removed by German civilians for decent burial at Gusen Concentration Camp, Muhlhausen, near Linz, Austria.jpg|eta|dekstra|250px|Post la liberigo kelkaj [[korpo]]j estas translokigitaj fare de germanaj civiluloj por kutima [[sepulto]] en la gusena koncentrejo]] [[Dosiero:Mauthausen survivors cheer the soldiers of the Eleventh Armored Division.jpg|eta|dekstra|250px|[[Tanko]]j de la 11-a usona kirasita divizio estas enpaŝantaj en koncentrejon Mauthausen; la fotografio estis farita la [[6-an de majo]] [[1945]]]] Dum lastaj monatoj antaŭ la liberigo de tendaro [[Franz Ziereis]], lia komandanto, preparis ĝin por defendo antaŭ ebla soveta ofensivo. Plimulto de arestitoj de germana kaj aŭstria naciecoj "propravole" aliĝis en [[SS-Freiwillige Häftlingsdivision]] - taĉmento de SS konsistanta ĉefe el eksaj arestitoj de la koncentrejo gvidita de [[Oskar Dirlewanger]]. La restintaj arestitoj estis peligataj por konstruadi kontraŭtankan barieron oriente de Mauthausen. La arestitoj, kiuj ne estis kapablaj konsili al si kun la peza laboro kaj subnutrado, estis pogrande likvidataj, por ke ili liberigu lokon por alvenantaj novaj arestitoj el aliaj evakuitaj tendaroj inkluzive de plimulto de subkoncentrejoj de Mauthausen-Gusen troviĝantaj en la orienta Aŭstrio. En lastaj monatoj de la milito livero de la ĉefa fonto de kalorioj, nutraĵpakaĵoj sendataj pere de [[Internacia Ruĝa Kruco]], haltis kaj nutraĵaldonaĵoj estis katastrofe malaltaj. La arestitoj translokigitaj en "malsanulejan subkoncentrejon" ricevis krom duonlitro da supo nur unu panon dividita por dudek arestitoj<ref name="Dobosiewicz-food rations">Dobosiewicz, op.cit., pp.374–375</ref>. Multaj arestitoj, kiuj jam antaŭe partoprenis en diversaj formoj de rezistmovado, komencis prepari planojn por la defendo de tendaro okaze de provo de SS likvidi la restintajn arestitojn. Ne estas konate, kial la arestitoj de Gusen I kaj II ne estis malgraŭ rekta ordono de [[Heinrich Himmler]] amase [[ekzekuto|ekzekutitaj]]; la plano de Ziereis supozis peligon de ĉiuj arestitoj en tunelojn de subtera fabriko en Kellerbaus kaj eksplodigon de ties enirejoj. Unu el polaj rezistmovadanoj, kiu eksciis pri tiu ĉi plano, ekplanis amasigon de ilaro bezonita por fosi trablovejojn. La [[28-an de aprilo]] estis proksimume 22&nbsp;000 da arestitoj peligitaj sub preteksto de elpensita flugatako en la gusenajn tunelojn. Sed post kelke da horoj la arestitoj povis reveni en la tendaron. [[Stanisław Dobosiewicz]], aŭtoro de monografio pri la komplekso de Mauthausen-Gusen, klarigas, ke ebla kaŭzo de la malsukceso de germana plano estis trarompo de bruligŝnuro. Zeireis mem proklamis en sia respondo el la [[25-a de majo]], ke malobei la ordonon konvinkis lin lia edzino<ref name="Dobosiewicz-final">Stanisław Dobosiewicz, op.cit.,pp. 382–388</ref>. Kvankam oni forlasis la planon, la arestitoj plu timis masakron de SS per aliaj rimedoj. Tial la polaj, sovetaj kaj francaj arestitoj preparis planon de atako kontraŭ barakoj de gardistaroj de SS kaj akiro de armiloj bezonataj por batalo. Similan planon ellaboris ankaŭ la hispanaj arestitoj<ref name="Dobosiewicz-final"/>. La [[3-an de majo]] SS kaj pluaj gardistaroj komencis preparon de evakuado de la tendaro. La sekvantan tagon alternis la mauthausenajn gardistarojn nearmitaj soldatoj de [[Volkssturm]] kaj importita taĉmento konsistanta el pli aĝaj vienaj policanoj kaj fajroestingistoj. La komandanto de polica taĉmento agnoskis "arestitan memadministradon" kiel la plej superan tendarorganon kaj [[Martin Gerken]], en la gusena administracio ĝis tiam plej alte postenigita kapulo-arestito, kiu havis rangon de {{fremdlingve|de|''Lagerälteste''}} aŭ ''la plej aĝa en la tendaro'', fariĝis ''fakte'' nova komandanto. Li provis krei Internacian arestitan komitaton, kiu fariĝus portempa reganta grupo de la tendaro ĝis ties liberigo fare de unu el la proksimiĝantaj armeoj. Sed post publika kulpigo pro kunlaborado kun SS lia plano malsukcesis. La devigita laboro haltis en ĉiuj subkoncentrejoj de Mauthausen kaj la arestitoj koncentriĝis por la preparo de sia liberiĝo - aŭ la defendon de tendaroj okaze de ebla atako de divizioj de SS koncentriĝintaj en la regiono<ref name="Dobosiewicz-final"/>. La restoj de kelkaj germanaj divizioj vere atakis Mauthausenon, sed ili estis repuŝitaj fare de la arestitaj taĉmentoj, kiuj transprenis la tendaron<ref name="Żeromski"/>. El ĉiuj ĉefaj subkoncentrejoj de la komplekso Mauthausen-Gusen estis evakuita nur Gusen III. La 1-an de majo la arestitoj estis senditaj al [[marŝo de morto]] ĝis [[Sankt Georgen]], sed nur post kelke da horoj de la marŝo estis ordonite al ili reveni reen en la tendaron. La operaco ripetiĝis ankaŭ la sekvantan tagon, sed ĝi estis rapide revokita. La sekvantan tagon la gardistaroj de SS dezertis lasante la arestitojn al ilia propra sorto<ref name="Dobosiewicz-final"/>. [[Dosiero:Ebensee-survivors.jpg|eta|dekstra|250px|La arestitoj en subkoncentrejo Ebensee, mallongtempe post ilia liberigo]] La tendaroj de Mauthausen-Gusen estis lastaj, kiuj estis liberigitaj dum la [[dua mondmilito]]. La [[5-an de majo]] [[1945]] venis en la tendaron Mauthausen soldatoj de la 41-a esploriga taĉmento de la 11-a usona kirasita divizio. Tiuj ĉi taĉmentoj malarmigis la policanojn kaj ili forlasis la tendaron. Plimulto de anoj de SS jam forkuris el la tendaro antaŭ ties liberigo; sed proksimume tridek, kiuj restis, estis fare de la arestitoj mortbatitaj<ref name="Dobosiewicz-liberty">Stanisław Dobosiewicz, op.cit., pp.395–397</ref>; simila nombro de mortbatitoj estis ankaŭ en Gusen II<ref name="Dobosiewicz-liberty"/>. Ĝis la [[6-a de majo]] estis escepte de 2 tenadroj en [[Loiblpass]] liberigitaj fare de usona armeo ĉiuj restantaj subkoncentrejoj de la tendarkomplekso Mauthausen-Gusen. Inter la liberigitaj tendararestitoj estis [[Jack Taylor]], oficiro de [[Office of Strategic Services]] (antaŭulo de [[CIA]])<ref name="Taylor">{{en}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/mauth32.html|titolo=Jack Taylor, American Agent Who Survived Mauthausen|alirdato=28. apríl 2006|jaro=2006|verko=Jewish Virtual Library}}</ref>. Li supervivis helpe de kelkaj arestitoj kaj poste li estis ĉefatestanto en [[proceso de tendaro Mauthausen-Gusen]] antaŭ [[Internacia armea tribunalo en Dachau]]<ref name="Taylor2">{{en}} {{cite journal | author = [[Jack Taylor]] | year = 2003 | month = 3rd Quarter | title = OSS Archives: The Dupont Mission | journal = The BLAST; UDT-SEAL Association | url = http://www.udtseal.org/oss.html | accessdate = 28. apríl 2006 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2007-07-21 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20060127085902/http://www.udtseal.org/oss.html | arkivdato = 2006-01-27 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060127085902/http://www.udtseal.org/oss.html |date=2006-01-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.udtseal.org/oss.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-07-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060127085902/http://www.udtseal.org/oss.html |arkivdato=2006-01-27 }}</ref>. Plua el tiuj, kiuj supervivis, estis [[Simon Wiesenthal]] - inĝeniero, kiu pasigis la reston de sia vivo per ĉasado de naziaj [[milita krimulo|militaj krimuloj]]. Post la germana kapitulacio la komplekso Mauthausen-Gusen falis en [[soveta okupacia zono|sovetan okupacian zonon]]. Plej baldaŭ la sovetaj oficejoj uzis partojn de la tendaroj Mauthausen kaj Gusen I kiel [[kazerno]]jn de [[Ruĝa Armeo]]. En la sama tempo la subteraj fabrikoj estis malkonstruitaj kaj senditaj kiel milita ĉasakiraĵo ĝis [[Sovetunio]]. Pli poste, inter [[1946]] kaj [[1947]], la tendaroj estis negarditaj kaj plimulto de meblaro kaj ekipaĵaro estis kaj fare de Ruĝa Armeo kaj ankaŭ fare de loka loĝantaro disprenita. En la jaro [[1947]] la sovetaj fortoj eksplodigis la subterajn tunelojn, transdonis la tendaron al aŭstriaj civilaj organoj kaj detiriĝis el la regiono. En la jaro [[1949]] la tendaro estis proklamita kiel memoriga loko. Fine, la [[3-an de majo]] [[1975]], 30 jaroj post la liberigo de tendaro, kanceliero [[Bruno Kreisky]] malfermis [[Muzeo de Mauthausen|Muzeon de Mauthausen]]<ref name="Bischof"/>. Diference de Mauthausen estas hodiaŭ plimulto de tio, kio kreis subkoncentrejojn de Gusen I, II kaj III, loĝejzonoj konstruitaj post la milito<ref name="Terrance 2">Marc Terrance, op.cit., [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN1581128398&id=TNt9IVBVeNQC&vq=Mauthausen&dq=Mauthausen&lpg=PA137&pg=PA139&sig=JR-vHriYISIpCknJg7JauymBJ8M pp. 138–139]</ref>. == Bibliografio == <div class="references-small"> # {{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Moja droga do Mauthausen (Moja cesta do Mauthausenu)|aŭtoro=Jakub Willner|jaro=1965|loko=Lublin|eldoninto=Wydawnictwo Lubelskie}} # {{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Człowiek jest nagi|aŭtoro=[[Grzegorz Timofiejew]]|jaro=1960|loko=Łódź|eldoninto=Wydawnictwo Łódzkie|paĝoj=355}} # {{de}} {{Citaĵo el libro|titolo=Mauthausen mahnt! Kampf hinter Stacheldraht Tatsachen, Dokumente und Gerüchte über das größte Hitler'sche Vernichtungslager in Österreich|aŭtoro=Hans Maršálek|jaro=1960|loko=Viedeň}} (slovenský preklad: Michaela Chorvátová, Kolektúra: Oto Wagner [http://www.szpb.sk/mathaus1.htm tu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070707224356/http://www.szpb.sk/mathaus1.htm |date=2007-07-07 }}) # {{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=Mauthausen, The History of a Death Camp|aŭtoro=[[Evelyn Le Chêne]]|jaro=1971|loko=Londýn|eldoninto=Methuen|paĝoj=296|identigilo=ISBN 0-416-07780-3}} # {{en}} {{citaĵo el gazeto |persona nomo=Istvan |familia nomo=Deak |titolo=In the Shadow of Death |gazeto=[[New York Review of Books]] |numero=1992-10-08 |url=http://www.nizkor.org/ftp.py?camps%2Fmauthausen%2Fshadow.death |alirdato=2006-05-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130126152146/http://nizkor.org/ftp.py?camps%2Fmauthausen%2Fshadow.death |arkivdato=2013-01-26 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130126152146/http://nizkor.org/ftp.py?camps%2Fmauthausen%2Fshadow.death |date=2013-01-26 }} # {{pl}} {{Citaĵo el libro|titolo=Gusen: przedsionek piekła (Gusen: predsieň pekla)|aŭtoro=Jerzy Osuchowski|jaro=1961|loko=Warsaw|eldoninto=Wydawnictwa MON|paĝoj=208}} # {{de}} {{Citaĵo el libro|titolo=KZ Mauthausen; Bild und Wort (''Concentration Camp Mauthausen: Pictures and Words'')|aŭtoro=[[Simon Wiesenthal]]|jaro=1946|loko=Linz-Viedeň|eldoninto=IBIS Verlag}} # {{de}} {{Citaĵo el libro|titolo=Denn sie wussten, was sie tun: Zeichnungen und Aufzeichnungen aus dem KZ Mauthausen|aŭtoro=Simon Wiesenthal|jaro=1995|eldoninto=Deuticke|paĝoj=107|identigilo=ISBN 3-216-30114-1}} # {{fr}} {{Citaĵo el libro|titolo=Mauthausen. Camp de concentration national-socialiste en Autriche rattacheé (1938-1945)|aŭtoro=[[Michel Fabréguet]]|jaro=1994|loko=Parizo|eldoninto=[[Éditions du Seuil]]}} </div> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de naziaj koncentrejoj]] * [[Kvanto de viktimoj de la dua mondmilito]] * [[Simon Wiesenthal]] * [[Henryk Sławik]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Konzentrationslager Mauthausen-Gusen}} * {{en}} [http://www.us-israel.org/jsource/Holocaust/mauthpictoc.html Fotoj de la _Mauthausen-Gusen-koncentrejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040626104742/http://www.us-israel.org/jsource/Holocaust/mauthpictoc.html |date=2004-06-26 }} * {{de}} [http://www.sbg.ac.at/rom/ag/moderne/homepage/holocaust_index.htm Projekto por trovi la elvivintojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060519101734/http://www.sbg.ac.at/rom/ag/moderne/homepage/holocaust_index.htm |date=2006-05-19 }} * {{de}} [http://www.campmauthausen.org/ Amikaro de koncentritoj de Mauthausen] * {{de}} [http://www.mauthausen-memorial.at/ Muzeo kaj memorejo de koncentrejo Mauthausen] * {{en}} [http://www.gusen.org www.gusen.org] {{Elstara}} {{ADLS|2007|32}} [[Kategorio:Naziaj koncentrejoj en Austrio|Mauthausen-Gusen]] [[Kategorio:Monumentoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Krimoj kontraŭ la homaro]] o8spz81iv6l9r6pyewsaav35l8hx1kn 0 44906 9420071 9321730 2026-07-04T09:04:50Z Moldur 2507 9420071 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=fikcia estaĵo|urbo en Vaŝingtonio|Vader (Vaŝingtonio)}} {{Informkesto rolulo}} '''Darth Vader''' estas figuro en ''[[Star Wars]]'', kiu aliĝas al la malbonuloj, sed finfine savas la vivon de sia filo kaj mortas. Li estas ''[[Sith|Sita]]'' novico, uzanto de malluma parto de [[la Forto]] kaj batalanto de la [[ĵedajo]]j. La vera nomo de Darth Vader estas ''Anakin Skywalker'', kaj li estis [[ĵedajo]] antaŭ ol li iĝis Sito. [[Dosiero:Chad Vadar (7484685034).jpg|eta|dekstra|<center>Darth Vader en moka enscenigo]] [[Dosiero:Hayden Christensen as Anakin Skywalker.jpg|eta|maldekstra|<center>la juna Anakin Skywalker]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|sciencfikcio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Maliculoj]] [[Kategorio:Fikciaj diktatoroj]] [[Kategorio:Fikciaj amasmurdistoj]] [[Kategorio:Kiborgoj en fikcio]] 8ck9yuag33keaj12rw59nbjzj26mfd2 9420076 9420071 2026-07-04T09:13:57Z Moldur 2507 9420076 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=fikcia estaĵo|urbo en Vaŝingtonio|Vader (Vaŝingtonio)}} {{Informkesto rolulo}} '''Darth Vader''' estas figuro en ''[[Star Wars]]'', kiu aliĝas al la malbonuloj, sed finfine savas la vivon de sia filo kaj mortas. Li estas ''[[Sith|Sita]]'' novico, uzanto de malluma parto de [[la Forto]] kaj batalanto de la [[ĵedajo]]j. La vera nomo de Darth Vader estas ''Anakin Skywalker'', kaj li estis [[ĵedajo]] antaŭ ol li iĝis Sito. [[Dosiero:Chad Vadar (7484685034).jpg|eta|dekstra|<center>Darth Vader en moka enscenigo]] [[Dosiero:Hayden Christensen as Anakin Skywalker.jpg|eta|maldekstra|<center>la juna Anakin Skywalker]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|sciencfikcio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Supermaliculoj]] [[Kategorio:Fikciaj diktatoroj]] [[Kategorio:Fikciaj amasmurdistoj]] [[Kategorio:Kiborgoj en fikcio]] 78qwldvx2zimoddtdq3plqf1gyjc015 0 46000 9419698 9338265 2026-07-03T19:48:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419698 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etnaj grupoj |bildo = StMarkcoptic.jpg<!--|300px|eta|Iconografía copta sobre el [[Evangelio de Mateo]]--> |grupo = Koptoj |priskribo = Kopta [[ikonografio]] de [[Sankta Marko]]. |populacio = ~18.000.000 <ref>{{cite web|title=Alarmo en Egiptio post atako dum ortodoksa kristnasko |url=http://www.montrealgazette.com/news/Coptic+churches+alert+Surrey/4074642/story.html|newspaper=Montreal Gazette|date=la 7-a januaro 2011|accessdate=la 5-a novembro 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-11-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20121213062321/http://www.montrealgazette.com/news/Coptic+churches+alert+Surrey/4074642/story.html|arkivdato=2012-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121213062321/http://www.montrealgazette.com/news/Coptic+churches+alert+Surrey/4074642/story.html|archivedate=2012-12-13}} ({{en}})</ref> |regiono1 = {{EGY}} |pop1 = 5 000 000 |regiono2 = {{USA}} |pop2 = 1 000 000 - 1 500 000 |regiono3 = {{SUD}} |pop3 = 550 000 |regiono4 = {{AUS}} |pop4 = 75 000+ |regiono5 = {{CAN}} |pop5 = 65 000+ |regiono6 = {{KUW}} |pop6 = 65 000 |regiono7 = {{LBY}} |pop7 = 60 000 |regiono8 = {{GBR}} |pop8 = 25 000 - 30 000 |regiono9 = {{FRA}} |pop9 = 24 000 |regiono10 = {{ZAF}} |pop10 = 15 000+ |lingvoj = [[kopta lingvo|kopta]], [[araba lingvo|araba]] |religio = [[Kristanismo]]: <br/> kopta [[ortodoksismo|ortodoksa]], kopta [[katolikismo|katolika]] kaj kopta [[evangeliismo|evangelia]]. |parencoj = arabaj kristanoj |notoj = }} La esprimo '''koptoj''' (greka αιγυπτος ''"Aigyptos"'' egiptoj) signifis origine la loĝantojn de [[Egiptio]]. Post kiam en la 7-a jarcento la [[Islamano|islamaj]] araboj konkeris Egiption, la nocio aludis nur la tradicie [[kristano|kristanan]] loĝantaron de Egiptio. La islamaj konkerantoj devigis ilin paroli [[Araba lingvo|arabe]] kaj pagi specifan religian imposton. Tio estis la kaŭzo, bazo pri la malrapida disvastiĝo de la [[islamo]] inter la egiptia loĝantaro. Tiel la [[Kopta eklezio|kopta kristaneco]] iĝis religio de la malplimulto (verŝajne ekde la 13-a jc.). Ankaŭ hodiaŭ suferas ili malavantaĝojn eĉ perfortojn. Ĉar la koptoj ne edziĝas/is kun islamanoj, tiel ili estas takseblaj kiel rektaj heredantoj de la praegiptianoj. Laŭ kopta tradicio, la kristanecon kunportis al la [[Nilo]] la evangeliisto Sankta [[Marko (evangeliisto)|Marko]] en la 1-a jc. kaj tiel li estis la fondinto kaj la unua [[pastro]] de la [[Kopta eklezio|Kopta-ortodoksa eklezio]]. Tiu apartenas al la plej malnovaj eklezioj de la mondo. Ĝi validas kiel eklezio de la [[martiro]]j kaj lulilo de la [[monaĥejo|monaĥeco]]. Ĝi estas unu el la [[Malnovorienta Eklezio|Malnovorientaj eklezioj]]. Ĝis [[1959]] la kopta eklezio estis ne nur malplimulta [[religio]] en Egiptio, sed ankaŭ plimulta kaj ŝtata [[eklezio]] en [[Etiopio]] (kie ĝi estis multe pli potenca kaj multnombra, kvankam tie ĝiaj membroj ne estis etnaj koptoj). En tiu jaro, tamen, la [[Etiopia Ortodoksa Eklezio|Etiopia eklezio]] sendependiĝis, laŭ konsento inter la kopta [[papo]] kaj la etiopia [[patriarko]]. == Historio == === Fondaĵo de la eklezio de Aleksandrio === [[Dosiero:Coptic monks.jpg|eta|maldekstra|Koptaj monaĥoj]] La militakiro de la [[Faraono|faraona]] Egiptio fare de [[Aleksandro la Granda]] ĉirkaŭ 330 a.K. naskas originalan socion, la [[ptolemea dinastio|ptolemean dinastion]], limigitan unue en la regiono de la [[Nilo]][[delto]] de 323 ĝis 30 a.K., kaj poste ampleksigitan al la tuta Egiptio. En la 30-a jaro antaŭ Kristo, Egiptio iĝas romia. Dum la unua jarcento, [[kristanismo]] vastiĝas ĉi tien, same kiel en la tutan [[Mediteraneo|mediteranean]] basenon. Tradicio konsideras ke [[Sankta Marko la evangeliisto]] estas la fondinto de la [[Grek-Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio]], ĉe jaro 42<ref>[[Eŭsebio de Cezareo]], aŭtoro de ''Historio de eklezio'', dum la 4-a jarcento, deklaras ke [[Sankta Marko]] venis al Egiptio, la unuan kaj la duan jaron de la regado de la [[imperiestro|imperatoro]] [[Klaŭdio]], "Du Jarmiloj da Kopta Kristanismo", Otto F.A. Meinardus p. 28</ref>. La egiptia kristanismo estas dinamika, kaj aparte dank'al sia [[monaĥejo|monaĥismo]], kun emblema figuro Sankta [[Antonio (sankta)|Antonio la Granda]] (alinome Antonio la Abato) eminenta sankto de kristanismo, kaj poste ŝatega subjekto por kristana arto. En [[328]], Egiptio estas regita de [[bizanca imperio]]. La kristanoj de Egiptio ne estis ŝparigitaj de multaj [[konflikto]]j kaj [[herezo]]j, kiujn kristanismo spertis dum tiuj epokoj. Post kiam fondiĝis [[pentrarkio]] de kvin [[Patriarko|patriarkaj]] eklezioj, ĝi disiĝis per kreado de eklezioj, kiuj, pro kulturaj kaj politikaj kialoj, rifuzis la [[dogmo|dogmajn]] formuladojn de la [[koncilio de Kalcedono]] ([[451]]). Tial aperis, apud la imperia eklezio aŭ "[[Katolika Grek-Melkita eklezio|melkito]]", kiu sekvis la koncilion de Kalcedono, eklezioj, kiuj kontraŭe ne akceptis hegemonion de la bizanca pensado kaj sekvis la [[teologio|teologian]] [[skolo]]n de [[Aleksandrio]]. Tiuj eklezioj<ref group=N>Ili estas la [[Siria ortodoksa eklezio]], la [[Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio|Kopta-ortodoksa eklezio de Egiptio]], la [[Etiopia Ortodoksa Eklezio|Etiopia ortodoksa eklezio]], la [[Armena apostola eklezio]], kaj la [[Maronita eklezio]] de [[Libano]] kiu, de post la 12-a jarcento, kunliĝis oficiale kun [[Romkatolika eklezio|Romo]]</ref>, inter ili la Kopta-ortodoksa eklezio de Egiptio , ne konsistigis homogenan grupon, kaj nomiĝas ''Orientaj eklezioj ne-kalcedonaj''<ref name=Atlas>''Atlas des religions'', Plon-Mame, 1994 ({{fr}})</ref>. Aparte, la ''jakobitoj'' (membroj de la [[Siria ortodoksa eklezio]]) konsideris ke [[Kristologio|dia naturo]] de [[Jesuo]], iamaniere, "ensorbis" sian homan naturon, tiamaniere, ke Li havis nur dian naturon ([[monofizitismo]]). Kontraŭe la ''[[Katolika Grek-Melkita eklezio|melkitoj]]'' restis en la agnosko de la tradicia eklezio, pri kiu Jesuo estas samtempe Dio kaj homo, kaj tute posedas la du naturojn, dian kaj homan. Eblas ke estas la politikaj kialoj, kiuj plivaloris por provoki la konflikton kaj la secesion: Egiptio, kiu estis subaro de la [[Bizanca imperio|imperio de Konstantinopolo]], malbone suferis tian [[dependeco]]n, kaj la [[patriarko de Aleksandrio]], kiu iĝis ''jakobito'', estis sekvita de sia plej grandparta popolo. === Arabaislama superregado === De la 7-a ĝis la 11-a jarcento, Egiptio estas laŭvice dominita de [[Umajadoj]], de [[Kalifujo de Abasidoj|Abasidoj]] kaj de [[Fatima kalifujo|Fatimidoj]]. Post la Tulunidoj (868-905) kaj post la Iĥŝididoj, regas la Fatimidojn (969-1171), kiuj ne agnoskas la aŭtoritaton de Abasidoj fonditan antaŭen (dum 750-1258) kaj nomas sin [[kalifo]]j. La dinastio de [[Ajubidoj]] (1171-1250) de [[Saladino]] estas sekvita de la turka gardo de [[mamlukoj]]. Dum tiu tuta periodo, la koptoj, konsideritaj kiel "gento de la Libro", konservas siajn religiajn delegitojn ([[patriarko]]jn). La traŭmato de la politika kaj religia deŝiro inter Konstantinoplo kaj Aleksandrio klarigas certe ke, du jarcentojn poste, egiptoj oponis malgrandan reziston kontraŭ penetrado de [[islamo]]: ilia deziro sin liberigi de [[kuratoro]] de Konstantinopolo estis ankoraŭ tiel forta, kiel antaŭe, kaj la eklezio estis ankaŭ tre malfortigita pro siaj internaj religiaj kvereloj. La amaso da egipta populacio iom post iom konvertiĝas al islamo, sed koptoj restas la plej multaj ĝis la 14-a jarcento<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lexpress.fr/actualite/monde/proche-orient/l-exode-des-coptes-d-egypte_728125.html|titolo=Foriro de egiptaj koptoj|alirdato=9-a de januaro 2011|dato=24-a de decembro 2008|eldoninto=L'Express|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130611025825/http://www.lexpress.fr/actualite/monde/proche-orient/l-exode-des-coptes-d-egypte_728125.html|arkivdato=2013-06-11}}</ref>. La konvertiĝo de egiptoj al la islamo ne estas totala, malgraŭ kvazaŭ senĉesaj premoj kontraŭ la kristanoj. Post malpermeso de la uzo de la [[kopta lingvo]] por la profito de la araba, ekde la jaro 751, la [[kalifo]] imponis al la kristanoj, unu jaron poste, vestiĝi kun nigra turbano kaj kruco pli ol du kilogramojn peza ĉirkaŭ la kolo. Aliaj gravaj [[persekuto]]j okazis dum la 16-a jarcento sub la regado de la fatimidoj kaj de la turkoj. Iuj koptoj eliris en [[Etiopio]]n, kie ili disvolvis Kristanan eklezion, partoprenis al komerco en [[Orientafriko]] inter [[Etiopio]], [[Arabio]], [[Barato]], [[Indonezio]] kaj la lando de ''Himjaro'' (en [[Jemeno]]). La konkero de Egiptio de mamlukoj fare de la [[Otomana Imperio|otomana]] [[sultano]] Selimo la 1-a, en [[1517]], malfermas epokon de ekonomia malkresko, kaj kuntrenas elirperiodon de la koptoj. De iam kiel otomana provinco, Egiptio estas regita de [[paŝao]], kiu estas nomita, ĉiujare, de [[Konstantinopolo]]. == Persekuto kaj diskriminacio en Egiptio == Religia libereco en [[Egiptujo]] estas malhelpita laŭ variaj gradoj per diskriminaciaj kaj restriktaj registarpolitikoj. Koptaj kristanoj, estantaj la plej granda religia malplimulto en Egiptujo, estas la pli malfavore frapitaj. Koptoj renkontis kreskantan marĝenigon post la [[puĉo]] de [[1952]], gvidita de [[Gamal Abdel Naser]]. Ĝis komenciĝo de la 21-a jarcento, kristanoj estis postulataj akiri prezidentan aprobon por eĉ riparetoj en preĝejoj. Kvankam la leĝo estis moderigita en [[2005]], per delegado malsupren de la aŭtoritato por aprobo al la guberniestroj; koptoj daŭre renkontas multajn malhelpojn kaj restriktojn pri enkonstruado de novaj preĝejoj. Tiuj restriktoj ne ekzistas pri konstruado de [[moskeo]]j<ref>WorldWide Religious News [http://www.wwrn.org/article.php?idd=19813&sec=36&cont=3 Reguloj pri Konstruado de Preĝejoj Simpligitaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090318161245/http://www.wwrn.org/article.php?idd=19813&sec=36&cont=3 |date=2009-03-18 }}, 13-a decembro 2005. ({{en}})</ref><ref>Compass Direct News. [http://www.compassdirect.org/en/newslongen.php?idelement=4132&id=17&critere=&countryname=&rowcur=25 Reguloj pri Konstruado de Preĝejoj Simpligitaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171018141554/http://www.compassdirect.org/en/newslongen.php?idelement=4132&id=17&critere=&countryname=&rowcur=25 |date=2017-10-18 }}, 13-a decembro 2005. ({{en}})</ref>. La kopta komunumo estis la celo por hatokrimoj kaj fizikaj atakoj. La plej signifaj estis la 2000-2001 Ek Kosheh atakoj, dum kiuj islamanoj kaj kristanoj estis implicitaj per sangaj inter-religiaj kolizioj sekvante disputon inter islamano kaj kristano. "Dudek kristanoj kaj unu islamano estis mortigitaj, sekvante perforton, kiu okazis en la urbo de el-Kosheh, 440 kilometrojn (275 milojn) sude de [[Kairo]]<ref name="Egyptian court orders clashes retrial">{{Citaĵo el la reto|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1465023.stm|titolo=“Egipta kortumo postulas reproceson de la kolizioj”|dato=30- julio 2001|eldoninto=BBC News}}</ref>. En 2005, kopta grupo kreis [[kopta flago|flagon]] kiel simbolon de la kopta identeco por prezenti tiamaniere koptajn komunumojn al la tuta mondo. En 2006, ''International Christian Concern'' (usona ne-registara grupo kiu zorgas pri [[homaj rajtoj]] de kristanoj) raportis, ke, en februaro 2001, islamanoj bruligis novan egiptan preĝejon, kaj domojn de 35 kristanoj, kaj ke, en aprilo 2001, egipta kristana knabino, 14-an jaraĝa, estis forkaptita, ĉar ŝiaj gepatroj loĝigis homon, kiu konvertiĝis de Islamo al Kristanismo. En majo 2010, la [[Wall Street Journal]] raportis pri kreskanta nombro da ''waves of mob assaults'' ("ondoj da hordatakoj") fare de [[islamano]]j kontraŭ koptoj, trudante multajn kristanojn fuĝi el siajn domojn<ref name="Egypt's Persecuted Christians">{{Citaĵo el la reto|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703745904575248301172607696.html|titolo=Persekutitaj kristanoj de Egitujo|alirdato=4-a de junio 2010|familia nomo=Zaki|persona nomo=Moheb|dato=18-a de majo 2010|eldoninto=The Wall Street Journal}}</ref> Spite de viglaj alvokoj, polico tipe venis post kiam perforto estis finita.<ref name="Egypt's Persecuted Christians"/>. La polico ankaŭ devigis la koptojn akcepti "repacigon" kun siaj atakantoj por eviti procesigi ilin<ref name="Egypt's Persecuted Christians"/>. En [[Marsa Matrouh]], hordo da 3000 islamanoj atakis la koptan populacion de la urbo, kaj 400 koptoj devis barikadi sin en sian preĝejon, dum la hordo detruis 18 domojn, 23 butikojn kaj 16 veturilojn<ref name="Egypt's Persecuted Christians"/>. Membroj de [[Usona Kongreso]] esprimis zorgon pri "homa fikomerco" de koptaj virinoj kaj fraŭlinoj, estantaj viktimoj de forkaptoj, malvolaj konvertiĝoj al islamo, seksa ekspluato kaj malvola edziniĝo al islamana viro<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.foxnews.com/politics/2010/04/21/house-members-press-white-house-confront-egypt-forced-marriages/|titolo=Kongresmembroj House premas [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blankan Domon]] por Alerti Egiption pri Malvolaj Edziniĝoj|alirdato=8-a de novembro 2010|familia nomo=Abrams|persona nomo=Joseph|dato=2-a de aprilo 2010|verko=foxnews.com}} ({{en}})</ref>. [[Boutros Boutros-Ghali]] estas kopto, kiu deĵoris kiel ''intertempa'' ministro pri eksteraj rilatoj de Egiptujo, dufoje sub prezidento [[Anwar al-Sadat]] (1977 kaj 1978-1979). Kvankam Boutros Boutros-Ghali poste iĝis la Unuiĝintaj Nacioj-generalsekretario, lia nomumo kiel nura ''intertempa'' ministro pri eksteraj rilatoj elmontris sisteman eliminon de koptoj de ĉiuj registaraj influaj pozicioj. Ĝis januaro 2011, nur du koptoj estis sur la registara kabineto de Egiptujo: financministro Youssef Boutros Ghali kaj mediministro Magued George. Ekzistas ankaŭ kutime unu kopta guberniestro el 25, ekz. tiu de Qena en Supra Egipto. Krome, Naguib Sawiris, ekstreme sukcesa komercisto kaj unu el la 100 plej riĉaj homoj en la mondo, estas kopto. En 2002, sub la registaro de [[Hosni Mubarak]], Kopta Kristnasko (la 7-a de januaro) estis agnoskita oficiala [[ferio]]<ref>ArabicNews.com. [http://www.arabicnews.com/ansub/Daily/Day/021220/2002122025.html Koptoj aprezas la prezidentanoncon pri la Ferio de Orienta Kristnasko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930211738/http://www.arabicnews.com/ansub/Daily/Day/021220/2002122025.html |date=2007-09-30 }}, la 20-a de decembro 2002</ref>. Tamen, multaj koptoj daŭre plendas pri sia minimuma reprezentado en polico, ŝtatsekureco kaj ŝtatofico, kaj pri sia diskriminaciado en laborantaro sur bazo de sia religio<ref>Freedom House. [https://web.archive.org/web/20030107001824/http://www.freedomhouse.org/religion/publications/endangered Egiptaj Kristanoj Endanĝerigitaj.] ({{en}})</ref><ref>Human Rights Watch. [https://web.archive.org/web/20081114115428/http://hrw.org/english/docs/2006/01/18/egypt12212.htm Egypt: Superrigardo pri problemo de la Homaj Rajtoj en Egiptujo], [[2005]] ({{en}})</ref>. La plejmulto da koptoj subtenas nek sendependencon, nek apartigomovadon de aliaj egiptoj<ref>[http://www.cpr-government.org/index_English.htm Kopta Faraona Respubliko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090218014241/http://www.cpr-government.org/index_English.htm |date=2009-02-18 }} ({{en}})</ref>. Dum religia libereco estas garantiita de la egipta konstitucio, laŭ "Human Rights Watch" (''Varto de Homaj Rajtoj''), egiptoj povas konvertiĝi al Islamo ĝenerale sen malfacileco, sed islamanoj kiuj konvertiĝas al Kristanismo renkontas malfacilaĵojn, por ricevi identecpaperojn kaj iuj estis arestitaj pro supoza farado de falsaj dokumentoj<ref>[https://web.archive.org/web/20101115121308/http://www.hrw.org/englishwr2k7/docs/2007/01/11/egypt14701.htm Human Rights Watch. Monda raporto 2007: Egiptio.] ({{en}})</ref>. Publikaj oficialuloj , estantaj konservativuloj, intensigas la kompleksecon de la laŭleĝaj procedoj por postuli eblon de religioŝanĝo. Sekurecagentejoj foje postulos, ke tiaj konvertiĝoj de Islamo al Kristanismo (aŭ foje inverse) povas origini {{N|socia agitado}}, kaj tiel pravigas sin por maljuste halti la subjektojn, insistante ke ili simple prenas mezuron por malhelpi okazaĵojn de verŝajnaj sociaj problemoj<ref>[http://www.comeandsee.com/modules.php?name=News&file=article&sid=502 Egiptio arestas 22 islamanojn konvertitajn al Kristanismo.], la 3-a de novembro 2003. ({{en}})</ref>. En 2007, Kairo-administra tribunalo neis al 45 civitanoj la rajton akiri identecpaperojn dokumentantajn iliajn revenojn al Kristanismo post iliajn konvertiĝojn al Islamo<ref>Shahine, Gihan. [http://weekly.ahram.org.eg/2007/843/eg8.htm Fraŭdo, ne Libereco.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081015153850/http://weekly.ahram.org.eg/2007/843/eg8.htm |date=2008-10-15 }} Ahram Weekly, 3-a/9-a majo 2007</ref> Tamen, en februaro 2008, la Supera Administra Tribunalo renversis la decidon, permesante al 12 civitanoj, kiuj revenis al Kristanismo, re-listadon de iliaj religioj sur iliaj identigiloj<ref name="Egyptian Court Allows Return to Christianity">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nytimes.com/2008/02/11/world/africa/11egypt.html?ex=1360386000&en=03faf391c4592600&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss|titolo=Egipta Kortuma Permesas Reveni al Kristanismo.|alirdato=2008-10-07|familia nomo=Audi|persona nomo=Nadim|dato=11-a de februaro 2008 2008|verko=[[The New York Times]]}}</ref><ref>[[Associated Press]]. [http://www.pr-inside.com/egypt-court-upholds-right-of-converted-r430320.htm Egipta Kortuma agnoskas rajton pri konvertiĝintaj islamanoj reveni al Kristanismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111121180512/http://www.pr-inside.com/egypt-court-upholds-right-of-converted-r430320.htm |date=2011-11-21 }}, la 9-a de februaro 2009. ({{en}})</ref>, sed ili precizigos, ke ili adoptis islamon dum mallonga tempodaŭro<ref>AFP. [https://web.archive.org/web/20080211074733/http://afp.google.com/article/ALeqM5g8Ro5sk6sChDNUGMQTIMBj6HsHQQ Egiptio Permesas Reveni al Kristanismo sur Identeckarto.], februaro 2008. ({{en}})</ref>. === Demografio === La egipta [[censo]] de 1897 anoncis ke la pocenton de ne-mulslimoj en urbaj provincoj estis 14,7% (13,2% kristanoj, 1,4 judoj). La egipta censo de 1986 anoncis ke la pocenton de ne-islamanoj de urbaj provincoj estis 6,1% (5,7% kristanoj, 0% judoj). La malkresko en la juda reprezentantaro estas interpretita tra la kreado de la stato de [[Israelo]], kaj la posta elmigrado de la egiptaj judoj. Ekzistas neniu klarigo por 55% malkresko en la pocento de kristanoj en Egiptujo. Estis sugestita, ke egiptaj censoj, kiuj okazis post [[1952]], estis politigitaj por subreprezenti kristanan populacion. == Noto == <references group="N"/> == Referencoj == {{referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Kopta alfabeto]] * [[Kopta Eklezio]] * [[Kopta flago]] * [[Kopta lingvo]] * [[Kopta muziko]] * [[Persekutado kontraŭ Koptoj]] * [[Wolfgang Kosack]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * S. Hawkes-Teeples. [http://www.ikue.org/ek/lasta/ek2011_03.pdf La Koptoj hieraŭ kaj hodiaŭ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150217053148/http://www.ikue.org/ek/lasta/ek2011_03.pdf |date=2015-02-17 }}. Espero Katolika, januaro-marto 2011 p.&nbsp;14 {{Leginda|2016|03|31}} {{Etnoj en Egiptio}} {{ĝermo|Afriko}} [[Kategorio:Etnoj en Egiptio]] [[Kategorio:Kristanismo en Etiopio]] [[Kategorio:Koptoj| ]] kc9ofopk2f4jkrmeqfn4aexpluqfojg 0 46059 9420154 9231586 2026-07-04T11:01:49Z ThomasPusch 1869 9420154 wikitext text/x-wiki '''Trako''' estas plursignifa vorto. Ĝi povas signifi (laŭ [[NPIV|PIV2005]]): *Projekcio de la vojo de la gravita centro sur la teran surfacon (parolante pri [[aviadilo]]). *Konstrukciaĵo, konsistanta el reloj, ŝpaloj kaj akcesoraĵoj, servanta kiel vojo kaj gvidilo por veturiloj. (vidu [[fervoja trako]]). *Vojo sur magneta bendo aŭ datendisko, laŭ kiu signalo estas registrata. Ankaŭ, koncerne [[elektroforezo|elektoforezon]], trako estas la vojo, laŭ kiu migras la elektroforeze disigitaĵoj kiel DNA, RNA... Por [[DNA-vicrivelado|vicriveli]] DNA-n ekzemple, baze necesas 4 '''migrotrakoj'''. Distingu inter trako kaj leno, pri [[ŝoseo]]. Dum [[trako]] estas parto de vojo, larĝa por iro de unu veturilo<ref>Vd artilolon "trako" en [[ReVo]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#trak.0o]</ref>, [[Leno (vojo)|leno]] aŭ [[koridoro]] estas parto de vojo, kiu estas asignita por unu ŝnuro aŭ vico de aŭtoj aŭ ceteraj veturiloj. Ĝi povas esti markita per [[trafiksigno]]. En landoj kun trafiko sur la dekstra flanko de strato ofte la plej dekstra koridoro utilas por publikaj transportoj ĉu busoj ĉu taksioj ktp. Tiukaze aliaj normalaj privataj veturiloj ne rajtas veturi sur tiaj [[Leno (vojo)|leno]]j. ==Referencoj== {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[traka biciklado]] praktikata en * [[Traka bicikla konkursejo]] aŭ pli mallonge [[ciklodromo]] * [[fervoja trako]] kun kelkaj specifaj instalaĵoj kiel [[trakforko]] aŭ [[traktriangulo]] * ankaŭ la disciplinoj de [[vojkampa atletiko]] kutime praktikatas sur atletikoj trakoj en [[stadiono]]j - [[Kurtadistanca kuro|kurtadistanca]], [[mezdistanca kurado|mezdistanca]] kaj [[Longdistanca kuro|longdistanca kurado]], [[Stafeto (sporto)|stafetaj]] konkursoj, eventoj de [[barierokuro]] kaj de [[obstaklokuro]] {{Apartigilo}} fh9s10je24dykk2o48e7ucz680e9390 9420156 9420154 2026-07-04T11:02:08Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9420156 wikitext text/x-wiki '''Trako''' estas plursignifa vorto. Ĝi povas signifi (laŭ [[NPIV|PIV2005]]): *Projekcio de la vojo de la gravita centro sur la teran surfacon (parolante pri [[aviadilo]]). *Konstrukciaĵo, konsistanta el reloj, ŝpaloj kaj akcesoraĵoj, servanta kiel vojo kaj gvidilo por veturiloj. (vidu [[fervoja trako]]). *Vojo sur magneta bendo aŭ datendisko, laŭ kiu signalo estas registrata. Ankaŭ, koncerne [[elektroforezo|elektoforezon]], trako estas la vojo, laŭ kiu migras la elektroforeze disigitaĵoj kiel DNA, RNA... Por [[DNA-vicrivelado|vicriveli]] DNA-n ekzemple, baze necesas 4 '''migrotrakoj'''. Distingu inter trako kaj leno, pri [[ŝoseo]]. Dum [[trako]] estas parto de vojo, larĝa por iro de unu veturilo<ref>Vd artilolon "trako" en [[ReVo]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#trak.0o]</ref>, [[Leno (vojo)|leno]] aŭ [[koridoro]] estas parto de vojo, kiu estas asignita por unu ŝnuro aŭ vico de aŭtoj aŭ ceteraj veturiloj. Ĝi povas esti markita per [[trafiksigno]]. En landoj kun trafiko sur la dekstra flanko de strato ofte la plej dekstra koridoro utilas por publikaj transportoj ĉu busoj ĉu taksioj ktp. Tiukaze aliaj normalaj privataj veturiloj ne rajtas veturi sur tiaj [[Leno (vojo)|leno]]j. ==Referencoj== {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[traka biciklado]] praktikata en ** [[Traka bicikla konkursejo]] aŭ pli mallonge [[ciklodromo]] * [[fervoja trako]] kun kelkaj specifaj instalaĵoj kiel [[trakforko]] aŭ [[traktriangulo]] * ankaŭ la disciplinoj de [[vojkampa atletiko]] kutime praktikatas sur atletikoj trakoj en [[stadiono]]j - [[Kurtadistanca kuro|kurtadistanca]], [[mezdistanca kurado|mezdistanca]] kaj [[Longdistanca kuro|longdistanca kurado]], [[Stafeto (sporto)|stafetaj]] konkursoj, eventoj de [[barierokuro]] kaj de [[obstaklokuro]] {{Apartigilo}} k8hfwa0jluh4o7om38ptuj0fpxzvrdn 9420158 9420156 2026-07-04T11:02:22Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9420158 wikitext text/x-wiki '''Trako''' estas plursignifa vorto. Ĝi povas signifi (laŭ [[NPIV|PIV2005]]): *Projekcio de la vojo de la gravita centro sur la teran surfacon (parolante pri [[aviadilo]]). *Konstrukciaĵo, konsistanta el reloj, ŝpaloj kaj akcesoraĵoj, servanta kiel vojo kaj gvidilo por veturiloj. (vidu [[fervoja trako]]). *Vojo sur magneta bendo aŭ datendisko, laŭ kiu signalo estas registrata. Ankaŭ, koncerne [[elektroforezo|elektoforezon]], trako estas la vojo, laŭ kiu migras la elektroforeze disigitaĵoj kiel DNA, RNA... Por [[DNA-vicrivelado|vicriveli]] DNA-n ekzemple, baze necesas 4 '''migrotrakoj'''. Distingu inter trako kaj leno, pri [[ŝoseo]]. Dum [[trako]] estas parto de vojo, larĝa por iro de unu veturilo<ref>Vd artilolon "trako" en [[ReVo]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#trak.0o]</ref>, [[Leno (vojo)|leno]] aŭ [[koridoro]] estas parto de vojo, kiu estas asignita por unu ŝnuro aŭ vico de aŭtoj aŭ ceteraj veturiloj. Ĝi povas esti markita per [[trafiksigno]]. En landoj kun trafiko sur la dekstra flanko de strato ofte la plej dekstra koridoro utilas por publikaj transportoj ĉu busoj ĉu taksioj ktp. Tiukaze aliaj normalaj privataj veturiloj ne rajtas veturi sur tiaj [[Leno (vojo)|leno]]j. ==Referencoj== {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[traka biciklado]] praktikata en ** [[traka bicikla konkursejo]] aŭ pli mallonge [[ciklodromo]] * [[fervoja trako]] kun kelkaj specifaj instalaĵoj kiel [[trakforko]] aŭ [[traktriangulo]] * ankaŭ la disciplinoj de [[vojkampa atletiko]] kutime praktikatas sur atletikoj trakoj en [[stadiono]]j - [[Kurtadistanca kuro|kurtadistanca]], [[mezdistanca kurado|mezdistanca]] kaj [[Longdistanca kuro|longdistanca kurado]], [[Stafeto (sporto)|stafetaj]] konkursoj, eventoj de [[barierokuro]] kaj de [[obstaklokuro]] {{Apartigilo}} oh38qooml20mxx8j6z83f7ivmaa88b3 9420161 9420158 2026-07-04T11:03:50Z ThomasPusch 1869 9420161 wikitext text/x-wiki '''Trako''' estas plursignifa vorto. Ĝi povas signifi (laŭ [[NPIV|PIV2005]]): *Projekcio de la vojo de la gravita centro sur la teran surfacon (parolante pri [[aviadilo]]). *Konstrukciaĵo, konsistanta el reloj, ŝpaloj kaj akcesoraĵoj, servanta kiel vojo kaj gvidilo por veturiloj. (vidu [[fervoja trako]]). *Vojo sur magneta bendo aŭ datendisko, laŭ kiu signalo estas registrata. Ankaŭ, koncerne [[elektroforezo|elektoforezon]], trako estas la vojo, laŭ kiu migras la elektroforeze disigitaĵoj kiel DNA, RNA... Por [[DNA-vicrivelado|vicriveli]] DNA-n ekzemple, baze necesas 4 '''migrotrakoj'''. Distingu inter trako kaj leno, pri [[ŝoseo]]. Dum [[trako]] estas parto de vojo, larĝa por iro de unu veturilo<ref> [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#trak.0o Vidu la artikolon "trako" en] [[ReVo]]</ref>, [[Leno (vojo)|leno]] aŭ [[koridoro]] estas parto de vojo, kiu estas asignita por unu ŝnuro aŭ vico de aŭtoj aŭ ceteraj veturiloj. Ĝi povas esti markita per [[trafiksigno]]. En landoj kun trafiko sur la dekstra flanko de strato ofte la plej dekstra koridoro utilas por publikaj transportoj ĉu busoj ĉu taksioj ktp. Tiukaze aliaj normalaj privataj veturiloj ne rajtas veturi sur tiaj [[Leno (vojo)|leno]]j. ==Referencoj== {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[traka biciklado]] praktikata en ** [[traka bicikla konkursejo]] aŭ pli mallonge [[ciklodromo]] * [[fervoja trako]] kun kelkaj specifaj instalaĵoj kiel [[trakforko]] aŭ [[traktriangulo]] * ankaŭ la disciplinoj de [[vojkampa atletiko]] kutime praktikatas sur atletikoj trakoj en [[stadiono]]j - [[Kurtadistanca kuro|kurtadistanca]], [[mezdistanca kurado|mezdistanca]] kaj [[Longdistanca kuro|longdistanca kurado]], [[Stafeto (sporto)|stafetaj]] konkursoj, eventoj de [[barierokuro]] kaj de [[obstaklokuro]] {{Apartigilo}} cao7de121p700eloi7ma4mdn8ciuua5 9420163 9420161 2026-07-04T11:06:13Z ThomasPusch 1869 9420163 wikitext text/x-wiki '''Trako''' estas plursignifa vorto. Ĝi povas signifi (laŭ [[NPIV|PIV 2005]] kaj [[PIV 2020]]):<ref>[https://vortaro.net/#trako_kd kapvorto 'trako' en PIV 2020, jen en la reta versio ''vortaro.net'']</ref> *Projekcio de la vojo de la gravita centro sur la teran surfacon (parolante pri [[aviadilo]]). *Konstrukciaĵo, konsistanta el reloj, ŝpaloj kaj akcesoraĵoj, servanta kiel vojo kaj gvidilo por veturiloj. (vidu [[fervoja trako]]). *Vojo sur magneta bendo aŭ datendisko, laŭ kiu signalo estas registrata. Ankaŭ, koncerne [[elektroforezo|elektoforezon]], trako estas la vojo, laŭ kiu migras la elektroforeze disigitaĵoj kiel DNA, RNA... Por [[DNA-vicrivelado|vicriveli]] DNA-n ekzemple, baze necesas 4 '''migrotrakoj'''. Distingu inter trako kaj leno, pri [[ŝoseo]]. Dum [[trako]] estas parto de vojo, larĝa por iro de unu veturilo<ref> [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#trak.0o Vidu la artikolon "trako" en] [[ReVo]]</ref>, [[Leno (vojo)|leno]] aŭ [[koridoro]] estas parto de vojo, kiu estas asignita por unu ŝnuro aŭ vico de aŭtoj aŭ ceteraj veturiloj. Ĝi povas esti markita per [[trafiksigno]]. En landoj kun trafiko sur la dekstra flanko de strato ofte la plej dekstra koridoro utilas por publikaj transportoj ĉu busoj ĉu taksioj ktp. Tiukaze aliaj normalaj privataj veturiloj ne rajtas veturi sur tiaj [[Leno (vojo)|leno]]j. ==Referencoj== {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[traka biciklado]] praktikata en ** [[traka bicikla konkursejo]] aŭ pli mallonge [[ciklodromo]] * [[fervoja trako]] kun kelkaj specifaj instalaĵoj kiel [[trakforko]] aŭ [[traktriangulo]] * ankaŭ la disciplinoj de [[vojkampa atletiko]] kutime praktikatas sur atletikoj trakoj en [[stadiono]]j - [[Kurtadistanca kuro|kurtadistanca]], [[mezdistanca kurado|mezdistanca]] kaj [[Longdistanca kuro|longdistanca kurado]], [[Stafeto (sporto)|stafetaj]] konkursoj, eventoj de [[barierokuro]] kaj de [[obstaklokuro]] {{Apartigilo}} 3374mj7ayxirjf6wuv0np0c1ke7yl8a 9420167 9420163 2026-07-04T11:06:49Z ThomasPusch 1869 9420167 wikitext text/x-wiki '''Trako''' estas plursignifa vorto. Ĝi povas signifi (laŭ [[NPIV|PIV 2005]] kaj [[PIV 2020]]):<ref>[https://vortaro.net/#trako_kd kapvorto 'trako' en PIV 2020, jen en la reta versio ''vortaro.net'']</ref> *Projekcio de la vojo de la gravita centro sur la teran surfacon (parolante pri [[aviadilo]]). *Konstrukciaĵo, konsistanta el reloj, ŝpaloj kaj akcesoraĵoj, servanta kiel vojo kaj gvidilo por veturiloj. (vidu [[fervoja trako]]). *Vojo sur magneta bendo aŭ datendisko, laŭ kiu signalo estas registrata. Ankaŭ, koncerne [[elektroforezo|elektoforezon]], trako estas la vojo, laŭ kiu migras la elektroforeze disigitaĵoj kiel DNA, RNA... Por [[DNA-vicrivelado|vicriveli]] DNA-n ekzemple, baze necesas 4 '''migrotrakoj'''. Distingu inter trako kaj leno, pri [[ŝoseo]]. Dum [[trako]] estas parto de vojo, larĝa por iro de unu veturilo<ref> [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#trak.0o artikolo "trako" en] [[ReVo]]</ref>, [[Leno (vojo)|leno]] aŭ [[koridoro]] estas parto de vojo, kiu estas asignita por unu ŝnuro aŭ vico de aŭtoj aŭ ceteraj veturiloj. Ĝi povas esti markita per [[trafiksigno]]. En landoj kun trafiko sur la dekstra flanko de strato ofte la plej dekstra koridoro utilas por publikaj transportoj ĉu busoj ĉu taksioj ktp. Tiukaze aliaj normalaj privataj veturiloj ne rajtas veturi sur tiaj [[Leno (vojo)|leno]]j. ==Referencoj== {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[traka biciklado]] praktikata en ** [[traka bicikla konkursejo]] aŭ pli mallonge [[ciklodromo]] * [[fervoja trako]] kun kelkaj specifaj instalaĵoj kiel [[trakforko]] aŭ [[traktriangulo]] * ankaŭ la disciplinoj de [[vojkampa atletiko]] kutime praktikatas sur atletikoj trakoj en [[stadiono]]j - [[Kurtadistanca kuro|kurtadistanca]], [[mezdistanca kurado|mezdistanca]] kaj [[Longdistanca kuro|longdistanca kurado]], [[Stafeto (sporto)|stafetaj]] konkursoj, eventoj de [[barierokuro]] kaj de [[obstaklokuro]] {{Apartigilo}} jb9mbylruboahparyxydzd4sn83fuk9 9420173 9420167 2026-07-04T11:11:10Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9420173 wikitext text/x-wiki '''Trako''' estas plursignifa vorto. Ĝi povas signifi (laŭ [[NPIV|PIV 2005]] kaj [[PIV 2020]]):<ref>[https://vortaro.net/#trako_kd kapvorto 'trako' en PIV 2020, jen en la reta versio ''vortaro.net'']</ref> *Projekcio de la vojo de la gravita centro sur la teran surfacon (parolante pri [[aviadilo]]). *Konstrukciaĵo, konsistanta el reloj, ŝpaloj kaj akcesoraĵoj, servanta kiel vojo kaj gvidilo por veturiloj. (vidu [[fervoja trako]]). *Vojo sur magneta bendo aŭ datendisko, laŭ kiu signalo estas registrata. Ankaŭ, koncerne [[elektroforezo|elektoforezon]], trako estas la vojo, laŭ kiu migras la elektroforeze disigitaĵoj kiel DNA, RNA... Por [[DNA-vicrivelado|vicriveli]] DNA-n ekzemple, baze necesas 4 '''migrotrakoj'''. Distingu inter trako kaj leno, pri [[ŝoseo]]. Dum [[trako]] estas parto de vojo, larĝa por iro de unu veturilo<ref> [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#trak.0o artikolo "trako" en] [[ReVo]]</ref>, [[Leno (vojo)|leno]] aŭ [[koridoro]] estas parto de vojo, kiu estas asignita por unu ŝnuro aŭ vico de aŭtoj aŭ ceteraj veturiloj. Ĝi povas esti markita per [[trafiksigno]]. En landoj kun trafiko sur la dekstra flanko de strato ofte la plej dekstra koridoro utilas por publikaj transportoj ĉu busoj ĉu taksioj ktp. Tiukaze aliaj normalaj privataj veturiloj ne rajtas veturi sur tiaj [[Leno (vojo)|leno]]j. ==Referencoj== {{referencoj}} [[Dosiero:Track and field stadium.jpg|eta|230ra|{{centre|tipa [[stadiono]] de [[vojkampa atletiko]] kun ovalforma kurejo de pluraj kuraj trakoj kaj herbeca interna kampoludejo}}]] == Vidu ankaŭ == * [[traka biciklado]] praktikata en ** [[traka bicikla konkursejo]] aŭ pli mallonge [[ciklodromo]] * [[fervoja trako]] kun kelkaj specifaj instalaĵoj kiel [[trakforko]] aŭ [[traktriangulo]] * ankaŭ la disciplinoj de [[vojkampa atletiko]] kutime praktikatas sur atletikoj trakoj en [[stadiono]]j - [[Kurtadistanca kuro|kurtadistanca]], [[mezdistanca kurado|mezdistanca]] kaj [[Longdistanca kuro|longdistanca kurado]], [[Stafeto (sporto)|stafetaj]] konkursoj, eventoj de [[barierokuro]] kaj de [[obstaklokuro]] {{Apartigilo}} g0gl1xbvl30dzjv9vntqc4sevjk7h39 9420180 9420173 2026-07-04T11:25:10Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9420180 wikitext text/x-wiki '''Trako''' estas plursignifa vorto. Ĝi povas signifi (laŭ [[NPIV|PIV 2005]] kaj [[PIV 2020]]):<ref>[https://vortaro.net/#trako_kd kapvorto 'trako' en PIV 2020, jen en la reta versio ''vortaro.net'']</ref> *Projekcio de la vojo de la gravita centro sur la teran surfacon (parolante pri [[aviadilo]]). *Konstrukciaĵo, konsistanta el reloj, ŝpaloj kaj akcesoraĵoj, servanta kiel vojo kaj gvidilo por veturiloj. (vidu [[fervoja trako]]). *Vojo sur magneta bendo aŭ datendisko, laŭ kiu signalo estas registrata. Ankaŭ, koncerne [[elektroforezo|elektoforezon]], trako estas la vojo, laŭ kiu migras la elektroforeze disigitaĵoj kiel DNA, RNA... Por [[DNA-vicrivelado|vicriveli]] DNA-n ekzemple, baze necesas 4 '''migrotrakoj'''. Distingu inter trako kaj leno, pri [[ŝoseo]]. Dum [[trako]] estas parto de vojo, larĝa por iro de unu veturilo<ref> [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#trak.0o artikolo "trako" en] [[ReVo]]</ref>, [[Leno (vojo)|leno]] aŭ [[koridoro]] estas parto de vojo, kiu estas asignita por unu ŝnuro aŭ vico de aŭtoj aŭ ceteraj veturiloj. Ĝi povas esti markita per [[trafiksigno]]. En landoj kun trafiko sur la dekstra flanko de strato ofte la plej dekstra koridoro utilas por publikaj transportoj ĉu busoj ĉu taksioj ktp. Tiukaze aliaj normalaj privataj veturiloj ne rajtas veturi sur tiaj [[Leno (vojo)|leno]]j. ==Referencoj== {{referencoj}} [[Dosiero:Track and field stadium.jpg|eta|230ra|{{centre|tipa [[stadiono]] de [[vojkampa atletiko]] kun ovalforma kurejo de pluraj kuraj trakoj kaj herbeca interna kampoludejo}}]] [[Dosiero:Track cycling 2005.jpg|eta|maldekstra|230ra|{{centre|la konkura trako de [[ciklodromo]] - bone videblas la blua, ruĝa, nigra kaj pli larĝa helblua linioj}}]] == Vidu ankaŭ == * [[traka biciklado]] praktikata en ** [[traka bicikla konkursejo]] aŭ pli mallonge [[ciklodromo]] * [[fervoja trako]] kun kelkaj specifaj instalaĵoj kiel [[trakforko]] aŭ [[traktriangulo]] * ankaŭ la disciplinoj de [[vojkampa atletiko]] kutime praktikatas sur atletikoj trakoj en [[stadiono]]j - [[Kurtadistanca kuro|kurtadistanca]], [[mezdistanca kurado|mezdistanca]] kaj [[Longdistanca kuro|longdistanca kurado]], [[Stafeto (sporto)|stafetaj]] konkursoj, eventoj de [[barierokuro]] kaj de [[obstaklokuro]] {{Apartigilo}} 6qf16mx3q7as4w7y812aus3u7bw63cl 9420181 9420180 2026-07-04T11:25:42Z ThomasPusch 1869 /* Referencoj */ 9420181 wikitext text/x-wiki '''Trako''' estas plursignifa vorto. Ĝi povas signifi (laŭ [[NPIV|PIV 2005]] kaj [[PIV 2020]]):<ref>[https://vortaro.net/#trako_kd kapvorto 'trako' en PIV 2020, jen en la reta versio ''vortaro.net'']</ref> *Projekcio de la vojo de la gravita centro sur la teran surfacon (parolante pri [[aviadilo]]). *Konstrukciaĵo, konsistanta el reloj, ŝpaloj kaj akcesoraĵoj, servanta kiel vojo kaj gvidilo por veturiloj. (vidu [[fervoja trako]]). *Vojo sur magneta bendo aŭ datendisko, laŭ kiu signalo estas registrata. Ankaŭ, koncerne [[elektroforezo|elektoforezon]], trako estas la vojo, laŭ kiu migras la elektroforeze disigitaĵoj kiel DNA, RNA... Por [[DNA-vicrivelado|vicriveli]] DNA-n ekzemple, baze necesas 4 '''migrotrakoj'''. Distingu inter trako kaj leno, pri [[ŝoseo]]. Dum [[trako]] estas parto de vojo, larĝa por iro de unu veturilo<ref> [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#trak.0o artikolo "trako" en] [[ReVo]]</ref>, [[Leno (vojo)|leno]] aŭ [[koridoro]] estas parto de vojo, kiu estas asignita por unu ŝnuro aŭ vico de aŭtoj aŭ ceteraj veturiloj. Ĝi povas esti markita per [[trafiksigno]]. En landoj kun trafiko sur la dekstra flanko de strato ofte la plej dekstra koridoro utilas por publikaj transportoj ĉu busoj ĉu taksioj ktp. Tiukaze aliaj normalaj privataj veturiloj ne rajtas veturi sur tiaj [[Leno (vojo)|leno]]j. ==Referencoj== {{referencoj}} <br/> [[Dosiero:Track and field stadium.jpg|eta|230ra|{{centre|tipa [[stadiono]] de [[vojkampa atletiko]] kun ovalforma kurejo de pluraj kuraj trakoj kaj herbeca interna kampoludejo}}]] [[Dosiero:Track cycling 2005.jpg|eta|maldekstra|230ra|{{centre|la konkura trako de [[ciklodromo]] - bone videblas la blua, ruĝa, nigra kaj pli larĝa helblua linioj}}]] == Vidu ankaŭ == * [[traka biciklado]] praktikata en ** [[traka bicikla konkursejo]] aŭ pli mallonge [[ciklodromo]] * [[fervoja trako]] kun kelkaj specifaj instalaĵoj kiel [[trakforko]] aŭ [[traktriangulo]] * ankaŭ la disciplinoj de [[vojkampa atletiko]] kutime praktikatas sur atletikoj trakoj en [[stadiono]]j - [[Kurtadistanca kuro|kurtadistanca]], [[mezdistanca kurado|mezdistanca]] kaj [[Longdistanca kuro|longdistanca kurado]], [[Stafeto (sporto)|stafetaj]] konkursoj, eventoj de [[barierokuro]] kaj de [[obstaklokuro]] {{Apartigilo}} k3je6csxrju4lnmj4xundg5rzr7241a 0 48977 9420101 9072534 2026-07-04T09:55:57Z Kani 670 9420101 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Buceredoj |dosiero = Great hornbill Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |priskribo de dosiero = ''Buceros bicornis'' <br> el Mangaon, Raigad, Maharaŝtro, Barato |regno = [[Bestoj]] |filumo = [[Ĥordulo]]j |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Koracioformaj]] |taksono = '''Buceredoj''' |taksono tipo = Familio |taksono aŭtoritato = [[Constantine Samuel Rafinesque|Rafinesque]], 1815 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = vidu en la pli detala listo maldekstre |vikispecio = |komunejo = }} La '''buceredoj''' (''Bucerotidae'') aŭ '''kornobekuloj''' estas [[birdoj|birda familio]], kies specioj vivas en [[Orientaliso|tropika Azio]] kaj [[Afrotropiso|Afriko]]. Al la familio apartenas ĉirkaŭ 50 specioj. Kvar specioj estas tre endanĝerigitaj pro formorto kaj enlistiĝas laŭ [[CITES]] en aldono I, pliaj 24 specioj en aldono II. La buceredoj apartenas al la ordo de [[koracioformaj birdoj]] (''Coraciiformes''). == Proprecoj == Ili havas grandan, plej ofte kurban [[beko]]n, kiu surhavas ĉe la genrospecioj ''[[Tokos]]'' ŝvelaĵon. Tiu "korno" ne estas kava kaj ne konsistas el osta histo. Sur la kapo kaj kolo troviĝas nudaj, okulfrape kolorigitaj haŭtpartoj. Plua propreco estas la longetenda korpo, longa kolo kaj mallonga kaj larĝa flugilo. La longa vosto portas 10 vosto[[plumo]]jn. Ĉiu buceredo nestas en arbokavaĵoj, tra mallarĝa truo, kiu malhelpas la prirabon de la nesto. == Listo de genroj kaj specioj (59) == * ''Tockus'' (10 specioj): ** ''Tockus ruahae'', [[Tanzania ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus kempi'', [[okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus damarensis'', [[Damara ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus rufirostris'', [[suda ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus erythrorhynchus'', [[norda ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus monteiri'' ** ''Tockus deckeni'' ** ''Tockus jacksoni'' ** ''Tockus leucomelas'', [[suda flavbeka kornbekulo]] ** ''Tockus flavirostris'', [[orienta flavbeka kornbekulo]] * ''Lophoceros'' (7 specioj): ** ''Lophoceros bradfieldi'' ** ''Lophoceros alboterminatus'' ** ''Lophoceros fasciatus'' ** ''Lophoceros hemprichii'', [[abisena kornbekulo]] ** ''Lophoceros nasutus'', [[griza kornbekulo]] ** ''Lophoceros camurus'' ** ''Lophoceros pallidirostris'' * ''Bycanistes'' (5 specioj): ** ''Bycanistes fistulator'' ** ''Bycanistes bucinator'' ** ''Bycanistes cylindricus'' ** ''Bycanistes albotibialis'' ** ''Bycanistes subcylindricus'' ** ''Bycanistes brevis'' * ''Ceratogymna'' (2 specioj): ** ''Ceratogymna atrata'' ** ''Ceratogymna elata''** * ''Horizocerus'' (2 specioj): ** ''Horizocerus hartlaubi'' ** ''Horizocerus albocristatus'' * ''Berenicornis'', (1 specio): ** ''Berenicornis comatus'' * ''Buceros'' (3 specioj): ** ''Buceros rhinoceros'' ** ''Buceros bicornis'', [[granda bunta bucero]] ** ''Buceros hydrocorax'' * ''Rhinoplax'' (1 specio): ** ''Rhinoplax vigil'' aŭ ''Buceros vigil'', [[kaska bucero]] * ''Anthracoceros'' (5 specioj): ** ''Anthracoceros marchei'' ** ''Anthracoceros albirostris'' <ref> [[Ĉotanagpur-altebenaĵaj sekaj deciduaj arbaroj]] </ref> ** ''Anthracoceros coronatus'', [[Malabara bunta bucero]] ** ''Anthracoceros montani'' ** ''Anthracoceros malayanus'' * ''Ocyceros'' (3 specioj): ** ''Ocyceros griseus'' <ref> [[Nordokcident-ghataj humidaj deciduaj arbaroj]] </ref> ** ''Ocyceros gingalensis'' ** ''Ocyceros birostris'' <ref> Ĉotanagpur-altebenaĵaj sekaj deciduaj arbaroj, [[Gir-Arbaro]] </ref> * ''Anorrhinus'' (3 specioj): ** ''Anorrhinus austeni'' ** ''Anorrhinus tickelli'', [[blankgorĝa bruna bucero]] ** ''Anorrhinus galeritus'' * ''Aceros'' (1 specio): ** ''Aceros nipalensis'', [[brunkola bucero]] * ''Rhyticeros'' (5 specioj): ** ''Rhyticeros plicatus'' ** ''Rhyticeros narcondami'' ** ''Rhyticeros undulatus'' ** ''Rhyticeros everetti'' ** ''Rhyticeros subruficollis'' ** ''Rhyticeros cassidix'', [[karunkla bucero]] * ''Rhabdotorrhinus'' (4 specioj): ** ''Rhabdotorrhinus waldeni'' ** ''Rhabdotorrhinus leucocephalus'' ** ''Rhabdotorrhinus exarhatus'' ** ''Rhabdotorrhinus corrugatus'' <ref> [[Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj]] </ref> * ''Penelopides'' (5 specioj): ** ''Penelopides manillae'' ** ''Penelopides mindorensis'' ** ''Penelopides affinis'' ** ''Penelopides samarensis'' ** ''Penelopides panini''. La 2 specioj de la genro ''Bucorvus'' estas klasifikaj en aparta familio Bukorvedoj (''Bucorvidae'') * ''Bucorvus'' ** ''Bucorvus abyssinicus'', [[norda bukorvo]] ** ''Bucorvus leadbeateri'', [[suda bukorvo]] aŭ [[suda granda bucero]] <!--{{projektoj|commonscat=Bucerotidae}}--> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Buceredoj| ]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] cbqc2g4aiwcsdskjdiqsf3sl4wzqtw7 9420107 9420101 2026-07-04T10:01:46Z Kani 670 9420107 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Buceredoj |koloro=pink |dosiero = Great hornbill Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |priskribo de dosiero = ''Buceros bicornis'' <br> el Mangaon, Raigad, Maharaŝtro, Barato |regno = [[Bestoj]] |filumo = [[Ĥordulo]]j |klaso = [[Birdo]]j |ordo = [[Buceroformaj]] |taksono = '''Buceredoj''' |taksono tipo = Familio |taksono aŭtoritato = [[Constantine Samuel Rafinesque|Rafinesque]], 1815 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = vidu en la pli detala listo maldekstre |vikispecio = |komunejo = }} La '''buceredoj''' (''Bucerotidae'') aŭ '''kornobekuloj''' estas [[birdoj|birda familio]], kies specioj vivas en [[Orientaliso|tropika Azio]] kaj [[Afrotropiso|Afriko]]. Al la familio apartenas ĉirkaŭ 50 specioj. Kvar specioj estas tre endanĝerigitaj pro formorto kaj enlistiĝas laŭ [[CITES]] en aldono I, pliaj 24 specioj en aldono II. La buceredoj apartenas al la ordo de [[Buceroformaj birdoj]] (''Bucerotiformes''). == Proprecoj == Ili havas grandan, plej ofte kurban [[beko]]n, kiu surhavas ĉe la genrospecioj ''[[Tokos]]'' ŝvelaĵon. Tiu "korno" ne estas kava kaj ne konsistas el osta histo. Sur la kapo kaj kolo troviĝas nudaj, okulfrape kolorigitaj haŭtpartoj. Plua propreco estas la longetenda korpo, longa kolo kaj mallonga kaj larĝa flugilo. La longa vosto portas 10 vosto[[plumo]]jn. Ĉiu buceredo nestas en arbokavaĵoj, tra mallarĝa truo, kiu malhelpas la prirabon de la nesto. == Listo de genroj kaj specioj (59) == * ''Tockus'' (10 specioj): ** ''Tockus ruahae'', [[Tanzania ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus kempi'', [[okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus damarensis'', [[Damara ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus rufirostris'', [[suda ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus erythrorhynchus'', [[norda ruĝbeka kornbekulo]] ** ''Tockus monteiri'' ** ''Tockus deckeni'' ** ''Tockus jacksoni'' ** ''Tockus leucomelas'', [[suda flavbeka kornbekulo]] ** ''Tockus flavirostris'', [[orienta flavbeka kornbekulo]] * ''Lophoceros'' (7 specioj): ** ''Lophoceros bradfieldi'' ** ''Lophoceros alboterminatus'' ** ''Lophoceros fasciatus'' ** ''Lophoceros hemprichii'', [[abisena kornbekulo]] ** ''Lophoceros nasutus'', [[griza kornbekulo]] ** ''Lophoceros camurus'' ** ''Lophoceros pallidirostris'' * ''Bycanistes'' (5 specioj): ** ''Bycanistes fistulator'' ** ''Bycanistes bucinator'' ** ''Bycanistes cylindricus'' ** ''Bycanistes albotibialis'' ** ''Bycanistes subcylindricus'' ** ''Bycanistes brevis'' * ''Ceratogymna'' (2 specioj): ** ''Ceratogymna atrata'' ** ''Ceratogymna elata''** * ''Horizocerus'' (2 specioj): ** ''Horizocerus hartlaubi'' ** ''Horizocerus albocristatus'' * ''Berenicornis'', (1 specio): ** ''Berenicornis comatus'' * ''Buceros'' (3 specioj): ** ''Buceros rhinoceros'' ** ''Buceros bicornis'', [[granda bunta bucero]] ** ''Buceros hydrocorax'' * ''Rhinoplax'' (1 specio): ** ''Rhinoplax vigil'' aŭ ''Buceros vigil'', [[kaska bucero]] * ''Anthracoceros'' (5 specioj): ** ''Anthracoceros marchei'' ** ''Anthracoceros albirostris'' <ref> [[Ĉotanagpur-altebenaĵaj sekaj deciduaj arbaroj]] </ref> ** ''Anthracoceros coronatus'', [[Malabara bunta bucero]] ** ''Anthracoceros montani'' ** ''Anthracoceros malayanus'' * ''Ocyceros'' (3 specioj): ** ''Ocyceros griseus'' <ref> [[Nordokcident-ghataj humidaj deciduaj arbaroj]] </ref> ** ''Ocyceros gingalensis'' ** ''Ocyceros birostris'' <ref> Ĉotanagpur-altebenaĵaj sekaj deciduaj arbaroj, [[Gir-Arbaro]] </ref> * ''Anorrhinus'' (3 specioj): ** ''Anorrhinus austeni'' ** ''Anorrhinus tickelli'', [[blankgorĝa bruna bucero]] ** ''Anorrhinus galeritus'' * ''Aceros'' (1 specio): ** ''Aceros nipalensis'', [[brunkola bucero]] * ''Rhyticeros'' (5 specioj): ** ''Rhyticeros plicatus'' ** ''Rhyticeros narcondami'' ** ''Rhyticeros undulatus'' ** ''Rhyticeros everetti'' ** ''Rhyticeros subruficollis'' ** ''Rhyticeros cassidix'', [[karunkla bucero]] * ''Rhabdotorrhinus'' (4 specioj): ** ''Rhabdotorrhinus waldeni'' ** ''Rhabdotorrhinus leucocephalus'' ** ''Rhabdotorrhinus exarhatus'' ** ''Rhabdotorrhinus corrugatus'' <ref> [[Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj]] </ref> * ''Penelopides'' (5 specioj): ** ''Penelopides manillae'' ** ''Penelopides mindorensis'' ** ''Penelopides affinis'' ** ''Penelopides samarensis'' ** ''Penelopides panini''. La 2 specioj de la genro ''Bucorvus'' estas klasifikaj en aparta familio Bukorvedoj (''Bucorvidae'') * ''Bucorvus'' ** ''Bucorvus abyssinicus'', [[norda bukorvo]] ** ''Bucorvus leadbeateri'', [[suda bukorvo]] aŭ [[suda granda bucero]] <!--{{projektoj|commonscat=Bucerotidae}}--> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Buceredoj| ]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] mqte4alhfu9868kixe0c70yox1e690u 0 50536 9419955 9019313 2026-07-04T06:21:18Z Sj1mor 12103 9419955 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | nomo = The Boeing Company | emblemo = Boeing full logo.svg | formo = Publika kompanio | sidejo = [[Chicago]], [[Illinois]], [[Usono]] | estro = Dennis Muilenburg, CEO kaj Prezidanto | dungitaro = 147 683 (2017)<ref>[http://www.boeing.com/company/general-info/ Generala informo, The Boeing Company.]</ref> | kampo = Pasaĝeraviadiloj | ttt = {{URL|http://www.boeing.com/}} }} '''The Boeing Company''' estas [[Usono|usona]] aviadila fabrikanta kompanio, kiu fabrikas civilajn kaj militajn aviadilojn. Nuntempe Boeing estas rekonata kiel ĉefa aviadila fabrikanto en la mondo, kiu fabrikas mondkonatajn aviadilojn kiel [[Boeing 747]] kaj [[Boeing 787]]. == Historio == La historio de la Boeing estas komencita de William E. Boeing (1881-1956). En 1910 Boeing aĉetis [[ŝipfarejo]]n en [[Seattle]], ĉe [[Duwamish (rivero)|rivero Duwamish]], kun George Conrad Westervelt. Ili fondis la kompanion ''Pacific Aero Products Co.'' en 1916. La unua aviadilo de Boeing estis la ''Boeing Modelo 1''. En 1917 Boeing alinomis la kompanion ''Boeing Airplance Company'' kaj ricevis mendojn de 50 aviadiloj de la [[Usona Mararmeo]]. Post la [[unua mondmilito]], Boeing komencis aerpoŝtan servon, kiu poste iĝis [[United Airlines]]. Dum la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj, Boeing prilaboris plurajn komercajn aviadilojn. En la fino de la 1930-aj jaroj, Boeing venkis en konkurso de bombaviadilo por la Usona Armea Aerforto (USAAF). Dum la [[Dua Mondmilito]], Boeing produktis [[Boeing B-17 Flying Fortress]] kaj [[Boeing B-29 Superfortress]], pli ol 15,000 aviadilojn. Post la Dua Mondmilito, Boeing sukcese ellaboris jetmotoran bombaviadilon [[Boeing B-52 Stratofortress]]. En la mezo de la 1950-aj jaroj, Boeing prilaboris novan pasaĝeraviadilon, kiu uzis jetmotoron. La unua jetmotora pasaĝeraviadilo, [[Boeing 707]], estis prezentita en 1957. Post la sukcesa debuto en aviadmerkato, Boeing iĝis ĉefa plena aviadilfabrikanto en la mondo. Nuntempe Boeing partoprenas kaj gvidas prilaboron kaj produktadon de militaj kaj civilaj aviadiloj, kiuj estas uzataj en la mondo. == Filioj == * Aviation Partners Boeing, 50/50 kuna iniciato kun Aviation Partners * Boeing Australia, Ltd. * Boeing Capital * Boeing Commercial Airplanes ** Aeroinfo Systems ** Airspace Safety Analysis Corporation ** Alteon Training, antaŭe Flight Safety Boeing ** Continental Datagraphics ** [[Jeppesen]] ** SBS International * Boeing Integrated Defense Systems ** Boeing Phantom Works ** Rocketdyne, estos vendita al [[Pratt & Whitney]] ** Boeing Satellite Systems ** Sea Launch (40%) * Boeing Realty * Boeing Shared Services Group * Boeing Travel Management Company * Boeing Connexion * Preston Aviation Solutions == Civilaj aviadiloj == === [[Boeing 367-80]] (1954) === Post la Dua Mondmilito, Boeing komencis prilabori novan civilan aviadilon: Boieng dezajnis novan aviadilon kun jetmotoroj, kiu povis transporti pli da homoj. La vojaĝdaŭro inter la du kontinentoj malkreskis danke al rapideco. Surbaze de KC-97 Stratofreighter, Nova jetmotora modelo ellaboriĝis kaj flugis en 1954. Dash 80 sukcese flugis kaj manovris. Post la produktado de 707, Dash 80 uzis por testflugo kaj aerodinamika testo. === [[Boeing 707]] (1957) === La sukceso de testmodelo Boeing 367-80 rezultis naskiĝon de nova pasaĝeraviadilo Boeing 707 en 1957, kun 4 reakciaj motoroj kiuj kaŭzis grandan bruon dum la ekflugo kaj surterigo. La unua prototipo flugis en 1957. En 1958 B707 certifiĝis por flugon kaj [[Pan Am]] mendis 25 aviadilojn al Boeing. La Boeing 707 sukcese komencis en merkato. === [[Boeing 717]] (1998) === [[Dosiero:QantasLink B717-231 (VH-NXO) departing Perth Airport.jpg|eta|<center>Boeing 717 de flugkompanio [[Qantas]]]] Ellaborinte kiel '''McDonnell Douglas MD-95''', Originale MD-95 estis posteulo de McDonnell Douglas MD-80 serioj. En 1997, Post la anekso de McDonnell Douglas kun Boeing, McDonnell Douglas MD-95 estis renomita kiel Boeing 717. B717 estis 100-seĝa pasaĝeraviadilo por malgrandaj distancoj, kiu estis plibonigita versio de antaŭa DC-9. Tamen pro la malsukceso en merkato, Boeing ĉesis produktadon de B717 en 2006. === [[Boeing 727]] (1963) === [[Dosiero:LAB Airlines B727-200 (CP-1366) at Jorge Wilstermann International Airport.jpg|eta|<center>Boeing 727 LAB]] Kiam la Boeing 707 rapide iĝis sukceso, Boeing decidis surmerkatigi pli malgrandan aviadilon por maksimume 180 pasaĝeroj. La nova aviadilo havis 3 motoroj: du je la [[fuzelaĝo]] kaj unu je la vosto. Produktiĝis du diversaj versioj de la 727: 727-100 por 130-155 pasaĝeroj kaj 727-200 por 155-189 pasaĝeroj. La Boeing 727 estis sukcesplena ĉe la ĉartaj kompanioj. La Boeing 727 estis la antaŭulo de la Boeing 757. Boeing intencis iam produkti Boeing 727-300, sed finfine rezignis pri tiu aviadilo. === [[Boeing 737]] (1967) === [[Dosiero:Ethnic.ba.b737.ndebele.arp.jpg|eta|<center>737-400 BA]] Boeing volis ankoraŭ pli malgrandan aviadilon produkti ol la 727; aviadilo por maksimume 100 pasaĝeroj. La Boeing 737, ankaŭ nomita Boeing-bebo, iĝis tre sukcesplena. [[Lufthansa]] estis la unua kliento, kiu mendis 24 aviadilojn de 737-100, aviadilo kun 100 seĝoj kaj kun flugradiuso de 1,100km. Nur iom poste Boeing surmerkatigis pli bonan version, la 737-200 Advanced. Tiu ĉi lasta pli ofte mendiĝis, precipe ĉar ĝi povis transporti pli da pasaĝeroj (ĝis 129) kaj havis ege pli grandan flugradiuson (2200&nbsp;km). Eŭropaj ĉartaj flugkompanioj tiel povis rekte flugi de la Eŭropa kontinento al la [[Kanariaj insuloj]]. En 1980 Boeing ekis novan serion de Boeing 737; rezulte de tio la firmao meze de la jaro 1985 povis ekprodukti la Boeing 737-300, Boeing 737-400 kaj Boeing 737-500. En mezo de 1990-aj jaroj, Boeing denove redezajnis la serion 737. En 1998 oni ekproduktis la Boeing 737 Next Generation (Sekva Generacio). La unua varianto de Next Generation Iĝis la Boeing 737-600 (100-130 pasaĝeroj), Boeing 737-700 (110-149 pasaĝeroj), Boeing 737-800 (150-189 pasaĝeroj) kaj la Boeing 737-900 (150-189 pasaĝeroj). Laŭ la sekurecaj priskriboj ne pli ol 189 pasaĝeroj rajtas esti transportitaj. Boeing 737 estas la plej sukcesa kaj profitdona pasaĝeraviadila modelo por Boeing. Nuntempe 9,609 (laŭ julio 2017) B737 produktiĝis. === [[Boeing 747]] (1969) === [[Dosiero:IMG 1632 Japan Airlines 747.JPG|eta|<center>747 Japan Airlines]] Eble la Boeing 747 estas la plej konata aviadila tipo en la mondo, kaj estas krom la A380 de [[Airbus]], la plej granda pasaĝera aviadilo en la mondo. La Boeing 747 transportas ĝis 524 pasaĝerojn. Ĝi havas 4 reakciajn motorojn sub siaj flugiloj kaj flugas tre grandajn distancojn trans la oceano. === [[Boeing 757]] (1982) === En mezo de 1970-aj jaroj, nova konkuranto de Boeing aperis; [[Airbus]] prezentis [[Airbus A300]], kiu sukcese debutis en aviadmerkato. La sukcesa debuto de Airbus influis al Boeing por prilabori novan pasaĝeraviadilon kaj anstataŭi [[Boeing 717]] kaj [[Boeing 727]]. En 1978, Boeing prezentis projekton ''7N7''. La Boeing 757 estas mezdistanca modelo, derivita el originala 7N7 projekto. Inter 1981 kaj 2004, 1,050 aviadilojn estis produktitaj kaj operaciitaj en aerlinioj kiel [[United Airlines]]. === [[Boeing 767]] (1981) === Kiel larĝkorpa modelo de projekto 7N7, Boeing 767 estis prezentita en 1978. La Boeing 767 estis dezajnita por mezdistancaj flugoj, kiu estis ĉefe operaciita en enlandaj flugoj. Dum la 1980-aj jaroj kaj 1990-jaroj, Boeing 767 estis populara aviadilo por mezskalaj aerlinioj. Antaŭ la apero de [[Boeing 777]], Boeing 767 estis operaciita en [[Usono|Usonaj]] aerlinioj. === [[Boeing 777]] (1994) === La [[Boeing 767]] estis populara aviadilo por mezdistancaj aerlinioj, tamen B767 transportis plimalgrandajn pasaĝerojn ol [[Boeing 747]]. La efika rendimento de Boeing 767 plenumis kaj savis koston por aerlinioj, sed aerlinioj deziris pligrandan aviadilon, kiu eblis transporti kiel [[Boeing 747]]. En mezo de 1980-jaroj, Surbaze de [[Boeing 767]], Boeing dezajnis novan plilarĝan pasaĝeraviadilon por klientoj. En 1990, usona aerlinio United Airlines iĝis unua kliento de nova pasaĝeraviadilo. La produktado de B777 komenciĝis en 1993, sukcese finis testflugon la 12-an de junio 1994. la unua aviadilo liveriĝis al United Airlines, komencis servon la 15-an de majo 1995. Dum la 1990-aj jaroj, Boeing 777 sukcesis en merkato por efika flugrendimento. Kiel dumotora larĝkorpa aviadilo, Boeing 777 estas rekonata por ĉefa modelo el novaj larĝkorpaj pasaĝeraviadiloj, kontraste al tradiciaj larĝkorpaj kiel Boeing 747. Nuntempe Boeing 777 estas dua profitdona pasaĝeraviadila modelo de Boeing. Laŭ 31-an de julio 2017, 1,507 B777 produktiĝis. === [[Boeing 787 Dreamliner]] (2009) === Post la [[9/11]], aerlinioj malkreskis la aĉeton de novaj pasaĝeraviadiloj. Tiutempe Boeing prilaboris pasaĝeraviadilon sub la nomo ''Sonic Cruiser'', tamen pro malkresko de merkato, Boeing nuligis ''Sonic Cruiser'' por savi koston. Surbaze de teknologioj, kiuj uzitaj en ''Sonic Cruiser'', Boeing prilaboris efikan novan modelon por anstataŭi [[Boeing 767]]. La unua flugo sukcese flugis en 2009. Tamen pro teknikaj problemoj, la produktado estis komenciĝita post du jaroj. La 3-an de julio 2011 aviadilo finis sian unuan flugon inter [[Seattle]] kaj [[Tokio]]. Laŭ julio 2017, 578 B787 produktiĝis. == Militaj aviadiloj == Dum la [[Dua Mondmilito]], Boeing estis rekonata por bombaviadilojn kiel [[Boeing B-17 Flying Fortress]] kaj [[Boeing B-29 Superfortress]]. Tiuj aviadiloj sukcese faris siajn misiojn en [[Eŭropo]] kaj [[Pacifiko]]. Post la [[Dua Mondmilito]], Boeing partoprenis en multaj konkursoj de [[Usona Aerarmeo]], ellaboris militaviadilojn kiel [[Boeing B-52 Stratofortress]]. Danke al partopreno en prilaboro de militavaidiloj, Nuntempe Boeing estas rekonata kiel influa [[armea-industria komplekso]]. * [[Boeing B-17 Flying Fortress]] (1935) * [[Boeing B-29 Superfortress]] (1942) * [[Boeing B-52 Stratofortress]] (1952) * [[Boeing E-3 Sentry]] (1972) * [[Boeing YAL-1]] (2002)<ref group = "noto">Bazita sur [[Boeing 747]].</ref> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.boeing.com Oficiala retpaĝo de Boeing] == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Douglas Aircraft Company|Douglas]] * [[McDonnell Douglas]] '''Konkurantaj kompanioj :''' * [[Airbus|'''Airbus''']] * [[Bombardier Aerospace]] * [[Embraer]] {{Projektoj|commonscat=Boeing|n=Kategorio:Boeing}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Boeing| ]] [[Kategorio:Aviadilaj fabrikantoj]] pqfoi1ewtq9kq80a941ozwibbe2od5a 0 51060 9419858 8388007 2026-07-04T00:26:58Z Moldur 2507 9419858 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Nikolao la 1-a}} {{Informkesto papo | dato de naskiĝo = [[820]] | antaŭulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1365|parameter=link}} | sekvanto = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1366|parameter=link}} | kesteroj = {{informkestero sanktulo | titolo = Sanktulo }} }} '''Nikolao la 1-a''' (naskiĝis en [[820]] en [[Romo]]; mortis tie la {{daton|13|novembro|867}}) estis la 105-a [[papo]] ekde la {{dato|21|aprilo|858}} ĝis sia morto. Nikolao proponis, ke la kristana [[bapto]] okazu nur "en la nomo de Jesuo Kristo", ne de la [[Sankta Triunuo]]. Tiu propono malsukcesis kaj nun estas konsiderata kiel [[herezo]]. Ankaŭ kontraŭ aliaj episkopoj Nikolao decide asertis la papan potencon. Ĉefepiskopon Johanon de [[Ravenna]] li ekskomunikis, kiam tiu rifuzis pravigi sin pro perfortaĵoj kaj mon-eltordo al pastroj kaj sub-episkopoj. Nikolao mem iris al Ravenna por ordigi la aferon; Johano deve submetiĝis al li. Kiam en [[860]] la [[frankoj|franka]] reĝo [[Lotaro la 2-a (Lotaringio)|Lotaro la 2-a]] deziris (pro politikaj kialoj; li deziris agnoskigi sian eksteredzecan filon) eksedziĝi kaj preni alian edzinon, Nikolao rifuzis sian permeson kaj [[ekskomuniko|ekskomunikis]] du [[episkopo]]jn (de [[Kolonjo]] kaj [[Treviro]]), kiuj estis konsentintaj la eksedziĝon. Ankaŭ Johanon de Ravenna, kiu alianciĝis kun la du episkopoj, li denove ekskomunikis kaj devigis al submetiĝo. Dum la oficado de Nikolao la rilatoj inter la roma kaj la [[Bizanco|bizanca]] ([[ortodoksismo|ortodoksa]]) eklezioj plu malboniĝis. Kiam la bizanca eklezio eksigis [[patriarko]]n Ignacon kaj anstataŭigis lin per la ne-kleriko [[Fotio la 1-a (patriarko de Konstantinopolo)|Fotio]], Nikolao ekskomunikis tiun ĉi. Fotio siavice dum [[sinodo]] en septembro [[867]] deklaris Nikolaon eksigita, sed tiu decido ne havis efikon, ĉar Nikolao mortis kelkajn semajnojn poste. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Sanktuloj]] [[Kategorio:Papoj]] i051og2oumm8yytfyuaadmqmhm24yhe 10 51616 9419578 5348300 2026-07-03T13:09:06Z ThomasPusch 1869 9419578 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{ArtikolaMesaĝokesto |speco = noto |bildo = [[Dosiero:Current_event_marker.png|40px|Aktuala evento]] |teksto = Ĉi tiu artikolo temas pri [[Vikipedio:Aktualaĵoj|aktuala afero]]. La enhavo povas ofte ŝanĝiĝi. |teksteto = Se la artikolo pli taŭgas ne por enciklopedio sed por gazeto, bonvolu publikigi la tekston en la frata projekto [[n:|Vikinovaĵoj]] kaj krei novan novaĵon. }}{{#ifeq:{{{kat|}}}|ne||[[Kategorio:Aktualaĵoj]]}}</includeonly><noinclude> {{dok}} [[Kategorio:Vikipedio:Ŝablonoj por artikoloj]] </noinclude> 4usiy6e2ft63l39nvv48cts7syqalpl 0 51806 9420081 9400103 2026-07-04T09:19:08Z Sj1mor 12103 /* Verkaro */ 9420081 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto}} [[Dosiero:Carel Fabritius 004.jpg|eta|250px|dekstra|Memportreto]] '''Carel Pietersz FABRITIUS''' [KARel fabRICius] (naskiĝis la {{daton|27|februaro|1622}} en [[Middenbeemster]], [[Nederlando]], mortis la {{daton|12|oktobro|1654}} en [[Delft]]) estis [[Nederlando|nederlanda]] [[pentristo]], kaj unu el la plej talentplenaj lernantoj de [[Rembranto]]. == Biografio == La plejaĝa de multenombra familio, Fabritius estis filo de lernejo-instruisto kaj akuŝistino, edziĝis aĝa de 19 jaroj, kaj aniĝis la atelieron de [[Rembranto]]. Ekde [[1650]] li instalis sin en [[Delft]], [[Nederlando]]. Li mortis en oktobro [[1654]] pro eksplodo en la pulvejo de Delft, kiu ankaŭ mortigis ĉ. 500 aliajn viktimojn kaj eble detruis grandan parton de lia verkaro. Restas nur dekkvino da pentraĵoj, kiuj estas atribuataj al Fabritius, sed lia verkaro havis grandan influon sur [[Johannes Vermeer]], kiu eble estis lia lernanto. == Verkaro == * [[1640]] ''Abraham de Potter'', oleo sur kanvaso, 68,5 x 57&nbsp;cm, [[Rijksmuseum]] [[Amsterdamo]]. * ĉ. [[1640]] ''La senkapigo de [[Johano la Baptisto]]'', oleo sur kanvaso, 149 x 121&nbsp;cm, Rijksmuseum Amsterdam. * [[1643]] ''La revivigo de [[Lazaro]]'', oleo, [[Pollando|Pola]] Nacia Muzeo, [[Varsovio]]. * [[1643]]/[[1645|45]] ''[[Hagar]] kaj la anĝelo'', oleo sur kanvaso, 157,5 x 136&nbsp;cm, [[Residenzgalerie]] [[Salzburg]] [[Aŭstrio]]. * [[1646]] ''Portreto de maljunulo'', oleo sur tabulo, [[muzeo Louvre]] [[Parizo]]. * [[1646]]–[[1651]] ''Knabino kun balailo'', oleo sur kanvaso, 107,3 x 91,4&nbsp;cm, subskribita kiel Rembranto, Nacia Artgalerio, [[Vaŝingtono]]. * [[1650]] ''Mem portreto'', oleo sur tabulo, 65 x 49&nbsp;cm, [[Muzeo Boijmans van Beuningen]] [[Roterdamo]] [[Nederlando]]. * [[1652]] ''Elvido de Delft'', oleo sur kanvaso, 15,4 x 31,6&nbsp;cm, [[Nacia Galerio (Londono)|National Gallery]] [[Londono]]. * [[1654]] ''La [[kardelo]]'', oleo sur tabulo, [[Mauritshuis]] [[Hago]] [[Nederlando]]. * [[1654]] ''La gardostaranto'', oleo sur kanvaso, 68 x 58&nbsp;cm, Artmuzeo de Shwerin, [[Schwerin]] [[Germanio]]. * [[1654]] ''Junulo portanta pelta kaskedo'' (eble memportreto), oleo sur kanvaso, 70,5 x 61,5&nbsp;cm, [[Nacia Galerio (Londono)|National Gallery]] [[Londono]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Carel Fabritius}} * [http://www.residenzgalerie.at/en/WE370_2.htm Biografio el ''Residenzgalerie, Salzburg''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160604235321/http://www.residenzgalerie.at/en/WE370_2.htm |date=2016-06-04 }} {{en}} * [http://www.residenzgalerie.at/de/WE370_1.htm Biografio el ''Residenzgalerie, Salzburg''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305060721/http://residenzgalerie.at/de/we370_1.htm |date=2016-03-05 }} {{de}} {{Ĝermo|nederlandano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fabritius, Carel}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj|Fabritius, Carel]] lchxfmcvjhfwwkv0cdem74tvxnbfh6b 9420084 9420081 2026-07-04T09:24:09Z Sj1mor 12103 9420084 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto}} [[Dosiero:Carel Fabritius 004.jpg|eta|250px|dekstra|Memportreto]] '''Carel Pietersz FABRITIUS''' [KARel fabRICius] (naskiĝis la {{daton|27|februaro|1622}} en [[Middenbeemster]], [[Nederlando]], mortis la {{daton|12|oktobro|1654}} en [[Delft]]) estis [[Nederlando|nederlanda]] [[pentristo]], kaj unu el la plej talentplenaj lernantoj de [[Rembranto]]. == Biografio == La plejaĝa de multenombra familio, Fabritius estis filo de lernejo-instruisto kaj akuŝistino, edziĝis aĝa de 19 jaroj, kaj aniĝis la atelieron de [[Rembranto]]. Ekde [[1650]] li instalis sin en [[Delft]], [[Nederlando]]. Li mortis en oktobro [[1654]] pro eksplodo en la pulvejo de Delft, kiu ankaŭ mortigis ĉ. 500 aliajn viktimojn kaj eble detruis grandan parton de lia verkaro. Restas nur dekkvino da pentraĵoj, kiuj estas atribuataj al Fabritius, sed lia verkaro havis grandan influon sur [[Johannes Vermeer]], kiu eble estis lia lernanto. == Verkaro == * [[1640]] ''Abraham de Potter'', oleo sur kanvaso, 68,5 x 57&nbsp;cm, [[Rijksmuseum]] [[Amsterdamo]]. * ĉ. [[1640]] ''La senkapigo de [[Johano la Baptisto]]'', oleo sur kanvaso, 149 x 121&nbsp;cm, Rijksmuseum Amsterdam. * [[1643]] ''La revivigo de [[Lazaro]]'', oleo, [[Pollando|Pola]] Nacia Muzeo, [[Varsovio]]. * [[1643]]/[[1645|45]] ''[[Hagar]] kaj la anĝelo'', oleo sur kanvaso, 157,5 x 136&nbsp;cm, [[Residenzgalerie]] [[Salzburg]] [[Aŭstrio]]. * [[1646]] ''Portreto de maljunulo'', oleo sur tabulo, [[muzeo Louvre]] [[Parizo]]. * [[1646]]–[[1651]] ''Knabino kun balailo'', oleo sur kanvaso, 107,3 x 91,4&nbsp;cm, subskribita kiel Rembranto, Nacia Artgalerio, [[Vaŝingtono]]. * [[1650]] ''Mem portreto'', oleo sur tabulo, 65 x 49&nbsp;cm, [[Muzeo Boijmans van Beuningen]] [[Roterdamo]] [[Nederlando]]. * [[1652]] ''Elvido de Delft'', oleo sur kanvaso, 15,4 x 31,6&nbsp;cm, [[Nacia Galerio (Londono)|National Gallery]] [[Londono]]. * [[1654]] ''La [[kardelo]]'', oleo sur tabulo, [[Mauritshuis]] [[Hago]] [[Nederlando]]. * [[1654]] ''La gardostaranto'', oleo sur kanvaso, 68 x 58&nbsp;cm, Artmuzeo de Shwerin, [[Schwerin]] [[Germanio]]. * [[1654]] ''Junulo portanta pelta kaskedo'' (eble memportreto), oleo sur kanvaso, 70,5 x 61,5&nbsp;cm, [[Nacia Galerio (Londono)|National Gallery]] [[Londono]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Carel Fabritius}} * [http://www.residenzgalerie.at/en/WE370_2.htm Biografio el ''Residenzgalerie, Salzburg''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160604235321/http://www.residenzgalerie.at/en/WE370_2.htm |date=2016-06-04 }} {{en}} * [http://www.residenzgalerie.at/de/WE370_1.htm Biografio el ''Residenzgalerie, Salzburg''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305060721/http://residenzgalerie.at/de/we370_1.htm |date=2016-03-05 }} {{de}} {{Ĝermo|nederlandano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fabritius, Carel}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj|Fabritius, Carel]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] nctysz3nr4qi9gkl3qehzxq7s081232 0 52387 9419797 9400142 2026-07-03T21:20:18Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419797 wikitext text/x-wiki {{Informkesto partio |koloroj = |esperanta nomo =Patriota Unuiĝo de Kurdistano |propra nomo =Yekêtiy Nîştimaniy Kurdistan <br /> یەکێتی نيشتيماني کوردستان |tipo = |lando =Irako |ĉambro = |parlamentaj periodoj = |emblemo =Flag_of_PUK.png |emblemgrando = |estro =Bafel Talabani<br />Lahur Talabani |titolo de estro =Kunprezidantoj |bildo de estro = |vicprezidantoj= |ĝenerala sekretario= |afergvidanto= |titolo de afergvidanto= |afergvidanto2= |titolo de afergvidanto2= |afergvidanto3= |titolo de afergvidanto3= |kasisto= |titolo de kasisto= |prezidentoj de parlamenta frakcio= |partioj = |fondiĝo =[[1-a de junio]] 1970 |loko de fondiĝo= |fondintoj =Omar Shekhmus<br />Adel Murad<br />[[Ĝalal Talabani]]<br />Ali Askari<br />Fuad Masum<br />Abdul Razaq Feyli |dissolvo = |sidejo =[[Sulajmanija]],<br />[[Aŭtonoma Regiono Kurdistano]] |ideologio = |pozicio = |parlamentaj sidoj= |titolo de parlamentaj sidoj= |parlamentaj sidoj1={{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|18|329|green}} |titolo de parlamentaj sidoj1=Iraka Parlamento |parlamentaj sidoj2={{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|21|111|green}} |titolo de parlamentaj sidoj2=Parlamento de Regiono Kurdio |membroj= |retejo = vidu tekste }} '''PUK''', mallonge por '''Patriota Unuiĝo de Kurdistano''' ({{lang-ku|Yaketi Nishtimani Kurdistan}} aŭ ''Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê'') estas politika gruiĝo fondita en [[Irako|iraka]] [[Kurdistano]] de [[Ĝalal Talabani]] en junio 1975. Komence ĝi estis partio de intelektuloj, 13 el 15 fondintoj estis sciencistoj aŭ akademiaj lekciistoj. De la 1980-aj jaroj ĝi pligrandigis sian socian bazon kaj trapasis evoluon de tipe maldekstrula programo favore al [[socialdemokratio]] kaj centro. Posedas statuson de observanto en [[Socialista Internacio]]. Ĝia ĉefa influzono ampleksas sud-orientan parton de la iraka Kurdistano, najbare al [[Irano]]. En 1992 dum liberaj balotoj al 102-loka kurda Nacia Asembleo ĝi gajnis 50 mandatojn. La partio konkurencas kun [[PDK|Kurda Demokratia Partio]] de Masud Barzani. En 1995 en liberigita de regado de [[Saddam Hussein]] norda parto de Irako okazis fratecaj bataloj inter ambaŭ partioj, kion provis utiligi iraka armeo kaj militistaro de najbaraj ŝtatoj, kiuj invadis la irakan Kurdistanon. La batalado finiĝis danke al interveno de taĉmentoj de okcidentaj landoj ([[Francio]], [[Britio]], [[Usono]]). Repaciĝo de ambaŭ partioj permesis al praktike sendependa zono estrata de [[kurdoj]] en la norda Irako. En 2005 post la [[2-a Golfa Milito]] kreiĝis balota gruiĝo Demokratia-Patriota Alianco de Kurdistano, kiu decide venkis (90% de voĉoj) en loka balotado por Kurda Asembleo kaj gajnis 75 lokojn en la iraka Nacia Asembleo dum bojkotitaj de [[sunaismo|sunaistoj]] balotoj de la sama jaro. En subordigitaj al la unio taĉmentoj de milico servas ĉ. 50 mil tielnomitaj "peŝmergoj" (پێشمەرگه aŭ latinigite Pêşmerge, mortbatalantoj<ref>''La peŝmergoj estas anoj de la armitaj fortoj de la Aŭtonoma Regiono Kurdio en norda Irako. Ili originis kiel gerilanoj en la 20-a jarcento, defendante la rajtojn de la kurda popolo kontraŭ diversaj registaroj. Post 2003 ili oficilaliĝis kaj estis agnoskitaj kadre de la iraka konstitucio. Dum la milito kontraŭ [[Islama Ŝtato]] la peŝmergoj ludis ŝlosilan rolon en la protektado de lokaj komunumoj kaj la rekonkeronde teritorioj. Kvankam dividitaj laŭ politikaj linioj, ili ofte kunlaboras por komunaj defendo-celoj.''</ref>), kaj samkvanta nombro de rezervistoj. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20161121171903/http://www.pukpb.org/kurdi/ la eksa retejo ''pukpb.org'', laste arkivigita en novembro 2016 kurde] [https://web.archive.org/web/20170224074840/http://www.pukpb.org/english kaj en februaro 2017 angle] == Noto kaj referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kurdaj politikaj movadoj]] [[Kategorio:Naciismaj partioj en Kurdistano]] [[Kategorio:Socialdemokratiaj partioj en Kurdistano]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1975]] 9mr8z9wbylqlur4nxfuox5jn3tgb4qb 0 52390 9419798 9400139 2026-07-03T21:20:45Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419798 wikitext text/x-wiki {{Informkesto partio |esperanta nomo =Partio Demokratia de Kurdio |propra nomo =پارتی دیموکراتی کوردستان<br />Partiya Demokrat a Kurdistanê |emblemo =[[Dosiero:KDP logo.svg|175px]] |lando =Irako |estro =[[Massoud Barzani]] |titolo de estro =prezidanto |fondiĝo =[[16-a de aŭgusto ]] 1946 |dissolvo = |sidejo =[[Ankawa]] |koloroj = |ideologio = |internacia aliĝo = |ĵurnalo = |junulara organizaĵo = |retejo ={{URL|http://www.kdp.info|www.kdp.info}} |koloro={{kolora kesto|Yellow}}|parlamentaj sidoj= |titolo de parlamentaj sidoj1=Iraka Parlamento|parlamentaj sidoj1={{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|25|329|yellow}}|parlamentaj sidoj2={{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|45|111|yellow}}|titolo de parlamentaj sidoj2=Parlamento de Regiono Kurdio|fondintoj=[[Mustafa Barzani]] ||partia flago =[[Dosiero:Flag of the KDP.svg|border|200px]]}} '''PDK''', '''Partio Demokratia de Kurdio''' – politika grupiĝo fondita en irana [[Kurdio]] en 1946 de [[Mustafa Barzani]] kaj ligita kun lia influa [[klano]]. Nuntempe la partion gvidas lia filo [[Massoud Barzani]]. Ĝiaj ĉefaj influoj fokusiĝas en [[landlimo|landlimanta]] kun [[Turkio]] nord-okcidenta parto de la iraka Kurdistano. En 1992 en libera balotado al la 102-loka [[kurdoj|kurda]] Nacia Asembleo ĝi gajnis 50 mandatojn. Ĝi rivalas kun porirana [[PUK (partio)]] de [[Ĝalal Talabani]]. En 1995 en liberigita de la regado de [[Saddam Hussein]] la norda parto de [[Irako]] okazis fratecaj bataloj inter ambaŭ partioj, kion provis profiti iraka armeo kaj armeoj de la apudaj ŝtatoj, kiuj eniris al la iraka [[Kurdistano]]. Interpaciĝo de ambaŭ kurdaj partioj permesis krei praktike sendependan zonon en la norda Irako, estrata de la kurdoj mem. En 2005, post la dua milito en la [[Persa golfo]], kreiĝis porbalota [[koalicio]] nomata Demokratia-Patriota Alianco de Kurdistano, kiu decide venkis en lokaj balotoj al Kurda Asembleo en 2005 kaj gajnis 75 lokojn en la iraka Nacia Asembleo en [[bojkoto|bojkotita]] de [[sunaisto]]j balotoj de la sama jaro. En ties subordigitaj taĉmentoj de [[milico]] servas 50 mil peŝmergoj<ref>''La peŝmergoj estas anoj de la armitaj fortoj de la Aŭtonoma Regiono Kurdio en norda Irako. Ili originis kiel gerilanoj en la 20-a jarcento, defendante la rajtojn de la kurda popolo kontraŭ diversaj registaroj. Post 2003 ili oficilaliĝis kaj estis agnoskitaj kadre de la iraka konstitucio. Dum la milito kontraŭ [[Islama Ŝtato]] la peŝmergoj ludis ŝlosilan rolon en la protektado de lokaj komunumoj kaj la rekonkeronde teritorioj. Kvankam dividitaj laŭ politikaj linioj, ili ofte kunlaboras por komunaj defendo-celoj.''</ref>. Ĝin kompletigas la sama kvanto de rezervistoj. == Vidu ankaŭ == * [[Kurda Aŭtonoma Regiono]] * [[Kurdistana Laborista Partio]] == Literaturo == * Jarosław Tomasiewicz, ''Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny)'' ([[Terorismo]] fone de politika [[perforto]] (Enciklopedia skizo)), [[Katowice]] 2000, p. 257-258. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kurdio]] [[Kategorio:Politikaj partioj]] [[Kategorio:Kurdaj politikaj movadoj]] [[Kategorio:Sendependismaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1946]] jekhfumpck19cv5ojm4zo932i6dts6d 0 52996 9419708 9192668 2026-07-03T20:21:21Z Sj1mor 12103 9419708 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Kolaĝo'''{{mankas fonto}} aŭ '''kungluaĵo''', foje ankaŭ '''montobildo'''<ref>'''Collage''' - montobildo, Erich-Dieter Krause, Vollstândiges Wörterbuch Deutsch-Esperanto, Band 1, p. 410, eld. Mundial, 2023, ISBN 9781595694423</ref> estas [[arto|artaĵo]] ricevita per kombino de ŝiritaj, rompitaj aŭ eltranĉitaj pecoj el diversaj materialoj (papero, ŝtofo, lado, ktp.), kun diversaj formoj kaj koloroj, libere aranĝitaj kaj algluitaj, aŭ alimaniere alfiksitaj, sur iu bazo. Tiu tekniko iĝis populara sekvante la verkojn de la kubistoj, precipe [[Georges Braque]] kaj [[Pablo Picasso]]. La tekniko ankaŭ estis ofte uzita fare de la [[dadaismo|dada]]istoj kaj similaj artistoj ([[Max Ernst]] kaj [[Kurt Schwitters]]). Tiu kiu praktikas kolaĝon estas nomata [[kolaĝisto]] aŭ [[kungluisto]]. == Galerio == <gallery> Dosiero:Nostalgia 110X70CM.jpg| Dosiero:Juan Gris 001.jpg|Frue kolaĝo de [[Juan Gris]] (1887-1927), el 1914 Dosiero:CollageSchularbeit.jpg|Kolaĝo, laboro de 14-jara lernantino Dosiero:Juan Gris Mann im Cafe 1914.jpg|[[Juan Gris|Gris]]: Oleo kaj algluaĵo Dosiero:OttokarBild.JPG|Kolaĝo kun fotokolaĝa tekniko </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * https://www.monato.be/2003/008091.html Evgeni Georgiev: LUKSEMBURGO: Strebo al la efika figuro] el [[Monato (gazeto)]] (2003/12, p.&nbsp;24) {{Ĝermo|arto}} [[Kategorio:Arto]] 569ompquyhd2o523xvjfvscxuugxvtk 0 56650 9420040 9028016 2026-07-04T07:44:09Z RG72 11847 9420040 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Big four.jpg|eta|300ra|dekstra|George, Orlando, Clemenceau kaj Willson, la "komitato de la kvar", dum ripozo en la negocado de la Konferenco de Parizo.]] [[Dosiero:The signing of the peace treaty of Versailles.webm|eta|thumbtime=5|''The Signing of the Peace Treaty of Versailles'']] La '''Traktato de Versajlo''' (en [[franca]]: ''Traité de Versailles'') estis unu el diversaj pactraktatoj subskribita en la jaro [[1919]] kiel sekvo de sesmonata traktado en la [[Konferenco de Parizo 1919|pariza packonferenco]], kiu oficiale finigis la [[unua mondmilito|unuan mondmiliton]] inter la [[Centraj potencoj]] kaj la [[Triopa Entento|Aliancaj potencoj]]. Ĝi estis subskribita la 28-an de junio 1919, ĝuste kvin jarojn post la [[murdo de ĉefduko Franz Ferdinand]]. Ĝi koncernis ĉefe al Germanio, dum la aliaj [[Centraj potencoj]] de la germana flanko de la unua mondmilito traktis en separataj traktatoj.<ref>[[Traktato de Saint-Germain-en-Laye (1919)]] kun Aŭstrio; [[Traktato de Neuilly-sur-Seine]] kun Bulgario; [[Traktato de Trianon]] kun Hungario; [[Traktato de Sèvres]] kun la Otomana Imperio; {{Cite book|editor1-last=Davis|editor1-first=Robert T.|title=U.S. Foreign Policy and National Security: Chronology and Index for the 20th Century|publisher=Praeger Security International|location=Santa Barbara, California|volume=1|year=2010|page=[http://books.google.co.uk/books?id=gsM1JiXAMJEC&pg=PA49 49]|isbn=978-0-313-38385-4}}</ref> La traktadoj en la [[traktato]] de [[Versajlo]] estis daŭrigo de armistico, kiu estis subskribita en Kompiegna arbaro. La traktato postulis, ke [[Germanio]] (kaj ĝiaj aliancanoj en apartaj traktatoj) akceptu la plenan respondecon pro la eksplodo de la unua mondmilito, kaj ke ĝi pagu grandajn militajn reparaciojn al la Aliancaj ŝtatoj (Germanio devis parte pagi 132 miliardojn da [[marko]]j en 1921). Krome Germanio perdis parton de sia teritorio kaj ĉiujn siajn koloniojn en [[Afriko]]. La germana armeo devis esti senarmigita kaj limigita al 100.000 anoj. Tiamaj ekonomikistoj, ĉefe [[John Maynard Keynes]] antaŭdiris, ke tiu traktato estas tro akra "kartaga paco", kaj diris ke la monkvantoj estis troaj kaj kontraŭ-produktaj. La traktato plu difinis postmilitajn limojn de eŭropaj ŝtatoj. La traktato estis subskribita la [[28-an de junio]] de [[1919]] kaj [[ratifiko|ratifita]] de la [[Ligo de Nacioj]] la [[10-a de januaro|10-an de januaro]] [[1920]]. En Germanio la traktato kaŭzis ŝokon, kiu estas konsiderata unu el la kialoj ke en [[1933]] kolapsis la [[Vajmara Respubliko]] fare de [[Adolf Hitler]]. Tamen modernaj historiistoj pridubas la pezon de la ekonomiaj devigoj de la traktato por Germanio.<ref>Sally Marks, "The Myths of Reparations," ''Central European History'' (1978) 11#3 pp. 231-255 [http://www.jstor.org/stable/4545835 in JSTOR]</ref> == Fono == === Unua Mondmilito === [[Dosiero:A v Werner - Kaiserproklamation am 18 Januar 1871 (3. Fassung 1885).jpg|eta|dekstra|Proklamo de germana imperio en Spegula ĉambrego (''Salle des Glaces'') en Versajlo]] {{Ĉefartikolo|Unua Mondmilito}} La [[Unua Mondmilito]] (1914–1918) estis batalata tra [[Eŭropo]], [[Mezoriento]], [[Afriko]] kaj [[Azio]]. Ankaŭ la landoj ĉe la batalareoj estis tre tuŝitaj pro la disrompo de la internacia komerco, financoj kaj diplomataj premoj fare de la militantaj landoj.<ref>Simkins, Jukes, Hickey, p. 9</ref> En 1917, okazis [[Rusa Revolucio|du revolucioj]] en la [[Rusa Imperio]], kio kondukis al la falo de la Imperia Registaro kaj la starigo de la [[Bolŝevikoj|Bolŝevika Partio]] estrita de [[Vladimir Lenin]].<ref name="Bell19">Bell, p. 19</ref> === Dekkvar Punktoj === {{Ĉefartikolo|14 punktoj de Wilson}} == Artikoloj de la traktato == [[Dosiero:William_Orpen_-_The_Signing_of_Peace_in_the_Hall_of_Mirrors,_Versailles.jpg|eta|Subskribo de la traktato, en la spegula salono (''Salle des Glaces'') de la [[Palaco de Versailles]]]] La 440 artikoloj de la traktato estas dividitaj en plurajn areojn, la ĉefaj estas: === Artikoloj pri la estiĝo de la Ligo de Nacioj === La traktato destinis estiĝon de la [[Ligo de Nacioj]], la ĉefa celo de usona prezidento [[Woodrow Wilson]]. La Ligo de Nacioj estis servonta kiel arbitracia juĝanto inter nacioj kaj preventonta tiel al estiĝo de militoj. Artikoloj 1 ĝis 26 konsistigis la Ĉarton de la Ligo de Nacioj, kaj la memoranda aneksaĵo poste detaligis ĝiajn fondajn membrojn. === Artikoloj pri armefortoj === * La Akuzo de Milito (Artikolo 231) deklaras ke Germanio respondecas pri la damaĝo kiun ĝi kaj ĝiaj aliancanoj kaŭzis dum la milito. La klaŭzo estis ŝajne vortigita por meti superan limon al la reparacio kiun Germanio pagus (t.e., por la detruoj por kiuj ĝi estis respondeca), sed estis akceptite kiel deklaracio ke Germanio estis kulpa de la milito. Al multaj germanoj tio ŝajnas [[hipokriteco]] de la venkaj potencoj kaj fiasko de la nova germana gvidado subskribinta la traktaton. * Germanio estos malpermesita forlasi aŭ konstrui iujn ajn fortikaĵojn sur la [[Rejnlando|okcidenta bordo de la Rejna Rivero]], kaj eĉ sur ĝia orienta bordo (Artikolo 42). Krome, Germanio estis malpermesita teni armeon en tiu areo (Artikolo 43). * Post la [[31-an de marto]] [[1920]], la germana armeo ne inkluzivus pli ol sep [[Infanterio|infanteriajn]] kaj tri [[Kavalerio|kavaleriajn]] [[Divizio (armeo)|diviziojn]]. Aldone al tiu limigo, la [[germana armeo]] ne inkluzivos pli ol cent mil soldatojn, inkluzive de 4,000 oficiroj (Artikolo 160). * Germanio estis malpermesita de importado aŭ eksportado de [[tanko]]j aŭ alia milita ekipaĵo (Artikolo 171). * La [[ŝiparmeo]] de Germanio estos limigitaj, kaj ne inkluzivos [[submarŝipo]]jn (Artikolo 181). * La armeaj fortoj de Germanio ne inkluzivos iujn ajn [[aerarmeo]]jn (Artikolo 198). * Kiel garantio por la ĉi-supre menciita traktato, la armeaj fortoj de la traktataj ŝtatoj restos en la teritorioj okcidente de la rivero Rejno dum periodo de 15 jaroj (Artikolo 428). * Se Germanio observadas la traktaton dum 15 jaroj, la armeaj fortoj de la traktataj ŝtatoj retiriĝos (Artikolo 431). === Artikoloj pri ekonomio kaj reparacioj === * Germanio sin devontas pagi reparaciojn pro la damaĝoj kiujn ĝi kaŭzis. Speciala reparacikomisiono estos establita en 1921 kaj determinos la totalan sumon. Ĝis la kunvoko de la komitato, Germanio komencos pagi 5 miliardojn da dolaroj en reparacio (Artikolo 232). * Ĉar Germanio kaŭzis la detruon de la [[karbominejo]]j en norda Francio, Germanio estas postulata por doni al Francio la proprieton de la karbominejoj en la [[Sarlando]] kaj la rajton ekspluati ilin (Artikolo 45). * La [[Pola koridoro|Pola Koridoro]] estis starigita. [[Prusio]] transdonis al Pollando terstrion larĝan ĉirkaŭ 40&nbsp;km, en areo kie estis koncentriĝo de etnaj poloj, por certigi ĝian liberan kaj sekuran aliron al la [[Balta Maro]]. * Pollando permesas liberan aliron de varoj kaj ŝipoj kaj la trairejon de homoj de [[Orienta Prusio]] al Germanio (Artikolo 89), tra la grandurbo de Danzig kaj la Pola Koridoro. * Pollando akceptas kaj jesas inkluzivi en la traktaton la promesojn postulatajn por protekti la interesojn de siaj loĝantoj, kiuj estas diversaj en raso, lingvo aŭ religio de la plimulto pola (Artikolo 93) === Artikoloj pri teritorioj === [[Dosiero:German losses after WWI.svg|eta|300ra|Perdoj de teritorio de Germanio pro la Traktato de Versajlo {{Legendo|#ddefd0|Administrita de [[Ligo de nacioj]]}} {{Legendo|#ffffcf|Donita al najbaraj landoj}} {{Legendo|#f6d3a9|Restis ĉe Germanio}}]]La artikoloj de la traktato ensumigis perdon de [[germanaj kolonioj]] kaj perdon de germanaj teritorioj: * [[Alzaco-Loreno]] (france:''Alsace-Lorraine'', germane ''Elsass-Lothringen'') estis transdonita al [[Francio]], konforme al Artikoloj 27 kaj 51 (areo 14&nbsp;522&nbsp;km², loĝnombro 1&nbsp;815&nbsp;000 en la jaro [[1905]]). [[Alzaco-Loreno]] estis antaŭe franca teritorio de komence de la [[18-a jarcento]] ĝis la jaro [[1871]]. * Norda [[Ŝlesvigo]] (dane: ''Nordslesvig'', germane: ''Nordschleswig'') estis post ŝlesviga [[plebiscito]] transdonita al [[Danio]] (3&nbsp;228&nbsp;km² aŭ 3&nbsp;938&nbsp;km²). * Post [[Ribelo de Grandpolujo|Grandpollanda ribelo]] estis donita al [[Pollando]] plimulto da teritorio de provinco [[Poznań]] (pollingve: ''prowincja Poznańska ''; germane ''Provinz Posen''). Plu estis donita al Pollando plimulto de [[Okcidenta Prusio]]. [[Pollando]] akiris per tio 53&nbsp;800&nbsp;km² kaj 4&nbsp;224&nbsp;000 loĝantoj ([[1931]]), inkluzivante en tio 510&nbsp;km² kaj 26&nbsp;000 loĝantojn el [[Supra Silezio]]. * Orienta parto de [[Supra Silezio]] post la plebiscito estis donita al [[Pollando]] (areo 3&nbsp;214&nbsp;km² loĝnombro 965&nbsp;000). * [[Regiono Hlučín]] (teritorio de [[Supra Silezio]]) estis donita al [[Ĉeĥoslovakio]] (316&nbsp;km² kaj 49&nbsp;000 loĝantoj). * Germanaj urboj [[Eupen]] kaj [[Malmedy]] estis donitaj al [[Belgio]]. * urbo [[Działdowo]] (fervojstacio sur vojdirekto [[Varsovio]]-[[Gdansko]]) en [[Orienta Prusio]] estis donita al Pollando (areo 492&nbsp;km²). * Norda parto de [[Orienta Prusio]] ([[Klaipeda]] kun ĉirkaŭaĵo) estis donita sub regon de [[Francio]]. Pli poste tiu ĉi regiono estis okupita kaj aneksita de [[Litovio]]. * [[Plebiscito]] en orienta parto de [[Okcidenta Prusio]] kaj en suda parto de [[Orienta Prusio]] ([[Varmio-Mazurio|Varmio]] kaj [[Varmio-Mazurio|Mazurio]]); kelke da vilaĝoj estis donitaj al [[Pollando]]. * Regiono de [[Sarlando]] estis donita sub regadon de [[Ligo de Nacioj]] por 15 jaroj, poste estis plebiscito inter [[Francio]] kaj [[Germanio]]. * Urbo [[Dancigo]] (germane ''Danzig'', post 1945 [[Gdansko]]) en Pollando komune kun enfluejo de rivero [[Vistulo]] estis destinitaj kiel [[Libera Urbo Dancigo]] (''Freie Stadt Danzig'') sub regado de [[Ligo de Nacioj]] kaj parte sub regado de pola registaro (areo 1&nbsp;893&nbsp;km², loĝnombro 408.000 en la jaro [[1929]]). === Artikoloj pri politiko === * Germanio agnoskas la sendependecon de la ŝtatoj [[Aŭstrio]], Ĉeĥoslovakio kaj Pollando (Artikoloj 80, 81, 87). * La plej gravaj Aliancitaj potencoj entreprenas konservi Danzig, germanan [[enklavo]]n en Pollando, kiel libera grandurbo sub la aŭspicioj de la Ligo de Nacioj (Artikolo 102). * Germanio estis malpermesita fari ajnan aliancon kun Aŭstrio, kiu povis konduki al la unuiĝo de la du landoj. * Sur la reakirita teritorio de Germanio estiĝis naŭ ŝtatoj. == Pri specifaj artikoloj == === La 27-a kaj 51-a artikoloj === === La 156-a artikolo === Artikolo 156 de la traktato transigis germanajn koncesiojn en ĉina provinco [[Ŝandongo]] al [[Japanio]], anstataŭ redoni la suverenecon al [[Ĉinio]]. Malemiĝo de ĉinoj super tiu ĉi decido gvidis al manifestacioj kaj al [[Movado de 4-a de majo]]. Tio fine gvidis al tio, ke Ĉinio ne subskribis la traktaton de Versajlo. Anstataŭ tio ĝi deklaris finon de la milito kontraŭ Germanio en septembro de [[1919]] kaj ĝi subskribis apartan traktaton kun Germanio en la jaro [[1921]]. La armeaj artikoloj de la traktato de Versajlo estis duraj kaj flanke de Francio ili estis motivitaj ne nur pro timo, sed ankaŭ pro sopiro venĝi sin (la t.n. [[venĝismo]]). Dum [[Francia-Prusia Milito|franca-prusia milito]] Francio estis malvenkinta kaj la perdo de [[Alzaco-Loreno]] tre kontribuis al tiu ĉi sopiro venĝi sin. Pleje grandega nombro de mortoj kaj grandaj ekonomiaj damaĝoj kaŭzitaj pro la [[unua mondmilito]] kaŭzis timon de estonta germana agresemo kaj pro tio do sopiron ankoraŭ pli multe venĝi sin, kio influis grandan parton de traktado kun Germanio. La germana armeo (germane ''Heer'') estis limigita al 100.000 viroj. Ĝi ne rajtis havi soldatdevon, neniajn [[tanko]]jn, nenian pezan [[artilerio]]n kaj nenian Germanan [[Stabo (armeo)|generalstabon]]. La germana [[ŝipo|ŝiparo]] estis limigita al 15.000 viroj kaj ĝi povis havi nur ses [[batalŝipo]]jn (kun volumeno de malpli ol 10.000 tunoj), ses [[krozoŝipo]]jn kaj dek du [[Torpedoboato|torpedoŝipojn]]. [[Submarŝipo]]j ne estis permesitaj same kiel [[aerarmeo]] ([[Luftwaffe]]). Pluse estis eksplicite dirite, ke [[soldato]]j (viraro) devas ne [[Militservo|militservi]] dum tempo pli mallonga ol 12 jaroj kaj oficiroj dum tempo pli mallonga ol 25 jaroj, por ke nur limigita kvanto de viroj povu trairadi tra armea ekzerco. === La 231-a artikolo === Artikolo 231 de la traktato (klaŭzo pri milita kulpo) atribuis al [[Germanio]], kaj sole al Germanio, respondecon pro perdoj kaj suferoj de la Aliancaj potencoj dum la paso de la milito. Tiu ĉi artikolo poste donis bazon por militaj reparacioj, kies tuta sumo estis destinita de komisiono reprezentanta Aliancajn ŝtatojn. La reparacioj estis en januaro de [[1921]] kalkulitaj al 269 [[miliardo]]j da [[marko]]j, kion plimulto da ekonomikistoj konsideris troigita. Pli poste en la sama jaro la sumo estis reduktita al 132 miliardoj da markoj, kion plu plimulto da germanaj intertraktistoj konsideris astronomia sumo. La ekonomiaj problemoj kaŭzitaj pro la pagado de la reparacioj komune kun rezistemo de Germanio pagi ilin estas notitaj kiel unu el la kaŭzoj de la fino de [[Vajmara respubliko]], kaj do sekve al transpreno de la potenco far [[Adolf Hitler]] kaj eksplodo de la [[dua mondmilito]]. [[Usono]] neniam subskribis la traktaton de Versajlo. La baloton de la jaro [[1918]] gajnis tie [[Usona Respublikana Partio|Respublikana partio]] kaj pro tio ĝi akiris superecon en la usona senato. Sekve ĝi dufoje blokis ratifon de la traktato (duafoje la [[19-an de marto]] de [[1920]]), parte pro motivoj de preferado de [[izolismo]] (kunigita kun neagnosko de [[Ligo de Nacioj]], parte pro la altaj reparacioj. Usono ankaŭ neniam aliĝis al Ligo de Nacioj. Pli poste en la jaro [[1921]] ĝi subskribis apartan traktaton, la ([[Traktato de Berlino|Berlinan traktaton]]) kun [[Germanio]], kiu ja konfirmis la pagadon de la reparacioj kaj pluajn destinojn de la traktato de Versajlo, sed ĝi pretermetis ĉiujn erojn traktantajn pri Ligo de Nacioj. == Efikoj == La traktato estis malobservita baldaŭ post sia validiĝo, fare de la [[Vajmara Respubliko]]. Sekreta aerarmeo estis establita sub la alivestiĝo de "pilotaj kluboj", germanaj pilotoj kaj soldatoj estis permesitaj trejni en [[Sovet-Unio]], eksperimentaj bazoj por aviadiloj kaj tankoj estis establitaj sur rusa grundo (kiel ekzemple la Lernejo pri Tankoj en [[Kazano]]) kiel rezulto de traktato kun la sovetia registaro. La militistaro komencis rearmadon en 1935, kaj kun la ascendo de la [[NSDAP]] al potenco en Germanio, la traktato estis malkaŝe malobservita. La pezaj reparacipagoj kiujn Germanio estis postulata por pagi kaŭzis la kolapson de sia ekonomio, kaj la rezulta kaoso kontribuis signife al la fortigo de ekstremistoj inkluzive de la NSDAP. La nombraj restriktoj truditaj al la germana armeo igis lin evoluigi novajn bataltaktikojn por venki lian nombran malsuperecon. Multaj oficiroj ankaŭ estis maldungitaj de la servo kaj tiuj emis nacian ekstremismon (vidu ''[[Freikorps]]''). La traktato intensigis la nacian humiliĝon kiun Germanio sentis post la malvenko en 1-a Mondmilito, kaj estas konsiderita de multaj kiel unu el la faktoroj kiuj akcelis la eksplodon de Dua Mondmilito. == Vidu ankaŭ == * [[Unua mondmilito]] * [[Dekreto pri paco]] * [[14 punktoj de Wilson]] * [[Internacia opikonvencio]] * [[Septembra programo]] * [[Ligo de Nacioj]] * [[Internacia Organizaĵo de Laboro]] == Interesaĵoj == 31.10. 1939: En [[Supera Soveto de Sovetunio]] [[Vjaĉeslav Molotov]] parolante pri ''Ekstera politiko de Sovetunio'' diris ''[[germana invado de Pollando|Unu mallonga atako al Pollando]] sufiĉis, unue de [[Wehrmacht|germana armeo]], kaj [[Soveta invado en Pollandon|poste de Ruĝa Armeo]], por nenio restu post tiu ĉi aĉa [[bastarda filo]] de la [[Versajla traktato]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.foundingdocs.gov.au/item.asp?dID=23 Fotoj de la dokumento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110601205226/http://www.foundingdocs.gov.au/item.asp?dID=23 |date=2011-06-01 }} * [http://www.ashatteredpeace.com/ The consequences of the Treaty of Versailles for today's world] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080618082806/http://www.ashatteredpeace.com/ |date=2008-06-18 }} * [http://www.exulanten.com/cr2.html Teksto de la Protesto de Germanio kaj Akcepto de Justa Pactraktato] * [http://www.shapell.org/manuscript.aspx?treaty-of-versailles Woodrow Wilson Original Letters on Treaty of Versailles] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141227172044/http://www.shapell.org/manuscript.aspx?treaty-of-versailles |date=2014-12-27 }} Shapell Manuscript Foundation * [http://www.imdb.com/title/tt0441912/ ''My 1919''—A film from the Chinese point of view, the only country that did not sign the treaty] * [http://www.polisci.ucla.edu/faculty/trachtenberg/cv/Ver(ss).doc "Versailles Revisted"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061013203131/http://www.polisci.ucla.edu/faculty/trachtenberg/cv/Ver(ss).doc |date=2006-10-13 }} (Review of Manfred Boemeke, Gerald Feldman and Elisabeth Glaser, The Treaty of Versailles: A Reassessment after 75 Years. Cambridge, UK: German History Institute, Washington, and Cambridge University Press, 1998), ''Strategic Studies'' 9:2 (Spring 2000), 191–205 * [http://maps.omniatlas.com/europe/19190628/ Map of Europe and the impact of the Versailles Treaty] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150316063343/http://maps.omniatlas.com/europe/19190628/ |date=2015-03-16 }} at omniatlas.com * [http://www.ibidem.com.pl/zrodla/1918-1939/polityka/miedzynarodowa/1919-06-28-traktat-wersalski-maly.html Traktat między Głównymi Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi a Polską] Traktato inter Aliancaj Potencoj kaj Pollando * [http://www.legitymizm.org/dyplomacja-dmowskiego Działalność dyplomatyczna Romana Dmowskiego podczas kongresu wersalskiego] Diplomatia agado de [[Roman Dmowski]] dum la versajla kongreso {{Projektoj|q=Versajla traktato}} {{Leginda}} {{Unua Mondmilito}} [[Kategorio:Packontraktoj de la 20-a jarcento|Versajlo]] [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Politiko en 1919]] [[Kategorio:Versailles]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Francio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Germanio]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Internaciaj rilatoj]] [[Kategorio:Packontraktoj de Francio]] [[Kategorio:Packontraktoj de Britio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Japana imperio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Unua Mondmilito]] [[Kategorio:1919 en Germanio]] [[Kategorio:1919 en Japanio]] [[Kategorio:1919 en Britio]] [[Kategorio:1919 en Francio]] hkgcwrs8l4g3u7l9vl5bxjdqu4205lg 0 58121 9419802 8280237 2026-07-03T21:22:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419802 wikitext text/x-wiki Dum la [[Malvarma milito]], la '''kosmokonkuro''' estis la konkuro por la dominado de la kosmo, inter la du tiamaj superpotencoj, [[Usono]] kaj [[Sovetunio]]. == Komenco == La komenco de la kosmokonkuro troviĝas en internaciaj streĉoj inter la du landoj post la [[Dua mondmilito]], kaj efektive ĝi komenciĝis post la sovetia lanĉo de [[Sputnik]]-1, la {{daton|4|oktobro|1957}}. Kosma teknologia iĝis grava parto de la kultura kaj teknologia konkurado inter Usono kaj Sovetunio, kaŭze de ĝiaj militaj uzoj, kaj de ĝia psikologia avantaĝo plialtigante la moralon. == Gravaj unuaj okazoj en la konkuro == * {{dato|4|oktobro|1957}} '''Sovetunio''' - Unua [[artefarita satelito]] [[Sputnik]] 1. * {{dato|3|novembro|1957}} '''Sovetunio''' lanĉis la hundinon [[Laika]] en kosmon, surborde de Sputnik 2. Laika estis la unua vivanta esto en tera orbito. * {{dato|4|januaro|1959}} '''Sovetunio''' - ''Luna 1'' estis la unua [[kosmosondilo]] surluniĝi. * {{dato|31|januaro|1961}} '''Usono''' - [[Ham la ĉimpanzo]], la unuaj [[Homedoj]] en la spaco.<ref>{{cite web |title=My steps for Bataan |url=https://www.marines.mil/News/News-Display/Article/581909/my-steps-for-bataan/ |website=United States Marine Corps Flagship |access-date=13 April 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221205185405/https://www.marines.mil/News/News-Display/Article/581909/my-steps-for-bataan/ |archivedate=2022-12-05 }}</ref> * {{dato|12|aprilo|1961}} '''Sovetunio''' - [[Jurij Gagarin]] iĝis la unua kosmonaŭto, surborde de [[Vostok]] 1. * {{dato|5|majo|1961}} '''Usono''' - [[Alan Shepard]] unua persono se temas pri mane piloti kosmoŝipon, kaj la unua homa kosmomisio kiu alteriĝis kun piloto daŭre en kosmoŝipo kaj tiel la unua kompleta homa kosmoflugo flank tiam World Air Sports Federation difinoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.techrepublic.com/article/geek-trivia-a-leap-of-fakes|titolo=Geek Trivia: A leap of fakes|alirdato=2022-05-02|dato=2004-09-14}}</ref><ref>{{cite web |title=Gagarin's Falsified Flight Record |url=https://www.seeker.com/gagarins-falsified-flight-record-1765739082.html |website=Seeker |access-date=7 July 2022 |language=en}}</ref> * {{dato|20|februaro|1962}} '''Usono''' - [[John Glenn]] iĝis la unua usona kosmonaŭto, en ''Friendship''-7. * {{dato|16|junio|1963}} '''Sovetunio''' - [[Valentina Tereŝkova]] iĝis la unua virino en la kosmo, en Vostok 7. * {{dato|12|oktobro|1964}} '''Sovetunio''' - unua plurhoma kosmoflugo (3 ŝipanoj), en Voŝkod 1. * {{dato|18|marto|1965}} '''Sovetunio''' - [[Aleksej Leonov]] faris la unuan [[eksterveturila agado|eksterveturilan agadon]] ("kosmopromenadon"). * {{dato|21|decembro|1968}} '''Usono''' - [[Apollo 8]] Unua homa kosmofluga misio eniri la gravitan influon de alia ĉiela korpo * {{dato|21|julio|1969}} '''Usono''' - [[Neil Armstrong]] en [[Apollo 11]] estis la unua homo piediri surlune. == Vidu ankaŭ == * [[Ĉiela mekaniko]] * [[Crew Exploration Vehicle]] * [[Kosmoesploro]] * [[Spacepoko]] * [[Sputnik-ŝoko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|kosmo}} [[Kategorio:Kosmoesploro]] [[Kategorio:Malvarma milito]] 4p1kktd35mq8ogxjm4yl5a995q45qty 0 59757 9419987 8787463 2026-07-04T06:54:24Z Sj1mor 12103 9419987 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigra katarto |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Coragyps-atratus-001.jpg |dosiero2=Coragyps atratus Mexico.jpg |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Cikonioformaj]] ''Ciconiiformes'' |familio = [[Katartedoj]] ''Cathartidae'' |genro = '''''Coragyps''''' |genro aŭtoritato = [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire|Saint-Hilaire]], 1853 |specio = '''''C. atratus''''' |statuso = LC |dunomo = ''Coragyps atratus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Matthäus Bechstein|Bechstein]], 1793) |sinonimo = ''Cathartidarum'' <small>[[Herluf Winge|Winge]], [[1888]]</small> |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} <!--{{Commons|Coragyps atratus}}--> '''Nigra katarto''' (''Coragyps atratus'') estas granda birdo de familio [[Katartedoj]]. == Disvastiĝo == La Nigra katarto havas ĝenerale pli sudan vivzonon ol sia "samlandano" la [[Meleagra katarto]], kiu bredas ĝis [[Kanado]]. Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] kaj [[Neotropiso|neotropisaj]] birdoj troviĝas en malfermaj regionoj de sudokcidenta [[Usono]], [[Meksiko]], [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. Ili estas nemigrantoj. == Aspekto == Tiuj grandaj rabobirdoj estas longaj je 65&nbsp;cm kaj havas enverguron de 1'5 m. La plumaro estas velurnigra; ili havas larĝajn flugilojn kun blankaj pintoj, mallongan voston kaj grizecan senpluman kapon. == Reproduktado == La ino demetas 2 aŭ 3 ovojn surplanke en arbara areo aŭ malplena trunko aŭ simila nestejo. Ambaŭ gepatroj kovas kaj manĝigas la idojn per vomado de manĝaĵo enneste. == Moroj == Ili manĝas kadavraĵojn, sed ankaŭ ovojn kaj putrintajn planktojn. Ili kadavrumas en rubejoj kaj povas mortigi junulajn bestetojn. Ili foje serĉas manĝon pogrupe. Ili ŝvebas per plataj senmovaj flugiloj. Kvankam ili ne havas naturaj ĉasantoj, ili malmultiĝis, ĉar ankaŭ malpligrandiĝis ilia natura nestomedio. {{Portalo Birdoj}} == Bildaro == <gallery> Black Vulture (Coragyps atratus) RWD.jpg Coragyps atratus.jpg Coragyps atratus -Florida -USA-8b.jpg Black Vulture in flight 2 (6022500000).jpg L'urubu et le goeland.jpg Two Vultures (87173842).jpg Black Vulture, Costa Rica.jpg Vulture, Black FG1.jpg Black Vulture-27527.jpg </gallery> {{Akcipitroformaj birdoj}} [[Kategorio:Katartedoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] em7uj2h3rl1d2b4tw5byux3p4n4jt6p 0 61759 9419706 9394444 2026-07-03T20:17:32Z Sj1mor 12103 9419706 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la itala artisto Mikelanĝelo Buonaroti ''(Michelangelo Buonarroti)''. Vidu ankaŭ pri la samlanda artisto [[Mikelanĝelo Merisi da Karavaĝo]] ''(Michelangelo Merisi da Caravaggio)''.}} {{Informkesto artisto |priskribo de dosiero= Portreto de [[Daniele da Volterra]], ĉ. 1545}} '''Mikelanĝelo'''<ref>[https://vortaro.net/#Mikelanĝelo_kd artikolo ''Mikelanĝelo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 694</ref> ([[itale]] ''Michelangelo Buonarroti'' [mi-kel-án-ĝe-lo bŭon-ar-ro-ti] kaj pli oficiale ''Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni'' [mikeˈlandʒelo di lodoˈviːko ˌbwɔnarˈrɔːti siˈmoːni] plej ofte konata kiel '''Michelangelo''';<ref> [[John C. Wells|Wells, John]] (2008). Longman Pronunciation Dictionary (3a eld.). [[Pearson Longman]]. ISBN 978-1-4058-8118-0. </ref> naskiĝis la {{daton|6|marto|1475}}, mortis la {{daton|18|februaro|1564}}) estis [[Italio|itala]] renesanca [[skulptisto]], [[pentristo]], [[arkitekto]]<ref> Marinazzo, Adriano (2022). [https://www.academia.edu/95119245/Book_Michelangelo_lArchitettura_Art_e_Dossier_n_403_Giunti_2022 Michelangelo: l'architettura.] Giunti. ISBN 978-8809954533. </ref> kaj [[poeto]]. Li devenis el [[Florenco]], sed multajn verkojn kreis en [[Romo]] servante al pluraj [[papo]]j. Mikelanĝelo opiniis sin skulptisto, sed la papoj devigis lin ankaŭ pentri. Li admiris ''[[La Divina Commedia|La Dian Komedion]]'' de [[Danto|Dante]] kaj mem verkis poemojn, kiuj estis publikigitaj parte nur en [[1623]], komplete en [[1863]]. Naskita en la [[Respubliko Florenco]], lia verkaro estis inspirita de modeloj el la [[Grek-romia antikvo|klasika antikveco]] kaj havis daŭran influon sur okcidentan arton. La kreivaj kapabloj kaj majstreco de Mikelanĝelo en diversaj artaj kampoj difinas lin kiel arketipan renesancan viron, kune kun lia rivalo kaj pli aĝa samtempulo, [[Leonardo da Vinci]].<ref name="Britannica">[https://www.britannica.com/biography/Michelangelo Michelangelo] ĉe la ''[[Encyclopædia Britannica]]'' </ref> Konsiderante la grandegan kvanton da pluvivinta korespondado, skizoj kaj rememoradoj, Mikelanĝelo estas unu el la plej bone dokumentitaj artistoj de la 16-a jarcento. Li estis laŭdita de tiutempaj biografiistoj kiel la plej lerta artisto de sia epoko.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BQd-AwAAQBAJ&q=Life+of+Michelangelo+Symonds|title=The Life of Michelangelo|first=John|last=Symonds|year= 2019|publisher=BookRix|isbn=9783736804630|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wr0UDAAAQBAJ&q=vasari+lives+of+the+artists&pg=PR15|title=The Lives of the Artists|first=Giorgio|last=Vasari|date= 2008|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199537198|via=Google Books}}</ref> Mikelanĝelo atingis famon frue. Du el liaj plej konataj verkoj, nome la [[Pietato]] kaj la [[Davido de Mikelanĝelo|Davido]], estis skulptitaj antaŭ la aĝo de 30 jaroj. Kvankam li ne konsideris sin pentristo, Mikelanĝelo kreis du el la plej influaj [[fresko]]j en la historio de okcidenta arto: la [[Kreo de Adamo|scenojn el Genezo]] sur la plafono de la [[Siksta Kapelo]] en Romo,<ref name="Marinazzo2025">{{Cite book |last=Marinazzo |first=Adriano |url=https://www.academia.edu/128816224 |title=Michelangelo: The Genesis of the Sistine |year=2025 |publisher=Mandragora |isbn=9788874617159}}</ref> kaj ''La Lastan Juĝon'' sur ĝia altarmuro. Lia dezajno de la [[Laŭrenca Biblioteko]] iniciatis [[Manierismo|manierisman arkitekturon]].<ref>Hughes, A., & Elam, C. (2003). "Michelangelo". ''Oxford Art Online''. Alirita la 14an de Aprilo 2018, el [http://www.oxfordartonline.com Oxford Art Online]</ref> En la aĝo de 71 jaroj, li sukcedis [[Antonio da Sangallo la Plijuna|Antonion da Sangallo la Junan]] kiel arkitekto de la [[Baziliko de Sankta Petro]]. Mikelanĝelo transformis la planon tiel ke la okcidenta fino estis finita laŭ lia dezajno, same kiel la kupolo, kun iuj modifoj, post lia morto. Mikelanĝelo estis la unua okcidenta artisto kies biografio estis publikigita dum li ankoraŭ vivis.<ref name="Britannica"/> Fakte tri biografioj estis publikigitaj dum lia vivo. Unu el ili, de [[Giorgio Vasari]], proponis, ke la verkaro de Mikelanĝelo transcendis tiun de iu ajn artisto ĉu vivanta aŭ mortinta, kaj estis "supera ne en unu arto sole sed en ĉiuj tri".<ref>Smithers, Tamara. 2016. ''[https://books.google.com/books?id=-fKcCwAAQBAJ&pg=PR7 Michelangelo in the New Millennium: Conversations about Artistic Practice, Patronage and Christianity]''. Boston: Brill. p. vii. {{ISBN|978-90-04-31362-0}}.</ref> Dum sia vivo, Mikelanĝelo ofte estis nomita ''{{lang|it|Il Divino}}'' ("la dia").<ref>{{cite book|last=Emison|first=Patricia. A|title=Creating the 'Divine Artist': from Dante to Michelangelo|publisher=Brill|year=2004|isbn=978-90-04-13709-7|url=https://books.google.com/books?id=1EofecqX_vsC&q=michelangelo+%22il+divino%22&pg=PA144}}</ref> Liaj samtempuloj admiris lian ''terribilità'' — lian kapablon enstampi senton de respekto en spektantoj de lia arto. Provoj de postaj artistoj imiti<ref>''Art and Illusion'', E. H. Gombrich, {{ISBN|978-0-691-07000-1}}</ref> la esprimplenan fizikecon de la stilo de Mikelanĝelo kontribuis al la apero de [[Manierismo]], mallongdaŭra movado en okcidenta arto inter la Alta Renesanco kaj la [[Baroko]]. {{clear|left}} == Vivo == === Deveno, 1475–1488 === Mikelanĝelo (Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni) estis la dua filo de Lodoviko di Leonardo di Buonarota Simoni kaj Francesca di Neri. Dum kelkaj generacioj, lia familio estis de malgravaj bankistoj en [[Florenco]]; sed la banko malsukcesis, kaj lia patro Ludovico por mallonge ricevis registaran postenon en Caprese.<ref name="Britannica"/> En la epoko de la naskiĝo de Mikelanĝelo, lia patro estis [[Magistrato|jura administristo]] kaj ''[[podestà]]'' (loka administristo) de [[Chiusi della Verna]]. La patrino de Mikelanĝelo estis Francesca di Neri del Miniato di Siena.<ref name="clement5">C. Clément, ''Michelangelo'', p. 5</ref> La familio Buonarroti postulis esti descendanto el la grafino [[Matilda de Toskanio]]— postulo kiu restis nepruvita, sed kiu Mikelanĝelo kredis vera.<ref>A. Condivi, ''The Life of Michelangelo'', p. 5</ref> Li naskiĝis la 6-an de marto 1475 en [[Caprese Michelangelo|Caprese]], nune ''Caprese Michelangelo'', en la nuna [[provinco Areco]], urbeto en la areo Valtiberina,<ref>[http://www.cm-valtiberina.toscana.it/ Unione Montana dei Comuni della Valtiberina Toscana], www.cm-valtiberina.toscana.it</ref> proksime de [[Arezzo]], [[Toskanio]].<ref name="Tolnay11">J. de Tolnay, ''The Youth of Michelangelo'', p. 11</ref> Poste lia familio translokiĝis al [[Florenco]], kie li edukiĝis. Dum la longa malsano de sia patrino, kaj post ŝia morto en 1481 naskinte tri aliajn filojn (kiam li estis ses-jaraĝa), Mikelanĝelo vivis kun [[Vartisto|vartistino]] kaj ŝia edzo, ŝtonĉizisto, en [[Settignano]], kie lia patro posedis marmorminejo kaj malgranda farmo.<ref name="clement5"/> Tie la knabo entuziasmiĝis je marmoro. Kiel lia biografo [[Giorgio Vasari]] citis tion: {{Citaĵo|Se estas io bona en mi, tio estas ke mi naskiĝis en la subtila atmosfero de via lando Areco. Kune kun la lakto de mia nutristino mi ricevis la lertecon pri uzado de ĉizilo kaj martelo, per kiuj mi faras miajn figurojn.<ref name="Tolnay11"/>}} === Junaĝo kaj metilernado, 1488–1492 === [[File:Buonarotti-scala.jpg|thumb|upright|La ''Madono de la ŝtuparo'' (1490–1492), plej frua konata verko en marmoro de Mikelanĝelo.]] Kiel juna knabo, Mikelanĝelo estis sendita al la urbo Florenco por studi gramatikon kun la [[Renesanca Humanismo|humanisto]] Francesco da Urbino.<ref name="Tolnay11"/><ref name="Condivi9">A. Condivi, ''The Life of Michelangelo'', p. 9</ref> Fontoj malkonsentas pri la aĝo de Mikelanĝelo kiam li foriris al lernejo. De Tolnay skribas, ke li estis dekjara, dum Sedgwick notas en sia traduko de Condivi, ke Mikelanĝelo estis sepjara. Mikelanĝelo montris neniun intereson pri sia lernado, preferante kopii pentraĵojn el preĝejoj kaj serĉi la kompanion de aliaj pentristoj.<ref name="Condivi9"/> Florenco estis tiutempe la plej granda centro de artoj kaj lernado en Italio.<ref name=Coughlan14>Coughlan, Robert; (1978), ''The World of Michelangelo'', Time-Life; pp. 14–15</ref> Arton sponsoris la ''Signoria'' (la urba konsilio), la komercaj gildoj, kaj riĉaj mecenatoj kiel la Mediĉoj kaj iliaj bankaj partneroj.<ref name=Coughlan35>Coughlan, pp. 35–40</ref> La [[Renesanco]], renovigo de klasika klerularo kaj artoj, havis sian unuan floradon en Florenco.<ref name=Coughlan14/> Komence de la [[15-a jarcento]], la arkitekto [[Filippo Brunelleschi]], studinte la restaĵojn de klasikaj konstruaĵoj en Romo, kreis du preĝejojn, [[Baziliko de Sankta Laŭrenco (Florenco)|Sankta Laŭrenco]] kaj Sankta Spirito, kiuj enkarnigis la klasikajn preskribojn.<ref>Giovanni Fanelli, (1980) ''Brunelleschi'', Becocci Firenze, pp. 3–10</ref> La skulptisto [[Lorenzo Ghiberti]] laboris dum 50 jaroj por krei la nordajn kaj orientajn bronzajn pordojn de la [[Baptejo Sankta Johano (Florenco)|Baptejo]], kiun Mikelanĝelo priskribos kiel "La Pordegoj de Paradizo".<ref>H. Gardner, p. 408</ref> La eksteraj niĉoj de la [[Preĝejo Orsanmichele]] enhavis galerion de verkoj de la plej laŭditaj skulptistoj de Florenco: [[Donatello]], Ghiberti, [[Andrea del Verrocchio]], kaj Nanni di Banco.<ref name=Coughlan35/> La internoj de la pli malnovaj preĝejoj estis kovritaj per freskoj (plejparte en la malfrua mezepoko, sed ankaŭ en la frua renesanca stilo), komencitaj de [[Giotto]] kaj daŭrigitaj de [[Masaccio]] en la Kapelo Brancacci, kies ambaŭ verkojn Mikelanĝelo studis kaj kopiis en desegnaĵoj.<ref name=Coughlan28>Coughlan, pp. 28–32</ref> Dum la infanaĝo de Mikelanĝelo, teamo de pentristoj estis alvokita el Florenco al la Vatikano ornami la murojn de la [[Siksta Kapelo]]. Inter ili estis [[Domenico Ghirlandaio]], majstro de la fresko-arto, perspektivo, figurdesegnado kaj portretarto kiu havis la plej grandan artatelieron en Florenco.<ref name=Coughlan35/> Jam kiel knabo, Mikelanĝelo deziris, kontraŭ la volo de sia patro, iĝi artisto. Post disputego venkis lia volo kontraŭ la nobela orgojlo de lia patro kaj 13-jaraĝa (1488) li iĝis dungita helpanto en la metiejo de [[Domenico Ghirlandaio]]. Ĉe li, Mikelanĝelo studis la fundamentojn de la [[fresko]]arto, kiun li kulminigis dudek jarojn poste en [[Romo]].<ref name="Liebert59">R. Liebert, ''Michelangelo: A Psychoanalytic Study of his Life and Images'', p. 59</ref> La sekvan jaron, lia patro konvinkis Ghirlandaio pagi al Mikelanĝelo kiel artisto, kio estis rara por iu tiom juna.<ref>C. Clément, ''Michelangelo'', p. 7</ref> Kiam en 1489, [[Lorenzo de' Medici]], ''[[de facto]]'' reganto de Florenco, demandis al Ghirlandaio pri siaj du plej bonaj lernantoj, Ghirlandaio sendis Mikelanĝelo-n kaj Francesco-n Granacci.<ref>C. Clément, ''Michelangelo'', p. 9</ref> Kiel ĉiuj tiutempaj florencaj artistoj li ankaŭ lernis en la kapelo de Brancacci de la preĝejo ''[[Santa Maria del Carmine]]'' kaj en la preĝejo de la Sankta Spirito. Kvankam Mikelanĝelo unue turniĝis al [[pentrarto]], li preferis [[skulptarto]]n. Jam antaŭ la fino de sia lernoperiodo li estis sendita al la skulptolernejo en la ĝardenoj de la [[Mediĉoj]]. De 1490 ĝis 1492, Mikelanĝelo frekventis la [[Platona Akademio (Florenco)|Platonan Akademion]], humanisman akademion fonditan de la Mediĉoj. Tie, lia verkaro kaj vidpunkto estis influitaj de multaj el la plej eminentaj filozofoj kaj verkistoj de la epoko, kiel [[Marsilio Ficino]], [[Pico della Mirandola]] kaj [[Poliziano]].<ref name="Tolnay1819">J. de Tolnay, ''The Youth of Michelangelo'', pp. 18–19</ref> Tiutempe, Mikelanĝelo skulptis la reliefojn ''Madono de la Ŝtuparo'' kaj Batalo de la Centaŭroj,<ref name=Coughlan28/> ĉi-lastan bazitan sur temo sugestita de Poliziano kaj mendita de Lorenzo de' Medici.<ref name="Condivi15">A. Condivi, ''The Life of Michelangelo'', p. 15</ref> Mikelanĝelo laboris dum kelka tempo kun la skulptisto Bertoldo di Giovanni. Kiam li estis 17-jaraĝa, kopiante la freskojn de [[Masaccio]] ĵaluzis lin la skulptisto [[Pietro Torrigiano]] pro liaj lerteco kaj rimarkoj, kaj donis al li pugnobaton en la vizaĝon, kiu rompis lian nazon kaj markis tutevive lian vizaĝon, kio videblas en la portretoj de Mikelanĝelo.<ref>Coughlan, p. 42</ref> === Bolonjo, Florenco kaj Romo, 1492–1499 === Mikelanĝelo studis en la lernejo kaj vivis ĉe la Mediĉoj apenaŭ tri jarojn, kiam mortis lia fama [[meceno]] [[Lorenzo de Mediĉo]] (8a de Aprilo 1492), kio ŝanĝis la situacion de Mikelanĝelo.<ref name="Tolnay2021">J. de Tolnay, ''The Youth of Michelangelo'', pp. 20–21</ref> La filo de Lorenzo, Piero, heredis la pozicion, sed ne la kvalitojn de sia patro. Li lasis la sekurecon de la kortego de Medici kaj revenis ĉe sia patro. En la sekvaj monatoj li ĉizis plurkoloran lignan ''Krucifikson'' (1493), kiel donaco al la prioro de la florenca preĝejo Sankta Spirito, kiu ebligis lin fari iom da [[anatomio|anatomiaj]] studoj de kadavroj el la preĝeja hospitalo.<ref name="Condivi17">A. Condivi, ''The Life of Michelangelo'', p. 17</ref> Tiu estis la unua el kelkaj fojoj en lia kariero, kiam Mikelanĝelo studis anatomion diksekcante kadavrojn.<ref>Laurenzo, Domenico (2012). ''[https://books.google.com/books?id=u_U59cV_UCsC&pg=PA15 Art and Anatomy in Renaissance Italy: Images from a Scientific Revolution]''. Metropolitan Museum of Art. p. 15. {{ISBN|1588394565}}.</ref><ref>{{cite journal |first1=A. |last1=Zeybek |last2=Özkan |first2=M. |title=Michelangelo and Anatomy |journal=Anatomy: International Journal of Experimental & Clinical Anatomy |volume=13 |issue=Supplement 2 |date=Aŭgusto 2019 |page=S199 }}</ref> Inter 1493 kaj 1494, Mikelanĝelo aĉetis blokon el marmoro, kaj ĉizis grandan statuon de [[Herkulo]].<ref name="Condivi15" /> Tiun statuon oni sendis al Francio kaj poste malaperis iam en la 18-a jarcento.<ref name="Condivi15" /> Post la familio Strozzi akiris ĝin, Filippo Strozzi vendis ĝin al [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]] en 1529. En 1594, [[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]] instalis ĝin en la ''Jardin d'Estange'' de [[Fontainebleau]] kie ĝi malaperis en 1713 kiam la ''Jardin d'Estange'' estis detruita. La 20an de Januaro 1494, post forta neĝofalo, la heredinto de Lorenzo, Piero de Medici, mendis statuon faritan el neĝo, kaj Mikelanĝelo denove venis en la kurtegon de Medici.<ref>{{cite book|last=Coughlan|first=Robert|title=The World of Michelangelo: 1475–1564|url=https://archive.org/details/worldofmichaelan0000unse|url-access=limited|others=et al|publisher=Time-Life Books|year=1966|page=[https://archive.org/details/worldofmichaelan0000unse/page/67 67]}}</ref> Samjare, la Medici estis elpelitaj el Florenco kiel rezulto de la insurekcio de [[Girolamo Savonarola|Savonarola]]. Mikelanĝelo lasis la urbon antaŭ la fino de la politika tumulto, kaj iris al [[Venecio]] kaj poste al [[Bolonjo]].<ref name="Tolnay2021" /> [[Dosiero:Michelangelo Bacchus.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|[[Bakĥo]] (1497)}}]] En Bolonjo, li estis komisiita ĉizi kelkajn el la lastaj malgrandaj figuroj por la kompletigo de la Sanktejo de Sankta Domeniko, en la preĝejo dediĉita al tiu sanktulo. En tiu periodo Mikelanĝelo studis la fortikajn reliefojn ĉizitajn de [[Jacopo della Quercia]] ĉirkaŭ la ĉefa portalo de la [[Baziliko Sankta Petronio]], kiel la panelo de ''La kreado de Eva'', kompono kiu reaperos en la plafono de la [[Siksta Kapelo]].<ref>Bartz kaj König, p. 54</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1495, la politika situacio en Florenco estis pli trankvila; la urbo, antaŭe minacita de la francoj, ne plu estis en danĝero ĉar [[Karlo la 8-a (Francio)|Karlo la 8-a]] estis suferinta malvenkojn. Mikelanĝelo revenis al Florenco, sed ne ricevis komisiojn el la nova urboregistaro sub Savonarola.<ref>Miles Unger, ''Michelangelo: a Life in Six Masterpieces'', ĉ. 1</ref> Li revenis al la dungado de la Medici-oj.<ref name="Tolnay2425">J. de Tolnay, ''The Youth of Michelangelo'', pp. 24–25</ref> Dum la jarduono kiun li pasigis en Florenco, li laboris por du malgrandaj statuoj, infana ''Sankta Johano Baptista'' kaj dormanta ''Kupido''. Laŭ Condivi, Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici, por kiu Mikelanĝelo skulptis Sanktan Johanon la Baptiston, petis ke Mikelanĝelo "aranĝu ĝin tiel ke ĝi aspektu kvazaŭ ĝi estus entombigita" por ke li povu "sendi ĝin al Romo ... prezenti [ĝin kiel] antikvan verkon kaj ... vendi ĝin multe pli bone." Kaj Lorenzo kaj Mikelanĝelo estis senscie trompitaj pri la vera valoro de la peco fare de peranto. Kardinalo [[Raffaele Riario]], al kiu Lorenzo vendis ĝin, malkovris ke ĝi estas fraŭdo, sed estis tiel impresita de la kvalito de la skulptaĵo ke li invitis la artiston al Romo. <ref name="Condivi1920">A. Condivi, ''The Life of Michelangelo'', pp. 19–20</ref> Vasari ne mencias ĉi tiun epizodon kaj la verko ''Vivo de Michelangelo'' de [[Paolo Giovio]] indikas, ke Michelangelo mem provis prezenti la statuon kiel antikvaĵon. Ĉi tiu ŝajna sukceso en vendado de lia skulptaĵo eksterlande same kiel la konservativa florenca situacio eble kuraĝigis Mikelanĝelon akcepti la inviton de la prelato.<ref name="Tolnay2425" /> [[File:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned edit.jpg|thumb|''[[Pietato|Pietà]]'', Baziliko de Sankta Petro (1498–1499).]] Mikelanĝelo alvenis en Romo la 25an de Junio 1496<ref name="Tolnay2628">J. de Tolnay, ''The Youth of Michelangelo'', pp. 26–28</ref> estante 21-jaraĝa. La 4an de julio samjare, li eklaboris por komisio por la kardinalo Riario, tro granda statuo de la Romia vin-dio ''[[Dionizo|Bakĥo]]''. Post la verkofino, la vekon malakceptis la kardinalo, kaj poste eniris en la kolekto de la bankisto Jacopo Galli, por lia ĝardeno.<ref>Erin Sutherland Minter, "Discarded deity: The rejection of Michelangelo's Bacchus and the artist's response", Renaissance Studies 28, no. 3 (2013)</ref><ref>Luba Freedman, "Michelangelo's Reflections on Bacchus", Artibus et Historiae 24, no. 47 (2003)</ref> En Novembro 1497, la franca ambasadoro en la Sankta Seĝo, kardinalo Jean Bilhères de Lagraulas, komisiis lin ĉizi ''[[Pietato|Pietà]]'', skulptaĵon montrantan la bedaŭron de la [[Sankta Maria|Virgulino Maria]] ĉe la korpo de Jesuo. La temo, kiu ne estas parto de la biblia rakonto pri la Krucumo, estis ofta en religia skulptarto de mezepoka norda Eŭropo kaj estus tre konata al la Kardinalo.<ref name=Hirst47/> La kontrakto estis interkonsentita en aŭgusto de la sekva jaro. Mikelanĝelo estis 24-jaraĝa je ĝia kompletigo.<ref name=Hirst47>Hirst and Dunkerton pp. 47–55</ref> Ĝi baldaŭ estos rigardata kiel unu el la plej grandaj majstraĵoj de skulptarto en la mondo, "revelacio de ĉiuj potencialoj kaj forto de la skulptarto". Samtempa opinio estis resumita de Vasari: "Estas certe miraklo, ke senforma ŝtonbloko iam povus esti reduktita al perfekteco, kiun la naturo apenaŭ kapablas krei en la karno."<ref>Vasari, ''Lives of the painters: Michelangelo''</ref> La sola verko de Mikelanĝelo konata esti subskribita, lia nomo sur la skarpo de Maria, ĝi nun troviĝas en la [[Baziliko de Sankta Petro]].<ref>{{Cite web |last=Majanlahti |first=Anthony |date=2023-03-30 |title=Michelangelo's Signature and the Myth of Genius |url=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |access-date=2025-03-07 |website=Hyperallergic |language=en-US}}</ref> === Dua reveno al Florenco, 1499–1505 === {{Ĉefartikolo|Davido de Mikelanĝelo}} [[Dosiero:Michelangelo's David - right view 2.jpg|eta|maldekstra|{{centre|La originalo de la [[Davido de Mikelanĝelo]]}}]] La unua restado de Mikelanĝelo en Romo daŭris kvin jarojn, de la somero de 1496 ĝis la somero de 1501. En tiu epoko okazis gravegaj politikaj tumultoj en Florenco. Ludovico Buonaroti perdis sian postenon en 1494 kaj de tiam vidis sian filon Mikelanĝelo kiel la ĉefan vivtenanton de la familio. Li plurfoje petis lin reveni hejmen. Familia devo kaj orgojlo regis la konduton de Mikelanĝelo, kiu sendiskute vivtenis la patron kaj la gefratojn. Mikelanĝelo revenis en Florencon en 1499. La [[Respubliko Florenco|Respubliko]] ŝanĝiĝis post la falo de sia estro, kontraŭ-Renesanca pastro [[Girolamo Savonarola]], kiu estis ekzekutita en 1498, kaj la enpovigo de la ''gonfaloniere'' [[Piero Soderini]]. Mikelanĝelo ricevis komision de la konsuloj de la Gildo de Lano por kompletigi nefinitan projekto komencitan 40 jarojn antaŭe fare de [[Agostino di Duccio]]:<ref>[http://www.ikue.org/uk/uk01.pdf informoj pri la Mikelanĝela statuo de Davido] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305143352/http://www.ikue.org/uk/uk01.pdf |date=2016-03-05 }}, simbolo de la [[UK 2006]], en la kongresa kuriero "Florenca Lilio", volumo 1, paĝo 3]</ref> statuego el [[marmoro]] de [[Kararo]] portretanta [[Davido]]n kiel simbolo de la florenca libereco metota sur gablo de la [[Katedralo de Florenco]].<ref name=Paoletti387>Paoletti kaj Radke, pp. 387–89</ref> Mikelanĝelo respondis finkompletanta sian plej faman verkon, la statuo de ''Davido'', en 1504. Mikelanĝelo sukcesis atentante la tradician traktadon de la temo: skulpti junan giganton, atentan kaj streĉitan antaŭ granda ago. La rezulto impresis per la libera kaj samtempe preciza realigo kaj la triumfa potenco de la esprimo. La majstoveko definitive establis lian elstarecon kiel skulptisto de eksterordinara teknika kapablo kaj forto de simbola imagopovo. Teamo de konsultistoj, kiel [[Botticelli]], [[Leonardo da Vinci]], [[Filippino Lippi]], [[Pietro Perugino]], [[Lorenzo di Credi]], Antonio kaj Giuliano da Sangallo, [[Andrea della Robbia]], Cosimo Rosselli, [[Davide Ghirlandaio]], [[Piero di Cosimo]], Andrea Sansovino kaj kara amiko de Mikelanĝelo nome Granacci, estis kunvokita por decidi pri la loko kie starigi la statuon kaj elektis fine la ''Piazza della Signoria'' fronte al la ''Loĝio de Lanzi'' (''[[Palazzo Vecchio]]''). La statuo de Davido restis tie, ĝis kiam en 1882 ĝi estis protektocele translokigita en halegon de la [[Galerio de la Akademio de Florenco|Akademio]], kaj en 1910 marmora kopio estis starigita en la placo antaŭ la ''Signoria''.<ref name="Goldscheider1962">{{cite book |last1=Buonarroti |first1=Michelangelo |last2=Goldscheider |first2=Ludwig |title=Michelangelo: Paintings, Sculptures, Architecture |year=1962 |publisher=Phaidon Publishers |page=10 |url=https://archive.org/details/michaelangelo0000unse_h2o4/page/10/mode/2up?q=%22marble+replica%22}}</ref> En la sama periodo de lokigo de la ''Davido'', Mikelanĝelo eble partoprenis en la kreado de la skulpta profilo sur la fasado de ''Palazzo Vecchio'' konata kiel la ''Importuno di Michelangelo''. La hipotezo<ref name="Marinazzo 2020">{{Cite journal|last=Marinazzo|first=Adriano|date=2020|title=Una nuova possible attribuzione a Michelangelo. Il Volto Misterioso|url=https://www.academia.edu/44494234|journal=Art e Dossier|volume=379|pages=76–81}}</ref> pri la ebla implikiĝo de Mikelanĝelo en la kreado de la profilo baziĝas sur la forta simileco de ĉi-lasta al profilo desegnita de la artisto, datigebla al la komenco de la 16-a jarcento, nun konservita en la [[Muzeo Luvro]].<ref>{{Cite web|title=Avant Banksy et Invader, Michel-Ange pionnier du street art dans les rues de Florence|url=https://www.lefigaro.fr/culture/avant-banksy-et-invader-michel-ange-pionnier-du-street-art-dans-les-rues-de-florence-20201122|access-date=11a de Aprilo 2021|website=LeFigaro |date=22a de Novembro 2020|language=fr}}</ref> Aliaj skulptaĵoj el la sama epoko estas dua malpli granda Davido el bronzo, sankta Mateo por la katedralo de Florenco, kiun li neniam finis, sankta Maria kaj du nefinitaj [[reliefo]]j pri la sama temo. Je la kompletigo de la ''Davido'' venis alia mendo. Komence de 1504 [[Leonardo da Vinci]] estis komisiita por pentri ''La Batalon de [[Anghiari]]'' en la konsilia ĉambro de la ''Palazzo Vecchio'', prezentante la batalon inter Florenco kaj Milano en 1440. Mikelanĝelo tiam estis komisiita por pentri ''La Batalon de Cascina''. La du pentraĵoj estas tre malsamaj: Leonardo prezentas soldatojn batalantajn surĉevale, dum Mikelanĝelo havas soldatojn embuskitajn dum ili banas sin en la rivero. Neniu verko estis kompletigita kaj ambaŭ perdiĝis por ĉiam kiam la ĉambro estis renovigita. Ambaŭ verkoj estis tre admirataj, kaj kopioj restas de ili, la verko de Leonardo estis kopiita de [[Rubens]] kaj tiu de Mikelanĝelo de Bastiano da Sangallo.<ref>Paoletti kaj Radke, pp. 392–93</ref> Ankaŭ dum ĉi tiu periodo, Michelangelo estis komisiita de Angelo Doni por pentri "Sanktan Familion" kiel donacon por sia edzino, Maddalena Strozzi. Ĝi estas konata kiel la ''[[Doni Tondo|Doni Madonna]]'' kaj pendas en la Uffizi Galerio,<ref name="Goldscheider1962 11">{{cite book |last1=Buonarroti |first1=Michelangelo |last2=Goldscheider |first2=Ludwig |title=Michelangelo: Paintings, Sculptures, Architecture |year=1962 |publisher=Phaidon Publishers |page=11, plate 44 |url=https://archive.org/details/michaelangelo0000unse_h2o4/page/10/mode/2up?q=%27%27Angelo+Doni%27%27}}</ref> ankoraŭ en sia originala grandioza kadro, kiun Michelangelo eble desegnis.<ref>Hirst kaj Dunkerton, p. 127</ref> Li ankaŭ eble pentris la ''Madonon kaj Infanon kun [[Johano la Baptisto]]'', konatan kiel la ''Manĉestra Madono'' kaj nun en la Nacia Galerio, Londono.<ref>Hirst kaj Dunkerton, pp. 83–105, 336–46</ref> === Tombo de [[Julio la 2-a]], 1505–1545 === [[File:Michelangelo Second design for wall tomb for Julius II.jpg|thumb|dekstre|Dua dezajno de Mikelanĝelo por la monumento de la papo [[Julio la 2-a]].]] Baldaŭ post sia alveno en Romo, en 1505, Mikelanĝelo ricevis gravan mendon de la papo [[Julio la 2-a]]. Ties ideo estis krei tombomonumenton, kiu glorigus lin post lia morto, sed jam estu verkita dum lia vivo kaj laŭ liaj planoj.<ref name="Marinazzo-2022a">{{Cite book |last=Marinazzo |first=Adriano |url=https://www.academia.edu/95119245 |title=Michelangelo: l'architettura |publisher=Giunti |year=2022 |isbn=978-8809954533 |page=}}</ref> Post kiam la papo akceptis la planon de Mikelanĝelo, tiu restis dum la vintro de [[1505]]/[[1506]] ĉe la marmorminejoj de [[Kararo]] kaj kontrolis la eltiron kaj transporton de la necesa [[marmoro]]. Printempe li revenis al Romo kaj ekpreparis la laboron. Dum kelka tempo la papo interese sekvis la progreson de la laboro kaj estis entuziasma pri la juna skulptisto. Sed poste ŝanĝiĝis lia sinteno. Baldaŭ la papo devis zorgi pri militoj kaj konkeroj. Iam Mikelanĝelo sidis ĉetable ĉe li kaj aŭdis lin diri al juvelisto, ke li ne plu elspezos monon por ŝtonoj, ĉu malgrandaj ĉu grandaj. Aldoniĝis, ke kiam la artisto prezentos fakturon, oni petu lin reen reveni kaj fine li estis malafable forsendita. Mikelanĝelo malĝojegiĝis. Timante ne nur pri sia okupo, sed ankaŭ pri sia vivo, li subite forlasis Romon, kaj antaŭ ol la mesaĝistoj de la papo povis atingi lin, li jam estis en la sekura teritorio de Florenco en aprilo 1506. Reveninte hejmen, li ne plu atendis mendojn el Romo kaj restis dum la somero en Florenco. Pri kio li okupiĝis ne certas, sed li verŝajne daŭrigis la murpentradon de batalsceno por la granda kunvensalono de la granda konsilio. [[Dosiero:Moises2.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|Statuo de [[Moseo]], parto de la tombeja monumento de [[Julio la 2-a]]}}]] Dum la foresto de Mikelanĝelo la papo elektis [[Donato Bramante|Donato-n Bramante]], kiu ne estis amiko de Mikelanĝelo, por krei novan arkitektan planon por la rekonstruo de la baziliko de Sankta Petro. Mikelanĝelo opiniis, ke li estis devigita interrompi la skulptadon por ornami per freskoj la [[Siksta Kapelo|Sikstan Kapelon]] pro la malfavora influo de Bramante. La plano inkludis kvardek statuojn kaj finigon en kvin jaroj.<ref name="Goldscheider1962 14">{{cite book |last1=Buonarroti |first1=Michelangelo |last2=Goldscheider |first2=Ludwig |title=Michelangelo: Paintings, Sculptures, Architecture |year=1962 |publisher=Phaidon Publishers |page=14 |url=https://archive.org/details/michaelangelo0000unse_h2o4/page/14/mode/2up}}</ref> Sub la patroneco de la papo, Mikelanĝelo devis trairi konstantajn interrompojn en la laboro pri la tombo por plenumi nombrajn aliajn taskojn.<ref name="Marinazzo2025"/> La mendo por la tombo devigis la artiston forlasi Florencon lasante sian planitan pentraĵon de la ''Batalo de Cascina'' nefinita.<ref>{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199532940.001.0001/acref-9780199532940|title=The Oxford Dictionary of Art and Artists|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-953294-0|editor-last=Chilvers|editor-first=Ian|edition=4th|location=Online|language=en|chapter=Michelangelo (Michelangelo Buonarroti)|doi=10.1093/acref/9780199532940.001.0001}}</ref><ref name="Campbell-2005">{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198601753.001.0001/acref-9780198601753|title=The Oxford Dictionary of the Renaissance|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-860175-3|editor-last=Campbell|editor-first=Gordon|edition=Online|language=en|chapter=Michelangelo Buonarroti or Michelagnolo Buonarroti|doi=10.1093/acref/9780198601753.001.0001}}</ref><ref name="Osborne-2003">{{Cite book|last1=Osborne|first1=Harold|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662037.001.0001/acref-9780198662037|title=The Oxford Companion to Western Art|last2=Brigstocke|first2=Hugh|publisher=Oxford University Press|year=2003|isbn=978-0-19-866203-7|editor-last=Brigstocke|editor-first=Hugh|edition=Online|language=en|chapter=Michelangelo Buonarroti|doi=10.1093/acref/9780198662037.001.0001}}</ref> Tiutempe, Mikelanĝelo estis establita kiel artisto;<ref>{{Cite book|last=Pater|first=Walter|url=https://books.google.com/books?id=OEVXiKyENo4C|title=The Renaissance: Studies in Art and Poetry|publisher=Courier Corporation [2005, 2013 reprint]|year=2013|orig-year=First published 1893|isbn=978-0-486-14648-5|edition=4th|page=55|language=en}}</ref> kaj li kaj Julio la 2-a havis koleremajn karakterojn kaj baldaŭ kverelis.<ref name="Campbell-2005" /><ref name="Osborne-2003" /> La 17-an de aprilo 1506, Mikelanĝelo forlasis Romon sekrete al Florenco, kaj restis tie ĝis la florenca registaro premis lin reveni al la papo.<ref name="Osborne-2003" /> Julio sukcese militis kaj invadis senkontraŭstare la urbon [[Bolonjo]]. Mikelanĝelo konvinkiĝis reiri sekure ĉe la papo kaj tiu bonvenigis la artiston amikece. Li mendis bronzan statuon pri si mem, starigotan super la ĉefa enirejo de la preĝejo de [[sankta Petronio]] en Bolonjo, kiel simbolo de lia konkero de la urbo. En la sekvaj dek kvin monatoj Mikelanĝelo tute dediĉis sin al tiu nova tasko, sed la gajnata mono apenaŭ sufiĉis por vivi. Krome li ne spertis pri la prilaboro de metalo, kaj helpanto, kiun li venigis el Florenco, evidentiĝis ribelema kaj estis maldungita. Malgraŭ ĉio, li tamen sukcesis kaj la 21-an de februaro 1508 estis inaŭgurita la majesta bronza koloso de la sidanta papo kun robo kaj [[sceptro]], tenanta de unu mano la ŝlosilojn kaj gestanta benon kaj komandon per la alia. Tri jarojn poste ĝi estis detruita pro revolucio. La popolo de Bolonjo ribelis kontraŭ la aŭtoritato de la papo Julio, kies senditoj kaj subuloj estis forpelitaj kaj kies statuo estis malsuprenĵetita. La verko de Mikelanĝelo estis moke tirata tra la stratoj, disbatita kaj la eroj ĵetitaj en fornon. Kvankam Mikelanĝelo laboris pri la tombo de la papo dum 40 jaroj, ĝi neniam estis finita laŭ lia kontento.<ref name="Goldscheider1962 14"/> Ĝi situas en la [[Baziliko de Sankta Petro en Katenoj|Preĝejo de ''San Pietro in Vincoli'']] en Romo kaj estas plej fama pro la centra [[Moseo (Mikelanĝelo)|figuro de Moseo]], kompletigita en 1516.<ref name="Bartz134" /> El la aliaj statuoj celitaj por la tombo, du, konataj kiel la ''Ribelema Sklavo'' kaj la ''Mortanta Sklavo'', nun estas en la [[Muzeo Luvro]].<ref name="Goldscheider1962 14"/> === Plafono de la [[Siksta Kapelo]], 1508 –1512 === [[File:Italy-3214 (5387296511).jpg|thumb|Mikelanĝelo pentris la plafonon de la [[Siksta Kapelo]]; la laboro daŭris ĉirkaŭ kvar jarojn por kompletigi ĝin (1508–1512).<ref name="Bartz134">Bartz kaj König, p. 134</ref>]] La artisto fininte la statuon de Bolonjo, sekvis la papon al Romo. Tie li tamen ne povis daŭrigi la laboron ĉe la papa tombomonumento, sed devis daŭrigi pentradon en la [[Siksta Kapelo]].<ref name="Marinazzo2025"/><ref name="Marinazzo2018">{{Cite journal|last=Marinazzo|first=Adriano|date=2018|title=La Tomba di Giulio II e l'architettura dipinta della volta della Sistina|url=https://www.academia.edu/38502373|journal=Art e Dossier|volume=357|pages=46–51|issn=0394-0179|via=}}</ref> Li tute ne ŝatis tiun laboron kaj faris ĝin dekomnce kontraŭvole, tamen estas ĉefe tiu ĉi verko pro kiu li estas konata nuntempe. La plafono de la [[Siksta Kapelo]] estas la nura verko, kiun Mikelanĝelo povis krei laŭ sia ideo. La unua plano de la papo, laŭ kiu Mikelanĝelo komencis la laboron, konsistis nur el fresko de la 12 apostoloj. Mikelanĝelo proponis planon kun centoj da figuroj prezentantan la ''[[Genezo]]n'' ekde la kreado ĝis la granda diluvo, kun kromaj bildoj de [[profeto]]j kaj [[sibilo]]j kaj la prapatroj de Kristo. Laŭ la rakonto de Condivi, [[Bramante]], kiu laboris pri la konstruado de la [[Baziliko de Sankta Petro]], indignis pri la mendo de Mikelanĝelo por la tombo de la papo kaj konvinkis la papon mendi lin por tekniko, kiun li ne konis, por ke li malsukcesu en la tasko.<ref>Coughlan, p. 112</ref> Mikelanĝelo ricevis origine mendon por pentri la ''Dek Du [[Apostolo]]jn'' sur la [[pendentivo]]j, kiuj subtenis la plafonon, kaj por kovri la centran parton de la plafono per ornamaĵoj.<ref name="Goldscheider1962 12">{{cite book |last1=Buonarroti |first1=Michelangelo |last2=Goldscheider |first2=Ludwig |title=Michelangelo: Paintings, Sculptures, Architecture |year=1962 |publisher=Phaidon Publishers |page=12 |url=https://archive.org/details/michaelangelo0000unse_h2o4/page/12/mode/2up}}</ref>Mikelanĝelo persvadis Papon Julion la 2-an doni al li liberon kaj proponis malsaman kaj pli kompleksan skemon,<ref name="Campbell-2005" /><ref name="Osborne-2003" /> reprezentantan la [[Kreo de Adamo|Kreon]], la [[Falo de la homo|Falon de la Homo]], la Promeson de Savo fare de la profetoj, kaj la [[Bibliaj genealogioj de Jesuo|genealogion de Kristo]]. La verko estas parto de pli granda skemo de ornamado ene de la kapelo, kiu reprezentas elementojn de la doktrino de la [[Katolika Eklezio]].<ref name="Goldscheider1962 13">{{cite book |last1=Buonarroti |first1=Michelangelo |last2=Goldscheider |first2=Ludwig |title=Michelangelo: Paintings, Sculptures, Architecture |year=1962 |publisher=Phaidon Publishers |page=13 |url=https://archive.org/details/michaelangelo0000unse_h2o4/page/12/mode/2up}}</ref> [[Dosiero:Judith und Holofernes (Michelangelo).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Judith kaj servistino kun la kapo de Holoferno, [[Siksta Kapelo]]}}]] La komponaĵo etendiĝas sur 500 kvadrataj metroj da plafono<ref>Bartz kaj König, p. 43</ref> kaj enhavas pli ol 300 figurojn.<ref name="Goldscheider1962 12"/> En ĝia centro estas naŭ epizodoj el la [[Genezo]], dividitaj en tri grupojn: la kreado de la tero fare de Dio; la kreado de la homaro fare de Dio kaj ilia falo de la graco de Dio; kaj fine, la stato de la homaro kiel reprezentita de [[Noaĥo]] kaj lia familio. Sur la pendentivoj subtenantaj la plafonon estas pentritaj dek du viroj kaj virinoj, kiuj profetis la alvenon de Jesuo, sep [[profeto]]j de Izraelo, kaj kvin [[sibilo]]j, profetinoj de la klasika mondo.<ref name="Goldscheider1962 12"/> Inter la plej famaj pentraĵoj sur la plafono estas [[La Kreo de Adamo]],<ref name="Marinazzo-2022b">{{Cite journal |last=Marinazzo |first=Adriano |date=2022 |title=Michelangelo as the Creator. The self-portrait of the Buonarroti Archive, XIII, 111 r |url=https://www.academia.edu/102248857 |journal=Critica d'Arte |issue=13–14 |pages=99–107}}</ref> [[Adamo kaj Eva]] en la [[Ĝardeno de Edeno]], la [[Diluvo]], la Profeto [[Jeremia]], kaj la Kuma Sibilo. Ĉirkaŭ majo de 1508 la preparlaboroj estis finitaj kaj Mikelanĝelo eklaboris. Samjare li venigis kelkajn helppentristojn el Florenco, sed ili estis ricevintaj tradician edukadon kaj ne sukcesis traduki la planojn de Mikelanĝelo al freskoj kaj kontentigi lin. Tial jam baldaŭ li forsendis ilin kaj sola finis la gigantan taskon, utiligante nur mekanikan helpon. Urĝa bezono de mono por antaŭenigi la projekton devigis lin interrompi sian laboron kaj postsekvi la papon ĝis Bolonjo, inter septembro de la jaro 1510 kaj januaro 1511. La korpaj kondiĉoj kun kapo levita al la plafono estis ege streĉigaj kaj malkomfortaj. Sed post kvar jaroj kaj duono la tasko estis plenumita. Tuj post la fino de la laboro ĉe la [[Siksta Kapelo]], Mikelanĝelo jam relaboris pri la marmora statuo de [[Julio la 2-a]]. Sed tiu mortis post nur kvar monatoj, kaj liaj heredintoj jam somere de la jaro [[1513]] ŝanĝis la kontrakton al malpligranda versio de la monumento. La originalaj planoj estas perditaj, oni nur scias, ke la monumento estis starigota en unu el la kapeloj de la baziliko de sankta Petro, disigita de la muro, ortangula kaj libera, kio estis tute nekonata en la tiama arkitekturo de tomboj. Ankaŭ la nova plano estis granda kaj impona, ĝi konsistis el triflanke libera duetaĝa strukturo ornamita per statuoj. En la supera etaĝo kuŝu granda figuro de la papo kun vizio de la virgulino kaj la bebo super si, plorantaj anĝeloj ĉeflanke, profetoj kaj alegorioj en la anguloj - entute 16 figuroj. === Florenco sub la papoj Medici, 1513 – komence de 1534 === En la jaro 1513 la kardinalo Giovanno de Mediĉo iĝis posteulo de Julio la 2-a kaj transprenis la papan nomon [[Leono la 10-a]].<ref name=Bartz134/> Ĉirkaŭ samepoke la [[Mediĉoj]] reatingis per perforto kaj trompo sian influon en Florenco neniigante la liberajn instituciojn, kiuj estiĝis post la epoko de Savonarola. Mikelanĝelo ja estis unuflanke amiko kaj subtenata de tiu familio, sed aliflanke li estis ŝatanto de la respubliko Florenco. [[Dosiero:Michelangelo's Moses (Rome).jpg|eta|dekstre|220ra|Dum jaroj Mikelanĝelo kombinis laborojn por la tombo de Julio la 2-a kun tiuj por la Siksta Kapelo kaj aliaj verkoj.]] De 1513 ĝis 1516, Papo Leono havis bonajn rilatojn kun la pluvivaj parencoj de Papo Julio, do kuraĝigis Mikelanĝelon daŭrigi laboron pri la tombo de Julio, sed la familioj denove malamikiĝis en 1516 kiam Papo Leono provis kapti la [[Duklando de Urbino|Duklandon de Urbino]] de la nevo de Julio, Francesco Maria la 1-a della Rovere.<ref>Miles Unger, ''Michelangelo: a Life in Six Masterpieces'', ĉ. 5</ref> Papo Leono tiam ĉesigis la laboron de Mikelanĝelo pri la tombo, kaj komisiis lin rekonstrui la fasadon de la [[Baziliko de Sankta Laŭrenco (Florenco)|Baziliko de Sankta Laŭrenco en Florenco]] kaj ornami ĝin per skulptaĵoj. Li pasigis tri jarojn kreante desegnaĵojn kaj modelojn por la fasado, kaj ankaŭ provante malfermi novan marmorŝtonminejon ĉe [[Pietrasanta]] specife por la projekto. En 1520, la laboro estis subite nuligita de liaj finance premitaj patronoj antaŭ ol iu ajn vera progreso estis farita. Al la baziliko mankas fasado ĝis hodiaŭ.<ref>Coughlan, pp. 135–36</ref> Por tiu plano Mikelanĝelo entuziasmiĝis, forlasante sian taskon ĉe la tombejo de Julio kaj proponis sin por la realigo de la fasado. La familio plaĉe akceptis lin, kvankam ĝi antaŭe planis transdoni la laboron al [[Leonardo da Vinci]]. La heredantoj de Julio akceptis, ĉar tiel ili povis neniigi la jam trijaran kontakton favore al nova ĉirkaŭ duone malpli granda projekto. Mikelanĝelo starigis por la preĝeja fasado planon kunigante skulptarton kaj arkitekturon, tiel grandiozan kia estis tiu por la originala monumento de Julio. La kontrakto estis subskribita januare de la jaro 1518 kaj la artisto veturis al Carrara por kontroli la elfoson de la marmoro. Sed la mendintoj pro politikaj kialoj devigis lin uzi novajn ŝtonminejojn en [[Pietrasanta]], li devis nuligi la kontrakton en Carrara. Malkontentegis la tieaj ŝtonministoj kaj estiĝis teknikaj problemoj en la nova ŝtonminejo, kien la tiam 44-jara Mikelanĝelo devis translokiĝi. Li fine koleriĝis kaj nuligis la kontraktojn por la fasado marte de la jaro 1518. Reveninte al Florenco, oni proponis al li multajn laborojn. Tiel la reĝo de Francujo ŝatus havi ion verkitan de li por starigi ĝin apud du pentraĵoj de Rafaelo, kiujn li jam posedis. La administrantaro de Bolonjo volis, ke li konstruu la fasadon de la preĝejo sankta Petronio; tiu de Ĝenovo bronzan statuon de la granda admiralo [[Andrea Doria]]. Kardinalo Grimani petegis iujn ajn pentraĵojn aŭ statuojn, kiuj restis al li; aliaj artoŝatantoj petegis malgrandaĵojn kiel desegnaĵojn aŭ planojn. En 1520, la Medici-oj revenis al Mikelanĝelo kun alia granda propono, tiam por familia funebra kapelo en la Baziliko de Sankta Laŭrenco.<ref name=Bartz134/> Por la estonteco, ĉi tiu projekto, kiu okupis la artiston dum granda parto de la 1520-aj kaj 1530-aj jaroj, estis pli plene realigita. Mikelanĝelo uzis sian diskretecon por krei la komponaĵon de la Medici-Kapelo, kiu enhavas la grandajn tombojn de du el la pli junaj membroj de la Medici-familio, Giuliano, Duko de Nemours, kaj Lorenzo, lia nevo. Ĝi ankaŭ servas por memorigi iliajn pli famajn antaŭulojn, nome [[Lorenzo de Mediĉo|Lorenzo la Grandioza]] kaj lian fraton Giuliano, kiuj estas entombigitaj proksime. La tomboj montras statuojn de la du Medici kaj alegoriajn figurojn reprezentantajn ''Nokton'' kaj ''Tagon'', kaj ''Krepuskon'' kaj ''Aŭroron''. La kapelo enhavas ankaŭ la Medici-Madonon de Mikelanĝelo.<ref name="Goffen1999">{{cite journal|last=Goffen|first=Rona|title=Mary's Motherhood According to Leonardo and Michelangelo|journal=''Artibus et Historiae''|volume=20|number=40|year=1999|page=59|doi=10.2307/1483664|jstor=1483664}}</ref> En 1976, kaŝita koridoro estis malkovrita kun desegnaĵoj sur la muroj, kiuj rilatis al la kapelo mem.<ref>Barenboim, Peter; Sergey Shiyan, [http://www.florentine-society.ru/Medici_Chapel_Mysteries.htm ''Michelangelo: Mysteries of Medici Chapel'', SLOVO, Moskvo, 2006]. {{ISBN|5-85050-825-2}}.</ref><ref>Barenboim, Peter, "Michelangelo Drawings – Key to the Medici Chapel Interpretation", Moskvo, Letny Sad, 2006, {{ISBN|5-98856-016-4}}.</ref> [[Dosiero:Medicibib.jpg|eta|maldekstre|{{centre|''Biblioteca Medicea Laurenziana'' laŭ planoj de Mikelanĝelo}}]] Papo [[Leono la 10-a]] mortis en 1521 kaj estis sukcedita nelonge de la severa [[Hadriano la 6-a]], kaj poste de lia kuzo Giulio Medici kiel Papo [[Klemento la 7-a]].<ref>Coughlan, pp. 151–52.</ref> En 1524, Mikelanĝelo ricevis arkitekturan komision de la Medici-papo por la [[Laŭrenca Biblioteko]] ĉe la Preĝejo de Sankta Laŭrenco.<ref name=Bartz134/> Li desegnis kaj la internon de la biblioteko mem kaj ĝian halon, konstruaĵon utiligantan arkitekturajn formojn kun tia dinamika efiko, ke ĝi estas vidata kiel la antaŭulo de [[baroka arkitekturo]]. Estis lasita al asistantoj interpreti liajn planojn kaj efektivigi la konstruadon. La biblioteko ne estis malfermita ĝis 1571, kaj la halo restis nekompleta ĝis 1904.<ref>Bartz kaj König, p. 87.</ref> Pri la periodo de 1518 ĝis 1522 oni certas nur pri lia laboro ĉe la du sklavostatuoj por la monumento de Julio kaj la realigo de mendo por tri romanoj pri statuo de resurekciinta Kristo, kiun li ricevis jam en 1514. La nefinitaj sklavoj staras ĝis nun enmurigitaj en groto en la ĝardenoj de Boboli en Florenco. La statuo de Kristo, preskaŭ finpretigita de la majstro (nur iom finita de ties disĉiploj) troviĝas en la preĝejo sankta Maria sopra Minerva en Romo, sed montras malmulte da entuziasmo kaj inventan spiriton, kvankam la partoj finpretigitaj de Mikelanĝelo mem estas formale kaj metieje perfektaj. La sekvajn dek du jarojn (de 1522 ĝis 1534) Mikelanĝelo pasigis en Florenco kaj laboris ĉefe por la Mediĉoj. Plano pri aro da tombejaj monumentoj el la jaro 1520 estiĝis aktuala nur post la morto de Leono la 10-a kaj la mallonga papeco de [[Hadriano la 6-a]], kiam papiĝis [[Klemento la 7-a]]. En 1527, florencaj civitanoj, kuraĝigitaj de la [[Disrabado de Romo (1527)|rabado de Romo]], forpelis la Mediĉojn kaj restarigis la respublikon. Sieĝo de la urbo sekvis, kaj Mikelanĝelo helpis sian amatan Florencon laborante pri la fortikaĵoj de la urbo de 1528 ĝis 1529. La urbo falis en 1530, kaj la Mediĉoj estis restarigitaj al la povo,<ref name=Bartz134/> kun la juna Alessandro Medici kiel la unua Duko de Florenco. Papo Klemento, Mediĉo mem, kondamnis Mikelanĝelon al mortopuno. Oni supozas, ke Mikelanĝelo kaŝis sin dum du monatoj en malgranda ĉambro sub la Mediĉaj kapeloj en la Baziliko de Sankta Laŭrenco kun lumo de nur eta fenestro, farante multajn karbo- kaj kreto-desegnaĵojn, kiuj restis kaŝitaj ĝis la ĉambro estis remalkovrita en 1975, kaj malfermita al malgrandaj nombroj da vizitantoj en 2023. Mikelanĝelo estis fine pardonita de la Mediĉoj kaj la mortokondamno ĉesigita, por ke li povu kompletigi laboron pri la Siksta Kapelo kaj la tombo de la familio Mediĉoj. Li forlasis Florencon por Romo en 1534.<ref>{{cite news| last=Giuffrida | first=Angela | title=Michelangelo's secret sketches under church in Florence open to public |newspaper=The Guardian | date=31a de Oktobrp 2023 | url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2023/oct/31/michelangelo-secret-sketches-under-church-in-florence-open-to-public}}</ref> Malgraŭ la subteno de Mikelanĝelo al la respubliko kaj rezisto al la regado de Mediĉoj, Papo Klemento restarigis la pagon, kiun li antaŭe donis al la artisto, kaj faris novan kontrakton kun li pri la tombo de Papo Julio.<ref>Coughlan, pp. 159–61.</ref> === Militagado en Florenco === De aprilo 1524 ĝis oktobro 1526 Mikelanĝelo laboris pri la [[Laŭrenca Biblioteko]], kiun Klemento la 2-a volis konstrui kiel eble plej rapide. Nur poste la artisto denove zorgis pri la tombejaj monumentoj. En [[1527]] okazis la ''sacco di Roma'' kaj la ŝajne ne malhavebla neniigo de la papo Klemento. La florencanoj profitis la okazon por forpeli la Mediĉojn el la urbo kaj starigi denove respublikan registaron. [[Dosiero:"Ein absolutes Meisterwerk der Renaissance". 12.jpg|eta|dekstre|259ra|''La Nokto'' estas majstroverko de Mikelanĝelo en la tomboj de la Mediĉoj.]] Kompreneble ne plu estis mono por daŭrigi la laboron en Sankta Laŭrenco kaj Mikelanĝelo okupiĝis por la novaj estroj dumtempe pri grupo el ''Herkulo kaj Kako'' kaj alia el ''Samsono kaj la filiŝtoj'' (tiu ĉi el marmora bloko, kiuj jam estis prilaborita aliacele de Baccio Bandinelli. Sed baldaŭ poste oni vokis lin por protekti la urbon. Klemento kaj lia malamiko [[Karolo la 5-a]] paciĝis kaj provis kune restarigi la estrecon de la Mediĉoj en Florenco. Por la onta sieĝo oni nomis Mikelanĝelon ĉefteknikisto por la fortikaĵoj. Dum la frua somero de [[1529]] li zorgis do pri la fortikaĵoj de [[San Miniato]]; de julio ĝis septembro li partoprenis diplomatan mision al [[Ferrara]] kaj [[Venecio]]. Post kiam li revenis meze de septembro, evidentiĝis ke pro interna perfido kaj troa forto de la malamiko ne ekzistis solvo por Florenco. Post [[melankolio|melankolia]] atako li subite ekvojaĝis al Venecio, kie li restis dum kelka tempo kaj negociis pri onta loĝejo en Francujo. Sed dum la sieĝo li revenis al Florenco, kvankam li ne partoprenis en la lasta tago de la liberecbatalo por la urbo. Kiam kapitulacis la urbo en 1530, la plej multaj el tiuj, kiuj partoprenis en ĝia defendo, estis kondamnitaj. Mikelanĝelo opiniis sin en danĝero, sed pro agado de Baccio Valoris, li estis tuj denove dungita de la papo Klemento. En la sekvaj kvar jaroj, li portempe daŭrigis la laboron ĉe la monumentoj por la Mediĉoj kaj la Laŭrenca Biblioteko, ekde 1532 helpata de [[Giovanni Angelo Montorsoli]] kaj aliaj lernantoj. La statuoj de la Mediĉo-monumentoj estas inter la plej bonaj verkoj el la meza skulptarta periodo de Mikelanĝelo. Temas pri 4 grandaj statuoj, prezentantaj 4 horojn de la tago. El ili la plej fama estas la Nokto. Iu admiranto laŭdis per strofo, kaj Michelangelo respondis. Jen la tradukoj de la du strofoj. Por kompreni la respondon, oni memoru, ke estis freŝa la memoro pri la kapitulaco de Florenco. {{Div col|cols = 2}} ''La admiranto'' La nokton, kiu dormas plej gracia, anĝelo skulptis, kaj ŝi estas viva, el ŝtono, kaj min kredu en defio: ŝin veku, kaj respondos voĉo ŝia ''Mikelanĝelo'' En ŝton’ dormado estas mia ŝajno dum min  ĉirkaüas honto sen [[konsolo]]. Ne vidi, aŭdi estas por mi gajno. Ne veku min: mallaŭtu la parolo. {{Div col end}} === Lastaj jaroj en Romo, 1534–1546 === [[Dosiero:Michelangelo-minos2.jpg|eta|170ra|maldekstra|Minoso mordita de serpento.]] En 1531 Mikelanĝelo grave malsaniĝis. En 1532 li restadis en Romo kaj akceptis alian kontrakton por la finpretigo de la monumento de papo Julio, kiu estis ankoraŭ malpligrandigita kaj estis starigita ne en la baziliko sankta Petro, sed en la [[Baziliko de Sankta Petro en Katenoj]] (en karcero). Aŭtune de la jaro 1534 li definitive forlasis Florencon. La restantaj laboroj ĉe la kapelo de la Mediĉoj estis finpretigitaj de liaj lernantoj kaj la kapelo estis malfermita nur en 1545. En Romo, Mikelanĝelo loĝis proksime de la preĝejo Santa Maria di Loreto. En tiu apoko li renkontiĝis kun la poetino Vittoria Colonna, markizino de [[Pescara]], kiu iĝis unu el liaj plej intimaj amikoj ĝis lia morto en 1547.<ref name="A. Condivi p. 103">A. Condivi (eld. Hellmut Wohl), ''The Life of Michelangelo'', p. 103, Phaidon, 1976.</ref> Post la finpretigo de la Mediĉo-tombejaj monumentoj, Mikelanĝelo intencis dediĉi sin al la finpretigo de la monumento de Julio, sed papo Klemento ĝuste antaŭ sia morto en 1534 insistis por ke li laboru en la Siksta Kapelo ornamante la frontan muron super la altaro, forviŝante freskojn de [[Perugino]]. La temo elektita estis la [[Lasta juĝo]]. 60-jaraĝa Mikelanĝelo ekloĝis definitive en Romo aŭtune de la jaro 1534. Baldaŭ poste mortis Klemento. Lia posteulo iĝis [[Paŭlo la 3-a]] el la familio Farnese, kiu ludis gravan rolon por la kompletigo de la projekto, por kiu li laboris el 1534 ĝis Oktobro 1541.<ref name=Bartz134/> La fresko montras la Duan Venon de Kristo kaj lia Juĝo al la animoj. Mikelanĝelo ignoris la kutimajn artajn konvenciojn portretante Jesuon, montrante lin kiel fortika, muskolhava figuro, juna, senbarba kaj nuda.<ref name=Bartz100/> Li estas ĉirkaŭita de sanktuloj, inter kiuj [[Apostolo Bartolomeo|Sankta Bartolomeo]] tenas pendantan, haŭton, portantan la bildon de Mikelanĝelo. La mortintoj leviĝas el siaj tomboj, por esti senditaj aŭ al la Ĉielo aŭ al la Infero.<ref name=Bartz100>Bartz and König, pp. 100–02.</ref> [[Dosiero:Michelangelo JGericht4.jpg|eta|La ''lasta juĝo'' en la [[Siksta Kapelo]] (1534-1541)]] Pli ol la antaŭaj papoj, Paŭlo postulis, ke Mikelanĝelo laboru senkondiĉe por li, kaj forlasu ĉiujn aliajn laborojn. En la sekvaj sep jaroj Mikelanĝelo ĉefe pentris la lastan juĝon. Post ties finpretigo en 1541, li devis zorgi pri du aliaj grandaj freskoj en la nova papa kapelo, kiun konstruigis la papo en Vatikano, kaj kiun li nomis laŭ si mem ''Capella Paolina''. La fresko de la lasta juĝo en la Siksta Kapelo estas unu el la plej famaj bildoj de la mondo. Ĉe ambaŭ freskoj de la Paŭla Kapelo Mikelanĝelo atingis denove spiritan klimakson. En tiu tempo tamen leviĝis iuj kritikoj pro la abundo de nudaj personoj. La bildigo de Kristo kaj la Virgulino Maria nudaj estis konsiderata sakrilegia, kaj Kardinalo Carafa (Paŭlo la 4-a) kaj Monsinjoro Sernini (la ambasadoro de [[Mantovo]]) kampanjis por forigi aŭ cenzuri la freskon, sed la Papo rezistis. Ĉe la [[Koncilio de Trento]], baldaŭ antaŭ la morto de Mikelanĝelo en 1564, oni decidis obskuri la genitalojn kaj [[Daniele da Volterra]], metilernanto de Mikelanĝelo, estis komisiita por fari la ŝanĝojn.<ref>Bartz kaj König, pp. 102, 109.</ref> Necenzurita kopio de la originalo, de Marcello Venusti, troviĝas en la [[Muzeo Kapodimonte]] de [[Napolo]].<ref name="Goldscheider1962 20">{{cite book |last1=Buonarroti |first1=Michelangelo |last2=Goldscheider |first2=Ludwig |title=Michelangelo: Paintings, Sculptures, Architecture |year=1962 |publisher=Phaidon Publishers |page=20, Appendix Plate XXX |url=https://archive.org/details/michaelangelo0000unse_h2o4/page/20/mode/2up}}</ref> Siaflanke Daniele da Volterra ricevis la kromnomon "il braghettone", kiu en la Roma dialekto signifas "la kalsonisto". Mikelanĝelo laboris pri kelkaj arkitekturaj projektoj tiutempe. Ili inkluzivis dezajnon por la [[Kapitolo (Romo)|Kapitolo]] kun ĝia trapeza placo montranta la antikvan bronzan statuon de [[Marko Aŭrelio]]. Li desegnis la supran etaĝon de la Palazzo Farnese kaj la internon de la [[Baziliko de Sankta Maria de la Anĝeloj kaj la Martiroj|Preĝejo de Santa Maria ''degli Angeli'']], en kiu li transformis la volbitan internon de antikva romia banejo. Aliaj arkitekturaj verkoj estas ''San Giovanni dei Fiorentini'', la Sforza Kapelo (''Capella Sforza'') en la [[Baziliko Sankta Maria la Granda]] kaj la ''Porta Pia''.<ref name="Goldscheider1962 8">{{cite book |last1=Buonarroti |first1=Michelangelo |last2=Goldscheider |first2=Ludwig |title=Michelangelo: Paintings, Sculptures, Architecture |year=1962 |publisher=Phaidon Publishers |page=8 |url=https://archive.org/details/michaelangelo0000unse_h2o4/page/8/mode/2up}}</ref> === Baziliko Sankta Petro, 1546-1564 === {{Ĉefartikolo|Baziliko Sankta Petro}} [[File:Basilique Saint-Pierre Vatican dome.jpg|thumb|La kupolo de la [[Baziliko Sankta Petro]]]] Dum ankoraŭ laboris pri la ''Lasta Juĝo'', Mikelanĝelo ricevis plian komision por la Vatikano. Tio estis por la pentrado de du grandaj freskoj en la ''Cappella Paolina'', prezentantaj signifajn okazaĵojn en la vivoj de la du plej gravaj sanktuloj de Romo, nome la ''Konverton de Saŭlo'' kaj la ''Krucumon de Sankta Petro''. Kiel ĉe la ''Lasta Juĝo'', ĉi tiuj du verkoj estas kompleksaj komponaĵoj enhavantaj grandan nombron da figuroj.<ref>Bartz kaj Kŏnig, p. 16.</ref> Ili estis kompletigitaj en 1550. En la sama jaro, [[Giorgio Vasari]] publikigis sian ''[[La vivoj de la plej elstaraj pentristoj, skulptistoj kaj arkitektoj|Le Vite]]'', inkluzive de biografio pri Mikelanĝelo.<ref>Ilan Rachum, ''The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia'', Octopus (1979) {{ISBN|0-7064-0857-8}}.</ref> En 1546 mortis la arkitekto Antonio da Sabgallo la Juna, kiu estis prizorganta la konstruadon de palaco Farnese, kaj de la Baziliko de Sankta Petro.<ref name=Bartz134/> Al Michelangelo estis komisiita la plenumo de ĉi tiuj du projektoj. Koncerne la unuan, li ne sekvis la  antaŭan planon, sed li plialtigis la tutan fasadon kaj almetis granda blazonŝildon super la centran fenestregon. Koncerne la preĝejon, li ne lasis precizan planon, sed restas gravuraĵoj de Etienne Dupérac, kiuj, laŭ la samtempuloj, estas fidelaj al la ŝanĝoj, kiujn li alportis al la originala plano de Donato Bramante; kvadrato enskribita en kruco, kunligita al la fasado per longa navo. Super la centro de la kvadrato li komencis konstrui cilindron (tamburon), sur kiu li intencis apogi duonsferan kupolon, tiun kompletigis post lia morto Giacomo Della Porta. Kaj ĝi estas la mondfama silueto de la preĝejo. La procezo anstataŭigi la Konstantinan bazilikon de la 4-a jarcento estis survoje dum kvindek jaroj kaj en 1506 fundamentoj estis metitaj laŭ la planoj de Bramante. Sinsekvaj arkitektoj laboris pri ĝi, sed malmulte da progreso estis farita. Mikelanĝelo estis persvadita transpreni la projekton. Li revenis al la konceptoj de Bramante, kaj evoluigis siajn ideojn por centre planita preĝejo, plifortigante la strukturon kaj fizike kaj vide.<ref>Gardner, pp. 480–81.</ref> La kupolo, ne kompletigita ĝis post lia morto, estis nomita de Banister Fletcher, "la plej granda kreaĵo de la Renesanco".<ref>Banister Fletcher, 17a eldono, p. 719.</ref> [[Dosiero:Michelangelo tomb.JPG|eta|maldekstra|La tombo de Mikelanĝelo en la [[baziliko Santa Croce (Florenco)|baziliko Santa Croce]] en [[Florenco]].]] Dum la konstruado de la preĝejo Sankta Petro progresis, oni timis, ke Mikelanĝelo mortos antaŭ ol la kupolo estus finita. Tamen, post kiam la konstruado komenciĝis ĉe la malsupra parto de la kupolo, la subtena ringo, la kompletigo de la projekto estis neevitebla. La 7-an de decembro 2007, skizo per ruĝa kreto por la kupolo de la Baziliko de Sankta Petro, eble la lasta farita de Mikelanĝelo antaŭ lia morto, estis malkovrita en la Vatikanaj arkivoj. Ĝi estas ekstreme malofta, ĉar li detruis siajn projektojn pli poste en la vivo. La skizo estas parta plano por unu el la radiaj kolonoj de la kupola tamburo de Sankta Petro.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7133116.stm |title=Michelangelo 'last sketch' found |work=BBC News |date=7a de Decembro 2007|access-date=9a de Februaro 2009}}</ref> Post lia morto, en lia laborejo estis trovita, statuo, kiu en la katalogo de liaj postlasitaj verkoj estis difinita “nefinita statuo de Kristo kun surstaranta figuro”. Li estis ĝin donacinta en jaro 1561 al sia servisto Antonio del Francese. Post pluraj jaroj ĝi estis trovita en palaco de familio Rondanini en Romo, kaj de tiam estas konata kiel la “Pietà Rondanini”. En 1952 ĝin aĉetis de privatulo la urbo [[Milano]], kaj nun ĝi estas en ties Urba Kastelo. Mikelanĝelo Buonarroti mortis la 18-an de februaro 1564 en Romo. Li estis entombigita en la [[baziliko Santa Croce (Florenco)|baziliko Santa Croce]] en [[Florenco]]. == Verkaro == === Skulptaĵoj === * ''Davido'' * ''Pietato'' * ''Moseo'' === Pentraĵoj === * ''Sankta familio'' * Freskoj en la [[Siksta Kapelo]] (''[[Kreo de Adamo]]'', ''Sibiloj kaj profetoj'', ''La lasta juĝo'') === Desegnaĵoj === [[Dosiero:Study of a Kneeling Nude Girl for The Entombment.jpg|eta|dekstra|200ra|''[[Studo de surgenua nuda knabino por La Entombigo]]'', Mikelanĝelo, ĉ. 1500–1501. ]] Desegnaĵoj de Mikelanĝelo estas konservitaj en la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], en la [[muzeo Luvro]] en Parizo, en la [[muzeo Condé]] en [[Chantilly]] (Francujo). Notindas aparte la ''Forrabo de Ganimedo'' el la jaro 1533, kiam li renkontiĝis kun Tomaso de Cavalieri, konservita ĉe la muzeo Fogg Art en [[Kembriĝo]] kaj la ''Sankta familio'' akirita de la centro Getty en [[Los-Anĝeleso (Kalifornio)|Losanĝeleso]]. La [[Studo de surgenua nuda knabino por La Entombigo]] estas desegno de ĉ. 1500-1501 de Mikelanĝelo, nun en la Luvro-muzeo. Ĝi estas farita per nigra kreto, plumo kaj inko kaj blanka kolorigo, sur rozkolora preta (kolora) papero, kaj mezuras 26,6&nbsp;cm x 15,1&nbsp;cm. Ĝi estas figuro studita farita kiel preparo por lia pentraĵo ''La Entombigo'', kaj estas la nura pluviva studo de Mikelanĝelo en kiu verŝajne aperis juna nuda knabino. Ĝi ankaŭ povas esti la plej frua eŭropa desegno de nuda ina modelo. === Poemoj === Krom pentraĵoj kaj skulptaĵoj Mikelanĝelo verkis ankaŭ serion da sonetoj, dediĉitaj ĉefe al sia longjara amikino Vittoria Colonna kaj al sia amiko [[Tommaso de’ Cavalieri]], kaj madrigalojn kaj aliajn poemojn. En Esperanto du sentitolaj sonetoj, tradukitaj de Lali Biondi aperis en la Itala Antologio, redaktita de Giordano Azzi en 1987. === Kronologie === * 1489–1492, Madono ĉe la ŝtuparo, marmora reliefo. Florenco, Casa Buonarroti * 1492–1493, Batalo de [[centaŭro]]j, marmora reliefo. Florenco, Casa Buonarroti * 1492, [[Krucifikso]], marmora statuo de Kristo ĉe ligna kruco. Florenco, Santo Spirito * 1494–1495, Arca di San Domenico, statuoj de sanktaj Petronio, Prokulo kaj lumanĝeloj. Bolonjo * 1496–1497, Ebria [[Baĥo|Bakĥo]], skulptaĵo. Florenco, Bargello * 1498–1499, Pietà, skulptaĵo en la baziliko sankta Petro en Romo * 1501–1504, Piccolomini altaro, statuoj de la sanktaj Pio, Gregoro la granda, Petro, Paŭlo. Katedralo en Siena * 1501–1504, Davido, Florenco * 1503, Tondo Taddei, ronda marmora reliefo. Londono, Royal Academy * 1503–1505, Madono de Brüĝo, marmora statuo. Brügge, Liebfrauenkirche * 1504–1505, Tondo Pitti, ronda marmora reliefo. Florenco, Bargello * 1504–1505, Tondo Doni, rondpentraĵo. Florenco, Uffizien * 1505–1515 kaj poste, skulptaĵoj por la tombeja monumento de la papo [[Julio la 2-a]], interalie mortanta sklavo (nuntempe en la Luvro en Parizo) kaj Moseo. * 1508–1512, Freskoj de la Siksta Kapelo en Romo * 1519–1521, Resurekciinta Kristo, marmora statuo. Romo, Santa Maria sopra Minerva * 1520–1534, Tombejaj monumentoj de la dukoj Giovanni kaj Lorenzo la 2-a de Mediĉo en la nova [[sakristio]] de la Mediĉo-kapelo en Florenco * 1524–1526, Biblioteca Medicea Laurenziana en Florenco * 1530, Apolo, marmora statuo. Florenco, Bargello * 1532–1534, La venkinto, marmora statuo. Florenco, Palazzo Vecchio * 1534–1541, La [[lasta juĝo]] en la [[Siksta Kapelo]] * 1560–1562, Santa Maria degli Angeli e dei Martiri en Romo * 1547–, Konstruestrado de la baziliko de sankta Petro, kupolo * 1547–1564, Pietà, Florenco, Museo dell`Opera del Duomo * 1553–1564, Pietà Rondanini, Milano, Castello Sforzesco == Citaĵoj == [[Dosiero:Michelangelo autograph.png|eta|dekstra|Subskribo de Mikelanĝelo.]] {{citaĵo|''Ju pli perfekte, des pli da doloroj.''|Soneto pri Dante}} == Samseksemo == [[Dosiero:Andr37.jpg|eta|Desegnaĵo de Mikelanĝelo montranta [[Zeŭso]]n kaj [[Ganimedo]]n, arketipa pederasta paro ekde antikva Grekujo.]] Se la [[samseksemo]] de Mikelanĝelo ne plu estas sekreto nuntempe, kaj ne plu starigas problemon, tio ne ĉiam estis tiel. Same kiel la nudeco de la korpoj de la [[Lasta juĝo]] de la [[Siksta Kapelo]] estis ĉaste kovrita post la morto de la pentristo, same la seksinklino de Mikelanĝelo restis pudore kaŝita. [[Ascanio Condivi]]<ref>Citita de A. Mézières en ''[http://agora.qc.ca/reftext.nsf/Documents/Michel-Ange_Buonarroti--Michel-Ange_poete_par_A_Mezieres Michel-Ange Buonarroti, poète]''.</ref>, lia unua biografo, preferis montri bildon de homo ''senseksa'' por tiu, kiu volas aŭdi tion, sed tre klara al tiu, kiu legis [[Platono]]n: {{citaĵo|Mi ofte aŭdis lin rezoni kaj diskuti pri amo kaj mi lernis de ĉeestantoj, ke li ne parolis alimaniere ol kiel legeblas ĉe Platono. Mi ne scias tion, kion diris Platono, sed mi bone scias, praktikinte longe kaj tre intime Mikelanĝelon, tiel, kiel mi faris, mi neniam aŭdis el sia buŝo aliajn parolojn ol tre honestajn kaj kapablajn subpremi dezirojn misajn kaj senbremsajn, kiuj povintus naskiĝi en koroj de junuloj.|<ref>Tradukita laŭ la franca teksto: ''Je l'ai souvent entendu raisonner et discourir sur l'amour et j'ai appris des personnes présentes qu'il n'en parlait pas autrement que d'après ce qui se lit dans Platon. Je ne sais pas ce que dit Platon, mais je sais bien qu'ayant longtemps et très intimement pratiqué Michel-Ange, ainsi que je l'ai fait, je n'ai jamais entendu sortir de sa bouche que des paroles très honnêtes et capables de réprimer les désirs déréglés et sans frein qui pourraient naître dans le cœur des jeunes gens.''</ref>}} [[Giorgio Vasari]] estas iom malpli kaŝema en ''[[Le Vite]]'': {{citaĵo|Antaŭ ĉiuj aliaj, senkompare, li amis Tomason dei Cavalieri, roma sinjoro, juna kaj pasiita pri arto. Li verkis sur kartono portreton lian naturgrada - la nura portreto, kiun li desegnis: li malamis kopii vivantan personon, krom se li estis nekompareble bela.|<ref>Tradukita laŭ la franca teksto: ''Par-dessus tous les autres, sans comparaison, il aima Tommaso dei Cavalieri, gentilhomme romain, jeune et passionné pour l’art. Il fit sur un carton son portrait grandeur nature – le seul portrait qu’il ait dessiné : car il avait horreur de copier une personne vivante, à moins qu’elle ne fût d’une incomparable beauté.''</ref>}} == Akceptado == La verko de Mikelanĝelo havis grandegan influon al liaj samtempuloj. Lia maniero pentri kaj skulpti estas transprenita de la anoj de [[manierismo]], kiu floras fine de la [[Renesanco]]. Pruvo pri la admiro de liaj samtempuloj estas la fakto ke du biografioj publikiĝis jam dum lia vivo, unu en kolekto de biografio de renesancaj artistoj de [[Giorgio Vasari]], ''[[Le Vite]]'' ([[1550]]), la alia de lia disĉiplo [[Ascanio Condivi]] en [[1553]]. == Postefiko == === Kultura === Pri la vivo de Mikelanĝelo estis verkitaj multaj libroj kaj romanoj. Populara estas la usona filmo ''Agonio kaj ekstazo'' kun [[Charlton Heston]] kaj [[Rex Harrison]] el la jaro [[1965]]. La rolo de ''Michelangelo'' en la komikso ''[[Teenage Mutant Ninja Turtles]]'' estis nomata laŭ Mikelanĝelo. === En la kosmo === La [[asteroido]] [[3001 Mikelanĝelo]] kaj [[kratero]] sur la planedo [[Merkuro (planedo)|Merkuro]] estas nomataj laŭ Mikelanĝelo.<ref>Gallant, R., 1986. ''National Geographic Picture Atlas of Our Universe''. National Geographic Society, 2nd edition. ISBN 0-87044-644-4</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * Bartz, Gabriele; Eberhard König (1998). ''Michelangelo''. Könemann. ISBN 978-3-8290-0253-0. * Hirst, Michael kaj Jill Dunkerton. (1994) ''The Young Michelangelo: The Artist in Rome 1496–1501''. London: National Gallery Publications, ISBN 1-85709-066-7 * Horst Bredekamp: ''Michelangelo - Fünf Essays (Mikelanĝelo - kvin eseoj)'', eld. Klaus Wagenbach, Berlino 2009, ISBN 978-3-8031-5179-7 * Stephanie Buck: ''Michelangelo's Dream (La revo de Mikelanĝelo)'', ekspozicia katalogo de galerio Courtauld, Londono, [[University of Washington]] Press, 2010 ISBN 978-1-907372-02-5 * Clément, Charles (1892). [https://archive.org/details/michelangelo02clgoog ''Michelangelo''.] Harvard University: S. Low, Marston, Searle, & Rivington, Ltd.: London. "michelangelo." * [[Ascanio Condivi|Condivi, Ascanio]]; Alice Sedgewick (1999) [1553]. [https://books.google.es/books?id=sWNZ7njz2MkC&redir_esc=y The Life of Michelangelo.] Pennsylvania State University Press. ISBN 978-0-271-01853-9. * Trewin Copplestone - ''Michelangelo''. Eld. EDITION XXL, 2005, ISBN 3-89736-334-8 * Luitpold Dussler - ''Michelangelo-Bibliographie 1927 - 1970'', Wiesbaden 1974 * Antonio Forcellino - ''Michelangelo. Eine Biographie'', Munkeno 2006, ISBN 3-88680-845-9 * Georg Franzen: ''Sigmund Freud und der Moses des Michelangelo''. Verlag Peter Lang, Frankfurto ĉe Majno 1992. * [[Sigmund Freud]] - ''Der Moses des Michelangelo'' (1914) * Gardner, Helen; Fred S. Kleiner, Christin J. Mamiya, ''Gardner's Art through the Ages''. Thomson Wadsworth, (2004) ISBN 0-15-505090-7. * Valerio Guazzoni, Allessandro Nova, Pier Luigi de Vecchi - ''Michelangelo - Der Bildhauer, Der Architekt, Der Maler (Mikelanĝelo - la skulptisto, la arkitekto, la pentristo)'', Stutgarto / Zuriko1984 (3 volumoj) * Lutz Heusinger - ''Michelangelo. Leben und Werk in chronologischer Reihenfolge (Mikelanĝelo. Vivo kaj verko kronologie)'', Gondrom Verlag, Bayreuth 1976 * Ross King - ''Michelangelo und die Fresken des Papstes (Mikelanĝelo kaj la freskoj de la papo)'', Munkeno 2003. * Daniel Kupper - ''Michelangelo'', Reinbek 2004, ISBN 3-499-50657-2 * Hans Mackowsky: ''Michelangelo'', unua eldono 1908, J.B. Metzlersche Verlagsbuchhandlung Stutgarto, 1947 * Paoletti, John T. kaj Radke, Gary M., (2005) ''Art in Renaissance Italy'', Laurence King, ISBN 1-85669-439-9 * Stefanie Penck: ''Michelangelo''. Prestel Verlag, München 2005, ISBN 978-3-7913-3428-8 (Flexo). * Joachim Poeschke: ''Die Skulptur der Renaissance in Italien (La skulptoarto de la renesanco en Italujo); vol. 2: Michelangelo und seine Zeit (Mikelanĝelo kaj lia epoko)'', Munkeno 1992, ISBN 3-7774-5430-3 * Volker Reinhardt: ''Der Göttliche. Das Leben des Michelangelo. (La dieculo. La vivo de Mikelanĝelo)'', eld. C.H. Beck, München 2010. ISBN 978-3-406-59784-8 * Michael Rohlmann, Andreas Thielemann (eld.) - ''Michelangelo - Neue Beiträge'', Munkeno / Berlino 2000 * [[Romain Rolland|Rolland, Romain]] (2009). ''Michelangelo''. BiblioLife. ISBN 978-1-110-00353-2. * Ernst Steinmann kaj Rudolph Wittkower - ''Michelangelo-Bibliographie 1500 - 1926'', Leipzig 1927 * Tolnay, Charles (1947). [https://archive.org/details/michelangelo0000unse_c5u7/page/n9/mode/2up ''The Youth of Michelangelo''.] Princeton, NJ: Princeton University Press. * William E. Wallace: ''Michelangelo - the artist, the man, and his times (Mikelanĝelo - la artisto, la viro kaj lia epoko)'', Cambridge [i.a.] : [[Cambridge University Press]], 2010, ISBN 978-0-521-11199-7 * Frank Zöllner, Christian Thoenes kaj Thomas Pöpper: ''Michelangelo 1475 - 1564. Das vollständige Werk.'', eldonejo [[Taschen]], Kolonjo 2007, ISBN 978-3-8228-3053-6 == Vidu ankaŭ == * [[Listo de pentristoj]] * [[Renesanco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Mikelanĝelo}} * [http://www.scultura-italiana.com/Galleria/Michelangelo/index.html Fotogalerio itallingva pri pluraj artaĵoj de Mikelanĝelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091216184206/http://www.scultura-italiana.com/galleria/Michelangelo/index.html |date=2009-12-16 }} * [http://www.compart-multimedia.com/virtuale/us/florence/michelangelo_david.htm Fotogalerio (anglalingva) pri la statuo Davido en Florenco] * [http://artcyclopedia.com/artists/michelangelo_buonarroti.html Artcyclopedia: Michelangelo Buonarroti (verkoj)] * [http://www.casabuonarroti.it Casa Buonarroti, Florenco] {{it}} {{en}} * [http://www.scultura-italiana.com/Galleria/Michelangelo/index.html Skulptaĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091216184206/http://www.scultura-italiana.com/galleria/Michelangelo/index.html |date=2009-12-16 }} * [http://www.oppisworld.de/zeit/biograf/michela.html Biografio de Mikelanĝelo Buonarroti]{{404|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.altertuemliches.at/gemaelde/michelangelo-buonarroti-1475-1564 Mikelanĝelo Buonarroti- ALTErtuemliches.at] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110719234704/http://www.altertuemliches.at/gemaelde/michelangelo-buonarroti-1475-1564 |date=2011-07-19 }} * [http://www.rebeling.net/mb/michelangelo.html Mikelanĝelo Buonarroti - skulptaĵoj: Romo kaj Florenco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101001121246/http://www.rebeling.net/mb/michelangelo.html |date=2010-10-01 }} * [http://www.mikelangelo.ru/ Pri vivo kaj verkoj de Mikelanĝelo] {{ru}} {{Leginda|2013|09|05}} {{Bibliotekoj}} {{havenda artikolo}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Mikelanĝelo| ]] [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Gejaj artistoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] 4dzhz7pwtyg6uexdb8ovftrmo8c3npb 0 62346 9419739 9403941 2026-07-03T20:41:07Z Sj1mor 12103 9419739 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''MATTIS TEUTSCH János ''' aŭ '''Hans Mattis-Teutsch''' (janoŝ matiŝ tajĉ) estis ekspresionista artisto: [[pentristo]], [[skulptisto]], [[grafikisto]] naskita la [[13-an de aŭgusto]] [[1884]] en [[Braŝovo]] kaj mortinta la [[17-an de marto]] [[1960]], en [[Braŝovo]]. Li estis la patro de [[János Mattis]] kaj la avo de [[Waldemar Mattis Teutsch]]. == Biografio == Lia patro János Máttis estis tajloro en vilaĝo [[Hatolyka]], kaj mortis tragiksubite antaŭ la naskiĝo de sia filo. La nomon Teutsch li akceptis honore al via duonpatro. Post la studo en faklernejo pri lignaĵindustrio en Braşov li studis en [[Budapeŝto]], ([[Hungario]]) kaj [[Munkeno]], ([[Germanio]]). Post tiu li restadis du jarojn precipe en [[Parizo]]. Lian unuan ekspozicion organizis la artistoj grupiĝintaj ĉirkaŭe de la avangarda revuo ''MA'' (Hodiaŭ) fondinte de [[Lajos Kassák]] en [[1917]] en Budapeŝto. Ekde [[1918]] li partoprenis ankaŭ eksterlandajn ekspoziciojn. Inter la [[30-a de novembro]] kaj la [[ 30-a de decembro]] en [[1924]] li ekspozicias en [[Bukareŝto]] kune kun [[Constantin Brâncuşi]], [[Paul Klee]], [[Hans Arp]], [[Kurt Schwitters]], Lajos Kassák, [[Hans Richter (artisto)|Hans Richter]], [[Arthur Segal]], [[Max Herman Maxy]], [[Marcel Iancu]] kaj aliaj. En [[1931]] li publikigas sian teorian libron ilustritan de li mem kun titolo ''Kunstideologie'' (Artideologio). Lia unua postmorta ekspozicio okazis en februaro [[1966]] en la muzeo de [[Miercurea Ciuc]] ([[Rumanio]]) kune kun la artkreaĵoj de sia filo. == Libroj == * ''Kunstideologie'', 1931. * ''Ideologia artei'' nova eldonaĵo kun antaŭparolo de Mihai Nadin, [[Kriterion Könyvkiadó]], 1975. == Fonto == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hung-art.hu/index-en.html Arta en Hungario] * [http://www.wikiart.org/en/janos-mattis-teutsch Pentraĵoj] * [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/mattis-teutsch-janos-174s Retpaĝo hungare]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj|Mattis Teutsch]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj|Matti Teutsch]] h6atdh24y7e3cm47knlrzb0vdpb9zdq 0 67202 9419961 9286618 2026-07-04T06:22:41Z Sj1mor 12103 9419961 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kosmoveturilo |sputniko_de = |dosiero =Shuttle-challenger.jpg |lando = |priskribo de dosiero= |nomo2 = |organizaĵo = |misio = |lanĉo = |lanĉo-veturilo = |startejo = |pezo = |NSSDC_ID = |NORAD_ID = |tipo_de_orbito = |klinangulo = |alteco_de_orbito = |retpaĝo = }} '''Kosmopramo ''Challenger''''' (''E-e defianto'') ([[NASA]] [[Orbita Veturila Specifado]]: OV-099) estis la dua [[Kosmopramo|Kosmoprama]] orbitilo igita en servo. [[Kosmopramo Colombia|''Colombia'']] estis la unua. La virga flugo de ''Challenger'' estis je la [[4-a de aprilo]], [[1983]], kaj ĝi kompletis naŭ misiojn antaŭ diseriĝo 73 sekundoj post la lanĉo por sia deka misio, je la [[28-a de januaro]], [[1986]]. La kosmopramo eksplodis en alto de 15 ĝis 16 km kaj mortis ĉiu 7 kosmonaŭtoj. Ĝi estis la - ĝis tiam - plej grava akcidento en la kosmohistorio de [[Usono]]. (Por pli pri la ''Challenger-a'' katastrofo, vidu [[STS-51-L|katastrofo de kosmopramo Challenger]].) ''Challenger'' estis anstataŭita per la Kosmopramo [[Kosmopramo Endeavour|''Endeavour'']] kiu unue flugis en [[1992]], ses jaroj post la katastrofo. La [[28-an de januaro]] [[1986]], 73 sekundojn post la starto de misiono [[STS-51-L]], la kosmopramo eksplodis en alto de 15 ĝis 16 km kaj mortis ĉiu 7 kosmonaŭtoj. Ĝi estis la - ĝis tiam - plej grava akcidento en la kosmohistorio de [[Usono]]. == Historio == ''Challenger'' estis nomita laŭ la [[HMS Challenger (1858)|HMS ''Challenger'']], brita [[korveto]] kiu efektivigis [[Challenger-a ekspedicio|pioniran globan maran ekspedicion]] dum la 1870-oj. == Konstruo == La pramo estis konstruita per uzo de korpa kadro('''STA-099''') kiu komence estis farita kiel testilo. STA-099 ne estis originale intencita por kosmoflugado; sed NASA trovis ke ĝia reuzo estis pli malmultekosta ol reekipado de la testa Kosmoprammo [[Kosmopramo Enterprise|''Enterprise]] (OV-101) por esti kosminda, kiel originale planita. ''Challenger'' (kaj la pramoj konstruitaj post si) havis pli malmultajn kahelojn en sia [[Prama Termikprotekta Sistemo]] ol [[Kosmopramo Colombia|''Colombia'']]. Plej multaj da la kaheloj sur la pagŝarĝaj pordoj, supera flugila surfaco, kaj malantaua [[fuzelaĝo|fuzelaĝa]] surfaco estis anstataŭigitaj per blanka [[nomex]]-a felta izolaĵo de [[DuPont]]. Tiu ĉi modifaĵo lasis al ''Challenger'' porti 1130&nbsp;kg pli da pagŝarĝo ol ''Colombia''. ''Challenger'' ankaŭ estis la unua pramo havi [[kapsuprena montrilo|kapsupren-montrilan]] sistemon similan al tiuj trovitaj en militaraj kaj civilaj avioj. Tiu ĉi sistemo forigis la bezono rigardi al la instrumenta panelo dum malsupreniĝo kaj lasis al la pramanaro pripensi pli pri flugado de la pramo. == Flugoj kaj Modifaĵoj == Post la unua flugo, ''Challenger'' rapide fariĝis la laborĉevalo de la [[kosmopramo|kosmoprama]] floto de [[NASA]], flugante multe pli da flugoj jare ol ''Colombia''. Dum 1983 kaj 1984, ''Challenger'' flugis 85% da ĉiuj kosmopramaj [[listo de kosmopramaj misioj|misioj]]. Eĉ tiam kiam [[Kosmopramo Discovery|''Discovery'']] kaj [[Kosmopramo Atlantis|''Atlantis'']] kuniĝis kun la floto, ''Challenger''' restis ofte uzita kun tri misioj jare dum 1983-1985. ''Challenger'', kune kun ''Discovery'' , estis modifita ĉe [[Kosmocentro John F. Kennedy]] por esti ebla porti la supera etaĝo de la [[Centaur (raketo)|Centaur-G]]-a raketo en sia pagŝarĝejo. Se [[STS-51-L]] estus sukcesa, la sekva misio de ''Challenger'' estus deplojado de la sondo Ulysses kun la Centaur por studi la polajn regionojn de la Solo. La multaj kosmoflugaj atingoj de ''Challenger'' inkludis la unuan Usonanino, Afrik-usonanon, kaj Kanadanon en kosmo, tri [[Kosmolabo|Kosmolabajn]] misiojn, kaj la unuan noktan lanĉon kaj noktan surteriĝon de kosmopramo. Malgaje, ''Challenger'' ankaŭ estis la unua kosmopramo kiu detruiĝis akcidente dum misio. La kolektita disrompaĵoj de la veturilo nun staplas en dekomisiita [[misila silo|miilaj siloj]] ĉe [[Aerarmea Stacio ĉe Cape Canaveral]]. De tempo al tempo, pluaj pecoj de disrompaĵo de la pramo elondiĝas sur la [[Florido|Florida]] marbordo. Kiam tio ĉi okazas, ili estas kolektitaj kaj portitaj al la siloj por staplado. Pro sia frua perdo, ''Challenger'' estis la sola kosmopramo kiu neniam portis la "viandbul"-an emblemo de NASA. {| |----- align="center" valign="top" ! Lanĉa dato ! Nomumo |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[4-a de aprilo]] [[1983]] || [[STS-6]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[18-a de junio]] [[1983]] || [[STS-7]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[30-a de aŭgusto]] [[1983]] || [[STS-8]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[3-a de februaro]] [[1984]] || [[STS-41-B]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[6-a de aprilo]] [[1984]] || [[STS-41-C]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[10-a de oktobro]] [[1984]] || [[STS-41-G]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[29-a de aprilo]] [[1985]] || [[STS-51-B]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[29-a de julio]] [[1985]] || [[STS-51-F]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[30-a de oktobro]] [[1985]] || [[STS-61-A]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[28-a de januaro]] [[1986]] || [[STS-51-L]] |} == Pereo de ''Challenger'' == ''Challenger'' detruiĝis en la dua minuto de [[STS-51-L]], la deka misio de la pramo je la [[28-a de januaro]], [[1986]], kiam [[O-ringo|O-ringa]] obturilo sur ĝia dekstra [[Prama Solida Kromraketo|prama solida kromraketo]] (SBR) misfunkciis. La O-ringoj misfunkciis primare pro ripeta trokunpremo dum muntado. Tiu ĉi misfunkciado allasis plumon de flamo liki el la SBR kaj trabruli la [[Kosmoprama Eksterna Cisterno|praman eksternan cisternon]]. Likva hidrogeno disverŝis el al eksterna cisterno kaj ekbrulis tranĉade de la kroĉilo tenanta la SBR-on en ĝia loko. La SBR svingis furioze kaj bategis en la dekstran alon de ''Challenger''. Tio ĉi kaŭzis la tutan praman muntaĵon devii forkurse kaj la supersona aerfluo rapide disigis ''Challenger''-on. Sekvanta enketo konkludis ke malbona aplikado de la stiren-butadien-kaŭĉukaj (SBR) obturiloj, malkutime malvarmaj temperaturoj, rapide trokunpremitaj O-ringoj dum muntado, kaj manko de inspektado kulpis por la katastrofo. La enĝeniera kialo sub la decido uzi SBR-on anstataŭ la antaŭe uzita silikona kaŭĉuko strikte estis kost-sparado kiel direktivo de NASA. La logiko sub la ŝanĝo estis ke ĉe la temperaturo de likva hidrogeno ({{GdC|−252.87}}/ {{GdF|-423.17}}) aŭ likva oksigeno ({{GdC|−183}}/{{GdF|-297.3}}), ''iu ajn'' garnaĵa materialo estus frostigita solide. La difekto en tiu ĉi pensmaniero estis ke la kunprema rigidiĝo (resaltiĝaj ecoj) de SBR allasas unu unu kunpremon dum tenado de obturo. Pliaj kunpremoj postulas ke la tuta O-ringa muntaĵo esti anstataŭita por teni la junton obturitan. Kvankam oni sciis tiun ĉi informon, la cisternoj estis apartigitaj kaj rekunmetitaj trifoje sen anstataŭado de la SBR. La pli malvarmaj temperaturoj de la mateno eble pli malhelpis la jam marĝenan obturon. Garnaĵoj de silikona kaŭĉuko, kiu estis antaŭe uzitaj, havas pli bona resaltiĝo post kunpremo, eĉ kun la malalta temperaturo, sed estis supozitaj tro multekostaj. == Vidu ankaŭ == * [[Katastrofoj en la kosmoesploro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.raumfahrer.net/raumfahrt/spaceshuttle/orb_challenger.shtml La Orbiter Challenger (OV-099)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051231031006/http://www.raumfahrer.net/raumfahrt/spaceshuttle/orb_challenger.shtml |date=2005-12-31 }} (''germane'') * [http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/resources/orbiters/challenger.html Priskribo kaj flugoj de Challenger] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190523112035/https://science.ksc.nasa.gov/shuttle/resources/orbiters/challenger.html |date=2019-05-23 }} {{en}} [[Kategorio:Kosmoŝipoj]] kv1bd1vl0757lcnjklnsamlzwjkjig3 0 68751 9419729 9403184 2026-07-03T20:37:49Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj 9419729 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = {{paĝonomo}} · Qefti | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | regiono = {{Italio PUG}} | provinco = {{Italio FG}} | alto = 221 | areo = {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} | nomo_de_loĝantoj = ''chieutini'' <!--''{{#invoke:Wikidata|claim|P1549}}''--> | patrono = {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}} | festo = 23-a de aprilo | tipo1= reliefo | zomo = 10 }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco {{prononco|kieUti}}, en la loka [[albana]] dialekto ''Qefti'' - estas [[komunumo]] de centra [[Italio]]. Ĝi situas en la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Apulio]] kaj en la [[provinco Foggia]]. Komence de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktulo {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}}, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{it}}) [[Dosiero:Centro storico (Chieuti)01.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|tipa mallarĝa strato ...}}]] [[Dosiero:Chieuti04.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|... en la historia centro}}]] {{Projektoj}} {{Komunumoj de Provinco Foggia}} {{bibliotekoj}} {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Apulio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Foggia]] rd6d16h3o5qu8ayjv6myr5xq1l2h4yj 0 73367 9419806 9389645 2026-07-03T21:24:35Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419806 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Verdello | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | regiono = {{Italio LOM}} | provinco = {{Italio BG}} | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 36 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 9 | longitudo_minutoj = 38 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 77 | koord_Y_en_mapo = 53 | alto = 173 m | areo = 7 | kvanto_de_loĝantoj = {{nombro|{{WikidataLoĝantaro}}}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}) | denso_de_loĝantoj = {{nombro|{{#expr: {{loĝantaro|{{WikidataLoĝantaro}}}}/ 7 round 0}} }} | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Arcene]], [[Ciserano]], [[Comun Nuovo]], [[Levate]], [[Pognano]], [[Spirano]] kaj [[Verdellino]] | poŝtkodo = 24049 | telefona_kodo = 035 | ISTAT_kodo = 016233 | imposta_kodo = L753 | nomo_de_loĝantoj = ''verdellesi'' | patrono = [[Sankta Petro]] kaj [[Sankta Paŭlo]] | festo = [[29-a de junio]] | retpaĝo = {{oficiala retejo}} | mapo = LOM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Verdello''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. Ĝi situas en la [[provinco Bergamo]] de la regiono [[Lombardio]]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Najbaras la komunumoj [[Arcene]], [[Ciserano]], [[Comun Nuovo]], [[Levate]], [[Pognano]], [[Spirano]] kaj [[Verdellino]]. Kristanismaj [[patrono]]j de la komunumo estas la sanktuloj [[Sankta Petro|Petro]] kaj [[Paŭlo de Tarso]], kaj la religia memortago de Petro estas la komunuma festotago. Ekzistas Esperanto-grupo en la apuada Bergamo kiu organizis kurson de Esperanto por lernejo en Verdello uzante la tradukon al Esperanto de la libro "''Tri Fabloj per Rakonti''" (itale: Tredici favole da raccontare) de Lucia Spezzano <ref>(it) ''[https://www.esperanto.it/blog/2024/06/15/verdello-patria-dellesperanto/ Verdello patria dell’esperanto]'', L’eco di Bergamo, 27/05/2024''',''' represo en FEI,15/06/2024.</ref>. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{it}}) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Provinco Bergamo}} {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Bergamo]] b6pylmwoq5jk1gaswwze2p9ps0fvpis 0 76042 9419845 8918218 2026-07-03T23:37:55Z Moldur 2507 9419845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto papo | vico = 2-a | nomo = Lino | dosiero = Linus2.jpg | naskonomo = | komencis = [[67]] - probable | finis = [[76]] - probable | antaŭulo = [[Sankta Petro]] | sekvanto = [[Kleto]] | dato de naskiĝo = je nekonata dato | loko de naskiĝo = [[Volterra]], [[Italio]] | dato de morto= probable en 76 | loko de morto= [[Romo]], [[Italio]] | kesteroj = {{Informkestero sanktulo | titolo = Sanktulo }} }} '''Sankta Lino''' laŭ [[Sankta Ireneo|Ireneo de Liono]] estis la unua [[papo]] (la dua se oni kalkulas [[Sankta Petro|Petron]] kiel la unuan).<ref>[http://www.earlychurchtexts.com/main/irenaeus/01_tradition_01.shtml Ireneo, ''Adversus haereses'' 3.3.3.]; [http://www.newadvent.org/fathers/0103303.htm angla traduko]</ref> En la interpreto de tiuj, kiuj konsideras Petron la unua papo, [[Tertuliano]] indikis [[Klemento la 1-a|Klementon la 1-an]] kiel la duan papon, sed ĉiuj aliaj aŭtoroj indikas Linon kiel la duan, kvankam la dato de komenco de lia papperiodo ne estas certa. Malmulte oni scias pri lia vivo. Eble li naskiĝis en [[Volterra]] kaj, laŭ tradicio, lia patrino estis Claudia kaj lia patro Herculaneus. Ĉiujn tekstojn atribuitajn al Lino hodiaŭ oni konsideras apokrifaj. Oni ankaŭ ne scias la daton de lia morto. Lia festo estas je la [[23-a de septembro]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[listo de papoj]] {{-}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Sanktuloj]] diwobbeox6nrnd7s2nfydcs3re587ko 0 83952 9420010 8868661 2026-07-04T07:25:58Z Sj1mor 12103 9420010 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | okupo = [[Batalanto]] }} '''Ĵedajo''' (originale anglalingve: ''jedi'' [ĝedaj]) estas paca batalanto de la fikcia universo de ''[[Stelaj Militoj]]'', kreita de [[George Lucas]]. '''La Ĵedajoj''' estas la ordeno de tiuj batalantoj, multfoje nomataj [[kavaliro]]j, kiu regis la helan flankon de [[la Forto]], grava koncepto de tiu fikcio. Tiuj aliaj uloj uzintaj la malhelan parton de la Forto oni nomas [[Sith|Sitoj]]. La originala nomo ''jedi'' estas japandevena el ''[[Japana kino#Jidaigeki|jidaigeki]]'', kiu signifas "filmon pri [[samurajo]]j". == Originoj de la ordeno == [[Dosiero:Lightsaber blue.png|eta|Ĵedaja blua lumsabro]] La Kavaliroj Ĵedajoj estis ordeno de uloj, kiuj havis kapablon tuŝi kaj labori kune al la Forto, forigante la Malhelan Flankon. La ordeno estis kreita dekmiloj da jaroj antaŭ la ascendo de la [[Galaksia Imperio]]. Multaj antikvaj aŭ kvazaŭlegendaj organizoj antaŭis la Ĵedajan Ordenon, kiel la Ordeno de Dai Bendu aŭ la Akademio Chatos, sed estas eble ke neniu konekto ekzistas inter ili. Sam-maniere, la planedo, kie naskiĝis la ordeno, estas nekonata. Estas kelkaj kandidatoj, inter konataj planedoj kiel [[Coruscant]], [[Ossus]], [[Corellia]] kaj [[Utapau]], kaj mistikaj aŭ perditaj planedoj kiel [[Had Abbadon]] kaj [[Ondos]]. Malgraŭ tio, oni scias, ke la plej bonaj kaj plej saĝaj filozofoj, religiuloj kaj luktantoj kuniĝis en iu specifa planedo antaŭ multe da tempo por diskuti kaj paroli pri siaj elpensaĵoj kaj eltrovaĵoj, koncerninte la enigman kaj mistikan Forton, kaj ke tiuj uloj fine disvolvis kaj kreis la Ĵedajan Ordenon. Komence la Ĵedajoj estis ordeno kontemplema kaj studema. Tamen post kelke da tempo ĝi prenis rolon pli aktivan en galaktikaj aferoj, fine centraligante sin en planedo Coruscant, post la terura [[Ruusa Batalo]]. "Dum pli ol mil generacioj, la Kavaliroj Ĵedajoj defendis pacon kaj justecon en la Malnova Respubliko. Antaŭ la malluma epoko. Antaŭ la Imperio". — [[Obi-Wan Kenobi]] (4-a filmo) Por fariĝi Ĵedajon oni bezonis la plejan sindevontigon kaj lertan menson. La vivo de Ĵedajo estis plena je sinoferoj. Tiuj infanoj, kiuj montris iun kapablon uzi la Forton, estis forprenintaj post siaj naskiĝoj, plej bone post la infano finis sian mamnutradon, por trejni en la Ĵedaja Templo en Coruscant, kie la ordeno havis sian sidejon. Liaj vivoj for de la trejnoj estis vivataj en simpleco, sekvante la Ĵedajan Kodon, kio malpermesas materialismojn kaj emociajn koralligojn. La trejno estis gvidata de spertaj kaj respektegindaj Ĵedajoj, ĝis la lernanto havus sufiĉan kontrolon de la Forto por komenci sian vojon kiel Ĵedajo. Kelkfoje estis esceptoj, kiel en la trejno de Anakin Skywalker, sed la Ĵedajoj pensis, ke iliaj tradiciaj metodoj bone funkcius, kaj ili malamis metodajn ŝanĝojn. == Forto == Forto estas energia sfero generita de ĉio, kio vivas. Ĝi ĉirkaŭvolvas kaj penetras ĉion, unuigante la universon. Ekzistas du flankoj en Forto: paco, [[sereneco]] kaj kono konsistas je la bona flanko (hela flanko) kaj la malbona flanko (malhela flanko) estas la rego de agreso, kolero kaj timo. La universo estas ekvilibra loko: vivo kaj morto, kreo kaj detruo, amo kaj malamo. Tial ambaŭ flankoj de la Forto estas partoj de la natura ordo. Ekzistas kelkaj uloj, kiuj estas konektitaj al Forto. Eĉ se ili ne povas ĝin kompreni, Forto fluas ene de ili. Tiuj sentivaj al la Forto kapablas lerni kiel manipuli sian energion. La Ĵedajoj estas en tiu kategorio. Ili uzas siajn konojn por gajni povojn tra Forto. Sed ili ne estas la nuraj, kiuj povas tion fari. La Sitoj, la Noktaj Fratinoj el Datomir, kaj aliaj utiligas la malhelan flankon de Forto, dum aliaj ali-planedaj popoloj, kiel la Ewokaj Ŝamanoj kaj la Itriaj Pastroj, alvokas la helajn povojn per diversaj nomoj. La kompreno de Forto manifestiĝas plurmaniere. == La Ĵedaja Ordeno == Dum jarcentoj la grupo de filozofoj, kiuj poste fariĝus Ĵedajoj, studis kaj admiris la misterojn kaj sekretojn de tiu sfero de energio nomita Forto. Post longa tempo, kelkaj membroj de tiu grupo lernis kiel regi la Forton kaj komencis uzi siajn ĵus-lernitajn povojn kaj kapablecojn por fari la bonon, helpante tiujn kiujn bezonis. Dum la miloj da jaroj, kiuj sekvis, la Ĵedajoj laboris kiel protektantoj de la Galaksia Respubliko. Obeante sian propran Ĵedajan Konsilanaron kaj agante laŭ la juĝa departemento de la kabineto de la Superega Kanceliero, la Ĵedajoj fariĝis protektantoj de la paco kaj de la justeco en la galaksio. La Ĵedajoj, krom lukti kontraŭ krimuloj tra la galaksio kaj pacigi galaksiajn disputojn, ankaŭ laboris kiel pacperantoj, protektantoj kaj instruistoj. Pro la honora saĝo kaj la epikaj desafioj de la Ĵedajoj, ili fariĝis legendoj en la Galaksio. Portante lumsabrojn kaj uzante la Forton, la Ĵedajoj plenumis siajn taskojn honore kaj sindediĉe, eĉ ŝajnigante nevenkeblaj personoj. Sed la nevenkeblo estis nur iluzia. La Ĵedajoj ofte mortis, defendante liberecon kaj justecon. Dum la epoko de la Imperia Ascendo (Epizodo la 2-a), dek mil Ĵedajoj oficiis en la Respubliko kaj defendis sian vastan teritorion. Ili rekonis potencialajn rekrutojn ekde infaneco, ĝenerale dum la unuaj ses monatoj de siajn vivojn (tio dependis, ĉar ne estis facile trovi personojn kun la Forto en tuta Galaksio). Infanoj, kiuj havis la Forton kaj estis akceptitaj de la Ĵedaja konsilantaro, komencis siajn trejnojn. Infanoj pli maljunaj, se rekonitaj tro malfrue kiel sentivaj al la Forto, ĝenerale ne estis akceptitaj de la konsilantaro; la Ĵedajoj kredis ke kolero kaj timo en infanoj plej maljunaj farigis ilin tro impreseblaj al la Malhela Flanko. Do, ne estis saĝa ilin trejni. Dum la Ribela Epoko, ekstermado de la Ĵedajo estis kompleta. Ĉiuj la sentivuloj al la Fortoj estis mortigitaj aŭ malvirtigitaj de la Malhela Flanko kaj komencis servi la Imperiestron. Uloj sentivaj al la Forto, kiel Luke Skywalker kaj Lea Organa, estis apartigitaj kaj kaŝitaj de siaj familioj. Tiuj uloj plej potencaj en la Forto, kiel Obi-Wan Kenobi kaj Majstro Yoda, saĝe kaj intense malaperis kaj restadis kaŝitaj. Dum la Epoko de la Nova Ĵedaja Ordeno, Luke Skywalker trejnis preskaŭ 100 novajn Ĵedajojn kaj estas eble ke li identigis preskaŭ 12 novajn Ĵedajojn kaj persone komencis iliajn trejnojn. Famaj uzantoj de la Forto kiel Mara Jade Skywalker, Corran Horn kaj Kyle Katarn helpis Skywalker trejni kaj kunordigi la agadon de tiuj Ĵedajoj, dum novaj lernantoj kiel la gefiloj de [[Han Solo]] kaj Ganner Rhysode ŝajnis kiel bonegaj estontaj Ĵedajoj. == La Ĵedaja Kodo == ''Ne ekzistas emocio, nur la paco.'' ''Ne ekzistas nescio, nur la kono.'' ''Ne ekzistas pasio, nur la sereneco.'' ''Ne ekzistas kaoso, nur la harmonio.'' ''Ne ekzistas morto, nur la Forto.'' La filozofio konata kiel la Ĵedaja Kodo estis kreita por atentigi la junajn lernantojn kontraŭ la malhela flanko de la Forto. Ĝi estis instruita de la Ĵedaja Konsilantaro al cent-miloj da Ĵedajoj dum miloj da jaroj; Obi-Wan Kenobi kaj Majstro Yoda instruis pecojn de tiu filozofio al Luke Skywalker; Luke Skywalker do transigis sian konon al siaj lernantoj en la nova Ĵedaja Akademio, kiun li mem kreis en Yavino 4. La Ĵedaja Kodo donas simplajn instruojn al tiuj personoj, kiuj povas kontroli la Forton. Ĵedajo neniam uzas la Forton celante mem-profiton. Kontraŭe, bona Ĵedajo devas uzi ĝin por kreskigi sian konon kaj klerecon. Kolero, timo, agreseco kaj aliaj negativaj sentoj kondukas personojn al la Malhela Flanko de la Forto. Pro tio, la Ĵedajoj estas instruataj agi nur kiam ili sentas sin pace rilate al la Forto. La Ĵedajoj estas stimulitaj trovi ne-perfortemajn solvojn ĉiam, kiam eblas. Ili devas agi saĝe, utiligante persvadon kaj konsilojn kaj ne la Forton aŭ perforton. Nur kiam ĉiuj pacaj solvoj malfunkcias, aŭ kiam ili devas savi vivojn, devas la Ĵedajo sin turni al batalo. Ĵedajo devas fojfoje lukti por solvi kelkajn danĝerajn situaciojn. Kvankam la batalo estas, kelk-foje, la plej bona solvo, Ĵedajo neniam devas provi ĝin kiel sian unuan elekton. Pro sia konekso al la Forto, la Ĵedajoj sentas ĝian elfluon kaj uzas ĝian energion. Kiam ili tion faras, ili fojfoje sentas perturbojn en la Forto. Tiuj perturboj povas indiki la ĉeeston de ulo Fort-potenca ĉirkaŭe, aŭ fortajn emociojn, kiuj sin reradias en la Forto, kiel okazis kiam la planedo Alderaano estis detruita de la Stelo de l´ Morto. Fojfoje, tiuj perturboj rezultigas senton urĝecan aŭ antaŭavertojn, kiuj instigas la Ĵedajojn iri al lokoj, kie oni bezonas ilian helpon. == Interpretante la Ĵedaja Kodo == En sia plej baza nivelo, la Kodo estas principaro, kiu instruas pri kiuj virtoj devas esti valorigitaj kaj kiujn malvirtojn oni devas eviti. La Ĵedajaj instruistoj petas, ke la lernantoj havu ĉiam la Kodajn principojn en siaj mensoj. La unua regulo estas: "Ne ekzistas emocio; nur paco". Estas klara kontrasto: petas, ke oni distingu kaj apartigu la konfuzajn pensojn emociajn el la klara, paca meditado, kompreneble, merita kvalito. Tamen se tiun pacon oni sentas, simple ĉar oni ne atentigis pri ia afero, kiu povus okazigi emocian reagon en Ĵedajo, do tio ne estas paco, sed nescio. Pro tio, la Ĵedaja kodo havas la duan regulon: "Ne ekzistas nescio, nur kono". Tio instruas al la Ĵedajoj, ke ili devas kompreni ĉiujn situaciojn – principe antaŭ iliaj agoj – por eviti juĝecajn erarojn. Sed koni ion bone povas okazigi alian malbonaĵon. Koncentriĝo tro densa (blindiga) povas okazigi radikalismon (kiu povas nubigi la menson). Tial ekzistas la tria regulo: "Ne ekzistas pasio, nur sereneco". Koni personojn objektive estas koni personojn, kiel la Forto ilin konas. Sed la lernantoj argumentas, ke la nura vera objektiveco estas la neekzistado – la morto. Tial ekzistas la kvara regulo: "Ne ekzistas la morto, nur la Forto". La Forto konas ĉion objektive; ĝi serenas kaj ne estas perturbita de emocioj. Tiel la Ĵedaja Kodo instruas, ke antaŭ agi Ĵedajo devas pensi pri kio estas la volo de la Forto. Se Ĵedajo kapablos agi senemiocie, saĝe kaj serene, do li agas laŭ la Forto. == La strukturo de la Ĵedaja Ordeno == La Ĵedaja Ordeno estas ordeno hierarkia. Ĝia strukturo troviĝas malsupre: * '''Junulo/novulo/lernanto''': estas neoficiala titolo, kiun oni donas al infaneto potenca en la Forto. En tre juna aĝo la Ĵedaja lernanto eliras sian hejmon kaj estas direktitaj en specifan grupon por komenci sian Ĵedajan trejnon. Se la novulo ne estas elektita de iu Kavaliro Ĵedaja por fariĝi lia/ŝia padavano, kiam la novulo estas 13-jaraĝa, la junulo povas do servi ali-maniere al la Ĵedajoj – sed li/ŝi ne fariĝos kavaliro. * '''Padavano''': la Padavanoj estas Ĵedajaj lernantoj, kiuj estas trejnataj de Majstroj Ĵedajaj ĝis kiam ili mem fariĝos Kavaliroj Ĵedajaj. Majstro Ĵedaja ne povas trejni pli ol unu Padavanon samtempe. * '''Kavaliro Ĵedaja''': post kiam la Padavano finiĝas sian trejnon, li/ŝi fariĝas Kavaliro Ĵedaja. La kavaliroj estas la plej numeraj en la Ordeno. Ili portas pacon al la diversaj partoj de la Galaksio. * '''Majstro Ĵedaja''': kiam Ĵedajo iĝas Majstro, li/ŝi povas trejni Padavanon. Se la Ĵedaja Konsilantaro vidos ke iu Majstro Ĵedaja iĝi saĝa kaj potenca, tiu majstro povas esti invitita fariĝi Majstra Konsilanto. * '''Majstra Konsilanto''': nur la plej povaj kaj saĝaj Ĵedajoj povas partopreni de la Ĵedaja Konsilantaro. La celo de la Konsilantaro estas komandi la Ordenon, disdonante misiojn kaj diplomigante Kavalirojn kaj Padavanojn. == La Klasoj de la Ĵedajoj == * Gardanto Ĵedajo: uzantoj de la Forto trejnitaj en la Ĵedaja tradicio, la Gardantoj kunigas fizikan trejnadon kaj kapablecon uzi la Forton. Ili koncentras siajn atentojn sur batalaj teknikoj, defendo, trejnado kun la lumsabro kaj ekzercado. Dum la Konsilantoj estas embasadoroj, la Gardantoj estas la protektantoj de la Respubliko. * Konsula Ĵedajo: ili uzas la Forton cele al kono kaj traktado, serĉante ĉiam la solvojn plej pacajn por ĉiuj problemoj. Ili plej koncentras siajn atentojn sur diplomatio, serĉante saĝecon kaj la spiritualan flankon de la Forto, ol sur ekzercado. Ĉiam ili serĉas metodojn por pli bone kompreni la esencon de la Forto kaj ilian konekson al ĝi. Instruantoj kaj majstroj do instruas al la aliaj kaj tiel ili transdonas sian konon. Traktantoj kaj mediantoj estas bonegaj kiam oni bezonas solvi problemojn aŭ krei interkonsentojn. La Konsulantoj deziras esti ŝanĝanimaj kaj kapablaj por solvi diversajn situaciojn sen bezoni armilojn. * Sentinelo Ĵedajo: detektivoj kaj spionoj, la Sentineloj estas la plej gravaj fontoj de informoj por la Ĵedaja Konsilantaro. Lertaj kaj en batalo kaj en persvado, la Sentineloj estas la plej bonaj por eniri lokojn regitajn de la malheleco. Ĉu tio, kion ili vidas efektive ŝanĝas ilin aŭ ne, oni ne povas scii. == Ĵedajaj Povoj == La Ĵedajoj povas lerni diversajn povojn, studante la Forton, kiel ekzemple legi pensojn aŭ eĉ trovi ulon en aliaj planedoj. La plej oftaj povoj estas: * [[telekinezo]]: pere de ĝi la Ĵedajoj povas manipuli objektojn ĉirkaŭ ili, kiel ekzemple flugigi objektojn, detrui strukturojn aŭ eĉ uzi telekinezon dum bataloj por aparti de si malamikojn aŭ ĉirkaŭigi ilin. * antaŭsento de danĝeroj: Ĵedajoj povas antaŭsenti danĝerojn pere de sia unuiĝo al la Forto. * rapideco el la Forto: Ĵedajoj povas superhome rapidiĝi, pere de la Forto. * [[telepatio]] * persvado: Ĵedajoj povas manipuli la mensojn de tiuj, kiuj havas feblajn mensojn. Kelkaj rasoj estas imunaj al la manipulaj povoj de la Ĵedajoj, sed ĝenerale uloj el diversaj rasoj povas esti afektitaj. "La Forto povas multe influi je feblaj mensoj" - Obi-Wan Kenobi. * salto de la Forto: Ĵedajo povas uzi la Forton por pligrandigi la atingeblecon de siaj saltoj ĝis superhoma potenco. * vidado de la estonto: Per la Forto, Ĵedajoj povas antaŭvidi imagojn kaj okazaĵojn estontajn. Antaŭvidi la estonton ĝenerale estas Ĵedaja povo, sed ĝi ankaŭ povas esti farita de uloj kiuj havas ian latentan aŭ ne-disvolvitan Forton ene de si. Prudenta devas esti la Ĵedajoj, kiam la estonton ili antaŭsentas. "Moviĝas ĉiam la estonto"; "La malhela flanko de la Forto ĉion nublas. La estonton antaŭvidi ne eblas" – Majstro Joda. == La armilo de la Ĵedajoj: la lumsabro == La lumsabro devas esti konstruita de la Ĵedajo mem, kiel testo de siaj kapablecoj. Ĝi estas antikva teknologio; la lerta skermado de la lumsambro estas la marko de trejnita Ĵedajaj Kavaliroj. La sabro povas tranĉi ĉion, escepte aliajn lumsabrojn, energiajn sferojn kaj la neordinaran minaĵon nomita Kortosiso. La farado de lumsabroj daŭras multaj tagoj; la komponantoj estas la Ĵedajo kaj la Forto, kiuj devas fariĝi unu sola esenco. Ĝenerale (kiam oni sukcesas harmonii la kristalojn) la procedo daŭras unu monato, sed kelkaj lertaj majstroj kapablas krei siajn lumsabrojn en malmultaj horoj. La sabro povas esti Blua, Verda, Viola, Oranĝa aŭ Flava. La Sitoj uzas ruĝ-kolorajn lumsabrojn. La Sabroj havas bazan kaj simplan strukturon, kvankam multaj el ili estis personigitaj de siaj Ĵedajaj kreintoj. Ĉar la pura energio de la lameno ne havas mason, la ondo de la arko elektromagneta kaŭzas fortan efekton giroskopan, kiu malfaciligas la uzadon de la lumsabro. Ĝia funkciado estas regita de malsimpla principo pri kontrolita energio. Ĝi necesas fokusajn elementojn generitajn de naturaj kristaloj, kiuj ne povas esti facile sintetizitaj (escepte per sekretaj teknikoj de la uzado de la Forto aŭ per la Sita Alkemio). Lumsabro devas esti muntita mane, ĉar ekzistas precizaj formuloj por korekte liniigi la malregulajn kristalojn. Malgranda eraro liniiga malfunkciigos la sabron. Kiam ili komencas sian trejnadon, Padavanoj ricevas sabron aleator-koloran. Ĉirkaŭ 4 mil jaroj antaŭ la Batalo je Javino (Yavin), la koloro de la sabroj dum komenco de trejno ne estis aleatora: ĝi jam reflektis klinon de la lernantoj por esti Sentineloj, Defendantoj aŭ Konsulantoj. Kiam ili atingas Kavaliran nivelon, Ĵedajoj finfine estas preta por krei sian propran sabron kaj modifi koloron de sia lameno, ĉu li dezirus. La plej grava testo por ke la Padavano fariĝu Ĵedajon estas ke li kreu sole sian propran lumsabron. Antaŭ tio, tamen, ili devas sole trovi kristalon propran al sia sabro. La koloroj estas persone elektitaj. Kelkaj simple ŝatas ian koloron, sed aliaj elektas koloron, kiu plej bone simboligas sian klason en la Ĵedaja Ordeno: * Konsula Ĵedajo: verd-kolora sabro. Tiuj Ĵedajoj provas alporti ekvilibron al la universo. Ili koncentriĝas malpli je batalaj teknikoj kaj pli je mensa lernado, por ampleksigi sian kontrolon de la Forto. * Defendanta Ĵedajo: Blua sabro. Tiuj Ĵedajoj batalas kontraŭ la malbonuloj kaj kontraŭ la malhela flanko de la Forto. Ili koncentriĝas je batalo kaj je la kontrolo de la lumsabro. * Sentinela Ĵedajo: Flav-kolora sabro. Tiuj Ĵedajoj elkaŝigas maljustecojn kaj malbonaĵojn. Ili trovas ekvilibron inter la mensaj kaj la batalaj lernobjektoj de la Ĵedaja Ordeno. * La uzantoj de la Malhela Flanko: Ili ĝenerale portas ruĝ-kolorajn lumsabrojn. Tiu koloro tamen estas ankaŭ uzita de kelkaj (maloftaj) Ĵedajoj. Dum la antikva epoko (4 mil jaroj antaŭ la Imperio de Sidious), la Sitoj ankaŭ ofte portis viol-kolorajn sabrojn, kvankam ne tiel ofte kiel ruĝ-kolorajn. == La plej gravaj Ĵedajoj en historio == La Ĵedaja Ordeno dum sia antikvega historio havis milojn da anoj. Jen kelkaj plej gravaj el malsamaj epokoj. === Antikvaj Ĵedajoj === * Arka Jeth * Ashka Boda * Bodo Baas * Chamma * Dominus * Eksar Kun * Freedon Nadd * Garnoo * Gra'aton * Ikrit * Ĵaled Dur * Ĵassa Mroon * Memit Nadill * Odan Urr * Ood Bnar * Ooroo * Shatoyo * Sidonra Diath * Ulic Kel-Droma * Master Thon * Vodo-Siosk Baas === Antaŭ- Ruusanaj Ĵedajoj el la Malnova Respubliko === * Atris * Annon Donnora * Arren Kae * Bastila Shan * Cay Kel-Droma * Dorak * Duron Kel-Droma * Darth Nihilus * Darth Sion * Hoth * Ĵedaj Ekzile * Jolee Bindo * Juhani * Kavar * Kreia * Lonna Vash * Malak * Nomi Sunrider * Revan * Vandar Tokare * Tott Doneeta * Vrook * Zez-Kai Ell * Zhar === Post-Ruusanaj Ĵedajoj el la Malnova Respubliko === * Aajla Sekura * Adi Gallia * Agen Kolar * [[Anakin Skajvalker]] * Barriss Offee * Bultar Swan * Cin Drallig * Coleman Trebor * Daakman Barrek * La Malhela Virino * Depa Billaba * Count Dooku * Djlki Maloc * Echuu Shen-Jon * Eeth Koth * Empatojayos Brand * Even Piell * Foul Moudama * Issaquah Davinta * Jocasta Nu * Joclad Danva * Ki-Adi-Mundi * Kieran Halcyon * Kit Fisto * K'Kruhk * Lumas Etima * Luminara Unduli * [[Mejce Vindu]] * [[Obi-Van Kenobi]] * Oppo Rancisis * Pablo-Jill * Plo Koon * Qui-Gon Jinn * Quinlan Vos * Roron Corobb * Roth-Del Masona * Sha Koon * Sha'a Gi * Shaak Ti * Serra Heto * Sifo-Djas * Siri Tachi * Sora Bulq * Stass Allie * Tan Yuster * Tarados Gon * Tarr Seirr * Tjvokka * Vergere * jaddle * Jarael Poof * [[Joda]] === La nova Ĵedaja Ordeno === * Alema Rar * Anakin Solo * Callista * Cilghal * Corran Horn * Daeshara'cor * Dorsk 81 * Ganner Rhysode * Gantoris * Jacen Solo * Jaden Korr * Jaina Solo * Kam Solusar * Kirana Ti * Kyle Katarn * Kyp Durron * Leia Organa Solo * Lowbacca * Luke Skywalker * Mara Jade Skywalker * Miko Reglia * Nairb Oicruc * Osnola Reluht * Raynar Thul * Ringo Orlan * Rosh Penin * Saba Sebatyne * Streen * Tahiri Veila * Tekli * Tenel Ka * Tesar Sebatyne * Tionne * Wurth Skidder * Zekk == Ĵedaja Religio == En 2001 censo farita en Anglio malkovris, ke 390 mil personoj diris, ke ilia religio estas "la Ĵedaja". Tio signifas do, ke la Ĵedaja religio estas la kvara plej granda religio en Britio, post Kristanismo, Islamo kaj Hinduismo. En 2001 ankaŭ deklaris sin “Ĵedajoj” 70 mil personoj en [[Aŭstralio]], 53 mil en [[Novzelando]] kaj 20 mil en [[Kanado]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj religiuloj]] [[Kategorio:Fikciaj religioj]] [[Kategorio:Fikciaj kavaliroj]] efj8w1nn98gsseclyyaqa2pul5qu5u0 0 93488 9419851 7013463 2026-07-04T00:04:13Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Praarbaro de Bjalovjeĵa]] 9419851 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Praarbaro de Bjalovjeĵa]] gfcoz9z13njszavo7gtubsrrsx9m5mr 0 98058 9419551 9202051 2026-07-03T12:35:56Z DidCORN 34571 9419551 wikitext text/x-wiki '''Eŭfemismo''' aŭ '''ĉirkaŭparolo''' estas tipo de [[Vortfiguroj|vortfiguro]] kiu konsistas je uzo de '''pli milda, neakra [[vorto]] aŭ [[esprimo]]''' anstataŭ alia kiu povus vundigi la [[sento]]n de la leganto au aŭskultanto; tiu anstataŭita vorto nomiĝas tabua aŭ [[tabuo]] kaj la kialo de la anstataŭo povas esti tre diversa, pro religiaj, kulturaj, politikaj, sociaj, personaj kialoj. Tiu [[rimedo]] estas tre uzata ekzemple en [[amaskomunikilo]]j por anstataŭi krudan [[realo]]n, ekzemple paroli pri [[konflikto]]j anstataŭ [[milito]]. Foje la uzado de la '''eŭfemismo''' povas kaŭzi ke ĝi igas tro normala aŭ ĉiutaga, ekzemple kiam pro kulturaj kialoj oni ne volas paroli pri [[morto]] aŭ almenaŭ mencii ĝin kaj oni diras "Iu forpasis", pro edukaj kialoj oni ne volas mencii la vorton "pisi" kaj oni diras bonhumore "maltrinki". == Etimologio == La vorto "eŭfemismo" deriviĝis de la [[greke|greka]] ευφεμειν (''euphemein''), kio laŭvorte signifas: "paroli per bonaj vortoj" . == Lingvoj == === Esperanto === * morti — ''forpasi'', ''dormi'', ''iri al pli bona loko'', ''rajdi la palan ĉevalon'', ''respondi la finan alvokon''. * buĉi — ''sufoki'' (kokon), ''sendi al ĉielo'' * kanabo — ''herbo'', ''420'' * drinki — ''trinki'', ''vidi rozkoloran elefanton'' * urini — ''maltrinki'', ''iri lavi siajn manojn'', ''naturo invitas min'', ''N-ro 1'' * koiti — ''ami'', ''amori'', ''dormi kun'', ''gedormi'', ''kuniĝi kun'', ''rilati kun'' * fekejo — ''necesejo'', ''lavejo'', ''klozeto'' * peniso — ''viena kolbaso'', ''tre kara amiko mia'' * kondomo — ''ama ganto'', ''volapuka letero'' * fek! — ''pardonu mian Volapukon'' * neniam ajn - ''iam post la fina venko'' === Ĉina lingvo === {{Portalo literaturo}} En medio de ĉinaj disidentoj la vorto "Fei Cui" ({{lang-zh|翡翠}}, ''jado'') estas ofte uzata kiel eŭfemismo por ĉina prezidanto [[Xi Jinping]], ebliganta eviti la ĉinan cenzuron. La vortoludo estis bazita sur traktado de hieroglifoj, formantaj la familinomon de Xi Jinping, pro kio ĉinaj disidentoj interpretas la vorton "Fei Cui" kiel "neante Xi" kaj "Xi mortas". En 2020 ili uzis la kradvorton "Qi Cui" ({{lang-zh|祈翠}}), kiu laŭvorte tradukeblas kiel "preĝu por jado", post kio laŭ iliaj raportoj la vorto "Cui" estis cenzorata en ĉinaj sociaj amaskomunikiloj kaj retludoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2022/08/13304/ | titolo = Malkodante ĉinan Interretan leksikonon: Kiel jado iĝas reprezentanto de la ĉina prezidento Xi Jinping | titolo-aldono = La familinomo de la ĉina prezidento estas kodita en ĉinaj hieroglifoj | alirdato = 2023-10-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Oiwan Lam | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823111320/https://eo.globalvoices.org/2022/08/13304/ | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref>.{{Projektoj|ReVo=euxfem}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|lingvo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eŭfemismoj| ]] [[Kategorio:Konotacio]] j6hgsbvoqottqy2palefxavck5ss7lt 0 98059 9419701 9217406 2026-07-03T19:51:42Z LilyKitty 25129 de Pakso en mitologio 9419701 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Lion_man_photo.jpg|eta|La "Leono-Viro" - statueto trovita en kaverno en Ŝvabio, datita ĉirkaŭ 32.000 jarojn antaŭ nia tempo. Ĉi tiu estas la plej frua trovo de besta personigo en homa historio]] '''Personigo''' aŭ '''prozopopeo''' estas specifa tipo de vortfiguro kiu konsistas je '''atribui ecojn de homo''' al [[besto]] aŭ eĉ pli prefere al neviva estaĵo. Tio celas animigi la rakonton aŭ plivivigi la tekstan etoson. Ekzemple kiam oni diras "Antaŭ la preĝejeto staras alta arbo, kiu defias la gravecon de la konstruaĵo". Specifa [[literatura ĝenro]] bazita en tiu rimedo estas [[fablo]], kie bestoj parolas kaj kondutas kvazaŭ homoj kaj vere ili simbolas homojn. [[Nacia personigo]] estas bildigo de lando aŭ [[nacio]] per homa figuro. La homa figuro reprezentanta la landon povas aperi en iu ajn plasta medio - en ĵurnalaj bildstrioj, en [[propagando|propagandaj]] eldonaĵoj, en skulptaĵoj, en pentraĵoj kaj pli. Estas landoj reprezentitaj per kelkaj malsamaj figuroj, depende de la intereso aŭ periodo. Reprezentado per rolulo al kiu ligas iuj trajtoj servas al la deziro de aparta nacieco prezenti sin kiel havanta tiujn karakterizaĵojn. == Vidu ankaŭ == * [[Antropomorfismo]] * [[Nacia personigo]] * [[Ejreno]] * [[Ĥrono]] * [[Mortulo]] * [[Pakso (mitologio)|Pakso]] {{Projektoj|ReVo=person.0igo.LIN}} [[Kategorio:Personigoj| ]] [[Kategorio:Stilfiguroj]] [[Kategorio:Parolfiguroj]] jypndw6iyiow8vi8ta2piq9z95bn53p 0 102156 9419539 9397870 2026-07-03T12:25:43Z Piet-c 30816 /* Ĝemelurboj */ 9419539 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{Informkesto brazila urbo <!-- Titolo --> | nomo = Curitiba | foto = [[dosiero:Collage Curitiba.png|300px]] | mus_info_foto = | kromnomo = <!-- Ĝeneralaĵoj --> | blazono = Brasão de Armas do Município de Curitiba.png | flago = BandeiraCuritiba.svg | datreveno = {{dato|29|marto}} | fondiĝo = [[1693]] | nomo de la loĝanto = ''curitibano'' (kuritibano) | moto = | urbestro = Rafael Greca | partio = Demokratoj | fino_mandato = 2024 <!-- Situo --> | mapo = Parana Municip Curitiba.svg | subŝtato = Paranao | mezoregiono = Metropolitana de Curitiba | mikroregiono = Curitiba | metropola_regiono = | najbaroj = | al_ĉefurbo = 0 <!-- Geografiaj aspektoj --> | areo = 434,97 | loĝantaro = 1.851.215 | loĝantaro_jaro = 2009 <ref name="IBGE_Pop_2009">{{citaĵo el la reto | url = http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/estimativa2009/POP2009_DOU.pdf| titolo = Estimativas da população para o Brasil em 2008| dato = 14 de aŭgusto 2009 | elŝutita el = Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) | alirdato = 5 de septembro 2009}}</ref> | loĝdenso = 4.202,83 | alteco = 934 | klimato = [[subtropika klimato|subtropika]] | klimato_mallong = | horzono = -3 <!-- Indikiloj --> | ihd = 0,856 | ihd_laŭgrado = | dato_ihd = 2000 <ref name="PNUD_IDH_2000">{{citaĵo el la reto |url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm |titolo=Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil |dato=2000 |verko=Atlas do Desenvolvimento Humano |elŝutita el=Programa das Nações Unidas para o Desenvolvimento (PNUD) |alirdato=11 de oktobro 2008 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm |arkivdato=2009-10-03 }}</ref> | mep = 32.153.307.000 | mep_laŭgrado = 5 | dato_mep = 2006 <ref name="IBGE_PIB_2006">{{citaĵo el la reto |url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/economia/pibmunicipios/2006/tab01.pdf |titolo=Produto Interno Bruto dos Municípios 2003-2006 |dato=16 de decembro 2008 |elŝutita el=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) |alirdato=26 de junio 2009}}</ref> | mep_per_capita = 17.977,00 | dato_mep_per_capita = 2006 <ref name="IBGE_PIB_2006"/> |kesteroj={{Informkesto urbo|bildo=neniu|regiono-ISO=BR|mapo=neniu|situo sur mapo=Kuritibo|situo de=Situa mapo de Kuritibo|zomo=11|subŝablono=jes|dua ŝablono=jes}}}} [[Dosiero:'JardimBotanico.BotanicalGarden.CuritibaParanaBrasilBrazil.JPG|eta|Botanika Ĝardeno de Kuritibo]] '''Kuritibo'''<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://vortaro.esperanto.org.br/dic/pe_k.htm|titolo=Vortaro Túlio Flores - C|alirdato=29a de januaro 2017}}</ref>, [[Portugala lingvo|portugale]]: '''Curitiba''' [kuriĉiba], laŭ Internacia Fonetika Alfabeto: /ku.ɾiˈt͡ʃi.bɐ/, estas [[brazila]] [[urbo]], ĉefurbo de ŝtato (aŭ federaciero) [[Paranao]], situas naŭcent [[tridek]] [[kvar]] [[metro]]jn super marnivelo en la Unua Paranao [[Altebenaĵo]], proksimume [[cent]] [[dek]] [[Kilometro|km]] de la [[Atlantika Oceano]]. Ĝi estas la oka plej popolita urbo en Brazilo kaj la plej granda en la [[Sudo]]. Ĝi estas la ĉefa urbo en la metropola regiono de Kuritibo, formita de dudek-naŭ urboj, tial estas la oka plej loĝata metropola areo en Brazilo kaj la dua plej granda en la Suda Regiono. La ĉefurbo de Paranao super la pasintaj kelkaj jaroj estis establita kiel la plej riĉa urbo en la suda kaj kvara nacie. == Historio == La unuaj movadoj en Kuritibo [[teritorio]] estis per [[Paranaguá]], tra ŝoseoj Cubatão kaj okazis pro [[ekspedicio]]j, kiuj venis serĉante oron. La unua oficiala ekspedicio kunordiganto de la [[oro]] ministo distriktoj en la sudo (inkludante Kuritibo) servo gvidata de ''Eleodoro Ébano Pereira''. La unuaj [[nomo]]j kiuj aperas en Kuritibo historio post Ébano Pereira, ''Baltasar Carrasco dos Reis'' kaj ''Mateus Martins Leme''. En [[1668]] ''Gabriel Lara'', la koloniano, la picota starigita en la [[vilaĝo]] de ''Nossa Senhora da Luz dos Pinhais'', helpata de grupo de deksep kolonianoj, ekde tiu dato, seninterrompa, la oficiala historio de Kuritibo. Tamen, ''Gabriel Lara'' ne estas konsiderita la fondinto de Kuritibo, kun iuj historiistoj atribuas al ''Eleodoro Ébano Pereira''. Kuritibo estis fondita en [[1693]] de malgranda pioniro vilaĝon, ĝi iĝis grava [[komerco]] alta kun la malfermo de la vojo inter [[Sorocaba]] kaj [[Viamão]]. En [[1853]] ĝi fariĝis la ĉefurbo de la nove emancipitaj provinco de Paranao, kaj ekde tiam la urbo, konata pro liaj larĝaj stratoj, gard ritmo de urba kresko fortigita per la alveno de granda kvanto de [[Eŭropo|eŭropaj]] [[enmigrinto]]j en la [[deknaŭa jarcento]], la plej [[germanoj]], [[poloj]], [[ukrainoj]] kaj [[italoj]], kiuj kontribuis al la [[kultura]] diverseco kiu restas hodiaŭ. Kuritibo fariĝis la sidejo de la [[distrikto]] per Imperia Permit decembro 19, [[1812]], kaj estis levita al urbo statuso por Provinca Leĝo Nº 5 de [[Februaro]] 5, [[1842]]. Per Imperia [[Leĝo (jura)|Leĝo]] Nº 704 de [[Aŭgusto]] 29, [[1853]], Kuritibo estis disigita de [[San-Paŭlo]] kaj estis levita al ĉefurbo de la ĵus kreita provinco de [[Paranao]]. == [[Klimato]] == Kuritibo havas [[Humida klimato|humidan]] [[Subtropika klimato|subtropikan klimaton]] ([[klimata klasifiko de Köppen]]), kun duona [[temperaturo]] de {{GdC|11}} en la plej malvarma monato, foje falas sub {{GdC|2}} en la malvarmaj tagoj. Dum la [[somero]], la averaĝa temperaturo estas ĉirkaŭ {{GdC|23}} sed povas superi {{GdC|32}} en la plej varmaj tagoj. Varmo ondoj dum vintro kaj malvarme ondoj en la somero ne estas maloftaj, kaj eĉ ene de unu [[tago]] povas esti granda variado. Pluraj faktoroj kontribuis al la varia naturo de la klimato: la ebena tereno ĉirkaŭita de montoj en malglata rondo kun 40&nbsp;km radiuso helpas bloki la [[vento]]j, permesante la matena [[nebulo]] kovri la urbon per malvarmaj matenoj. La flatwork malhelpas la drenaje de [[pluvo]] akvo post rapida, havigante bona fonto de [[akvovaporo]] al la [[atmosfero]]. Ofte malvarmaj frontoj devenante [[Antarkto]] kaj [[Argentino]] tuta [[jaro]] alportante tropikaj ŝtormoj en somero kaj malvarmo ventoj vintre. Ili povas movi tre rapide, kun ne pli ol unu tago inter la komenco de la sudaj ventoj kaj la komenco de pluvo. La klimato de Kuritibo estas ankaŭ influita de la seka aero masoj kiuj regas la centro-sudo de Brazilo en la plimulto de la jaro, alportante malvarma kaj seka vetero. La apero de neĝo kaj aliaj formoj de wintry hasto kiel malvarma pluvego estas maloftaj; tiaj fenomenoj gravuraĵo averaĝe unufoje ĉiujn dek jarojn. Oficiale, la [[neĝo]] estas pli granda aŭ plej malgranda intenseco estis gravurita en la jaroj [[1889]], [[1892]], [[1912]], [[1928]] (du tagoj), [[1942]], [[1957]], [[1975]], [[1979]] kaj [[2013]]. [[Frosto]]j, siavice, estas multe pli komuna, okazanta ĉiujare en la vintraj monatoj, variante en numero, kiel [[1995]], kiam sola frosto okazis, kaj [[2000]], kie estis dekkvar frosto en la urbo. Frostoj en Kuritibo plej kutime okazas en la monatoj de [[junio]], [[julio]] kaj [[aŭgusto]], sed ankaŭ povas okazi en [[aprilo]] ([[1999]]), [[majo]] ([[1997]], [[1999]] kaj [[2000]]) kaj en [[septembro]] ([[2003]], [[2004]] kaj [[2006]]), kaj povas esti malforta aŭ forta intenso. La nigra frosto (kaŭzita de ekstreme malvarma kaj seka aero, sen [[glacio]] formado, sed estante ege malutila por [[vegetaĵaro]]) estas rara sed povas okazi, kiel la frua mateno de junio 27, [[1994]], kiam la minimumo en la urbo de {{GdC|−3}}, ne nur sufiĉas bruligi la [[arbustaro]], krom la treetops, dum la sekeco de la aero kaj la lumo vento ne permesis la formadon de glacio. == Vidindaĵoj == * [[Muzeo Oscar Niemeyer]] * [[Muzeo de la Holokaŭsto de Kuritibo]] == Servoj == [[Dosiero:Curitiba_PublicTransport.png|alternative=מפת קווי האוטובוסים|eta|La urba transporta reto]] [[Federacia Universitato de Paranao]] estas universitato, kies nomo portugale estas ''Universidade Federal do Paraná'' (UFPR). Ĝi estis kreita en la jaro 1912. Temas pri la plej aĝa universitato de Brazilo kaj pri simbolo de la urbo Kuritibo. == Sporto == * [[Club Athletico Paranaense]] * [[Coritiba Foot Ball Club]] == Esperanto en Kuritibo == [[Dosiero:LudwikLejzerZamenhof.Esperanto.Curitiba.JPG|eta|Busto de [[Zamenhof]] en Kuritibo.|271x271px]]La pioniro de Esperanto en Kuritibo estis [[Magnus Sondhal]] en komenco de [[20-a jarcento]]. Okazis en Kuritibo Brazilaj Esperanto-Kongresoj en [[1954]], [[1986]] kaj [[1997]]. Pasis tridek-du jaroj inter la 14-a kaj la [[22-a Brazila Kongreso de Esperanto]] okazinta en Kuritibo, sed nur dek-unu jaroj inter la 32-a kaj la 33-a, sed ĉiuj ili tre signifaj por la Brazila Esperanto-Movado. La [[14-a BKE]] estis tiu, kiu sukcesis la plej grandan oficialan apogon de la Prezidento de la Respubliko, de la Ŝtatestro kaj de Urbaj Aŭtoritatoj. La sidejo de [[Paranaa Esperanto-Asocio]] situas en Kuritibo. === Stel-Domo "Casa Estrela" === Stel-Domo estas stelforma domo kun arkitekturo inspirata je ideoj de Esperanto kaj Teozofio, kiun elpensis, projektis kaj mem konstruis esperantisto Augusto Gonçalves de Castro (1891-1970) en la 1930-aj jaroj en kvartalo Alto da Glória, Kuritibo, kaj en kiu vivis lia familio ĝis la 1990-aj jaroj. En 2013 ĝi estis tute malmuntita kaj transportita al tereno de la Pontifika Katolika Universitato de Paranao (PUC-PR), en kvartalo Prado-Veljo en Kuritibo, kie ĝi estis rekonstruita. Ĝi estas la materiigo de lingvaj kaj filozofiaj ideoj kaj idealoj de Augusto Gonçalves de Castro. En la projekto, li harmonie kunigis du ĉefajn temojn: la sespintan stelon, simbolon de teozofio, kaj la kvinpintan stelon (referenco al la kvin kontinentoj), simbolon de Esperanto, kio igas ĝin monumento unika en la mondo. La tegmento estas en formo de piramido<ref>INKO (Esperantlingva Revuo de Kultura Kooperativo de Esperantistoj) numero 74, paĝo 13</ref><ref>(portugala) José Carlos Fernandes, A história da casa que tem estrela (la historio de la steldomo), Gazeta do Povo, 20-a januaro 2013, konsultita la 29-an de marto 2017.</ref><ref>[http://tbv.com.br/interno.php?cm=97231&ci=6 Steldomo fariĝas muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170330021107/http://tbv.com.br/interno.php?cm=97231&ci=6 |date=2017-03-30 }}, Bonavolo, portalo de ekumena spiritualeco. 6-a majo 2013, konsultita la 29-an de marto 2017.</ref><ref>(video) [https://www.youtube.com/watch?v=p6RAZALAnsw Steldomo], youtube</ref><ref>Ivan Eidt Colling, Rita Mara Netto de Moraes. Stel-Domo en Kuritibo, kiel materiigo de lingva kaj filozofia idealo: Eseo, La Ondo de Esperanto, 2014. №4–5 (234–235)</ref>. == Famuloj == En Kuritibo mortis hungara ĵurnalisto [[Gyula Dessewffy]]. == Ĝemelurboj == * {{Flago|Paragvajo}} [[Asunciono]], [[Paragvajo]] * {{Flago|Portugalio}} [[Koimbro]], [[Portugalio]] * {{Flago|Argentino}} [[Kordobo (Argentina urbo)|Kordobo]], [[Argentino]] * {{Flago|Argentino}} [[Corrientes]], Argentino * {{Flago|Meksiko}} [[Gvadalaharo]], [[Meksiko]] * {{Flago|Ĉinio}} [[Hangĝoŭo]], [[Ĉinio]] * {{Flago|Ĉinio}} [[Hajkoŭo]], Ĉinio * {{Flago|Japanio}} [[Himeĵi]], [[Japanio]] * {{Flago|Usono}} [[Orlando]], [[Usono]] * {{Flago|Pollando}} [[Krakovo]], [[Pollando]] * {{Flago|Francio}} [[Liono]], [[Francio]] * {{Flago|Urugvajo}} [[Montevideo]], [[Urugvajo]] * {{Flago|Bolivio}} [[Santa Cruz de la Sierra]], [[Bolivio]] * {{Flago|Sud-Koreio}} [[Suvon]], [[Sud-Koreio]] * {{Flago|Italio}} [[Treviso]], [[Italio]] ==Interesaĵoj== La 18-an de oktobro 1941 brazilaj regopovoj fermis la lastan aperantan en [[portugala]] lingvo "Gazeta Polonesa", kiu post likvido de fremdlingva gazetaro aŭguste devis ŝanĝi la lingvon - la plej malnova [[pola|pollingva]] revuo en [[Sudameriko]] estis likvidita en sia 50-a eldonjaro (malgraŭ tio ke [[poloj]] kontribuis al ekonomia kaj kultura disvolvo de la grandega [[Brazilo|lando]]). == Referencoj == {{Projektoj|commonscat=Curitiba|n=Kategorio:Kuritibo|ReVo=kuritib}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.curitiba-brazil.com * http://www.curitiba.pr.gov.br {{Ĉefurboj de Brazilo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Curitiba| ]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo]] [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] [[Kategorio:Milionurboj]] ddhfpbemgn5f02i1oxmct5558jgycts 10 104625 9419576 9280257 2026-07-03T13:07:54Z ThomasPusch 1869 9419576 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = noto |bildo = [[Dosiero:Gnome globe current event.svg|40px|Futuro]] |teksto = '''Tiu ĉi artikolo temas pri estontaj aŭ antaŭvidataj eventoj.''' ---- <span style="font-size:90%;">La enhavo povas ofte ŝanĝiĝi kaj povas enteni spekulativajn informojn. Se vi deziras skribi pri ĵusaĵo, bonvolu krei artikolon en la ĝemela projekto [[n:Ĉefpaĝo|Vikinovaĵoj]].</span> }}<noinclude> {{dok}} [[Kategorio:Ŝablono:Averto]] [[ja:Template:予定]] </noinclude> cq18nm5anb38tymc0p90qwibiztsua4 0 107919 9419847 9184985 2026-07-03T23:51:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419847 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Krispa pelikano |dosiero = ComputerHotline - Pelecanus crispus (by) (1).jpg |dosiero larĝo = 300px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2=animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Pelikanoformaj]] ''Pelecaniformes'' |familio = [[Pelikanedoj]] ''Pelecanidae'' |genro = [[Pelikano]] ''Pelecanus'' |statuso = VU |tendenco = down |dunomo = ''Pelecanus crispus'' |dunomo aŭtoritato = [[Carl Friedrich Bruch|Bruch]], 1832 |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = PelecanusCrispusIUCNver2018 2.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#008000|Ĉiujare prezencoj}} {{Priskribo|#00FFFF|Migrado}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} </div> }} La '''Krispa pelikano''' (''Pelecanus crispus'') estas birdospecio kaj fortika membro el la familio de [[Pelikanedoj]]. Ĝi reproduktiĝas el sudorienta [[Eŭropo]] al [[Barato]] kaj [[Ĉinio]] en marĉoj kaj neprofundaj lagoj. La nesto estas nelaborita amaso de vegetaĵaro. Oni ne konas [[subspecio]]jn spite ties ampleksa teritorio, sed baze sur laŭgrandaj diferencoj, oni priskribis [[paleosubspecio]]n el la [[Pleistoceno]] nome ''Pelecanus crispus palaeocrispus'' el [[fosilio]]j malkovrita el [[Binagadi]], [[Azerbajĝano]]. == Aspekto == [[Dosiero:Pelecanus crispus-20030720.jpg|eta|maldekstra]] Ĝi grandas 160–183&nbsp;cm. Ĝi vivas, flugas, kondutas simile kiel la [[Blanka pelikano]], sed la Krispa pelikano estas iom pli granda. Ĉe ĝi estas bone videblaj desupre la malhelaj flugoplumoj kaj la nigraj flugilfinoj. La flugiloj estas malpur-blankaj desube, kiel ankaŭ la dorsa flanko. La ventra flanko estas grizblanka kun granda flava makulo ĉe la kropo (kiel la plumoj ne estas ŝiritaj). La kruroj estas plumbogrizaj (kaj ne karnokoloraj), la plumaro sur la nuko estas krispe bukla, la okuloj estas helflavaj al blankecaj (kaj ne ruĝetaj). La junbirdoj similas al birdidoj de la Blanka pelikano, sed la frunta plumaro finiĝas super la bekobazo en unu vico (kaj ne en unu punkto). Tiu fortika birdo estas la plej granda el la pelikanoj kaj unu el la plej grandaj vivantaj birdospecioj. Ĝi estas 160 al 183&nbsp;cm longa, 9–15&nbsp;kg peza kaj kun enverguro de 290–351&nbsp;cm.<ref>Birdlife International</ref><ref name="Burnie">Burnie D kaj Wilson DE (Eld.), ''Animal: The Definitive Visual Guide to the World's Wildlife''. DK Adult (2005), ISBN 0-7894-7764-5</ref><ref name= CRC>''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Eldonisto). CRC Press (1992), ISBN 978-0-8493-4258-5.</ref><ref>''Firefly Encyclopedia of Birds'' de Christopher Perrins. Firefly Books (2003), ISBN 1-55297-777-3</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Book of Indian Birds|aŭtoro=Ali, S.|jaro=1993|loko=Bombay|eldoninto=Bombay Natural History Society|ISBN=0-19-563731-3}}</ref><ref name="Harrison">Harrison, Peter, ''Seabirds: An Identification Guide''. Houghton Mifflin Harcourt (1991), ISBN 978-0-395-60291-1</ref> Kun pezo de ĉirkaŭ 11.5&nbsp;kg averaĝe, ĝi estas la plej fortika fluganta birdospecio en la mondo averaĝe kvankam grandaj maskloj de [[Otidedoj|otidoj]] aŭ [[cignoj]] povas superi tiun pelikanon en maksimuma pezo.<ref name= CRC/> Ĝi ŝajne havas ankaŭ unu el la plej grandaj enverguroj el la vivantaj birdoj, rivale kun tiu de la [[Diomedeoj|grandaj albatrosoj]].<ref name="Harrison"/><ref name= Handbook>del Hoyo, et al., ''Handbook of the Birds of the World. Volume 1: Ostrich to Ducks''. Lynx Edicons (1992), ISBN 978-84-87334-10-8</ref> [[Dosiero:Dalmatian Pelican jbp.JPG|eta|eta|maldekstre]] La iome similaspekta [[Blanka pelikano]] estas tipe iome pli malgranda sed la plej grandaj masklaj individuoj povas esti esence de la sama grando kiel la tipa Krispa pelikano.<ref name="Harrison"/><ref name= Handbook/> Tamen, la Krispa diferencas el la alia ankaŭ granda specio je tio ke ĝi havas krispajn [[plumo]]jn en la nuko (kio nomigas la specion kaj en la [[latina]] [[scienca nomo]] kaj en la [[komuna nomo]]), grizajn krurojn kaj arĝentoblankan (pli ol pure blanka) [[plumaro]]n. Vintre, plenkreskaj pelikanoj de tiu specio iĝas el arĝento-griza al pli eluzita brunecgriza kremokoloro.<ref name= Arkive>[http://www.arkive.org/dalmatian-pelican/pelecanus-crispus/ Dalmatian pelican videos, photos and facts – Pelecanus crispus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121012062734/http://www.arkive.org/dalmatian-pelican/pelecanus-crispus/ |date=2012-10-12 }}. ARKive. Konsultita la 2012-08-22.</ref> Nematuraj birdoj estas grizaj kaj ne havas la rozkoloran vizaĝan makulon de la nematuraj Blankaj pelikanoj. Disaj plumoj ĉe la frunto de la Krispa pelikano povas formi tufon kun formo de litero W en la vizaĝo super la beko.<ref name= Handbook/> En la reprodukta sezono ĝi havas oranĝec-ruĝajn suban makzelon kaj bekosakon kontraste kun la griza al flaveca supra makzelo. Vintre, la tuta beko estas iome pli senkolora [[grizflava|(grize) flaveca]]. La [[beko]], 36 al 45&nbsp;cm longa, estas la dua plej granda inter ĉiuj birdoj, post la [[Aŭstralia pelikano]].<ref name= Handbook/> La nuda haŭtaĵo ĉirkaŭ la okulo povas varii el flava al purpureca.<ref name=Redlist>[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3811 Dalmatian Pelican (Pelecanus crispus) – BirdLife species factsheet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160412100734/http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3811 |date=2016-04-12 }}. Birdlife.org (1998-10-03). Konsultita la 2012-08-22.</ref> Inter standardaj mezuroj, kompare kun la Blanka pelikano, la [[Tarso (skeleto)|tarso]] de la Krispa estas iome pli mallonga, nome 11.6 al 12.2&nbsp;cm, sed ties [[vosto]] kaj [[Flugillongo (biologio)|flugillongo]] estas klare pli grandaj, je 22 al 24&nbsp;cm kaj 68 al 80&nbsp;cm, respektive.<ref>[http://avis.indianbiodiversity.org/fauna-of-british-india-2nd-ed-vol-vi-1929/dalmatian-pelican-pelecanus-crispus.html Dalmatian Pelican (Pelecanus crispus)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140426235743/http://avis.indianbiodiversity.org/fauna-of-british-india-2nd-ed-vol-vi-1929/dalmatian-pelican-pelecanus-crispus.html |date=2014-04-26 }}. Avis.indianbiodiversity.org. Konsultita la 2012-08-22.</ref><ref>[http://avis.indianbiodiversity.org/pelecaniformes-pelecanidae-pelicans/great-white-pelican-pelecanus-onocrotalus.html Great White Pelican – Pelecanus onocrotalus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120906075502/http://avis.indianbiodiversity.org/pelecaniformes-pelecanidae-pelicans/great-white-pelican-pelecanus-onocrotalus.html |date=2012-09-06 }}. Avis.indianbiodiversity.org. Konsultita la 2012-08-22.</ref> Kiam la Krispa pelikano estas dumfluge, malkiel aliaj pelikanoj, la flugiloj estas tute grizec-blankaj escepte la nigraj flugilpintoj.<ref name= Handbook/> Pri la flugo, ĝi estas eleganta ŝvebanta birdo kaj, are, ĉiuj membroj moviĝas laŭ gracia sinkronio. La kolo estas tenita ene kiel ĉe [[ardeoj]] dumfluge. Ĝi estas la plej granda vivanta fluganta besto. La Krispa pelikano estas ofte silentema, kiel plej pelikanoj, kvankam ĝi povas iĝi voĉema dum la pariĝada sezono. Tiam la birdoj povas engaĝiĝi en ampleksa gamo de gorĝaj, profundaj voĉoj inklude bojojn, fajfojn kaj gruntadojn.<ref name= Arkive/> [[Dosiero:Pelecanus crispus01.jpg|eta|eta|250px]] == Vivejo == La Krispa pelikano troviĝas en [[lago]]j, [[rivero]]j, [[delto]]j kaj [[estuaro]]j. Kompare al la Blanka pelikano, la Krispa pelikano ne estas tiom ligata al areoj de malaltaj teroj kaj nestumas en taŭgaj humidejoj de diversaj altoj. Ĝi estas malpli oportunema pri selektado de reprodukta [[biotopo]] ol la Blanka pelikano, kaj kutime revenas al tradiciaj reproduktejoj jaron post jaro se ili ne iĝas tute netaŭgaj. Dum vintro, la Krispaj pelikanoj kutime restas ĉe senfrostaj lagoj de Eŭropo aŭ ĉe sezonaj lagoj en [[Barato]]. Ili vizitas ankaŭ, tipe dum vintro, ĉebordajn areojn laŭlonge de ŝirmaj marbordoj por manĝi.<ref name= Handbook/> == Movoj == Tiu pelikano kutime [[birdomigrado|migras]] mallongajn distancojn. Ĝi disiĝemas en [[Eŭropo]], baze sur manĝoportunoj, kaj plej okcidentaj birdoj restas la tutan vintron en la regionoj de la [[Mediteraneo]]. Ĉe la [[Danuba Delto]], la Krispaj pelikanoj alvenas en marto kaj foriras fine de aŭgusto. Ĝi estas pli aktive migranta en [[Azio]], kie plej birdoj kiuj reproduktiĝas en [[Rusio]] flugas vintre suden al centra [[Mezoriento]], ĉefe al [[Irano]] tra la [[Hindia Subkontinento]], el [[Nepalo]] al centra [[Barato]].<ref name= Arkive/> La pelikanoj kiuj reproduktiĝas en [[Mongolio]] vintrumas laŭlonge de la orienta marbordo de [[Ĉinio]], inklude la areon de [[Hongkongo]].<ref name=Redlist/> == Manĝo == [[Dosiero:Pelecanus crispus Herberstein.jpg|eta|250px|maldekstre|Fiŝo en la bekosako de Krispa pelikano.]] La Krispa pelikano manĝas preskaŭ nur [[fiŝo]]jn. Preferataj predospecioj povas esti la [[Karpo]], la [[Eŭropa perko]], la [[Ruĝokula skardinio]], [[angilo]]j, [[katfiŝo]] (ĉefe [[siluredoj]] dum vintro), [[Mugiledoj|mugiloj]] kaj la [[Ezoko]], tiu lasta mezuranta ĝis 50&nbsp;cm dumkapte.<ref name= Handbook/><ref name= Arkive/> Ĉe la plej granda resta kolonio, situanta en Grekio, la preferata predo estas laŭ informoj la indiĝena ''[[Alburnus belvica]]''.<ref name=Redlist/> La Krispa pelikano postulas ĉirkaŭ 1,200 g el fiŝo ĉiutage kaj povas preni surloke abundajn pli malgrandajn fiŝojn kiaj [[Gobiedoj|gobioj]], sed kutime malatentas ilin se estas iom pli grandaj fiŝoj.<ref name= Handbook/><ref name= Arkive/> Ili kutime manĝas sole aŭ en grupoj de nur du aŭ tri. Ĝi normale naĝas laŭlonge, trankvile kaj malrapide, ĝis ĝi rapide metas sian kapon enakven kaj elkaptas la fiŝon, kun grandaj kvantoj de akvo. La akvo estas forigita tra la flankoj de la bekosako kaj la fiŝo estas englutata. Foje ĝi povas manĝi kooperative kun aliaj pelikanoj per ĉirkaŭado de fiŝoj en neprofundaj akvoj kaj povas eĉ simile kunlabori dum fiŝkaptado kun [[kormorano]]j en [[Grekio]].<ref name= Handbook/> Foje, la pelikano povas ne tuje manĝi la fiŝon enhavata en sia bekosako, kaj tiele konservi la predon por posta konsumo.<ref name= Arkive/> Aliaj malgrandaj loĝantoj de humidejoj povas esti suplemento por la dieto, kiaj [[krustulo]]j, [[vermo]]j, [[skarabo]]j kaj malgrandaj [[akvobirdoj]], kutime idoj kaj ovoj.<ref name= Arkive/> == Reproduktado == [[Dosiero:Krauskopfpelikancele4.jpg|eta|250px|Ĉeneste]] [[Dosiero:Pelecanus crispus MHNT.ZOO.2010.11.44.4.jpg|eta| ''Pelecanus crispus'' - [[MHNT]]]] Ene de tre socia familio ĝenerale, la Krispaj pelikanoj povas havi la malplej sociajn inklinojn. Tiu specio nature nestumas en relative malgrandaj grupoj kompare al plej aliaj pelikanaj specioj kaj foje paro povas eĉ nestumi sola. Tamen, malgrandaj kolonioj estas kutime formataj, kiuj regule inkludas ĝis 250 parojn (ĉefe historie). Foje la Krispaj pelikanoj povas miksiĝi kun kolonioj de Blankaj pelikanoj.<ref name= Handbook/> Nestolokoj selektataj estas kutime ĉu [[insulo]]j en grandaj akvejoj (tipe lagunoj aŭ riverdeltoj<ref name= Arkive/>) aŭ densaj bedoj de akva vegetaĵaro, kiaj de etendaj [[kareksejo]]j de ''[[Phragmites]]'' aŭ ''[[Typha]]''. Pro ties grando, tiuj pelikanoj ofte piedpremegas la vegetaĵaron en la areo ĉirkaŭa al siaj nestoj metante ĝin en la koteca subtavolo kaj tiele la nestolokoj povas iĝi maltaŭge kotecaj post ĉirkaŭ tri jaroj de uzado.<ref name=Redlist/> La nesto estas modergranda amaso de herbo, [[karekso]]j, bastonetoj kaj plumoj, kutime ĉirkaŭ 1 m profunde kaj 63&nbsp;cm larĝe. Nestoj estas kutime situantaj en aŭ ĉe la grundo, ofte lokitaj sur densa flosanta vegetaĵaro. Nestoj tendencas esti feblaj ĝis cementado fare de fekaĵoj. La [[reprodukta sezono]] komencas en marto aŭ aprilo, ĉirkaŭ unu monaton antaŭ la reproduktiĝo de la Blanka pelikano. La ino de Krispa pelikano demetas ovaron de 1 al 6 ovoj, kaj du ovoj estas plej normale. La ovoj pezas inter 120 kaj 195 g.<ref>[http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/ducks-geese-pelikanes-and-relatives/pelecanus-crispus Dalmatian Pelican – Pelecanus crispus : WAZA : World Association of Zoos and Aquariums] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304211920/http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/ducks-geese-pelikanes-and-relatives/pelecanus-crispus |date=2016-03-04 }}. WAZA. Konsultita la 2012-08-22.</ref> [[Kovado]], kiu estas farata de ambaŭ gepatroj, daŭras 30 al 34 tagojn. La idoj naskiĝas nudaj (senplumaj) sed tuje aperas blanka [[lanugo]]. Kiam la junuloj estas 6 al 7 semajnaĝaj, la pelikanoj ofte ariĝas en "pelikanaroj". [[Elnestiĝo]] okazas post ĉirkaŭ 85 tagoj kaj sendependiĝo je la 100 al 105 tagoj de aĝo. Nestosukceso dependas el kondiĉoj de la loka medio, kun el 58% al 100% de idoj sukcese survivante ĝis matureco. La nestolokoj ofte sekurigas limigon al nestopredado, kvankam karnovoraj mamuloj kiuj manĝas ovojn kaj idojn povas aliri al nestoj kiam la akvoniveloj estas sufiĉe malaltaj por ke ili povas trapasi, kiel oni registris ĉe [[apro]]j detruante nestojn en [[Bulgario]].<ref name=Redlist/> Ankaŭ [[ŝakalo]]j, [[vulpo]]j, [[lupo]]j, [[hundo]]j kaj [[Eŭrazia linko|linkoj]] estas regulaj nestopredantoj kiam la akvoniveloj malaltiĝas kaj la [[Blankavosta aglo]] povas ataki pelikanojn ĉe la kolonio de almenaŭ la grando de idoj.<ref>Crivelli, A. J. (April 1996). [http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/wildbirds/action_plans/docs/pelecanus_crispus.pdf ACTION PLAN FOR THE DALMATIAN PELICAN (Pelecanus crispus) IN EUROPE]. europa.eu</ref><ref>[http://www.planetofbirds.com/pelecaniformes-pelecanidae-dalmatian-pelican-pelecanus-crispus Dalmatian Pelican (Pelecanus crispus)]. Planet of Birds (2011-06-08). Konsultita la 2012-08-22.</ref> Seksa matureco ŝajne estas akirita je 3 aŭ 4 jaroj de aĝo.<ref name= Handbook/> == Statuso == [[Dosiero:Pelecanus crispus at Beijing Zoo.JPG|maldekstre|eta|250px|En Pekina bestoĝardeno]] Same aŭ pli ol la Blanka pelikano, tiu [[Palearktiso|palearktisa]] specio ege malpliiĝis tra sia tura teritorio. Iam milionoj de Krispaj pelikanoj troviĝis nur en [[Rumanio]]. Tra la [[20a jarcento]], la specio suferis drastan malpliiĝon, kies tialoj ne estas tute komprenitaj. Plej verŝajna kulpo estas [[habitatoperdo]], konekte al sekigado de humidejoj kaj disvolviĝo. La kolonioj estis regule ĝenataj de la homa aktiveco kaj, kiel ĉe ĉiuj pelikanoj, la gepatroj povas portempe lasi sian neston se estas minacataj, kio siavice endanĝerigas la idojn al predado. Foje la Krispa pelikano povas esti pafata de fiŝkaptistoj, pro miskomprenata sento de konkurenco pri la resursoj.<ref name= Arkive/> Nuntempe, tiaj mortigoj estas ĝenerale je malgranda skalo sed loka tro-espluatado de fiŝkaptaj stokoj estas konstanta zorgo. Tiuj pelikanoj estas mortigataj de lokanoj en [[Mongolio]], pro la uzado de pelikanaj bekosakoj kiel poruzadaj sakoj.<ref name= Arkive/> Spite la kontraŭleĝa naturo de la ŝtelĉasado en Mongolio por pelikanaj kapoj, oni trovis 50 pelikanajn bekojn en komerca merkato tie kaj oni scias (pro la specia rareco) ke unusola pelikano estas konsiderata justa prezo por 10 ĉevaloj kaj 30 ŝafoj.<ref name= Oriental>{{cite journal |author=Nyambayar, B., Bräunlich, A., Tseveenmyadag, N., Shar, S. & Gantogs, S. |year=2007 |url=http://www.orientalbirdclub.org/publications/ba7pdfs/dalmatianpelican.pdf |title=Conservation of the critically endangered east Asian population of Dalmatian Pelican Pelecanus crispus in western Mongolia |journal=BirdingASIA |volume=7 |pages=68–74 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-12-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120727025010/http://www.orientalbirdclub.org/publications/ba7pdfs/dalmatianpelican.pdf |arkivdato=2012-07-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.orientalbirdclub.org/publications/ba7pdfs/dalmatianpelican.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-12-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120727025010/http://www.orientalbirdclub.org/publications/ba7pdfs/dalmatianpelican.pdf |arkivdato=2012-07-27 }}</ref> Krispaj pelikanoj ankaŭ flugas kontraŭ kaj estas mortigataj de elektraj linioj iom regule.<ref name=Redlist/> En Grekio, la pelikanoj estas ofte ĝenataj de motoraj boatoj, kutime tiuj de turistoj, tiom multe ke ili praktike ne kapablas manĝi la kvanton de fiŝoj necesa.<ref name= Handbook/> En 1994, en Eŭropo estis ĉirkaŭ milo de reproduktaj paroj, plej el ili en [[Grekio]], sed ankaŭ en [[Ukrainio]], [[Nord-Makedonio]], [[Rumanio]], [[Bulgario]] kaj [[Albanio]] ([[Laguno Karavasta]]). Ili estis konsiderataj formortintaj en [[Kroatio]] ekde la [[1950-aj jaroj]] (kvankam iam la specio estis konata ankaŭ kiel Dalmatia pelikano), sed oni observis unusolan Krispan pelikanon tie en 2011.<ref>Coleman, Loren. (2011-03-24) [http://www.cryptomundo.com/cryptozoo-news/dalmatian-pelican/ Croatian Dalmatian Pelican Sighted]. Cryptomundo. Konsultita la 2012-08-22.</ref> La plej granda sola restanta kolonio estas ĉe la Lago Mikri en Grekio, kun ĉirkaŭ 1,400 paroj, kaj proksimume 450 paroj en la [[Danuba Delto]].<ref name=Redlist/> La lando kun la plej granda reprodukta populacio nune, inklude ĉirkaŭ 70% el paroj aŭ eble ĉirkaŭ 3,000 paroj, estas [[Rusio]]. Tutmonde estas ĉirkaŭkalkulate 3,000–5,000 reproduktaj paroj.<ref name=Redlist/> Pro espluatado je ĉiuj aĝoj de la vivociklo, la specio estas draste endanĝerita en sia teritorio de Mongolio, kun totala populacio de malpli ol 130 individuaj birdoj.<ref name=Redlist/><ref name= Oriental/> Eble ekzistas ĝis 10,000–20,000 pelikanoj je specinivelo.<ref name=Redlist/> Informo pri proksimume 8,000 Krispaj pelikanoj en [[Barato]] rezultis kongrego de misidentigitaj Blankaj pelikanoj.<ref name= Handbook/> La Krispa pelikano estas unu el la specioj al kiu aplikiĝas la ''Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds'' ([[AEWA]]). Konservoklopodoj estis iniciataj en profito de la specio, ĉefe en Eŭropo.<ref name=Redlist/> Kvankam ili normale nestumas surgrunde, Krispaj pelikanoj estis nestumantaj sur platformoj en [[Turkio]], [[Grekio]], [[Bulgario]] kaj [[Rumanio]] por enkuraĝigi ilin al reproduktado.<ref name= Handbook/> Oni disponis ankaŭ flosaĵojn super akvo por uzado de tiu specio en Grekio kaj Bulgario.<ref name=Redlist/> Elektraj linioj estis markataj aŭ malmuntitaj en areoj apudaj al kolonioj en tiuj landoj. Aldone ankaŭ administrado de la akvoniveloj kaj edukoprogramoj povas esti helpo je loka nivelo.<ref name=Redlist/> Kvankam oni iniciatis klopodojn en Azio, estas multe pli alta indico de ŝtelĉasado, pafado kaj habitata detruado, kaj pro tio la plibonigo fare de konservoklopodoj estas pli malfacila.<ref name= Oriental/> En 2012, malkutimaj malvarmegaj vintrokondiĉoj okazigis ke la [[Kaspia Maro]] frostis, kio rezultis en la morto pro malsatego de almenaŭ 20 el la Krispaj pelikanoj kiuj estis travintrantaj tie. Spite la komencaj klopodoj de la lokaj aŭtoritatoj por eviti tion, multaj lokanoj venis kun fiŝoj kaj permane nutris la birdojn, ŝajne helpante la grandajn pelikanojn survivi la vintron.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17117482 Trapped Dalmatian pelicans hand-fed in frozen Caspian Sea]. Bbc.co.uk (2012-02-21). Konsultita la 2012-08-22.</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:DalmatianPelicanIndia.jpg|Dumfluge en Barato Dosiero:Into the Light....jpg|La hela iriso havigas malagrabalan mienon (kolera aŭ ĝenata) Dosiero:Krauskopfpelikan Daehlhoelzli 22 Pelecanus crispus.JPG Dosiero:2005-11-01 Pelecanus crispus.JPG Dosiero:Pelican with open pouch.jpg|Malferma buŝo Dosiero:Antwerpen Zoo pelikaan 8-10-2010 13-15-30.jpg|En bestoĝardeno de [[Antverpeno]] Dosiero:Пеликан 03.jpg|Subplenkreskulo </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Egeaj kaj okcident-turkaj sklerofilaj kaj miksaj arbaroj]] * [[Emin-vala stepo]] * [[Foliarbaroj apud la Nigra Maro kaj de Kolĥido]] * [[Orient-mediteraneaj koniferaj-sklerofilaj-foliarbaj arbaroj]] * [[Tigrisa-eŭfrata aluvia salakva marĉo]] == Bibliografio == * {{de}} Hans-Günther Bauer, Einhard Bezzel kaj Wolfgang Fiedler (Eld.): ''Das Kompendium der Vögel Mitteleuropas: Alles über Biologie, Gefährdung und Schutz. Band 1: Nonpasseriformes – Nichtsperlingsvögel'', Aula-Verlag Wiebelsheim, Wiesbaden 2005, ISBN 3-89104-647-2 == Eksteraj ligiloj == <!--{{Commons|Pelecanus crispus}}--> * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3811&m=0 BirdLife Species Factsheet.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100706023553/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3811&m=0 |date=2010-07-06 }} * [http://ec.europa.eu/environment/nature/directive/birdactionplan/pelecanuscrispus.htm European Commission for Environment: Action plan for the Dalmatian Pelican]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (1994) * [http://finnature.fi/photo_album.html.14.html Krispa pelikano, fotaro fare de Jari Peltomäki] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090228105719/http://finnature.fi/photo_album.html.14.html |date=2009-02-28 }} * [http://www.euronatur.org/fileadmin/docs/jagd/ADRIATIC_FLYWAY_2009_Conference_Proceedings.pdf Conference Proceedings of the 2009 Adriatic Flyway Conference in Ulcinj, Montenegro] {{Portalo Birdoj}} {{-}} {{Pelikanoformaj birdoj}} [[Kategorio:Pelikanedoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azerbajĝano]] is82p64p4c7katga8z6v6uljd5aafiy 0 108160 9419745 9370567 2026-07-03T20:42:54Z Sj1mor 12103 9419745 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Johannes BRAHMS''' (naskiĝis la {{daton|7|majo|1833}} en [[Hamburgo]] kaj mortis la {{daton|3|aprilo|1897}} en [[Vieno]]) estis [[Germanio|germana]] muzika [[komponisto]], [[pianisto]] kaj [[dirigento]] el la periodo de [[romantikismo]]. La muzikan talenton de Brahms malkovris lia patro, kiu mem ludis [[kontrabaso]]n. Johannes Brahms studis pianludon kaj li estis tre influita de muziko de [[Johann Sebastian Bach|Bach]], [[Mozart]] kaj [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]]. Pli poste violonisto [[Joseph Joachim]] interkonatigis lin kun [[Franz Liszt|Liszt]], [[Robert Schumann]] kaj lia edzino [[Clara Schumann|Clara]], kies kreado ankaŭ tre karakterize influis Brahmson. En la jaroj [[1857]] ĝis [[1859]] li agadis kiel dirigento kaj instruisto de muziko en kortego en la germana urbo [[Detmold]]. En [[1862]] li transloĝiĝis Vienon, kie li poste pasigis plimulton de sia vivo. Li fariĝis mondfama komponisto kaj li estis konsiderata kiel sekvanto de Beethoven. Kritikantoj vidis lin kiel kontraŭpoluson al la muziko de [[Richard Wagner]]. En [[1870]] li renkontiĝis kun la dirigento [[Hans von Bülow]], kiu pli poste la muzikon de Brahm vaste propagandis. Sian unuan [[simfonio]]n Brahms komponis en [[1876]]; von Bülow nomis tiun ĉi simfonion kiel "la dekan simfonion de Beethoven" (kiu verkis naŭ). Brahms interalie eksidis en imperiestra komitato, kiu donis ŝtatajn [[stipendio]]jn, kaj li meritis pri dono de financa subteno al [[Antonín Dvořák]]. Multaj el liaj verkoj iĝis bazo de la moderna koncerta repertorio. Senkompromise [[Perfektismo|perfektisma]], Brahms detruis kelkajn el siaj verkoj kaj lasis aliajn nepublikigitaj. Brahms estis konsiderita, kaj de siaj samtempuloj kaj de postaj verkistoj, kiel kaj tradiciisma kaj kiel plinovigisto. Lia muziko estas firme enradikigita en la strukturoj kaj komponaj teknikoj de klasikaj majstroj. Kvankam multaj samtempuloj trovis lian muzikon tro akademieca, lia kontribuo kaj profesieco estis admirita de postaj gravuloj tiom diversaj kiel [[Arnold Schoenberg]] kaj [[Edward Elgar]]. La prilaborita, tre bone konstruita naturo de la verkoj de Brahms estis starta punkto kaj inspiro por generacioj de komponistoj. Interplektitaj ene de liaj detale bone konstruitaj strukturoj, tamen, estas tre profundaj romantismaj motivoj. == Biografio == === Komencaj jaroj (1833–1850) === [[Dosiero:Brahms geburtshaus in Hamburg.jpg|eta|upright|dekstre|Foto el 1891 de la konstruaĵo en Hamburgo kie Brahms naskiĝis. La konstruaĵoj estis detruita dum bombardado de Hamburgo en la [[Dua Mondmilito]] en 1943.]] Brahms naskiĝis en modesta familio kiel dua el tri filoj. Lia patro nome Johann Jakob Brahms (1806–72) estis el la urbo [[Heide]] en [[Holstein]]. La [[familinomo]] estis ankaŭ foje literumita 'Brahmst' aŭ 'Brams', kaj deriviĝis el 'Bram', la Germana vorto por la arbusta [[genisto]].<ref> Swafford (1999), p. 7.</ref> La patro estis popola muzikisto kaj ludis plurajn instrumentojn: [[fluto]]n, [[Korno (muzikinstrumento)|korno]]n, [[violono]]n, [[kontrabaso]]n. Kontraŭ la familia deziro, Johann Jakob sekvis tiun karieron en muziko, kaj alvenis en [[Hamburgo]]n en 1826, kie li trovis laborpostenon kiel portempa muzikisto kaj ludanto de [[Kordinstrumento|kord-]] kaj [[Blovinstrumento|blov-instrumentoj]]. En 1830, li edziĝis al Johanna Henrika Christiane Nissen (1789–1865), [[tajloro]] 17 jarojn pli juna ol li, kiun Brahms profunde amis. En la sama jaro li estis nomumita ludisto de korno en la Hamburga milico.<ref> Hofmann (1999), pp. 3–4.</ref> Finfine li iĝis ludisto de kontrabaso en la Hamburga Urboteatro kaj en la Hamburga Filharmoniko. Kiam Johann Jakob prosperis, la familio translokiĝis laŭlonge de la jaroj al pli bonaj loĝejoj en Hamburgo.<ref> Hofmann (1999), pp. 4–8.</ref> Johannes Brahms naskiĝis en 1833; lia fratino Elisabeth (Elise) estis naskiĝinta en 1831 kaj pli juna frato Fritz Friedrich (Fritz) naskiĝis en 1835.<ref> Swafford (1999), pp. 14–16.</ref> Ankaŭ Fritz iĝos pianisto; superita de sia frato li elmigros al [[Karakaso]] en 1867, kaj poste revenos en Hamburgon kiel instruisto.<ref> Musgrave (2000), p. 13.</ref> Estis la patro, kiu donis al la juna Johannes la unuajn lecionojn pri muziko. Johannes tuj lernis ludi [[violono]]n kaj la bazon por ludi la [[violonĉelo]]n. El 1840 li studis [[piano]]n kun Otto Friedrich Willibald Cossel (1813–1865). Cossel plendis en 1842 ke Brahms "povus esti bona ludisto, sed li ne povis ĉesi sian senfinan komponemon." Je aĝo de 10, Brahms faris sian premieron por privata koncerto inkludanta kvinteton por piano kaj blovinstrumentoj Op. 16 de Beethoven kaj [[pianokvarteto]]n de [[Mozart]]. Li ludis ankaŭ kiel soloaĵon [[Studaĵo (muziko)|studaĵon]] de [[Henri Herz]]. Ĉirkaŭ 1845 li estis verkinta [[pianosonato]]n en G minora.<ref> Hofmann (1999), pp. 9–11.</ref> La gepatroj de Brahms malaprobis liajn tro fruajn klopodojn kiel komponisto, sentinte ke li havas pli promesplenan karieron kiel ludisto.<ref> Hofmann (1999), p. 12.</ref> El 1845 al 1848 Brahms studis kun la instruisto de Cossel nome pianisto kaj komponisto Eduard Marxsen (1806–1887). Marxsen estis konatulo de Beethoven kaj [[Schubert]], admiris la verkojn de Mozart kaj [[Haydn]], kaj estis entuziasmulo de la muziko de J. S. Bach. Marxsen transmitis al Brahms la tradicion de tiuj komponistoj kaj certigis ke la propraj komponaĵoj de Brahms estu enradikigitaj sur tiu tradicio.<ref> Swafford (1999), p. 26.</ref> En 1847 Brahms faris sian unuan publikan aperon kiel soloa pianisto en Hamburgo, ludante Fantazion de [[Sigismund Thalberg]]. Lia unua kompleta pianokonĉerto, en 1848, inkludis [[fugo]]n de Bach same kiel verkojn de Marxsen kaj de tiutempaj virtuozoj kiaj Jacob Rosenhain. Dua koncerto en Aprilo 1849 inkludis la Sonaton al Waldstein de Beethoven kaj valsan fantasion de sia propra kompono, kaj tiu havigis favorajn recenzojn en gazetoj.<ref> Hofmann (1999), pp. 17–18.</ref> La komponaĵoj de Brahms en tiu periodo inkludis piano-muzikon, ĉambran muzikon kaj verkojn por masklavoĉa koruso. Sub la pseŭdonimo 'G.W. Marks' kelkaj pianoaranĝoj kaj fantaziaĵoj estis publikigitaj de la Hamburga firmao Cranz en 1849. La plej frua de la verkoj de Brahms kiun li he rekonis (lia Scherzo Op. 4 kaj la kanton Heimkehr Op. 7 no. 6) datas el 1851. Tamen Brahms emis poste elimini ĉiujn el siaj fruaj verkoj; eĉ tiom malfrue kiom ĝis 1880 li skribis al sia amiko Elise Giesemann sendi siajn manuskriptojn de korusa muziko por ke ili povu esti detruitaj.<ref> Hofmann (1999), pp. 16, 18–20.</ref> Ĝis la 13-a jaro la estonta komponisto komencis kontribui al la familia buĝeto muzikludante – kiel lia patro – en lokaloj de [[Hamburgo]] kaj poste donante lecionojn pri fortepiano. Tamen laŭ aliaj fakuloj rakontoj pri la malriĉa junulo Brahms ludante en trinkejoj kaj eĉ putinejoj havis nur anekdotajn devenon, kaj ĵusaj biografiistoj malkredas ilin; la familio Brahms estis relative prospera, kaj la Hamburga leĝaro tre strikte malpermesis muzikon, aŭ la akcepton de infanoj, en putinejoj.<ref> Swafford (2001), passim.</ref><ref> Hofmann (1999) pp. 12–14.</ref> === Dekomenca kariero (1850–1862) === En 1850 Brahms renkontiĝis kun la hungara violonisto [[Ede Reményi]] kaj li akompanis lin al nombraj koncertoj laŭlonge de la venontaj kelkaj jaroj. Tio estis la enkonduko de Brahms al la muziko de "cigana stilo" kiel la [[ĉardaŝo]]j, kio poste montriĝis kiel la fundamento de lia plej enspezaj kaj popularaj komponaĵoj, nome la du serioj de [[Hungaraj Dancoj (Brahms)|Hungaraj Dancoj]] (1869 kaj 1880).<ref> Swafford (1999), pp. 56, 62; Musgrave (1999b), p. 45.</ref> La jaro 1850 ankaŭ markis la unuan kontakton de Brahms (senkalkule de alia malsukcesa) kun [[Robert Schumann]]; dum la vizito de Schumann el Hamburgo tiun jaron, amikoj konvinkis Brahms sendi al la menciita kelkajn el siaj komponaĵoj, sed la pakaĵo estis revenigita nemalfermita.<ref> Swafford (1999), pp. 56–57.</ref> [[Dosiero:Johannes Brahms 1853.jpg|eta|upright|Brahms en 1853.]] En 1853, je 20 jaroj, Brahms havis kelkajn renkontojn signifajn por sia vivo: unue kun la granda violonisto [[Joseph Joachim]], kun kiu li komencis longan, profitigan kunlaboradon. En tiu jaro 1853 Brahms iris al koncerta turneo kun Reményi. Fine de Majo ambaŭ vizitis la violoniston kaj komponiston Joseph Joachim en [[Hanovro]]. Brahms estis antaŭe aŭdinta Joachim ludantan la soloan parton en la violonkonĉerto de Beethoven kaj iĝis kortuŝita.<ref> Swafford (1999), p. 49.</ref> Brahms ludis kelkajn el siaj propraj soloaj pianopecoj por Joachim, kiu memoros kvindek jarojn poste: "Neniam en la daŭro de mia artista vivo mi estis pli komplete superita".<ref> Swafford (1999), p. 64.</ref> Tio estis la komenco de amikeco kiu estis vivodaŭra, kvankam portempe devojigita kiam Brahms ekprenis la partion de la edzino de Joachim en ilia divorca proceduro de 1883.<ref> Swafford (1999), pp. 494–95. </ref> Brahms admiris Joachim ankaŭ kiel komponisto, kaj en 1856 ili entreprenis reciprokan trejnekzercadon por plibonigi siajn kapablojn en (laŭ vortoj de Brahms) "duobla kontraŭpunkto, kanonoj, fugoj, preludoj aŭ io ajn".<ref> Musgrave (2000), p. 67.</ref> Bozarth notis ke produktoj de la studado de kontraŭpunkto kaj la frua muziko de Brahms laŭlonge de la venontaj kelkaj jaroj inkludis "dancopecojn, preludojn kaj fugojn por orgeno, kaj nov-Renesancajn kaj nov-Barokajn korusverkojn."<ref> Bozarth (n.d.), §2: "New Paths".</ref> Estis ĝuste Joachim, kiu prezentis lin al [[Franz Liszt]] (kaj Brahms ekdormis dum la prezentado de la majstro!) kaj precipe enkondukis lin en la domon de [[Robert Schumann|Robert]] kaj [[Clara Schumann]]. Post renkontiĝi kun Joachim, Brahms kaj Reményi vizitis [[Vajmaro]]n, kie Brahms renkontiĝis kun Franz Liszt, [[Peter Cornelius]], kaj [[Joachim Raff]], kaj kie Liszt ludis sen antaŭa kono la Op. 4 Scherzo de Brahms. Estis Reményi kiu asertis ke Brahms endormiĝis dum la ludado fare de Liszt de sia propra Sonato en B minora; tiu kaj aliaj malkonsentoj kondukis al Reményi kaj Brahms al disiĝo.<ref> Swafford (1999), pp. 67, 71</ref> [[Dosiero:Clara Schumann 1853.jpg|eta|alt=photo : Clara Schumann|[[Clara Schumann]] ĉirkaŭ [[1853]].]] La rilato al la Schumann-oj montriĝis profunde grava por Brahms. Schumann tuj kaj senrezerve konsideris lin geniulo kaj nomis lin en sia ''Neue Zeitschrift für Musik'' (nova revuo pri muziko) ''la muzikiston de la estonteco''; inverse Brahms konsideris Schumann sia sola kaj vera majstro kaj restis al li sindoneme proksima ĝis sia morto. Brahms vizitis [[Düsseldorf]] en Oktobro 1853, kaj, portante prezentigan leteron el Joachim,<ref> Gál (1963), p. 7</ref> li estis bonvenigita de Schumann kaj de lia edzino Clara. Schumann, ege kortuŝita kaj impresita de la 20-jaraĝa talentulo, publikigis artikolon titolitan "Neue Bahnen" ("Novaj vojoj") en la 28a de Oktobro en la gazeto ''[[Neue Zeitschrift für Musik]]'' kiu nomumis Brahms kiel unu kiu estis "destinita doni esprimon al la tempoj en la plej alta kaj plej ideala maniero".<ref> Schumann (1988), pp. 199–200.</ref> Tiu aserto povis pligravigi la mem-kritikajn postulojn de perfektigo de Brahms kaj damaĝis sian memfidon. Li verkis al Schumann en Novembro 1853 ke lia laŭdo "levos tiajn eksterordinarajn esperojn de la publiko ke mi ne scias kiel mi povas ekplenumi ilin".<ref> Avins (1997), p. 24.</ref> En Düsseldorf, Brahms partoprenis kun Schumann kaj disĉiplo de Schumann nome Albert Dietrich por verkado de movimentoj por violonsonato por Joachim, nome "F-A-E Sonata", kie la leteroj reprezentas la inicialojn de la persona moto de Joachim nome ''Frei aber einsam'' ("Libera sed sola").<ref> Swafford (1999), pp. 81–82.</ref> La laŭdoj fare de Schumann kondukis al la unua publikigo de la verkoj de Brahms sub sia propra nomo. Brahms iris al [[Lepsiko]] kie [[Breitkopf & Härtel]] publikigis lian Opp. 1–4 (la Piano Sonatoj numeroj 1 kaj 2, la Ses Kantoj Op. 3, kaj la Scherzo Op. 4), dum Bartholf Senff publikigis la Trian Pianosonaton Op. 5 kaj la Ses Kantojn Op. 6. En Lepsiko, li donis koncertojn inklude siajn proprajn unuajn du pianosonatojn, kaj renkontiĝis inter aliaj kun [[Ferdinand David]], [[Ignaz Moscheles]], kaj [[Hector Berlioz]].<ref> Bozarth (n.d.), §2: "New Paths".</ref><ref> Swafford (1999), p. 89.</ref> [[Dosiero:E Bendemann - Clara Schumann (Kohlezeichnung 1859).jpg|dekstre|eta|220px|Clara Wieck Schumann.]] [[Dosiero:Lippisches Landestheater Detmold.JPG|eta|La teatro de Detmold.]] Post Schumann klopodis [[memmortigo]]n kaj lia posta enfermigo en [[frenezulejo]] ĉe [[Bonn]] en Februaro 1854 (kie li mortis pro [[pneŭmonio]] en 1856), Brahms baziĝis en Düsseldorf, kie li subtenis la hejmon kaj traktis la negocajn aferojn por la konto de Clara. Ŝi ne rajtis viziti Robert ĝis du tagojn antaŭ lia morto, sed Brahms povis viziti lin kaj agadis kiel peranto. Brahms eksentis profundan emon por Clara, kiu por li reprezentis idealon de virineco. Ilia intense emocia rilato, kiu ŝajne neniam transiris transe de forta amikeco, daŭris ĝis ŝia morto, malpli ol jaron antaŭ la morto de Brahms. En Junio 1854 Brahms dediĉis al Clara sian Op. 9, nome ''Variaĵoj pri Temo de Schumann''.<ref> Bozarth (n.d.), §2: "New Paths".</ref> Clara plue subtenis la karieron de Brahms programante sian muzikon en ŝiaj koncertoj.<ref> Swafford (1999), pp. 180, 182.</ref> Post la publikigo de sia Op. 10 Baladoj por piano, Brahms ne publikigis pliajn verkojn ĝis 1860. Liaj ĉefaj projektoj de tiu periodo estis la Pianokonĉerto en D minora, kiun li estis komencinta kiel verko por du pianoj en 1854 sed tuj konstatis ke necesas pli grand-skala formato. Kiam Clara Schumann estis ekloĝinta en [[Berlino]], Brahms en 1857 reiris al Hamburgo, kie li kreis kaj dum tri jaroj direktoris virinan [[koruso]]n. La aktivado pri la koruso, kiun li daŭrigis ĉe la kortego de Detmold kaj poste ĉe la Kantakademio de Vieno, certe havis ekonomiajn motivojn, sed ankaŭ estis grava por lia komponado; Brahms neniam verkis muzikon por [[opero]]j, sed metis grandan atenton al verkado por voĉoj. Li postlasis amuzan kaj multsignifan eldiron, kiu ligas lian fraŭlecon al lia neverkado por operoj: "Verki operon estus por mi same malfacile kiom edziĝi. Sed eble post la unua sperto mi farus duan!" Setliĝinta en Hamburgo tiame, li akiris, kun helpo de Clara, postenon kiel muzikisto de la eta kortego de [[Detmold]], nome ĉefurbo de la Princlando de Lippe, kie li pasigis la vintrojn de 1857 al 1860 kaj por kiu li verkis siajn du Serenadojn (1858 kaj 1859, Opp. 11 kaj 16). Al tiu periodo apartenas ankaŭ liaj du unuaj Pianokvartetoj (Op. 25 kaj Op. 26) kaj la unua movimento de la tria Pianokvarteto, kiu finfine aperis en 1875.<ref> Bozarth (n.d.), §2: "New Paths".</ref> La fino de la jardeko alportis profesiajn kontraŭaĵojn al Brahms. La premiero de la Unua Pianokonĉerto en Hamburgo la 22an de Januaro 1859, kun la komponisto kiel soloisto, estis malsukcese ricevita. Brahms verkis al Joachim ke la ludado estis "brila kaj decidiga – malsukceso... Ĝi devigas onin koncentri la pensojn kaj pliigi la kuraĝon... Sed la prifajfado estis tro multo kiel bona afero..."<ref> Swafford (1997), pp. 189–90.</ref> En dua ludado, la reago de la publiko estis tiom malamika ke Brahms devis foriri post la unua movimento.<ref> Swafford (1997), p. 211.</ref> Kiel konsekvenco de tiuj reagoj, Breitkopf kaj Härtel malakceptis siajn novajn komponaĵojn. Brahms sekve establis rilaton kun aliaj publikigistoj, kiel Simrock, kiu finfine iĝis lia ĉefa publikiga partnero.<ref> Bozarth (n.d.), §2: "New Paths".</ref> Brahms poste faris intervenon en 1860 en la debato pri la futuro de Germana muziko kiu serioze malsukcesis. Kun Joachim kaj aliaj, li preparis atakon al la sekvantoj de Liszt, nome la tiel nomita "[[Novgermana skolo]]" (kvankam Brahms mem estis simpatia al la muziko de [[Richard Wagner]], ĉefa figuro de la skolo). Partikulare ili kontraŭis la malakcepton de la tradiciaj muzikformoj kaj la "oldaĉajn, mizerajn herbojn kreskintaj el Liszt-ecaj fantaziaĵoj". Skizo estis sendita al la gazetaro, kaj la ''Neue Zeitschrift für Musik'' publikigis [[parodio]]n kiu ridindigis Brahms kaj liaj asociitoj kiel retroirantoj. Brahms neniam denove aliris al publika muzika polemiko.<ref> Swafford (1997), pp. 206–11.</ref> Ankaŭ la persona vivo de Brahms ricevis malfacilaĵojn. En 1859 li engaĝiĝis al Agathe von Siebold. La engaĝiĝo estis tuj rompitaj, sed eĉ post tio Brahms verkis al ŝi: "Mi amas vin! Mi devas vidi vin denove, sed mi estas malkapabla porti katenojn. Bonvolu skribi al mi ... ĉu ... mi povas denove brakumi vin en miaj brakoj, kisi vin, kaj diri al vi ke mi amas vin." Ili neniam vidis sin unu al alia denove, kaj Brahms poste konfirmis al amiko ke Agathe estis lia "lasta amo".<ref> Musgrave (2000), pp. 52–53.</ref> === Matureco (1862–1876) === [[Dosiero:Johannes Brahms 1866.jpg|eta|La juna Johannes Brahms (en 1866).]] [[Dosiero:Brahms c. 1872.jpg|eta|Johannes Brahms, fotita ĉirkaŭ 1872.]] [[Dosiero:Johannes Brahms, 1876.jpg|eta|Johannes Brahms, fotita ĉirkaŭ 1875.]] [[Dosiero:Eduard Hanslick offering incense to Brahms; cartoon rom the Viennese journal 'Figaro', 1890.jpg|eta|Eduard Hanslick proponante incenson al Brahms; kartuno el la Viena gazeto 'Figaro', 1890.]] [[Dosiero:Strauss und Brahms.jpg|eta|upright|[[Johann Strauß (filo)|Strauss la 2-a]] (maldekstre) kaj Brahms, fotita en Vieno.]] En 1862 li restadis en [[Vieno]], kaj ekde la sekva jaro li daŭre ekloĝis tie. En Vieno li estis tre laŭdata, evoluigis gravajn rilatojn kaj definitive tie establiĝis en 1878. Tie li havis sian solan renkontiĝon kun Wagner, kaj tie li en 1870 konatiĝis kun [[Hans von Bülow]], la granda dirigento, kiu iĝis lia amiko kaj unu el liaj precipaj ŝatantoj. Kiam en 1865 liaj gepatroj eksedziĝis, Brahms – neniam edziĝonta – restis profunde ligita al la familio kaj subtenis ankaŭ la duan edzinon de la patro dum ŝia maljunaĝo. Brahms esperis iĝi la dirigento de la Hamburga Filharmoniko, sed en 1862 tiu posteno estis donita al la [[baritono]] Julius Stockhausen. (Brahms plue esperis por la posteno; sed kiam finfine oni proponis al li la dirigentecon en 1893, li obĵetis ke li "alkutimiĝis al la ideo laŭiri laŭlonge de aliaj vojoj".)<ref> Musgrave (2000), pp. 27, 31.</ref> Aŭtune de 1862 Brahms faris sian unuan viziton al [[Vieno]], kie li restis la tutan vintron. Tie li iĝis asociito de du gravaj membroj de la etoso de Wagner, lia pli frua amiko Peter Cornelius kaj [[Karl Tausig]], kaj de Joseph Hellmesberger Sr. kaj [[Julius Epstein]], respektive Direktoro kaj estro de violonaj studoj, kaj la estro de pianostudoj, ĉe la Viena Konservatorio. La cirklo de Brahms kreskiĝis ĝis inkludi la elstaran kritikiston (kaj opozicianto de la 'Novgermana Skolo') [[Eduard Hanslick]], la dirigento [[Hermann Levi]] kaj la kuracisto Theodor Billroth, kiuj iĝos inter siaj plej grandaj defendantoj.<ref> Musgrave (1999b), pp. 39–41.</ref><ref name="Bozarth"> Bozarth (n.d.), §3 "First maturity"</ref> En Januaro 1863 okazis la unua renkontiĝo de Brahms kun [[Richard Wagner]], por kiu li ludis sian Handel Variaĵojn Op. 24, kiujn li estis kompletiginta la antaŭan jaron. La kunsido estis agrabla, kvankam Wagner faris en postaj jaroj tre kritikajn, kaj eĉ insultajn, komentojn pri la muziko de Brahms.<ref> Swafford (1999), pp. 265–69.</ref> Brahms tamen retenis, tiam kaj poste, fortan intereson en la muziko de Wagner, helpite per preparoj por la Vienaj koncertoj de Wagner en 1862/63,<ref name="Bozarth"/> kaj estis premiita de Tausig per manuskripto de parto de la opero [[Tannhäuser (opero)|Tannhäuser]] de Wagner (kiun Wagner petis reen en 1875).<ref> Swafford (1999), p. 401.</ref> La Handel Variaĵoj ankaŭ aperis, kune kun lia unua Pianokvarteto, en la unuaj Vienaj koncertoj de Brahms, en kiuj liaj ludadoj estis pli bone ricevitaj de la publiko kaj kritikistoj ol lia muziko.<ref> Musgrave (1999b), p. 39.</ref> Kvankam Brahms havis la planon ekhavi postenojn de dirigento ie, li baziĝis pli kaj pli en Vieno kaj tuj li faris ĝin sia hejmo. En 1863, li estis nomumita dirigento de la koruso ''Wiener Singakademie''. Li surprizigis sian publikon pere de programado de multaj verkoj el la fruaj Germanaj majstroj kiaj J. S. Bach kaj [[Heinrich Schütz]] kaj aliaj fruaj komponistoj kiel [[Giovanni Gabrieli]]; pli ĵusa muziko estis reprezentita per verkoj de Beethoven kaj [[Felix Mendelssohn]]. Li skribis ankaŭ verkojn por la koruso, inklude sian Op. 29 "Moteto". Konstatinte tamen ke la posteno akaparis tro multon de la tempo kiun li bezonis por komponado, li lasis la koruson en Junio 1864.<ref> Swafford (1999), pp. 277–79, 283.</ref> El 1864 al 1876 li pasigis multajn de siaj someroj en Lichtental, nune parto de [[Baden-Baden]], kie Clara Schumann kaj ankaŭ ŝia familio pasigis iome da tempo. Lia hejmo en Lichtental, kie li laboris en multaj el siaj ĉefaj komponaĵoj kiel ''[[Ein deutsches Requiem|Germana rekviemo]]'' kaj en siaj ĉambraj verkoj de meza periodo estas nuntempe konservata kiel muzeo.<ref> Hofmann (2010), p. 40; "Brahms House", en la retejo de la Schumann Portal, [https://www.schumann-portal.de/brahms-house.html] alirita la 28an de Majo 2018.</ref> En Februaro 1865 la patrino de Brahms mortis, kaj li ekkomponis sian grandan korusverkon Germana Rekviemo Op. 45, el kiu ses movimentoj estis finkompletigitaj ĉirkaŭ 1866. Premieroj de la unuaj tri movimentoj okazis en Vieno, sed la kompleta verko estis por la unua fojo prezentita en [[Bremen]] en 1868 kaj ricevis laŭdojn. Sepa movimento (nome soprano soloo "Ihr habt nun Traurigkeit") estis aldonita por same sukcesa Lepsika premiero (Februaro 1869), kaj la verko plue ricevis koncertojn kaj kritikan laŭdaron tra la tuta Germanio kaj ankaŭ en Anglio, Svisio kaj Rusio, markante efektive la alvenon de Brahms al la sceneja mondo.<ref name="Bozarth"/> Brahms ĝuis en tiu periodo popularan sukceson ankaŭ pro verkoj kiaj lia unua serio de Hungaraj Dancoj (1869), la ''Liebeslieder Walzer'', Op. 52, (1868/69), kaj siaj kolektoj de [[lido]]j (Opp. 43 and 46–49).<ref name="Bozarth"/> Post tiaj sukcesoj li finfine kompletigis nombrajn verkojn kun kiuj li estis luktante dum multaj jaroj kiel la kantato Rinaldo (1863–1868), liaj du unuaj kordokvartetoj Op. 51 numeroj 1 kaj 2 (1865–1873), la tria pianokvarteto (1855–1875), kaj ĉefe sia unua simfonio kiu aperis en 1876, sed kiu estis tiom frua kiom el 1855.<ref> Becker (1980), pp. 174–79.</ref><ref name="Bozarthsummit"> Bozarth (n.d.). §4, "At the summit"</ref> En 1868 en Vieno okazis la unua prezentado de liaj "21 hungaraj dancoj". Ili uzis elementojn de tradiciaj [[romaoj|romaaj]] melodioj kaj estis ŝatataj de la publiko, sed pluraj aliaj muzikistoj, kiuj ĉerpis el similaj fontoj, akuzis Brahms-on pri [[plagiato]]. Laŭ nuna pritakso, nur la numeroj 11, 14 kaj 16 estas tute originalaj de Brahms; elementojn de la aliaj li kredeble ekkonis de amiko, nome la violonisto [[Ede Reményi]], kiu parte mem verkis ilin kaj estis inter la akuzantoj. Pli postaj esploroj trovas jenajn interrilatojn: danco n-ro 1 kaj ''Isteni czárdás'' de Pecsenyanski Sárközy, danco n-ro 3 kaj la geedziĝa kanto ''Tolnai Lakadalmas'' de Reményi kaj J. Rizner, danco n-ro 4 kaj ''Kalocsay Emlék'', danco n-ro 6 kaj ''Rózsa Bokor'' de Adolf Nittinger<ref>Allgemeine Musikzeitung, 1874, kol. 348; citita laŭ Heinrich Reimann, ''Berühmte Musiker: Johannes Brahms'', Imberg & Lefson, Berlin, 1900</ref>. El 1872 al 1875, Brahms estis dirigento de koncertoj de la Viena ''Gesellschaft der Musikfreunde'' (Muzikamikaro). Li sekurigis ke la orkestro estu komponita nur de profesiuloj, kaj enkondukis repertorion kiu gamis el Bach al la komponistoj de la 19a jarcento kiuj ne estis de la 'Novgermana Skolo'; tiuj estis Beethoven, [[Franz Schubert]], [[Mendelssohn]], Schumann, Joachim, [[Ferdinand Hiller]], [[Max Bruch]] kaj li mem (ĉefe ĉe lia grandaj skalkorusaj verkoj, nome la Germana Rekviemo, la Alto Rapsodio, Op. 53, kaj la patriota Triumflido, Op. 55, kiu celebris la venkon de Prusio en la [[Francia-Prusia Milito]] de 1870/71).<ref name="Bozarthsummit"/> En 1873 okazis la premiero de liaj orkestraj Variaĵoj pri Temo de Haydn, origine planita por du pianoj, kiu iĝis unu el liaj plej popularaj verkoj.<ref name="Bozarthsummit"/><ref> Swafford (1999), p. 383.</ref> === Jaroj de famo (1876–1890) === La koncerta aktivado de Brahms daŭris ĝis la fino de la [[1870-aj jaroj]], ofte kun Joachim, paralele al la komponado kaj dirigentado de [[orkestro]]j. Recenzo jene priskribas lian pianistan stilon de tiuj jaroj: "Multaj artistoj posedas pli brilan teknikon, sed estas malmultaj, kiuj scipovas traduki la intencojn de la komponinto en tiom same konvinka maniero aŭ sekvi la volon de la betoven-a genio kaj riveli lian tutan brilecon, kiel faras Brahms." Ĉar Brahms ĉiam strebis al stila perfekteco, li estis tre malrapida pri la verkado kaj precipe pri la publikigo kaj prezentado de siaj verkoj, almenaŭ pri tiuj, kiujn li konsideris "gravaj". Lia ''Unua Simfonio'' (kiun von Bülow nomis "la deka de Betoveno") estis unuafoje prezentita nur en 1876 en [[Bayreuth]]; Brahms tiam jam havis 43 jarojn kaj ĉiam vivtenis sin el muziko. La [[Unua Simfonio de Brahms]], Op. 68, aperis en 1876, kvankam ĝi estis komencita (kaj versio de la unua movimento estis anoncita de Brahms al Clara kaj al Albert Dietrich) en la komenco de la 1860-aj jaroj. Dum tiu jardeko ĝi evoluis tre laŭgrade; la finaĵo povis ne esti komencita en sia koncepto ĝis 1868.<ref> Musgrave (1999b), pp. 42–43.</ref> Brahms estis prudenta kaj tipe memkritika pri la simfonio dum ĝia kreado, kaj verkis al siaj amikoj ke ĝi estas "longa kaj malfacila", "ne preciza ĉarma" kaj, signife "longa kaj en C Minora", kio, kiel [[Richard Taruskin]] asertis, klarigis "ke Brahms estis uzanta la modelon de modeloj [por simfonio]: nome la Kvina de Beethoven."<ref> Taruskin (2010), p. 694.</ref> En Majo 1876, la Kembriĝa Universitato proponis havigi honorajn gradojn de Doktoro pri Muziko kaj al Brahms kaj al Joachim, kondiĉe ke ili komponu novajn pecojn kiel "disertacioj" kaj ili estu ĉeestaj en Kembriĝo por ricevi siajn gradigojn. Brahms estis malema por veturi al Anglio, kaj postulis ricevi la gradigon 'in absentia' (foreste), proponante kiel sia disertacio la jam premierita (Novembro 1876) simfonio.<ref>Brahms: Symphony No. 1/Tragic Overture/Academic Festival Overture, [https://www.naxos.com/mainsite/blurbs_reviews.asp?item_code=8.557428&catNum=557428&filetype=About%20this%20Recording&language=English ŝlipo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180811064424/https://www.naxos.com/mainsite/blurbs_reviews.asp?item_code=8.557428&catNum=557428&filetype=About%20this%20Recording&language=English |date=2018-08-11 }} de Robert Pascall al Naxos 8.557428 Alirita la 30an de Majo 2018.</ref> Sed el ambaŭ, nur Joachim iris al Anglio kaj nur li ricevis la gradigon. Brahms "dankis la inviton" kaj donis la manuskriptan skizon kaj partojn de sia unua simfonio al Joachim, kiu dirigentis la prezenton en Kembriĝo la 8an de Marto, 1877 (Anglia premiero).<ref> Programme, 1916–1917, pp. 205–06</ref> Spite la varman akcepton kiun la unua simfonio ricevis, Brahms restis malkontenta kaj etende reviziis la duan movimenton antaŭ la verko estu publikigita. Poste sekvis serio de bone ricevitaj orkestraj verkoj; nome la [[Dua Simfonio de Brahms|Dua Simfonio]] Op. 73 (1877), La Violonkonĉerto Op. 77 (1878), dediĉita al Joachim kiu estis daŭre konsultita dum ties komponado, kaj la Akademifestivala Uverturo (verkita post la transdono de honora gradigo fare de la [[Universitato de Breslau]]) kaj la Tragika Uverturo de 1880. La mencio de Brahms fare de Breslau kiel "la estro en la arto de seriza muziko en nuntempa Germanio" kondukis al gala komento de Wagner en sia eseo "Pri poezio kaj komponarto": "Mi konas kelkajn famajn komponistojn kiuj en siaj konĉertmaskeradoj montras la maskon de strato-kantisto unu tagon, la halelujan perukon de Handel la venontan, la veston de juda violonosto de ĉardaŝo alian fojon, kaj poste denove la aspekton de tre respektenda simfonio vestita kiel Numero Dek" (reference al la Unua Simfonio de Brahms kiel supozata deka simfonio de Beethoven).<ref> Taruskin (2010), p. 729.</ref> Brahms estis tiam agnoskita kiel grava figuro en la mondo de la muziko. Li estis en la tribunalo kiu atribuis la Vienŝtatan Premion al la (tiam malmulte konata) komponisto [[Antonín Dvořák]] trifoje, unua en Februaro 1875, kaj poste en 1876 kaj 1877 kaj estis sukcese rekomendinta Dvořák al sia publikigisto, Simrock. Ambaŭ homoj renkontiĝis por la unua fojo en 1877, kaj Dvořák dediĉis al Brahms sian Kordokvarteton, Op. 44 de tiu jaro.<ref> Swafford (1999), pp. 444–46</ref> Li ricevis ankaŭ varion de honoroj; [[Ludoviko la 2-a (Bavario)|Ludoviko la 2-a]] havigis al li la [[Maksimiliano-Ordeno]]n por Scienco kaj Arto en 1874, kaj la muzikŝatanto [[Georgo la 2-a (Saksio-Meiningen)|Duko Georgo de Meiningen]] havigis al li en 1881 la Komanderan Krucon de la Ordeno de la Domo de Meiningen.<ref> Musgrave (1999), p. xv; Musgrave (2000), p. 171; Swafford (1999), p. 467</ref> [[Dosiero:Johannes Brahms Silhouette Otto Böhler.jpg|eta|Johannes Brahms ([[Otto Böhler]]).]] Je tiu epoko Brahms ankaŭ elektis ŝanĝi sian figuron. Estinta ĉiam tute sen-barba, en 1878 li surprizigis siajn amikojn kreskante sian barbon, verkante en Septembro al la dirigento Bernhard Scholz "Mi venas havante grandan barbon! Preparu vian edzinon por la plej terura vidaĵo."<ref> Hofmann (2010), p. 57.</ref> La kantisto George Henschel memoris ke post koncerto "Mi vidis homon nekonata al mi, iom fortika, mezalta, kun longa hararo kaj granda barbo. Per tre profunda raŭka voĉo li prezentiĝis kiel 'Musikdirektor Müller'... momento poste, ni troviĝis ĉiuj kore ridantaj je la perfekta sukceso de la masko de Brahms". La anekdoto montras ankaŭ la emon de Brahms al praktiko de ŝercoj.<ref> Musgrave (2000), pp. 4, 6</ref> En 1882 Brahms kompletigis sian Piankonĉerton Numero 2, Op. 83, dediĉita al sia instruisto Marxsen.<ref name="Bozarthsummit"/> Brahms estis invitita de Hans von Bülow por entrepreni premieron de la verko kun la [[Kortega Kapelo je Meiningen]]; tiu estis la komenco de lia kunlaborado kun Meiningen kaj kun von Bülow, kiu rangis Brahms kiel unu el la '[[Tri B-oj]]'; en letero al sia edzino li skribis "Vi scias kion mi pensas pri Brahms: post Bach kaj Beethoven la plej granda, la plej sublima el ĉiuj komponistoj."<ref> Swafford (1999), pp. 465–66.</ref> Dum la venontaj jaroj okazis la premieroj de lia [[Tria Simfonio de Brahms|Tria Simfonio]] Op. 90 (1883) kaj de lia [[Kvara Simfonio de Brahms|Kvara Simfonio]] Op. 98 (1885). [[Richard Strauss]], kiu estis nomumita helpanto de von Bülow ĉe Meiningen, kaj estis necerta pri la muziko de Brahms, konvertiĝis pro la Tria Simfonio kaj estis entuziasma pri la Kvara: "giganta verko, granda laŭ koncepto kaj inventivo."<ref> Musgrave (2000), p. 252.</ref> Alia, sed prudenta, subtenanto el la pli juna generacio estis [[Gustav Mahler]] kiu renkontiĝis por la unua fojo kun Brahms en 1884 kaj restis forta konatulo; li konsideris Brahms kiel supera al [[Anton Bruckner]], sed pli al-ter-ligita ol Wagner kaj Beethoven.<ref> Musgrave (2000), pp. 253–54.</ref> En 1889, Theo Wangemann, reprezentanto de la usona inventisto [[Thomas Edison]], vizitis la komponiston en Vieno kaj invitis lin fari eksperimentan registron. Brahms ludis mallongigitan version de sia unua Hungara Danco kaj de [[Josef Strauss]] ''Die Libelle'' per piano. Kvankam la parola enkonduko de la mallonga muzikpeco estas tre klara, la pianoludado estas tre neaŭdebla pro troa surfaca bruo.<ref> [https://www.youtube.com/watch?v=BZXL3I7GPCY J. Brahms ludas parton de Hungara Danco No. 1] (2:10) oe YouTube. Analizistoj kaj fakuloj restas dividitaj ĉu la voĉo kiu enkondukas la pecon estas tiu de Wangemann aŭ tiu de Brahms. "Senbruigita" versio de la registraĵo estis produktita ĉe la [[Universitato Stanford]]. [https://ccrma.stanford.edu/groups/edison/brahms/brahms.html "Brahms at the Piano"] de Jonathan Berger (CCRMA, Stanford University)</ref> Samjare, Brahms estis nomumita honora civitano de Hamburgo, ĝis 1948 la nura naskiĝinta en Hamburgo mem.<ref> [http://www.hamburg.de/ehrenbuerger/ Stadt Hamburg Ehrenbürger] (en germana) Alirita la 31an de Majo 2018</ref> === Lastaj jaroj (1890–1897) === [[Dosiero:Zentralfriedhof Vienna - Brahms.JPG|eta|upright|Tombo de Brahms en la [[Zentralfriedhof]] (Centra Tombejo), Vieno.]] Brahms konatiĝis kun [[Johann Strauß (filo)|Johann Strauss la filo]], kiu estis ok jarojn pli aĝa, en la 1870-aj jaroj, sed ilia forta amikeco apartenas al la jaroj 1889 kaj poste. Brahms admiris multon de la muziko de Strauss, kaj kuraĝigis la komponiston subskribi kun lia publikigisto Simrock. Aŭtografante ventumilon por la edzino de Strauss nome Adele, Brahms skribis la malfermigajn notojn de la [[valso]] ''[[La blua Danubo]]'' kaj aldonis la vortojn "bedaŭrinde ne de Johannes Brahms".<ref name=Lamb>Lamb (1975), pp. 869–70</ref> Post la sukcesa Viena premiero de sia Dua Kordokvinteto, op. 111, en 1890, la 57-jaraĝa Brahms ekpensis pri retiriĝo el komponado, kaj diris al amiko ke li "estis atinginte sufiĉe; ĉi tie mi havis antaŭ mi senzorgan maljunaĝon kaj mi povus ĝui ĝin pace."<ref> Swafford (1997), pp. 568–69.</ref> Li ektrovis [[konsolo]]n ankaŭ en la akompano al la mezzo-soprano Alice Barbi kaj eble li proponis sin al ŝi (ŝi estis nur 28-jaraĝa).<ref> Swafford (1997), p. 569.</ref> Lia admiro por Richard Mühlfeld, klarnetisto ĉe la Meiningen orkestro, revivigis sian intereson en komponado kaj tio kondukis lin verki la Klarnetan Trion, Op. 114, la Klarnetan Kvinteton, Op. 115 (1891), kaj la du Klarnetajn Sonatojn, Op. 120 (1894). Brahms verkis ankaŭ tiam siajn finajn ciklojn de pianopecoj, Opp. 116–19, la ''Vier ernste Gesänge'' (Kvar seriozaj kantoj), Op. 121 (1896) (kiuj estis okazigitaj pro la morto de Clara Schumann),<ref> Swafford (1997), pp. 607–08.</ref> kaj la Dekunu Korusajn Preludojn por orgeno, Op. 122 (1896). La lasta el tiuj estas aranĝo de "O Welt ich muss dich lassen", ("Ho mondo, mi devas lasi Vin"), kaj tiuj estis la lastaj notoj kiujn Brahms verkis.<ref> Bond (1971), p. 898.</ref> Multaj el tiuj verkoj estis verkitaj en sia hejmo en [[Bad Ischl]], kie Brahms venis vizite por la unua fojo en 1882 kaj kie li pasigis ĉiun someron el 1889 antaŭen.<ref> Hofmann (2010), p. 42.</ref> En la somero de 1896 Brahms ricevis diagnozon de [[iktero]], sed poste en tiu sama jaro lia viena doktoro diagnozis kancero de hepato (pro kio lia patro Jakob estis mortinta).<ref> Swafford (1997), pp. 614–15.</ref> La lasta publika apero de Brahms okazis la {{daton|3|marto|1897}}, kiam li vidis [[Hans Richter (dirigento)|Hans Richter]] dirigenti lian Simfonion Numero 4. Estis plaŭdo post ĉiu el la kvar movimentoj. Li faris klopodon, tri semajnoj antaŭ sia morto, ĉeesti la premieron de la [[opereto]] ''Die Göttin der Vernunft'' (La diino de la racio) de Johann Strauss en Marto 1897.<ref> Lamb (1975), pp. 869–70</ref> Lia sanstato laŭgrade malboniĝis kaj post unu monato li mortis en Vieno la {{daton|3|aprilo|1897}}, 63-jaraĝa. Brahms estis entombigita en honora tombo de la [[Centra Tombejo de Vieno]], sub monumento desegnita de [[Victor Horta]] kaj de la skulptisto Ilse von Twardowski-Conrat.<ref> Zentralfriedhof group 32a, detaloj [http://www.viennatouristguide.at/Friedhoefe/Zentralfriedhof/Index_32A_Thumbs/z_index_32A_kl.htm#lageplan] Alirita la 31an de Majo 2018.</ref> == La verkaro == [[Dosiero:Hamburg Jungfernstieg (1890-1900).jpg|eta|dekstra|Hamburgo ĉirkaŭ 1900.]] Brahms estis kaj volis esti pli konservema ol progresema en sia verkado; li strebis al "daŭrema muziko" kaj opiniis, ke muziko ne estas submetita al la ŝanĝiĝo de la modo. Grave influis lin la verkaroj ne nur de Betoveno, sed ankaŭ de [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]], [[Johann Sebastian Bach]] kaj [[Georg Friedrich Händel]]. Tamen lia verkaro estas memstare signifa kaj havas propran karakteron. Oni dividas lian verkadon al tri periodoj: * La unua, kun [[romantikismo|romantikisma]] karaktero, ĝis ''Ein deutsches Requiem'' (Germana Rekviemo, 1866–1868), kiu voĉe uzis ne nur la tradiciajn latinajn tekstojn, sed ankaŭ germanajn. * La dua, klasikema, ĝis la dua piana konĉerto (1881, pli ol 20 jarojn post la unua). * La tria, kombinanta la du tendencojn, ekde la tria simfonio (1883). La simfonioj de Brahms foje uzas netradiciajn harmoniojn, kiuj ne ĉiam plaĉas al ordinaraj aŭskultantoj. Pri sia unua simfonio li mem skribis, ke ĝi "estas longa kaj malfacila". == Religio == Brahms estis [[luteranismo|luterano]] kaj ĉiam profunde influita de sia kredo. De infana aĝo li regule legis en la [[Biblio]] donacita al li en la jaro de lia naskiĝo; de ĝi li prenis tekstojn por sakralaj korusaj verkoj. Ĝis lia morto ĝi restis por li unu el la plej gravaj libroj. Lia amiko Walter Niemann, same komponisto, diris pri li: ''"La fakto, ke Brahms komencis sian krean aktivadon per la germana popola kanto kaj finis per la Biblio, montras la veran religian kredon de tiu granda homo de la popolo."<ref>Klaus Wolters: ''Handbuch der Klavierliteratur zu zwei Händen.'' Atlantis-Verlag, Zürich k. a. 1994 (4a eld.). ISBN 3-254-00188-5</ref>'' == Kromaj informoj == [[Dosiero:Musik Meile Wien, Johannes Brahms (33).jpg|eta|upright|Stelo de Brahms en la Promenejo de Famuloj de Vieno.]] La nomon de Brahms portas kratero de [[Merkuro (planedo)|Merkuro]] (58,31° N, 177,36° U). Lia monumento staras en Vieno<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/plezuroj-de-vieno.html | titolo = Plezuroj de Vieno | titolo-aldono = | alirdato = 2019-03-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/76k9302wR?url=http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/plezuroj-de-vieno.html | arkivdato = 2019-03-09 | citaĵo = }}</ref>. Melodioj el liaj "hungaraj dancoj" estis uzataj en la filmo ''[[The Great Dictator]]'' de [[Charlie Chaplin]]. Pri sia Dua simfonio Brahms skribis al sia eldonisto la {{daton|22|novembro|1877}}: "La nova simfonio estas tiom [[melankolio|melanĥolia]], ke vi ne eltenos. Mi neniam antaŭe verkis ion tiom malgajan, minoran. La partituro devos aperi kun funebra kadro<ref>[[:de:2. Sinfonie (Brahms)#Entstehung|(germana vikipedio)]]</ref>." Ĉi tiu anonco estas konsiderata kiel arbitre erariga. Multe citata estas anekdoto<ref>[http://www.tamino-klassikforum.de/index.php?page=Thread&postID=64500 Diskuto ĉe tamino-klassikforum]</ref>, laŭ kiu Brahms al [[aŭtografo]] de [[Johann Strauß]], citanta ties Danuban Valson, aldonis la rimarkigon: "Bedaŭrinde ne de Johannes Brahms". == Komponaĵoj == Jen kelkaj elektitaj komponaĵoj de Johannes Brahms: [[Dosiero:Brahms op.9.png|eta|alt=partition|Johannes Brahms<br />''Variaĵoj pri temo de [[Robert Schumann]]'' op. 9<br />Variaĵo X, mezuroj 30-32.]] [[Dosiero:Brahms in his study.jpg|eta|Johannes Brahms en sia laborejo en Vieno.]] [[Dosiero:Bust Brahms Detmold.jpg|eta|alt=photo : buste de Brahms|Busto de Brahms<br />en la parko de la kastelo [[Detmold]].]] [[Dosiero:Pörtschach Leonstain Schloss 26112006 23.jpg|eta|alt=photo : buste de Brahms|Busto de Johannes Brahms en la interna korto de la kastelo de Leonstain en Pörtschach am Wörthersee.]] [[Dosiero:Hans von buelow.jpg|eta|dekstre|Hans Von Bülow, amiko kaj subtenanto de Brahms.]] === Por orĥestro === * [[Simfonio]]j: ** [[Unua Simfonio de Brahms|Simfonio n-ro 1 en Do minora]], op. 68 (1862–1876) ** [[Dua Simfonio de Brahms|Simfonio n-ro 2 en Re minora]], op. 73 (1877) ** [[Tria Simfonio de Brahms|Simfonio n-ro 3 en Fa minora]], op. 90 (1883) ** [[Kvara Simfonio de Brahms|Simfonio n-ro 4 en Mi minora]], op. 98 (1884–1885) * [[Uverturo]]j: ** ''Ouverture Accademica'' en do minora, op. 80 (1880) ** ''Ouverture Tragica'' en re minora op. 81 (1880) * Variaĵoj pri temo de [[Franz Joseph Haydn|Haydn]], op. 56a (1873) ** Temo. Koruso S-ta Antonio. ''Andante'' ** Variaĵo 1. ''Poco più animato (andante con moto)'' ** Variaĵo 2. ''Più vivace (vivace)'' ** Variaĵo 3. ''Con moto'' ** Variaĵo 4. ''Andante con moto (Andante)'' ** Variaĵo 5. ''Vivace (poco presto)'' ** Variaĵo 6. ''Vivace'' ** Variaĵo 7. ''Grazioso'' ** Variaĵo 8. ''Presto non troppo (poco presto)'' ** Finalo. ''Andante'' * Serenadoj: ** Serenado n-ro 1 en Re maĵora, op. 11 (1857–1858) ** Serenado n-ro 2 en La maĵora, op. 16 (1858–1859) * Konĉertoj por pianego kaj orĥestro: ** Konĉerto por pianego kaj orĥestro n-ro 1 en Re minora, op. 15 (1856–1858) ** Konĉerto por pianego kaj orĥestro n-ro 2 en Si bemola, op. 83 (1881) ** Konĉerto por violono kaj orĥestro en Re maĵora, op. 77 (1878) * Duobla konĉerto por violono, violonĉelo kaj orĥestro en la minora, op. 102 (1887) * Transskriboj de [[Hungaraj Dancoj (Brahms)|tri hungaraj dancoj]] (1873): ** n-ro 1 en Sol minora ** n-ro 3 en Fa maĵora ** n-ro 10 en Fa maĵora === Komponaĵoj por pianego === ==== Du pianegoj ==== * Sonato en Fa minora, op. 34 bis (1864) * Variaĵo pri temo de [[Franz Joseph Haydn|Haydn]], op. 56b (1873) ==== Pianego kvarmana ==== * Variaĵoj pri temo de Robert Schumann, op. 23 (1863) * 16 valsoj, op. 39 (1865) * 21 hungaraj dancoj. WoO 1 (1869 kaj 1880) ==== Sola pianego ==== * Sonatoj ** N-ro 1 en Do maĵora, op. 1 (1852/53) ** N-ro 2 en Fa diesa minora, op. 2 (1852) ** N-ro 3 en Fa minora, op. 5. (1853) * Valso, op. 39 (1865) === Komponaĵoj por orgeno === * Fugo en bemolo minora, WoO (verko sen numero) 8 (1856) * Preludo kaj fugo en La minora, WoO 9 (1856) * Preludo kaj fugo en Sol minora, WoO 10 (1857) * Korusa preludo kaj fugo pri „O Traurigkeit, o Herzeleid“, WoO 7 (1858) === Aliaj === * ''[[Ein deutsches Requiem]]'' {{-}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} === Fontoj === * Avins, Styra (eld.), (1997). ''Johannes Brahms: Life and Letters'' (1997). Translated by Joseph Eisinger and S. Avins. [[Oksfordo]]: ''[[Oxford University Press]]''. {{ISBN|978-0198162346}} * {{cite journal |last= Avins|first= Styra |year=2001|title= The Young Brahms: Biographical Data Reexamined|journal=19th-Century Music |volume= 24|issue= 3|pages= 276–89|id= |jstor= 746931 |doi= 10.1525/ncm.2001.24.3.276}} * Becker, Heinz, (1980). "Brahms, Johannes", en ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'', eld. [[Stanley Sadie]], vol. 3, pp.&nbsp;154–90. [[Londono]]: Macmillan. {{ISBN|0333231112}} * Berti, Umberto kaj Mason, Domenico, L'assoluto microcosmo. L'op. 91 di Johannes Brahms, Zecchini Ed., Varese, 2007. ISBN 978-88-8720-357-8 * Bond, Ann, (1971). "Brahms Chorale Preludes, Op. 122", ''The Musical Times'', Vol. 112, No. 1543, pp. 898–900. * Bozarth, George S. (s. d.). [http://0-www.oxfordmusiconline.com.catalogue.libraries.london.ac.uk/subscriber/article/grove/music/51879 "Brahms, Johannes"] en ''Grove Music Online''. alirita la 7-an de novembro 2016. * Bussi, Francesco. Il Brahms ritrovato. Tutte le composizioni sacre e profane polifoniche. LIM, Libreria Musicale Italiana, 2016 * Caracciolo, Marina. Brahms e il walzer. Storia e lettura critica (Walzer op. 39 - Liebeslieder-Walzer op. 52 & 65); LIM, Libreria Musicale Italiana, Lucca, 2004. ISBN 88-7096-362-4 * Chrissochoidis, Ilias (2012). [https://www.academia.edu/1325002/ "A Master stands: Rare Brahms Photos in the Library of Congress"], ''Fontes Artis Musicae'' 59/1 (January–March 2012), pp.&nbsp;39–44. Alirita la 4-an de novembro 2016 * Focher, Artemio. Johannes Brahms. Album letterario ovvero Lo scrigno del giovane Kreisler. Torino, EdT, 2007. ISBN 978-88-6040-181-6 * Frisch, Walter and Karnes, Kevin C., (eds.), (2009).''Brahms and His World (Revised Edition)''. [[Princeton]]: Princeton University Press. {{ISBN|978-0691143446}} * Gál, Hans, (1963). ''Johannes Brahms: His Work and Personality''. Tr. Joseph Stein. [[Novjorko]]: Alfred A. Knopf * Geiringer, Karl, (1981). ''Brahms: His Life and Work'', Tria eldono. Novjorko: Da Capo. {{ISBN|0-306-80223-6}} * Hofmann, Kurt, tr. Michael Musgrave (1999). "Brahms the Hamburg musician 1833–1862". En Musgrave (1999a), pp.&nbsp;3–30. * Hofmann, Kurt kaj Renate Hofmann, tr. Trefor Smith (2010). "Brahms Museum Hamburg: Exhibition Guide." [[Hamburgo]]: Johannes-Brahms-Gesellschaft. * Lamb, Andrew (1975). "Brahms and Johann Strauss" en ''The Musical Times'' vol. 116 no. 1592 (oktobro 1975), pp.&nbsp;869–71. * Litzmann, Berthold, (1913). ''Clara Schumann: An Artist's Life based on Material found in Diaries and Letters'', tr. kaj mallongigo el la kvara germanlingva eldono fare de Grace E. Hadow. 2 vol. Londono: Macmillan. * Musgrave, Michael (ekd.) (1999a). ''The Cambridge Companion to Brahms''. [[Cambridge]]: ''[[Cambridge University Press]]''. {{ISBN|9780521485814}}. * Musgrave, Michael (1999b). "Years of Transition: Brahms and Vienna 1862–1875". En Musgrave (1999a), pp.&nbsp;31–50. * Musgrave, Michael (2000). ''A Brahms Reader.'' New Haven kaj Londono: ''[[Yale University Press]]''. {{ISBN|0300068042}}. * Pestelli, Giorgio. Canti del destino. Studi su Brahms, Torino, Einaudi, 2000 (ristampa 2007), ISBN 88-06-14836-2 * Programme, Volumes 1916–1917, Boston Symphony Orchestra, pub. 1916 * Salvetti, Guido. Le Sonate per pianoforte e violoncello di Johannes Brahms, Libreria Musicale Italiana, Lucca, 2005, ISBN 88-7096-413-2 * Schumann, Clara, kaj Brahms, Johannes, eld. Berthold Lutzmann (1927). ''Briefe aus den Jahren 1853–1896'', du volumoj. Leipzig. {{de}} * Schumann, Eugenie, tr. Marie Busch (1991). ''The Schumanns and Johannes Brahms: The Memoirs of Eugenie Schumann''. Lawrence, Mass: Music Book Society. {{ISBN|1-878156-01-2}} * Schumann, Robert, tr. kaj eld. Henry Pleasants (1988). ''Schumann on Music''. New York: Dover Publications. {{ISBN|0486257487}} * Swafford, Jan, (1999). ''Johannes Brahms: A Biography''. Londono: Macmillan. {{ISBN|9780333725894}}. * [[Richard Taruskin|Taruskin, Richard]] (2010). ''Music in the Nineteenth Century''. [[Oksfordo]]: ''[[Oxford University Press]]''. {{ISBN|9780195384833}} == Vidu ankaŭ == *[[1818 Brahms]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Johannes Brahms}} == Tradukfonto == {{Trad|it|Johannes Brahms|53950968|en|Johannes Brahms|842682239}} {{Leginda|2019|08|31}} {{ADLS|2019|40}} <!-- kaj de semajnoj 41 kaj 42 de tiu jaro --> {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Brahms, Johannes}} [[Kategorio:Johannes Brahms| ]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] e6ir1b07e41xvo87aifwews14ntnysv 0 116878 9419604 9412348 2026-07-03T13:40:04Z Sj1mor 12103 9419604 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Brazilo. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Brazila nacia teamo de futbalo | bildo = BrazilaNaciaTeamo.svg | bilda grandeco = 140 | bilda teksto = | asocio = Confederação Brasileira de Futebol <br /> ''Konfederacio Brazila de Futbalo'' | konfederacio = CONMEBOL | manaĝero = | golreĝo = [[Pelé]] (77) | stadiono = | kodo = BRA | unua matĉo = {{ArgentinoFB}} 3-0 <br /> {{BraziloFB}} <br /> ''1914'' | plej granda gajno = {{BraziloFB}} 14-0 <br /> {{Nikaragvo}} <br /> ''1975'' | plej granda perdo = {{UrugvajoFB}} 6-0 <br /> {{BraziloFB}} <br /> ''1920''<br />{{GermanioFB}} 7-1 <br /> {{BraziloFB}} <br /> ''2014'' | aperoj = 18 (unua en [[Futbala Mondpokalo 1930|1930]]) | plej bona rezulto = Ĉampiono <br /> [[Futbala Mondpokalo 1958|1958]], [[Futbala Mondpokalo 1962|1962]], [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]], [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] | turniro = Amerika Pokalo | aperoj-t = 31 (unua en [[1916]]) | plej bona rezulto-t = Ĉampiono <br /> 8 fojojn }} [[Dosiero:Brazil national 1914.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|antaŭ la unua matĉo, en julio 1914}}]] [[Dosiero:Brazil 1970.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en la [[Futbala Mondpokalo 1970]]}}]] [[Dosiero:2019_Final_da_Copa_América_2019_-_48225428057.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|antaŭ la finalo de la [[Amerika Pokalo]] [[2019]]}}]] La '''brazila nacia teamo de futbalo''' (''Seleção brasileira de futebol'', portugallingve), kromnomata de brazilanoj "la patrolando kun [[futbalŝuo]]j" kaj "kanaria teamo" (pro la flava ĉemizo), estis kreita en [[1914]]. Ĝi estas konsiderata la plej sukcesa [[nacia teamo]] en la historio de [[futbalo]]. Brazilo gajnis la [[Futbala Mondpokalo|mondpokalon]] kvin-foje ([[Futbala Mondpokalo 1958|1958]], [[Futbala Mondpokalo 1962|1962]], [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]], [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]]), absoluta rekordo por iu ajn teamo, kaj alvenis due (vicĉampiono) en du okazoj ([[Futbala Mondpokalo 1950|1950]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]). Ĝi estas la nura teamo kiu partoprenis ĉiujn mondpokalojn. Post la tria fojo ke Brazilo gajnis la mondpokalo, en [[1970]], oni permesis al la Brazilanoj teni la pokalon mem kaj kreis alian. Brazilo ankaŭ gajnis sep [[Amerika pokalo|Amerikajn pokalojn]]. La kvanto de ĉampionoj kiuj ludis por Brazilo igas ĝin ne komparebla kun aliaj teamoj. Inter ili ni povas memori [[Leônidas da Silva|Leonidas]], [[Ademir de Menezes|Ademir]], [[Pelé]] (ofte konsiderita la plej bona [[futbalisto]] en la historio), [[Garrincha]], [[Didi]], [[Vavá]], [[Jairzinho]], [[Rivelino]], [[Zico]], [[Falcão]], [[Romário]], [[Ronaldo]], [[Ronaldinho]] kaj multajn aliajn. La brazila teamo estas konata pro ĝia ataka kaj kreema lud-stilo, kaj ĝi ofte altiras la simpation de "neŭtralaj" rigardantoj en internaciaj turniroj. Aktuale, la trejnisto de la nacia teamo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286}}, kaj la teamestro estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634}}. Laŭ la stato de oktobro 2023, la entute plej multajn golojn (79) atingis [[Neymar]] kaj la plej multajn internaciajn matĉojn (142) kadre de la teamo partoprenis la futbalisto [[Cafu]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Brazila virina nacia teamo de futbalo]] * [[Miguel Gustavo]] {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2006}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2010}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2014}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} [[Kategorio:Brazila nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] p4fisrifhbreur9w29ivjt0q7kbytlh 9419644 9419604 2026-07-03T16:27:18Z Sj1mor 12103 9419644 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Brazilo. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Brazila nacia teamo de futbalo | bildo = BrazilaNaciaTeamo.svg | bilda grandeco = 140 | bilda teksto = | asocio = Confederação Brasileira de Futebol <br /> ''Konfederacio Brazila de Futbalo'' | konfederacio = CONMEBOL | manaĝero = | golreĝo = [[Pelé]] (77) | stadiono = | kodo = BRA | unua matĉo = {{ArgentinoFB}} 3-0 <br /> {{BraziloFB}} <br /> ''1914'' | plej granda gajno = {{BraziloFB}} 14-0 <br /> {{Nikaragvo}} <br /> ''1975'' | plej granda perdo = {{UrugvajoFB}} 6-0 <br /> {{BraziloFB}} <br /> ''1920''<br />{{GermanioFB}} 7-1 <br /> {{BraziloFB}} <br /> ''2014'' | aperoj = 18 (unua en [[Futbala Mondpokalo 1930|1930]]) | plej bona rezulto = Ĉampiono <br /> [[Futbala Mondpokalo 1958|1958]], [[Futbala Mondpokalo 1962|1962]], [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]], [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]] | turniro = Amerika Pokalo | aperoj-t = 31 (unua en [[1916]]) | plej bona rezulto-t = Ĉampiono <br /> 8 fojojn }} [[Dosiero:Brazil national 1914.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|antaŭ la unua matĉo, en julio 1914}}]] [[Dosiero:Brazil 1970.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en la [[Futbala Mondpokalo 1970]]}}]] [[Dosiero:2019_Final_da_Copa_América_2019_-_48225428057.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|antaŭ la finalo de la [[Amerika Pokalo]] [[2019]]}}]] La '''brazila nacia teamo de futbalo''' (''Seleção brasileira de futebol'', portugallingve), kromnomata de brazilanoj "la patrolando kun [[futbalŝuo]]j" kaj "kanaria teamo" (pro la flava ĉemizo), estis kreita en [[1914]]. Ĝi estas konsiderata la plej sukcesa [[nacia teamo]] en la historio de [[futbalo]]. Brazilo gajnis la [[Futbala Mondpokalo|mondpokalon]] kvin-foje ([[Futbala Mondpokalo 1958|1958]], [[Futbala Mondpokalo 1962|1962]], [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]], [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2002|2002]]), absoluta rekordo por iu ajn teamo, kaj alvenis due (vicĉampiono) en du okazoj ([[Futbala Mondpokalo 1950|1950]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]]). Ĝi estas la nura teamo kiu partoprenis ĉiujn mondpokalojn. Post la tria fojo ke Brazilo gajnis la mondpokalo, en [[1970]], oni permesis al la Brazilanoj teni la pokalon mem kaj kreis alian. Brazilo ankaŭ gajnis sep [[Amerika pokalo|Amerikajn pokalojn]]. La kvanto de ĉampionoj kiuj ludis por Brazilo igas ĝin ne komparebla kun aliaj teamoj. Inter ili ni povas memori [[Leônidas da Silva|Leonidas]], [[Ademir de Menezes|Ademir]], [[Pelé]] (ofte konsiderita la plej bona [[futbalisto]] en la historio), [[Garrincha]], [[Didi]], [[Vavá]], [[Jairzinho]], [[Roberto Rivellino|Rivellino]], [[Zico]], [[Falcão]], [[Romário]], [[Ronaldo]], [[Ronaldinho]] kaj multajn aliajn. La brazila teamo estas konata pro ĝia ataka kaj kreema lud-stilo, kaj ĝi ofte altiras la simpation de "neŭtralaj" rigardantoj en internaciaj turniroj. Aktuale, la trejnisto de la nacia teamo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286}}, kaj la teamestro estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634}}. Laŭ la stato de oktobro 2023, la entute plej multajn golojn (79) atingis [[Neymar]] kaj la plej multajn internaciajn matĉojn (142) kadre de la teamo partoprenis la futbalisto [[Cafu]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Brazila virina nacia teamo de futbalo]] * [[Miguel Gustavo]] {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2006}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2010}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2014}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} [[Kategorio:Brazila nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] cd2aamg1v3vauxj7rh9x232lpbz4mms 0 121759 9419908 8618149 2026-07-04T05:14:52Z Archaeodontosaurus 23077 9419908 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Zantedesĥio |koloro = lightgreen |dosiero = (MHNT) Zantedeschia elliottiana.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''Zantedeschia elliottiana'' |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Liliopsida]] ''Liliopsida'' |ordo = [[Alismaloj]] ''Alismatales'' |familio = [[Arumacoj]] ''Araceae'' |genro = '''''Zantedeschia''''' |genro aŭtoritato = [[Karl Koch (botanist)|K.Koch]] |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = ''28 specioj;''<br /> |vikispecio = |komunejo = }} La '''zantedesĥio'''{{Mankas fonto}} aŭ '''zantedeskio'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref> ('''''Zantedeschia''''') estas [[Afrotropiso|afrotropisa]] genro de 28 specioj de florplantoj en la familio de [[arumacoj]], indiĝena en suda [[Afriko]] de [[Sud-Afriko]] al [[Malavio]]. La kutima, ordinara nomo de la genro estas ofte ''[[kalao]]'', sed tio estas konfuziga, erara. Aliflanke, la scienca botanika nomo de tiu genro estis elektita honore al la itala botanikisto [[Giovanni Zantedeschi]] (1773-1846), kies elparolo estas "zantedeski". La fina "ch" en tiu nomo ne estas el greka origino, pro tio la termino "zantedesĥio" estas etimologie malpli logika ol "zantedeskio". La plantoj de tiu genro estas rizomaj herboj kun grando de 1-2,5 m kaj kun folioj longaj 15-45 cm. La [[floro]]j formas [[spadiko]]n, kun larĝa, brilkolora brakteo, ĉirkaŭanta la [[infloresko]]n. ;Specioj * ''Zantedeschia aethiopica'' - * ''Zantedeschia odorata'' * ''Zantedeschia albomaculata'' - * ''Zantedeschia elliottiana'' - flavflora zantedesĥio * ''Zantedeschia jucunda'' * ''Zantedeschia pentlandii'' * ''Zantedeschia rehmannii'' - rozkolora zantedesĥio La flavflora zantedesĥio kreskas ĝis 50-100 cm, floradas de majo ĝis aŭgusto, bezonas 22-25 Celsiuson dum kresko, la tubero 6-8 Celsiuson vintre. Ĝi bezonas abundan akvumadon, oni povas multobligi ĝin en januaro per semado de grajno aŭ per flanka tubero. Dum ripoza tempo, la floro tute ne (apenaŭ) bezonas akvon. La unua florado okazas en la 3-a jaro. == Galerio == {{Portalo Biologio}} <gallery> Image:Calla lily.jpg|''Zantedeschia aethiopica'' Image:Calla lily closeup.jpg|''Zantedeschia aethiopica'' Image:Zantedeschia - Calla Lilly1.jpg|''Zantedeschia'' sp. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Arumacoj]] [[Kategorio:Afrotropisa flaŭro]] ntf2fkce7yw6ud2tkaogj69ja5fds7b 0 121953 9419823 9351207 2026-07-03T22:19:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419823 wikitext text/x-wiki '''Ko'ilidel''' estas unu el la [[arta lingvo|artaj lingvoj]] kreitaj de [[Wyvere]]. Malgraŭ ke ĝi estas evoluinta formo de [[Keldârê]], ĝi estas ankoraŭ tre simpla projekto. La [[vortprovizo]] estas [[apriora lingvo|apriora]] kaj [[gramatiko]] bazita sur la [[angla lingvo|angla]], ĉefe [[fonetiko|fonetike]]. Ŝajne la projekto estas nekompleta. == Eksteraj ligiloj == http://wyvere.tripod.com/ko_ilidel.doc {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120131020413/http://wyvere.tripod.com/ko_ilidel.doc |date=2012-01-31 }} [[Kategorio:Artaj lingvoj]] eajkdl4xtt6h429vz9p7ehjn9fccyvt 0 123261 9420111 9418178 2026-07-04T10:03:12Z Kani 670 9420111 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Koracioformaj |koloro = pink |dosiero = Coraciiformes collage.jpg |dosiero larĝo=300px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = '''Koracioformaj''' |ordo aŭtoritato = [[William Alexander Forbes|Forbes]], 1884 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = [[Koraciedoj]]<br /> [[Brakipteraciedoj]]<br /> [[Meropedoj]]<br /> [[Todedoj]]<br /> [[Momotedoj]]<br /> [[Alcedinedoj]]<br /> [[Halcionedoj]]<br /> [[Ceriledoj]]<br /> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Kingfisher range.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Koracioformaj birdoj''' (''Coraciiformes'') enhavas proksimume 194 speciojn. Entute estas tre varia [[ordo (biologio)|ordo]] kun precipe tropikaj kaj tre kolorbuntaj birdoj, kiuj havas tre diversajn vivmanierojn. Ili havas nur unu komunan distingilon: la piedfingroj ofte estas diversaj ol la normo, ili parte estas sindaktilaj, kun tri antaŭenaj fingroj (kies tria kaj kvara estas kunigitaj ĉebaze), kvankam en multaj alcionoj unu el tiuj malaperis. Tiu ordo enhavas: * la [[Alcededoj|alcionojn]], * la [[abelmanĝuloj]]n, kaj * la [[koracioj]]n Estas ordo ĉefe el la [[Malnova Mondo]], kun reprezentantaro en [[Ameriko]] limigita al nur ĉirkaŭ dekduo da specioj de [[todoj]] kaj [[momotoj]], kaj nur kelkaj el la pli ol 80 specioj de alcionoj. La nomo '''Koracioformaj''' signifas "Korvecaj" aŭ "Korakecaj", kio estas fakte [[misnomo]]. (Korakoj estas kantobirdoj). Laŭlitere, la nomo devenas el la [[latina]]j vortoj "Corax", signike "Korako", kaj "Forma", signife "formo", kio estas komuna finaĵo por taksonoj. [Terres p 104] == Taksonomio == Tiu ordo ŝajnas kiel tro miksita grupo, kaj la Koracioformaj povus esti konsiderata kiel inkludanta nur la koraciojn. Ĉiuj aliaj familioj estus konsiderataj stirpoj tre malproksimaj al la Koracioformaj. Alimaniere Koracioformaj formas tro ampleksan [[klado]]n. Analizoj de [[DNA]] demonstras, ke la Koracioformaj povas esti dividitaj en baza grupo, kiu ne estas tre malproksima disde la [[Pegoformaj]], kaj disda [[subordo]] enhavanta ĉefe la alcionojn (Johansson & Ericson, 2003). La veraj parencecoj de la [[kukolkoracio]] estus alie. La trogonoj kaj kornobekuloj estas ĉu tre bazaj stirpoj, ĉu devus esti konsiderataj kiel distingaj propraj ordoj; La laste menciitaj estas ŝajne iome pli proksimaj al la koracioj ol la unue menciitaj. Tiu entera grupo (eble ekskludante la Kukolkoracion) kaj la Pegoformaj estas tre rilataj al la [[Paseroformaj]] (Johansson & Ericson 2003). Multaj formortintaj koracioformaj familioj estas konataj nur el fosilioj de la [[Paleogeno]]. Ili probable apartenas al la baza grupo kaj estas foje malfacile atribui ilin, ĉar ili estas eĉ pli proksimaj al la [[Pegoformaj]]. Krome, estas kelkaj prahistoriaj [[genro]]j kiuj estas ankaŭ malfacile lokeblaj en familio. Almenaŭ la ''Eokoraciedoj'' estas tre bazaj, sed la [[Geranopteredoj]] de la malfrua [[Eoceno]] formas [[superfamilio]]n ''Coracioidea'' kun la nunaj koracioj kaj la grundokoracioj (Mayr & Mourer-Chauviré 2000). Oni priskribis kelkajn prahistoriajn [[taksono]]jn de nuntempaj familioj; vidu la familiartikolojn por detaloj. En subordo [[Alcededoj]] aŭ ''Alcedines'' oni enmetas la tri similajn familiojn, nome: * [[Alcedinedoj]] (Alcedinidae) * [[Halcionedoj]] (Halcyonidae) * [[Ceriledoj]] (Cerylidae) == Familioj == '''Nesolvitaj''' * Genro ''Quasisyndactylus'' ([[fosilio]]; Meza Eoceno de Messel, Germanio) - alcediniforma, baza? * Genro ''Cryptornis'' ([[fosilio]]; Malfrua Eoceno de Francio) - bucerotedo? geranopteredo?<!-- AmMusNovit2400. Condor53:153. JVertPaleontol20:533. --> * Familio ''Primobukonedoj'' ([[fosilio]])<!-- JSystPaleontol2:1 --> * Genro kaj specio nedet. De Koracioformaj. PQ 1216, QU 15640 ([[fosilio]]; Malfrua Eoceno de Quercy, Francio: Mayr & Mourer-Chauviré 2000) * Familio [[Bucerotedoj]] (''Bucerotidae'') (kornobekuloj) - distinga ordo? * La ''Paleospizedoj'' de Malfrua Eoceno<!-- Emu97:43 --> estas foje ankaŭ lokitaj en la Koracioformaj, kiel la ''Primobukonedoj'' de Frua al Meza Eoceno kaj la ''Silfornitedoj'' de Meza Eoceno al Frua Oligoceno. La Primobukonedoj almenaŭ ŝajne apartenas ĉi tie. '''Baza grupo''' * Familio Eokoraciedoj ([[fosilio]]; Meza Eoceno de Messel, Germanio)<!-- Auk120:202. *JVertPaleontol20:533. --> * Familio Meselirisoredoj ([[fosilio]]; Meza Eoceno) * Familio Geranopteredoj ([[fosilio]]; Malfrua Eoceno de Quercy, Francio - Frua Mioceno de Ĉeĥio) - inkludas ''"Nupharanassa" bohemica''<!-- JVertPaleontol20:533 --> * Familio [[Koraciedoj]] (''Coraciidae'') (koracioj) * Familio [[Brakipteraciedoj]] (''Brachypteraciidae'') (grundokoracioj) * Familio [[Meropedoj]] (abelmanĝuloj) '''Subordo ''Alcedini''''' * Familio [[Todedoj]] (todoj) * Familio [[Momotedoj]] (momotoj) * Familio [[Alcedinedoj]] (riveralcionoj) * Familio [[Halcionedoj]] (arbalcionoj) * Familio [[Ceriledoj]] (akvalcionoj) == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Coracias garrulus in Shirahmad wildlife refuge of Sabzevar 001.jpg|[[Koracio]] Broad billed tody 4.jpg|''Todus subulatus'' Leptosomusdiscolorcrop.jpg|[[Leptosomatedoj]] Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg|[[Alcededo]] de specio Tanysiptera danae Southern carmine bee-eater, Merops nubicoides, Savuti marsh, Chobe National Park, Botswana (32421989116).jpg|[[Sudkarmina abelmanĝulo]] Motmot1.jpg|''Eumomota superciliosa'' </gallery> == Referencoj == * '''Johansson''', Ulf S. & '''Ericson''', Per G. P. (2003): Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes sensu Wetmore 1960). ''Journal of Avian Biology'' '''34'''(2): 185–197. <small>{{doi|10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x}}</small> [http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181004210235/http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf |date=2018-10-04 }} * '''Mayr''', Gerald & '''Mourer-Chauviré''', Cécile (2000): Rollers (Aves: Coraciiformes. s.s.) from the Middle Eocene of Messel (Germany) and the Upper Eocene of the Quercy (France). ''Society of Vertebrate Paleontology'' '''20'''(3): 533–546. <small>[[Digital Object Identifier|DOI]]:10.1671/0272-4634(2000)020[0533:RACSSF]2.0.CO;2</small> [http://www.senckenberg.de/files/content/forschung/abteilung/terrzool/ornithologie/rollers.pdf PDF plena teksto] * '''Terres''', John K. (1980) The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds. ISBN 0-394-46651-9 {{projektoj|commonscat=Coraciiformes|Rackenvögel}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj| ]] [[Kategorio:Birdordoj]] 2valkvtnbjsew5k9vj5lyhwathbhokh 9420134 9420111 2026-07-04T10:44:10Z Kani 670 9420134 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Koracioformaj |koloro = pink |dosiero = Coraciiformes collage.jpg |dosiero larĝo=300px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = '''Koracioformaj''' |ordo aŭtoritato = [[William Alexander Forbes|Forbes]], 1884 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = [[Koraciedoj]]<br /> [[Brakipteraciedoj]]<br /> [[Meropedoj]]<br /> [[Todedoj]]<br /> [[Momotedoj]]<br /> [[Alcedinedoj]]<br /> [[Halcionedoj]]<br /> [[Ceriledoj]]<br /> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Kingfisher range.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Koracioformaj birdoj''' (''Coraciiformes'') enhavas proksimume 194 speciojn. Entute estas tre varia [[ordo (biologio)|ordo]] kun precipe tropikaj kaj tre kolorbuntaj birdoj, kiuj havas tre diversajn vivmanierojn. Ili havas nur unu komunan distingilon: la piedfingroj ofte estas diversaj ol la normo, ili parte estas sindaktilaj, kun tri antaŭenaj fingroj (kies tria kaj kvara estas kunigitaj ĉebaze), kvankam en multaj alcionoj unu el tiuj malaperis. Tiu ordo enhavas: * la [[Alcededoj|alcionojn]], * la [[abelmanĝuloj]]n, kaj * la [[koracioj]]n Estas ordo ĉefe el la [[Malnova Mondo]], kun reprezentantaro en [[Ameriko]] limigita al nur ĉirkaŭ dekduo da specioj de [[todoj]] kaj [[momotoj]], kaj nur kelkaj el la pli ol 80 specioj de alcionoj. La nomo '''Koracioformaj''' signifas "Korvecaj" aŭ "Korakecaj", kio estas fakte [[misnomo]]. (Korakoj estas kantobirdoj). Laŭlitere, la nomo devenas el la [[latina]]j vortoj "Corax", signike "Korako", kaj "Forma", signife "formo", kio estas komuna finaĵo por taksonoj. [Terres p 104] == Taksonomio == Tiu ordo ŝajnas kiel tro miksita grupo, kaj la Koracioformaj povus esti konsiderata kiel inkludanta nur la koraciojn. Ĉiuj aliaj familioj estus konsiderataj stirpoj tre malproksimaj al la Koracioformaj. Alimaniere Koracioformaj formas tro ampleksan [[klado]]n. Analizoj de [[DNA]] demonstras, ke la Koracioformaj povas esti dividitaj en baza grupo, kiu ne estas tre malproksima disde la [[Pegoformaj]], kaj disda [[subordo]] enhavanta ĉefe la alcionojn (Johansson & Ericson, 2003). La veraj parencecoj de la [[kukolkoracio]] estus alie. La trogonoj kaj kornobekuloj estas ĉu tre bazaj stirpoj, ĉu devus esti konsiderataj kiel distingaj propraj ordoj; La laste menciitaj estas ŝajne iome pli proksimaj al la koracioj ol la unue menciitaj. Tiu entera grupo (eble ekskludante la Kukolkoracion) kaj la Pegoformaj estas tre rilataj al la [[Paseroformaj]] (Johansson & Ericson 2003). Multaj formortintaj koracioformaj familioj estas konataj nur el fosilioj de la [[Paleogeno]]. Ili probable apartenas al la baza grupo kaj estas foje malfacile atribui ilin, ĉar ili estas eĉ pli proksimaj al la [[Pegoformaj]]. Krome, estas kelkaj prahistoriaj [[genro]]j kiuj estas ankaŭ malfacile lokeblaj en familio. Almenaŭ la ''Eokoraciedoj'' estas tre bazaj, sed la [[Geranopteredoj]] de la malfrua [[Eoceno]] formas [[superfamilio]]n ''Coracioidea'' kun la nunaj koracioj kaj la grundokoracioj (Mayr & Mourer-Chauviré 2000). Oni priskribis kelkajn prahistoriajn [[taksono]]jn de nuntempaj familioj; vidu la familiartikolojn por detaloj. En subordo [[Alcededoj]] aŭ ''Alcedines'' oni enmetas la tri similajn familiojn, nome: * [[Alcedinedoj]] (Alcedinidae) * [[Halcionedoj]] (Halcyonidae) * [[Ceriledoj]] (Cerylidae) == Familioj == '''Nesolvitaj''' * Genro ''Quasisyndactylus'' ([[fosilio]]; Meza Eoceno de Messel, Germanio) - alcediniforma, baza? * Genro ''Cryptornis'' ([[fosilio]]; Malfrua Eoceno de Francio) - bucerotedo? geranopteredo?<!-- AmMusNovit2400. Condor53:153. JVertPaleontol20:533. --> * Familio ''Primobukonedoj'' ([[fosilio]])<!-- JSystPaleontol2:1 --> * Genro kaj specio nedet. De Koracioformaj. PQ 1216, QU 15640 ([[fosilio]]; Malfrua Eoceno de Quercy, Francio: Mayr & Mourer-Chauviré 2000) * Familio [[Bucerotedoj]] (''Bucerotidae'') (kornobekuloj) - distinga ordo? * La ''Paleospizedoj'' de Malfrua Eoceno<!-- Emu97:43 --> estas foje ankaŭ lokitaj en la Koracioformaj, kiel la ''Primobukonedoj'' de Frua al Meza Eoceno kaj la ''Silfornitedoj'' de Meza Eoceno al Frua Oligoceno. La Primobukonedoj almenaŭ ŝajne apartenas ĉi tie. '''Baza grupo''' * Familio Eokoraciedoj ([[fosilio]]; Meza Eoceno de Messel, Germanio)<!-- Auk120:202. *JVertPaleontol20:533. --> * Familio Meselirisoredoj ([[fosilio]]; Meza Eoceno) * Familio Geranopteredoj ([[fosilio]]; Malfrua Eoceno de Quercy, Francio - Frua Mioceno de Ĉeĥio) - inkludas ''"Nupharanassa" bohemica''<!-- JVertPaleontol20:533 --> * Familio [[Koraciedoj]] (''Coraciidae'') (koracioj) * Familio [[Brakipteraciedoj]] (''Brachypteraciidae'') (grundokoracioj) * Familio [[Meropedoj]] (abelmanĝuloj) '''Subordo ''Alcedini''''' * Familio [[Todedoj]] (todoj) * Familio [[Momotedoj]] (momotoj) * Familio [[Alcedinedoj]] (riveralcionoj) * Familio [[Halcionedoj]] (arbalcionoj) * Familio [[Ceriledoj]] (akvalcionoj) == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Coracias garrulus in Shirahmad wildlife refuge of Sabzevar 001.jpg|[[Koracio]] Broad billed tody 4.jpg|''Todus subulatus'' Leptosomusdiscolorcrop.jpg|[[Leptosomatedoj]] Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg|[[Alcededo]] de specio Tanysiptera danae Southern carmine bee-eater, Merops nubicoides, Savuti marsh, Chobe National Park, Botswana (32421989116).jpg|[[Sudkarmina abelmanĝulo]] Motmot1.jpg|''Eumomota superciliosa'' </gallery> == Referencoj == * '''Johansson''', Ulf S. & '''Ericson''', Per G. P. (2003): Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes sensu Wetmore 1960). ''Journal of Avian Biology'' '''34'''(2): 185–197. <small>{{doi|10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x}}</small> [http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181004210235/http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf |date=2018-10-04 }} * '''Mayr''', Gerald & '''Mourer-Chauviré''', Cécile (2000): Rollers (Aves: Coraciiformes. s.s.) from the Middle Eocene of Messel (Germany) and the Upper Eocene of the Quercy (France). ''Society of Vertebrate Paleontology'' '''20'''(3): 533–546. <small>[[Digital Object Identifier|DOI]]:10.1671/0272-4634(2000)020[0533:RACSSF]2.0.CO;2</small> [http://www.senckenberg.de/files/content/forschung/abteilung/terrzool/ornithologie/rollers.pdf PDF plena teksto] * '''Terres''', John K. (1980) The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds. ISBN 0-394-46651-9 {{projektoj|commonscat=Coraciiformes}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj| ]] [[Kategorio:Birdordoj]] fc6c1fkoemxubamthkehppt6edxyau5 0 124251 9419860 8618535 2026-07-04T00:30:54Z Moldur 2507 9419860 wikitext text/x-wiki {{Informkesto papo |dato de naskiĝo =[[903]] | antaŭulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1365|parameter=link}} | sekvanto = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1366|parameter=link}} }} '''Benedikto la 4-a''' († en augusto [[903]] en [[Romo]]) estis [[papo]] ekde [[900]] ĝis [[903]]. Li staris sur la flanko de la en [[896]] mortinta papo [[Formoso]] kaj estis enplektita en bataloj de [[Romo|romaj]] nobelaj familioj. Kiel lia antaŭulo [[Johano la 9-a]] li konfirmis la [[Legitimeco|legitimecon]] de papo Formoso. Benedikto la 4-a kronis en februaro [[901]] la reĝon de la [[Langobardoj]], [[Ludoviko la blinda|Ludovikon de Basa Burgundo]], romia imperiestro, sed tiu jam en 902 estis venkita de sia kontraŭulo [[Berengaro la 1-a]]. Benedikto la 4-a mortis en aŭgusto [[903]] en [[Romo]]. == Vidu ankaŭ == [[listo de papoj]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Benedikto la 04-a}} [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 903]] 4dgx365ablnvcdraxtrdubpsftg93ap 0 124325 9419862 9294085 2026-07-04T00:33:24Z Moldur 2507 9419862 wikitext text/x-wiki {{Informkesto papo | antaŭulo = [[Anastazio la 3-a]] | sekvanto = [[Johano la 10-a]] | dato de naskiĝo = ? }} '''Lando''' estis elektita papo en [[julio]] aŭ [[aŭgusto]] de [[913]] kaj mortis en [[februaro]] [[914]]. Pri Lando tre malmulte estas tradiciita. Lia patro nomiĝis Taino, kaj Lando naskiĝis proksime oriente de Romo. Pri la [[pontifikeco]] de Lando ni scias nur, ke li subtenis sian gepatran diocezon [[Sabina]] per donacoj kaj privilegioj. Verŝajne la papo staris sub plena kontrolo de la [[Romo|roma]] urboreganto [[Teofilakto la 1-a de Tusculum]], kiu kiel [[vestaristo]] (''vestararius'', papa kameraisto) kontrolis la administradon de la tuta posedaĵo de la eklezio kaj krome kiel doĝo kaj konsulo estris la senaton kaj la milicon. Li estis la lasta papo, kies nomon neniu posta papo reuzis. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papoj]] 9r49bz1hd7gnjicms2a4ppgruz0bmpw 0 125748 9419940 6990182 2026-07-04T06:01:00Z Sj1mor 12103 9419940 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Marcel MAUSS''' ([[10-a de majo]] [[1872]] - [[10-a de februaro]] [[1950]]) estis [[Francio|franca]] [[socisciencisto]] plej bone konata pro sia rolo en prilaboro kaj daŭrigo de la heredaĵo de sia onklo [[Émile Durkheim]] kaj la ''[[Année Sociologique]]''. Lia plej konata verko estas ''La donaco'', pri reciprok- kaj donac-bazaj [[ekonomio]]j de necivitaj popoloj. == Vidu ankaŭ == * [[Antropologio]] * [[Strukturismo]] * [[Claude Lévi-Strauss]] * [[Bronisław Malinowski]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|franco}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj sociologoj]] opy5v41pmte1rqgs0kep5fs1up1b79o 0 126731 9419751 9397038 2026-07-03T20:44:02Z Sj1mor 12103 9419751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Hannah HÖCH''' (naskiĝinta la [[1-a de novembro|1-an de novembro]] [[1889]] en [[Gotha]], mortinta la [[31-a de majo|31-an de majo]] [[1978]] en [[Berlino]]) estis avangarda [[Germanio|germana]] [[Dadaismo|dadaidma]] artistino konata pro ŝiaj [[Kolaĝo|kolaĝoj]] kaj [[tekst-arto]]. Perceptita kiel [[Feminismo|feministo]], en ŝiaj verkoj ŝi levis la temon de la pozicio kaj rajtoj de virinoj en [[Patriarkeco|patriarkeca]] mondo. == Edukado == De [[1912]] ĝis [[1914]] ŝi studis ĉe la Kolegio de Artoj kaj Slojdoj en [[Berlino]] sub la gvidado de la direktoro de la klaso por vitra organizo, Harold Bergen. Ŝi studis vitran desegnon kaj grafikon, anstataŭ fajnarton, por plaĉi al sia patro. Ŝi rekomencis siajn studojn en 1915, ĉi-foje enirante la grafikklason ĉe la Nacia Instituto de la Muzeo de Artoj kaj Slojdoj. Ankaŭ en 1915, Höch komencis influan amikecon kun Raoul Hausmann, membro de la berlina dadaisma movado. La engaĝo de Höch kun la berlinaj dadaistoj komenciĝis vere en 1919. Ŝi laboris en la metia departemento por la eld. ''Ullstein Verlag''. Labori en tiu eldonejo donis al ŝi aliron al materialoj - ilustraĵoj kaj gazetaraj tekstoj, kiujn ŝi baldaŭ uzis por krei ŝiajn kolaĝojn La influo de tiu frua laboro kaj trejnado estas klare videblaj en ŝiaj pli malfruaj verkoj engaĝante referencojn al robaj fasinoj kaj teksaĵoj. De 1926 al 1929, ŝi loĝis kaj laboris en Nederlandio. Höch faris influan amikecon tra la jaroj kun Kurt Schwitters kaj [[Piet Mondrian|Piet Mondriaan]], inter aliuloj. Hausmann, kun Höch, estis unu el la unuaj pioniroj de la artformo kiu eknomiĝus muntita foto. == Feminismo == Kiam la Dadaistoj “pagis lipan servon al ina emancipiĝo” ili klare ne tute volis inkluzivi virinon en iliaj vicoj. [[Hans Richter (artisto)|Hans Richter]] priskribis la kontribuon de Höch al la Dada movado kiel la “sandviĉoj, biero kaj kafo, kiujn ŝi sukcesis iel krei malgraŭ la malmulto da mono.” Raoul Hausmann eĉ sugestis, ke Höch trovu laboron por subteni lin finance. Höch estis la sola virino en la Berlina Dada grupo, kvankam [[Sophie Taeuber-Arp]], Beatrice Wood kaj Baronino [[Elsa von Freytag-Loringhoven]] ankaŭ estis gravaj (se preterviditaj) Dadaistaj personoj. Ŝi referencis la bigotecon de la Berlina Dadaista grupo kaj Germana socio entute en ŝia muntita foto, ‘’Da-Dandy’’. Multe da ŝiaj artaĵoj montris la belon de kulturo, komparante realecon al priskriboj de la ‘neue frau’ en magazinoj. Ŝia laboro ĉe Verlang metis ŝin en pozicio kie ŝi laboris kun magazinoj direktitaj al virinoj, farigante ŝin akute konscia pri la malsameco inter virinoj en komunikiloj kaj en realeco. Geedzeco ne eskapis ŝian kritikon – ŝi figuris edzinojn kiel manekenoj kaj infanoj, reflektante la ideon, ke virinoj ne estas viditaj kiel kompletaj homoj kaj havas malmulte da kontrolo super iliaj vivoj. Höch vidis sin kiel parto de la ina movado en la 1920-aj jaroj, kiel montrita en ŝia figuro de si en 'Schnitt mit dem Kuchenmesser Dada Durch die Letzte Weimarer Bierbauchkulturepoche Deutschlands.’ Ŝiaj artaĵoj ankaŭ ofte kombinis viron kaj inon en unu estaĵon. Dum la erao de la Weimar Respubliko, “viraj virinoj ambaŭ celebriĝis kaj kritikiĝis por disrompi iliajn tradiciajn seksajn rulojn.” Ŝia ambaŭseksaj karakteroj eble ankaŭ estis rilatata al ŝia ambaŭseksemeco, kaj la percepto, ke inaj lesboj altiriĝis al vireco, ne al virinoj. Ŝia laboro de [[1926]] al [[1935]] figuris samseksajn kuplojn, kaj virinoj denove estis centra temo en ŝia laboro de [[1963]] al [[1973]]. Höch ankaŭ faris fortajn deklarojn pri rasa diskriminacio. == La seksemeco de Hausmann kaj Höch == La personaj rilatoj de Höch kun Hausmann kreskis de amikeco al romanco eventuale. Dum tiu estis la unua grava parenceco, kiu influis la artverkon de Höch, ŝi ofte reflektis pri siaj parencecoj en verkaĵoj kiel ‘’Love’’ (1926). Post ŝia engaĝo kun Hausmann, ŝi sekse engaĝiĝis kun virinoj kaj havis parencecon de 1926 al 1929 kun la [[Nederlando|Nederlanda]] verkisto kaj lingvisto Til Brugman. Hausmann estis edziĝanta kun alia virino dum ilia engaĝo, kaj rifuzis geedziĝi kun Höch. Ŝi subtenis la inan rajton de reprodukta kontrolo; ŝi estis havinta du abortojn dum ŝia engaĝo kun Hausmann. Hausmann estis fizike mistraktanta. Höch kaj Hausmann apartiĝis en 1922, kiam Höch estis bone fariĝante artistino en sia propra maniero, sendependa de ŝia engaĝo kun Hausmann. Flanke, estis dum la parenceco de Höch kun Hausmann, ke ambaŭ artistoj eniris la mondon de kolaĝo, plivastigante la artformon unue aplikitan per kubistaj pentristoj. Estas evidento, ke ŝi kunlaboris kun Hausmann, kvankam ŝi estis konsiderata lia amatino, ne lia egalulino. Höch pasigis la jarojn de la Tria Imperio en Germanio, provante resti kvieta kaj en la fono. Ŝi geedziĝis kun multe pli juna komercisto kaj pianisto Kurt Matthies en 1938 kaj eksedzigis lin en 1944. == Verkaro == Höch, same kiel [[Pablo Picasso|Picasso]] kaj [[Marcel Duchamp|Duchamp]] kreis pentraĵojn kaj kolaĝojn kiuj enhavis zorge elektitajn vortojn kaj frazojn de popola kulturo, precipe gazetoj, tiel funkciante ne nur kiel titoloj sed kiel bildoj<ref>(en) Harriet Baker, ''[https://www.anothermag.com/art-photography/3780/wordweek-anothers-top-10-word-artists #WordWeek: AnOther's Top 10 Word Artists]'', Anothermag.com, la 28-an de julio 2014</ref>. La plej fama artaĵo de Höch estas ‘’''Cut With The Kitchen Knife''’’ (angla por‘’Tranĉita Per La Kuireja Tranĉilo’’), kritiko pri Weimara Germanio en [[1919]]. Tiu ĉi artaĵo kombinas bildojn de ĵurnaloj de la epoko rekreitaj por fari novan deklaron pri vivo kaj arto en la Dadaima movado. [[Dosiero:Berlin_Hoech_ErzEngel_2012.jpg|eta|upright|Hommage à Hannah Höch en [[Berlino]] <!-- „Der archaische Erz-Engel vom Heiligensee“ --> ]] Kvankam ŝia laboro ne estis aklamita post la milito kiel ĝi estis antaŭ la leviĝo de la [[Nazia Germanio|Tria Regn]]<nowiki/>o ([[Nazia Germanio]]), ŝi kontinuis produkti ŝiajn muntitajn fotojn kaj ekspozicii ilin internacie ĝis ŝia morto. == Influo == La subjektoj alpaŝitaj en la 1920-aj kaj 30-aj jaroj restas aferkoncernaj hodiaŭ; ŝia verko ankoraŭ ofte ekspoziciiĝas. == Bibliografio == Tiu ĉi artikolo estas rekta traduko el la anglalingva versio de Vikipedio, la 1-an de septembro 2006. Meskimmon, Marsha. ‘’''We Weren't Modern Enough: Women Artists and the Limits of German Modernism''’’. Berkeley, California: University of California Press, 1999. Meskimmon, Marsha & Shearer West, ed. ‘’''Visions of the 'Neue Frau''<nowiki/>': Women and the Visual Arts in Weimar Germany.’’ Hants, England: Scolar Press, 1995. Noun, Louise R. ‘’''Three Berlin Artists of the Weimar Era: Hannah Höch, Käthe Kollwitz and Jeanne Mammen''.’’ Des Moines, Iowa: Des Moines Art Center, 1994. Ohff, Heinz. ‘’Hannah Höch’’. Berlin: Deutsche Gesellschaft für Bildende Kunst, 1968. Sante, Luc. "''Dada's Girl: Hannah Höch Thumbs Her Nose at Art''." ‘’Slate.’’ 10 April, 1997. {{Projektoj}} == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ambaŭseksemaj artistoj]] [[Kategorio:Dadaistoj]] [[Kategorio:Feministaj artistoj]] [[Kategorio:Germanaj feministoj]] [[Kategorio:Germanaj fotistoj]] [[Kategorio:Modernaj artistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Tekst-arto]] hgoxmfaoeswf800a06rv6pyoz5dgfxe 0 128382 9419633 9260355 2026-07-03T15:02:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419633 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio= |lando = Litovio |regiono = |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |regiono-ISO = LT |mapo2 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = |areo kodo = (+370) 41 |areo kodo tipo = Telefona prefikso |establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |establita tipo = Fondo |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |mapligilo = jes |zomo = 9 |parenco = [[Distrikto Šiauliai|Šiauliai]] |parenco_tipo = Distrikto |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = }} La subdistrikta komunumo '''Šiauliai''', ene de la [[distrikto Šiauliai]] en la nordo de [[Litovio]], ĉiuflanke ĉirkaŭas la urbon [[Šiauliai]], sed ne inkluzivas ĝin. Ene de la komunumo, la plej granda urbo estas [[Kuršėnai]], neoficiala komunuma centro, ĉar la oficiala administrejo situas en la distrikta ĉefurbo. Dum la jaro 2020, la komunumo havis 41 442 loĝantojn, el tio la urbo [[Kuršėnai]] 10 829. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.siauliai-r.sav.lt paĝoj de la komunumo (litovaj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130128203222/http://www.siauliai-r.sav.lt/ |date=2013-01-28 }} <gallery widths=200px> Kuršėnai. Bažnyčia.JPG|<center>la kirko [[Johano la baptisto]] en [[Kuršėnai]] Kuršėnai, politechnikos mokykla.JPG|<center>la politeknika lernejo </gallery> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Litovio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sxiau}} [[Kategorio:Distrikto Šiauliai]] [[Kategorio:Komunumoj de Litovio]] hlmcigx6ybwkfs6dnlohycvi4v0wdoh 0 129995 9419866 8906528 2026-07-04T01:01:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419866 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ekspresstrato verda}} {| class="prettytable float-right" | |colspan="3" align="center"|[[Dosiero:Autocesta_A1.svg]] {{HR_AC_01_Bazo |[[Zagrebo]], [[provinco Zagrebo|Zagrebo]], [[provinco Karlovac|Karlovaco]], [[Lika-Senj|Liko-Senjo]], [[provinco Zadar|Zadaro]],<br /> [[Ŝibeniko-Knino]], [[Split-Dalmatio]], [[Dubrovniko-Neretvo]] | Zagreb–Bosiljevo 2: Autocesta Rijeka–Zagreb d.d. (67 km)<br />alia parto ek tie: Hrvatske Autoceste d.o.o. (HAC) | 409,9 km (553,7 km en fino) | pli ol 41 jaroj (1970-2011?) | inter Zagrebo-Ploče | 4 <br /> 30 | ... | 20 (16,913 km)<br />22 (28,386 km) | 74 (25,323 km)<br />73 (25,876 km)}} {{HR_AC_02_Mapo|1}} {{HR_AC_03_Kruco}} {{HR_AC_Komenco|en Zagrebo|0,0}} {{HR_AC_Kruco |1|[[Zagrebo]]/Lučko|0,0}} {{HR_AC_Kruco-numero|3|E65-70-71|[[A3 (kroata ekspresstrato)|ekspresstrato 3]]}} {{HR_AC_Kruco |6|Bosiljevo 2|66,8}} {{HR_AC_Kruco-numero|6|E65|[[A6 (kroata ekspresstrato)|ekspresstrato 6]]}} {{HR_AC_Kruco |9|Žuta Lokva|124,9}} {{HR_AC_Kruco-numero|7|E65|[[A7 (kroata ekspresstrato)|ekspresstrato 7]]}} {{HR_AC_Kruco |32|Mali Prolog|475}} {{HR_AC_Kruco-numero|10|E73|[[A10 (kroata ekspresstrato)|ekspresstrato 10]]}} {{HR_AC_Fino|...|?}} {{HR_AC_04_Eliro}} {{HR_AC_Kruco |1|[[Zagrebo]]/Lučko|0,0}} {{HR_AC_Pagstacio|Lučko|0,0}} {{HR_AC_PWCTKR|Desinec|16,9}} {{HR_AC_Eliro|2|Jastrebarsko|20}} {{HR_AC_Ponto|Kupa-Kanalo|181|181|33,6}} {{HR_AC_Eliro|3|[[Karlovac]]|38,6}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunelo Sankta Marko|265|265|45,3}} {{HR_AC_Ponto|Most Dobra|546|546|45,7}} {{HR_AC_Eliro|4|Novigrad na Dobri|50}} {{HR_AC_PWCTKR|Vukova Gorica|56,8}} {{HR_AC_Eliro|5|Bosiljevo 1|62,9}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Varoš|402|402|63,4}} {{HR_AC_Kruco|6|Bosiljevo 2|66,8}} {{HR_AC_Ponto|Most Dobra|173|173|76}} {{HR_AC_PWCTKR|Dobra|78}} {{HR_AC_Ponto|Most Bistrica|171|171|97,3}} {{HR_AC_Eliro|7|Ogulin|86,6}} {{HR_AC_PWCTKR|Modruš|100,4}} {{HR_AC_Tunelo|Tunelo Mala Kapela|5801|105}} {{HR_AC_PWCTKR|Jezerane|108}} {{HR_AC_Ponto|Vijadukt Mokro Polje|655|655|109}} {{HR_AC_Eliro|8|Brinje|115,2}} {{HR_AC_PWCTKR|Brinje|118}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunelo Brinje|1561|1540|122}} {{HR_AC_Kruco|9|Žuta Lokva|124,9}} {{HR_AC_PWCTKR|Brloška Dubrava|133}} {{HR_AC_Eliro|10|Otočac|137,0}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunelo Brezik|398|398|139}} {{HR_AC_Ponto|Most Gacka|446|446|141}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunelo Plasina|2300|2300|148}} {{HR_AC_PWC|Ličko Lešće|152}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunelo Grić|1244|1244|155}} {{HR_AC_Eliro|11|Perušić|169}} {{HR_AC_Eliro|12|Gospić|180}} {{HR_AC_Eliro|13|Gornja Ploča|203}} {{HR_AC_Eliro|14|Sveti Rok|209}} {{HR_AC_Ponto|Vijadukt Krpani|350|350|212}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunelo Krpani|179|179|212,6}} {{HR_AC_Tunelo|Tunelo Sveti Rok|5727|220}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunel Ledenik|740|760|229}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunel Bristovac|688|684|231}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunel Čelinka|213|213|233}} {{HR_AC_Eliro|15|Maslenica|241}} {{HR_AC_Ponto|Maslenički most novi|378|378|242}} {{HR_AC_Eliro|16|Posedarje|248}} {{HR_AC_Eliro|17|Zadar 1|252}} {{HR_AC_Eliro|18|Zadar 2|262}} {{HR_AC_Ponto|Most Kličevica|222|222|275}} {{HR_AC_Eliro|19|Benkovac|278}} {{HR_AC_Eliro|20|Pirovac (Čista Mala)|300}} {{HR_AC_Ponto|Most Guduča|225|225|303}} {{HR_AC_Eliro|21|Skradin|310}} {{HR_AC_Ponto|Most Krka |(65 metroj alta) 388|388|131}} {{HR_AC_Eliro|22|Šibenik|319}} {{HR_AC_Ponto|Most Protege|262|262|323}} {{HR_AC_Ponto|Most Dubrava|179|179|324}} {{HR_AC_Ponto|Most Dabar|350|350|330}} {{HR_AC_Eliro|23|Vrpolje|333}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunel Dubrava|853|853|344}} {{HR_AC_Eliro|24a|Prgomet|350}} {{HR_AC_Eliro|24b|Vučevica|364}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunel Konjsko|1198|1198|371}} {{HR_AC_Eliro|25|Dugopolje|378}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunel Zaranač|338|338|379}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunel Bisko|501|495|387}} {{HR_AC_Eliro|26|Bisko|389}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunel Crna Brda|340|355|403}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunel Stražina|470|530|405}} {{HR_AC_Eliro|27|Blato na Cetini|407}} {{HR_AC_Eliro|28|Šestanovac|409,9}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunel Sridnja Gora|~2000|~2000|423}} {{HR_AC_Eliro|29|Zagvozd|425}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Gradina|250|250|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Rašćane|525|525|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Kobilja|745|745|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Dubrava|400|400|?}} {{HR_AC_Eliro|30|Ravča|454}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Gradina|600|630|?}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunel Umac|495|495|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Grip|210|240|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Šare|510|600|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Kokorići|1380|1380|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Paklina|150|60|?}} {{HR_AC_Eliro|31|Vrgorac|465}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Vrgorac|120|150|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Lučka|360|380|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Veliki Prolog|570|630|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Otrić-Seoci|410|430|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Mali Prolog|740|780|?}} {{HR_AC_Kruco|32|Mali Prolog|475}} {{HR_AC_Tuneloj|Kobiljača|854|816|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Brečići|196|218|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Struge|301|284|?}} {{HR_AC_Tuneloj|Puljani|421|450|?}} {{HR_AC_Ponto|Viadukto Kula|371|476|?}} {{HR_AC_Pagstacio|Ploče|?}} {{HR_AC_Eliro|33|Ploče 1|?}} {{HR_AC_Tuneloj|Tunel Drin|1800|1800|?}} {{HR_AC_Ponto|most Neretva|???|???|?}} {{HR_AC_Eliro|34|Opuzen|482}} {{HR_AC_Landlimo|Nova Sela|483}} |} La kroata aŭtovojo '''A1''' ([[kroata lingvo|kroate]] ''Dalmatinska autocesta'' aŭ simple nur ''Dalmatina'') estas la plej longa [[Kroatio|kroata]] aŭtovojo kaj konektas la ĉefurbon [[Zagrebo]] kun [[Karlovaco]], [[Gospiĉo]] kaj kun la havenaj urboj [[Zadaro]], [[Ŝibeniko]], [[Spalato]] kaj ekde 2008 ankaŭ [[Ploĉo]]. La plukonstruo al [[Dubrovniko]] jam estas planita kaj parte en konstruo. == Historio == Ekde la kroata libereco la [[Autoput]] (hodiaŭ la [[kroata aŭtovojo A3]]) ne plu valoras kiel la plej grava kroata ĉefstrato. La konstruo de tiu aŭtovojo ligas kun la [[kroata printempo]]. La parto de [[Zagrebo]] al [[Karlovaco]] estis finkonstruita en 1972, sed la konstruo estis ne plu aldonita dum sekvaj jaroj. Post la kroata libereco unue estis ekkonstruita la parto inter [[Rijeko]] kaj Karlovaco ([[A6 (kroata ekspresstrato)|A6]]). La dum la milito bombita ponto ĉe [[Maslenico]] estis relative rapide novkonstruita. Sekvis la konstruo de la tunelo ĉe Sveti Rok. === Trafikmalfermo === {| | '''Parto''' || '''Longeco''' || '''Malfermo''' |- | '''Konstrueko''' || align="center" | - || align="right" | '''1970''' |- | Zagreb - Karlovac || align="right" | 38&nbsp;km || align="right" | 1972 |- | Karlovac - Vukova Gorica || align="right" | 18&nbsp;km || align="right" | 2001 |- | '''Sumo ĝis 2002''' || align="right" | '''56&nbsp;km''' || |- | Vukova Gorica - Bosiljevo 2 || align="right" | 11&nbsp;km || align="right" | 2003 |- | Bosiljevo 2 - Tunel Mala Kapela || align="right" | 36&nbsp;km || align="right" | 2003 |- | Gornja Ploča - Zadar 2 || align="right" | 61&nbsp;km || align="right" | 2003 |- | '''Sumo 2003''' || align="right" | '''108&nbsp;km''' || |- | Tunel Mala Kapela - Gornja Ploča || align="right" | 96&nbsp;km || align="right" | 2004 |- | Zadar 2 - Pirovac || align="right" | 36&nbsp;km || align="right" | 2004 |- | Vrpolje - Dugopolje || align="right" | 45&nbsp;km || align="right" | 2004 |- | '''Sumo 2004''' || align="right" | '''177&nbsp;km''' || |- | Tunel Mala Kapela || align="right" | 6&nbsp;km || align="right" | 2005 |- | Pirovac - Vrpolje || align="right" | 33&nbsp;km || align="right" | 2005 |- | '''Sumo 2005''' || align="right" | '''39&nbsp;km''' || |- | || || align="right" | 2006 |- | '''Entute''' || align="right" | '''553,7&nbsp;km''' || align="right" | '''20??''' |} == Problemoj dum konstruado == === Kuriozaĵoj === === Tunelkonstruado === === Aliaj problemoj === == Internaj ligiloj == * [[infrastrukturo, trafiko kaj telekomunikacio en Kroatio]] * [[Jadranska Magistrala]] * [[Pelješacponto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.motorways-exits.com/europe/hr/a1.html listo de elveturejoj de la aŭtovojo (angle)] * [http://www.hac.hr retejo de la kroata aŭtovoja kompanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181208061457/http://hac.hr/ |date=2018-12-08 }} * [http://www.hatz.hr/hrv/skupovi/znanje/puz.pdf Prezentado (Atentu: 5,6 MB)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070613070229/http://www.hatz.hr/hrv/skupovi/znanje/puz.pdf |date=2007-06-13 }} * [http://www.hac.hr/prezentacija-eng.pdf Prezentado de la parto Zagrebo-Spalato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100705013601/http://www.hac.hr/prezentacija-eng.pdf |date=2010-07-05 }} * [http://www.hac.hr/split-ploce-en.pdf Prezentado de la parto Spalato-Ploĉo (Atentu: 8 MB)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100331223719/http://www.hac.hr/split-ploce-en.pdf |date=2010-03-31 }} * [http://www.hac.hr Kroata Ekspresstratkompanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181208061457/http://hac.hr/ |date=2018-12-08 }} * [http://www.hac.hr/turisticka_karta/interaktivna_en.html interaktiva mapo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061215050435/http://www.hac.hr/turisticka_karta/interaktivna_en.html |date=2006-12-15 }} * [http://www.hac.hr/svrok/video.html Video Tunelo Sveti Rok] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061210041620/http://www.hac.hr/svrok/video.html |date=2006-12-10 }} {{Kroataj aŭtovojoj kaj rapidvojoj}} [[Kategorio:Aŭtovojoj en Kroatio]] 2yv2oeyvtlf73c2nlah7acej3wn01ng 0 131509 9419793 9395786 2026-07-03T21:17:45Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419793 wikitext text/x-wiki [[Movile]] (hungare: '''Százhalom''', germane: '''Hundertbrücheln'''), antaŭe ''Hondrubechi'', estas vilaĝo en [[Rumanio]], nordokcidente de [[Sibiu]], en la regiono Transilvanio. Ĝi estas parto de la komunumo [[Iacobeni (Sibiu)|Iacobeni]] ''(Jakobsdorf).'' La loko situas 23 km oriente de la urbo [[Agnita]]''.'' En [[1910]] ĝi havis 247 loĝantojn (germanoj, ciganoj). En [[2002]] nur 335 el kiuj 310 identiĝis kiel rumanoj, 21 kiel ciganoj, kaj kvar kiel germanoj<ref>(hungare) Varga E. Árpád: ''[https://www.kia.hu/kiakonyvtar/konyvtar/erdely/erd2002/sbetn02.pdf Szeben megye településeinek etnikai]'' ''[https://www.kia.hu/kiakonyvtar/konyvtar/erdely/erd2002/sbetn02.pdf (anyanyelvi/nemzetiségi) adata]''i (Censadoj 1850–2002 en Transsilvanio (PDF; 582 kB), kia.hu. Alirdato: la 8-an de junio 2026 </ref>. Ĝia unua mencio skribe estas en [[1355]]. Ĝis [[1919]] apartenis al [[Hungario]], (Nagy-Küküllő vármegye). Administre ĝi apartenas al [[Iacobeni]]. == Etimologio == La loko estas nomita laŭ la multaj montetoj ( ''terglitaj montetoj'') ĉe la orienta rando de la urbo (''Büchel'' = monteto; {{roS|movilă}} ''movilă = monteto, amaso).'' == Historio == La unua dokumenta mencio estas el 1355. En 1432 la loko estas dokumentita kun la nomo '''Hihalom''' , kaj en 1733 ĝi estas registrita en dokumentoj kiel '''Szasz-Halom''' La vilaĝo apartenis al la [[Hungara reĝlando]] kaj situis sur reĝa tero. Tio signifis, ke la loĝantoj - origine plejparte [[Transilvaniaj saksoj|transilvanaj saksoj]] - estis liberaj [[Farmo|farmistoj]]. Post aparteno al la Hungara reĝlando, aŭ pli ĝuste al la Granda Duklando de Transsilvanio, kaj tiel al [[Aŭstrio-Hungario]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]], Movile (hungare: ''Százhalomn'', germane : ''Hundertbücheln'') de tiam estas parto de Rumanio. {{Galerie|Größe=250|align=right |Datei:Hundertbuecheln 2.jpg|Die Kirchenburg |Datei:Hundertbuecheln 1.jpg|Wehrturm |Datei:Biserica fortificată din Movile (1).jpg|Eingang zur Kirchenburg |Datei:Hundertbuecheln Chor 2.jpg|Chor der Kirche |Datei:Movile 1975.jpg|Zeichnung, Cristian-Mihail Miehs (1975) |Datei:Biserica ortodoxă din Movile (3).jpg|Orthodoxe Kirche |Datei:RO SB Movile (8).jpg|Kindergarten und Schule |Datei:Movile 06.jpg|Hügel bei Movile |}} (vidu la germanlingvan version). == Vidindaĵo == [[Dosiero:Biserica fortificata din Movile.svg|eta|La fortikigita preĝejo en Movile]] La fortikaĵo-preĝejo staras sur monteto meze de la vilaĝo Movile. Ĉirkaŭ 1500, la preĝejo estis fortikigita, uzante stilajn elementojn de la malfrua gotiko. La preĝejo estis origine romanika baziliko, konstruita en la 14-a jarcento , kaj estis rekonstruita en la 15-a–16-a jarcentoj. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.harta-turistica.ro/map.php?ID=23 Interaga mapo de distrikto Sibiu] * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Szeben Administracia mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080510114510/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Szeben |date=2008-05-10 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} == Fonto kaj referencoj == {{Referencoj}} * Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto. [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Sibiu]] iz9tb91dubzv1q8ugte1e32oexnt4xk 0 136194 9420046 9035141 2026-07-04T07:45:46Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Franc-germanaj rilatoj]] al [[Rilatoj de Francio kaj Germanio]] 9035141 wikitext text/x-wiki Jen paroj de [[franca]] [[prezidento]] kun [[germana]] [[kanceliero]] kiuj kontribuis al la evoluo de la rilatoj inter [[Francio]] kaj la [[Federacia Respubliko Germanio]]. * [[Charles de Gaulle]] kaj [[Konrad Adenauer]] ([[Palaco Elizeo|Elysée]]-[[Traktato]] la [[22-an de januaro]] [[1963]]) * [[Charles de Gaulle]] kaj [[Ludwig Erhard]] * [[Charles de Gaulle]] kaj [[Kurt Georg Kiesinger]] * [[Georges Pompidou]] kaj [[Willy Brandt]] * [[Valéry Giscard d'Estaing]] kaj [[Helmut Schmidt]] * [[François Mitterrand]] kaj [[Helmut Kohl]] * [[Jacques Chirac]] kaj [[Helmut Kohl]] * [[Jacques Chirac]] kaj [[Gerhard Schröder]] * [[Jacques Chirac]] kaj [[Angela Merkel]] * [[Nicolas Sarkozy]] kaj [[Angela Merkel]] == Vidu ankaŭ == * Germana-Franca Societo ({{Lang-de|Deutsch-Französische Gesellschaft}}, {{Lang-fr|Société franco-allemande}}, akronime DFG) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lagazettedeberlin.de La Gazette de Berlin, gazeto el Germanio en franca lingvo] {{Ĝermo|Eŭropo}} [[Kategorio:Internaciaj rilatoj]] [[Kategorio:Politiko de Francio]] [[Kategorio:Politiko de Germanio]] f27bitb6jpq05sb5r88jwxj9g0vmmvi 9420050 9420046 2026-07-04T07:45:58Z RG72 11847 9420050 wikitext text/x-wiki Jen paroj de [[franca]] [[prezidento]] kun [[germana]] [[kanceliero]] kiuj kontribuis al la evoluo de la rilatoj inter [[Francio]] kaj la [[Federacia Respubliko Germanio]]. * [[Charles de Gaulle]] kaj [[Konrad Adenauer]] ([[Palaco Elizeo|Elysée]]-[[Traktato]] la [[22-an de januaro]] [[1963]]) * [[Charles de Gaulle]] kaj [[Ludwig Erhard]] * [[Charles de Gaulle]] kaj [[Kurt Georg Kiesinger]] * [[Georges Pompidou]] kaj [[Willy Brandt]] * [[Valéry Giscard d'Estaing]] kaj [[Helmut Schmidt]] * [[François Mitterrand]] kaj [[Helmut Kohl]] * [[Jacques Chirac]] kaj [[Helmut Kohl]] * [[Jacques Chirac]] kaj [[Gerhard Schröder]] * [[Jacques Chirac]] kaj [[Angela Merkel]] * [[Nicolas Sarkozy]] kaj [[Angela Merkel]] == Vidu ankaŭ == * Germana-Franca Societo ({{Lang-de|Deutsch-Französische Gesellschaft}}, {{Lang-fr|Société franco-allemande}}, akronime DFG) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lagazettedeberlin.de La Gazette de Berlin, gazeto el Germanio en franca lingvo] {{Ĝermo|Eŭropo}} [[Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio| ]] 6rcqsdda99p3idj2ez30q5laqgeeykj 0 136646 9419723 9341315 2026-07-03T20:32:45Z Sj1mor 12103 9419723 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Johannes BAADER''' (naskiĝinta la [[22-an de junio]] [[1875]] - mortinta la [[15-an de januaro]] [[1955]]), origine trejnita kiel arkitekto, estis verkisto kaj artisto kuniĝinta kun [[Dadaismo]] en [[Berlino]]. Li naskiĝis en [[Stutgarto]] ([[Germanio]]) kaj mortis en Schloss Adeldorf ([[Malsupra Bavario]]). La filo de metallaboristo por la regnaj konstruaĵoj en Stutgarto, Johannes Baader studis ĉe la ŝtata metilernejo tie de [[1892]] ĝis [[1895]] kaj poste ĉe la teknika kolegio. En [[1903]] li eklaboris kiel arkitekto de enteriga entrepreno en [[Dresdeno]]. Ne post 1905 li estis en Berlino, kie li konatiĝis kun [[Raoul Hausmann]], komencante amikecon, kiu eventuale estus ĉe la centro de Berlina Dadaismo. En [[1906]] li eklaboris pri sia [[Utopio|Utopia]] interdenominacia Monda Templo, ĉerpante variajn formojn, enhavante grekajn kaj hindajn arketipojn. Priskribita en skizoj kaj skribaĵoj, la monda templo en ĝia plej granda formo estus alta je 1500 metroj kaj unuigus la tutan homaron en ĝia konstruado. En [[1914]], Baader eldonis traktaĵon pri [[Monismo]], titolitan ''Vierzehn Briefe Christi'' (Dek-Kvar Leteroj de [[Kristo]]) kaj dum la venintaj kelkaj jaroj, li kontribuis al la ĵurnaloj ''Die freie Straße'' (La Libera Strato) kaj ''Der Dada''. En [[1917]] li estis certigita esti laŭleĝe freneza, diagnozo kiun li uzis kiel licenco por senhontaj publikaj prezentoj satirigante publikajn kaj mitajn identojn. Ankaŭ en 1917 li kandidatis por la [[Reichstag]] en Saarbrücken kaj, kun Hausmann, fondis la organizon ''Christus GmbH'', oferi membrecon al [[Pacifismo|pacifistoj]], kiuj, je esti certigita kun la identeco de Kristo, estus sendevigita de la neelektita enmilitiĝo. En [[1918]], Baader verkis sian kvazaŭa-religio traktaĵon ''Die acht Weltsätze'' (Ok Mondaj Tezoj), kaj en [[1919]] li deklaris sian propran "reviviĝon" kiel la ''Oberdada'', [[Prezidento]] de la [[Tero]]. Li ellaboris pri sia kosma idento en tekstoj kaj [[kolaĝo|kolaĝoj]] (ekzemple, ''Dada Milchstrasse'' aŭ ''Dada Lakta Vojo'', 1919). Lia ''Das grosse Plasto-Dio-Dada-Drama'', muntado imagita kiel modelo por Dadaisma arkitekturo, estis montrita en Berlino ĉe la 1920-a Erste internationale Dada-Messe (Unua Internacia Dadaisma Kermeso). Li ankaŭ produktis skizojn de vizia arkitekturo, kiu, kiel tiu de Hausmann kaj Jefim Gloyscheff, foje engaĝis pra-Konstruismajn trabajn strukturojn. En la 1920-aj jaroj li daŭris produkti kolaĝojn kaj praktiki kiel arkitekto. {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Baader, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Dadaistoj]] 3gvjnmdwz2c76x2sh1s7dur0m2360wc 0 138327 9419623 9334690 2026-07-03T14:08:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419623 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Europe.svg|200px|eta|Flago de la Eŭropa Unio |dekstra]] [[Dosiero: Konsilio europo.png|200px|eta|Flago de la Konsilio de Eŭropo|dekstra]] La '''Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj'''<ref name=":2">Noto: komplete ĝi tekstas '''''K''omuna ''E''ŭropa ''R''eferenckadro por ''L''ingvoj''': '''Lernado, Instruado, Pritaksado.'''</ref> <ref name=":3">Noto: foje ankaŭ '''Komuna Eúropa Framo de Referenco''' (KEFR)</ref> <ref>[[Roel Haveman]] (trad.): [https://edukado.net/biblioteko/libroj?iid=20599 Komuna Eŭropa Referenckadro por lingvoj: lernado, instruado, pritaksado]; UEA, Rotterdam, 2007; ISBN 978-92-9017-100-3 </ref><ref>[https://edukado.net/ekzamenoj/referenckadro Komuna Eŭropa Referenckadro por lingvoj: lernado, instruado, pritaksado], [[Universala Esperanto-Asocio]], Rotterdam, 2007, ISBN 978 92 9017 100 3, [[Edukado.net]].</ref>, estas ampleksa rekomendo por lingvoinstruado klasifikante lingvan kompetentecon en tri niveloj: ''elementa'' (A), ''sendependa'' (B) kaj ''kompetenta'' (C) lingvouzoj; mallonge '''KERL'''<ref name=":2" />, en Esperanto kutime mallongigita kiel '''KER''' aŭ '''KEFR'''<ref name=":3" />, alilingve ankaŭ kiel '''GERS''' aŭ '''GER''' por ''Gemeinsamer europäischer Referenzrahmen für Sprachen,'' '''CECRL''' aŭ '''CECR''' por la franca ''Cadre européen commun de référence pour les langues'', same kiel '''CEFRL, CEFR aŭ CEF''' por la angla ''Common European Framework of Reference for Languages''. Ĝi estas gvidilo uzata por priskribi atingojn de lernantoj de [[fremda lingvo|fremdlingvoj]] ene de [[Eŭropo]]. Ĝi priskribas kion lernanto estas supozata scipovi legante, aŭskultanta, parolante kaj verkante ĉe ĉiu lingvo-nivelo. La detaloj estas priskribitaj en dokumento kiu estis tradukita al Esperanto por ALTE<ref>[[Katalin Kováts]] (red.): La Komuna Eŭropa Referenckadro. Pri instruaj kaj taksaj metodoj por la akiro de modernaj lingvoj; [[UEA]]-[[ILEI]], [[Rotterdam]], [[2007]]; ISBN 9789290170952</ref><ref>[[Roel Haveman]] (trad.): Komuna Eŭropa Referenckadro por lingvoj: lernado, instruado, pritaksado; UEA, Rotterdam, 2007; ISBN 978-92-9017-100-3</ref>. En la kampo de fremdlingvoj la referenckadro difinas ses kategoriojn laŭ la nivelo de kompetento koncerne la fremdlingvon. Temas pri ses kategorioj: A1, A2, B1, B2, C1 kaj C2. Unuopaj kategorioj reflektas la nivelojn de komprenado dum [[aŭskultado]] kaj [[legado]], de kapablo de parolado kaj [[konversacio]] kaj la kvaliton de la [[skribado|skriba]] prezento de la lernanto. Studentoj de fremdlingvoj tial povas vojaĝi ene de Eŭropo kun ''lingva pasporto'' aŭ diplomo de lingvolernejo, kiu enhavas daton kaj nivelon de la studento laŭ la referenckadro. [[Nun en 2006|Nuntempe]] ekaperas ankaŭ [[lernolibro]]j pri lingvoj, kiuj mencias la referencnivelon, kiun la studento atingos finstudinte la lernolibron. La [[Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj#Ĝeneralaj referenco-niveloj|ses ĝeneralaj referenco-niveloj]] fariĝis ĝenerale akceptitaj normoj por ŝtupa mezurado de la lingvokapabloj de unuopulo. Jam ekzistantaj ekzameno-institucioj tamen konservis siajn proprajn nomkonvenciojn, ekz. "meza", kiuj - disputeble - estas pli facile memoreblaj por ili kaj iliaj studentoj<ref>Ekzemplo pri Esperanto: [http://www.esperantoeducation.com/exams.html EAB Esperanto Education] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120102222621/http://www.esperantoeducation.com/exams.html |date=2012-01-02 }} ofertas ekzamenojn de la niveloj "Level One – Elementary", "Level Two – Intermediate" kaj "Level Three – Advanced (Diploma)". Ĉi lasta pleje – en la skriba parto – respondas al B2, tamen la postuloj de la parola parto pli similas al la priskribo de B1 (laŭ informo de reprezentanto de EAB Esperanto Education al redaktinto en Julio 2011).</ref>. == Historio == KERL estis kunmetita de la [[Konsilio de Eŭropo]] kiel ĉefa parto de la projekto "Lingvolernado por eŭropa civitaneco" (''Language Learning for European Citizenship'') inter [[1989]] kaj [[1996]]. Ĝia ĉefa celo estas, provizi metodon de pritaksado kaj instruado, kiu aplikeblas al ĉiuj lingvoj en Eŭropo. En novembro de [[2001]] rezolucio de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] rekomendis utiligon de KER dum establado de sistemoj por kontrolo de lingvokapabloj. == ALTE kaj Esperanto == Pliaj detaloj sub [[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo#ALTE kaj Esperanto|Asocio de Lingvaj Testistoj de Eŭropo (ALTE)]][[Dosiero:KER-Ekzameno Atestilo 01.JPG|400px|eta|KER-Atestilo pri Esperanta lingva ekzameno.|dekstra]] === Traduko de la dokumentoj de ALTE === La referenckadro kiel tuto eldoniĝis oficiale nur en la lingvoj [[angla lingvo|angla]] kaj [[franca lingvo|franca]]. Ekde tiam jam aperis tradukoj en plurajn aliajn lingvojn, inkluzive de traduko en [[Esperanto]], kiun pretigis [[Katalin Kováts]] kadre de [[Edukado.net]]. Tiu ĉi artikolo citas tiun tradukon kaj uzas la terminojn, kiuj aperas en ĝi. La tuta esperanto-traduko kun komentoj aperis en [[2007]] en formo de libro, kaj papera kaj senpage elŝutebla (vidu sub [[Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj#Bibliografio|bibliografio]]). Tradukinto de la esperantlingva versio estis [[Roel Haveman]]. Alia grava temo estas la evoluo de la lingvotestado ĉe [[Enmigrado|enmigrintoj]] kaj [[Rifuĝinto|rifuĝintoj]] cele al integrigo kaj civitanigo de enmigrintoj<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3982 Lorena Bellotti reprezentis esperanton en Munkeno], HeKo 727 6-B, la 16-an de februaro 2020.</ref>, pri kiu ekzistas ankaŭ teksto de [[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo|ALTE]] en Esperanto<ref>Konsilio de Eŭropo, HeKo, n-ro 1 (2304) januaro 2020.</ref> == Ĝeneralaj referenco-niveloj == [[Dosiero:Ekzamenejo dum la 99-a UK.jpg|eta|Ekzameno dum la [[99-a Universala Kongreso]]. Bonaero, Argentino. 2014.]] [[Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj|'''K'''omuna '''E'''ŭropa '''R'''eferenckadro por '''L'''ingvoj]] ('''KERL''') kiun [[UEA|Universala Esperanto-Asocio (UEA]]) aŭ [[Scienca Universitato Loránd Eötvös|ELTE]]-ITK (ŝtata lingvoekzamena centro en Hungario) nomas '''KER''' kaj la [[Esperanta Civito]] '''KEFR''' (''Komuna Eŭropa Framo de Referenco) aŭ '''LTSEC''' (LingvoTestaSistemo de la Esperanta Civito)''<ref name=":0">Gbeglo Koffi, ''Vidpunktoj propraj pri ekzamenoj en Esperantujo'', [[Libera Folio]], la 15-an de februaro 2011</ref>. KERL disigas lernantojn en tri larĝaj dividoj kiuj povas esti disigitaj en ses niveloj: === Hierarkio de la referenco-niveloj === Sekva arbo montras la strukturigon de la lingvokonoj ekde komencantoj (A1) ĝis kapabloj, kiujn posedas altnivelaj parolantoj (C2): * '''A1''' ** '''A2''' *** '''B1''' **** '''B2''' ***** '''C1''' ****** '''C2''' La referenckadro disdividas lernantojn en tri vastajn kategoriojn, kiuj povas plu dividiĝi en sume ses nivelojn: La unuopaj niveloj priskribas la postulojn, kiujn la lernanto plenumu: ==== A Baznivela lingvo-uzanto ==== : A1 Unuaj paŝoj : A2 Elano '''A1 - Unuaj paŝoj''' Li komprenas kaj uzas la por li konatajn ĉiutagajn esprimojn kaj bazajn frazojn, kies celo estas kontentigi liajn konkretajn bezonojn. Li kapablas prezenti sin kaj aliajn personojn, starigi kaj respondi demandojn pri personaj detaloj, rilataj al liaj konataj personoj, loĝloko kaj posedataj objektoj. Li kapablas efektivigi simplajn interagojn en okazo, se la alia persono malrapide kaj klare parolas kaj estas helpema. '''A2 - Elano''' Li komprenas la ofte uzatajn vortojn kaj esprimojn, kiuj rilatas al lia plej proksima medio (ekz. bazaj personaj kaj familiaj informoj, aĉetumado, lokaj geografiaj konoj, laboro). Li kapablas komuniki en simplaj kaj rutinaj situacioj, kiuj bezonas simplajn kaj rektajn informŝanĝojn pri konataj kaj rutinaj temoj. Li kapablas per simplaj lingvaj elementoj priskribi temojn, koncernajn al liaj situacio, proksima medio kaj rektaj bezonoj. ==== B Memstara lingvo-uzanto ==== : B1 Salto : B2 Flugo '''B1 - Salto''' Li kapablas kompreni informojn en klaraj kaj laŭnormaj tekstoj, kiuj temas pri konataj temoj, rilataj al oftaj situacioj en la kampo de laboro, lernejo, libertempo ktp. Li kapablas elturniĝi en la plimulto de situacioj, kiuj povas okazi dum vojaĝo en teritorio, kie la lingvo estas parolata. Li kapablas produkti simplan tekston pri temoj, kiuj estas konataj por li aŭ rilataj al lia intereskampo. Li kapablas priskribi travivaĵojn kaj okazintaĵojn, revojn, esperojn kaj ambiciojn, kaj doni argumentojn kaj klarigojn pri opinioj kaj planoj. '''B2 - Flugo''' Li kapablas kompreni la ĉefajn ideojn de kompleksaj aŭ abstraktaj tekstoj, inklude konversaciojn rilate sian fakterenon. Li kapablas flue kaj nature interagi kun denaska parolanto, sen kaŭzi al la parolpartneroj fortostreĉon. Li kapablas verki klaran kaj detalan tekston pri larĝa gamo da temoj, kaj esprimi sian opinion pri aktuala temo, listigante la avantaĝojn kaj malavantaĝojn de diversaj ebloj. ==== Nivelo B2 kiel maksimuma sukcesnivelo en EU-landoj ==== La Eŭropa enketo pri lingvokapabloj (''European Survey on Language Competences'', mallonge ESLC<ref>(en) [https://ec.europa.eu/assets/eac/languages/library/studies/executive-summary-eslc_en.pdf Resuma teksto de ESLC]</ref>) la unua el sia speco, iniciatita de la [[Eŭropa Komisiono]] kaj entreprenita en 2012 de ''SurveyLang'' celis '''taksi nuntempajn lingvokapablojn''' kaj kolekti informojn pri la regado de fremdaj lingvoj inter 54 000 lernantoj en 14 partoprenintaj EU-landoj/16 edduksistemoj (ne ĉiuj EU-landoj partoprenis). Testitaj estis tri kompetentoj: aŭskultado, legado kaj skribado en la du plej vaste instruataj lingvoj en ĉiu partopreninta EU-lando kaj bazita sur la Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj ([[Konsilio de Eŭropo]]). Ĝi estis kompletigita per kuntekstaj demandaroj por administrantoj, instruistoj kaj studentoj. ===== '''Fina scienca raporto''' ===== Laŭ la fina scienca raporto (''First European survey on language competences''<ref>(en) [https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/42ea89dc-373a-4d4f-aa27-9903852cd2e4/language-en/format-PDF/source-116835286 ''First European survey on language competences. Final report'',] [[Eŭropa Komisiono]], 2013</ref>) kompilita de ''SurveyLang'' kaj oficiale prezentita de la Eŭropa Komisiono en 2013, la nivelo B2 estas la maksimuma nivelo atingebla de lernantoj en la fina jaro de la malsupera grado (aĝoj 12-15) kaj en la dua jaro de la supera grado (aĝoj 16-18) en mezgradaj lernejoj en 16 EU-eduksistemoj<ref>'''Noto''': Malsupra mezgrada eduknivelo estas la fina stadio de la deviga instruado kiu daŭras 3 jarojn (aĝoj 12-15), sekvata de la supra mezgrada eduknivelo kiu ankaŭ daŭras 3 jarojn (aĝoj 16-18).</ref>. La atingoj de la lernantoj en jenaj 5 lingvoj (la [[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]], [[Germana lingvo|germana]], [[Hispana lingvo|hispana]] kaj [[Itala lingvo|itala]]) estis testitaj ''sole ĝis la nivelo B2'', ĉar la grandega plimulto de la lernantoj ne sukcesas atingi la nivelon C1<ref>'''Nivelo C1''' alproksimiĝas la nivelon de [[denaska parolanto]].</ref> (eĉ ne en la unua lernata fremdlingvo, kutime la angla) kaj la nivelon C2<ref>'''Nivelo C2''' estas la plej pinta nivelo, tiu kiu korespondas al tiu de [[denaska parolanto]].</ref>. Tio estas fina pruvo ke multegaj lernantoj povas studi lingvojn dum la tuta vivo, sed neniam atingos la nivelon de denaska parolanto ('''native speaker''<nowiki/>'). === C Profesinivela lingvo-uzanto === : C1 Proksime al pinto (aŭ proksime de denaskulo) : C2 Pinto (angle: ''mastery'') '''C1 - Proksime al pinto''' Li kapablas kompreni larĝan gamon da postulemaj kaj longaj tekstoj, rekonas la implicitajn signifojn. Li kapablas flue kaj spontane esprimi sin, sen ofte serĉi esprimojn. Li kapablas uzi la lingvon flekse kaj efike por sociaj, porstudaj kaj profesiaj celoj. Li kapablas verki klaran, bone konstruitan, detalan tekston ankaŭ pri pli kompleksaj temoj, kaj dume kun certeco aplikas la tekstoredaktajn ŝablonojn, konjunkciojn, tekstokunligajn elementojn. Temas pri strikte lingvaj konoj. '''C2 - Pinto''' (angle: mastery) Li facile komprenas preskaŭ ĉiun aŭdatan aŭ legatan tekston. Li kapablas resumi informojn venintajn el diversaj parolataj aŭ skribataj fontoj, kapablas kohere reprodukti argumentojn kaj raportojn. Li kapablas tre flue kaj precize esprimi sin, distingi inter la plej etaj nuancoj de la signifoj, eĉ en la plej komplikaj situacioj. Ekzemplo: [[Transnaciismo#Kulturo kiel transnacia fenomeno|transnacia]] [[magistro]] pri [[Literatura tradukisto|literatura tradukado]] postulas konojn ne nur strikte lingvajn kiel C1, sed ankaŭ pri [[literaturo]], [[kulturo]], [[historio]] rilataj al la koncerna lingvo<ref name=":0" />. Rimarko: Ni konjektas ke en kelkaj kazoj almenaŭ, la nivelo C2 ne estas akirita eĉ de iuj individuoj, kiuj kutime estas konsiderataj [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaskuloj]]. Fakte, • homo kiu povas kompreni kun facileco preskaŭ ĉion aŭditan aŭ legatan, • povas resumi informojn el diversaj parolataj kaj skribaj fontoj, • povas rekonstrui argumentojn kaj rakontojn en kohera prezentado. • povas esprimi sin spontane, tre vigle kaj precize, fari distingojn inter malsamaj nuancoj de signifo eĉ en pli kompleksaj situacioj (KEFR 2011: 24), kiel menciite en la deklaro por nivelo C2, estas tre edukita homo, kiu majstras altajn kapablojn pri traktado kun kompleksaj (sociaj) lingvaj situacioj. == KER == KER enhavas multajn tiel nomatajn ''ilustrajn priskribojn''; tiuj estas tabeloj, en kiuj la diversaj postuloj estas priskribataj rilate al diversaj kampoj - kaj ankaŭ detaligitaj rilate al aŭskultado, legado, skriba produktado, parola produktado kaj parola interagado. == LTSEC == La sola lingva ekzamenaro pri Esperanto plene aplikanta la Komunan Eŭropan Referencokadron por LIngvoj (kun ĉiuj ses niveloj) antaŭvidas sepan diplomon, pri LSP -''Language Special Purpose'', tradukita al Lingve Specifa Praktiko (profesia, akademia ktp). La LSP-diplomo, aŭ D-nivelo, rezultos el lingvotestado pri faka uzo (juro, financoj, retoriko,...) <ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=2659 Ĉu LTSEC havos D-diplomon?], HeKo 584 9-B, la 12-an de novembro 2015.</ref>. La tutan sistemon administras [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) en Svislando, kiu organizis en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]], 29-30 julio 2006, la unuan lingvotestan sesion laŭ la ALTE-normoj, inspiritaj de la [[Konsilio de Eŭropo]]. Tiuj normoj, adaptitaj specife al esperanto, estas formulitaj sub la siglo LTSEC (LingvoTesta Sistemo de la Esperanta Civito). === Ekvivalentigo de diplomoj === LTSEC klopodas kongruigi kun KERL la ekzistantajn landajn institutojn, per ekvivalentigo de la diplomoj. [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) en Svislando, la sola administranto de LTSEC volonte delegas al lokaj centroj anstataŭ havi mondan korpuson de propraj ekzamenistoj. Tiel ĝi jam faris kun ELTE-ITK en [[Budapeŝto]], [[Hungario]] kaj [[Unuiĝo Togolanda por Esperanto|TIETo]] en Afriko <ref name=":1">[https://www.esperantio.net/index.php?id=268 KEFR, bazo de la Civita testosistemo], HeKo 322 5-C, la 29-an de januaro 2007.</ref>. Ekvivalenton ĉe KCE rajtas peti diplomitoj ĉe ITK en Budapeŝto, sed ankaŭ la diplomitoj de la landaj esperanto-institutoj, de ILEI kaj de aliaj institucioj antaŭ ol 2007. Tial ke la nova UEA-ekzameno (konkurenca al la tradicia ILEI-ekzameno) naskiĝis nur en 2009, neniu UEA-diplomito (fakte per la hungara atestilo de ITK) rajtas peti la ekvivalentigon ĉe KCE<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=1589 Du demandoj pri lingvodiplomoj], HeKo 468 9-C, la 26-an de januaro 2011.</ref>. Tiamaniere, la LingvoTesta Sistemo de la Esperanta Civito (LTSEC) ne surmetiĝas, sed integriĝas al la jam ekzistantaj ekzamenoj<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=765 ITK havus virtualan filion ekster Hungario], HeKo 379 2-B, 9 jan 09</ref>. == ELTE-ITK == KCE subskribis interkonsenton kun reciproka agnosko pri la aktiveco rilate al nia lingvo kadre de la sama reto de lingvotestaj institutoj (ALTE) troviĝas ITK en Budapeŝto. Kadre de la reto de lingvotestaj institutoj (ALTE) Kultura Centro Esperantista (KCE) subskribis interkonsenton kun ELTE-ITK en [[Budapeŝto]], por reciproke agnoski la aktivecojn rilate al la lingvo Esperanto<ref name=":1" /> Laŭ kontrakto inter ITK kaj KCE, la diplomitoj ĉe ITK en Hungario (kaj nur en Hungario) povas peti la ekvivalenton de la LTSEC-diplomo<ref>Anna Bartek, [https://www.esperantio.net/index.php?id=1959 Mankis Budapeŝto en la Budapesta ekzameno], HeKo 508 8-A, 12 jun 12</ref>. === Proksimuma tempobezono === Kvankam kompreneble ekzistas individua variado, kelkloke eblas trovi takson pri la bezonata nombro da instruhoroj por atingi diversajn nivelojn. Jen takso de entrepreno por lingvovojaĝoj (por germanoj lernantaj lingvojn kiel anglan, francan, italan aŭ hispanan)<ref>[http://www.alfa-sprachreisen.de/ratgeber/niveaustufen/ alfa Sprachreisen]; sama hornombro ĉe [http://methode-spanisch-lernen-stuttgart.de/spanischniveaus-nach-GER.html Methode Language Institute]</ref>. (Estas klare, ke por Esperanto validas multe malpli altaj nombroj de instruado...) * A1: proksimume 60-hora instruado ekde la lernokomenco * A2: proksimume 160-hora instruado ekde la lernokomenco (aŭ 100 instruhoroj ekde nivelo A1) * B1: proksimume 310-hora instruado ekde la lernokomenco (aŭ 150 instruhoroj ekde nivelo A2) * B2: proksimume 490-hora instruado ekde la lernokomenco (aŭ 180 instruhoroj ekde nivelo B1) * C1: proksimume 690-hora instruado ekde la lernokomenco (aŭ 200 instruhoroj ekde nivelo B2) * C2: proksimume 890-hora instruado ekde la lernokomenco (aŭ 200 instruhoroj ekde nivelo C1) Aldoniĝas tempo por ekzercoj kaj praktikado. Alia lingvolernejo kalkulas pri po 200 instruhoroj (45 min.) por ĉiu ŝtupo de A1 ĝis C1<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dsh-training.de/kurse/ |titolo=DSH-Training, Dortmund |alirdato=2015-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150927225958/http://www.dsh-training.de/kurse/ |arkivdato=2015-09-27 }}</ref>; temas pri kursoj por {{J|eksterlanda studento}}, kiuj lernas la germanan lingvon. Supozeble tiuj studentoj kutime parolas lingvojn, kiuj estas ne parencaj al la germana. Simile la germana Federacia Oficejo por Migrado kaj Rifuĝintoj ofertas bazan "integrigan kurson" ĝis nivelo B1 kun 600 horoj kaj intensan kurson por rapidaj lernantoj kun alta kleriĝo kun 400 horoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bamf.de/DE/Infothek/TraegerIntegrationskurse/Paedagogisches/Kursarten/kursarten-node.html |titolo=Oficejo pri migrado |alirdato=2015-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150911170733/http://www.bamf.de/DE/Infothek/TraegerIntegrationskurse/Paedagogisches/Kursarten/kursarten-node.html |arkivdato=2015-09-11 }}</ref>. == Pri la esperantlingva ekzameno <ref>[[Judith Meyer]], persona blogo Komprenemo "Kiel prepariĝi por KER-ekzameno", la 15-an de decembro 2022.</ref> == La kapablo starigi oficialajn (agnoskitajn de la Eŭropa Unio) KER-ekzamenojn estas grava atingo por Esperantujo. Ĝi montras maturecon de la esperantaj institucioj kaj pruvas la ekziston de homoj kiuj atingis altegan nivelon en la lingvo – tiel ke la lingvo ne estas nur “[[ludilo]]” kiun oni flankenlasas kiam la konversacio pasas al pli gravaj temoj, kaj ke en lingvo okazas diskutadoj pri multaj sociaj temoj, [[literaturo]] kaj tiel plu je sufiĉe alta nivelo. Kiam temas pri KER-ekzamenoj por aliaj lingvoj, multaj homoj decidas trapasi la ekzamenojn por akiri certifikaton kiun ili bezonas por laborposteno aŭ por eniro al universitata programo. Aliaj homoj povas decidi trapasi KER-ekzamenon por havi ian motivigan celon kaj limdaton por sia lernado. Certe esperantistoj ĉefe tial ekzameniĝas, sed ankaŭ ekzistas esperantistoj kiuj ekzameniĝas pro movadaj kialoj, t.e. helpi al la [[Esperanto-varbado|varbado por Esperanto]]. Multaj esperantistoj estas scivolemaj scii je kio nivelo ilia lingva regado kaj kapablo efektive estas. Ricevante objektive pruvintan agnoskon pri tiu ĉi estas por multaj ekzamenintoj inda travivaĵo. Esperantistoj kiuj ja flue babiladas pri ĉiutagaĵoj, povas fojfoje rimarki ke mankas al ili vortoj por temoj kiujn oni malpli ofte diskutas en Esperanto, ekz. [[politiko]] aŭ [[ekonomio]]. Do la ekzameno estis celo kaj limdato por tiu altiĝo de la [[lingva nivelo]]. === Sugestoj - kiel plibone prepariĝi === Decidinte pri partopreno en ekzameno, la unua tasko povus esti eltrovi kio mankas al vi. Ekzemple se la vortprovizo estas unu el la problemoj, konsultu dokumenton kiu enhavas la plenan liston de ĉiuj oficialaj radikoj en la lingvo (la fakaj nomoj, kiel ekz. [[Plantospecio|plantospecoj]] ktp. oni povas ellasi). Ĉiuokaze, lingvoekzamenoj (almenaŭ la KER-ekzamenoj por eŭropaj lingvoj) ne nur postulas bonan regadon de la vortprovizo kaj gramatiko, ili ankaŭ atendas ke la ekzamenanto povu esprimi iliajn opiniojn en pli kaj pli rafinita maniero pri pli kaj pli kompleksaj temoj. La KER-retejo enhavas informojn pri kiuj temaroj atenditas je kiu nivelo. Je la plej alta nivelo, certe oni povu verki publikigeblajn tekstojn pri sociaj problemoj kaj oni povu strukturite prelegi kaj debati pri tiaj temoj. Memkompreneble ekzercado gravegas. Oni povas kvazaŭ ĉiutage elekti iun hazardan temon, ekzerciĝi farante etan alparolon/prelego pri tio, kaj poste lerni la mankantajn esprimojn. Cetere oni ankaŭ povas ekstarigi [[Blogo|blogon]] por ekzerciĝi pri skriba produktado. Kaj tradukado kaj [[kreiva verkado]] estas bonaj ekzercoj: * Tradukado de altnivela teksto helpos al vi konstati kiuj vortoj aŭ esprimoj mankas al vi – dum babilado aŭ kreiva verkado vi verŝajne anstataŭigus la mankantajn vortojn, sed dum tradukado vi devas lerni ilin. Tio kreskigos vin. * Mem-verkado de tekstoj helpos al vi formi opiniojn pri temoj, kiuj eble aperos en la ekzameno, kaj post kelkaj provoj viaj tekstoj estos multe pli bone strukturigitaj kaj verkitaj ol antaŭe. Certe la tago de la ekzameno ne estu la unua fojo kiam vi verkos publikigeblan tekston pri socia problemo, ĉar tio sufiĉe probable fiaskus! Krom tio, helpas ankaŭ legado, por vidi kiel aliaj esperantistoj verkas, kompreni kaj kompari iliajn stilojn kaj eble imiti tiujn en originala maniero. Por la nivelo C2, oni atendas la kapablon adapti la skribmanieron al la okazo, do helpas legi ne nur afiŝojn, ekzemple en [[sociaj retejoj]], sed ankaŭ artikolojn en revuoj por ĝenerala publiko, sciencajn artikolojn, komentariojn, [[Recenzo|recenzojn]], [[Resumo|resumojn]], formalajn [[Letero|leterojn]] kaj tiel plu, por povi imiti la stilon. ==== Kontrolo kaj prepariĝo ==== Post ĉirkaŭ duono de la prepariĝotempo, estas rekomendinda kontroli ĉu vi trapasus la ekzamenon, kaj se ne, kial (por povi ekzerciĝi ĝuste pri tio). Unu sugeston estas plani tempoblokon de ĉirkaŭ 3,5 horoj dum kiu vi povus seninterrompe fari la skriban provekzamenon ([[Edukado.net]] afable havigas tiun). Estas forte rekomendita solvi ĉion en kondiĉoj tute samaj al la reala ekzameno, do sen vortaro, sen helpo de interreto kaj tiel plu. Se vi ne estas studento kaj do ne kutimas ekzameniĝi, la provekzameno povas malkovri al vi solvendaj problemetoj rilate al tia longa ekzamenado: * kion manĝi kaj trinki dume (kaj antaŭe) * kiajn [[Korpoekzerco|korpajn ekzercojn]] vi povus fari por plibonigi la cirkuladon de sango kaj oksigeno post longa sidado * kiel malplenigi vian menson, malstreĉiĝi kaj rekoncentriĝi inter la unuopaj taskoj * kalkuli kiom da tempo vi havos por ĉiu tasko / sekcio Ankaŭ indas provi la aŭskultan provekzamenon. Dum la ekzameno je sufiĉa alta nivelo, vi aŭskultos kaj respondos al demandoj pri du mallongaj sondosieroj de 5-10 minutoj kaj poste devos aŭskulti kaj verki resumon de 20-25 minuta prelego. Por tio bezonatas ne nur bona vortprovizo sed ankaŭ [[Memoro|memorkapablo]] kaj [[Koncentriteco|koncentriĝo]], kiuj nur malfacile plibonigeblas. Tamen helpas ekzerciĝo – minimume vi tiel lernos kiel efike noti aferojn, tiel ke vi ne bezonos tiom teni en memoro. Fine, ankaŭ zorge tralegu ĉiujn informojn pri la ekzameno, specife kion vi alportu aŭ ne alportu, kaj planu esti tie longe antaŭ la komenco. Se vi ekzameniĝas interrete, faru multajn teknikajn testojn kaj se haveblas partoprenu en la preparsesioj, kiujn povus esti afable ofertitaj fare de esperantistaj instruistoj. Se vi al la ekzameno alvenus hastegante kaj ankoraŭ pensante pri la problemoj, kiujn vi ĵus devis solvi, via menso eble ne estus en bona stato por trapasi la ekzamenon. == Bibliografio == [[Katalin Kováts]] (red.): [https://edukado.net/ekzamenoj/referenckadro La Komuna Eŭropa Referenckadro]. Pri instruaj kaj taksaj metodoj por la akiro de modernaj lingvoj; [[UEA]]-[[ILEI]], [[Rotterdam]], [[2007]]; ISBN 9789290170952 ''(esperante)'' [[Roel Haveman]] (trad.): [https://edukado.net/biblioteko/libroj?iid=20599 Komuna Eŭropa Referenckadro por lingvoj: lernado, instruado, pritaksado]; UEA, Rotterdam, 2007; ISBN 978-92-9017-100-3 ''(esperante)'' Por nivelo B2 oni povas rekomendi "[[Paŝoj al Plena Posedo|''Paŝoj al plena posedo'']]" (dua eldono) de [[William Auld]] kaj la libron “''[https://www.lingve.eu/eo/product/manlibro-por-ekzameno-de-parola-parola-lingvo-esperanto-nivelo-b2-pri-kio-temas/ Pri kio temas? – Ellaboraĵo de la 15 temoj de la B2-nivela KER-ekzameno]''” de Szabolcs SZILVA. Por la nivelo C1 (plenkreskuloj) la lasta eldono de "[[Vojaĝo en Esperanto-lando|''Vojaĝo al Esperanto-Lando'']]" de [[Boris Kolker]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|n=Kategorio:KER}} * [[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo]] (ALTE) * [[Interkultura edukado#Lingvoj en interkultura dialogo|Lingvoj en interkultura dialogo]] - [[Interkultura_edukado#Interkultura_didaktiko_en_lingvoinstruado|Interkultura didaktiko en lingvoinstruado]] * [[Akirado de lingvaĵo]] (lingvolernado) * [[Eŭropa Tago de Lingvoj]] - [[26-a de septembro]] * [[Statistiko de Esperantujo]] * [[Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj]] == Eksteraj ligiloj == * (eo) [https://edukado.net/ekzamenoj/referenckadro Edukado.net: Komuna Eŭropa Referenckadro por lingvoj: lernado, instruado, pritaksado] * (eo) [https://edukado.net/biblioteko/dosierujo?iid=7 Edukado.net: Eŭropa lingva dokumentujo - enkonduko, memtaksilo, referencniveloj] * (eo) [https://edukado.net/ekzamenoj/kandidatoj Edukado.net: Listo de KER-diplomitoj] * (eo) [[Libera Folio]]: [https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/gbeglokoffi/CEFR/ Vidpunktoj propraj pri ekzamenoj en Esperantujo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210227043052/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/gbeglokoffi/CEFR/ |date=2021-02-27 }}. * (eo) [http://eo.nitobe.info/ld/lingvolernado/eld.php Nitobe-centro: Lingvolernado en EU - Lingva dokumentujo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721225758/http://eo.nitobe.info/ld/lingvolernado/eld.php |date=2011-07-21 }} * (en) [http://www.coe.int/t/dg4/linguistic/Cadre1_en.asp Konsilio de Eŭropo: Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj] * (fr) [http://www.coe.int/t/dg4/linguistic/Cadre1_FR.asp Konsilio de Eŭropo: Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj] * (eo) [https://www.youtube.com/watch?v=jHweCQ5mXHA Klerige: KER-ekzamenoj] - prelego de [[Katalin Kováts]], la ĉeforganizanto de la KER-ekzamenoj, okaze de [[Monda Festivalo de Esperanto|MondaFest' 2020]]. * (en) [http://www.surveylang.org/ SurveyLang]: surveylang.org == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Lernado de lingvoj]] [[Kategorio:Lingvainstrua metodologio]] 6gn6gjgsodl01vrcv7weu3kevn200rg 0 141704 9419740 9397035 2026-07-03T20:41:32Z Sj1mor 12103 9419740 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} [[Dosiero:Symphonie diagonale (1924).webm|eta|maldekstre|''Diagonala Simfonio'' (1924)]] '''Viking EGGELING''' ([[21-a de oktobro]], [[1880]] - [[19-a de majo]], [[1925]]) estis [[Svedio|sveda]], [[Dadaismo|dadaista]] artisto kaj filmisto. Lia verko estas signifoplena en la areo de [[eksperimenta filmo]], kaj estas priskribita kiel ''absoluta filmo'' kaj ''videbla muziko''. En [[1918]], li kaj [[Hans Richter (artisto)|Hans Richter]] prezentiĝis unu al la alia fare de [[Tristan Tzara]]. Richter skribis, ke, "La kontrasto inter ni, kiu estis tiu inter metodo kaj spontaneco, nur servis plifortigi nian reciprokan atrakcion (...) dum tri jaroj ni marŝis flank-al-flanke, kvankam ni batalis sur apartaj frontoj" (Richter, "Dada: Arto kaj Malarto"). En [[1920]] ili ekeksperimentis kun filmo. Eggeling faris filmon, kiu nomiĝis ''Diagonala Simfonio'', kaj kompletiĝis en [[1924]], ĵus antaŭ sia morto. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Eggeling, Viking}} [[Kategorio:Dadaistoj]] [[Kategorio:Svedaj artistoj]] 9ex9xs5i4z6ip9sgfcciq290n3xu9gm 10 141755 9419840 9319045 2026-07-03T23:14:51Z Moldur 2507 sama stilo por montri Vikidatumojn kiel ĉe aliaj i formkestoj; vidu ekz-e [[Leono la 14-a]] 9419840 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width: 23em; <--Bv ne ŝanĝi tiun ĉi larĝon, por ke estu la sama larĝeco ĉe ĉiuj ŝablonoj-informkesto, se aperas du ŝablonoj unu sub la alia. Dankon. !--> font-size:0.9em; {{kesta ombro}}" ! style="color: #000000; background-color:#{{#ifeq:{{#invoke:String|find|{{{kesteroj|}}}|anktul}}|0|FFFFE0|FFD700}}; font-family:Monotype Corsiva, serif; font-size: 150%;" align="center" colspan="3" class="fn kaplinio papo" | '''{{#if:{{{nomo|}}}|{{{nomo}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}''' |- ! align="center" style="background-color:#FFFFAA" colspan="2" | {{#if: {{{vico|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1545}} | {{#if: {{{vico|}}}|{{{vico|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1545|}}-a}} }} [[papo]] de la [[katolika eklezio]] |- |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFFF;" | colspan="2" style="text-align:center;" {{#if:{{{dosiero|<!--o-->}}}|<!--then-->|<!--else-->{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|<!--then-->class="wikidata-content"}}<!--endif-->}}<!--endif--> | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if: {{{dosiero|<!--o-->}}}<!--then-->|{{{dosiero|<!--o-->}}}|<!--else--> {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}<!--o-->}}<!--endif-->|size={{{Grandeco de dosiero|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{Priskribo de dosiero|}}}|suppressplaceholder=yes}}{{#if:{{{Priskribo de dosiero|}}}|<div>{{{Priskribo de dosiero|}}}</div>}}<!--endif--> |- |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFDD;" {{#if:{{{naskonomo|}}}|<!--then--> {{!}} '''Naskonomo''' {{!}} {{{naskonomo}}} }}<!--endif--> |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFC1;" | '''Pontifiko''' | {{#if:{{{komencis|}}}||{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P580|}}|class="wikidata-content" {{!}} }} }} de {{#if: {{{komencis|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P580|}} | {{#if: {{{komencis|}}}|{{{komencis|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P580|}} {{VDIK|P39}} }}|''(dato mankas)'' }} |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFC1;" | | {{#if:{{{finis|}}}||{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P582|}}|class="wikidata-content" {{!}} }} }} ĝis {{#if: {{{finis|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P582|}} | {{#if: {{{finis|}}}|{{{finis|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P582|}} {{VDIK|P39}} }}|''(dato mankas)'' }} |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFAA;" |'''Antaŭulo''' | {{#if: {{{antaŭulo|}}}|{{{antaŭulo|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P155|parameter=link}} {{VDIK|P155}} }} |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFAA;" |'''Sekvanto''' | {{#if: {{{sekvanto|}}}|{{{sekvanto|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P156|parameter=link}} {{VDIK|P156}} }} |- {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} {{#if:{{{dosiero de blazono|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P94}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if: {{{dosiero de blazono|}}}|{{{dosiero de blazono|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P94|parameter=link}}}}|size={{{grandeco de dosiero de blazono|150}}}|sizedefault=frameless|alt={{{priskribo de dosiero de blazono|}}}|suppressplaceholder=yes}} {{#if:{{{priskribo de dosiero de blazono|}}}|<div>{{{priskribo de dosiero de blazono}}}</div>}} }} |- ! align="center" style="background-color:#ddd" colspan="2" | Persona informo |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFDD;" {{#if:{{{nacieco|}}}|<!--then--> {{!}} '''Nacieco''' {{!}} {{{nacieco}}} }}<!--endif--> |- {{dato kaj loko|<!--o-->{{{dato de naskiĝo|<!--o-->}}}<!--o-->|<!--o-->{{{loko de naskiĝo|<!--o-->}}}<!--o-->|<!--o-->{{{dato de morto|}}}<!--o-->|<!--o-->{{{loko de morto|}}}<!--o-->|<!--o-->varianto=maldekstre}} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P509}}| {{!}} '''Mortokialo''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P509|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P509}} }} |- {{#if: {{{tombo|}}}<!--or-->{{#invoke:Wikidata|claim|P119}}|<!--then--> {{!}} '''Tombo''' {{!}} {{#if: {{{tombo|}}}|{{{tombo|}}}| class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P119|parameter=link}} {{VDIK|P119}} }} }} |- {{#if: {{{alma_mater|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P69}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''[[Alma mater|Alma&nbsp;mater]]''' {{!}} {{#if: {{{alma_mater|}}}|{{{alma_mater|}}}| class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P69|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P69}} }}}} |- {{#if: {{{lingvoj|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1412}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Lingvoj''' {{!}} {{#if: {{{lingvoj|}}}|{{{lingvoj|}}}| class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P1412|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P1412}} }}}} |- {{#if:{{{subskribo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P109}}| ! colspan="2" style="border-top: 1px solid #C0C0C0;"{{!}} {{!}}- ! colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} '''Subskribo''' {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{subskribo|}}}|{{{subskribo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P109}}}}|size={{{grandeco de subskribo|}}}|sizedefault=frameless|alt={{PAGENAME}}|suppressplaceholder=yes}} }} |- {{#if:{{{memorigilo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1801}}| ! colspan="2" style="border-top: 1px solid #C0C0C0;"{{!}} {{!}}- ! colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} Memorigilo {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{memorigilo|}}}|{{{memorigilo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P1801}}}}|size={{{grandeco de memorigilo|}}}|sizedefault=frameless|alt={{PAGENAME}}|suppressplaceholder=yes}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{evt1|}}} | ! scope="row" width="33%" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{{evt1}}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{evt1 dato}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{evt2|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{{evt2}}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{evt2 dato}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{familio|}}}{{{dinastio|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P53}}{{{patro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P22}}{{{patrino|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P25}}{{#invoke:Wikidata|claim|P3373}}{{#invoke:Wikidata|claim|P451}}{{#invoke:Wikidata|claim|P40}} | ! align="center" style="background-color:#ddd" colspan="2" {{!}} Familio }} |- {{#if: {{{familio|}}} | {{!}}'''Familio''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{familio}}} }} |- {{#if: {{{dinastio|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P53}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Dinastio''' {{!}} {{#if: {{{dinastio|}}}|{{{dinastio|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P53|parameter=link}} {{VDIK|P53}} }}}} |- {{#if: {{{patro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P22|parameter=link}} | {{!}}'''Patro''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{#if: {{{patro|}}}|{{{patro|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P22|parameter=link}} {{VDIK|P22}} }} }} |- {{#if: {{{patrino|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P25|parameter=link}} | {{!}}'''Patrino''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{#if: {{{patrino|}}}|{{{patrino|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P25|parameter=link}} {{VDIK|P25}} }} }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P3373}}| {{!}} '''Gefratoj''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P3373|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P3373}} }} |- {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P451}}| {{!}} '''[[Koramiko|Amkunulo]]''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P451|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P451}} }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P40}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Idoj''' {{!}} colspan="2" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P40|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P40}} }} |- {{{kesteroj|}}} }} {{ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto papo|fonkoloro=#FFFFE0|vikidatumoj=jes}} |}<includeonly>[[Kategorio:Papoj]]</includeonly><noinclude>{{-}}{{Komenco de langetoj |Langeto-1=Soldatoj |URL-1=Ŝablono:Informkesto soldato |Langeto-2=Sanktuloj |URL-2=Ŝablono:Informkesto sanktulo |Langeto-3=Papoj |URL-3=Ŝablono:Informkesto papo |Langeto-4=Homoj |URL-4=Ŝablono:Informkesto homo |Langeto-5=Gravuloj |URL-5=Ŝablono:Informkesto gravulo |Langeto-6=Bildroluloj |URL-6=Ŝablono:Informkesto bildrolulo |Langeto-7=Politikistoj |URL-7=Ŝablono:Informkesto politikisto |Langeto-8=Religiaj<br>grupoj |URL-8=Ŝablono:Informkesto religia grupo |bordero=3px solid #99CC99 |fono de langetoj=#DA5D10 |fono de kadro=#F0FFF0 |rondigo=5em |pozicio de langeto=center |senkadra=jes }} {{dok|supra marĝeno=0}} [[Kategorio:Ŝablono:Informkesto|Papo]] [[Kategorio:Ŝablono:Biografio|Papo]] [[Kategorio:Informkesto:Kun kesteroj|Papo]] </noinclude> bvh68t69gg0cfhy3gerlkjx4fpgliuf 9419841 9419840 2026-07-03T23:17:57Z Moldur 2507 forigo de erara postrestaĵeto 9419841 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width: 23em; <--Bv ne ŝanĝi tiun ĉi larĝon, por ke estu la sama larĝeco ĉe ĉiuj ŝablonoj-informkesto, se aperas du ŝablonoj unu sub la alia. Dankon. !--> font-size:0.9em; {{kesta ombro}}" ! style="color: #000000; background-color:#{{#ifeq:{{#invoke:String|find|{{{kesteroj|}}}|anktul}}|0|FFFFE0|FFD700}}; font-family:Monotype Corsiva, serif; font-size: 150%;" align="center" colspan="3" class="fn kaplinio papo" | '''{{#if:{{{nomo|}}}|{{{nomo}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}''' |- ! align="center" style="background-color:#FFFFAA" colspan="2" | {{#if: {{{vico|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1545}} | {{#if: {{{vico|}}}|{{{vico|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1545|}}-a}} }} [[papo]] de la [[katolika eklezio]] |- |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFFF;" | colspan="2" style="text-align:center;" {{#if:{{{dosiero|<!--o-->}}}|<!--then-->|<!--else-->{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|<!--then-->class="wikidata-content"}}<!--endif-->}}<!--endif--> | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if: {{{dosiero|<!--o-->}}}<!--then-->|{{{dosiero|<!--o-->}}}|<!--else--> {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}<!--o-->}}<!--endif-->|size={{{Grandeco de dosiero|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{Priskribo de dosiero|}}}|suppressplaceholder=yes}}{{#if:{{{Priskribo de dosiero|}}}|<div>{{{Priskribo de dosiero|}}}</div>}}<!--endif--> |- |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFDD;" {{#if:{{{naskonomo|}}}|<!--then--> {{!}} '''Naskonomo''' {{!}} {{{naskonomo}}} }}<!--endif--> |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFC1;" | '''Pontifiko''' | {{#if:{{{komencis|}}}||{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P580|}}|class="wikidata-content" {{!}} }} }} de {{#if: {{{komencis|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P580|}} | {{#if: {{{komencis|}}}|{{{komencis|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P580|}} {{VDIK|P39}} }}|''(dato mankas)'' }} |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFC1;" | | {{#if:{{{finis|}}}||{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P582|}}|class="wikidata-content" {{!}} }} }} ĝis {{#if: {{{finis|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P582|}} | {{#if: {{{finis|}}}|{{{finis|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P582|}} {{VDIK|P39}} }}|''(dato mankas)'' }} |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFAA;" |'''Antaŭulo''' | {{#if: {{{antaŭulo|}}}|{{{antaŭulo|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P155|parameter=link}} {{VDIK|P155}} }} |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFAA;" |'''Sekvanto''' | {{#if: {{{sekvanto|}}}|{{{sekvanto|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P156|parameter=link}} {{VDIK|P156}} }} |- {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} {{#if:{{{dosiero de blazono|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P94}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if: {{{dosiero de blazono|}}}|{{{dosiero de blazono|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P94|parameter=link}}}}|size={{{grandeco de dosiero de blazono|150}}}|sizedefault=frameless|alt={{{priskribo de dosiero de blazono|}}}|suppressplaceholder=yes}} {{#if:{{{priskribo de dosiero de blazono|}}}|<div>{{{priskribo de dosiero de blazono}}}</div>}} }} |- ! align="center" style="background-color:#ddd" colspan="2" | Persona informo |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFDD;" {{#if:{{{nacieco|}}}|<!--then--> {{!}} '''Nacieco''' {{!}} {{{nacieco}}} }}<!--endif--> |- {{dato kaj loko|<!--o-->{{{dato de naskiĝo|<!--o-->}}}<!--o-->|<!--o-->{{{loko de naskiĝo|<!--o-->}}}<!--o-->|<!--o-->{{{dato de morto|}}}<!--o-->|<!--o-->{{{loko de morto|}}}<!--o-->|<!--o-->varianto=maldekstre}} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P509}}| {{!}} '''Mortokialo''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P509|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P509}} }} |- {{#if: {{{tombo|}}}<!--or-->{{#invoke:Wikidata|claim|P119}}|<!--then--> {{!}} '''Tombo''' {{!}} {{#if: {{{tombo|}}}|{{{tombo|}}}| class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P119|parameter=link}} {{VDIK|P119}} }} }} |- {{#if: {{{alma_mater|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P69}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''[[Alma mater|Alma&nbsp;mater]]''' {{!}} {{#if: {{{alma_mater|}}}|{{{alma_mater|}}}| class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P69|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P69}} }}}} |- {{#if: {{{lingvoj|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1412}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Lingvoj''' {{!}} {{#if: {{{lingvoj|}}}|{{{lingvoj|}}}| class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P1412|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P1412}} }}}} |- {{#if:{{{subskribo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P109}}| ! colspan="2" style="border-top: 1px solid #C0C0C0;"{{!}} {{!}}- ! colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} '''Subskribo''' {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{subskribo|}}}|{{{subskribo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P109}}}}|size={{{grandeco de subskribo|}}}|sizedefault=frameless|alt={{PAGENAME}}|suppressplaceholder=yes}} }} |- {{#if:{{{memorigilo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1801}}| ! colspan="2" style="border-top: 1px solid #C0C0C0;"{{!}} {{!}}- ! colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} Memorigilo {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{memorigilo|}}}|{{{memorigilo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P1801}}}}|size={{{grandeco de memorigilo|}}}|sizedefault=frameless|alt={{PAGENAME}}|suppressplaceholder=yes}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{evt1|}}} | ! scope="row" width="33%" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{{evt1}}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{evt1 dato}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{evt2|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{{evt2}}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{evt2 dato}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{familio|}}}{{{dinastio|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P53}}{{{patro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P22}}{{{patrino|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P25}}{{#invoke:Wikidata|claim|P3373}}{{#invoke:Wikidata|claim|P451}}{{#invoke:Wikidata|claim|P40}} | ! align="center" style="background-color:#ddd" colspan="2" {{!}} Familio }} |- {{#if: {{{familio|}}} | {{!}}'''Familio''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{familio}}} }} |- {{#if: {{{dinastio|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P53}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Dinastio''' {{!}} {{#if: {{{dinastio|}}}|{{{dinastio|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P53|parameter=link}} {{VDIK|P53}} }}}} |- {{#if: {{{patro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P22|parameter=link}} | {{!}}'''Patro''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{#if: {{{patro|}}}|{{{patro|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P22|parameter=link}} {{VDIK|P22}} }} }} |- {{#if: {{{patrino|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P25|parameter=link}} | {{!}}'''Patrino''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{#if: {{{patrino|}}}|{{{patrino|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P25|parameter=link}} {{VDIK|P25}} }} }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P3373}}| {{!}} '''Gefratoj''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P3373|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P3373}} }} |- {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P451}}| {{!}} '''[[Koramiko|Amkunulo]]''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P451|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P451}} }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P40}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Idoj''' {{!}} colspan="2" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P40|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P40}} }} |- {{{kesteroj|}}} {{ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto papo|fonkoloro=#FFFFE0|vikidatumoj=jes}} |}<includeonly>[[Kategorio:Papoj]]</includeonly><noinclude>{{-}}{{Komenco de langetoj |Langeto-1=Soldatoj |URL-1=Ŝablono:Informkesto soldato |Langeto-2=Sanktuloj |URL-2=Ŝablono:Informkesto sanktulo |Langeto-3=Papoj |URL-3=Ŝablono:Informkesto papo |Langeto-4=Homoj |URL-4=Ŝablono:Informkesto homo |Langeto-5=Gravuloj |URL-5=Ŝablono:Informkesto gravulo |Langeto-6=Bildroluloj |URL-6=Ŝablono:Informkesto bildrolulo |Langeto-7=Politikistoj |URL-7=Ŝablono:Informkesto politikisto |Langeto-8=Religiaj<br>grupoj |URL-8=Ŝablono:Informkesto religia grupo |bordero=3px solid #99CC99 |fono de langetoj=#DA5D10 |fono de kadro=#F0FFF0 |rondigo=5em |pozicio de langeto=center |senkadra=jes }} {{dok|supra marĝeno=0}} [[Kategorio:Ŝablono:Informkesto|Papo]] [[Kategorio:Ŝablono:Biografio|Papo]] [[Kategorio:Informkesto:Kun kesteroj|Papo]] </noinclude> 0g0dzck4lvnbiyjr8px2qp49iaw9rzl 9419842 9419841 2026-07-03T23:33:42Z Moldur 2507 aŭtomate aperigu "Sankta", ekz-e [[Johano la 23-a]] 9419842 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width: 23em; <--Bv ne ŝanĝi tiun ĉi larĝon, por ke estu la sama larĝeco ĉe ĉiuj ŝablonoj-informkesto, se aperas du ŝablonoj unu sub la alia. Dankon. !--> font-size:0.9em; {{kesta ombro}}" {{#ifeq:{{#invoke:String|find|{{{kesteroj|}}}|anktul}}|0| {{#ifeq:{{#invoke:String|find|{{{kesteroj|}}}|Beatul}}|0|| {{!}} colspan="2" style="background-color:#FFFFAA;" align="center" {{!}} '''[[Beatigo|Beata]]''' }}| {{!}} colspan="2" style="background-color:#FFFFAA;" align="center" {{!}} '''[[Sanktulo|Sankta]]''' }} |- ! style="color: #000000; background-color:#{{#ifeq:{{#invoke:String|find|{{{kesteroj|}}}|anktul}}|0|FFFFE0|FFD700}}; font-family:Monotype Corsiva, serif; font-size: 150%;" align="center" colspan="3" class="fn kaplinio papo" | '''{{#if:{{{nomo|}}}|{{{nomo}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}''' |- ! align="center" style="background-color:#FFFFAA" colspan="2" | {{#if: {{{vico|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1545}} | {{#if: {{{vico|}}}|{{{vico|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1545|}}-a}} }} [[papo]] de la [[katolika eklezio]] |- |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFFF;" | colspan="2" style="text-align:center;" {{#if:{{{dosiero|<!--o-->}}}|<!--then-->|<!--else-->{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|<!--then-->class="wikidata-content"}}<!--endif-->}}<!--endif--> | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if: {{{dosiero|<!--o-->}}}<!--then-->|{{{dosiero|<!--o-->}}}|<!--else--> {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}<!--o-->}}<!--endif-->|size={{{Grandeco de dosiero|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{Priskribo de dosiero|}}}|suppressplaceholder=yes}}{{#if:{{{Priskribo de dosiero|}}}|<div>{{{Priskribo de dosiero|}}}</div>}}<!--endif--> |- |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFDD;" {{#if:{{{naskonomo|}}}|<!--then--> {{!}} '''Naskonomo''' {{!}} {{{naskonomo}}} }}<!--endif--> |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFC1;" | '''Pontifiko''' | {{#if:{{{komencis|}}}||{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P580|}}|class="wikidata-content" {{!}} }} }} de {{#if: {{{komencis|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P580|}} | {{#if: {{{komencis|}}}|{{{komencis|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P580|}} {{VDIK|P39}} }}|''(dato mankas)'' }} |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFC1;" | | {{#if:{{{finis|}}}||{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P582|}}|class="wikidata-content" {{!}} }} }} ĝis {{#if: {{{finis|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P582|}} | {{#if: {{{finis|}}}|{{{finis|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P582|}} {{VDIK|P39}} }}|''(dato mankas)'' }} |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFAA;" |'''Antaŭulo''' | {{#if: {{{antaŭulo|}}}|{{{antaŭulo|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P155|parameter=link}} {{VDIK|P155}} }} |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFAA;" |'''Sekvanto''' | {{#if: {{{sekvanto|}}}|{{{sekvanto|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P156|parameter=link}} {{VDIK|P156}} }} |- {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} {{#if:{{{dosiero de blazono|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P94}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if: {{{dosiero de blazono|}}}|{{{dosiero de blazono|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P94|parameter=link}}}}|size={{{grandeco de dosiero de blazono|150}}}|sizedefault=frameless|alt={{{priskribo de dosiero de blazono|}}}|suppressplaceholder=yes}} {{#if:{{{priskribo de dosiero de blazono|}}}|<div>{{{priskribo de dosiero de blazono}}}</div>}} }} |- ! align="center" style="background-color:#ddd" colspan="2" | Persona informo |- style="vertical-align: top;" style="background: #FFFFDD;" {{#if:{{{nacieco|}}}|<!--then--> {{!}} '''Nacieco''' {{!}} {{{nacieco}}} }}<!--endif--> |- {{dato kaj loko|<!--o-->{{{dato de naskiĝo|<!--o-->}}}<!--o-->|<!--o-->{{{loko de naskiĝo|<!--o-->}}}<!--o-->|<!--o-->{{{dato de morto|}}}<!--o-->|<!--o-->{{{loko de morto|}}}<!--o-->|<!--o-->varianto=maldekstre}} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P509}}| {{!}} '''Mortokialo''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P509|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P509}} }} |- {{#if: {{{tombo|}}}<!--or-->{{#invoke:Wikidata|claim|P119}}|<!--then--> {{!}} '''Tombo''' {{!}} {{#if: {{{tombo|}}}|{{{tombo|}}}| class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P119|parameter=link}} {{VDIK|P119}} }} }} |- {{#if: {{{alma_mater|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P69}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''[[Alma mater|Alma&nbsp;mater]]''' {{!}} {{#if: {{{alma_mater|}}}|{{{alma_mater|}}}| class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P69|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P69}} }}}} |- {{#if: {{{lingvoj|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1412}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Lingvoj''' {{!}} {{#if: {{{lingvoj|}}}|{{{lingvoj|}}}| class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P1412|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P1412}} }}}} |- {{#if:{{{subskribo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P109}}| ! colspan="2" style="border-top: 1px solid #C0C0C0;"{{!}} {{!}}- ! colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} '''Subskribo''' {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{subskribo|}}}|{{{subskribo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P109}}}}|size={{{grandeco de subskribo|}}}|sizedefault=frameless|alt={{PAGENAME}}|suppressplaceholder=yes}} }} |- {{#if:{{{memorigilo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1801}}| ! colspan="2" style="border-top: 1px solid #C0C0C0;"{{!}} {{!}}- ! colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} Memorigilo {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{memorigilo|}}}|{{{memorigilo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P1801}}}}|size={{{grandeco de memorigilo|}}}|sizedefault=frameless|alt={{PAGENAME}}|suppressplaceholder=yes}} {{!}}- }} |- {{#if:{{{evt1|}}} | ! scope="row" width="33%" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{{evt1}}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{evt1 dato}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{evt2|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{{evt2}}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{evt2 dato}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{familio|}}}{{{dinastio|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P53}}{{{patro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P22}}{{{patrino|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P25}}{{#invoke:Wikidata|claim|P3373}}{{#invoke:Wikidata|claim|P451}}{{#invoke:Wikidata|claim|P40}} | ! align="center" style="background-color:#ddd" colspan="2" {{!}} Familio }} |- {{#if: {{{familio|}}} | {{!}}'''Familio''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{familio}}} }} |- {{#if: {{{dinastio|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P53}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Dinastio''' {{!}} {{#if: {{{dinastio|}}}|{{{dinastio|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P53|parameter=link}} {{VDIK|P53}} }}}} |- {{#if: {{{patro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P22|parameter=link}} | {{!}}'''Patro''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{#if: {{{patro|}}}|{{{patro|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P22|parameter=link}} {{VDIK|P22}} }} }} |- {{#if: {{{patrino|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P25|parameter=link}} | {{!}}'''Patrino''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{#if: {{{patrino|}}}|{{{patrino|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P25|parameter=link}} {{VDIK|P25}} }} }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P3373}}| {{!}} '''Gefratoj''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P3373|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P3373}} }} |- {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P451}}| {{!}} '''[[Koramiko|Amkunulo]]''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P451|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P451}} }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P40}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Idoj''' {{!}} colspan="2" class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P40|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P40}} }} |- {{{kesteroj|}}} {{ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto papo|fonkoloro=#FFFFE0|vikidatumoj=jes}} |}<includeonly>[[Kategorio:Papoj]]</includeonly><noinclude>{{-}}{{Komenco de langetoj |Langeto-1=Soldatoj |URL-1=Ŝablono:Informkesto soldato |Langeto-2=Sanktuloj |URL-2=Ŝablono:Informkesto sanktulo |Langeto-3=Papoj |URL-3=Ŝablono:Informkesto papo |Langeto-4=Homoj |URL-4=Ŝablono:Informkesto homo |Langeto-5=Gravuloj |URL-5=Ŝablono:Informkesto gravulo |Langeto-6=Bildroluloj |URL-6=Ŝablono:Informkesto bildrolulo |Langeto-7=Politikistoj |URL-7=Ŝablono:Informkesto politikisto |Langeto-8=Religiaj<br>grupoj |URL-8=Ŝablono:Informkesto religia grupo |bordero=3px solid #99CC99 |fono de langetoj=#DA5D10 |fono de kadro=#F0FFF0 |rondigo=5em |pozicio de langeto=center |senkadra=jes }} {{dok|supra marĝeno=0}} [[Kategorio:Ŝablono:Informkesto|Papo]] [[Kategorio:Ŝablono:Biografio|Papo]] [[Kategorio:Informkesto:Kun kesteroj|Papo]] </noinclude> o7y1khop6gn83x5vr3duzyysp0yswlh 0 141985 9419947 9259936 2026-07-04T06:19:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419947 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kvinoo |dosiero = Chenopodium quinoa0.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2 = Aliaj dukotiledonoj.png |dosiero2 = Jaro_kvinoo_2012_slogano.jpg |klado1 = [[Angiospermoj]] |klado2 = [[Verdukotiledonaj|verdukotiledonoj]] |klado3 = [[Kernverdukotiledonoj]] |regno = [[Plantoj]] ‘‘Plantae’’ |regno2 = planto |ordo = ''Caryophyllales'' |familio = [[Amarantacoj]] ''Amaranthaceae'' |subfamilio = [[Kenopodiacoj]] ''Chenopodiaceae'' |genro = [[Kenopodio]] ''Chenopodium'' |dunomo = Chenopodium quinoa |dunomo aŭtoritato = [[Carl Ludwig Willdenow|Will.]] [[1798]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Chenopodium quinoa -red faro- MHNT.BOT.2007.43.66.jpg|eta|''Chenopodium quinoa -red faro-'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] [[Dosiero:FairtradeQuinoa ArM.jpg|eta|Kvinoo el Ekvadoro de [[Justa komerco]]]] '''Kvinoo''' ('''''Chenopodium quinoa''''') estas herbeca jara [[planto]] de la [[Familio (biologio)|familio]] [[amarantacoj]] kultivata precipe pro siaj [[greno]]j riĉaj je [[proteinoj]]. La [[Inkaa imperio|inkaoj]] nomis kvinoon ''chisiya mama'', kiu signifas en la [[Keĉua lingvo|keĉua]] ''La patrino de ĉiuj grenoj''. == 2013 : Internacia Jaro de Kvinoo: "estonteco plantita antaŭ miloj da jaroj" == [[Dosiero:Jaro_kvinoo_2012_slogano.jpg|eta|maldekstra|oficiala emblemo de FAO kun slogano]] La [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Asembleo]] de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] decidis en 2011 laŭ propono de [[Bolivio]], ke la jaro 2013 estu la "Internacia Jaro de Kvinoo". Estas la celo direkti la atenton de la mondo al la nutraj, ekonomiaj, ekologiaj kaj kulturaj valoroj de kvinoo, semo kiu unue estas kultivita kiel nutraĵo en la sudamerika montaro [[Andoj]], precipe en [[Peruo]], [[Bolivio]] kaj [[Ekvadoro]]. La ĉefa kialo por elekti la jaron 2013, kiel jaro de kvinoo estas pligrandigi la tutmondan konscion, kiamaniere kvinoo povas kontribui al nutrado, plibonigi nutraĵan sekurecon kaj helpi al la elimino de malriĉeco en la tuta mondo. La slogano por la jaro estas "estonteco plantita antaŭ miloj da jaroj" agnoskas la kontribuon de la indiĝenaj popoloj de la Andoj kiel gardistoj de la nutraj kaj biologie diversaj semoj. === Informoj de FAO === La valoro de kvinoo troviĝas ne nur en la multkoloraj greneroj, sed ankaŭ en la scio, kiun kolektis la andaj popoloj savintaj diversajn variojn, plibonigintaj la uzeblecon kaj kreintaj gastronomion ĉirkaŭ kvinoo. La greno estis zorgeme gardata de ĉi tiuj popoloj kaj hodiaŭ sin prezentas kiel nemezurebla heredaĵo por la tuta homaro pro siaj unikaj ecoj: Kvinoo estas la sola planta nutraĵo, kiu enhavas ĉiujn [[aminoacido]]jn, spurajn elementojn kaj [[vitamino]]jn, sed ne enhavas [[gluteno]]n. Kvinoo povas kreski sub severaj kondiĉoj, ĝi toleras temperaturojn de {{GdC|−8}} al {{GdC|38}} kaj kreskas de [[marnivelo]] al alteco de 4000 metroj kaj povas rezisti al sekeco kaj malbonkvalitaj grundoj. ==== Kontribuo al tutmonda nutraĵosekureco ==== Rigardante la problemon de la kreskanta produktado de altkvalita nurtraĵo por la tutmonda populacio en rilato al la ŝanĝo de klimato kvinoo ofertas alternativon al la landoj, kiuj suferas de nutraĵomalsekureco. La Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj tial decidis, ke 2013 estu la "Internacia Jaro de Kvinoo" por rekoni la malnovajn praktikojn de la andaj popoloj, kiuj sukcesis konservi kvinoon en sia natura stato kiel nutraĵon por la nunaj kaj estontaj generacioj pro siaj tradiciaj praktikoj de vivo en harmonio kun la naturo. La ''"The Food and Agriculture Organization of the United Nations"'' precipe la regiona oficejo por latinameriko kaj karibio servas kiel sekretario kaj subtenas la internacian komitaton en la kunordigo de la festado. [[Bolivio]] prezidas la komitaton, dum [[Ekvadoro]], [[Peruo]] kaj Ĉilio estas vicprezidantoj, kaj protokolantoj estas [[Argentino]] kaj [[Francio]]. ==== De Ameriko al la mondo ==== Preskaŭ la tuta produktado de kvinoo troviĝas en la manoj de malgrandaj bienuloj kaj asocioj. Origine oni trovas kvinoon en ĉiuj landoj de la anda regiono, de Kolumbio ĝis la nordo de Argentino kaj la sudo de Ĉilio. La plej gravaj produktantoj estas Bolivio, Peruo kaj Usono. Sed la kultivado de kvinoo saltis al aliaj kontinentoj. Oni produktas ankaŭ en Francio, Britio, Svedio, Danlando, Nederlando kaj Italio. En Usono estas la ŝtatoj Colorado kaj Nevada kaj en Kanado la kampoj de Ontario. En [[Kenjo]] oni havas altajn rikoltojn kaj ankaŭ en la ebenaĵoj de Norda Hindio kaj la himalaja montaro ĝi kontentige kreskas. [[Dosiero:Quinoa.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Greno]]j de kvinoo]] ==== Survoje al la frandemula kuirejo ==== Kiel la [[terpomo]] kvinoo estis unu el la ĉefaj nutraĵoj, kiujn la andaj popoloj eĉ manĝis antaŭ la [[inkao]]j. Tradicie kvinoo-greno estas rostita kaj muelita por baki diversajn specojn de pano. Eblas ankaŭ kuiri, aldoni al supoj aŭ uzi kiel [[cerealo]]n por pasto, fermenti por produkti [[biero]]n ankaŭ ''"chicha<ref>[[:es:Chicha]]</ref>"'', la tradician trinkaĵon de la [[Andoj]]. La kuirita kvinoo havas nuksosimilan [[flaro]]n. Intertempe kvinoo ludas rolon en la frandemula kuirejo, sed estas ankaŭ uzata en [[farmacio]] por industriaj celoj. == Mitologio == La praktika signifo de kvinoo respeguliĝas en la [[mitologio]]. Por al andaj popoloj kvinoo estas ''"chisiya mama"'', la patrino de ĉiuj grenoj. Oni pensis, ke kvinoo estas donaco de la dioj. La sankta birdo ''"kullku"'' alportis ĝin de la ĉielo. La imperiestro, kiu estas rigardata kiel dio, mem plantis la unuajn semojn de la jaro uzante la ''"taquiza"'' (bastono por planti). Ankaŭ post la rikolto okazis ceremonioj. Oni trinkis ''"chicha"'' (biero el fermentita kvinoo) kaj oferis nutraĵon, bestojn kaj eĉ infanojn. La cindro de kvinoofolioj estas uzata por manĝi [[kokao]]n, alia sankta planto, kiu permesas travivi en la altecoj de la andoj. == Historio == [[Dosiero:Kvinoo-disvastigo.png|eta|320px|Regionoj de origina kaj aktuala produktado de kvinoo {{Priskribo|#FF0000|Origina regiono}} {{Priskribo|#01FF00|Disvastiĝo}}]] La utiligo de kvinoo komenciĝis antaŭ kelkaj mil jaroj. La kultivado komenciĝis antaŭ ĉirkaŭ 5000 jaroj kune kun [[maizo]] kaj [[terpomo]]j, kiuj estas konsiderata kiel la tri sanktaj nutraĵoj, kiuj ebligis travivi en la Andoj. Semoj de kultivitaj plantoj, kiuj estas pli grandaj, estas [[Arkeologio|arkeologie]] troveblaj en la proksimeco de la lago [[Titikaka Lago|Titicaca]]. La popolo de ''"Hurpa"'' en Bolivio komencis konstrui terasojn, foje nur 4 metrojn larĝajn, en la [[altiplano]]. De ili la Inka-popolo transprenis la metodon. Post la hispana invado en la jaro 1532 oni detruis la kvinoo-kampojn kaj malpermesis la ceremoniojn. [[Katolika|Katolika religio]] kaj [[terpomo]]j regis vivon kaj kaŭzis malsaton kaj morton de infanoj. La Hispanoj enkondukis [[tritiko]]n kaj [[hordeo]]n kaj kvinoo estis preskaŭ forgesata dum jarcentoj. Feliĉe la planto sovaĝe kreskis kaj estis remalkovrita dum la 1970aj jaroj. Ankaŭ en [[Norda Ameriko]] ekzistas pruvoj pri la utiligo de kvinoo, kiu kreskas sovaĝe en la sudaj kaj orientaj regionoj. La ''"Natchez"'' indianoj ĉe Mississippi uzis kultivitan formon. Arkeologoj trovis korbon kun semoj kiuj estas proksimume 2000 jarojn aĝaj. == Produktado == La historia centro de la produktado estis certaj regionoj en la [[Andoj]], kiuj nun apartenas al Ĉilio, [[Bolivio]] kaj [[Peruo]]. Laŭ aktuala informo de FAO 2012<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://aiq2013.org/en/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-01-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130105040920/http://aiq2013.org/en/ |arkivdato=2013-01-05 }}</ref> intertempe troviĝas en [[Francio]], [[Britio]], [[Svedio]], [[Danio]], [[Nederlando]] kaj [[Italio]] kaj en Usono en la ŝtatoj [[Colorado]] kaj [[Nevada]]. Oni atingis bonan rikolton en [[Kenjo]] kaj en la [[Himalajo]] kaj en la nordaj ebenoj de [[Barato]]. === Argentino === En certaj lokoj de Jujuy kaj Salta. Ekspansio al la Calchaquíes-valoj de Tucumán. === Bolivio === Bolivio estas la plej granda produktanto. La ĉefaj regionoj estas la altiplano de La Paz, Oruro and Potosi kaj la valoj de Cochabamba, Chuquisaca, Potosi and Tarija. === Ĉilio === En la ĉilia altiplano (Isluga and Iquique) and Concepción. === Kolombio === En la departemento de Nariño, en la urboj Ipiales, Puesres, Contadero, Cordova, San Juan, Mocondino kaj Pasto. === Peruo === La ministerio pri agrikulturo taksas, ke la produktado por 2013 kreskos je 15% al 48.000 t jare. Speciale en Cajamarca, Callejón de Huayllas, Valle del Mantaro, Andahuayllas, Cuzco and Puno (Altiplano). === Aliaj regionoj === ==== Francio ==== Ekde 2010 okazas la kultivado en la regiono [[Anĵuo]] (proksime al [[kastelo Greziljono]]). La prilaboro okazas en la grenejo "Silo de Brissac-Quincé" en la vilaĝo [http://fr.wikipedia.org/wiki/Brissac-Quinc%C3%A9 Brissac-Quincé]. Proksimume 50 farmoj en la regiono produktas 250 t de kvinoo jare. La prilaborita produkto estas aĉetebla en vendejoj kaj supermerkatoj de la regiono.<ref>* {{fr}} [http://www.quinoadanjou.fr Retpaĝo de ''Quinoa d'Anjou''] kun informoj, vendejoj, receptoj. ** [http://quinoadanjou.fr/shop/page/6 restoracioj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130615124716/http://quinoadanjou.fr/shop/page/6 |date=2013-06-15 }} en Anĵuo, kiuj ofertas pladojn kun kvinoo. * {{fr}} [http://alimentation.gouv.fr/2013-l-annee-internationale-du Oficiala informo] de la franca registaro, ministerio pri agrikulturo</ref> ==== Germanio ==== En [[Germanio]] la Technologie- und Förderzentrum (TFZ) de la federacia lando [[Bavario]] konsilas la produktadon de kvinoo por [[biogaso]]. La rikolto de 6 t/a estas relative malgranda kompare al la plej ofte uzata [[maizo]]. Sed kvinoo, kiel aliaj nekutimaj plantoj, donas avantaĝojn en la rotacia kultivado. La verda planto havas post 3-4 monatoj la idealan kvoton de sekigita substanco (25-30 %) por konservado per ensiligo. La energia rikolto povas esti 15 MWh/ha kaj proponas alternativon en sekaj regionoj. Pliaj informoj en la [http://www.bioenergie-portal.info/bayern/energiepflanzen/quinoa/, germanlingva retpaĝo de TFZ]{{404|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, kie troviĝas ankaŭ ligo al detala broŝuro (PDF) Laŭ informo de TFZ oni daŭrigis la eksperimentoj en 2012 kaj planas por 2013. Rezultoj ankoraŭ ne estas konataj. == Nutra valoro == La unika avantaĝo de kvinoo estas la alta nutra valoro. La kvoto de proteinoj troviĝas inter 13,81 kaj 21,9 % depende de la vario. Pro la alta kvoto de esencaj aminoacidoj en la proteinoj kvinoo estas konsiderata kiel la sola planta nutraĵo, kiu provizas ĉiujn esencajn proteinojn kaj estas tre proksime al la normoj por nutrado laŭ FAO. Lax la rilato inter esencaj aminoacidoj la proteino de kvinoo estas pli valora ol tiu de tritiko, hordeo aŭ sojo, komparebla kun lakto. <!-- The unique benefits of quinoa are related to its high nutritional value. The protein content of quinoa ranges between 13.81 and 21.9% depending on the variety. Due to the high content of essential amino acids in its protein, quinoa is considered the only plant food that provides all essential amino acids, which are extremely close to human nutrition standards established by the FAO. In this regard Risi (1993) notes that the balance of essential amino acids in quinoa protein is superior to wheat, barley and soybeans, comparing favorably with milk protein --> === Enhavo === {| class="wikitable" |- ! Po 100 g manĝebla kvanto !! Kvinoo !! Amaranto !! Fagopiro !! Tritiko |- | '''energio''' || 334 kcal || 365 kcal || 336 kcal || 298 kcal |- | '''karbonhidratoj''' || 58,5 g || 56,8 g || 71,0 g || 59,5 g |- | '''graso''' || 5,0 g || 8,8 g || 1,7 g || 1,8 g |- | '''proteinoj''' || 13,8 g || 14,6 g || 9,1 g || 10,9 g |- | '''magnezio''' || 275&nbsp;mg || 310&nbsp;mg || 140&nbsp;mg || 95&nbsp;mg |- | '''kalcio''' || 80&nbsp;mg || 215&nbsp;mg || 20&nbsp;mg || 35&nbsp;mg |- | '''fero''' || 8,0&nbsp;mg || 9,0&nbsp;mg || 3,5&nbsp;mg || 3,2&nbsp;mg |- | '''zinko''' || 2,5&nbsp;mg || 4,0&nbsp;mg || 2,7&nbsp;mg || 2,6&nbsp;mg |- | '''vitamino B1''' || 0,17&nbsp;mg || 0,8&nbsp;mg || 0,24&nbsp;mg || 0,46&nbsp;mg |- | '''vitamino B2''' || - || 0,19&nbsp;mg || 0,15&nbsp;mg || 0,095&nbsp;mg |} laŭ "Lebensmitteltabelle für die Praxis, Deutsche Forschungsanstalt für Lebensmittelchemie, 2009" Grava avantaĝo estas, ke greno, folioj kaj floroj de kvinoo enhavas proteinojn, kiuj estas maloftaj en cerealoj, legomoj kaj kaj aliaj grenoj. Kelkaj popoloj, kiuj uzas tion kiel ĉefa nutraĵo ricevas sufiĉe da energio, sed ne sufiĉe da esencaj aminoacidoj. Tio povas kaŭzi malnutradon. Kvinoo enhavas lisinon kaj sulfuraj aminacidoj, kiuj mankas en grenoj. === Proteinoj, aminoacidoj === La ĉefa avantaĝo de kvinoo estas, ke ĝi enhavas ĉiujn esencajn [[aminoacido]]jn. Tio signifas, ke oni povas travivi surbaze de kvinoo sen alia fonto de proteinoj. Esploroj montris, ke en la nelavitaj grenoj la proteinoj ne estas atingeblaj, ĉar ili estas garditaj de saponinaj glicosidoj. {|class = "wikitable" |- ![[aminoacido]] || [[Izoleŭcino]] || [[Leŭcino]] || [[Lizino]] || [[Valino]] || [[Arginino]] || [[Metionino]] || [[Fenilalanino]] || [[Treonino]]||[[Triptofano]]||[[Histidino]] || [[Tirozino]] || [[Cisteino]] |- !enhavo en mg po 100 g de la planto || 0,88 || 0,98 || 0,91 || 0,55 || 1,02 || 0,33 || 0,48 || 0,63 || 0,15 || 0,37 || 0,39 || 0,33 |} <!-- Alanino | Arginino | Asparagino | Asparta acido | Cisteino | Fenilalanino | Glutamino | Glutama acido | Glicino | Histidino | Izoleŭcino | Leŭcino | Lizino | Metionino | Prolino | Selenocisteino | Serino | Treonino | Triptofano | Tirozino | Valino --> <!-- Kvinoo havas altan kvoton de dietaj fibroj. Ili kapablas absorbi akvon kaj restas pli longe en la stomako. Tial kvinoo kaŭzas la senton de sateco. La fibroj kapablas forpreni venenajn substancojn el la korpo. --> === graso === Kvinoo povas havi ĝis 5 % da graso. Tio estas pli ol duoble de tritiko. La graso konsistas el nesatigitaj longĉenaj [[grasacido]]j, interalie alfa-[[linolacido]], omega-grasacido, kiu nur estas troveblaj en [[fiŝo]]j. === fibroj === Kvinoo konsistas je granda parto de [[fibro]]j, kiuj povas helpi forigi [[veneno]]jn el la korpo. La fibroj donas la senton de satigo kaj ili helpas, ke nutraĵo restas pli longe en la [[stomako]] <!-- Quinoa has a high percentage of total dietary fibre (TDF), which makes it an ideal food to detoxify the body, eliminating toxins and waste products that may harm the body. Quinoa produces a feeling of fullness. Cereals in general and quinoa in particular, have the ability to absorb water and stay longer in the stomach. --> == Industria utiligado == Partoj de la kompleta planto, kiuj ne estas manĝeblaj, povas esti fonto de utilaj substancoj. === Saponinoj === [[Saponino]]j estas troveblaj en diversaj plantoj, ekzemple [[spinaco]], [[asparago]], [[luzerno]] kaj [[sojo]]. Estas la kovrilo de la grenoj de kinuo, kiu enhavas saponinojn kaj kiu kaŭzas amaran guston kaj devas esti forigita per lavado kun akvo antaŭ konsumado. La enhavo varias inter 1,5 kaj 5%. En tre malaltaj koncentriĝoj saponinoj kreas ŝaŭmojn kaj tial ili estas uzataj en trinkaĵoj, sapoj kaj ŝampuoj. Saponinoj estas organikaj substancoj de diversaj originoj. Ili povas esti tri[[terpeno]]idaj glikosidoj (kun eta aciada reakcio) aŭ [[steroido|steroid]]aj derivatoj de perhidro 1.2-ciklopenano. Ili ne havas precizan kemian formulon, sed por la dua speco por la skeleto oni proponas la suman formulon CnH2n-8O10 (kun n ≥ 5). Saponinoj, kiuj estas ekstraktataj de amaraj kinuoj, estas utiligeblaj en la farmacia industrio, kiu interesiĝas pri la hipo[[kolesterolo|kolesterol]]ema efiko kaj la kapablo ebligi ŝanĝojn en la trapaseblo de la intesto, kiu povas helpi al la absorbo de certaj medikamentoj. Saponinoj havas [[antibiotiko|antibiotik]]ajn kaj antifungajn trajtojn kaj aliaj farmakologiajn efikojn. Ĉar la [[tokseco]] de saponinoj varias inter diversaj organismoj, ili estas eblaj insekticidoj, kiuj ne kaŭzas negativajn efikojn ĉe homoj aŭ bestoj. Ekzistas sukcesa studo pri bio-insekticido en Bolivio. == Nomo de la planto == === En sudamerikaj lingvoj === Nomo de la planto en diversaj landoj kaj lingvoj de Sudameriko el kie ĝi originas: {| class="wikitable" |- ! Lando !! Nomoj |- | [[Peruo]] || Quinua, Jiura, Quiuna. |- | [[Kolombio]] || Quinua, Suba, Supha, Uba, Luba, Ubalá, Juba, Uca; |- | [[Ekvadoro]] || Quinua, Juba, Subacguque, Ubaque, Ubate. |- | [[Bolivio]] || Quinua, Jupha, Jiura. |- | [[Ĉilio]] || Quinua, Quingua, Dahuie. |- | [[Argentino]] || Quinua, quiuna. |} === En Esperanto === La plej multaj Esperantaj vortaroj, interalie [[PIV|NPIV]], listigas kiel Esperantan nomon por ĉi tiu planto nur "kvinoo". En la praktika uzo oni fojfoje ankaŭ renkontas "kinoo" kaj "kinuo"; "kinuo" aperis, ekzemple, en la prestiĝa [[Gran Diccionario Español-Esperanto|Hispana-Esperanta vortaro]] de [[Fernando de Diego]], en Esperanto-angla-pola vortaro de Edward Kozyra (Malbork, 2007)<ref>Eduard Kozyra en [http://www.liberafolio.org/Members/europacivitano/trifoje-pagas-la-acetantoj-por-la-viando#1358450382614344 Libera Folio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130119033504/http://www.liberafolio.org/Members/europacivitano/trifoje-pagas-la-acetantoj-por-la-viando#1358450382614344 |date=2013-01-19 }}</ref>. Lige al la Internacia Jaro de Kvinoo en 2013, la berlina Esperantisto Roland Schnell afiŝis ĉe [[Libera Folio]] kaj en sia blogo ĉe [[ipernity]] plurajn informojn pri kvinoo kaj ĉi tiu Internacia Jaro. Ĉar li mem esprimis dubon ĉu uzi "kvinoo" aŭ "kinuo", estiĝis lige al tiuj afiŝoj lingvaj diskutoj pri tiu demando.<ref>La plej vigla lingva diskuto pri tiu temo okazis ĉe [http://www.liberafolio.org/Members/europacivitano/trifoje-pagas-la-acetantoj-por-la-viando#1358344802960603 Libera Folio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130119033504/http://www.liberafolio.org/Members/europacivitano/trifoje-pagas-la-acetantoj-por-la-viando#1358344802960603 |date=2013-01-19 }}.</ref> Kiel argumento kontraŭ "kvinoo" oni indikas, ke la komenca ''kvino-'' kolizias kun la numeralo (precipe en eventualaj kunmetaĵoj) kaj ke la origina prononco en la keĉua kaj la hispana komenciĝas per "ki" kaj ne per io simila al "kvi"; "kinuo" aliflanke estas konsiderata la plej bona maniero sekvi la originan prononcon [KInŭa], se oni volas eviti kaj la Esperante malkutiman uzon de postkonsonanta "ŭ" (kiun kelkaj eĉ konsideras tute erara) kaj la malkutiman radikfinan "nv" de la teorie ebla alternativo "kinvo". Kiel argumentoj por "kvinoo" estis menciataj unuflanke ĝia jama disvastiĝinteco en Esperanto kaj aliflanke la faktoj ke "kvinoo" estas pravigebla surbaze de la scienca latina nomo ''Chenopodium quinoa'' kaj ke en Esperanto ekzistas tre forta tendenco bazi novajn planto- kaj bestonomojn sur la sciencaj latinaj nomoj. === Nomo en aliaj lingvoj === {| class="wikitable" |- ! Lingvoj !! Nomoj |- | [[hispana lingvo|hispana]] || Quinua, Quinoa, Quingua, Triguillo, Trigo inca, Arrocillo, Arroz del Perú, Kinoa. |- | [[keĉua lingvo|keĉua]] || kiuna, quinua, parva, parca, ayara, kitaqañiwa, kuchikinwa |- | [[ajmara lingvo|ajmara]] || tupapa supha, jopa, jupha, juira, jiura, ära, qallapi, vocal, linquiñique |- | [[ĉibĉa lingvo|ĉibĉa]] (Chibcha, muisca) || suba, supha, pasca |- | [[mapuĉa lingvo|mapuĉa]] (mapucha, mapudungun)|| dawe, sawe, chichiconwa |- | [[germana lingvo|germana]] || Quinoa Koslala, Inkakorn, Inkareis, Perureis, Reismelde, Reisspinat, Andenhirse |- | [[pola lingvo|pola]] ||komosa ryżowa (ziarno: quinoa, ryż peruwiański) |} <center><gallery> File:Reismelde.jpg File:500g bag of quinoa.jpeg File:Quinoa-cornflakes.jpg </gallery></center> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo Biologio}} == Eksteraj ligiloj == en Esperanto * "[https://web.archive.org/web/20130519144345/http://peranto.posterous.com/tre-malnova-pseudocerealo-furoras Tre malnova pseŭdocerealo furoras]" prezento de Gian Piero Savio el [[Israelo]] en Esperanta Retradio de junio 2012 * Video kun Esperantaj tekstoj en [http://www.youtube.com/watch?v=BOaxD2-n9eA YouTube] * receptoj en Wikilibro ** [http://eo.wikibooks.org/wiki/Kuirlibro:_Kvinoobulo Kvinoobulo] ** [http://eo.wikibooks.org/wiki/Kuirlibro:Fritita_kvinoo Fritita kvinoo] aliaj lingvoj {{Projektoj|commons=Chenopodium quinoa|ReVo=kvino}} * [http://library.hidalgofoods.com/?p=487 Kompanio Hidalgofoods paĝo 487] * Ĝenerala [http://www.timeanddate.com/year/2013/year-quinoa.html informo] pri la "International Year of Quinoa" {{en}} * Oficiala informo de FAO en [http://www.rlc.fao.org/es/conozca-fao/aiq-2013/ hispana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121204041247/http://www.rlc.fao.org/es/conozca-fao/aiq-2013/ |date=2012-12-04 }} kaj [http://www.rlc.fao.org/en/about-fao/iyq-2012/ angla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120617232300/http://www.rlc.fao.org/en/about-fao/iyq-2012/ |date=2012-06-17 }} lingvo * Speciale pri [[Kvinoo#Notoj_kaj_referencoj| kvinoo sur Facebook (FAO)]] kun kontribuoj el la tuta mondo * Broŝuro de [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] kun detala informo pri historio, kvalito, aplikado ktp. en [http://www.rlc.fao.org/es/publicaciones/quinua-cultivo-milenario-seguridad-alimentaria/ hispana] kaj [http://www.rlc.fao.org/en/publications/quinoa-ancient-crop-food-security/ angla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130114202246/http://www.rlc.fao.org/en/publications/quinoa-ancient-crop-food-security |date=2013-01-14 }} lingvo (Formato PDF) * [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo|FAO]], la Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo, de UN lanĉis specialan retejon (http://aiq2013.org/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121111082233/http://aiq2013.org/ |date=2012-11-11 }}), kie elekteblas diversaj lingvoj. * Kuirlibro kun tradiciaj preparmanieroj el meza kaj suda ameriko [http://aiq2013.org/es/publications/gastronomia-tradicional-altoandina/ (hispane, PDF, 264 p )]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://aiq2013.org/es/publications/plan-maestro-para-la-celebracion-del-ano-internacional-de-la-quinua/ Ĝenerala plano]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} por la jaro * [http://aiq2013.org/es/publications/2013-ano-internacional-de-la-quinua-brochure/ Informa broŝuro]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=1398 Lost Crops of the Incas]: Little-Known Plants of the Andes with Promise for Worldwide Cultivation (1989), Office of International Affairs (OIA), pp 148 – 161 == Literaturo == * TABOADA, Cristal, MAMANI, Armando, RAES, Dirk et al. Disposición para adoptar tecnología de riego para quinua en comunidades del Altiplano Central de Bolivia. rlde, nov. 2011, no.16, p.&nbsp;7-28. ISSN 2074-4706. [http://www.scielo.org.bo/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2074-47062011000200002&lng=pt&nrm=iso angla versio] [[Kategorio:Kenopodiacoj]] [[Kategorio:Neotropisa flaŭro]] [[Kategorio:Plantoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Amarantacoj]] [[Kategorio:Cerealoj]] [[Kategorio:Pruntaĵoj el la keĉua lingvaro]] [[Kategorio:Produktoj de agrikulturo]] [[Kategorio:Ekologia agrikulturo]] [[Kategorio:Agrikulturo]] grbmvf6vqfz536t2a3sxr04f0n9ejv2 0 160909 9419628 9239037 2026-07-03T14:29:54Z ThomasPusch 1869 /* Sud-Okcidenta Azio */ 9419628 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la Azia Futbal-Konfederacio. Por la subligo de la ''National Football League'' (usona piedpilko) vidu [[American Football Conference]].}} {{Informkesto Organizo | nomo = Asian Football Confederation | eonomo = Azia Futbal-Konfederacio | bildo = <!--Asian Football Confederation emblem.svg--> | tipo = [[sporto]] ([[futbalo]]) | formacio = [[1954]] | mapo = [[Dosiero:Asian Football Confederation member associations map.svg|250px]] | mteksto = Mapo de AFC (roza) kun la kvin aliaj konfederacioj. | sidejo = [[Kuala-Lumpuro]] <br /> {{Malajzio}} | estro = Mohammed Bin Hammam | lingvoj = [[Angla lingvo|angla]] <br /> [[Araba lingvo|araba]] <br /> [[Ĉina lingvo|ĉina]] <br /> [[Hinda lingvo|hinda]] <br /> [[Japana lingvo|japana]] <br /> [[Korea lingvo|korea]] <br /> [[Persa lingvo|persa]] <br /> [[Rusa lingvo|rusa]] | TTT-ejo = http://www.the-afc.com |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=MY |situo sur mapo=Kuala-Lumpuro |zomo=13 }} La '''AFC''' (''Asian Football Confederation'' en [[angla lingvo]]) estas la mallonga nomo por la '''Azia Futbal-Konfederacio'''. Ĝi estas la [[tegmenta organizaĵo]] por [[futbalo]] en [[Azio]] kaj estas unu de la ses konfederacioj, ke havas membreco en [[FIFA]]. Fondis en [[1954]], ĝia sidejo estas en [[Kuala-Lumpuro]], [[Malajzio]]. La prezidanto de la AFC estas Mohammed Bin Hammam, el [[Kataro (lando)|Kataro]]. == Federacioj aŭ asociacioj de landoj == === [[ASEAN]] === * {{Aŭstralio}} * {{Birmo}} * {{Brunejo}} * {{Filipinoj}} * {{Indonezio}} * {{Kamboĝo}} * {{Laoso}} * {{Malajzio}} * {{Orienta Timoro}} * {{Singapuro}} * {{Tajlando}} * {{Vjetnamio}} === [[Orienta Azio]] === * {{Ĉinio}} * {{Gvamo}} * {{Honkongo}} * {{Japanio}} * {{Makao}} * {{Mongolio}} * {{Nord-Koreio}} * {{Nord-Marianoj}} * {{Sud-Koreio}} * {{Tajvano}} (Respubliko de Ĉinio) === [[Sud-Okcidenta Azio]] === * {{Barejno}} * {{Irako}} * {{IranoFB}} * {{Jemeno}} * {{Jordanio}} * {{Kataro}} * {{Kuvajto}} * {{Libano}} * {{Omano}} * {{Palestino}} * {{Sauda Arabio}} * {{Sirio}} * {{UAE}} === [[Mez-Azio|Meza kaj Suda Azio]] === * {{Afganio}} * {{Bangladeŝo}} * {{Barato}} * {{Butano}} * {{Irano}} * {{Kirgizio}} * {{Maldivoj}} * {{Nepalo}} * {{Pakistano}} * {{Sri-Lanko}} * {{Taĝikio}} * {{Turkmenio}} * {{Uzbekio}} {{Internacia futbalo}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|sporto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbalaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Futbalo en Azio]] [[Kategorio:Futbalo en 1954]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1954]] bo1wkvbggarrt8wpolan7iopxlaxkap 9419649 9419628 2026-07-03T16:34:50Z ThomasPusch 1869 9419649 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la Azia Futbal-Konfederacio. Por la subligo de la ''National Football League'' (usona piedpilko) vidu [[American Football Conference]].}} {{Informkesto Organizo | nomo = Asian Football Confederation | eonomo = Azia Futbal-Konfederacio | bildo = <!--Asian Football Confederation emblem.svg--> | tipo = [[sporto]] ([[futbalo]]) | formacio = [[1954]] | mapo = [[Dosiero:Asian Football Confederation member associations map.svg|250px]] | mteksto = Mapo de AFC (roza) kun la kvin aliaj konfederacioj. | sidejo = [[Kuala-Lumpuro]] <br /> {{Malajzio}} | estro = Mohammed Bin Hammam | lingvoj = [[Angla lingvo|angla]] <br /> [[Araba lingvo|araba]] <br /> [[Ĉina lingvo|ĉina]] <br /> [[Hinda lingvo|hinda]] <br /> [[Japana lingvo|japana]] <br /> [[Korea lingvo|korea]] <br /> [[Persa lingvo|persa]] <br /> [[Rusa lingvo|rusa]] | TTT-ejo = http://www.the-afc.com |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=MY |situo sur mapo=Kuala-Lumpuro |zomo=13 }} La '''AFC''' (''Asian Football Confederation'' en [[angla lingvo]]) estas la mallonga nomo por la '''Azia Futbal-Konfederacio'''. Ĝi estas la [[tegmenta organizaĵo]] por [[futbalo]] en [[Azio]] kaj estas unu de la ses konfederacioj, ke havas membreco en [[FIFA]]. Fondis en [[1954]], ĝia sidejo estas en [[Kuala-Lumpuro]], [[Malajzio]]. La prezidanto de la AFC estas Mohammed Bin Hammam, el [[Kataro (lando)|Kataro]]. == Federacioj aŭ asociacioj de landoj == === [[ASEAN]] === * {{AŭstralioFB}} * {{Birmo}} * {{Brunejo}} * {{Filipinoj}} * {{Indonezio}} * {{Kamboĝo}} * {{Laoso}} * {{Malajzio}} * {{Orienta Timoro}} * {{SingapuroFB}} * {{TajlandoFB}} * {{Vjetnamio}} === [[Orienta Azio]] === * {{Ĉinio}} * {{Gvamo}} * {{Honkongo}} * {{JapanioFB}} * {{Makao}} * {{Mongolio}} * {{Nord-KoreioFB}} * {{Nord-Marianoj}} * {{Sud-KoreioFB}} * {{Tajvano}} (Respubliko de Ĉinio) === [[Sud-Okcidenta Azio]] === * {{Barejno}} * {{Irako}} * {{IranoFB}} * {{Jemeno}} * {{Jordanio}} * {{KataroFB}} * {{Kuvajto}} * {{Libano}} * {{Omano}} * {{Palestino}} * {{Sauda ArabioFB}} * {{Sirio}} * {{UAE}} === [[Mez-Azio|Meza kaj Suda Azio]] === * {{Afganio}} * {{Bangladeŝo}} * {{Barato}} * {{Butano}} * {{IranoFB}} * {{Kirgizio}} * {{Maldivoj}} * {{Nepalo}} * {{Pakistano}} * {{Sri-Lanko}} * {{Taĝikio}} * {{Turkmenio}} * {{Uzbekio}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}} kaj {{ar}}) <br/> [[dosiero:Asian Football Confederation.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|historia konfederacia emblemo el la 2000-aj jaroj}}]] {{Projektoj}} {{Internacia futbalo}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|sporto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbalaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Futbalo en Azio]] [[Kategorio:Futbalo en 1954]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1954]] 08ntx9wrd36op1cju616xyxed737tdy 0 164889 9419666 8963742 2026-07-03T17:18:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419666 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Chinese girl from one of the Japanese Army's 'comfort battalions'.jpg|eta|250px|Ĉina knabino de ''Ĝugun Ianfu'' kun brita oficiro en [[Ranguno]], [[Birmo]]]] '''Konsolvirinoj''' aŭ '''''ianfu''''' ([[Japana lingvo|japane]]: 慰安婦 [ianfu]) estas la nomo de virinoj, kiujn la [[japanio|japana imperio]] uzis dum la [[Dua Mondmilito]] por konsoli siajn soldatojn, t.e. ili laboris kiel seksaj rilatantoj kun soldatoj. ''Ianfu'' estas eŭfemismo por ''shōfu'' (娼婦 [ŝofu]), kies signifo estas [[prostituino]](j). Ili ankaŭ estas nomataj ''jūgun-ianfu'' (従軍慰安婦 [ĝugun-ianfu], militistaj konsolvirinoj) ekde la 1970aj jaroj, kaj komencis esti nomataj [[sekso|seksaj]] [[sklavo]]j ([[angle]] ''sex slave'') en la 1990aj jaroj. Da ili estis inter 50.000 kaj 200.000 laŭ diversaj fontoj. Ili devenis ĉefe el [[Japanio]] ([[Honŝuo]]), sed ankaŭ el [[Koreio]] (konataj kiel ''wianbu''), [[Ĉinio]], [[Filipinoj]], kaj [[Indonezio]].<ref>[http://www.nytimes.com/2007/03/06/world/asia/06japan.html Martin Fackler, ''"No Apology for Sex Slavery, Japan’s Prime Minister Says"'', The New York Times, 6-an de marto 2007]</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6411471.stm ''"Abe questions sex slave 'coercion'"'', BBC News, 2-an de marto 2007]</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6431011.stm ''"Japan party probes sex slave use"'', BBC News, 8-an de marto 2007]</ref> == Motivoj == Post la [[masakro de Nankingo]] en [[1937]] kaj la sekva internacia protesto kaj [[skandalo]], la [[stabo]] de la [[japana imperia armeo]], serĉis rimedojn por limigi seksajn perfortojn multnombregajn fare de [[Showa]]-[[soldato]]j en konkeritaj teritorioj. Alia celo estis bonteni la humoron de la [[trupo (armeo)|trupoj]] kaj protekti ilin kontraŭ seksaj malsanoj (devigante la uzon de [[kondomo]]j en [[bordelo]]j). Por atingi tian celon, necesis daŭre disponigi sufiĉe grandan nombron da [[prostituitino]]j. Sub la komando de la [[princo]] [[Kan'in]], onklo de la patro de [[Hirohito]], la stabo instalis en okupitaj regionoj ''ripozejojn'' aŭ ''konsolejojn'' (fakte bordelojn) simile al tiuj, kiujn starigis la [[generalo]] [[Yasuji Okamura]] en [[1932]] dum la [[kampanjo]] de [[Ŝanhajo]]. == Organizo kaj funkciado == La virinoj estis estritaj aŭ de la [[armeo]], aŭ de lokaj [[registaro]]j, aŭ de privatuloj. La estroj ricevis parton de la [[prezo]]. Sufiĉe ofte la virinoj ricevis neniom, kvankam la [[regulo|regularo]] de la japana armeo postulis tion. Tiu regularo malpermesis ankaŭ [[armilo]]jn kaj [[alkoholaĵo]]jn. La japanaj estroj difinis funkciadregulojn, kiel malfermajn horojn (de la 9-a vespere ĝis [[noktomezo]], ĉiutage), [[ripoztago]]jn (2 tagoj monate, dum la [[menstruo]]), [[seninfektigo]]n de la [[ĉambro]]j, kuracistajn vizitojn aŭ [[kuracado]]n de la [[virino]]j sekse malsanaj (tia kuracado estis ofte nura [[forlaso]] aŭ [[mortigo]]). === Varbado de konsolvirinoj === [[Dosiero:COMFORT Ad.gif|eta|250px|Varbadartikolo por konsolvirinoj en [[koreio|koreaj]] [[gazeto]]j (dekstre: Keijō nippō, [[26-an de julio]], [[1944]]). "Militistaj konsolvirinoj serĉataj, urĝas!" Aĝo: 17-30. Dungejo: amuzado de ne-frontliniaj trupoj [obskurita]. Monata salajro: pli ol 300 [[eno]]j. (Eblas ricevi antaŭpagon de salajro ĝis 3000 enoj.) De 8:00 ĝis 22:00, ... [obskurita]. [Kontaktu] [adreso (nelegebla)] Imai [dungado] registraĵo]] Komence, tiaj virinoj estis voluntuloj; [[prostituitino]]j venis el [[Japanio]]. Tamen ankaŭ pri la fakto, ke la unuaj konsolvirinoj estis japanaj, ekzistas duboj: povas esti, ke ili estis koreinoj translokigitaj devige japanien inter [[1910]] kaj [[1930]]. Sed tio ne sufiĉis kaj oni organizis falsan [[varbado]]n de [[servistino]]j aŭ [[kuiristino]]j por trovi novajn virinojn. Ekzistas raporto de la ''[[Usona armeo|US Army Force Office]]'' pri [[intervjuo]]j de 20 konsolvirinoj en [[Birmo]], kiu evidentigas, ke la [[knabino]]j estis allogitaj de granda monsumo, eblo pagi familiajn [[ŝuldo]]jn, kaj pro tiaj falsaj prezentaĵoj multaj knabinoj enroliĝis por transmara servo kaj ricevis rekompence antaŭpagon de kelkaj centoj da [[eno]]j.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.exordio.com/1939-1945/codex/Documentos/report-49-USA-orig.html|titolo=Report No. 49: Japanese POW Interrogation on Prostitution|lingvo=es|dato=1944-10-01|alirdato=2021-08-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210819030910/https://www.exordio.com/1939-1945/codex/Documentos/report-49-USA-orig.html|arkivdato=2021-08-19}}</ref> Sed tia trompvarbado ne ebligis trovi sufiĉan kvanton da virinoj kaj ekis organizitaj forportoj. Ankaŭ japaninoj estis trompitaj per kreado de volontulinoj, kiuj devis labori en [[fabriko]]j. La militista [[polico]] (Kempeitai) zorgis pri varbado kaj postsekvis junajn virinojn deklaritaj volontuloj, kiuj forkuris. La esploroj de [[Yoshiaki Yoshimi]], [[profesoro]] ĉe la [[Universitato Chûô]], montris la partoprenon de la japanaj [[administracio]]j, ne nur de la armeo [[Kôa-in]], sed ankaŭ de la [[ministro]] pri enlandaj aferoj, pri laboro kaj pri financoj. Post analizo de la [[dosiero]]j de la [[japana imperia armeo]], li konkludis, ke inter [[1938]] kaj [[1945]] oni instalis 2000 bordelojn, inter ili ''konsolejon'' de 1000 virinoj por 100.000 soldatoj en aprilo [[1939]] en la provinco [[Kangŭon (Nord-Koreio)|Kangŭon]], [[Koreio]]. Laŭ Yoshimi, la virinoj devenis el ĉiuj konkeritaj teritorioj kiel [[Filipinoj]], [[Hindoĉinio]], [[Birmo]], [[nederlanda Hindio]] kaj [[Singapuro]], sed ĉefe el [[Koreio]] kaj [[Ĉinio]]. Kelkaj inter ili estis do aŭstral- aŭ nederlanddevenaj malliberuloj. Laŭ la japana [[neismo|neisto]] [[Ikuhito Hata]], profesoro ĉe la [[Universitato Nihon]] kaj unu el la ĉefaj roluloj de la [[cenzuro|cenzurorganizaĵo]] [[Tsukurukai]], la kunlaboranta [[koreio|korea]] [[administracio]] estis ĉefe respondeca pri la trompvarbado de junulinoj. Aliaj [[historiisto]]j, [[politikisto]]j kaj [[esploristo]]j, ĉefe japanaj, opinias ke la japana [[armeo]] partoprenis nek rekte, nek malrekte, en varbado kaj dungado de konsolvirinoj.<ref>Nakamura, ''"Comfort Women"'', The Japan Times</ref> === Nombro de konsolvirinoj === Pro manko de oficialaj [[dokumento]]j la takso de la nombro de virinoj, enrolitaj kiel konsolvirinoj estas tre malfacila.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070320i1.html |titolo=Akemi Nakamura, ''"Were they teen-rape slaves or paid pros?"'', The Japan Times, 2007-03-20 |alirdato=2012-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070704003713/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070320i1.html |arkivdato=2007-07-04 }}</ref> Laŭ la aŭtoroj la nombro de konsolvirinoj estas taksita diversnivele: * [[Yoshiaki Yoshimi]] taksas ilian nombron inter 50.000 kaj 200.000 entute.<ref name="AWF_CW">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.awf.or.jp/woman/pdf/ianhu_ei.pdf |titolo=''The "Comfort Women" Issue and the Asian Women's Fund'' |alirdato=2007-04-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070628152156/http://www.awf.or.jp/woman/pdf/ianhu_ei.pdf |arkivdato=2007-06-28 }}</ref> * La ''[[Korean Central News Agency]]'' proponas la nombron de 200.000 nur por koreinoj. * La neisto [[Ikuhiko Hata]], taksas la nombron de ĉiuj konsolvirinoj je 20 000 (40% de japaninoj, 20% de koreinoj, 10% de ĉininoj, la cetero estante virinoj el [[Tajvano]], [[Indonezio]], [[Vjetnamo]] kaj [[Filipinoj]]).<ref name="AWF_CW"/> * La plej multaj internaciaj amaskomunikiloj citas la nombron de ĉirkaŭ 200.000 virinoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html |titolo=''"Japan court rules against 'comfort women'"'', Reuters, 2001-03-29 |alirdato=2007-04-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060922051632/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html |arkivdato=2006-09-22 }}</ref> Kelkfoje la japana armeo masakris la virinojn de ''konsolejoj'' antaŭ la alveno de la [[Usono|usona]] armeo, por ne esti devigota transporti ilin. === Deveno de la virinoj === Oni ne konsentas pri la devenlandoj kaj proporcioj de la virinoj. Internacie oni kutime diras, ke la plej multaj devenis el [[Koreio]] kaj [[Ĉinio]].<ref>* [http://news.bbc.co.uk/1/low/world/asia-pacific/1061599.stm Artikolo de ''BBC''] "An estimated 200,000 to 300,000 women across Asia, predominantly Korean and Chinese, are believed to have been forced to work as sex slaves in Japanese military brothels" (Oni taksas inter 200.000 kaj 300.000 la kvanton de la virinoj de Azio, ĉefe el Koreio kaj Ĉinio, kiuj estis devigitaj labori kiel seks-sklavoj en japanaj militistaj bordeloj) * [http://mdn.mainichi-msn.co.jp/national/news/20070306p2a00m0na001000c.html Artikolo de ''Mainichi Daily News'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "Historians say thousands of women -- as many as 200,000 by some accounts -- mostly from Korea, China and Japan worked in the Japanese military brothels" (Historiistoj anoncas milojn da virinoj - ĝis 200.000 laŭ iuj - plejparte el Koreio, Ĉinio kaj Japanio, kiuj laboris en japanaj militistaj bordeloj) * [http://research.unc.edu/endeavors/win97/comfort.html Publikigaĵo de la ''University of Carolina''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080625101655/http://research.unc.edu/endeavors/win97/comfort.html |date=2008-06-25 }} "A majority of the 80,000 to 200,000 comfort women were from Korea, though others were recruited or recruited from China, the Phillipines, Burma, and Indonesia. Some Japanese women who worked as prostitutes before the war also became comfort women." (Plejmulto de la 80.000 ĝis 200.000 konsolvirinoj devenis el Koreio, kvankam aliaj estis varbitaj el Ĉinio, la Filipinoj, Birmo kaj Indonezio. Ankaŭ kelkaj japaninoj kiuj laboris kiel prostituitoj antaŭ la milito iĝis konsolvirinoj.) * [http://www.apublicbetrayed.com/case_studies/case_study5.htm Artikolo ĉe ''A Public Betrayed''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070403184608/http://www.apublicbetrayed.com/case_studies/case_study5.htm |date=2007-04-03 }} "Approximately 80 percent of the sex slaves were Korean;" (ĉirkaŭ 80% de la seks-sklavoj estis koreinoj) * [http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp77.html Publikigaĵo de la ''Japan Policy Research Institute''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181208153048/http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp77.html |date=2018-12-08 }} "Estimates of the number of comfort women range between 50,000 and 200,000. It is believed that most were Korean." (Taksoj de la nombro de konsolvirinoj estas inter 50.000 kaj 200.000. Oni opinias ke la plej multaj estis koreinoj)</ref> <ref>Tamen, laŭ profesoro [[Hirofumi Hayashi]] de la [[Kanto Gakuin University]], la plejmulto de la virinoj devenis el [[Japanio]], [[Koreio]], kaj [[Ĉinio]]. [http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp77.html Japan's Responsibility Toward Comfort Women Survivors] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181208153048/http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp77.html |date=2018-12-08 }} [http://hnn.us/articles/13533.html History News Network] [http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?ItemID=10155 ZNet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060430130545/http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?ItemID=10155 |date=2006-04-30 }} Profesoro [[Yoshiaki Yoshimi]] de la Chuo University diras, ke ĉirkaŭ 2.000 centroj ekzistis kun eble 200,000 japaninoj, ĉininoj, koreinoj, filipininoj, tajvaninoj, birmaninoj, indonezinoj, nederlandaninoj kaj aŭstralinoj malliberigitaj. Vidu Yoshimi, Comfort Women: ''Sexual Slavery in the Japanese Military during World War II'', Columbia University press, 2002. Profesoro [[Ikuhiko Hata]] de la Nihon University taksis la nombron de virinoj laborantaj en oficialaj plezurkvartaloj je malpli ol 20.000. Ili estis 40% japaninoj, 20% koreinoj, 10% ĉininoj, kaj aliaj 30%. 200.000 eble estas surtaksado pro la tuta nombro de prostituitinoj listigitaj registare en Japanio dum la 2-a mondmilito, t.e. 170.000. Vidu Hata, Ikuhiko, ''Ianfu to senjo no sei'' (konsolvirinoj kaj sekso sur la batalkampoj) Shinchosha, ISBN 4-10-600565-4 (japane)</ref> Aliaj devenis de la [[Filipinoj]], [[Tajvano]], [[Nederlanda Orienta Hindio]], kaj aliaj regionoj okupitaj de japanoj.<ref name="workingpaper">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp77.html |titolo=Sarah Soh, ''"Japan's Responsibility Toward Comfort Women Survivors"'', Japan Policy Research Institute, 2001-05-01 |alirdato=2007-04-10 |arkivurl=https://archive.today/20120628222046/http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp77.html |arkivdato=2012-06-28 }}</ref> La historiisto Ikuhiko Hata alvenis al jenaj proporcioj: 40% estis el Japanio, 20% el Koreio, 10% el Ĉinio kaj 30% el aliaj landoj. Laŭ profesoro [[Hirofumi Hayashi]] de la [[Kanto Gakuin University]], la plimulto de la virinoj devenis el [[Japanio]], [[Koreio]] kaj [[Ĉinio]].<ref name="workingpaper"/> === Vivkondiĉoj === Ekzistas diversaj atestoj pri la [[vivkondiĉo]]j. Laŭ kelkaj eksaj konsolvirinoj, kvankam la japanaj estroj fiksis regularon, la prioritato kompreneble estis nek la [[sano]], nek la vivkondiĉoj de la virinoj, sed tiuj de la japanaj soldatoj. Ili priskribas vivkondiĉojn similajn al [[sklaveco]]: ili apartenis al la [[bordelo]]j. Ili devis kontentigi ĝis 70 [[kliento]]jn tage. La [[soldato]]j ofte batis, torturis aŭ eĉ kripligis ilin. Kelkaj estis tutsimple mortigitaj, kiam la soldato ne estis kontentigita. Kelkaj, kiuj provis forkuri, estis batitaj, foje ĝismorte. Laŭ la [[enketo]] de la [[usona armeo]] ''[[United States Office of War Information]]'' verkita en [[1944]], la vivkondiĉoj tute malsimilis tiajn, priskribitajn de la [[viktimo]]j. Ĝi priskribas la konsolvirinojn kiel [[dungito]]jn. Ili eĉ povis promenadi kun la soldatoj kaj aĉeti tion, kion ili deziris. Tamen tiu enketo ne formale kontraŭdiras la atestojn de konsolvirinoj, ĉar neniu el la priskribitaj [[fakto]]j kontraŭas sklavecon, kiel ricevo de [[salajro]]. Aldone, tiam la usonaj aŭtoritatoj persekutis la respondeculojn de la japana atako de [[Pearl Harbor]], kaj ne kontraŭhomarajn krimulojn. === Forkapto de virinoj === La [[homforkapto|forkapto]] de virinoj fare de la japana armeo estas hodiaŭ unu el la plej diskutataj [[temo]]j de la [[historio]] de konsolvirinoj. La unua atesto estis tiu de [[Yoshida Seiji]]. <ref>[http://www.theage.com.au/news/world/japanese-pm-dashes-sex-slaves-hope-of-apology/2007/03/05/117294335 "[[Japanese PM dashes sex slaves' hope of apology]]", Reuters, 2007-03-06]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La [[4-an de marto]] [[1938]], la japana armeo dissendis noton nomitan ''Gun ian-jo jungyô-fu tô boshû ni kansuru ken'' (La afero de la varbado de konsolvirinoj), petante la stabestron atenti pri prostituigantoj, kiuj forkaptis virinojn. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/03/03/sex.slaves.ap/index.html?eref=rss_world |titolo='"S. Korea raps Japan over sex slaves"'', The Associated Press, 2007-03-03 |alirdato=2007-04-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070307081912/http://www.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/03/03/sex.slaves.ap/index.html?eref=rss_world |arkivdato=2007-03-07 }}</ref> == Agnosko == En [[1982]], la japano Yoshida Seiji rakontis sian sperton pri [[homforkapto|forkapto]] de virinoj. Tiu estis la unua japana atesto. La sekvan jaron, li publikigis sian verkon ''[[Watashi no sensô hanzai]]'' (Mia militkrimo). Tiu verko popularigis la problemon de konsolvirinoj danke al la helpo de la [[ĵurnalo]] [[Asahi Shimbun]]. Tamen, en [[1996]], Yoshida konfesis, ke la rakontita forkapto estis fikcia, sen nei sian partoprenon en forkaptado de koreinoj. En [[1991]] ekiĝis granda [[skandalo]], kiam eksa konsolvirino, [[Kim Hak Sun]], petis justican [[proceduro]]n kontraŭ Japanio. De tiam multaj aliaj virinoj ekplendis (same ankaŭ kelkaj landoj, kiel [[Sud-Koreio]]). Tamen ekzistas kontraŭdiroj en la diversaj [[atesto]]j. La publikigo en [[1992]] de la esploroj de la historiisto Yoshiaki Yoshimi, pri la dosieroj forprenitaj de la [[aliancanoj|alianculoj]] en [[1946]] kaj deponitaj en la [[biblioteko]] de la ''[[National Institute for Defense studies]]'' en [[Usono]], fine montras ligon inter la Showa-armeo kaj la bordeloj. La enhavo de la esploroj estis publikigita de japanaj [[amaskomunikilo]]j la [[12-an de januaro]] [[1993]]. Reage la [[japana registaro]] agnoskis la saman tagon, pere de [[Kato Koichi]], la partoprenon de la [[Showa-armeo]] en la instalo de bordeloj. La [[17-an de januaro]], la [[ĉefministro]] [[Ki'ichi Miyazawa]] pardonpetis dum [[vojaĝo]] en [[Sud-Koreio]]. La registaro poste aŭskultadis iujn kaj la [[4-an de aŭgusto]] [[1993]] deklaris, ke ĝi agnoskas interalie, ke la Showa-armeo estis ''rekte aŭ malrekte ligita'' al la instalo kaj funkciado de bordeloj kaj, ke la virinoj estis varbitaj ''oftege kontraŭvole''<ref>Yoshiaki Yoshimi, infra, p.36</ref>. === Fonduso por aziaj virinoj === En [[1995]] Japanio starigis [[fonduso]]n nomitan "[[Asia Women's Fund]]", por finance kompensi la ekskonsolvirinojn. La fonduso estrita de [[Tomiichi Murayama]] estis financita de [[donaco]]j de la [[japana popolo]]. 285 viktimoj ricevis kompense po 2 milionoj da [[japana eno|enoj]] (ĉirkaŭ 14.700 €), kuracistan kaj socian helpon kaj ankaŭ neoficialan, de la [[ĉefministro]] [[Junichiro Koizumi]] subskribitan skriban [[pardonpeto]]n. Multaj ekskonsolvirinoj rifuzis tian [[kompenso]]n, ĉar ili postulis rektan kompenson de la [[registaro]]. Sed la japana registaro diris, ke la [[problemo]] estis solvita pro la [[packontrakto]]j post la [[milito]]. Komence de 2005 la malfondo de la fonduso estis anoncita je marto 2007. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.biologie.de/biowiki/Trostfrauen |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-02-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927212451/http://www.biologie.de/biowiki/Trostfrauen |arkivdato=2007-09-27 }}</ref> <ref>[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F00C10FF39550C7B8CDDAA0894DF404482 Norimitsu Onishi, ''"Denial Reopens Wounds of Japan's Ex-Sex Slaves"'', The New York Times, 2007-03-08]</ref> === Du raportoj ĉe UN === En [[1996]], juristino el [[Srilanko]], [[Radhika Coomaraswamy]], prezentis [[raporto]]n pri militista sklaveco dum militoj al la [[Unuiĝintaj Nacioj|UN-komisiono]] pri [[homaj rajtoj]]. Du jarojn poste, raportisto usona, [[Gay McDougal]], prezentis raporton pri konsolvirinoj (temis pri aldono al la ĉefa raporto pri seksaj perfortoj en [[Jugoslavio]], kiu konsilas al Japanio: * agnoski plene la respondecon pri fondado de la konsolvirina sistemo kaj agnoski, ke tia sistemo perfortas la internacian juron; * prezenti pardonpeton kompletan kaj honestan, respondeci leĝe kaj doni garantion por ke tiaj krimoj neniam ripetiĝu; * kompensi registare la viktimojn kaj supervivintojn kaj tiujn, kiuj rajtas [[kompensaĵo]]n pro [[perforto]]j, per sumoj sufiĉaj por ripari la kaŭzitajn [[damaĝo]]jn kaj malhelpi ripeton; * starigi seriozan enketadon pri militista [[seksa sklaveco]], malfermi la mekanismon al la popolo kaj certigi la sekurecon historian de la dosieroj; * pripensi, konsultante la supervivintojn, starigi [[komisiono]]n pri [[vero]] kaj [[paco|repacigo]], kiu kreos historian dosieron pri la [[krimo]]j seksaj faritaj dum milito, transa periodo kaj [[okupado]]; * agnoski la viktimojn kaj supervivintojn kaj dediĉi al ili memorigajn [[monumento]]jn, [[muzeo]]n kaj [[biblioteko]]n, kaj doni [[promeso]]n, ke tiaj krimoj neniam ripetiĝos; * starigi edukajn projektojn, formalajn kaj malformalajn, kiel enmeto de tiu historia ĉapitro en la lernejajn [[libro]]jn de ĉiaj niveloj kaj subteni [[universitato|universitatanojn]] kaj [[verkisto]]jn por ebligi informon de la popolo, ĉefe de junuloj kaj estontaj generacioj, pri la perfortoj faritaj kaj suferoj eltenitaj; * subteni [[edukado]]n pri rilato inter la militista [[sklaveco|sklavecsistemo]] kaj la malegalrajto de seksoj, kaj pri la neceso certigi la egalrajton de seksoj kaj la respekton de la egalrajto de popoloj de la lando; * hejmenigi tiujn supervivintojn, kiuj deziras tion; * publikigi ĉiajn dosierojn kaj materialon, kiujn ĝi posedas, pri konsolejoj; * identigi kaj juĝi la ĉefajn respondeculojn pri instalo de konsolejoj kaj varbado de virinoj; * retrovi kaj redoni al familioj aŭ parencoj, kiuj deziras tion, la restaĵojn de la virinoj mortintaj dum tiu periodo. UN adoptis neniun el la du raportoj. === La internacia tribunalo de virinoj por kondamno de militkrimoj === La [[internacia tribunalo de virinoj por kondamno de militkrimoj]] vere antaŭenigis la aferon je internacia nivelo. Tiu [[tribunalo]] estis starigita de [[feminismo|feminismaj]] [[grupo]]j kaj [[ne-registara organizo|neregistaraj organizaĵoj]]. Ĝi okazis de la [[8-a de decembro|8-a]] ĝis la [[12-a de decembro]] [[2000]] en [[Tokio]]. Ĝia [[celo]] estis trakti la vivkondiĉojn de virinoj dum la [[konflikto]]j kaj agnoskigi seksan perforton kiel [[kontraŭhomara krimo]]. Multaj [[atesto|atestantoj]] partoprenis kaj [[pruvo]]j estis prezentitaj. La parto pri konsolvirinoj estis grava parto de la [[afero]]. La [[konkludo]]j de la tribunalo agnoskas la [[imperiestro de Japanio|imperiestron]] [[Hirohito]] kiel unu el la ĉefaj respondeculoj pri starigo de "konsolejoj" kaj petas de Japanio rekonon de la faktoj kaj publikan pardonpeton al la viktimoj. Tamen la tribunalo, malgraŭ sia nomo, havas nenian juran validecon. La tribunalo ankaŭ rekomendas, ke la eksaj [[aliancanoj]]: * tuj publikigu ĉiajn militistajn kaj registarajn dosierojn pri la starigo kaj funkciado de la "konsolvirina sistemo", kaj la kialoj pro kiuj tiuj [[krimo]]j ne estis juĝitaj de la [[internacia militista tribunalo por fora oriento]] ([[IMTFO]]); * tuj publikigu ĉiajn militistajn kaj registarajn dosierojn pri la malkulpo <!-- france: impunité-->de la imperiestro Hirohito antaŭ la IMTFO; * rekonu la fakton, ke ili mem nek agis, nek enketis, nek persekutis pri la krimoj kontraŭ eksaj konsolvirinoj kadre de la aferoj instruitaj postmilite kaj dum la lastaj 55 jaroj. La tribunalo aldone rekomendas, ke la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj ĉiuj membraj ŝtatoj: * faru ĉion necesan por ke la japana registaro koncedu plenan riparon al viktimoj, al supervivintoj kaj al tiuj, kiuj rajtas kompenson pro la perfortaĵoj faritaj kontraŭ ili; * petu opinion de la [[internacia justictribunalo]] pri la malleĝeco de la eksaj konsolejoj kaj la respondeco de la japana registaro en tiu afero. Kvankam la konkludoj plaĉas al feministoj kaj kelkaj [[amaskomunikilo]]j, la [[konservativulo]]j kritikas ilin pro maljustaĵoj. La akuzitoj nek ĉeestis (ĉiuj jam mortis), nek estis defenditaj. La kontraŭuloj de la tribunalo ne povis ĉeesti. Aldone la pruvoj kaj dosieroj ne estis objektive kontrolitaj. Tial, laŭ la kontraŭuloj, la tribunalo estis nura [[kunveno]]. === Debato ĉe la usona kongreso === En [[2007]], [[Mike Honda]] de la [[Usona Domo de Reprezentantoj]] proponis la rezolucion numero 121, kiu postulis, ke Japanio formale agnosku, pardonpetu kaj akceptu historian respondecon klare kaj nepridubinde, forĵetu ĉiajn postulojn, ke la afero de konsolvirinoj neniam okazis, eduku la nunan kaj ontajn generaciojn pri tiu abomena krimo, sekvante la rekomendojn de la internacia komunumo respektante la "konsolvirinojn". <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.govtrack.us/congress/billtext.xpd?bill=hr110-121 |titolo=H. Res. 121: Expressing the sense of the House of Representatives that the Government of Japan should formally... |alirdato=2007-04-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930032535/http://www.govtrack.us/congress/billtext.xpd?bill=hr110-121 |arkivdato=2007-09-30 }}</ref> === Deklaro de Abe === La [[2-an de marto]] [[2007]], la japana [[ĉefministro]] [[Abe Shinzo]] neis, ke militistoj devigis virinojn al seksa sklaveco dum la [[2-a Mondmilito]] en organizita maniero. Li diris, ke ''"estas fakto, ke ne ekzistas pruvo pri devigo"''. Antaŭ lia parolado grupo da juristoj de la ''Liberal Democratic Party'' pripensis revizon de la pardonpeto de Kono Yohei en [[1993]] al konsolvirinoj. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.yomiuri.co.jp/dy/editorial/20070307TDY04005.htm |titolo=The Yomiuri Shimbun, Don't misinterpret comfort women issue, 2007-03-07 |alirdato=2007-03-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070315224506/http://www.yomiuri.co.jp/dy/editorial/20070307TDY04005.htm |arkivdato=2007-03-15 }}</ref> La deklaro de Abe provokis negativan reagon el aziaj, eŭropaj kaj usonaj landoj. ''The New York Times'' skribis, ke ''"Ne temis pri komercaj bordeloj. Perfortoj, direkta kaj maldirekta, estis uzitaj por varbadi tiujn virinojn."''<ref>[http://www.nytimes.com/2007/03/06/opinion/06tues3.html The New York Times, No Comfort, 2007-03-06]</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Masakro de Nankingo]] * [[Japana societo por reformi historian lernolibron]] * [[Japanaj militkrimoj]] * [[Koreio Okupata de Japanio]] * [[Krimoj kontraŭ la homeco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.graswurzel.net/253/trostfrauen.shtml Konsolvirinoj (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070307151439/http://www.graswurzel.net/253/trostfrauen.shtml |date=2007-03-07 }} * [http://world.kbs.co.kr/german/news/news_detail.htm?No=15735 KBS World Radio: Konsolvirinoj unue atestas antaŭ usona kongreso, 16-a de februaro 2007 (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929120833/http://world.kbs.co.kr/german/news/news_detail.htm?No=15735 |date=2007-09-29 }} * [http://www.awf.or.jp/english/index.html Asian Women's Fund (angle, japane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070202081635/http://www.awf.or.jp/english/index.html |date=2007-02-02 }} * [http://www.amnestyinternational.be/doc/article8759.html Amnesty International (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070204002118/http://www.amnestyinternational.be/doc/article8759.html |date=2007-02-04 }} * [https://web.archive.org/web/20070221211242/http://www.aujourdhuilejapon.com/breves-article.asp?IdArticle=589 Tokio kritikas usonan rezoluciprojekton, 19-a de februaro 2007 (france)] == Bibliografio en Esperanto == * Teraĵima Toŝio, Eseoj pri paco kaj Esperanto, paĝoj 145-146, 2011, Japana Esperanta Librokooperativo, ISBN 978-4-88887-068-9 * NISHINO, Rumiko. ''Konsolvirinoj de Japana Imperia Armeo''. Sizuoka: Biblioteko Kolombo, 2007. * Redaktokomitato de la lernolibro pri komuna historio de Ĉinio, Japanio kaj Koreio. ''Historio por Malfermi Estontecon: Moderna Historio de Ĉinio, Japanio kaj Koreio''. Pekino: Fremdlingva Eldonejo, 2007. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Elstara}} {{ADLS|2007|16}} [[Kategorio:Historio de Japanio]] [[Kategorio:Dua Mondmilito]] 1cj5anl0m11j4z0997z9phiidm2el8e 0 195964 9419724 9413118 2026-07-03T20:33:14Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj 9419724 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando |pola_nomo=Dąbrowa Górnicza |genitivo=Dąbrowy Górniczej |blazono = POL Dąbrowa Górnicza COA 1.svg |flago = POL Dąbrowa Górnicza flag.svg |mapo = POL Dąbrowa Górnicza map.svg |slogano= |provinco=[[Silezio (provinco de Pollando)]] |distrikto= |distrikto-rajta=Jes |komunumo-speco=Urba |komunumo= |urba_komunumo=Jes |estro-titolo=Prezidanto de urbo |estro=Zbigniew Podraza |retpoŝto= |adreso-estraro=ul. Graniczna 21 |poŝtkodo-estraro=41-300 |telefono-estraro= (+48 32) 295 67 00 |fakso-estraro= (+48 32) 262 50 32 |poŝto-estraro=um@dabrowa-gornicza.pl |areo=188 |latitudo = 50/19 |longitudo = 19/16 |zomo = 9 |alto= |loĝantaro-dato=2005 |loĝantaro=131536 |denso=692 |aglomeraĵo=3487000 ([[Górnośląski Okręg Przemysłowy]] (GOP)) |tel_antaŭkodo= (+48) 32 |poŝtkodo=41-300 do 42-530 |aŭtokodo=SD |TERYT= |SIMC= |ĝemelaj_urboj= vidu supre |retpaĝaro=http://www.dabrowa-gornicza.pl/ |fondita= |urborajtoj=1916 }} '''Dąbrowa Górnicza''' estas [[distrikto|distrikta]] urbo en [[Silezio (provinco de Pollando)|Silezio]], kaj situas en la orienta parto de [[Górnośląski Okręg Przemysłowy]] en [[Pollando]]. == Dua Mondmilito == Dum la [[Dua Mondmilito]] oni uzis germanan nomon de la urbo Redenberg. La urbo antaŭe nur 12 jarojn de 1795 ĝis 1807 estis parto de la germanlingva [[reĝlando Prusio]], kaj kvankam ĝi estis proksima al la germana lingvoregiono kaj ankaŭ en la urbo ĉiam estis germanlingvanoj, ne estis kutima germana urbonomo eĉ inter la germanlingvaj urbanoj. La nomo Redenberg do nur estis inventaĵo de la naziaj okupantoj inter 1939 kaj 1945 kaj ne konsidereblas laŭleĝa historia urbonoma variaĵo. [[1943]] * 5.10. [[SS (organizo)|SS]] pafmortigis en [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] 20 polojn venĝe pro mortigo de germana policano el Dąbrowa Górnicza. * 16.10. En la urbo [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis 20 personojn, venĝe pro mortigo de ĝendarmo. * 26.10. Germana polico publike [[pendumo|pendumis]] 11 polojn pro mortigo de policano. * 19.11. [[Ordnungspolizei]] pendumis en Strzemieszyce, apud Dąbrowa Górnicza, 11 polajn komunistojn == Personoj ligitaj kun la urbo == * [[Kazimierz Imieliński]] (1929-2010), kuracisto kaj [[seksologio|seksologo]] * [[Stanisław Staszic]], pastro, filozofo, politikisto, [[geologio|geologo]] kaj poeto; malkovris [[karbo]]n kaj konstruis [[mino|Ministan Lernejon]] ''Sztygarka'' [ŝtiGARda] * [[Krzysztof Kieślowski]], filmreĝisoro; en la jaroj 1940-aj kaj 1950-aj loĝis en la kvartalo Strzemieszyce * [[Maria Konopnicka]], verkistino; ofte gastigis ĉe sia filino tie ĉi loĝanta. Dediĉis al Dąbrowa kelke da verketoj * [[Józef Piłsudski]], marŝalo; plurfoje estis en la urbo kaj priskribis ĝin en siaj artikoloj * [[Stefan Żeromski]], verkisto; vizitadis Dąbrowa, kio influis lian kreadon:''Ludzie bezdomni'', ''Popioły'', ''Róża''. == Esperanto == Sabate la [[28-a de januaro]] [[1933]] en la ĉambrego de nove organizita [[Świetlica]]{{klarigu}} en Dąbrowa Górnicza, str. Konopnickiej okazis unua organiza kunveno de la esperanta sekcio. Dum kunveno s-ro J. Smalec prelegis pri la temo „Deveno kaj nuna stato de la esperanta lingvo”. La prelegon partoprenis membroj kaj simpatiantoj de Świetlica, entute ĉirkaŭ 100 personoj, kiuj aplaŭde esprimis sian kontentecon ─ de l'okazinta prelego. Post la prelego estis organizita kurso de la lingvo [[Esperanto]]. Pro la malvasteco de l' ejo nombro de lernantoj estis limigita kaj oni akceptis nur 35 personojn. Unua leciono okazis la 3-an de februaro 1933. Gvidanto de novkreita sekcio kaj kurso estas s-ro J. Smalec. La 4-an de marto 1933 en la salonoj de Popoldomo en Dąbrowa Górnicza sub protekto de urba prezidanto s-ro Z. Madejski estas solene malfermita „Monda Ekspozicio de l' Artpentrado” (E.M.A.). Dum malferma parolo sejmdeputito s-ro Z. Madejski substrekis la signifon de tia entrepreno por la mondo kaj precipe por ni. La ekspozicio enhavas kolorajn reproduktaĵojn de plej famaj pentristoj el 26 landoj. Laŭ la kultura vidpunkto ĝi havas tre gravan signifon por la publiko kaj speciale por vizitantaj ĝin lernejanoj de popol- kaj mezlernejoj. De Dąbrowa Górnicza la ekspozicio migros al aliaj pli grandaj urboj de Pollando kaj poste eksterlanden. Al E.M.A. kaj ĝiaj multaj kunkreantoj ni lokaj esperantistoj tiuloke esprimas dankon kaj deziras kiel eble plej bonan sukceson. Danke al E.M.A. ni havis okazon trafi al instruistaro kaj al diferenta por Esperanto publiko. Tre afablaj organizantoj de E.M.A. gesinjoroj Czechowski<ref>Estis iu Bolesław Czechowski, kiu en proksimaj urboj en la 1930-aj jaroj faris Esperanto-kursojn. Ĉu temis pri li?</ref> kaj same lokaj artistoj klarigis al lernantaro la historion de arto. same ankaŭ historion de E.M.A. kunkreita de tutmonda esperantistaro. Loka Esperanto-Grupo „Ĉielruĝo” en salonoj de l'ekspozicio aranĝis prelegon pri la progreso de Esperanto. == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{pl}}) * [http://www.dawnadabrowa.pl/ Historio de Dąbrowa Górnicza en malnovaj poŝtkartoj kaj fotoj] [[Dosiero:Górnośląski Związek Metropolitalny.svg|eta|dekstra|300px|<!-- _Położenie_ _Dąbrowy_ _Górniczej_ w _konurbacji_ _Górnośląskiej_. -->]] [[Dosiero:Palac Kultury Zaglebia Dabrowa Gornicza 2.jpg|eta|dekstra|250px|<!-- Dąbrowa Górnicza, Palaco _Kultury_ _Zagłębia_ -->]] [[Dosiero:BIBLIO-GLOWNA.jpg|eta|<!-- _Miejska_ Biblioteko _Publiczna_ w _Dąbrowie_ _Górniczej_ -->]] [[Dosiero:Zielona3.jpg|eta|dekstra|250px|<!-- Dąbrowa Górnicza - ''Parko _Zielona_'' -->]] {{Ĝermo|Pollando}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Silezia provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] 4jfg5z29gp7ex1u6q8emikae8z6kh9j 0 196048 9419909 8869403 2026-07-04T05:15:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419909 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Kutno | slogano = | genitivo = Kutna | blazono = POL Kutno COA.svg | flago = | mapo = | provinco = [[Lodzio]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[distrikto Kutno]] | komunumo = komunumo Kutno | komunumo-speco = Urba | estro-titolo = Prezidanto | estro = Zbigniew Paweł Burzyński | urba_komunumo = Jes | retpoŝto = | adreso-estraro = pl. Piłsudskiego 18 | poŝtkodo-estraro = 99-300 | telefono-estraro = 24 254-24-17 | fakso-estraro = 24 254-28-36 | poŝto-estraro = | areo = 33.59 | alto = | latitudo = 52/14 | longitudo = 19/22 | zomo = 10 | loĝantaro-dato = 2004 | loĝantaro = 48141 | denso = 1433.2 | tel_antaŭkodo = 24 | poŝtkodo = 99-300, 99-301, 99-302 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = EKU | TERYT = 1101202011 | SIMC = | fondita = | urborajtoj = 1386 | ĝemelaj_urboj = [[Aubergenville]] ([[Francio]])<br /> [[Tauragė]] ([[Litovio]])<br />[[Sovetsk (urbo en Kaliningrada provinco)|Sovetsk (Tilsit,]] [[Rusio]])<br />[[Bat Jam]] ({{lang|he|בַּת יָם}}, [[Israelo]])<br />[[Myślenice]] ([[Pollando]]) | retpaĝaro = http://um.kutno.pl/ | domajno = kutno.pl | vikinovaĵoj = }} '''Kutno''' estas urbo en la provinco [[Lodzio]] de [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en ankaŭ samnoma [[distrikto Kutno]]. == Bibliografio == * ''Kutno'' * ''Kutnowskie Zeszyty Regionalne'' (Regionaj Kajeroj de Kutno) * Tomasz Skuza kaj Monika Glinda, ''Kutno i region kutnowski'' (Kutno kaj ties regiono) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.um.kutno.pl/ Urba Oficejo en Kutno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071008003153/http://www.um.kutno.pl/ |date=2007-10-08 }} * [http://jewish.kutno.free.fr/ Historio de judoj en Kutnie] {{Ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj de Lodza provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] 0b1gp7teb9sryu6khup1xt0fwypne8k 0 196086 9419612 9407662 2026-07-03T13:55:20Z Sj1mor 12103 9419612 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Malbork | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|eo|-|''Malborko, <small>historie</small> Marienburgo''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|la|latin|''Mariaeburgum''}} | alia_nomo2 = {{LingvoKunNomo|de|-|''Marienburg''}} | alia_nomo3 = {{LingvoKunNomo|lt|litov|''Malborkas, <small>historie</small> Marienburgas''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = Urbo de Maria /temas pri Dipatrino Maria – la patrino de Jesuo Kristo/) | oficiala_nomo = Malbork | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Panorama of Malbork Castle, part 4.jpg | dosiero_priskribo = La kastelo Malborko flanke de la Nogat-rivero <!-- *** Simboloj *** --> | flago = POL Malbork flag.svg | blazono = POL Malbork COA.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Pollando | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Pomeria Provinco | regiono_tipo = [[Provinco (Pollando)|Provinco]] | distrikto = Distrikto Malbork | distrikto_tipo = [[Distrikto (Pollando)|Distrikto]] | municipo = | municipo_tipo = Administra sidejo | komunumo = Malbork | komunumo_tipo = [[Komunumo (Pollando)|Komunumo]] | komunumo_noto = (urba tipo) | historiregiono = Pomerio | historiregiono1 = Okcidenta Prusio | historiregiono2 = Prusio | historiregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = | rivero = Nogat | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = [[kastelo Marienburg]] | memorindaĵo_noto = burgo | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | ŝoseo = | urbo_tipo = | urbo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Malbork | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 54 | lat_m = 02 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 19 | long_m = 02 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = 30 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_situo = | plej_malalta_leviĝo = 6 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 17.15 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 38175 | loĝantaro_dato = 2008 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1286 | establita_tipo = Urbaj rajtoj | ĉefulo = Mark Charzewski | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 82-200 ĝis 82-210 | areo_kodo = +48 55 | areo_kodo_tipo = Telefona antaŭkodo | kodo1 = GMB | kodo1_tipo = [[Aŭtokodoj en Pollando|Aŭtokodoj]] | kodo2 = 2209011 | kodo2_tipo = [[TERYT]] <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Pollando | mapo_lokumilo = Pollando <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.malbork.pl/ www.malbork.pl] | commons = Malbork | portalo = Pollando <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=11|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}}}} [[Dosiero:Malbork, Poland.JPG|eta|250px|maldekstra|fontano en la urbocentro, ĉe la strato Kościuszki, en la fono de maldekstro en la rozkolora domo estas la Muzeo de Malborko kaj la Turisma Inform-Centro kie estas ankaŭ la [[Esperanto]]-klubo "Kastelo" de la klubo [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto|EDE-Pollando]]]] [[Dosiero:Malbork, Tadeusza Kościuszki, informační centrum.JPG|eta|250px|maldekstra|La Muzeo de Malborko kaj la Turisma Inform-Centro kie estas ankaŭ la Esperanto-klubo "Kastelo" de EDE-Pollando]] '''Malbork''' ([{{IFA|ˈmalbɔrk}}]) ({{LingvoKunNomo|eo|-|[[Malborko]]}}; {{LingvoKunNomo|la|latin|''Mariaeburgum Mariae castrum, Marianopolis''}}; {{LingvoKunNomo|de|-|''Marienburg''}}; {{LingvoKunNomo|lt|litov|''Malborkas''}}; [[Kaŝubio|kaŝube]] ''Malbórg'') estas urbo en [[Pomeria Provinco]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma [[distrikto Malbork]]. [[Dosiero:Statue of Casimir IV Jagiellon in Malbork.JPG|eta|maldekstra|<center>La statuo de [[Kazimiro la 4-a (Pollando-Litovio)|Kazimiro la 4-a]], en la fono la rozkolora Muzeo de Malborko]] [[Dosiero:Weichseldelta.png|eta|maldekstra|150ra|<center>delto de [[Vistulo]]]] [[Dosiero:Rota do âmbar.jpg|eta|150ra|<center>La [[Sukcena Vojo]]]] [[Dosiero:Extent of the Hansa.png|eta|maldekstra|{{centre|La [[Hansa Ligo]] ĉirkaŭ la jaro 1400 {{Legendo|#99CC66|prusia zono}}}}]] [[Dosiero:Teutonic Order 1410.png|eta|180ra|dekstra|{{centre|La Ŝtato de [[Teŭtona ordeno]] en la jaro 1410}}]] [[Dosiero:Curzon-linio.svg|eta|180px|{{centre|[[Curzon-linio]] kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la [[Dua Mondmilito]]}}]] La urbo ĉiujare estas vizitata de preskaŭ miliono da turistoj. Allogas ilin interalie la ege interesa triparta, ruĝbrika kastelo ''Marienburg'' / ''Malbork'', situanta sur la dekstra bordo de Nogat-rivero (Nogat estas riverbrako de [[Vistulo]]), agnoskita en [[1994]] kiel historia monumento kaj en [[1997]] honorigita per la enskribo sur la listo de [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]]. La kastelo ''Marienburg'' / ''Malbork'' estas la plej norde situanta objekto el la 13 objektoj en la tuta Pollando kaj la plej proksima estas la [[Mezepoko|Mezepoka]] urbo de [[Toruń]] (komparu la [[Monda heredaĵo en Eŭropo#.C2.A0Pollando|liston de la heredaĵoj en Pollando]]). En la [[Mezepoko]] la urbo estis ano de la [[Hansa Ligo]]. == Prahistorio == Arkeologiaj trovaĵoj montras, ke la ĉirkaŭaĵo sude de Malborko, [[Tczew]] kaj [[Gdansko]] estis setligita de la homo jam inter la jaroj [[-3000|300]] kaj [[-1700|1700]] antaŭ nia erao, de en [[neolitiko]] kaj [[ĥalkolitiko]] / [[kuproepoko]]. La tiamaj setlantoj apartenis al la [[funelpokalkulturo]] kiu situis en la suda [[Skandinavio]] kaj norda [[Eŭropo]] (ekde [[Nederlando]] ĝis la hodiaŭa [[Ukrainio]]). Oni trovis ankaŭ ornamaĵojn kaj ilojn el la [[Hallstatt-epoko]] / halŝtata ferepoko ([[-500|500]]-[[-400|400]] jaroj antaŭ nia erao). El posta tempo oni trovis ĉi tie la romiajn restaĵojn el la [[1-a jarcento]] kaj la [[2-a jarcento]] [[p.K.]] de la t.n. [[Sukcena Vojo]] kiu ligis la [[Mediteraneo]]n kun la [[Balta Maro]]. En la [[2-a jarcento]] [[p.K.]] venis de suda [[Svedio]] la [[gotoj]] kiuj havas orient-ĝermanan devenon, ili praloĝis en suda parto de la nuntempa [[Svedio]] kaj en [[Gotlando]] kaj de tie translokiĝis al la [[riverdelto]] de [[Vistulo]] ili migris en la [[3-a jarcento]] [[p.K.]] suden kaj disiĝis al du partoj: la okcidentaj gotoj ([[visigotoj]]) setlis en [[Dakio]], la orientaj ([[ostrogotoj]]) en norda parto de la [[Nigra Maro]]. [[Gotoj]] estintaj en tiu regiono kreis la t. n. Wielbark-kulturon. Restaĵojn de la gota Wielbark-kulturo oni trovas en la urbokvartalo Wielbark kaj en la apuda vilaĝo Gościszewo kaj apude de vilaĝo Odry en [[Kaŝubio]] en [[Distrikto Chojnicki]]: tie aparte konata ekzemplo de la Wielbark-kulturo estas [[kromleĥo]]j, tio estas ŝtoncirkloj, parto de granda [[nekropolo]] de [[gotoj]]. == Historio == En la 12-a kaj komence de la 13-a jarcento tiu regiono estis nomata Pomezanio kaj grandparte apartenis al la [[Kaŝubio|kaŝubiaj princoj]]. Tiam 10 km suden de la nuna urbo Malborko la [[praprusoj]] aŭ [[Kaŝubio|kaŝubiaj princoj]] konstruis la lignan kastelon Zantyr (legu: Zantir) ĉe la dekstra bordo de la Nogat-rivero (bonvolu scii ke la rivero Nogat estis limo inter [[praprusoj]] kaj [[Kaŝubio]]). En la jaro [[1250]] la pomeria princo Sambor la Dua aŭ lia frato la princo Swiatopelk la Granda<!--(Świętopełk Wielki)--> vendas aŭ donacas la kastelon al la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] (aŭ al episkopo Kristiano). En la jaro [[1274]] la germanaj kavaliroj komencas konstrui la nunan kastelon parte de la materialoj de la malkonstruita kastelo Zantyr kaj nomis ĝin Marienburg (la burgo de Maria). Samtempe apude de la kastelo kreskas la setlejo kiu ricevas la [[urborajto]]jn en la jaro [[1286]]. Malborko ekde [[1309]] estis la sidejo de la grandaj majstroj de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] ([[Germana lingvo|germane]]: Deutscher Ritterorden) estas unu el la kristanaj kavaliraj ordenoj, kiuj estiĝis dum la 12-a jarcento en la teritorio de la tiutempe mallonge ekzistanta kristana [[Jerusalema reĝlando]]. Ĝia memdifino estis "protekti la interesojn de la kristanismo per militaj rimedoj", komence en la ĵus konkerita [[Jerusalema reĝlando]]. Tamen ne temis pri teologio, sed nur pri kristanismaj simboloj: baze la ordeno estis firma alianco de militistoj, kiu celis konkeri kaj kontroli plejeble grandan teritorion. Dum pli postaj jarcentoj la ordeno provis realigi tiun celon precipe en nordorienta [[Eŭropo]], dumtempe tre sukcese. La [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] konatas ankaŭ sub la pli mallonga nomo Germana Ordeno ([[germane]] Deutscher Orden, [[latine]] Ordo Teutonicus). Ĝiaj anoj rekoneblis pro elegantaj blankaj manteloj kun nigra kruco. Post la [[Dektrijara Milito]] ([[1454]] - [[1466]]) Malborkon konkeris [[Pollando]]. La Ordeno de germanaj kavaliroj tiam translokis sian sidejon al [[Kenigsbergo]]. Dum la unua [[Dispartigoj de Pollando|dispartigo de Pollando]] en [[1772]] la urbo ekapartenis al [[Prusio]]. Ĉe [[Tczew]] kaj Malborko - do ĉe la Vistula Baslando la armeo de [[Bonaparto]] kaj polaj legioj de [[Jan Henryk Dąbrowski|Dąbrowski]] staris la 17-an de januaro [[1807]]. La kastelon konkeris la armeo de [[Napoleono Bonaparto]] jam la 22-an de januaro. Persone [[Bonaparto]] tranoktis en la kastelo la 25-an de aprilo [[1807]]. La urbon [[Tĉevo]] konkeris la [[legio]]j de pola generalo [[Jan Henryk Dąbrowski]]. Ekde [[1945]] la urbo apartenas al Pollando kaj la germanaj loĝantoj estis forpelataj al centra kaj okcidenta [[Germanio]]. La belega, granda kastelo de la ordeno estis grave damaĝita dum la [[Dua Mondmilito]], sed poste restaŭrita. Nuntempe ĝi estas la ĉefa turisma allogaĵo de la urbo. == La [[kastelo Marienburg]] == [[Dosiero:Marienfigur-Marienburg-160429-095.jpg|eta|maldekstra|150ra|{{centre|La figuro de Dipatrino Maria en la blinda fenestro de la Maria-preĝejo de la Alta Kastelo, post la rekonstruo (2016)}}]] [[Dosiero:Malborg plan przyziemia zamku.jpg|eta|dekstra|{{centre|La plano de la fortikaĵo sude la altkastelo (A), norde la mezkastelo (B), okcidente preterfluas la rivero Nogat}}]] [[Dosiero:Zespół Zamku Krzeżackiego MALBORK 01.jpg|eta|250px|dekstra|{{centre|La kastelo flanke de la Nogat-rivero}}]] [[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 56.jpg|eta|{{centre|La kastelo}} ]] [[Dosiero:Marienburg-Hochschloss-160427-008a.jpg|eta|maldekstra|{{centre|La Alta Kastelo kun turo, vido el oriento, 2016}}]] [[Dosiero:Matejko Battle of Grunwald.jpg|maldekstra|eta|250px|{{centre|[[Batalo de Grunwald]] (la 15-an de julio [[1410]]), pentrita de [[Jan Matejko]]}}]] [[Dosiero:Panorama of Malbork Castle, part 4.jpg|eta|240px|{{centre|la kastelo flanke de la Nogat-rivero}}]] [[Dosiero:Marienburg-Bernsteinmuseum-160428-138.jpg|eta|dekstra|{{centre|La muzeo de [[sukceno]] en la Meza Kastelo, la sukcenelfaraĵoj}}]] [[Dosiero:Marienburg-Historikmuseum-160428-148.jpg|eta|maldekstra|{{centre|La historia muzeo en la Meza Kastelo, la mezepokaj [[glavo]]j}}]] [[Dosiero:Malbork (DerHexer) 2010-07-14 185.jpg|eta|dekstra|{{centre|La kastela muzeo}}]] [[Dosiero:Marienburg Ostpreußen, Stahlstich nach Domenico Quaglio, 1834.jpg|eta|maldekstre|240px|{{centre|gravuraĵo de Dominiko Quaglio, la kastelo, [[1834]]}}]] [[Dosiero:Marienburg (1890-1900).jpg|eta|250px|dekstra|<center>la kastelo, ĉirkaŭ [[1895]]]] [[Dosiero:Marienburg19001.jpg|maldekstre|eta|240px|<center>la kastelo, panoramo de la oriento, [[1901]]]] [[Dosiero:Malbork - Zamek Średni - Dziedziniec.JPG|eta|250px|dekstra|<center>kastelo, la korto de la Meza Kastelo]] [[Dosiero:636782 Malbork zamek wielki refektarz 03.JPG|eta|250px|maldekstra|<center>La Granda Refektorio en la Meza Kastelo]] [[Dosiero:636782 Malbork-zamek letni refektarz 01.JPG|eta|250px|dekstra|<center>La Somera Refektorio en la Alta Kastelo]] [[Dosiero:Malbork, Zamek Wysoki, Refektarz konwentu.jpg|eta|250px|maldekstra|{{centre|La refektorio en la Alta Kastelo}}]] [[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 32.jpg|eta|250px|dekstra|{{centre|La korto de la Alta Kastelo kun puto}}]] [[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 06.jpg|eta|maldekstra|{{centre|La enir-pordego de la okcidento kun la turoj flanke de la rivero Nogat}}]] [[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 12.jpg|eta|dekstra|150ra|{{centre|La enirejo al la Meza Kastelo kun la [[herso]] de la kastel-pordego}}]] [[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 38.jpg|eta|maldekstra|{{centre|La Meza Kastelo, la enirejo vidata de la korto}}]] [[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 24.jpg|eta|dekstra|{{centre|La defendmuroj flanke de la rivero Nogat, dekstre estas la Alta Kastelo kaj en la fono la Palaco de Altaj Majstroj de la ordeno}}]] [[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 18.jpg|eta|maldekstra|150ra|{{centre|La skulptaĵoj ĉe la enirejo al la kapelo de Sankta Anna en Alta Kastelo}}]] [[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 26.jpg|eta|dekstra|{{centre|La fenestroj en la Alta Kastelo}}]] [[Dosiero:Marienburg-Außenbefestigung-160429-101a.jpg|eta|maldekstra|Kastelo, kun [[barbakano]], vido de la oriento (2015)]] [[Dosiero:Zamek w Malborku 2004 ubt.jpeg|eta|250px|dekstra|<center>Kastelo, vido de la oriento]] [[Dosiero:Marienburg1.jpg|мини|десно|eta|250px|maldekstra|<center><center>Kastelo, vido de la oriento]] [[Dosiero:Nogat river and Malbork Castle in the afternoon.jpg|eta|250px|dekstra|<center>Vido al la kastelo kaj la rivero Nogat]] [[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 17.jpg|eta|maldekstra|<center>La kapelo de Sankta Anna en la Alta Kastelo, kun tri tomboŝtonoj de ordenestroj, i.a. de [[Winrich von Kniprode]]]] [[Dosiero:Winrich_von_Kniprode.jpg|eta|dekstra|150ra|{{centre|Statuo de la ordenestro [[Winrich von Kniprode]] sur la kastela korto de Meza Kastelo}}]] [[Dosiero:Salza,Feuchtwangen,Kniprode,Hohenzollern.JPG|eta|maldekstra|{{centre|de maldekstre: Hermann von Salza, Siegfried von Feuchtwangen, [[Winrich von Kniprode]], [[Albreĥto (Prusio)]], statuoj de la kvar ordenestroj, sur la korto de Meza Kastelo}}]] [[Dosiero:HM Albrecht von Preußen.JPG|eta|dekstra|150ra|{{centre|statuo de [[Albreĥto (Prusio)]] sur la korto de Meza Kastelo}}]] [[Dosiero:Malbork - Kościół św. Wawrzyńca.JPG|eta|maldekstra|<center>la preĝejo de la Sankta Laŭrenco, nun vendejo de suveniroj, sur la korto de Antaŭkastelo (Malalta Kastelo)]] La kastelo estas majstroverko de arkitekturo defenda kaj rezideja el la malfrua [[mezepoko]], ĝi estas [[Monda heredaĵo de Unesko]] unu el dekkelkaj en [[Pollando]] kaj unu el du norden de [[Varsovio]] (la dua estas en [[Toruń]]). Ĝi estas la plej granda gotika brika fortikaĵo en la mondo kun la surfaco ĉirkaŭ 21 hektaroj kaj kun la suma kub-amplekso de pli ol kvaronmiliono da kubaj metroj, entute la plej granda brika konstruaĵo manfarita de homoj. La kastelo estis konstruita etape, parto post parto, komence de la 1270-aj jaroj, kaj dum pasado de la tempo ĝi fariĝis la ĉefelemento de la defenda sistemo en la teŭtona [[Prusio]]. Komence (ĉ. la jaro [[1280]]) ĝi funkciis kiel unu el la teŭtonaj komandaj kasteloj. Jam de la jaro [[1309]] ĝi estis sidejo de la ordenestroj. Danke al plikonstruo en la 14-a jarcento ĝi ricevis la formon de triparta defend-ensemblo: la Alta Kastelo (klostro, tie unu [[ZEO]]), la Meza Kastelo (sidejo de la ordenestro kaj de la ĉefkomandanto, la politika kaj administra centro de la ordena ŝtato) kaj la Antaŭ-kastelo (vasta ekonomia bazo). Kiel ĉefurbo de la ordena ŝtato la kastelo fariĝis la centro diplomatia, armea, ekonomia kaj religia. Ĝis la mezo de la 15-a jarcento Marienburg estis konata kiel unu el la bazoj de la kruc-ekspedicioj al [[Litovio]] ([[Ĵemajtio]]) kaj [[Kurlando]] kaj tie okazadis la montraj turniroj kaj festenoj kiuj allogis al [[Prusio]] la kavaliraron el la tuta Eŭropo. La 15-an de julio [[1410]], post la malvenko de la ordena armeo en la [[Batalo de Grunwald]], la pola-litova armeo kun [[Listo de reĝoj de Pollando|pola reĝo]] [[Ladislao la 2-a]] ([[Jogaila]]) / [[Władysław la 2-a]] sieĝis la ordenan fortikaĵon, tamen sen sukceso, kio savis la ekziston de la Ordeno. Pro la politik-ekonomia krizo en la ordena ŝtato okazis ribelo fare de la regatoj (en [[1454]]) kaj rezulte de ĝi la enkorpigo al la Pola Reĝlando. En majo [[1457]] la ordenestro fuĝis de la kastelo Marienburg al [[Kenigsbergo]], la ordene dungitaj soldatoj konkeris la kastelon kaj ekmarĉandis kun la pola reĝo [[Kazimiro la 4-a (Pollando-Litovio)|Kazimiro la 4-a]]. De tiam, dum pli ol tri jarcentoj la regiono je la nomo [[Reĝa Prusio]] estis parto de la pola reĝlando kun multaj privilegioj por la loka germana loĝantaro. Post la unua [[Dispartigoj de Pollando|dispartigo de Pollando]] en [[1772]], la regiono [[Reĝa Prusio]] kun la fortikaĵo iĝis parto de [[Prusio]]. Dum tiu periodo la kastelo servis kiel kazerno kaj stokejo. Tiam la kastelo estis grave ruinigita, tamen ĝi revenis al la perdita gotika formo danke al rekonstruo fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcento fare de la arkitekto Conrad Steinbrecht {{prononco|'''ŝtaj'''nbre''h''t}}. En la jaro [[1945]] Marienburg doniĝas al Pollando kaj rericevas sian polan nomon Malbork. La kastelo denove grandparte estis ruinigita fine de la [[Dua Mondmilito]]. Daŭras ĝis nun la intensiva restaŭrado kaj rekonstruo de la kastelo, fare de interalie de lia direktoro '''Arkadiusz Binnebesel''' (esperantisto, filo de [[Bernard Binnebesel]] kiu en la jaro [[1909]] kunfondis Esperanto-rondon en [[Marienburg]]. En [[1997]] la arkitektura ensemblo de la kastelo honorigita per la enskribo sur la prestiĝa Registro de [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]]. Nun administras la fortreson ĉe la rivero Nogat la Kastela Muzeo fondita en [[1961]]. La ĉefaj taskoj de la muzeo estas la protekto de la historiaj valoroj de la kastelo, gvidado de konservadaj kaj esploraj laboroj, kolektado de la valoraĵoj por la konstantaj kaj portempaj ekspozicioj kaj ankaŭ la eduka tasko. La muzeo disponas je 23 kolektoj en kampo de arto, arkitekturo, arta metio kaj historio. La plej interesaj estas la kolektoj de: sukcenelfaraĵoj, armilaro, numismatikaĵoj, skulptarto kaj la detaloj de arkitekturo. Krom la ĉefa aktivado, la muzeo organizas simpoziojn, artajn kaj edukajn aranĝojn ekzemple koncertojn, teatraĵojn, kaj eĉ historiajn spektaklojn subĉielajn – i.a. “La sieĝo de Malborko”. La kastelo ĉe la rivero Nogat ofte servas kiel dekoracio por fari filmojn (televido, kinematografio). Vespere dum la someraj monatoj la vizitantoj povas admiri la spektaklon “Lumo kaj Sono”. En la rekonstruita karavanejo, nun kiel moderna Konferenca Centro “Karwan” /t.e. ”Karavanejo”/ - tie oni organizas laŭ specialaj mendoj – kunvenojn, festenojn, atelierojn kaj la kastelajn aventurajn ludojn. La muzeo funkcias dum la turisma sezono (de la 1-a de majo ĝis la 30-a de septembro) de la 9-a ĝis la 20-a horo. (la ekspoziciojn oni fermas je la 18:30 en la Meza Kastelo kaj je la 19:00 en la Alta Kastelo). Post la sezono la muzeo funkcias de la 10-a ĝis la 15-a horo. La spektaklo “Lumo kaj Sono” (nur en pola versio) sperteblas de la 1-a de majo ĝis la 15-a de septembro. === Altkastelo === La altkastelo konsistigas la plej malnovajn parton de Marienburg kaj estas laŭtipe kvadrata [[konvento]] kaj fortikaĵo. La kvar-ala konstruaĵo funkciis kiel bazo kaj loĝejo de la ordenaj kavaliroj. La norda alo de la altkastelo finkonstruata proksimume 1280 komence hejmigis krom la kapelo kaj la [[kapitulejo]] ankaŭ la dormejon de la ordenkavaliraj fratoj. Ĉefordenestro Dietrich von Altenburg pligrandigis ĝis 1344 la kapelon al preĝejo Sankta Maria, alkonstruigante plurlateran [[ĥorejo]]n elstaranta super la konstrukorpo de la altkastelo. Ĉe la ekstera muro de la ĥorfinaĵo ĝis 1945 troviĝis en niĉo plenplastika statuo de la Dipatrino tegita per kolora vitromozaiko. === Mezkastelo === La mezkastelo estis konstruata ekde 1309 kaj loĝigis gravajn instituciojn necesajn por la administrado de la ordeno kaj de la lando. En la mezkastelo ankaŭ troviĝis la sidejo de la ĉefordenestro kun la reprezentoĉambroj. Siegfried von Feuchtwangen, kiu en 1309 transigis la ĉefordenestran sidejon de [[Venecio]] al Marienburg, kaj Luther von Braunschweig elkonstruigis la mezkastelon. La plej grava parto de la mezkastelo estas ja la ĉefordenestra palaco. La profankonstruaĵo, starigata kaj finkonstruata en [[1400]] verŝajne laŭ planoj de Nikolaus Fellenstein (li devenis el [[Koblenz]] / [[Koblenco]]), montras arĥitekturan apartaĵon: Laŭ sia formo la ĉefordenestra palaco konvenas kun la tipo de loĝoturo kaj montras krom malaltGermanaj-[[Gotika arĥitekturo|gotikaj]] elementoj ankaŭ influojn de itala kaj flandra-burgonja konstrutradicio. Per tio la konstruaĵo ankaŭ montras sur la rilatoj de la [[ordeno de germanaj kavaliroj|Germana Ordeno]] vaste sin etendiĝantaj ĉe la turniĝo al la 15-a jarcento. La somera kaj la vintra manĝoĉambroj, du ĉambregoj troviĝantaj en la ĉefordenestra palaco, estis konstruataj por reprezentaj celoj de la ĉefordenestro kaj apartenas pro sia arĥitekturo al la plej imponaj enaj spacoj de la malfrua mezepoko. La stelovolbojn de la du lumotrafluataj, kvadrataj ĉambregoj portas pokaze ununura maldika granitkolono. Ŝtonbulo en la muro super la kameno en la somera manĝoĉambro laŭ legenda onidiro estus pafita dum la sieĝo de la fortikaĵo Marienburg en 1410 fare de la pola reĝo [[Ladislao la 2-a Jogajlo]] sur ĉi tiun pilastron portantan la volbon, por mortigi la ĉefordenestron Heinrich von Plauen kaj liajn konsilantojn per la kunfaleganta volbo. Inter 1822 kaj 1828 oni fasonis la someran manĝoĉambron laŭ konceptoj de [[Karl Friedrich Schinkel]]. [[Vitralo]]j verkitaj laŭ pentraĵoj de la [[berlina]] historiema pentristo Carl Wilhelm Kolbe montras scenojn el la ordena historio. En la iomete malpli granda vintra manĝoĉambro troveblas restaĵoj el la mezepokaj murpentraĵoj de Majstro Petro el la komenco de la 15-a jarcento. La manĝoĉambrego situanta en la mezkastelo apud la ĉefordenestra palaco longas 30 metrojn, havas malpezajn stelovolbojn, kiujn portas tri maldikaj ruĝaj granitpilastroj. === Antaŭkastelo === La antaŭkastelo ekzistis en 1309 elementece. En la kapelo de Sankta Laŭrenco (vidu la apudan foton), modesta konstruaĵo kun plata tegmento, sinapoga ĉe la ekstera muro de la antaŭkastelo, okazis la diservoj por la duonfratoj de la germankavalira ordeno kaj por la servantaj fratinoj. La kapelo entenis unu el la plej grandiozaj majstroverkoj pentrartaj de la 14-a jarcento en la ordenaj landoj, la altaro el la ordenkastelo [[Graudenz]] / [[Grudziądz]]. Ĉefordenestro Dietrich von Altenburg konstruigis la [[komandoro|komandorejon]] kaj palisoponton trans la riveron. Sub Heinrich von Plauen okazis meze de la 15-a jarcento plifortikigo de la defendoinstalaĵoj (Plauen-Remparo). Ekzistas ekde ĉi tiu tempo komplika sistemo el muroj, fosaĵoj kaj interremparaj spacoj kun parte kvarobla muroringo. La remparojn en la norda kaj orienta antaŭa kampo konstruis la svedoj en la jaroj 1656 ĝis 1659, kiuj antaŭe en 1655 estis [[invado|invadintaj]] [[Dua Pola-Sveda Milito|sangoverŝe kaj pereige]] en [[Pollando]]n. == Aliaj historiaj monumentoj == [[Dosiero:Marienburg Malbork Rathaus 1903.jpg|eta|150px|{{centre|Malnova [[urbodomo]], lignogravuraĵo el la jaro 1903}}]] [[Dosiero:Malbork ratusz (1).jpg|eta|maldekstra|160px|{{centre|Malnova [[urbodomo]] ([[gotiko]])}}]] [[Dosiero:Malbork (DerHexer) 2010-07-14 339a.jpg|eta|dekstra|200px|{{centre|La ruinaĵoj de la mezepoka [[Latinlernejo]], nun rekonstruita kiel Centro de Kulturo kaj Edukado}}]] [[Dosiero:Malbork Brama Mariacka.jpg|eta|maldekstra|140ra|{{centre|[[Maria]] Pordego}}]] [[Dosiero:636785 Malbork Brama Gancarska 01.JPG|eta|dekstra|140ra|{{centre|<small>La Potista Pordego (La Pordego de la [[Sankta Spirito]] / Elblonga pordego)</small>}}]] [[Dosiero:Malbork - Nogat i kościół św. Jana Chrzciciela.jpg|eta|maldekstra|mały|240px|{{centre|La [[Preĝejo]] de [[Sankta Johano la Baptisto]], la rivero Nogat kaj panoramo al la Vistula Baslando}}]] [[Dosiero:Malbork Stare Miasto.jpg|eta|dekstra|300px|{{centre|La Malnova Urbo kun dekstre videbla la [[Preĝejo]] de [[Sankta Johano la Baptisto]], la foto farita de la turo de la Alta Kastelo}}]] Krom la Teŭtona Kastelo, en la urbo vizitindaj estas la Malnova [[urbodomo]], gotika brika konstruaĵo el la 14-a jarcento, la ruinoj de la [[Mezepoko|Mezepoka]] t.n. [[Latinlernejo]], konstruita en la jaro [[1352]] fare de la Granda Majstro de la [[Teŭtona Ordeno]] [[Winrich von Kniprode]] (nun rekonstruita kaj servas por la Centro de Kulturo kaj Edukado) (vidu la foton) kaj mezepokaj defendmuroj kun la gotikaj pordegoj, de la sudo la [[Maria]] Pordego ankaŭ nomata la Ŝtum-pordego, ĉar vojo de ĝi direktis al la sekvonta teŭtona kastelo en la proksima urbo [[Sztum|Stuhm]] kaj de la oriento la Potista Pordego ankaŭ nomata la Pordego de la [[Sankta Spirito]] aŭ la Elblonga pordego, ĉar direktis la la alia teŭtona kastelo en la proksima urbo [[Elblongo]]. * [[Urbodomo]] – konstruita dum la jaroj 1365-1380 en la sama loko de la pli frua urbodomo. Rekonstruita en la fino de 15-a jarcento kaj en la jaro 1901 fare de arkitekto Konrad Steinbrecht. Konstruita je la plano de [[ortangulo]], kun kelo, duetaĝa. La tegmento duklina kun du ornamitaj [[gablo]]j (pinjonoj) kaj meze de la [[firsto]] estas kampanileto t.n. [[firstotureto]]. En la [[firstotureto]] estis sonorilo fandita en la jaro 1407. En la kelo antaŭ la [[Dua Mondmilito]] estis restoracio „Ratskeller” („Urbodoma Kelo”) kun la memorĉambro omaĝe al la tria [[prezidento]] de la [[Vajmara Respubliko]] [[Paul von Hindenburg]]. En la urbodomo en 90-aj jaroj de 20-a jc okazadis la E-kursoj fare de la E-rondo „Kastelo” kaj en la apuda brikdomo kun la apoteko „Sub la Ora Aglo” en la jaro 1909 oni fondis la unuan E-rondon. La brikdomo kun la apoteko ne plu ekzistas (detruita en 1945 dum la bombardado fare de la [[Ruĝa Armeo]]), sed tie estas trilingva (en Esperanto, la pola kaj la germana) E-memorŝtono okaze de la 100-jara datreveno ([[ZEO]]). * La [[Maria]] Pordego (Ŝtum-pordego) - konstruita kune kun la aliaj defend-muroj en la unua duono de la 14-a jc. Konstruita je la plano de [[ortangulo]] je 6,6 m kaj 7,6 m kaj 10 m alta. Ĝiajn [[fasado]]jn la sudan kaj la nordan ornamas blindaj fenestroj fermitaj de supre per pintaj arkoj. Tiu gotika defendturo post la [[incendio]] en la jaro 1838 ricevis la alkonstruitan surkonstruaĵon de la [[trabfakaĵo]]. En la jaroj [[1936]]/[[1937]] oni rekonstruis la tegmenton laŭ la projekto de la konstru-majstro Paŭlo Dombert. Oni malkonstruis la tureton, kaj la pordegon oni kovris per la [[groptegmento]] (t.e. la kvardekliva tegmento) kiu kovradis la [[krenelo]]jn / krenelaron kaj la tur[[horloĝo]]n oni metis en tiu ornama krenelaro. Post la [[Dua Mondmilito]] oni ne kovris la defendturon per la tegmento el [[1937]]. * La Potista Pordego (ankaŭ nomata la Pordego de la [[Sankta Spirito]] aŭ la [[Elblongo]]-pordego) – konstruita supozeble en la jaro 1380. Ĝi estas kvinetaĝa, 12 m alta, konstruita je la plano de [[ortangulo]] je 7,6 m kaj 9,4 m. Krom la chefa traveturejo apude estas du trairejoj por piedirantoj. Larĝaj [[friso]]j kiuj dividas la etaĝojn kaj blindaj fenestroj en la du supraj kaj la blazonaj ŝildoj en la plej alta etaĝo, kaj ortangulaj [[embrazuro]]j (paftruoj) bone videblaj de la orienta [[fasado]] de la defendturo. Simile aspektis la okcidenta [[fasado]] tamen ĝi ne posedis la grandan [[niĉo]]n kia estis de mala flanko kaj kiu estis alta je tri etaĝoj. * Indas rigardi ankaŭ la paroĥan preĝejon de [[Sankta Johano la Baptisto]] el la 13-a jc /tie [[ZEO]] - memortabulo honore al s-ano Bernard Binnebesel, la gotikan urbodomon el 1380, la fragmentojn de la urbaj fortikaĵoj kun la du pordegaj turoj ankaŭ la preĝejon de Dipatrino de Senĉesa Helpo el la 18-a jarcento. * Krome proksime de Malborko estas la belega katedralo kaj la kastelo de [[Kwidzyn|Marienwerder]] (ekde 1945 ''Kwidzyn''), la kastelo de [[Gniew|Mewe]] (ekde 1945 ''Gniew'', legu: gnjev), la ruinaĵoj de la kastelo de [[Stuhm]] (legu: ŝtum, ekde 1945 ''Sztum'') kaj la palaco de [[:pl:Waplewo Wielkie|Groß Waplitz (ekde 1945 ''Waplewo Wielkie'')]]. Sekve en la ĉirkaŭaĵo estas jenaj la plej interesaj historiaj urboj: [[Gdansko]] (la urbo de la [[19-a UK]] de E-o en [[1927]], kiam ĝi nomiĝis ''Dancigo''), [[Frombork]] (ĝis 1945 Frauenburg), la urbo de pola astronomo [[Nikolao Koperniko]]), [[Pelplin]] (la urbo de episkopo [[Konstantyn Dominik]], esperantisto, la estonta [[beatulo]]) kaj [[Toruno]] - la naskiĝurbo de [[Nikolao Koperniko]]). == Filmoj pri Malborko aŭ faritaj i.a. tie == * [[La kruckavaliroj (filmo)]] ("La Teŭtonoj") (filmo) (pole: ''Krzyżacy'') de la pola [[reĝisoro]] [[Aleksander Ford]] (1960) pri la [[Batalo de Grunwald]]. Unu el aktoroj: [[Emil Karewicz]]. * "La Sorĉisto" (pole: ''Wiedźmin'') (fantazia filmo), de la jaroj: 2000–2001, premiero: de la filmo 2001, de la seria TV-filmo en la jaro 2002, de pola [[reĝisoro]] Marek Brodzki * "Der Unhold" (germane); "La Roi des aulnes" (france), "the Ogre" (angle), Esperante: "La Reĝo de Alnoj", pole: "Król Olch") germana-angla-franca filmo pri la [[Dua Mondmilito]] kun la ĉefrolulo [[John Malkovich]] de la germana [[reĝisoro]] [[Volker Schlöndorff]] * [[Koperniko (filmo)]] (pole: ''Kopernik'') – pola-germana filmbiografio reĝisorita de [[Ewa Petelska|Eva Petelska]] kaj [[Czesław Petelski|Ĉeslavo Petelski]] el [[1972]] okaze de jubileo de 500-jaroj de la naskiĝo de fama pola astronomo [[Nikolao Koperniko]]. Preskaŭ samtempe estis farita samtitola filmserio. Premiero de la filmo 1973. * [[Aŭteto kaj templanoj]] (pole: ''Samochodzik i templariusze'') – populara pola filmserio porjunulara el [[1971]] reĝisorita de Hubert Drapella. Ĝi estas filmadapto de novelo de Zbigniew Nienacki (ankaŭ aŭtoro de scenaro) simile titolita ''Sinjoro Aŭteto kaj templanoj''. Ĉefan rolon ludis [[Stanisław Mikulski]]. Kiel ''sinjoro Aŭteto'' estas li historiisto de arto, proprietulo de neordinara aŭto veturanta-flosanta kaj detektivo-amatoro, kiu kun helpo de skoltoj serĉas trezorojn de [[Templanoj|ordeno de la templanoj]]. == Esperanto en Malborko == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|maldekstra|40px]] Ĉar inter vizitantoj de Malborko estas multaj konataj homoj el la mondo, i.a. [[Nobel]]-premiitoj, diplomatoj, parlamentanoj, politikistoj, sciencistoj kaj kultur-aktivistoj, kiaj estas esperantistoj aŭ apogantoj de la ideo de interkompreniĝo kaj de la pontlingvo Esperanto, loka E-klubo "Kastelo" kun Urba Konsilantaro de Malborko prenis la ideon, ke ili plantu en parko Esperanto (t.e. Skvaro Esperanto / <ref>http://malbork.naszemiasto.pl/artykul/malbork-odmieniony-park-swiata-ale-esperantysci-maja-uwagi,1929134,artgal,t,id,tm.html</ref><ref>http://malbork.naszemiasto.pl/tag/skwer-esperanto-malbork.html</ref>), en la jaro 2000 nomita "Parko de la Mondo" sian arbeton kaj malkovru la E-memorŝtonon nome de sia lando aŭ urbo kreante tiamaniere la unikan esperantistan Parkon de la Mondo. Tio estas komuna kontribuo por proksimigo de la nacioj jam antaŭ la plivastigo de [[Eŭropa Unio]]. Al la ideo jam aliĝis elstaraj agantoj kaj E-organizoj kaj dum kelkaj solenaĵoj okazis plantado de la arbetoj kaj inaŭguro de la E-memorŝtono. Ekzemple dum publika solenaĵo la 20-22-an de septembro [[2002]] partoprenis delegacioj el 12 landoj, inter ili ankaŭ delegacio de Ĉeĥa Fervojista Sekcio [[IFEF]]-FISAIC ČD. En la Parko de la Mondo, en kies centro staras bela monumento de d-ro [[Ludoviko Zamenhof]] (inaŭgurita la 11-an de junio [[2000]] de la Urbestro de Malborko mag. Mieczysław Roeding kaj Vicurbestrino de Malborko d-ino Danuta Stanek-Gutowska, esperantistino), kverko "Esperanto" (inaŭgurita la 1-an de aprilo [[2000]]) kaj dekdulingva [[obelisko]] kun i.a. la teksto en Esperanto: PACO REGU SUR LA TERO - donaco de la urbo [[Seatlo]] / [[Seattle]] kaj [[Seatla Esperanto-Societo]] (inaŭgurita de prof. Georgo Dobrzyński / Jerzy Dobrzyński, Honora Civitano de [[Usono]], tio okazis la 24-an de julio [[2007]] kun 240 esperantistoj el 20 landoj - la partoprenantoj de la 18-a [[EEK]] /[[Ekumena Esperanto-Kongreso]]/ en [[Pelplin]] (Pelplino). Nuntempe troviĝas apud plantitaj arboj jam pli ol kvardek ŝtonoj kun surskriboj ĉizitaj en Esperanto, inter ili tiuj de [[Aŭstralio]], [[Barato]], [[Britujo]], [[Bulgario]] (la platanaceron kaj E-memorŝtonon "Bulgario" plantis prof. d-ro habil. Boĵidar Leonov, la rektoro de E-Universitato en [[Karlovo]], prezidanto de [[EDE]]-Bulgario), [[Ĉeĥio]], [[Ĉilio]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Hungario]], [[Italio]], [[Irlando]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Pollando]], [[Rusio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Japanio]], [[Brazilo]], [[Koreio]], [[Slovenio]] / [[Mariboro]], [[Eŭropa Unio]], [[DR Kongo]], [[Usono]] (omaĝe al Antoni Grabowski), [[Israelo]], [[Hispanio]] kaj [[Valencio]], [[Vatikano]] kaj aliaj ekz. Ŝtono de [[Romaoj]], [[Kaŝubio]] la ŝtono de [[Kaŝuboj]], tri ŝtonoj: [[Sölvesborg]], [[Nordhorn]], [[Neubrandenburg]] - de la partnerurboj de Malborko. Pri lokigo de la ŝtonoj apud plantotaj arbetoj traktis aŭ traktas [[Aŭstrio]], [[Kanado]], [[Svislando]], [[Ĉinio]], [[Belgio]], [[Slovakio]] kaj [[Luzacio]] (ŝtono de [[soraboj]]). === [[ZEO]]-j en Malborko === En Malborko tutmonde estas la plej multaj [[ZEO]] [[Zamenhof/Esperanto-Objekto]]j (<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.razemztoba.pl/beta/wai/index.php?NS=srodek&nrartyk=282 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160927132112/http://www.razemztoba.pl/beta/wai/index.php?NS=srodek&nrartyk=282 |arkivdato=2016-09-27 }}</ref>). Post vizito de du sciencistoj, de germana [[Nobel]]premiito [[Reinhard Selten]] kaj aŭstralia kandidato por tiu premio, Robin Pope, kiuj la 9-an de novembro [[2002]] plantis en la Parko de la Mondo arbetojn de siaj landoj kaj inaŭguris ŝtonojn kun surskriboj ĉizitaj en Esperanto, kaj post la aliaj vizitoj ekz. de s-ano [[Miyoshi Etsuo]], Prezidanto de Kompanio [[Swany]] el [[Japanio]] (la 25-an de julio [[2003]]) kaj s-anino [[Margareta Handzlik]], eŭropdeputitino ([[MEP]]) (la 21-an de julio [[2005]]) la nombro de [[ZEO]]-j en tiu ĉi urbo atingis la nombron 35 da ZEO-j. La 30-an de junio [[2011]] oni inaŭguris la Esperanto-memorŝtonon "mecenato de Esperanto" omaĝe al [[Etsuo Miyoshi]] kaj ĉe tiu [[ZEO]] la vojevodo de [[Pomerio]] [[Roman Zaborowski]] distingis la eminentan japanon per la alta Ŝtata Ordeno dekrete donita de [[Prezidento de Pollando]] [[Bronisław Komorowski]] pro la promociigo de Esperanto kaj pola kulturo en [[Eŭropo]] kaj en la tuta mondo. La merita esperantisto el Gdinio Kazimierz Krzyżak (prononcu:Kazimiro Kĵiĵak) tuj poste kun la vojevodo [[Roman Zaborowski]] kaj kun Prezidanto de la Pomeria Sejmeto kaj kun Prezidanto de la Pomeri-Kaŝuba Asocio plantis kverkon "[[Kaŝubio]]" kaj inaŭguris la Esperanto-memorŝtonon la 43-an [[ZEO]]-n en Malborko (la [[ZEO]]-n sponsoris la [[Pola Asocio Eŭropo-Demokratio-Esperanto]] (<ref>http://malbork.naszemiasto.pl/artykul/nowe-kamienie-w-parku-swiata-juz-odsloniete,971025,artgal,t,id,tm.html</ref>). === La Esperanto-Movado en Malborko === [[Dosiero:Marienburg, Hohe Lauben und Schloß.JPG|eta|dekstra|250px|Foirejo de la Malnova Urbo en Malborko kun la Arkadoj, ĉirkaŭ 1935 j / sur la Foirejo estas [[ZEO]] "100 jara jubileo de E-o en Malborko"]] [[Dosiero:Malbork kosciol pw sw jana.jpg|eta|maldekstra|240px|[[gotika arkitekturo|Gotika]] [[preĝejo]] de [[Sankta Johano la Baptisto]] (apude [[ZEO]] omaĝe al esperantisto, papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]; kaj interne de la preĝejo [[ZEO]] omaĝe al la esperantisto Bernardo Binnebesel)]] Esperanto kaj E-Movado en Malborko havas longan tradicion. En [[1909]] dum kunveno de la membroj de Orient-Germana Esperanta Ligo ("Ogelo") fondiĝis grupo esperantista de Malborko (tiame dum la [[Dispartigoj de Pollando|dispartigo de Pollando]] troviĝis en [[Prusio]] kaj oficiala nomo estis: Marienburg), kies prezidanto estiĝis apotekisto Heinrich Mehrländer. Nuntempe E-klubo "Kastelo" kun prezidanto [[Eduardo Kozyra]] kunligas ĉ. 40 esperantistojn. E-kunvenoj okazas unufoje monate, E-kurso ĉiusemajne en la Urbodomo. En la Urbodomo estas E-klubejo kaj E-biblioteko kaj en Publika Biblioteko "Bona Novaĵo" troviĝas riĉa Esperanto-Fako ĉe Kristana Baptista Preĝejo apud la placo Zamenhof. Krome unufoje monate okazas Esperanto-diservo en Katolika Paroĥejo de la Descendo de la S-ta Spirito, str. Nogatowa 7, sabate (14-15 h), poste ĉe la preĝeja klubejo E-renkontiĝo (15-17 h) kun pastro, mag. Eŭgeno Grzesik. La [[10-an de septembro]] [[2002]] vizitis Parkon de la Mondo ankaŭ prof. d-ro [[Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof|L. C. Zaleski-Zamenhof]] (nepo de [[L.L. Zamenhof]]) kun edzino, li tiutage solene metis florojn ĉe monumento de [[Ludoviko Zamenhof]] kaj solene malkovris E-memorŝtonon ĉe arbo de "Francio". Pri la vizitoj en la "parko de la mondo" en [[2004]] red. [[Roman Dobrzyński]] faris filmon "sieĝoj de Malborko" en la versioj la pola /oficiale por la Pola Televido/ kaj en Esperanto. La filmo montras kiel la lokaj esperantistoj kontribuas al evoluo de sia urbo. La 1a - [[3a de decembro]] [[2006]] okazis en Malborko la 6a Kunveno de [[PEJ]] kun la vizito al esperantista Parko de la Mondo kaj la Teŭtona Kastelo (<ref>http://pej.pl/pl/o-nas/dokumenty/6-zjazd-pme/</ref>). Fine de la jaro [[2007]] (de la 26-a de decembro [[2007]] ĝis 2-a de januaro [[2008]]) okazis en Malborko la junulara E-renkontiĝo [[Ago-Semajno]] kun 228 aliĝintoj el pli ol 30 landoj. La partoprenantoj tiam povis eniri kastelon senpage, kiam ili montris nomŝildon de la renkontiĝo [[Ago-Semajno]] (<ref>https://www.youtube.com/watch?v=HglvxqOQlz4</ref>). Post la [[94-a UK]] en [[Bjalistoko]], la 1-a ĝis 5-a de aŭgusto [[2009]] okazis en Malborko la Oficiala POST-KONGRESO de [[UEA]], Alta Protektanto de la postkongreso estis Prezidanto de [[Senato (Pollando)|Pola Senato]] [[:en:Bogdan Borusewicz|Bogdan Borusewicz]]. La inaŭguro okazis en Gdinio kun partopreno de 80 esperantistoj el 28 landoj (el kvar kontinentoj) kaj krome du kaŝubaj folklor-ensembloj: el komunumo Linia - infan-junulara (45 persona) "Kaŝuba Familio" kaj plenkreskuloj el la folklor-ensemblo "Gdynia" (Gdinio) (29 persona). Partoprenis i.a. Prezidanto de [[UEA]] d-ro [[Probal Dasgupta]], Prezidanto de [[Akademio de Esperanto]] ([[AdE]] prof. d-ro [[John C. Wells]], Vicprezidantino de [[UEA]] [[Claude Nourmont]], Vicprezidanto de [[Akademio de Esperanto]] ([[AdE]]) [[Brian Moon]]... , Gdanska Televido (TVGdańsk) kaj [[Gazeta Wyborcza]] [legu: gazeta viborĉa] ({{eo}} ''Elekta gazeto'') ... oni kune inaŭguris en Gdinio sur la Ŝtona Monto la novan [[ZEO]]-n "Esperanto-Kverkon" kion memorigas la dulingva memortabulo (<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.malbork.pl/um//index2.php?option=content&task=view&id=3376&pop=1&page=0 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161002162625/http://www.malbork.pl/um//index2.php?option=content&task=view&id=3376&pop=1&page=0 |arkivdato=2016-10-02 }}</ref>). Dum la postkongreso en Malborko estis inaŭgurita trilingva E-memorŝtono /Esperanto-pola-germana/ en la loko kie antaŭ 100 jaroj oni fondis E-grupon (precize la 16-an de aŭgusto 1909 jaro). (<ref name="ŝtonoj">[https://web.archive.org/web/20190201013704/http://www.marienburg.pl/viewtopic.php?t=434 bildigoj de la ŝtonoj en pola teksto de [[blogo]]</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.malbork.pl/um/06pdf/historia_esperanto_2009.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160305040627/http://www.malbork.pl/um/06pdf/historia_esperanto_2009.pdf |arkivdato=2016-03-05 }}</ref>) kaj krome kavar aliaj [[ZEO]]-j, "[[Vatikano]]", omaĝe al pola papo, [[Johano Paŭlo la 2-a]] kiu estis esperantisto<ref name="ŝtonoj"/>, "[[Barato]]", inaŭguris ĝin prezidanto de UEA d-ro [[Probal Dasgupta]], "[[Britio]]", inaŭguris ĝin prezidanto de Akademio de Esperanto prof. [[John C. Wells]], kaj "[[Usono]]", inaŭguris ĝin vicprezidanto de Kongreso de Poloj en [[Usono]], prof. Zbigniew Anthony Kruszewski, nepo de [[Antoni Grabowski]], kaj pro tio la E-memorŝtono estas omaĝe al la patro de E-poezio [[Antoni Grabowski]].<ref name="ŝtonoj"/> La 5-an de aŭgusto [[2009]] kadre de la Postkongreso okazis la tuttaga busa ekskurso al la proksima de Malborko la germana [[ekstermejo]] de la [[Dua Mondmilito]] en Stutthof (apud la vilaĝo Sztutowo) kie por tiu vizito la Muzeo de la Ekstermejo faris la ekspozicion "Esperanto en la mortkoncentrejo Stutthof" (<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://stutthof.org/node/104 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-10-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161212131805/http://stutthof.org/node/104 |arkivdato=2016-12-12}}</ref> De la 4-a ĝis 25-a de januaro [[2013]] gastis en la Malborka Urbodomo dum sia turneo tra tuta [[Pollando]] la Senata [[Esperanto]]-ekspozicio (<ref>http://malbork.naszemiasto.pl/artykul/malbork-ekspozycja-o-jezyku-esperanto-w-urzedzie-miasta-juz,1677887,artgal,t,id,tm.html</ref>, <ref>http://www.82-200.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=2753&Itemid=35</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.visitmalbork.pl/download/kal_2013/2013_pl.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130615035601/http://www.visitmalbork.pl/download/kal_2013/2013_pl.pdf |arkivdato=2013-06-15 }}</ref>,<ref>http://malbork.naszemiasto.pl/tag/edward-kozyra.html</ref>), kiu unue estis oktobre [[2012]] en Pola [[Senato]] kaj organizita okaze de la 125-jara Jubileo de Esperanto fare de [[Pola Asocio Eŭropo-Demokratio-Esperanto]] (EDE-Pollando) kun financa helpo de Mecenato de Esperanto [[Etsuo Miyoshi]]. La ekspozicion kunorganizis la Kastela Muzeo en Malborko kaj la Urba Oficejo. La vernisaĝo de la elspozicio okazis la 4-an de januaro - inaŭguris ĝin la Urbestro Andreo Rychłowski kaj Prezidanto de la Urba Konsilantaro Arkadio Mroczkowski, ĉeestis ankaŭ Direktoro de la Kastela Muzeo prof. Janusz Hochleitner kaj adjunkto de la Kastela Muzeo Eva Kasprzyk (esperantistino) kiu estis la kuratoro de la ekspozicio. La regalon kun i.a. Esperanto-medoj financis la Urbestro. La 25-an de januaro [[2013]] la ekspozicio veturis al urbo [[Nowy Staw]] (Nova Stavo), kie la vernisaĝo okazis la 27-an de januaro en la Baslanda Galerio. De [[2011]] tre aktivas en Malborko la E-rondo "Kastelo" kiu apartenas al [[Pola Asocio Eŭropo-Demokratio-Esperanto]]; la prezidanto de la rondo kol. [[Eduardo Kozyra]] estas vicprezidanto de la estraro de EDE-Pollando, kaj de la jaro [[2015]] la prezidanto de la estraro de [[EDE]]-Pollando. Post la apero de la artikolo en la "Balta Ĵurnalo" (la 6-an de majo 2016) pri la vortaro de [[Eduardo Kozyra]] trilingva ESP-ANG-POLA VORTARO (5-voluma, preskaŭ 2000-paĝa) kun la foto sur kiu Kozyra enmanigas al la Vic-ministro pri Kulturo [[Jarosław Sellin]] (<ref>http://malbork.naszemiasto.pl/artykul/malborczyk-napisal-najwiekszy-slownik-dla-esperantystow,3728743,art,t,id,tm.html</ref>) la vortaron - okazis granda eĥo en nia regiono kun la ekinteresiĝo pri Esperanto. Ekzemple la fakultatestrino de la plej granda nepublika altlernejo en norda Pollando en [[Bydgoszcz]], filio en [[Malborko]] ''Patrycja Kozłowska'' invitis la aŭtoron de la vortaro kun propono, ke li oficiale faru la E-kursojn por la studentoj de tiu altlernejo komence de la oktobro 2016. Krome ŝi proponis apartan E-kurson (grupon) por la profesoroj kaj instruistoj de tiu Supera Altlernejo pri Mastrumado, interalie jam aliĝis al tiu "profesora grupo" persone la fakultatestrino ''Patrycja Kozłowska'' kaj ŝia fratino ''Maria'', lekciistino pri la angla. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj]] == Transporto == [[Dosiero:Malbork - dworzec PKP.jpg|eta|dekstra|240px|<center>la urba stacidomo de 1852]] Malborko havas regulan kaj rapidan trajnkonekton al [[Varsovio]] (tiuj trajnoj vojaĝas de aŭ al Gdansko kaj Gdinio / [[Gdynia]]) kaj al Elblongo / [[Elbląg]]; ankaŭ havas tre bonan ŝosean trafikan kunligon, speciale kun Gdansko, Elblongo kaj [[Varsovio]], kaj ankaŭ kun [[Germanio]], [[Rusio]] kaj [[Skandinavio]] (i.a. danke al la [[Flughaveno Lech Wałęsa en Gdansko]] de la [[Triurbo]] Gdansko-Sopoto-Gdinio kaj danke al la marhavenoj en Gdansko kaj Gdinio). * La fervojstacidomo en Malborko estas unu el la plej belaj kaj unu el la plej malnovaj en [[Pollando]]. Tie dum la Tutpollanda Kongreso de Fervojistoj-Esperantistoj estis granda ekspozicio de Esperanto (dum la jaro [[2002]]), la unikan stacidomon vizitis ankaŭ IFEF-kongresanoj dum ilia Kongreso en Pollando en la jaro [[2008]] post la oficiala inaŭguro de [[IFEF]]-[[ZEO]] en la Parko de la Mondo en Malborko. == Urbaj ĝemeliĝoj == * {{Ĝemeleco|Nordhorn|Germanio|Malsupra Saksio}} * {{Ĝemeleco|Margny-les-Compiègne|Francio}} * {{Ĝemeleco|Sölvesborg|Svedio}} * {{Ĝemeleco|Trakai|Litovio}} * {{Ĝemeleco|Monheim am Rhein|Germanio|Nordrejn-Vestfalio}} * {{Ĝemeleco|Offagna|Italio}} == Famaj homoj ligitaj kun la urbo == * [[Grzegorz Lato]] (n. 1950) - futbalisto * [[Tadeusz Cymański]] (n. 1955) - politikisto, favora por [[Esperanto]] * Heinz Galinski (1912-1992) - prezidanto de Juda Komunumo por Germanio * Jan Mela (n. 1988) - handikapulo kiu dum unu jaro venkis du polusojn kun [[Marek Kamiński]] * Izabela Bełcik (n. 1980) - volejbalistino * Rafał Murawski (n. 1981) - futbalisto * Marcelina Zawadzka (n. 1989) - modelino, ŝi venkis en la belulin-konkurso 2011 en Pollando * [[Marie Loeper-Housselle]] (1837-1916), feminisma pionirino * [[Peter Smalun]], dezajnisto de vazaro <center><gallery> dosiero:Bundesarchiv B 145 Bild-P094007, Berlin, Heinz Galinski vor jüdischem Gemeindehaus.jpg|<center>Heinz Galinski antaŭ la sidejo de Juda Komunumo en [[Berlino]] (januaro 1967) dosiero:Posel-cymanski-tadeusz-2013-11m.jpg|<center>[[Tadeusz Cymański]], pola politikisto, favora por [[Esperanto]] dosiero:Grzegorz Lato by Slawek.jpg|<center>Grzegorz Lato, pola futbalisto dosiero:Marcelina Zawadzka.jpg|<center>Marcelina Zawadzka - modelino, ŝi venkis en la belulin-konkurso 2011 en Pollando dosiero:Izabela Bełcik 2015 02.jpg|<center>Izabela Bałcik - volejbalistino dosiero:Rafał Murawski 2015.jpg|<center>Rafał Murawski - futbalisto </gallery></center> == Honoraj civitanoj de Marienburg == * 1828 – Wilhelm Ludwig Haebler * Johann Peter Monath * 1915 – [[Paul von Hindenburg]] (de la jaro [[1915]]) La tria prezidento de [[Vajmara Respubliko]] [naskiĝinta la {{daton|2|oktobro|1847}} en [[Poznan|Posen]], mortinta la {{daton|2|aŭgusto|1934}} en sia familia bieno ''Neudeck'' (nun ''Ogrodzieniec'') apud [[Susz|Resenberg]] (nun ''Susz'') - nur 60 km de la urbo). * Karl Monath * Arthur Born * 1919 – Konrad Steinbrecht, germana arkitekto kiu dum la jaroj [[1882]] - [[1921]] gvidis la rekonstruon de la kastelo ''Marienburg'' * 1925 – [[Max Halbe]] * 1942 – Bernhard Schmid, germana arkitekto kiu kontinuis dum la jaroj [[1921]] - [[1941]] la rekonstruon de la kastelo ''Marienburg'' post Konrad Steinbrecht * 1944 – Erich Abraham == Honoraj civitanoj de Malbork == * 1947 – divizi-generalo Marian Spychalski * 1994 – Hall Trøan Galaaen * 1994 – Olav Bergene Holm * 1996 – Søren Odberg * 1996 – Marit Buhaug * 1996 – Erling Hansen * 1996 – Hermann Schäpers * 1996 – Anne Lystad * 1996 – Ingebjärg Christiansen * 1996 – Lizzi Hansen * 1996 – Turid Pettersen * 1996 – Johan Stensrud * 1997 – Michel Marbot * 2003 – Michael Leier * 2004 – Maria Prior-Nowak * 2006 – d-ro Chrystian Meyl * 2008 – Maria Luiza von Sethe == Fotaro == {{Granda dosiero|Marienburg 2004 Panorama.jpg|2000px|La panoramo de la kastelo ''Marienburg'' / ''Malbork'' en 2004}} <center><gallery perrow=5> Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|<center>la kastelo ''Marienburg'' / ''Malbork'', flanke de okcidento (13-a jc) Dosiero:Malbork Die Gartenlaube 1859.JPG|<center>la kastelo ''Marienburg'' / ''Malbork'', ĉirkaŭ la jaro [[1859]] Dosiero:Malbork zamek2.JPG|<center>parto de la Meza Kastelo - La Palaco de la ordenestroj Dosiero:Salza,Feuchtwangen,Kniprode,Hohenzollern.JPG|Kvar statuoj de ordenestroj starantaj sur la korto de la Meza Kastelo, de maldekstre: Salza, Feuchtwangen, [[Winrich von Kniprode|Kniprode]] kaj Alberto aŭ [[Albreĥto (Prusio)|Albreĥto]] el la imperiestra dinastio [[Hohencolernoj]] Dosiero:Malbork (DerHexer) 2010-07-14 290.jpg|<center>Rorato (adventa meso) (''Rorate caeli desuper'') la mezepoka [[manuskripto]] en la Kastela Muzeo en Malborko Dosiero:Malbork-refektarz.jpg|<center>la Granda Refektorio en la Meza Kastelo Dosiero:Malbork Refektarz Letni 02.jpg|<center>la Somera Refektorio en la [[Palaco]] de la ordenestroj Dosiero:Polish artillery during siege of Malbork in 1410.PNG|<center>pola artilerio kanonpafas la kastelon ''Marienburg'' / ''Malbork'' dum la [[sieĝo]] en [[1410]] post la [[Batalo de Grunwald]] Dosiero:Malbork (DerHexer) 2010-07-14 354.jpg|<center>[[Akvoturo]] el la jaro [[1905]] Dosiero:Alte Synagoge Marienburg.jpg|<center>historia foto de la [[sinagogo de Marienburg]], en la jaro [[1938]] bruligita kaj detruita fare de nazioj dum la [[Kristala Nokto]] Dosiero:Malbork synagogue 06.jpg|<center>la ŝranko por la [[Torao]] en la historia sinagogo </gallery></center> {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Malbork| ]] [[Kategorio:Urboj de Pomerio (provinco de Pollando)]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] 3hkbnk5tsjhp8wfndxtf7hilra5hyr1 0 202761 9419926 8869976 2026-07-04T05:32:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419926 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Kvakiutlanoj}} [[Dosiero:Edward S. Curtis, Kwakiutl bridal group, British Columbia, 1914.jpg|eta|250px|Geedziĝa ceremonio ĉe kvakiutlanoj en 1914]] [[Dosiero:Crooked Beak of Heaven Mask.jpg|eta|250px|masko]] '''Kvakiutlanoj''' ('''Kwakwala''', '''Kwakwa'kwa'kw''') estas grupo de rasoj de [[:Kategorio:Indianaj etnoj en Nordameriko|nordamerikaj indianoj]] priloĝantaj nordan parton de [[Vankuvera Insulo]]. En la pasinteco ili interkompreniĝis per lingvo ''kwak'wala'', kiu komune kun lingvo de sangfratiĝintaj najbaroj el nordo, [[indiano]]j [[Nootka]] (''Nuu-chah-nulth''), apartenis en vakasan lingvan grupon (''wakashan''). {{Projektoj|commonscat=Kwakwaka'wakw}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.schoolnet.ca/aboriginal/audiosam/kwakwala/kwak-e.html anglalingvaj informoj en la retejo ''schoolnet.ca''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20011122005958/http://www.schoolnet.ca/aboriginal/audiosam/kwakwala/kwak-e.html |date=2001-11-22 }} [[Kategorio:Indianaj etnoj en Kanado]] hco9pjmc1348have80pqmq9imbrvfrh 0 204838 9419954 8719021 2026-07-04T06:21:12Z Sj1mor 12103 9419954 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:EADS Astrium Space Tourism exterior.jpg|eta|dekstra|La maketo de la Salono de Le Bourget]] La '''Projekto por kosmoturismo de EADS Astrium''', kies nomo ankoraŭ ne estas oficiale konata, estis anoncita la [[13-an de junio]] [[2007]] en Parizo de [[EADS Astrium]], la spaciala filio de la konsorcio [[EADS]].<ref>{{fr}} [http://www.astrium.eads.net/press-center/press-releases/astrium-devoile-un-avion-fusee-dedie-au-vol-sub-orbital ''EADS Astrium rivelas avio-raketon dédiĉita al sub-orbita flugado'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tiu projekto montras la unuan ekpenetron de grava aganto de la kosmoindustrio en la sektoron de la [[kosmoturismo]]. Maketo laŭ reala grandeco de la antaŭa [[fuzelaĝo]] estas prezentita dum la [[Internacia Salono de aeronaŭtiko kaj de Kosmo de Parizo-Le Bourget|Salono de Le Bourget]] 2007, en tendo, proksime de la Muzeo de Aero kaj de Kosmo apud la maketo laŭ reala grandeco de la raketo Ariadna 5. Temas pri [[raketo-avio]] kun larĝa enverguro, kun [[anasa plano]] antaŭe kaj rekta alo malantaŭe. La propulso estas plenumita de kutimaj [[Reakcia motoro|reakciaj motoroj]] por la atmosfera fazo, kaj de [[raketo-motoro]] funkcianta kun metano kaj oksigeno por la fazo de spaciala turismo. La raketo-avio povas transporti unu piloton kaj kvar pasaĝerojn. La dimensioj kaj la aspekto estas similaj al tiuj de jeto por negoco-aferoj. EADS Astrium esperas komenci la disvolvon de tiu raketo-avio antaŭ [[2008]], kun kiel objektivo ebligi la unuan flugadon en [[2012]]. La Tunizia loko [[Tozeur]] povus esti uzata por la provflugadoj. <ref name="Tozeur">[http://www.canada.com/topics/news/en_francais/story.html?id=28a44b21-2daa-4c74-ada0-1adcb76b0072&k=68781 "Tunis espère que le site de Tozeur sera retenu pour le lancement du futur avion spatial"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121025121430/http://www.canada.com/topics/news/en_francais/story.html?id=28a44b21-2daa-4c74-ada0-1adcb76b0072&k=68781 |date=2012-10-25 }} ĉe Canada.com</ref> == Deveno de la projekto == La deveno de la projekto kuŝas en propono de grupo de junaj inĝenieroj francaj, germanaj, anglaj kaj hispanaj de EADS Astrium. Tiu propono estis studata en granda sekreto dum du jaroj, kaj fine ĝi estis aprobita de la prezidanto de EADS Astrium, François AUQUE. La aŭstralia desegnisto [[Marc Newson]] rekuniĝis kun la skipo, kaj elpensis la stirejon. == Profilo de la flugado == [[Dosiero:Rocket eads astrium flightprofile.jpg|dekstra|400 px]] Post la ekflugo la aviadilo atingas la altecon de 12&nbsp;km. Tiu kutima aeronaŭtika fazo daŭras ĉirkaŭ 45 minutojn. La piloto haltigas la reakciajn motorojn, kaj startigas la oksigenan-kaj-metanan raketo-motoron situantan malantaŭe de la veturilo. Tiam la aviadilo plialtiĝas laŭlonge de vertikala trajektorio. La aviadilo estas propulsita dum 80 sekundoj kun rapideco atinganta Maĥon 3. La maksimuma akcelado estas je 3 g (g = unuo de la tera gravito). Je alteco de 60 kilometroj, la raketo-motoro estas haltigita, kaj la aviadilo plualtiĝas ĝis maksimuma alteco de 100 kilometroj. Estas la fazo de [[sengraviteco]]. Poste la aviadilo malplialtiĝas ĝis 15 kilometrojn, dum ĝi estas iompostiome malakcelita de la atmosfero, kaj la motoroj estas restartigitaj por revenigi la aviadilon ĝis surteriĝa kurejo kutima. == Karakterizaĵoj == [[Dosiero:EADS Astrium Space Tourism interior.jpg|eta|dekstra|Maketo de la interno de la veturilo en la Salono de Le Bourget 2007]] La totala maso de la veturilo dum la ekflugo estas 18-tuna. La aviadilo havas du reakciajn motorojn, kaj unu oksigenan-kaj-metanan raketo-motoron kun 30-tuna puŝo. La raketo-motoro uzas la teknologion de la [[Motoro Vulkano|Vulcain]] (la ĉefa motoro de la raketo [[Ariadna 5]]), sed ĝi estas reuzebla tridekfoje, kaj brulkonsumas metanon anstataŭ hidrogenon (uzado de [[hidrogeno]] postulus ujon kun tro granda volumeno). La kajuto havas 2,3-metran diametron, kaj ebligas 3 m3 da spaco por ĉiu pasaĝero. La sidejoj estas ligitaj al pendola sistemo, kiu ebligas akceladon perpendikla al la dorso de la pasaĝeroj. La aviadilo estas konstruita por dek jaroj laŭ ritmo egala al unu flugado ĉiusemajne.<ref name="Air & Cosmos">"EADS Astrium se lance dans le tourisme spatial" ''[[Air & Cosmos]]'', 15-a de junio, 2007, n° 2082 - Paĝoj 150-151</ref> == Industria organizado == La disvolvo estos kondukita de EADS Astrium sub teknika respondeco de Robert LAINÉ. Totala kosto de unu miliardo da eŭroj estis anoncita de diversaj fontoj. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Astrium_space_tourism.jpg Image de synthèse du véhicule spatial] * {{en}} [http://www.astrium.eads.net Site web d'EADS Astrium] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110218182415/http://www.astrium.eads.net/ |date=2011-02-18 }} * {{en}} [http://www.astrium.eads.net/static/space-tourism-brochure.pdf Brochure] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070616045254/http://www.astrium.eads.net/static/space-tourism-brochure.pdf |date=2007-06-16 }} * {{en}} [http://www.marc-newson.com/ Marc Newson Ltd.] {{DEFAŬLTORDIGO:Eads-projekto Spaca Turismo}} [[Kategorio:Kosmoesploro]] fkhso00dzclzjo69ewrclzfzwwt2o9u 0 205325 9419939 9185742 2026-07-04T05:48:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419939 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |hi = 2 |vbildo = Square antiprism vertfig.svg |duala_bildo = Tetragonal trapezohedron.png |grupo = [[Duedra simetrio|D<sub>4d</sub>]] (por neklina kontraŭprismo kun regulaj bazoj) |duala = [[Kvarlatera trapezoedro]] |vfiguro = 3.3.3.4 |edroj_detale = 8{3}+2{4} |bildo = Square antiprism.png |verticoj = 8 |lateroj = 16 |edroj = 10 |nomo = Kvarlatera kontraŭprismo |speco = [[Kontraŭprismo]] }} En [[geometrio]], la '''kvarlatera kontraŭprismo''' estas [[pluredro]], la dua el malfinia aro de [[kontraŭprismo]]j. La [[edro]]j estas 8 [[triangulo|triangulaj]] flankoj kaj 2 [[kvarlatero|kvarlateraj]] bazoj. Se la bazoj estas [[kvadrato]]j ĝi estas [[kvadrata kontraŭprismo]]. Se ankaŭ ĝiaj flankaj edroj estas regulaj, ĝi estas [[duonregula pluredro]]. == Vidu ankaŭ == * [[Kontraŭprismo]] * [[Triangula kontraŭprismo]] * [[Kvinlatera kontraŭprismo]] * [[Seslatera kontraŭprismo]] * [[Oklatera kontraŭprismo]] * [[Kvarlatera prismo]] == Eksteraj ligiloj == * {{MathWorld | URL = Antiprism | titolo = Kontraŭprismo }} * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vrml/Square_antiprism.wrl {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061017014204/http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vrml/square_antiprism.wrl |date=2006-10-17 }} [[VRML]] modelo * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/conway_notation.html Skribmaniero por pluredroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061017014204/http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vrml/square_antiprism.wrl |date=2006-10-17 }}: "A4" [[Kategorio:Prismosimilaĵoj]] suoqtxwzz7r8h1j98hrk7sm3waw7em7 0 207604 9419639 8908792 2026-07-03T15:57:57Z Moldur 2507 Mekko, Heĝazo; bildoj 9419639 wikitext text/x-wiki {{Informkesto dinastio | devena nomo = [[Araba lingvo|arabe]] '''بنو هاشم''' | kesteroj = {{informkestero sinsekvo | titolo = Ŝarifoj de Mekko | dosiero = | periodo = [[10-a jarcento]] ĝis [[Unua mondmilito]] }} {{informkestero sinsekvo | titolo = Reĝoj de [[Heĝazo]] | dosiero = | periodo = 1916-1925 | post = [[Saudoj]] }} {{informkestero sinsekvo | titolo = Reĝo de [[Sirio]] | dosiero = Flago-de-Sirio.svg | periodo = 1920 mallongtempe }} {{informkestero sinsekvo | titolo = Reĝoj de [[Reĝlando Irako|Irako]] | dosiero = Flago-de-Irako.svg | periodo = 1921-1958 | post = ''(respubliko)'' }} {{informkestero sinsekvo | titolo = [[Jordan-Iraka Araba Federacio]] | dosiero = | periodo = feb-aŭg 1958 | post = }} {{informkestero sinsekvo | titolo = Reĝoj de [[Jordanio]] | dosiero = Flago-de-Jordanio.svg | periodo = 1946-[[nun en 2017|nun]] }} }} La '''Haŝemidoj''' aŭ '''Haŝimidoj''' ([[Araba lingvo|arabe]] بنو هاشم Banū Hāšim aŭ [[Banu Haŝim]]) estas [[araboj|araba]] reĝa [[dinastio]], kiu nuntempe regas super [[Jordanio]], sed en la pasinteco ankaŭ regis [[Reĝlando Irako|Irako]]n kaj aliajn arabajn teritoriojn. Ili devenas origine de [[Haŝim ibn Abd al-Manaf]], kiu estis la pra-avo de la profeto [[Mohamedo]]. En pli vasta senco, Haŝemidoj estas sinonimo de [[Banu Haŝim]], klano de la [[araba tribo]] de [[Kurajŝoj]]. En pli malvasta senco, Haŝemidoj estas la reĝa dinastio ene de tiu klano. De la [[10-a jarcento]], la emiro kaj la ŝarifo (religia aŭtoritato) de [[Mekko]] estis ĉiam membroj de la Haŝemida familio. En 1908, la [[Otomanoj]] kiuj regis en la regiono igis [[Husejn ibn Ali (Heĝazo)|Husejn ibn Ali]] la nova emiro de Mekko. En 1916, Husejn ibn Ali komencis la "[[Araba Ribelo|Araban Ribelon]]" kontraŭ la Otomana Imperio, helpata de la [[Brita Imperio|Britoj]]. En 1917 li proklamis sin mem reĝon de [[Heĝazo]], la okcidenta parto de nuntempa [[Sauda Arabio]]. Li restis la reĝo ĝis 1924, kiam lia regno estis konkerata de la klano de la [[Saudoj]], kiuj poste fariĝis la regantoj de Sauda Arabio. La Britoj poste transdonis Transjordanion (kiu poste fariĝis Jordanio) kaj Irakon al la Haŝemida dinastio. Du filoj de Husejn ibn Ali, [[Abdullah la 1-a (Jordanio)|Abdullah]] kaj [[Fajsal la 1-a (Irako)|Fajsal]], fariĝis la reĝoj de Jordanio kaj Irako respektive. En Irako la Haŝemida dinastio estis forigita de milita ribelo en 1958, dum en Jordanio ĝi ankoraŭ travivas. Nuntempe la reĝo de Jordanio estas [[Abdullah la 2-a (Jordanio)|Abdullah la 2-a]]. == Teritorioj regataj de la haŝemidoj == [[Dosiero:The sons of Sharif Hussein.jpg|eta|right|La tri fratoj reĝoj, de maldekstre: [[Ali (Heĝazo)|Ali]] de Heĝazo, [[Abdullah la 1-a (Jordanio)|Abdullah la 1-a]] de Transjordanio kaj [[Fajsal la 1-a (Irako)|Fajsal la 1-a]] de Irako, iam inter 1924 kaj 1933]] [[Dosiero:Faisal II of Iraq and Hussein of Jordan.jpg|eta|right|La haŝemidaj reĝoj [[Fajsal la 2-a (Irako)|Fajsal la 2-a]] de Irako kaj [[Husejn la 1-a (Jordanio)|Husejn la 1-a]] de Jordanio, en 1958]] === Mekko === * [[10-a jarcento]] ĝis [[Unua mondmilito]]: [[Ŝarifo]]j de [[Mekko]] === Heĝazo === * 1916-1924 [[Husejn ibn Ali (Heĝazo)|Husejn ibn Ali]], reĝo de [[Heĝazo]] * 1924-1925 [[Ali (Heĝazo)|Ali]], filo de [[Husejn ibn Ali (Heĝazo)|Husejn ibn Ali]], reĝo de [[Heĝazo]] En [[1925]], [[Sauda Arabio]] konkeris [[Heĝazo]]n kaj finis la regadon de la haŝemida dinastio. === Sirio === * 1920 [[Fajsal la 1-a (Irako)|Fajsal]], filo de [[Husejn ibn Ali (Heĝazo)|Husejn ibn Ali]], estis mallongtempe reĝo de [[Sirio]] === Irako === * 1921-1933 [[Fajsal la 1-a (Irako)]], filo de [[Husejn ibn Ali (Heĝazo)|Husejn ibn Ali]], reĝo de [[Reĝlando Irako|Irako]] * 1933-1939 [[Ghazi la 1-a (Irako)]], filo de la antaŭa, reĝo de [[Irako]] * 1939-1958 [[Fajsal la 2-a|Fajsal la 2-a (Irako)]], filo de la antaŭa, reĝo de [[Reĝlando Irako|Irako]] En [[1958]], armea puĉo brutale murdis la regantojn kaj finis la regadon de la haŝemida dinastio en Irako. === Jordanio === * 1946-1951 [[Abdullah la 1-a (Jordanio)]], Abdullah ibn Husejn, filo de [[Husejn ibn Ali (Heĝazo)|Husejn ibn Ali]], reĝo de Transjordanio (la nuna [[Jordanio]]) * 1951-1952 [[Talal (Jordanio)]], filo de la antaŭa, reĝo * 1952-1999 [[Husejn (Jordanio)]], Husejn ibn Talal, filo de la antaŭa, reĝo * 1999- [[nun en 2007|nun]] [[Abdullah la 2-a (Jordanio)]], Abdullah ibn Husejn, filo de la antaŭa, reĝo Tronheredonto: * [[Hussein bin Abdullah, Kronprinco de Jordanio|Husejn ibn Abdullah]], [[kronprinco]], filo de la antaŭa {{Reĝoj de la Haŝemida dinastio}} {{projektoj}} [[Kategorio:Haŝemidoj| ]] [[Kategorio:Dinastioj]] [[Kategorio:Kurajŝoj]] [[Kategorio:Sauda Arabio]] [[Kategorio:Historio de Jordanio]] [[Kategorio:Historio de Irako]] [[Kategorio:Reĝoj de Jordanio|*]]<!-- [[Kategorio:Reĝoj de Irako|*]]--> hyhudn6rmnqn5dnsbfb3vbzruuu7tno 0 208812 9419873 9094889 2026-07-04T01:47:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419873 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio}}La ''' Talpo''', nomata ''' Krtek ''' aŭ ''' Krteček ''' (Talpĉjo, eta talpo), estas animaciita persono en serio de [[kartuno]]j, kreita de la [[ĉeĥoj|ĉeĥa]] animaciisto [[Zdeněk Miler]].[[Dosiero:krtek.jpeg|dekstra|eta|Krtek]]Estis unua spektita en [[1956]] en [[Prago]], kiam Miler volis krei porinfana kartuno pri kiel la [[linaĵo]] estas ellaborita. Li volis forta [[Walt Disney Company|Disney]]-influo en la kartuno per elekto de besto por la ĉefrolo, kaj decidis elekti [[talpo]]n post stumbli pro [[talpa monteto]] dum piedirado. La unua filmo nomita ''"Jak krtek ke kalhotkám přišel"'' (''"Kiel la talpo akiris sian pantalonon"'') debutis en [[1956]], kaj la ĉarma ĉefpersono gajnis grandegan popularecon en multaj [[Orienta Eŭropo|Orient-Eŭropaj]] landoj, [[Germanio]], [[Aŭstrio]], [[Barato]] kaj [[Ĉinio]]. Produktado por pliaj epizodoj komencis en [[1963]] kaj de tiam, ĉirkaŭ 50 epizodoj estas kreitaj. La unua epizodo de la kartuno estis [[rakonto|rakontita]], sed Miler volis ke la kartuno estu komprenita en ĉiuj landoj de la mondo, tiel li decidis uzi siajn filinojn kiel [[voĉoaktorado|voĉaj aktoroj]], reduktante la paroladon al mallongaj ne-vortaj ekkrioj por esprimi la talpaj sentoj kaj mondo percepto. Ili ankaŭ iĝis la testantoj de la procezo de kreado ĉar estis ili kiuj spektis la tutan filmon unue, tiel Miler povis decidi ĉu la mesaĝo de la filmo povus atingi la infanojn, aŭ ne. {{Cquote| Mi bezonis longe por tion konscii, sed kiam mi desegnas Krtek-n, mi min desegnas.|20px|20px|[[Zdeněk Miler]]}} Dum Majo 2011 la usona astronaŭto kaj geofizikisto Andrew FEUSTEL kunprenis pluŝan figuron de Krtek en kosmon, kadre de lasta uzo de kosmoŝipo »Endeavour« kun restado en la internacia spacejo »ISS«. La kreinto de »Krtek« ege ĝojis pri tio kaj interŝanĝis donacojn kun la astronaŭto (la astronaŭto ricevis originan desegnaĵon, kaj MILER la pluŝfiguron). En la artikoloj ne estis menciita, sed laŭ foto supozeblas ke ambaŭ renkontiĝis. FEUSTEL raportas ke la pluŝfiguro dum la restado kutime ŝvebis tra la »ISS«, sed eblis fiksi je la interna muro per dorsa t. n. lapbendeto.<ref>germanlingva artikolo laŭ bulteno de novaĵagentejo »dpa« kun foto, 2011-07-30<br />http://www.news.de/medien/855207254/astronautengeschenk-fuer-kleine-maulwurf-erfinder/1/{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Muziko == La muziko ludas gravan rolon en la kartuno, ĉar la animaciuloj preskaŭ neniam parolas (ili uzas nekompreneblaj emociaj sonoj kelkfoje). La originala muziko de la serio uzas tradiciajn muzikajn instrumentojn (anstataŭ sintezilojn). Komponistoj: * [[Miloš Vacek]] * [[Vadim Petrov]] (1974-1987, la plimulto da epizodoj) == Mallongaj filmoj == {| class="prettytable" ! Epizodo ! Esperanta titolo ! Ĉeĥa titolo ! Jaro ! Minutoj |- |00.||''Kiel la talpo akiris sian pantalonon''||''Jak krtek ke kalhotkám přišel''||1957||11:51 |- |01.||''La talpo kaj la aŭtomobilo''||''Krtek a autíčko''||1963||14:30 |- |02.||''La talpo kaj la raketo''||''Krtek a raketa''||1966||08:40 |- |03.||''La talpo kaj la radioaparato''||''Krtek a transistor''||1968||08:10 |- |04.||''La talpo kaj la verda stelo''||''Krtek a zelená hvězda''||1969||07:30 |- |05.||''La talpo kaj la maĉgumo''||''Krtek a žvýkačka''||1969||07:20 |- |06.||''La talpo en la zoo''||''Krtek v Zoo''||1969||06:05 |- |07.||''La talpo ĝardenistas''||''Krtek zahradníkem''||1969||06:55 |- |08.||''La talpo kaj la erinaco''||''Krtek a ježek''||1970||08:25 |- |09.||''La talpo kaj la bombon-stangeto''||''Krtek a lízátko''||1970||08:00 |- |10.||''La talpo kaj la televidilo''||''Krtek a televizor''||1970||05:30 |- |11.||''La talpo kaj la ombrelo''||''Krtek a paraplíčko''||1971||07:10 |- |12.||''La talpo pentristas''||''Krtek maliřem''||1972||09:35 |- |13.||''La talpo kaj la alumetujo''||''Krtek a zápalky''||1974||05:30 |- |14.||''La talpo kaj la muziko''||''Krtek a muzika''||1974||05:15 |- |15.||''La talpo kaj la telefono''||''Krtek a telefon''||1974||05:25 |- |16.||''La talpo kemiistas''||''Krtek chemikem''||1974||05:30 |- |17.||''La talpo kaj la fluganta tapiŝo''||''Krtek a koberec''||1975||05:40 |- |18.||''La talpo kaj la ovo''||''Krtek a vejce'||1975||05:35 |- |19.||''La talpo je Kristnasko''||''Krtek o Vánocích''||1975||05:45 |- |20.||''La talpo fotistas''||''Krtek fotografem''||1975||05:45 |- |21.||''La talpo horloĝistas''||''Krtek hodinářem''||1975||05:25 |- |22.||''La talpo kaj la konstrumaŝino''||''Krtek a buldozér''||1975||05:43 |- |23.||''La talpo en dezerto''||''Krtek na poušti''||1975||05:52 |- |24.||''La talpo en karnevalo''||''Krtek a karneval''||1976||05:25 |- |25.||''La talpo kaj la karbo''||''Krtek a uhlí''||1995||04:10 |- |26.||''La talpo kaj siaj amikoj''||''Krtek a kamarádi''||1995||05:18 |- |27.||''La talpo je semajnfino''||''Krtek a víkend''||1995||05:05 |- |28.||''La talpo kaj la roboto''||''Krtek a robot''||1995||05:00 |- |29.||''La talpo kaj la festo''||''Krtek a oslava''||1995||05:04 |- |30.||''La talpo kaj la anaseto''||''Krtek a kachničky''||1995||05:00 |- |31.||''La talpo kaj la metroo''||''Krtek a metro''||1997||05:00 |- |32.||''La talpo kaj la fuongoj''||''Krtek a houby''||1997||04:28 |- |33.||''La talpo kaj la leporeto''||''Krtek a zajíček''||1997||05:11 |- |34.||''La talpo kaj la patrino''||''Krtek a maminka''||1997||05:20 |- |35.||''La talpo kaj la museto''||''Krtek a myška''||1997||05:19 |- |36.||''La talpo kaj la neĝhomo''||''Krtek a sněhulák''||1998||05:09 |- |37.||''La talpo kaj la fluto''||''Krtek a flétna''||1999||05:05 |- |38.||''La talpo kaj la fonto''||''Krtek a pramen''||1999||05:33 |- |39.||''La talpo kaj la obstinulo''||''Krtek a šťoura''||1999||05:21 |- |40.||''La talpo kaj la hirundo Vikipedio''||''Krtek a vlaštovka''||2000||04:25 |- |41.||''La talpo kaj la fiŝeto''||''Krtek a rybka''||2000||05:02 |- |42.||''La talpo kaj la raneto''||''Krtek a žabka''||2002||05:20 |} == Filmoj == {| class="prettytable" ! Esperanta titolo ! Ĉeĥa titolo ! Jaro ! Minutoj |- |''La talpo en la urbo''||''Krtek ve městě''||1982||28:31 |- |''La talpo dumsonĝe''||''Krtek ve snu''||1985||28:09 |- |''La talpo kaj la medicino''||''Krtek a medicína''||1987||28:08 |- |''La talpo kin-stelulo''||''Krtek filmová hvězda''||1988||27:47 |- |''La talpo kaj la aglo''||''Krtek a orel''||1992||28:05 |- |''La talpo kaj la horloĝo''||''Krtek a hodiny''||1994||28:04 |} == Filmetoj == {| class="prettytable" ! Esperanta titolo ! Ĉeĥa titolo ! Jaro ! Minutoj |- |''La talpo ĉe la plaĝo''||''Krtek a dovolená''||1998||01:15 |- |''La talpo kaj la dometo''||''Krtek a domek''||1998||00:48 |- |''La talpo kaj la ĉerizoj''||''Krtek a třešně''||1998||00:39 |- |''La talpo kaj la heliko''||''Krtek a šnek''||1998||01:03 |- |''La talpo kaj la juveloj''||''Krtek a šperky''||1998||00:56 |- |''La talpo kaj la televidilo''||''Krtek a televize''||1998||00:39 |- |''La talpo kaj la rano''||''Krtek a žabka''||1998||00:41 |- |''La talpo kiel pentristo''||''Krtek malířem''||1998||00:37 |- |''La talpo kaj la balono''||''Krtek a balónek''||1998||00:49 |- |''La talpo kaj la skatolo''||''Krtek a krabice''||1998||00:38 |- |''La talpo kaj la ĉapelo''||''Krtek a klobouk''||1998||00:45 |- |''La talpo kaj la magiisto''||''Krtek a kouzelník''||1998||00:36 |- |''La talpo kaj la anaso''||''Krtek a kačenka''||1998||00:38 |} == Piednotoj/Fontoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * pri [https://web.archive.org/web/20011207064320/http://www.geocities.com/phonik2/maul.html Krtek] ĉe [[TSFSI]] ({{de}}) * [http://www.krtek.jp/ Ŝatantoj-paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170915200444/http://krtek.jp/ |date=2017-09-15 }} ({{ja}}) * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/10/tjangino-produktejoj-kaj-amuzejoj.html | titolo = Tjanĝino: produktejoj kaj amuzejoj | titolo-aldono = | alirdato = 2018-10-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181013062023/http://stanobelov.blogspot.com/2018/10/tjangino-produktejoj-kaj-amuzejoj.html | arkivdato = 2018-10-13 | citaĵo = }} ''(inkluzivas priskribon de loka restoracio kun pluraj bildoj de Krtek)'' [[Kategorio:Animaciaj serioj]] [[Kategorio:Ĉeĥa animacio]] [[Kategorio:Fikciaj talpoj]] [[Kategorio:Večerníček]] reo6gf4z6awqu98wx1kkq02bcghpzrk 0 215453 9419787 9418910 2026-07-03T21:13:15Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419787 wikitext text/x-wiki {{Informkesto valuto |Valuto = Ĵerzeja pundo |Ŝtato =[[Ĵerzejo]] |Subdivido = 100 pencoj |Mallongigo = JEP, £ |Kurza dato = |Kurzo = |Bildo ={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Bildo-grandeco= |Bildo-priskribo= }} [[Dosiero:Dual currency cash machines in Jersey.jpg|eta|240ra|<center>"ĝemelaj" bankaj aŭtomatoj sur la insulo [[Ĵerzejo]]: unu disponigas monbiletojn en [[Brita Pundo|britaj pundoj]], la alia en [[ĵerzeja pundo|ĵerzejaj pundoj]]]] La '''ĵerzeja pundo''' ({{Lang-en|Jersey Pound}}, Jersey [[£]]) estas la [[valuto]] de la insulo [[Ĵerzejo]]. La ĵerzeja pundo estas ''enlanda valuto'' kaj laŭ sia valoro ekzakte respondas al la [[brita pundo]]. Por ĉiu ĵerzeja pundo la "trezoristo de la ŝtato Ĵerzejo" (''Treasurer of the States of Jersey'') havas garantian deponon de 1,10 britaj pundoj - per tiu alta garantia sumo temas pri tre "multekosta" enlanda valuto. La ĵerzeja pundo estas la [[kutima pagilo]] sur la insulo, tamen ĉie ankaŭ eblas pagi per britaj pundoj. Ekster la insulo la ĵerzeja pundo estas akceptata nur sur la najbaraj [[Manikinsuloj]] ([[Gernezejo]], [[Sark]] kaj [[Aldernejo]]) kiel valida pagilo. La valuta kodo de la ĵerzeja pundo laŭ la normo [[ISO 4217]] estas ''JEP'', la kutima mallongigo sur la insulo estas ''Jersey £''.<ref name="lloyds">{{cite web|title=Countries' currencies and codes |publisher=Lloyds TSB |url=http://www.lloydstsbcorporatemarkets.com/glossary/currencies.asp |access-date=2011-02-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126055619/http://lloydstsbcorporatemarkets.com/glossary/currencies.asp |archive-date=26 November 2010 }}</ref> Kutime cirkulas ĉirkaŭ 93 milionoj da pundoj en Ĵerzejaj monbiletoj (fine de 2025).<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.je/TaxesMoney/JerseyCurrency/Pages/CurrencyMakesMoney.aspx|title=How Jersey currency makes money|access-date=2026-07-02|language=en}}</ref> ==Historio== [[Dosiero:20 Jersey-Pundoj.jpg|eta|240ra|<center>monbileto de 20 ĵerzejaj pundoj]] La [[franca livro]] estis la valuto de Ĵerzejo ĝis 1834. Post kiam la livro estis anstataŭigita per la [[franca franko]] en Francio en 1795, la provizo de moneroj en Ĵerzejo malkreskis, kio kaŭzis malfacilaĵojn en komerco kaj pagado. En 1834, la insulo adoptis la [[brita pundo|britan pundon]] kiel la solan leĝan pagilon de Ĵerzejo, kvankam francaj [[Kupro|kupraj]] moneroj daŭre cirkulis kune kun britaj [[arĝento|arĝentaj]] moneroj. == Vidu ankaŭ == * [[Brita pundo]] * [[Manksa pundo]] * [[Gernezeja pundo]] * [[Alderneja pundo]] * [[Manikinsuloj]] * [[Krondependaĵoj de la brita monarkio]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Valutoj de Eŭropo}} [[Kategorio:Monunuoj]] [[Kategorio: Ekonomio de Britio]] [[Kategorio:Manikinsuloj]] [[Kategorio:Ĵerzejo]] bnxtkv5ad6xyk9ktkzcepirnv3es7aa 10 231043 9419835 9409320 2026-07-03T22:55:05Z Moldur 2507 eta provo pli koherigi aperon 9419835 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{subŝablono|}}}|| {{(!}} class="infobox vcard" width="280" style="width:23em; <--Bv ne ŝanĝi tiun ĉi larĝon, por ke estu la sama larĝeco ĉe ĉiuj ŝablonoj-informkesto, se aperas du ŝablonoj unu sub la alia. Dankon. !--> font-size: 90%; {{Kesta ombro}}" }}<!--fino "subŝablono"--> |- {{#ifeq:{{#invoke:String|find|{{{kesteroj|}}}|anktul}}|0| {{#ifeq:{{#invoke:String|find|{{{kesteroj|}}}|Beatul}}|0|| {{!}} colspan="2" style="background-color:#FFFFAA;" align="center" {{!}} '''[[Beatigo|Beata]]''' }}| {{!}} colspan="2" style="background-color:#FFFFAA;" align="center" {{!}} '''[[Sanktulo|Sankta]]''' }} |- {{#if: {{{honora titolo|}}} | {{!}} style="text-align:center; background-color:{{Informkesto gravulo/fonkoloro2|kesteroj={{{kesteroj|}}}}}; color:#000000;" colspan="2" {{!}} '''{{{honora titolo|}}}''' {{!}}- }} ! style="color: #000000; background-color:{{#ifeq:{{#invoke:String|find|{{#invoke:Wikidata|claim|P1412|list=,}}|Esperanto}}|0|{{Informkesto gravulo/fonkoloro|kesteroj={{{kesteroj|}}}|koloro={{{koloro|}}} }}|<nowiki/>#090}}; font-family:Monotype Corsiva, serif; font-size: 150%;" align="center" colspan="3" class="{{#ifeq:{{#invoke:String|find|{{#invoke:Wikidata|claim|P1412|list=,}}|Esperanto}}|0|{{Informkesto gravulo/kaplinio|kaplinio={{{kaplinio|}}}|titoloj={{{kesteroj|}}}{{{titolo|}}}{{{titolo0|}}}{{{titolo1|}}}{{{titolo2|}}}{{{titolo3|}}}{{{titolo4|}}}{{{titolo5|}}}{{{titolo6|}}} }}|kaplinio stelo}}"|<span class="fn">'''{{#if:{{{nomo|}}}|{{{nomo|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}'''</span> |- {{#if:{{{plia nomo|}}}| ! colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} {{{plia nomo|}}} }} |- {{#if:{{{nomoj|}}}|<!--por enplekto de alia informkesto per nestado--> {{{nomoj}}} }} |- {{#ifeq:{{#invoke:String|find|{{#invoke:Wikidata|claim|P166|parameter=link|list=,}}|Nobel-premio pri}}|0|| {{!}} colspan="2" style="background-color:lavender;" align="center" {{!}} '''[[Nobel-premio|Nobel-premiito]]''' {{Nobel ikono}} {{!}}- }} {{#ifeq:{{#invoke:String|find|{{#invoke:Wikidata|claim|P166|parameter=link|list=,}}|Akademia Premio}}|0|| {{!}} colspan="2" style="background-color:lavender;" align="center" class="wikidata-content" {{!}} '''[[Oskar-premio|Oskar-premiito]]''' [[dosiero:Oscar busto.png|20ra]] {{!}}- }} {{#if: {{{titolo|}}} | {{!}} style="text-align:center; background-color:{{Informkesto gravulo/fonkoloro2|kesteroj={{{kesteroj|}}}}}; color:#000000;" colspan="2" {{!}} '''{{{titolo|}}}''' {{#if:{{{titolblazono|}}}|[[Dosiero:{{{titolblazono|}}}|25px]]}} }} |- {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{#if:{{{dosiero|}}}||{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|class="wikidata-content"}} }} {{!}} {{#if:{{{dosiero|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if: {{{dosiero|}}}|{{{dosiero|}}}| {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}}}|size={{{grandeco de dosiero|250}}}|sizedefault=frameless|alt={{{priskribo|}}}{{{priskribo de dosiero|}}}|suppressplaceholder=yes}} {{#if:{{{priskribo|}}}{{{priskribo de dosiero|}}}|<div>{{{priskribo|}}}{{{priskribo de dosiero|}}}</div>}} }} |- {{#if: {{{regado|}}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Regado''' {{!}} {{{regado}}} }} |- {{#if: {{{antaŭulo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P155|parameter=link|}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Antaŭulo''' {{!}} {{#if: {{{antaŭulo|}}}|{{{antaŭulo|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P155|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P155}}}} }} |- {{#if: {{{regento|}}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Regento''' {{!}} {{{regento}}} }} |- {{#if: {{{sekvanto|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P156|parameter=link|}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Sekvanto''' {{!}} {{#if: {{{sekvanto|}}}|{{{sekvanto|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P156|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P156}}}} }} |- {{#if: {{{kronado|}}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Kronado''' {{!}} {{{kronado}}} }} |- {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} {{#if:{{{dosiero de blazono|}}}{{#ifeq:{{#invoke:Wikidata|claim|P94}}|sen valoro||{{#invoke:Wikidata|claim|P94}}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if: {{{dosiero de blazono|}}}|{{{dosiero de blazono|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P94|parameter=link}}}}|size={{{grandeco de dosiero de blazono|150}}}|sizedefault=frameless|alt={{{priskribo de dosiero de blazono|}}}|suppressplaceholder=yes}} {{#if:{{{priskribo de dosiero de blazono|}}}|<div>{{{priskribo de dosiero de blazono}}}</div>}} }} |- {{#if: {{{ceteraj titoloj|}}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Ceteraj titoloj''' {{!}} {{{ceteraj titoloj}}} }} |- ! align="center" style="background-color:#ddd" colspan="2" | Persona informo |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P1559|}} | {{!}} style="text-align:center; background-color:{{Informkesto gravulo/fonkoloro|kesteroj={{{kesteroj|}}}|koloro={{{koloro|}}} }}; font-family:Monotype Corsiva, serif; color:#000000;" align="center" colspan="3" class="wikidata-content" {{!}} '''{{#invoke:Wikidata|claim|P1559|list=<br/>}} ''' {{!}}- }} {{#if:{{{devena nomo|}}}{{{naskonomo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1477}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Naskonomo''' {{!}} {{#if: {{{devena nomo|}}}{{{naskonomo|}}}|{{{devena nomo|}}}{{{naskonomo|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P1477}} }} }} |- {{dato kaj loko|{{{dato de naskiĝo|}}}|{{{loko de naskiĝo|}}}|{{{dato de morto|}}}|{{{loko de morto|}}}|varianto=maldekstre}} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P1196}}| {{!}} '''Mortis pro''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim | property=P1196 | list=firstrank }} {{VDIK|P1196}} }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P509}}| {{!}} '''Mortis per''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim | property=P509 | list=firstrank }} {{VDIK|P509}} }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P157}}| {{!}} '''Mortigita de''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P157|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P157}} }} |- {{#if: {{{tombo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P119}}| {{!}} '''Tombo''' {{!}} {{#if:{{{tombo|}}}|<!--then-->{{{tombo|}}}|<!--else--> class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim |formatting = table | property=P119 |qualifier=P580| qualifier2=P582 |colformat1=Y |colformat2=Y |qualifier3=P625 |colformat3= <sup>{{((}}coord{{!}}$lat{{!}}$lon{{!}}display{{=}}inline{{))}}</sup> |qualifier4=P965 |rowsubformat4=, $4 |tablesort=1|sorting=-1 |rowformat= $0$4 <small>{{((}}Formato starto fino{{!}}$1{{!}}$2{{!}}lang{{=}}{{{lang|}}}{{))}} $3</small> }} {{VDIK|P119}}<!--o-->}} }} |- {{#if: {{{religio|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P140}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Religio''' {{!}} {{#if: {{{religio|}}}|{{{religio|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P140|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P140}}}} }} |- {{#if: {{{motto|}}} | {{!}} valign="top" {{!}}'''Motto''' {{!}} colspan="2" {{!}} {{{motto}}} }} |- {{#if:{{{nacieco|}}}| {{!}} '''Nacieco''' {{!}} {{{nacieco|}}} }} |- {{#if: {{{etno|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P172}}| {{!}} '''[[Etno]]''' {{!}} {{#if: {{{etno|}}}| {{{etno|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P172|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P172}}}} }} |- {{#if: {{{lingvo|}}}{{{lingvoj|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P103}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1412}}| {{!}} '''[[Lingvo]]j''' {{!}} {{#if:{{anstataŭu|{{#invoke:Wikidata|claim|P103|parameter=link|list=&#32;•&#32;}}|a lingvo]|a]|}} (denaske), |}}{{anstataŭu|{{#invoke:Wikidata|claim|P1412|parameter=link|list=&#32;•&#32;}}|a lingvo]|a]|}} {{VDIK|P1412}}}} |- {{#if: {{{loĝloko|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P551}}| {{!}} '''Loĝloko''' {{!}} {{#if: {{{loĝloko|}}}|{{{loĝloko|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P551|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P551}}}} }} |- {{#if: {{{civitaneco|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P27}}| {{!}} '''Ŝtataneco''' {{!}} {{#if: {{{civitaneco|}}}|{{{civitaneco|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim | property=P27 |qualifier=P580| qualifier2=P582 |formatting = table |rowformat= $0 <small>{{((}}Montru komencofinon{{!}}komenco{{=}}$1{{!}}fino{{=}}$2{{!}}lang{{=}}{{{lang|}}}{{))}}</small> |tablesort=1|sorting=-1 |colformat1=Y |colformat2=Y}} {{VDIK|P27}}}} }} |- {{#if:{{{edukado|}}}| {{!}} '''Edukado''' {{!}} {{{edukado|}}} {{!}}- }} {{#if: {{{alma_mater|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P69}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''[[Alma mater|Alma&nbsp;mater]]''' {{!}} {{#if: {{{alma_mater|}}}|{{{alma_mater|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades |claim |formatting=table | property=P69 |qualifier=P580| qualifier2=P582 |qualifier3=P812 OR P512 |rowformat= $0 <small>$3 {{((}}Montru komencofinon{{!}}komenco{{=}}$1{{!}}fino{{=}}$2{{!}}lang{{=}}{{{lang|}}}{{))}}</small> | rowsubformat3=- $3 |case3=gender |tablesort=1|sorting=-1 |colformat1=Y |colformat2=Y }} {{VDIK|P169}}}} }} |- {{#if: {{{partio|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P102}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Partio''' {{!}} {{#if: {{{partio|}}}|{{{partio|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim| property=P102 |qualifier=P580|qualifier2=P582 |formatting = table |rowformat= $0 <small>{{((}}Montru komencofinon{{!}}komenco{{=}}$1{{!}}fino{{=}}$2{{!}}lang{{=}}{{{lang|}}}{{))}}</small> |tablesort=1|sorting=-1 |colformat1=Y |colformat2=Y}} {{VDIK|P102}}}} }} |- {{#if:{{{subskribo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P109}}| ! colspan="2" style="border-top: 1px solid #C0C0C0;"{{!}} {{!}}- ! colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} '''Subskribo''' {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{subskribo|}}}|{{{subskribo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P109}}}}|size={{{grandeco de subskribo|}}}|sizedefault=frameless|alt={{PAGENAME}}|suppressplaceholder=yes}} {{!}}- }} |- {{#ifeq:{{{subŝablono|}}}|jes|| {{#if:{{{memorigilo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1801}}| ! colspan="2" style="border-top: 1px solid #C0C0C0;"{{!}} {{!}}- ! colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} '''Memorigilo''' {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{memorigilo|}}}|{{{memorigilo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P1801}}}}|size={{{grandeco de memorigilo|}}}|sizedefault=frameless|alt={{PAGENAME}}|suppressplaceholder=yes}} }}}} |- {{#if:{{{evt1|}}} | ! scope="row" width="33%" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{{evt1}}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{evt1 dato}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{evt2|}}} | ! scope="row" style="width: 5.2em; text-align: left;" {{!}} {{{evt2}}} {{!}} colspan="2" style="width: 14em;" {{!}} {{{evt2 dato}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{familio|}}}{{{dinastio|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P53}}{{{patro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P22}}{{{patrino|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P25}}{{#invoke:Wikidata|claim|P3373}}{{{edzo/ino|}}}{{{edzino|}}}{{{edzo1|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P26}}{{{idaro|}}}{{{idoj|}}}{{{infanoj|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P451}}{{#invoke:Wikidata|claim|P40}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1038}} | ! align="center" style="background-color:#ddd" colspan="2" {{!}} Familio }} |- {{#if: {{{familio|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Familio''' {{!}} {{{familio|}}} }} |- {{#if: {{{dinastio|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P53}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Dinastio''' {{!}} {{#if: {{{dinastio|}}}|{{{dinastio|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P53|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P53}} {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P53|qualifier=P248}}| <sup id="{{#invoke:Wikidata|claim|P53|qualifier=P248}}" class="reference">}}}} }} |- {{#if: {{{patro|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P22}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Patro''' {{!}} {{#if: {{{patro|}}}|{{{patro|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim| property=P22 }} {{VDIK|P22}} {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P22|qualifier=P248}}| <sup id="{{#invoke:Wikidata|claim|P22|qualifier=P248}}" class="reference">}}}} }} |- {{#if: {{{patrino|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P25}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Patrino''' {{!}} {{#if: {{{patrino|}}}|{{{patrino|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim| property=P25 }} {{VDIK|P25}} {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P25|qualifier=P248}}| <sup id="{{#invoke:Wikidata|claim|P25|qualifier=P248}}" class="reference">}}}} }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P3373}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Gefratoj''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim| property=P3373 }} {{VDIK|P3373}} }} |- |- {{#if: {{{edzo/ino|}}}{{{edzino|}}}{{{edzo1|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P26}}| {{!}} '''Edz(in)o''' {{!}} {{#if: {{{edzo/ino|}}}|{{{edzo/ino|}}}| {{#if:{{{edzino|}}}|{{{edzino|}}}| {{#if:{{{edzo1|}}}|{{{edzo1}}}{{#if:{{{edzo2|}}}|&#32;•&#32;{{{edzo2}}}}}{{#if:{{{edzo3|}}}|&#32;•&#32;{{{edzo3}}}}}{{#if:{{{edzo4|}}}|&#32;•&#32;{{{edzo4}}}}}{{#if:{{{edzo5|}}}|&#32;•&#32;{{{edzo5}}}}} |class="wikidata-content" {{!}} {{#ifeq:{{#invoke:Wikidata|claim|P26}}|sen valoro|–|{{#invoke:Wikidades | claim| property=P26 |qualifier=P580|qualifier2=P582 |formatting = table |rowformat= $0 <small>{{((}}Montru komencofinon{{!}}komenco{{=}}$1{{!}}fino{{=}}$2{{!}}lang{{=}}{{{lang|}}}{{))}}</small> |tablesort=1|sorting=-1 |colformat1=Y |colformat2=Y}} {{VDIK|P26}}}}}}}}}}}} |- {{#if:{{{partnero|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P451}}| {{!}} '''[[Koramiko|Amkunulo]]''' {{!}} {{#if: {{{partnero|}}}|{{{partnero|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim | property=P451|qualifier=P580|qualifier2=P582 |formatting = table| rowformat = $0 <small>{{((}}Montru komencofinon{{!}}komenco{{=}}$1{{!}}fino{{=}}$2{{!}}lang{{=}}{{{lang|}}}{{))}}</small> |tablesort=1 |colformat1=Y |colformat2=Y}} {{VDIK|P451}}}} {{!}}- }} |- {{#if: {{{idaro|}}}{{{idoj|}}}{{{infanoj|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P40}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Infanoj''' {{!}} colspan="2" {{#if:{{{idaro|}}}{{{idoj|}}}{{{infanoj|}}}||{{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P40}}|class="wikidata-content"}} }} {{!}} {{#if: {{{idaro|}}}{{{idoj|}}}{{{infanoj|}}}|{{{idaro|}}}{{{idoj|}}}{{{infanoj|}}}| {{#ifexpr: {{if then show|{{#expr:{{#invoke:Wikidades|claim|item= |property=P451 |formatting=table |rowformat=1 |list=true |separator= + |editicon=no }} }}|0}} <!-- Nombre parelles (totes) --> + {{if then show|{{#expr:{{#invoke:Wikidades|claim|item= |property=P26 |formatting=table <!-- Nombre cònjuges (tots) --> |rowformat=1 |list=true |separator= + |editicon=no }} }}|0}} > 1 <!-- si +1, aplicar format amb progenitor --> |{{#invoke:Wikidades | claim |formatting = table |property=P40 |qualifier=P1545 |qualifier2=P1039 |rowsubformat2=, $2 |colformat2=lcfirst |qualifier3=P40/P22 or P40/P25 <!-- se infano havas valoron por patrino aŭ patro, apliku formaton kaj specimenon $4$5 --> |rowsubformat3=<br/>&nbsp;<small>([[Dosiero:OOjs_UI-like_kinship-progressive-black.svg|15px|class=skin-invert]] $4$5)</small> |qualifier4=P40/P22 |ignorevalue4={{{item|{{#invoke:wikibase|id}}}}} <!-- --> |qualifier5=P40/P25 |ignorevalue5={{{item|{{#invoke:wikibase|id}}}}} |rowformat=$0$2$3 |tablesort=1 |separator=<br> }} |{{#invoke:Wikidades | claim |formatting = table |property=P40 |qualifier=P1545 |qualifier2=P1039 |rowformat=$0$2 |rowsubformat2=, $2 |colformat2=lcfirst |tablesort=1 |separator=,&#32; }} }} {{VDIK|P40}} }} |{{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P1971}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Infanoj''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P1971}}}} }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P1038}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Parencoj''' {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim | property=P1038|qualifier=P1039|formatting = table |rowformat $0 $1|rowsubformat1=<small>$1</small> }} {{VDIK|P1038}} }} |- {{#if: {{{pseŭdonimo|}}}{{{profesio|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P101}}{{#invoke:Wikidata|claim|P106}}{{#invoke:Wikidata|claim|P742}}{{#invoke:Wikidata|claim|P800}} {{{aktivaj jaroj|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P2031}}{{#invoke:Wikidata|claim|P2032}}{{{ĝenro|}}} {{{temo|}}}{{{movado|}}}{{{notindaj verkoj|}}}{{{premioj|}}}{{{citaĵo|}}}| ! colspan="2" style="background-color:#DDDDDD;" {{!}} Profesio }} |- {{#if: {{{pseŭdonimo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P742}}| {{!}} '''[[Pseŭdonimo|Alia nomo]]''' {{!}} {{#if: {{{pseŭdonimo|}}}|{{{pseŭdonimo|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P742|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P742}} }} }} |- {{#if: {{{profesio|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P106}}| {{!}} '''Okupo''' {{!}} {{#if: {{{profesio|}}}|{{{profesio|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim| property=P106 |qualifier=P580|qualifier2=P582 |formatting = table |rowformat= $0 <small>{{((}}Montru komencofinon{{!}}komenco{{=}}$1{{!}}fino{{=}}$2{{!}}lang{{=}}{{{lang|}}}{{))}}</small> |tablesort=1|sorting=-1 |colformat1=Y |colformat2=Y}} {{VDIK|P106}} }} }} |- {{#if: {{{kampo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P101}}| {{!}} '''Laborkampo''' {{!}} {{#if: {{{kampo|}}}|{{{kampo|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P101|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P101}} }} }} |- {{#if: {{{labor-institucioj|}}}{{{laboro_institucioj|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Labor-institucioj''' {{!}} {{{labor-institucioj|}}}{{{laboro_institucioj|}}} }} |- {{#if: {{{loko de agado|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P937}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Aktiva en''' {{!}} {{#if: {{{loko de agado|}}}|{{{loko de agado|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P937|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P937}} }} }} |- {{#if: {{{aktivaj jaroj|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P2031}}{{#invoke:Wikidata|claim|P2032}} | {{!}} valign="top" {{!}} '''Aktiva dum''' {{!}} {{#if: {{{aktivaj jaroj|}}}|{{{aktivaj jaroj|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P2031}}–{{#invoke:Wikidata|claim|P2032}} {{VDIK|P2031}}}} }} |- {{#if: {{{doktoreca konsilisto|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P184}}| {{!}} '''Doktoreca konsilisto''' {{!}} {{#if: {{{doktoreca konsilisto|}}}|{{{doktoreca konsilisto|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P184|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P184}} }} }} |- {{#if: {{{doktorecaj studentoj|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Doktorecaj studentoj''' {{!}} {{{doktorecaj studentoj|}}} }} |- {{#if: {{{fama_pro|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Fama pro''' {{!}} {{{fama_pro|}}} }} |- {{Informkestero verkisto | ĝenro = {{{ĝenro|}}} | temo = {{{temo|}}} | movado = {{{movado|}}} | citaĵo = {{{citaĵo|}}} | influoj = {{{influoj|}}} | influituloj = {{{influituloj|}}} | montri portalon = {{{montri portalon|}}} | notindaj verkoj = {{{notindaj verkoj|}}} }} {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P39}}| {{informkesto/+/html|etikedo=+|teksto=Postenoj|stilo=1|tipara pezo=400|ŝtopado=0.2em; text-align:left}} ! Postenoj <!--ne uzu {{!}} kun vikia grasigo. alie estas fuŝa--> {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim| property=P39 |qualifier=P580|qualifier2=P582 |formatting = table |rowformat= $0 <small>{{((}}Montru komencofinon{{!}}komenco{{=}}$1{{!}}fino{{=}}$2{{!}}lang{{=}}{{{lang|}}}{{))}}</small> |tablesort=1|sorting=-1 |colformat1=Y |colformat2=Y}} {{VDIK|P39}} {{informkesto/+/html|etikedo=*}} }} |- {{#if:{{{premioj|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P166}}| {{informkesto/+/html|etikedo=+|teksto=Honorigoj|stilo=1|tipara pezo=400|ŝtopado=0.2em; text-align:left}} ! Honorigoj <!--ne uzu {{!}} kun vikia grasigo. alie estas fuŝa--> {{!}} {{#if:{{{premioj|}}}|{{{premioj|}}}|class="wikidata-content" {{!}} {{#iferror:{{#ifexpr:{{#invoke:Wikidades|numStatements|P166|item={{{item|}}}}}<25<!-- limit 25 --> |{{#invoke:Wikidades |claim |formatting=table |case0=gender |property=P166 |qualifier=P585 | qualifier2=P1686 |qualifier3 =P1027 |qualifier4 =P166/P2425 |qualifier5 =P642 |separator=<br /> |rowformat=* $1 $4&nbsp;$0$5$2$3 |showsomevalue=no |shownovalue=no |rowsubformat1=<small>($1)</small> |rowsubformat2=, {{lcfirst:{{GetLabelFix|P1686|lang={{{lang|}}}}}}} ''$2'' |rowsubformat3=&nbsp;{{GetLabelFix|P1027|lang={{{lang|}}}}} $3 |rowsubformat4=[[Dosiero:$4|30x30px|link=]] |rowsubformat5=&nbsp;{{lc:{{GetLabelFix|P642|lang={{{lang|}}}}}}} $5. |tablesort=1 |sorting=-1}} |{{#invoke:Wikidades |claim |property=P166 |qualifier=P585 |qualifier2=P1686 |qualifier3 =P1027 |qualifier4 =P166/P2425 |qualifier5 =P642 |formatting=table |case0=gender |separator=<br /> |list=false |showsomevalue=no |shownovalue=no |rowformat=* $1 $4&nbsp;$0$5$2$3../... {{#invoke:Wikidades|numStatements|P166|item={{{item|}}}}}+ |rowsubformat1=<small>($1)</small> |rowsubformat2=, {{lcfirst:{{GetLabelFix|P1686|lang={{{lang|}}}}}}} ''$2'' |rowsubformat3=&nbsp;{{GetLabelFix|P1027|lang={{{lang|}}}}} $3 |rowsubformat4=[[Dosiero:$4|30px|link=]] |rowsubformat5=&nbsp;{{lc:{{GetLabelFix|P642|lang={{{lang|}}}}}}} $5. |tablesort=1 |sorting=-1}} }} }} {{VDIK|P166}} }} {{informkesto/+/html|etikedo=*}} }} |- {{#if: {{#invoke:Wikidata|claim|P463}}| {{informkesto/+/html|etikedo=+|teksto=Membrecoj|stilo=1|tipara pezo=400|ŝtopado=0.2em; text-align:left}} ! Membrecoj <!--ne uzu {{!}} kun vikia grasigo. alie estas fuŝa--> {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidades | claim| property=P463 |formatting = table |qualifier=P580 OR P585 |qualifier2=P582 |qualifier3=P2868 or P39 |rowsubformat3=($3) |case3=gender |rowformat= $0 $3 <small>{{((}}Formato starto fino{{!}}$1{{!}}$2{{!}}lang{{=}}{{{lang|}}}{{))}}</small> |tablesort=1|sorting=-1 |colformat1=Y |colformat2=Y}} {{VDIK|P463}} {{informkesto/+/html|etikedo=*}} }} |- {{#if:{{{influoj|}}}|| {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P737}}| {{informkesto/+/html|etikedo=+|teksto=Influita de|stilo=1|tipara pezo=400|ŝtopado=0.2em; text-align:left|fono=}} ! <!--ne uzu {{!}} kun vikia grasigo. alie estas fuŝa--> {{!}} class="wikidata-content" {{!}} {{#invoke:Wikidata|claim|P737|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} {{VDIK|P737}} {{informkesto/+/html|etikedo=*}} {{!-}} }} }} |- {{#if: {{{ttt|}}}{{{ttt-paĝo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P856}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''En [[TTT]]''' {{!}} {{#if: {{{ttt|}}}|{{{ttt|}}}|{{#if: {{{ttt-paĝo|}}}|{{{ttt-paĝo|}}}|class="wikidata-content" {{!}} [{{#invoke:Wikidata|claim|P856}} Oficiala retejo] {{VDIK|P856}}}}}} }} |- {{#if:{{{titolo0|}}}| {{Informkestero sinsekvo | titolo = {{{titolo0|}}} | dosiero = | nomo = | periodo = {{{regado0|}}} | antaŭ = {{{antaŭulo0|}}} | post = {{{sekvanto0|}}} }} }} {{#if:{{{titolo1|}}}| {{Informkestero sinsekvo | titolo = {{{titolo1|}}} | dosiero = | nomo = | periodo = {{{regado1|}}} | antaŭ = {{{antaŭulo1|}}} | post = {{{sekvanto1|}}} }} }} {{{kesteroj|}}} |- {{#if:{{{titolo2|}}}{{{titolo3|}}}{{{titolo4|}}}{{{titolo5|}}}{{{titolo6|}}}{{{kaŝitaj kesteroj|}}}| {{!}} colspan="2" align="center" {{!}} {{{!}} class="collapsible collapsed" width=100% {{!}} style="background-color:#f9f9f9" {{!}}- ! style="background-color:#e4dcf6" colspan="2" align="left" {{!}} '''Ceteraj titoloj''' {{!}}- {{#if:{{{titolo2|}}}| {{Informkestero sinsekvo | titolo = {{{titolo2|}}} | dosiero = | nomo = | periodo = {{{regado2|}}} | antaŭ = {{{antaŭulo2|}}} | post = {{{sekvanto2|}}} }} }} {{#if:{{{titolo3|}}}| {{Informkestero sinsekvo | titolo = {{{titolo3|}}} | dosiero = | nomo = | periodo = {{{regado3|}}} | antaŭ = {{{antaŭulo3|}}} | post = {{{sekvanto3|}}} }} }} {{#if:{{{titolo4|}}}| {{Informkestero sinsekvo | titolo = {{{titolo4|}}} | dosiero = | nomo = | periodo = {{{regado4|}}} | antaŭ = {{{antaŭulo4|}}} | post = {{{sekvanto4|}}} }} }} {{#if:{{{titolo5|}}}| {{Informkestero sinsekvo | titolo = {{{titolo5|}}} | dosiero = | nomo = | periodo = {{{regado5|}}} | antaŭ = {{{antaŭulo5|}}} | post = {{{sekvanto5|}}} }} }} {{#if:{{{titolo6|}}}| {{Informkestero sinsekvo | titolo = {{{titolo6|}}} | dosiero = | nomo = | periodo = {{{regado6|}}} | antaŭ = {{{antaŭulo6|}}} | post = {{{sekvanto6|}}} }} }} {{{kaŝitaj kesteroj|}}} {{!}}}<!--fino de interna tabelo--> }}<!--fino de #if--> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}{{#invoke:Wikidata|claim|P22}}{{#invoke:Wikidata|claim|P25}}{{#invoke:Wikidata|claim|P26}}{{#invoke:Wikidata|claim|P27}}{{#invoke:Wikidata|claim|P39}}{{#invoke:Wikidata|claim|P40}}{{#invoke:Wikidata|claim|P53}}{{#invoke:Wikidata|claim|P69}}{{#invoke:Wikidata|claim|P119}}{{#invoke:Wikidata|claim|P140}}{{#invoke:Wikidata|claim|P155}}{{#invoke:Wikidata|claim|P156}}{{#invoke:Wikidata|claim|P157}} {{#invoke:Wikidata|claim|P509}}{{#invoke:Wikidata|claim|P1412}} {{#invoke:Wikidata|claim|P3373}} | {{!}}- {{!}} style="text-align:left; background-color:#eeeeee; color:#000000;" {{!}} {{VDIK}} {{!}} style="text-align:left; background-color:#eeeeee; color:#000000;" {{!}} '''Fonto: [[Vikidatumoj]]''' {{!}}- }} |- {{#if:{{{subŝablono|}}}|| {{ŝanĝu ŝablonon|ŝablono={{#if:{{{ŝablono|}}}|{{{ŝablono|}}}|Informkesto gravulo}}|fonkoloro={{#ifeq:{{#invoke:String|find|{{#invoke:Wikidata|claim|P1412|list=,}}|Esperanto}}|0|{{Informkesto gravulo/fonkoloro|kesteroj={{{kesteroj|}}}|koloro={{{koloro|}}}}}|<nowiki/>#090}}|vikidatumoj=jes}} {{!)}} }}{{Honorigoj}}{{Kino-premioj}}<!-- --><noinclude><!-- -->{{-}} {{Komenco de langetoj |Langeto-1=Soldatoj |URL-1=Ŝablono:Informkesto soldato |Langeto-2=Sanktuloj |URL-2=Ŝablono:Informkesto sanktulo |Langeto-3=Papoj |URL-3=Ŝablono:Informkesto papo |Langeto-4=Homoj |URL-4=Ŝablono:Informkesto homo |Langeto-5=Gravuloj |URL-5=Ŝablono:Informkesto gravulo |Langeto-6=Bildroluloj |URL-6=Ŝablono:Informkesto bildrolulo |Langeto-7=Politikistoj |URL-7=Ŝablono:Informkesto politikisto |Langeto-8=Religiaj<br>grupoj |URL-8=Ŝablono:Informkesto religia grupo |bordero=3px solid #99CC99 |fono de langetoj=#DA5D10 |fono de kadro=#F0FFF0 |rondigo=5em |pozicio de langeto=center |senkadra=jes }} {{dok|supra marĝeno=0}} {{DEFAULTSORT:gravulo}} [[Kategorio:Ŝablono:Informkesto]] [[Kategorio:Informkesto:Kun kesteroj]] [[Kategorio:Informkesto:Kiel subŝablono]] </noinclude> jfkfamz5ja7ed963ahrqs4pcmsszl85 0 232246 9419804 9406223 2026-07-03T21:23:24Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419804 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|[[Fenicio|fenica]] urbo|[[Tiro]]}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=LB}} '''Tiro''' ([[Araba lingvo|araba]]: الصور - ''as-súr'', [[Fenica lingvo|fenica]]: 𐤑𐤓 - '''''Ṣūr''''', [[Latina lingvo|latina:]] '''Tyrus''', [[Akada lingvo|akada]]: ''curru'', [[hebrea lingvo|hebrea:]] '''צוֹר''' '''-''' ''cur'', [[Antikva greka lingvo|malnovgreka]]:'''Τύρος''' -''Týros'') estas antikva [[Fenicio|fenicia]] marborda urbo en la sudo de [[Libano]] je la [[Mediteraneo]]. La novepoka urbo senĉese nomiĝas '''Sur'''. La nomo de tiu ĉi urbo signifas ''Roko'', ĉar la urbo originale estis konstruita sur roko. La novepoka Tiro havas 117 000 loĝantojn (en 2003), situas ĉe bordoj de la Mediteraneo, 80 km sude de [[Bejruto]]. Ĝi estas hodiaŭ la kvara plej loĝata urbo de Libano, post [[Bejruto]],[[Tripolo]], [[Cidono|Sidono]] kaj [[Baalbek]]. La ĉefa ekonomia sektoro estas la turismo. Tion helpas, ke la antikvaj partoj de la urbo en [[1984]] ricevis la titolon [[monda heredaĵo de Unesko|"monda heredaĵo de Unesko]]". Tiro havis oran epokon en la antikvo, kiam ĝi estis la plej grava urboŝtato de [[Fenicio]], grava faktoro de la Mediteraneo. Laŭ la legendoj tie naskiĝis [[Eŭropa]] kaj [[Dido (antikvo)|Dido]]. Ĝiaj ŝipveturistoj fondis en 814 a.K. [[Kartago|Kartagon]]. == Historio == La urbo estis fondita en 2750 a.K. La [[Egiptoj|egipta]] periodo daŭris de [[1700]] ĝis [[1200]] a.K. Na [[Nov-Asiria Imperio|nov-Asiria]] periodo daŭris de 868 ĝis 612 a.K. La [[Nov-Babilona Imperio|nov-Babilona]] periodo (612 ĝis 539 a.K.) La [[Persa Imperio|persa]] periodo (539 ĝis 332 a.K.) [[Helenisma Epoko|Helenismo]]: [[Aleksandro la Granda]] kaj la regnoj de [[Diadoĥoj]] (332 ĝis 126 a.K.) La sendependa periodo (126 ĝis 64 a.K.) La [[Romia Imperio|Romia regado]] (64 a.K. ĝis 395 p.K.) === La [[Bizanca imperio|Bizanca regado]] (395 ĝis 640) === La frua islama regado (638 ĝis 1124): Tiro fariĝis kultura centro de la araba mondo, produktante multajn famajn akademiulojn kaj artistojn<ref>(en) {{Literatur|Autor=Youssef Mroue|Titel=Highlights of the Achievements and Accomplishments of the Tyrian Civilization And Discovering the lost Continent|Ort=Pickering|Datum=2010|Seiten=9–34|Sprache=en}}</ref>. Kun la disvastiĝo de [[Islamo]] tra la jarcentoj, la [[araba lingvo]] fariĝis la ĉefa administra lingvo, anstataŭigante la [[Greka lingvo|grekan]] post ĉirkaŭ jarmilo<ref>(en) Ministerio pri Kulturo/Ĝenerala Direktoraro pri Antikvaĵoj (red.) : Vizito al la Muzeo. La mallonga gvidlibro de la Nacia Muzeo de Bejruto, Libano. Bejruto 2008, <nowiki>ISBN 978-9953-0-0038-1</nowiki> </ref>. === '''Krucmilita regado (1124 ĝis 1291)''' === La araboj estis konkeritaj de la kristanoj post la [[Unua krucmilito|Unua Krucmilito]], ĝi estis sub krucmilita regado de 1124 ĝis 1291. Ĝi estis unu el la plej gravaj urboj de la [[Jerusalema reĝlando|Jerusalema Reĝlando.]] Tiro estis la unua el la libanaj urboj kiu adoptis kristanismon kaj fariĝis la sidejo de ĉefepiskopejo kiu inkluzivis 14 episkopejojn. === Mameluka regado (1291 ĝis 1516) === En 1291, Tiro estis rekonkerita de la [[Mamluka Sultanlando (Kairo)|Mamluka Sultanlando]]. === '''Otomana Imperio (1516 ĝis 1918)''' === Ekde la unua duono de la 16-a jarcento, la urbo apartenis al la [[Otomana Imperio]]. Sub la regado de la Turkoj, ĝi perdis sian gravecon === Araba Regno de Sirio kontraŭ Franc-Brita OETA (1918 ĝis 1920) === Post kiam la ŝarifa armeo konkeris [[Levantenio|Levantenion]] en [[1918]] kun brita subteno, sekvante la araban ribelon kontraŭ la otomana regado, kiu komenciĝis du jarojn antaŭe, Tiro estis deklarite parto de la araba regno Sirio. === Franca Mandato de Granda Libano (1920 ĝis 1943) === La [[1-a de septembro|1-an de septembro]] [[1920]], la francaj koloniaj regantoj proklamis la novan ŝtaton Granda Libano kiel mandatan teritorion sub la kuratoreco de la [[Ligo de Nacioj]] — reprezentita de la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko]] [[Tria Respubliko de Francio|de Francio]]. === Libana Respubliko (ekde 1943) === Post la parlamentaj elektoj de aŭgusto 1943, la nova libana registaro unupartie malfondis la francan mandaton en novembro de tiu jaro kaj deklaris la sendependecon de la Libana Respubliko poste tiun monaton. === La Nakba de 1948 kaj ĝiaj konsekvencoj === Dum la fuĝo de Galileo al suda Libano fine de1948. Kiam la Ŝtato Israelo estis proklamita la [[14-a de majo|14-an de majo]] [[1948]], kaj la [[Palestina enlanda milito de 1947-1949|Palestina Milito]] komenciĝis, Tiro estis rekte trafita: kiel rezulto de la amasa fuĝo kaj elpelo de palestinanoj (''[[Palestinaj rifuĝintoj|Nakba]]''), miloj da ili venis al Tiro. === Libana Enlanda Milito (1975 ĝis 1990) === En 1976, lokaj [[Palestina Liberiga Organizo|PLO]]-komandantoj, kun la subteno de siaj partneroj en la Libana Araba Armeo, transprenis la municipan registaron en Tiro kaj proklamis la "Popolan Respublikon de Tiro"<ref>(en) [[Robert Fisk]]: ''Pity the Nation: Lebanon at War''. Oxford University Press, Oxford 2001, <nowiki>ISBN 0-19-280130-9</nowiki>, </ref>. === Rilato kun Israelo === Rezulte de la milito en Irano en [[2026]], Tiro, situanta sude de la elfluejo de la [[rivero Litani]], kuŝas en la [[limzono]] kaj estas ĉiam pli kontrolata de la israela militistaro.[[Dosiero:Tyre Triumphal Arch.jpg|200ra|eta|Triumfarko en Tiro<center>]] == Ekonomio == Tiro estis precipe konata pro sia produktado de valora purpura tinkturfarbo, la tiria purpuro. La tinkturfarbo estis uzata de multaj kulturoj kiel reĝa aŭ nobla koloro , ekzemple en la Romia Imperio. La tagon post la detruiga eksplodo de la 5-a de aŭgusto 2020 kiu plejparte detruis la havenon de Bejruto, la centra registaro anoncis sian decidon evoluigi la havenon de Tiro kune kun la haveno de Tripolo<ref>(en) Tony Akleh, ''[https://www.arabianbusiness.com/politics-economics/450512-beirut-port-irreplaceable-importance-in-the-middle-of-lebanons-geography Beirut port: irreplaceable importance in the middle of Lebanon's geography]''. En: Arabian Business. la 6-an de aŭgusto 2020. Alirdato: la 5-an de februaro 2021.</ref>. [ 283 ] == Naturrezervejo == Fine de februaro [[2021]], la [[naftoverŝo]] kiu antaŭe poluis la marbordon inter [[Aŝkelon]] kaj [[Roŝ HaNikr]] per [[gudro]], ankaŭ atingis la Marbordan Naturrezervejon de Tiro. == Kulturo == Ghazi Kahwaji estis la unua scenografo de Libano kaj dum pli ol tri jardekoj la arta ĝenerala direktoro por la fratoj Rahbani kaj [[Fairuz]]. En ĉi tiu elstara pozicio, li kampanjis kontraŭ sektismo kaj religia fundamentismo. Inter [[2008]] kaj [[2010]], li publikigis sian satiran trilogion ''Kahwajiyat'' pri socia maljusteco en la araba mondo<ref>(de) Aladdin Sarhan: Intervjuo kun la libana artisto Ghazi Kahwaji: Pluraj vojoj kondukas al Dio . En: [[Qantara.de]], la 29-an de majo 2013 , alirita la 3-an de februaro 2021</ref>. {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Libano]] [[Kategorio:Antikvaj urboj]] [[Kategorio:Urboj de Libano]] [[Kategorio:Iamaj romkatolikaj episkopujoj]] epj65y63o8glypm4lzqa89hzwwvbohg 0 235738 9419753 9400373 2026-07-03T20:45:07Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] sekcio 9419753 wikitext text/x-wiki La '''ĥemia atako kontraŭ Ĥalabĝo''' estis atako de la ŝtata armeo kontraŭ la iraka urbo [[:en:Halabja|Ĥalabĝo]], kie loĝas plejparte [[kurdoj]]. La atako okazis la [[16-a de marto|16-an kaj 17-an de marto]] [[1988]], ĉe la fino de la [[Iraka-irana milito]]. Pruviĝis, ke en la atako estis uzitaj la [[ĥemia armilo|ĥemiaj armiloj]] [[:en:VX (nerve agent)|VX]] (nervagento), [[sarino]] kaj [[iperito|iperito (mustarda gaso)]]. [[Ĥalabĝo]] ([[kurda lingvo|kurde]] ''Helepçe'', [[arabe]]: حلبجة) estas urbo de 57.000 loĝantoj en la iraka parto de [[Kurdio]] proksime al la [[Irano|irana]] limo. == La masakro == Dum la lasta fazo de [[Iraka-irana milito]] Ĥalabĝo estis okupita de kurdaj ''peŝmergoj''<ref>''La peŝmergoj estas anoj de la armitaj fortoj de la Aŭtonoma Regiono Kurdio en norda Irako. Ili originis kiel gerilanoj en la 20-a jarcento, defendante la rajtojn de la kurda popolo kontraŭ diversaj registaroj. Post 2003 ili oficilaliĝis kaj estis agnoskitaj kadre de la iraka konstitucio. Dum la milito kontraŭ [[Islama Ŝtato]] la peŝmergoj ludis ŝlosilan rolon en la protektado de lokaj komunumoj kaj la rekonkeronde teritorioj. Kvankam dividitaj laŭ politikaj linioj, ili ofte kunlaboras por komunaj defendo-celoj.''</ref>, kiuj ricevis subtenon de Irano. La {{daton|16|marto|1988}}, post du tagoj da konvencia artileria atako, irakaj arme-aviadiloj ellasis venenajn gasojn sur la urbon.<ref>http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/16/newsid_4304000/4304853.stm</ref> La urbo kaj ĉirkaŭaĵo estis atakitaj per bomboj, [[mitrajlo|obuso]]j kaj - plej perige - [[ĥemia armilo|venenaj gasoj]]. Ĉirkaŭ 5.000 homoj, plejparte virinoj, infanoj kaj maljunaj viroj, mortis pro la rekta efiko de la ĥemia atako. Pliaj 7.000 homoj, eble eĉ 10.000, estis tiom grave vunditaj, ke ili sekve mortis aŭ suferis daŭran sanodamaĝon, nome [[blindeco]]n, paralizon, haŭtmalsanojn, [[tumoro]]jn aŭ pulmo-difektiĝon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/1877161.stm|titolo=Iraqi Kurds recall chemical attack|alirdato=2006/08/05|aŭtoro=Osman, Hiwa|jaro=March 17th, 2002|verko=BBC News}}</ref> Estas hazardo, ke la [[masakro]] iĝis konata en la internacia gazetaro, ĉar eksterlandaj ĵurnalistoj kaj sciencistoj venis en la regionon mallonge post la bombado, inter ili la irana [[fotisto]] [[Kaveh Golestan]], kiu publikigis la unuajn foto-dokumentojn pri la sekvoj de la atako. - Iom antaŭ la atako kontraŭ Ĥalabĝo jam okazis tutsimila ĥemia atako kontraŭ la [[Irano|irana]] urbo [[Serdeŝt]], kiu ricevis atenton de la amaskomunikilaro nur post kaj sekve de la malkovro de la atako kontraŭ Ĥalabĝo. La atako kontraŭ Ĥalabĝa okazis dum la fifama ''[[operaco Anfal]]'', per kiu [[Saddam Hussein]] akre subpremigis kurdajn ribelojn dum la Iraka-irana milito. En aprilo 1987 jam estis okazintaj gas-atakoj kontraŭ 24 kurdaj vilaĝoj. Antaŭ la fino de la milito la iraka armeo okupis Ĥalabĝon kaj komplete detruis ĝin.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.guardian.co.uk/Iraq/Story/0,2763,1251881,00.html|titolo=The Kurdish victims caught unaware by cyanide|alirdato=2006.06.09|aŭtoro=Hirst, David|jaro=March 22nd, 1988|verko=The Guardian}}</ref> == La ĥemiaj armiloj == En la atako estis uzitaj la ''nervogasojn'' [[:en:Tabun (nerve agent)|tabuno]], [[sarino]], [[:en:VX|VX]] kaj [[iperito|mustardgaso]]. [http://www.bt.cdc.gov/agent/cyanide/basics/facts.asp Foje iuj asertis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100415140426/http://www.bt.cdc.gov/agent/cyanide/basics/facts.asp |date=2010-04-15 }}, ke ankaŭ [[cianido]] estis uzata, kvankam aparta uzo de cianido pridubeblas, ĉar malpura tabuno jam enhavas certan kvanton da cianido aŭtomate kiel kromprodukton.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.terrorismcentral.com/Library/Teasers/ChemIraq.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110716211709/http://www.terrorismcentral.com/Library/Teasers/ChemIraq.html |arkivdato=2011-07-16 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mitretek.org/ChemistryOfGATabun.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060225163753/http://www.mitretek.org/ChemistryOfGATabun.htm |arkivdato=2006-02-25 }}</ref><ref>http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/middle_east/02/iraq_events/html/chemical_warfare.stm</ref> Laŭ la UN-raporto pri Irako<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://foi.missouri.edu/terrorbkgd/uscorpsiniraq.html |titolo=U.S. Corps In Iraq |alirdato=2008-03-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080101114057/http://foi.missouri.edu/terrorbkgd/uscorpsiniraq.html |arkivdato=2008-01-01 }}</ref> kaj la tekniko kaj la bazaj ĥemiaĵoj por produktado de ĥemiaj armiloj estis importita: la plej grandaj liverantoj de ĥemiaĵoj estis en [[Singapuro]] (4.515 [[tuno]]j), [[Nederlando]] (4.261 [[tuno|t]]), [[Egiptio]] (2.400 t), [[Barato]] (2.343 t), and [[Okcidenta Germanio]] (1.027 t). Unusola barata kompanio, Exomet Plastics (nun parto de EPC Industrie Ltd.), sendis 2.292 tunojn da antaŭproduktoj al Irako. Alia firmao, Kim Al-Khaleej, el [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|UAE]] kun sidejo en Singapuro, proviziis la produktad-aparataron kaj pli ol 4,500 t da antaŭproduktoj por VX, sarin, and mustard gas.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.iraqwatch.org/suppliers/nyt-041303.gif |titolo=What Iraq Admitted About its Chemical Weapons Program |alirdato=2008-03-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060504214128/http://www.iraqwatch.org/suppliers/nyt-041303.gif |arkivdato=2006-05-04 }}</ref> [[:en:Frans van Anraat|Frans van Anraat]], nederlanda ĥemiisto-komercisto kiu vendis la venengasojn al la Hussein-reĝimo estis kondamnita en 2005 de la [[Internacia Kortumo]], la puno: 15 jaroj da prizono. En la pravigo de la verdikto la kortumo argumentis, ke Hussein faris "[[genocido]]n kontraŭ la loĝantoj de Ĥalabĝo". Estis la unua fojo, ke iu kortumo deklaris la incidenton de Ĥalabĝo ''genocido''. - En majo 2007 la [[apelacio|apelacia]] kortumo fiksis la [[verdikto]]n kontraŭ Frans van Anraat al 17 jaroj da prizono. Ankaŭ Usono mem eksportis bezonatajn ĥemiaĵojn al Irako, kvankam pli malgrandskale. La eksporto estis ebligita nur en 1982, kiam la administrado de [[Ronald Reagan]] forigis Irakon el la listo de [[Ŝtatoj subtenantaj terorismon]] (Irako reenlistiĝis en 1990 post la invado en [[Kuvajto]]n, kaj denove ellistiĝis en 2004). Laŭ likitaj informoj el sekretaj paperoj montriĝis, ke usonaj firmaoj (Alcolac International kaj Phillips) liveris [[diglikolsulfido]]n, <!-- angle: thiodiglycol --> baza substanco por la produktado de [[iperito|mustardgaso]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.laweekly.com/general/features/made-in-the-usa/3025/ |titolo=Made in the USA: A guide to Iraq’s weapons of mass destruction (en) |alirdato=2008-03-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140111220902/http://www.laweekly.com/general/features/made-in-the-usa/3025/ |arkivdato=2014-01-11 }}</ref> == Respondeco == === Riproĉoj kontraŭ Irano === Usonaj [[sekreta servo|sekretservoj]] unue riproĉis Iranon pro la atako, poste ili deklaris, ke la civilaj viktimoj de Ĥalabĝo estis "[[akompana damaĝo]]" en intermilitista batalo. Tio restis la pozicio de la usona registaro tiom longe, kiom [[Saddam Hussein]] estis rigardata kiel alianculo de Usono. Kvazaŭoficialan starpunkton prenis Stephen C. Pelletiere, kiu estis la ĉefa politik-analisto por [[CIA]] dum la Irak-irana milito. La 31-an de januaro 2003, do malpli ol du monatojn antaŭ la [[2003 invado en Irakon]], aperis artikolo de Pelletiere en [[New York Times]],<ref>[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60816FC3D5C0C728FDDA80894DB404482 ''A War Crime Or an Act of War?'']</ref> kiu argumentas, ke ne eblas sendube pruvi la kulpon de unu aŭ la alia de la kontraŭaj militpartioj, ĉar la viktimoj mortis per cianideca veneno, kiun tiutempe ja posedis la irananoj, sed ne la irakanoj. Sed la strategio de argumentado ŝanĝiĝis: la usona armea [[sekretservo]] ''[[Defense Intelligence Agency]]'' preparis finan version de la studo pri Ĥalabĝo post la invado en Irakon kaj uzis la incidenton kiel „pruvon“ por la danĝero de irakaj [[Armilo de amasa detruo|Armiloj de amasa detruo]]. <!-- Fonto? --> Pro la raportoj de [[vidatestanto]]j kaj pro la analizo de irakaj dokumentoj intertempe certas, de estis atako de la iraka armeo kaj ke ĝi okazis intence por trafi gravan centron de kurda ribelo. Ĥalabĝo estis elektita, ĉar ĝi mallonge antaŭe estis konkerita de [[:en:Peshmerga|peŝmergo]]j subtenataj de Irano. Se eminentulo de la Hussein-reĝimo kiel [[Tarik Asis]] en la jaro 2007 denove riproĉas Iranon pro la masakro de Ĥalabĝo, sen doni novajn, ne jam refutitajn argumentojn, oni rajtas supozi, ke tio rilatas al la fakto, ke li mem atendas akuzon pro sia rolo dum la sanga subpremo de la [[ŝijaismo|ŝijaista]] ribelo en 1991. === Ali Hasan al-Maĝid === En tiu tempo generalo [[Ali Hasan al-Maĝid]], kuzo de [[Saddam Hussein]], estis ĝenerala sekretario de [[Baazo|partio Baazo]] por Nordirako (iraka [[Kurdio]]) kaj fakte la respondeca kunordiganto de la armeo. Li estis en tiu funkcio de marto 1987 ĝis aprilo 1989 kaj gvidis la [[operaco Anfal|operacon Anfal]], genocidan operacon, kiu inkluzivis terurajn bombadojn per ĥemiaj kaj ordinaraj armiloj kontraŭ Kurdaj vilaĝoj. Laŭ sendependaj fontoj mortis inter 100.000 kaj 200.000 homoj en la operaco kaj eble unu miliono el tuta loĝantaro de 3,5 milionoj da irakaj Kurdoj estis [[deportado|deportitaj]]. La unua ĥemi-atako kontraŭ kurda vilaĝo okazis jam en aprilo 1987, sekvis tuta serio kulminanta en la masakro de Ĥalabĝo. Ĉio alportis al al-Maĝid la moknomon "Ĥemia Ali" ("Ali Kimyawi"). La kurdaj viktimoj neniam pridubis, ke Ali Hasan al-Maĝid fakte mem ordonis la gas-atakojn. == Tribunaloj == Nek Saddam Hussein nek Ali Hasan al-Maĝid estis akuzitaj de la [[Iraka supra kortumo]] <!-- Supreme Iraqi Criminal Tribunal --> pro [[krimo kontraŭ homeco]] rilate al la incidento de Ĥalabĝo. Kvankam la irakaj [[prokuroro]]j disponis pri pli ol "500 korboj da dokumentitaj dosieraroj pri krimoj dum Hussein-reĝimo'', Saddam Hussein estis kondamnita pro nur unu kazo.<ref>[http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/12/29/hussein/index.html Hussein executed with 'fear in his face']</ref> La {{daton|18|decembro|2006}} Hussein diris al la tribunalo: <blockquote> ''Se — rilate al Irano — iu militista aŭ civila oficisto asertas, ke Saddam ordonis uzi aŭ konvencian aŭ specialan municion — signife ĥemian, kiel mi jam klarigis — mi akceptas la respondecon kun honoro. Sed mi pridisputos iun ajn agadon kontraŭ nia popolo kaj iu iraka civitano, ĉu araba, ĉu kurda. Mi ne akceptos iun insulton kontraŭ miaj principoj, nek kontraŭ mi persone.''<ref>[http://www.theage.com.au/news/World/Saddam-admits-Iran-gas-attacks/2006/12/19/1166290507910.html Saddam admits Iran gas attacks]</ref> </blockquote> Pluraj dokumentoj estis prezentitaj dum la tribunalo. Unu estis noto de la iraka armea [[sekretservo]] pri peto al la prezidenta oficejo por permesi la uzon de [[mustarda gaso]] kaj [[sarino]] kontraŭ kurdoj. Dua dokumento estis la respondo, ke la prezidento ordonis al la armea sekretservo, priesplori la eblecon de "subita bato" per tiaj armilojn kontraŭ iranaj kaj kurdaj militfortoj. Interna noteto skribita de la sekretservo konfirmas, ke ĝi ricevis aprobon de la prezidenta oficejo por bato per "speciala municio" kaj emfazis, ke neniu bato estus farita sen unue informi la prezidenton.<ref>[http://www.boston.com/news/world/middleeast/articles/2006/12/18/saddam_trial_shown_govt_memos_about_gas_attacks/ Saddam says responsible for any Iran gas attacks]</ref> [[Dosiero:Halabja cemetery.jpg|maldekstra|eta|<small>Ĥalabĝa, tombejo por la viktimoj</small>]] En la memortago 2006 de la gas-atako, okazis manifestacio en Ĥalabĝo kontraŭ la kurda registaro. Ĉirkaŭ 7000 manifestaciantoj postulis prioritatan helpon por la viktimoj anstataŭ rekonstrulaboroj. Dum la violenta [[eskaliĝo]] la polico pafis kontraŭ la manifestaciantoj, mortigis 14-jarulon kaj vundis multajn aliajn. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://newssearch.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/16/newsid_4304000/4304853.stm Samtaga raporto de BBC pri la ĥemia atako (en)] * [http://www.dissentmagazine.org/article/?article=487 Leo Casey, Questioning Halabja] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120803161251/http://www.dissentmagazine.org/article/?article=487 |date=2012-08-03 }} ("Dissent Magazine", somero 2003) (en) * [http://www.kdp.nu/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=71 La irak-kurda partio KDP pri la incidento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051217231044/http://www.kdp.nu/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=71 |date=2005-12-17 }} (en) * [http://www.halabja.de.vu halabja.de.vu Privata ttt-ejo kun bildoj el Ĥalabĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160422083335/http://www.halabja.de.vu/ |date=2016-04-22 }} (en/de/tr/kurda) (''Atentigo'': entenas malfacile elteneblajn bildojn) * [http://www.netkurd.org/nuce.asp?id=1094 Fotoj pri la brulanta monumento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928041217/http://www.netkurd.org/nuce.asp?id=1094 |date=2007-09-28 }} ''(en la kurda lingvo)'' * [http://thekurdistani.com/news/content/view/2018/2/ Gazeto ''"The Kurdistani"'' pri la ribeloj en 2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110521085501/http://thekurdistani.com/news/content/view/2018/2/ |date=2011-05-21 }} {{Koordinatoj gm|35|11|N|45|59|E|montru=titolo}} == Noto kaj referencoj == {{Referencoj}}8. http://www.informationclearinghouse.info/article2098.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080225161320/http://www.informationclearinghouse.info/article2098.htm |date=2008-02-25 }} Stephen Pelletiere, emerita Arme-universitata profesoro kaj [[CIA]]-analisto disputas la akuzon, ke Irako uzis ĥemiajn armilojn kontraŭ siaj civitanoj - EN - == 9. http://www.9neesan.com/halapja/ Bildoj de viktimoj. </small> == Vidu ankaŭ == * [[Dujail]] * [[Homaj rajtoj sub reĝimo Hussein en Irako]] * [[Tribunalo kontraŭ Saddam Hussein]] <!-- {{Positionskarte |Irak |label= Halabdscha |lat_deg = 35 |lat_min = 10 |lon_deg = 45 |lon_min = 59 |position=right |background = |width=210 |float=right |caption=Lage der Stadt Halabdscha im Irak }} --> [[Kategorio:Milita historio de Irako]] [[Kategorio:Militkrimoj]] [[Kategorio:Historio de Kurdistano]] [[Kategorio:Saddam Hussein]] [[Kategorio:Aŭtonoma Regiono Kurdistano]] [[Kategorio:Masakroj de la 20-a jarcento|Ĥalabĝo]] [[Kategorio:Kemiaj armiloj]] [[Kategorio:Iraka-irana milito]] [[Kategorio:1988]] 35mzgawi1o9whx9yi9c36w9nijrgrpa 0 239092 9420077 9410258 2026-07-04T09:15:58Z Sj1mor 12103 9420077 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Frans SNYDERS''' [frans SNEJdrs] ({{daton|11|novembro|1579}} - {{daton|19|aŭgusto|1657}}), aŭ '''Snijders''', estis [[Flandrio|flandra]] [[pentristo]] de [[bestoj]] kaj [[muta naturo]]. Snyders naskiĝis kaj mortis en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]. Li estas registrita kiel studento de [[Pieter Brueghel la juna]] en 1593, kaj poste ricevis instruon de [[Hendrick van Balen]], la unua majstro de [[Antoon van Dyck]]. Li estis amiko de Van Dyck, kiu pentris Snyders kaj lian edzinon kelkfoje. Li fariĝis majstro de la antverpena pentrista [[gildo]] in 1602. Li vizitis [[Italio]]n en 1608-1609, vizitis [[Romo]]n, kaj laboris por Kardinalo Borromeo en [[Milano]]. En 1611 li edziĝis al Margaretha, la fratino de [[Cornelis de Vos]] kaj [[Paul de Vos]] (alia besto-pentristo), en Antverpeno. [[Jan Fyt]] estis studento, kaj poste kunhelpanto lia de 1629. Snyders komence dediĉis sin al pentrado de floroj, fruktoj kaj muta naturo, sed poste ŝanĝis al pentrado de bestoj, kaj kreis kun la plej granda kapablo kaj spirito ĉasbildojn kaj batalojn de sovaĝaj bestoj. Li estis unu el la plej fruaj ''animaliers'' (bestpentristoj). [[Dosiero:Anthonis van Dyck 026.jpg|eta|maldekstra|220px|Snyders kaj lia edzino, de [[Antoon van Dyck]], [[Kassel]]]] Lia verkaro estas riĉa kaj varia, lia peniko ĝusta kaj vigla, lia tuŝo aŭdaca kaj plene esprimplena de la diversaj teksturoj de peltoj kaj haŭtoj. Lia plejboneco en ĉi tiu kampo ekscitigis la admiron de [[Rubens]], kiu ofte dungis lin por pentri bestojn, fruktojn kaj mutan naturon en siaj propraj bildoj, kaj li asistis al [[Jacob Jordaens]], [[Thomas Willeboirts Bosschaert]] kaj aliaj artistoj en simila maniero. En la leono- kaj apro-ĉasadoj, kiuj portas la nomon de Snyders, ofte [[Peter Paul Rubens|Rubens]] pentris parton. Li estis unu en la plenumantoj de la testamento de Rubens. Li estis nomumita ĉefpentristo de Ĉefduko Alberto de Aŭstrio, guberniestro de la Malaltaj Landoj, por kiu li efektivigis kelkajn el siaj plej bonaj verkoj. Unu el ĉi tiuj ''Ĉaso'' estis prezentita al Filipo 3a de Hispanio, kiu, kune kun lia posteulo Filipo la 4a de Hispanio, komisiis la artiston pentri kelkajn temojn de la ĉaso, kiuj ankoraŭ estas konservitaj en [[Hispanio]]. Li ankaŭ laboris por Ĉefduko Leopoldo Vilhelmo de Aŭstrio, kiam li fariĝis Guberniestro. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://wwar.com/masters/s/snyders-frans.html Pentraĵoj de Snyders]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080418083450/http://wwar.com/masters/s/snyders-frans.html |date=2008-04-18 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Snyders, Frans}} [[Kategorio:Flandraj pentristoj]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] dhqxz9f5nulqkmzk9zp4jk7y9ck9qm2 0 239852 9420136 9395558 2026-07-04T10:46:20Z Piet-c 30816 /* Ĝemelurbojgefrataj kaj partneraj urboj (laŭ stato de 2022) */ 9420136 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Seulo (Italio)}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Seulo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-ko|서울}} | alia_nomo1 = [[hangeŭlo]]: {{lang|ko|서울특별시}} | alia_nomo2 = [[ĉina skribo|ĉinskribe]]: {{lang|ko|서울特別市}} | alia_nomo3 = [[Latinliteriga transskribo de la korea lingvo|Norma transskribo]]: Seoul Teukbyeolsi | alia_nomo4 = [[Transskribo de McCune-Reischauer|McCune-Reischauer]]: Sŏul T'ŭkpyŏlsi | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = {{lang|ko|서울특별시}} | moto = | kromnomo = Speciala urbo Seulo | kromnomo_tipo = Statuso <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = | dosiero2 = Seoul City Montage.png | dosiero3 = Seoul collage.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Seoul.svg | blazono = Seal of Seoul, South Korea.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Sud-Koreio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = Koreio | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Silla | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Hangang | rivero1 = Cheonggyecheon | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Seulo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 80 | lat_d = 37 | lat_m = 34 | lat_s = 08 | lat_NS = N | long_d = 126 | long_m = 58 | long_s = 36 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = 836 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 605.33 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_metropolo = 29500000 | loĝantaro_metropolo_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = -18 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = UTC| utc_offset =+9 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = KR-11 | kodo_tipo = ISO 3166-2 | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Forsitio]] | libera_tipo = Floro | libera1 = [[Ginko]] | libera1_tipo = Arbo | libera2 = [[Korea pigo]] | libera2_tipo = Birdo <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo2_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Azio | mapo_lokumilo = Azio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Sud-Koreio | mapo1_lokumilo = Sud-Koreio | mapo2 = Map Seoul districts de.png | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = urbodistriktoj de Seulo | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.seoul.go.kr www.seoul.go.kr] | commons = Seoul <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=9|frame-align=center|frame-width=260}} }} '''Seulo'''<ref>[https://vortaro.net/#seulo_kd kapvorto Seulo en la vortaro PIV en sia eldono de 2020] kaj en ĉiuj antaŭaj eldonoj ekde 1970 (tie sur p. 981), ankaŭ ĉiuj aliaj ampleksaj dulingvaj vortaroj de Esperanto, ekz. ''[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]]'' de 1992, p. 935, uzas kaj dokumentigas tiun vorton.</ref><ref>Pri la [[poŝatlaso de la mondo]] el 1971 vidu du maperojn en la diskutpaĝo.</ref> ({{lang-ko|서울}} {{prononco|soŭl}} {{aŭdigo|Ko-Seoul.ogg}}) estas la [[ĉefurbo]] de [[Sud-Koreio]]. En ĝi loĝas pli ol 9 milionoj da personoj, fine de la unua kvarono de 2025 ekzemple estis ekzakte 9 602 826 <ref>[https://web.archive.org/web/20250708124856/https://english.seoul.go.kr/seoul-views/meaning-of-seoul/4-population/ loĝantaro fine de la unua kvarono de 2025 (artivigite por havi konstantan retpaĝon)]</ref> - en komparo laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La nomo ''Seul'' estis uzata ekde la epoko de la reĝlando [[Silla]] (57 a.K. – 935 p.K.), poste la urbo nomiĝis antikve Hanyang (한양, 漢陽), poste oni ŝanĝis al Hansŏng (한성, 漢城), kiam ĝi iĝis ĉefurbo de la [[Dinastio Joseon]] en [[1394]] (ĝi plu konatas per tiu nomo en la [[ĉina lingvo]]). Dum la [[Japana imperialismo en Koreio|japana kolonia okupacio]] ĝi estis transnomita Kyŏngsŏng (경성, 京城—Keijō en la [[japana lingvo]]), kaj finfine reakiris la nomon Sŏul ĉe la liberigo en [[1945]]. == Etimologio == [[Dosiero:Seoul in Hangul (RS).svg|eta|maldekstre|200ra|Seulo en [[Korea alfabeto|Hangulo]].]] La urbo estis konata pasintece per la nomoj ''Wiryesŏng'' (en [[korea]] 위례성 kaj ĉinlitere 慰禮城, dum la epoko [[Baekje]]), ''Namch'ŏn'' (en korea 남천 kaj ĉinlitere 南,<ref name="Jinheung Taewang Stele Seoul">[https://db.history.go.kr/item/compareVerticalViewer.do?levelId=gskh_003_0010_0090_0020&oneLevelId=gskh_003_0010_0090_0020&otherLevelId=gskh_003_0010_0090_0030 "Monument on Bukhansan Mountain Commemorating the Border Inspection by King Jinheung of Silla".] Nacia Instituto de Korea Historio.</ref> dum la epoko [[Silla]]), ''Hanyang'' (en korea 한양 kaj ĉinlitere 漢陽, dum la epoko Koryŏ), ''Hansŏng'' (en korea 한성 kaj ĉinlitere 漢城, dum la epoko [[Joseon-Dinastio|Joseon]]), kaj ''Keijō'' (en japana 京城) aŭ ''Kyŏngsŏng'' (en korea 경성 kaj ĉinlitere京城) dum la regado fare de [[Japanio]].<ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite encyclopedia|last1=Yu|first1=Woo-ik|last2=Lee|first2=Chan|url=https://www.britannica.com/place/Seoul|title=Seoul|date=6a de Novembro 2019|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=4a de Julio 2020|quote=The city was popularly called Seoul in Korean during both the Chosŏn (Yi) dynasty (1392–1910) and the period of Japanese rule (1910–45), although the official names in those periods were Hansŏng (Hanseong) and Kyŏngsŏng (Gyeongseong), respectively.|archive-date=9a de Junio 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150609191034/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/534948/Seoul|url-status=live}}</ref> Dum la [[Japana imperialismo en Koreio|epoko de Japania aneksado de Koreio]], ''Hansŏng'' (koree ĉinlitere 漢城) estis alinomita {{Nihongo||京城|Keijō}} fare de la japanimperiaj aŭtoritatoj por eviti konfuzon kun [[hanja]] '漢' (transliterumado de antikva korea vorto ''Han'' (koree Hang 한) kun la signifo "granda"), kiu referencas ankaŭ al Han popolo aŭ al la [[Han dinastio]] en [[ĉina lingvo]], kaj en [[japana lingvo]] estas termino por "Ĉinio".<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pDZYDwAAQBAJ&q=Hanseong+was+renamed+to+Keij%C5%8D&pg=PT136|title=Eclipsed Cinema: The Film Culture of Colonial Korea|date=22a de Marto 2017|isbn=9781474421829|last1=Kim|first1=Dong Hoon|access-date=21a de Novembro 2020|archive-date=14a de Julio 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714164921/https://books.google.com/books?id=pDZYDwAAQBAJ&q=Hanseong+was+renamed+to+Keij%C5%8D&pg=PT136|url-status=live}}</ref> Post la [[Dua Mondmilito]] kaj la [[Kapitulaco de Japanio|sendependigo de Koreio]], la urbo ekhavis sian nunan nomon, kiu originiĝis el [[Korea lingvo|korelingva]] vorto kun la signifo "ĉefurbo", ŝajne descendinta el antikva vorto, ''Sŏrabŏl'' (en korea 서라벌 kaj ĉinlitere 徐羅伐), kiu origine referencis al [[Kyŏngju]], ĉefurbo de [[Silla]].<ref>{{Cite web|url=http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i|title=Yahoo holiday travel guide|publisher=Uk.holidaysguide.yahoo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070107185557/http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i|archive-date=7a de Januaro, 2007|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070107185557/http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i |date=2007-01-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070107185557/http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i |arkivdato=2007-01-07 }}</ref> Antikva Kyŏngju estis konata en dokumentoj ĉinliteraj ankaŭ kiel ''Kŭmsŏng'' (en ĉinaj karaktroj 金城, laŭvorte "Ora Kastelo aŭ Urbo" aŭ "Metala Kastelo aŭ Urbo"), sed neklaras ĉu la indiĝena kore-stila nomo ''Sŏrabŏl'' havis la saman signifon kiel ''Kŭmsŏng''. Malkiel plej granda parto de loĝlokoj en Koreio, "Seulo" ne havas korespondan [[hanja]] ([[Ĉina skribo|ĉinaj karaktroj]] uzitaj en la [[Korea lingvo]]). La 18an de Januaro, 2005, la Seula registaro ŝanĝis ĝian oficialan nomon en ĉinaj karaktroj el la historia ''Hànchéng'' (en ĉina 漢城, simpligita 汉城) al ''Shǒu'ěr'' (simpligita 首尔, tradicia 首爾).<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=104&oid=022&aid=0000126138 서울특별시표기] ''首爾''로...중국, 곧 정식 사용키로 :: 네이버 뉴스 ĉe News.naver.com en 2005-10-23 kaj alirita en 2012-02-10; arkivita en 25a de Januaro 2016 ĉe [https://web.archive.org/web/20160125042516/http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=104&oid=022&aid=0000126138]}</ref><ref>{{Cite web|url=http://goodcharacters.com/newsletters/summer2006-seoul-korea.html|title=Chinese Naming Crisis Danger Opportunity Summer 2006 – Good Characters|last=Characters|first=Good|website=goodcharacters.com|access-date=2018-11-18|archive-date=30a de Septembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930195048/http://goodcharacters.com/newsletters/summer2006-seoul-korea.html|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180930195048/http://goodcharacters.com/newsletters/summer2006-seoul-korea.html |date=2018-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://goodcharacters.com/newsletters/summer2006-seoul-korea.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180930195048/http://goodcharacters.com/newsletters/summer2006-seoul-korea.html |arkivdato=2018-09-30 }}</ref> == Historio == Setlado ĉe la areo de la rivero [[Rivero Han|Han]], kie estas la nuntempa Seulo, startis antaŭ ĉirkaŭ la jaro -4000<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/534948/Seoul/24023/Cultural-life#toc24024|title=Seoul|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=2014-02-07|archive-date=22a de Februaro 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100436/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/534948/Seoul/24023/Cultural-life#toc24024|url-status=live}}</ref> Seulo estis por la unua fojo registrita kiel Wiryeseong, ĉefurbo de [[Baekje]] (fondita en la jaro -18) en la nordorienta areo de la nuntempa Seulo.<ref name="Britannica"/> estas kelkaj urbomuregoj restantaj en tiu areo kiuj datiĝas el tiu epoko. Amplekse oni supozas, ke Pungnaptoseong, termurego en sudorienta Seulo, estis ĉe la ĉefa loko de Wiryeseong .<ref name="toseong">{{Cite web|url=http://m.visitseoul.net/en/m/article/article.do?_method=view&m&p=02&menu=0004003002017&art_id=535&searchLoca&searchTheme=0002000001003&flag&searchType|archive-url=https://archive.today/20140222005911/http://m.visitseoul.net/en/m/article/article.do?_method=view&m&p=02&menu=0004003002017&art_id=535&searchLoca&searchTheme=0002000001003&flag&searchType|url-status=dead|archive-date=2014-02-22|title=Pungnap-toseong (Earthen Ramparts)|publisher=Seoul Metropolitan Government|access-date=2014-02-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://m.visitseoul.net/en/m/article/article.do?_method=view&m&p=02&menu=0004003002017&art_id=535&searchLoca&searchTheme=0002000001003&flag&searchType |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://archive.is/20140222005911/http://m.visitseoul.net/en/m/article/article.do?_method=view&m&p=02&menu=0004003002017&art_id=535&searchLoca&searchTheme=0002000001003&flag&searchType |arkivdato=2014-02-22 }}</ref> Kiam la [[Tri Antikvaj Regnoj de Koreio|Tri Regnoj]] konkurencis por tiu strategia regiono, la kontrolo pasis el Baekje al [[Kogurjo]] en la 5-a jarcento.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LjgsBgAAQBAJ&q=three+kingdoms+korea|title=History Of Korea|date=12a de Novembro 2012|isbn=9781136166983|author1=Tennant|archive-date=10a de Oktobro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010214851/https://books.google.com/books?id=LjgsBgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=three+kingdoms+korea#v=onepage|url-status=live}}</ref> Tamen, laŭ Samguk Sagi, kaj Baekje kaj Silla priskribis la landon kiel landlima bordo de Baekje, ne kiel la regiona ĉefurbo.<ref name="Samguk Sagi Silla Jinheung 19">{{Cite web |title=Samguk Sagi Silla Jinheung 19 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_004_0040_0190 |website=National Institute of Korean History}}</ref><ref name="Samguk Sagi Baekje Seong 19">{{Cite web |title=Samguk Sagi Baekje Seong 19 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_026_0060_0190 |website=National Institute of Korean History}}</ref> Krome, la Steleo Jinheung Taewang troviĝanta ĉe la monto Buĥansan rakontas, ke la loko estis subdisvolvigita en la 6a jarcento n.e.,<ref name="Jinheung Taewang Stele Seoul"/> sugestante, ke la unua ĉefurbo Wiryeseong estis nek en nek proksime de nuntempa Seulo. En Julio aŭ Aŭgusto 553, Silla ekkontrolis la regionon el Baekje, kaj la urbo iĝis parto de ĵus establita Sin Provinco (신주; 新州).<ref name="Samguk Sagi Silla Jinheung 19"/><ref name="Samguk Sagi Baekje Seong 19"/> Sin (新) havas signifojn kaj de "Nova" kaj de "Silla", tiel laŭvorte kun signifo de Nova Silla Provinco. En Novembro 555, Jinheung Taewang faris reĝan viziton al Buĥansan, kaj inspektis la landlimon.<ref>{{Cite web |title=Samguk Sagi Silla Jinheung 24 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_004_0040_0240 |website=National Institute of Korean History}}</ref> En 557, Silla abolis la Sin Provincon, kaj establis Buĥansan Provincon (북한산주; 北漢山州).<ref>{{Cite web |title=Samguk Sagi Silla Jinheung 28 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_004_0040_0280 |website=National Institute of Korean History}}</ref> La vorto Hanseong (한성; 漢城; Han Fortikaĵo) aperas sur la ŝtonmurego de "Pjongjanga Fortikaĵo", kiu estis laŭsupoze konstruita meze aŭ ĝis la fino de la 6a jarcento n.e. dum periodo de 42 jaroj, nome en Pjongjang, kvankam ne estas pruvaro, ke Seulo havis la nomon Hanseong datinte de la periodo de la tri regnoj kaj eĉ de pli frua periodo.<ref>{{Cite web |title=Pyongyang Fortress Stone 1 |url=https://db.history.go.kr/item/compareVerticalViewer.do?levelId=gskh_001_0030_0020_0020&oneLevelId=gskh_001_0030_0020_0020&otherLevelId=gskh_001_0030_0020_0030 |website=National Institute of Korean History}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pyongyang Fortress Stone 2 |url=https://db.history.go.kr/item/compareVerticalViewer.do?levelId=gskh_001_0030_0050_0030&oneLevelId=gskh_001_0030_0050_0020&otherLevelId=gskh_001_0030_0030_0030 |website=National Institute of Korean History}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pyongyang Fortress Stone 3 |url=https://db.history.go.kr/item/compareVerticalViewer.do?levelId=gskh_001_0030_0050_0030&oneLevelId=gskh_001_0030_0050_0020&otherLevelId=gskh_001_0030_0040_0030 |website=National Institute of Korean History}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pyongyang Fortress Stone 4 |url=https://db.history.go.kr/item/compareVerticalViewer.do?levelId=gskh_001_0030_0050_0030&oneLevelId=gskh_001_0030_0050_0020&otherLevelId=gskh_001_0030_0050_0030 |website=National Institute of Korean History}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pyongyang Fortress Stone 6 |url=https://db.history.go.kr/item/compareVerticalViewer.do?levelId=gskh_001_0030_0070_0030&oneLevelId=gskh_001_0030_0070_0020&otherLevelId=gskh_001_0030_0070_0030 |website=National Institute of Korean History}}</ref> En 568, Jinheung Taewang faris alian reĝan viziton al la norda landlimo, vizitante Hanseong, kaj gastis en Namĉeon survoje revene al la ĉefurbo. Dum sia restado, li starigis la [[steleo]]n Jinheung Taewang, abolis la Buĥansan Provincon, kaj establis la Namĉeon Provincon (남천주; 南川州; Sudrivera Provinco), nomumante la urbon kiel provinca ĉefurbo.<ref name="Jinheung Taewang Stele Seoul"/><ref>{{Cite web |title=Samguk Sagi Silla Jinheung 45 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_004_0040_0450 |website=National Institute of Korean History}}</ref> Bazite sur la nomiga sistemo, la nuntempa nomo de la rivero Han dum tiu epoko estis plej verŝajne Namĉeon (Nam Rivero) mem aŭ eble havis vorton kun finaĵo "ĉeon" (천; 川) nek "gang" (강; 江) nek "su" (수; 水). Aldone, "Buĥansan" Jinheung Steleo klare asertas, ke Silla havis posedon de Hanseong (nuntempa [[Pjongjango]]), tiel Buĥansan devis esti pli norde de Hanseong. Nuntempaj [[Pjongjango]] ne estis Pjongjango, la rivero [[Taedong]] estis plej verŝajne la rivero Han, kaj Buĥansan ne estis Buĥansan dum la periodo de la tri regnoj.<ref name="Jinheung Taewang Stele Seoul"/><ref>{{Cite web |date=2013-01-22 |title="고구려 수도 평양은 북한땅에 없었다" |url=https://shindonga.donga.com/3/all/13/111825/1 |access-date=2023-01-22 |website=신동아 |language=ko}}</ref> Krome, Pjongjang estis ofta nomo kun la signifo de ĉefurbo uzita de la dinastioj Gogurjeo kaj Gorjeo, simile al Seulo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-11 |title=고대 평양은 지금의 평양이 아니다 |url=http://www.ikoreanspirit.com/news/articleView.html?idxno=47046 |access-date=2023-01-22 |website=K스피릿 |language=ko}}</ref> En 603, Gogurjeo atakis Buĥansanseong (북한산성; 北漢山城; Buĥanmonta Fortikaĵo), kion Silla finfine atingis.<ref>{{Cite web |title=Samguk Sagi Silla Jinpyeong 30 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_004_0060_0300 |website=National Institute of Korean History}}</ref><ref>{{Cite web |title=Samguk Sagi Goguryeo Yeongyang 15 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_020_0020_0150 |website=National Institute of Korean History}}</ref> En 604, Silla abolis Namĉeon Provincon, kaj reestablis Buĥansan Provincon por plifortigi la nordan landlimon. La urbo perdis sian provincan ĉefurbecon kaj estis metita sub la Buĥansan Provincon denove.<ref>{{Cite web |title=Samguk Sagi Silla Jinpyeong 32 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_004_0060_0320 |website=National Institute of Korean History}}</ref> Tio plue pruvas, ke Buĥansan estis en la nordo de nuntempa Pjongjango ĉar ŝanĝo de la provinca nomo kaj de la celo ne estus estinta postulita se Buĥansan estus estinta en Seulo mem. [[Dosiero:경복궁 전경.jpg|eta|maldekstre|[[Gjeongbokgung]], estis la ĉefa reĝa palaco dum [[Joseon-Dinastio|Joseon]].]] En la 11-a jarcento [[Korjo]], kiu sukcedis post [[Unuiĝinta Sillo]], konstruis someran palacon en Seulo, kiu estis nomita kiel la "Suda Ĉefurbo". Nur el tiu periodo Seulo iĝis granda setlejo.<ref name="Britannica"/> Kiam [[Joseon-Dinastio|Joseon]] anstataŭis Korjon, la ĉefurbo estis translokigita al Seulo (konata ankaŭ kiel Hanjang aŭ Hanseong), kie ĝi restis ĝis la falo de la dinastio. La palaco [[Gjeongbokgung|Gjongbok]], konstruita en la 14-a jarcento, funkciis kiel la reĝa rezidejo ĝis 1592. La alia granda palaco, [[Changdeokgung|Ĉangdeokgung]], konstruita en 1405, funkciis kiel la ĉefa reĝa palaco el 1611 ĝis 1872.<ref name="Britannica"/> Post [[Joseon-Dinastio|Joseon]] ŝanĝis sian nomon al [[Korea Imperio]] en 1897, la nomo Hŭangseong estis uzita por referenci al Seulo. [[Dosiero:창덕궁 전경 (2014) (cropped).jpg|eta|dekstre|[[Changdeokgung|Ĉangdeokgung]], konstruita en 1405, funkciis kiel la ĉefa reĝa palaco el 1611 ĝis 1872.]] Origine, la urbo estis tute ĉirkaŭita de amasa cirkla ŝton-[[murego]] por havigi siajn urbanojn sekurecon kontraŭ naturaj animaloj, ŝtelistoj kaj atakoj. La urbo kreskiĝis trans tiuj muregoj kaj kvankam la murego ne plu staras (escepte laŭlonge de la Bugaksan Monto (en korea 북악산 ĉinlitere 北岳山), norde de la urbocentra areo<ref>{{Cite web|url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1061818|title=Bugaksan Mountain|publisher=Korea Tourism Organization|access-date=2014-02-07|archive-date=22a de Februaro 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222062015/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1061818|url-status=live}} {{Citaĵo el la reto |url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1061818 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140222062015/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1061818 |arkivdato=2014-02-22 }}</ref>), la pordegoj restas ĉe la urbocentra distrikto de Seulo, inklude la plej notindajn Sungnjemun (komune konata kiel [[Namdemun]]) kaj Heunginjimun (komune konata kiel Dongdaemun aŭ Heunginjimun).<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5781/|title=Seoul City Wall|publisher=[[UNESCO]]|access-date=2014-02-07|archive-date=31a de Decembro 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191231012607/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5781|url-status=live}}</ref> Dum la [[Joseon-dinastio]], la pordegoj estis malfermitaj kaj fermitaj ĉiutage, akompanite de sonorado de grandaj sonoriloj el Bosingak [[Belfrido]].<ref>{{Cite web|url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=264135|title=Bosingak Belfry|publisher=Korea Tourism Organization|access-date=2014-02-07|archive-date=22a de Februaro 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222062012/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=264135|url-status=live}} {{Citaĵo el la reto |url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=264135 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140222062012/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=264135 |arkivdato=2014-02-22 }}</ref> Gine de la 19-a jarcento, post jarcentoj de izolado, Seulo malfermis siajn pordojn al eksterlandanoj kaj ekmoderniĝis. Seulo iĝis la unua urbo en [[Orienta Azio]] kiu enkondukis [[elektro]]n en la reĝa palaco, konstruita de la [[Edison Illuminating Company]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/images/8/85/Nam-Early_History.pdf|title=Early History of Electrical Engineering in Korea: Edison and First Electric Lighting in the Kingdom of Corea|author=Nam Moon Hyon|work=Promoting the History of EE Jan 23–26, 2000|publisher=Institute of Electrical and Electronics Engineers|access-date=2014-02-07|archive-date=22a de Februaro 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222020732/http://www.ieeeghn.org/wiki/images/8/85/Nam-Early_History.pdf|url-status=live}}</ref> kaj unu jardekon poste Seulo instalis ankaŭ elektrajn [[stratolampo]]jn.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cbRhAQAAQBAJ|title=A History of Korea|author=Kyung Moon Hwang|publisher=Palgrave Macmillan|page=142|year=2010|isbn=9780230364523|access-date=[[9-a de novembro]] [[2015]]|archive-date=25a de Januaro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125042515/https://books.google.com/books?id=cbRhAQAAQBAJ|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:한양도성낙산구간.jpg|eta|maldekstre|La Fortikaĵa Murego de Seulo.]] Multo de la disvolvigo estis rilata al komerco kun eksteraj landoj kiel [[Francio]] kaj [[Usono]]. Por ekzemplo, la ''Seoul Electric Company'', la ''Seoul Electric Trolley Company'', kaj la ''Seoul Fresh Spring Water Company'' (nome entreprenoj por elektro, transporto kaj akvoliverado) estis ĉiuj kune kore–usone posedataj entreprenoj.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/koreaundersiege10000chun|url-access=registration|title=Korea under Siege, 1876–1945 : Capital Formation and Economic Transformation|author=Young-Iob Chung|page=[https://archive.org/details/koreaundersiege10000chun/page/70 70]|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=9780198039662}}</ref> En 1904, usonano Angus Hamilton vizitis la urbon kaj diris, "La stratoj de Seulo estas grandiozaj, spacaj, puraj, mirinde faritaj kaj bone drenitaj. La mallarĝaj, malpuraj stratetoj estis plilarĝigitaj, la elflukanaletoj estis kovritaj, la ŝoseoj plialrĝigitaj. Seulo estas evidente iĝinta la plej altnivela, plej interesa kaj plej pura urbo en Oriento."<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LR8svgdNOAYC&q=The+streets+of+Seoul+are+magnificent,+spacious,+clean,+admirably+made+and+well-drained&pg=PT123|author=Bruce Cumings|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=9780393347531|author-link= |access-date=21a de Novembro 2020|archive-date=30a de Septembro 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930145316/https://books.google.com/books?id=LR8svgdNOAYC&q=The+streets+of+Seoul+are+magnificent,+spacious,+clean,+admirably+made+and+well-drained&pg=PT123|url-status=live}}</ref> Post la [[Japana-korea aneksa traktato|aneksotraktato]] en 1910, [[Japana Imperio|Japanio]] aneksis al si Koreion kaj alinomis la urbon Gjeongseong ("Kjongsong" en korea kaj "Keijo" en japana). Japana teknologio estis importita, la urbaj muregoj estis forigitaj, kelkaj el la pordegoj estis detruitaj. Ŝoseoj estis pavimitaj kaj oni konstruis okcident-stilajn konstruaĵojn. La urbo estis liberigitaj de usonaj fortoj fine de la [[Dua Mondmilito]].<ref name="Britannica"/> En 1945, la urbo estis oficiale nomita Seulo, kaj estis deklarita kiel "speciala urbo" en 1949.<ref name="Britannica"/> [[Dosiero:KoreanWar recover Seoul.jpg|eta|dekstre|230ra|Surstrata batalo en Seulo dum la [[Korea Milito]].]] Dum la [[Korea Milito]], Seulo estis konkerita kaj rekonkerita kelkajn fojojn inter la sovet/ĉine apogitaj nordkoreaj fortoj kaj la uson-apogitaj sudkoreaj fortoj, kio lasis la urbon tre damaĝita post la milito. La ĉefurbo estis provizore translokigita al [[Busan]].<ref name="Britannica"/> Ĉirkaŭkalkulo de la etenda damaĝo asertas, ke post la milito, almenaŭ 191 000 konstruaĵoj, 55 000 domoj, kaj 1 000 fabrikoj ruiniĝis. Aldone, enorma tajdo de rifuĝintoj eniris en Seulo dum la milito, pliigante la populacion de la urbo kaj de ties metropola areo ĝis ĉirkaŭkalkulitaj 1.5 milionoj da loĝantoj ĉirkaŭ 1955.<ref name="hamnett">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8GSpAgAAQBAJ|title=Planning Asian Cities: Risks and Resilience|page=159|publisher=Routledge|year=2012|editor=Stephen Hamnett, Dean Forbes|isbn=9781136639272|access-date=[[9-a de novembro]] [[2015]]|archive-date=25a de Januaro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125042515/https://books.google.com/books?id=8GSpAgAAQBAJ|url-status=live}}</ref> Post la milito, Seul ekfokusiĝis al rekonstruado kaj modernigo. Kiam la Sudkoreia ekonomio ekkreskiĝis rapide el la 1960-aj jaroj, ankaŭ [[urbigo]] akceliĝis kaj laboristoj ektranslokiĝis al Seulo kaj al aliaj grandaj sudkoreaj urboj.<ref name="hamnett"/> El la 1970-aj jaroj, la grando de la Seula administracia areo ege ekspansiis ĉar ĝi aneksis nombrajn urbojn kaj vilaĝojn el kelkaj ĉirkaŭaj landoj.<ref>{{Cite web|url=http://spp.seoul.go.kr/cms/board/Download.jsp?fileId=IUAjJDMyMTY1LS0kJA==|title=Urban Planning of Seoul|publisher=Seoul Metropolitan Government|format=PDF|year=2009|access-date=2014-02-07|archive-date=25a de Januaro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125042517/http://spp.seoul.go.kr/cms/board/Download.jsp?fileId=IUAjJDMyMTY1LS0kJA==|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160125042517/http://spp.seoul.go.kr/cms/board/Download.jsp?fileId=IUAjJDMyMTY1LS0kJA== |date=2016-01-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://spp.seoul.go.kr/cms/board/Download.jsp?fileId=IUAjJDMyMTY1LS0kJA== |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160125042517/http://spp.seoul.go.kr/cms/board/Download.jsp?fileId=IUAjJDMyMTY1LS0kJA== |arkivdato=2016-01-25 }}</ref> Ĝia 1972, Seulo estis postulita de [[Norda Koreio]] kiel sia ''[[de jure]]'' ĉefurbo, kaj tiel ĝi estis specifigita en la Artikolo 103 de la [[Konstitucio]] de Norda Koreio de [[1948]].<ref>{{Cite web |url=https://www.hrnk.org/uploads/pdfs/DPRK_Constitution.pdf |title=Archived copy |access-date=20a de Januaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914164442/http://www.hrnk.org/uploads/pdfs/DPRK_Constitution.pdf |archive-date=14a de Septembro 2016 |url-status=dead }}</ref> [[Dosiero:서울월드컵경기장.jpg|eta|maldekstre|230ra|Seula stadiono de la [[Futbala Mondpokalo 2002]].]] La populacio de Suda Koreio en 2019 estis ĉirkaŭkalkulita je 51.71 milionoj, kaj laŭ la censo de 2018, 49.8% de tiu populacio loĝis en la Seula metropola areo. Tio estis kresko de ĉirkaŭ 0.7% el 49.1% en 2010, montrante klaran tendencon al la koncentrado de la populacio en la ĉefurbon.<ref>{{Cite web|title=Korean Cultural Centre India New Delhi|url=http://india.korean-culture.org/en/1025/korea/672|access-date=2021-10-31|website=Korean Cultural Centre India New Delhi|language=en|archive-date=20a de Julio 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720011803/http://india.korean-culture.org/en/1025/korea/672|url-status=live}}</ref> Seulo iĝis la ekonomia, politika kaj kultura kerno de la lando,<ref name="Britannica"/> kaj kelkaj kompanioj de la [[Fortune Global 500|500 plej grandaj kompanioj de la mondo]], kiel [[Samsung]], [[SK]], [[Hyundai]], [[POSCO]] kaj [[LG Group]] havas siajn sidejojn tie.<ref>{{cite news|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2012/countries/SouthKorea.html|title=GLOBAL 500|work=CNNMoney|access-date=2014-02-07|date=2012-07-23|archive-date=19a de Novembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119093541/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2012/countries/SouthKorea.html|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181119093541/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2012/countries/SouthKorea.html |date=2018-11-19 }}</ref> Seulo estis la urbo gastiganta de la [[Aziaj Ludoj]] de [[1986]] kaj de la [[Somera Olimpiko 1988]] same kiel de unu el la sidejoj de la [[Futbala Mondpokalo 2002]]. La 29an de Oktobro 2022, almenaŭ 153 personoj estis ĝismorte stampedigitaj kiam homamaso formiĝis en strateto dum festo de [[Halloween]] en la Seula distrikto Itaewon. Prezidento Yoon Suk-yeol deklaris staton de oficiala nacia funebro.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/29/dozens-of-people-crushed-by-large-crowd-at-halloween-festivities-in-south-korea|titolo=At least 153 killed in crowd crush during Halloween festivities in Seoul|dato=30a de Oktobro 2022|lingvo=en|verkaĵo=The Guardian}}</ref> == Geografio == [[Dosiero:서울 N tower 082.JPG|eta|Vido al norda Seulo el turo Namsan.]] Seulo estas en la nordokcidento de Suda Koreio. Seulo mem enhavas 605.25&nbsp;km<sup>2</sup>,<ref name="seoul1">{{Citaĵo el la reto|url=http://stat.seoul.go.kr/Seoul_System5.jsp?stc_cd=412|titolo=Seoul Statistics (Land Area)|alirdato=24a de Marto 2010|eldoninto=Seoul Metropolitan Government}}</ref> kun radiuso de proksimume 15&nbsp;km, iom dividita en norda kaj suda duonoj per la [[rivero Han (Koreio)|rivero Han]]. La rivero Han kaj ties ĉirkaŭa areo ludis gravan rolon en la historio de Koreio. La [[Tri Antikvaj Regnoj de Koreio]] klopodis ekkontroli tiun teron, kiam la rivero estis uzata kiel komercvojo al Ĉinio (tra la [[Flava Maro]]).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.visitseoul.net/en/article/article.do?_method=view&art_id=10833&lang=en&m=0004003002015&p=03|titolo=Brief History of Hangang (River)|alirdato=2014-02-07|eldoninto=Seoul Metropolitan Government|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100612131834/http://www.visitseoul.net/en/article/article.do?_method=view&m=0004003002015&p=03&art_id=10833&lang=en|arkivdato=2010-06-12}}</ref> La rivero ne estas plu aktive uzata por navigado, ĉar ties [[estuaro]] situantas ĉe la limoj inter la du Koreioj, kun civila enirejo ŝtopita. La urbo estas limigita de ok montoj, same kiel per la pli nivelaj teroj de la ebenaĵo de la rivero Han kaj de la okcidentaj areoj. == Vidindaĵoj == [[Changdeokgung]] estas palaca komplekso kiu situas en granda parko en la distrikto de Jongno-gu, Seulo. La palaca komplekso estis en 1405 konstruita de la unua reĝo de la dinastio Joseon oriente de la palaco Gyeongbokgung, kiu pli servis por oficialaj kaj ceremoniaj funkcioj. Ĝi estas unu el la "Kvin Grandiozaj Palacoj" kiuj estis konstruitaj dum la dinastio Joseon. Pro ĝia orienta loko en rilato al Gyeongbokgung ĝi ankaŭ estas konata kiel la Orienta Palaco. Libere tradukita, la laŭvorta signifo de la nomo estas: "Palaco de la Ĝustaj Valoroj". * [[Nacia Muzeo de Koreio]] * [[Muzeo de Arto Gansong]] == Servoj == * [[Nacia Akademio de Sciencoj de Respubliko Koreio]] == Administrata strukturo == {| | style="vertical-align: top" | * [[Dobong-gu|distrikto Tobon]] ({{lang|ko|도봉구}}; Dobong-gu, {{lang|ko|道峰區}}) * [[Dongdaemun-gu|distrikto Tondemun]] ({{lang|ko|동대문구}}; Dongdaemun-gu, {{lang|ko|東大門區}}) * [[Dongjak-gu|distrikto Tonĝak]] ({{lang|ko|동작구}}; Dongjak-gu, {{lang|ko|銅雀區}}) * [[Eunpyeong-gu|distrikto Unpjon]] ({{lang|ko|은평구}}; Eunpyeong-gu, {{lang|ko|恩平區}}) * [[Gangbuk-gu|distrikto Kanbuk]] ({{lang|ko|강북구}}; Gangbuk-gu, {{lang|ko|江北區}}) * [[Gangdong-gu|distrikto Kandon]] ({{lang|ko|강동구}}; Gangdong-gu, {{lang|ko|江東區}}) * [[Gangnam-gu|distrikto Kannam]] ({{lang|ko|강남구}}; Gangnam-gu, {{lang|ko|江南區}}) * [[Gangseo-gu|distrikto Kanso]] ({{lang|ko|강서구}}; Gangseo-gu, {{lang|ko|江西區}}) * [[Geumcheon-gu|distrikto Kumĉon]] ({{lang|ko|금천구}}; Geumcheon-gu, {{lang|ko|衿川區}}) * [[Guro-gu|distrikto Kuro]] ({{lang|ko|구로구}}; Guro-gu, {{lang|ko|九老區}}) * [[Gwanak-gu|distrikto Kvanak]] ({{lang|ko|관악구}}; Gwanak-gu, {{lang|ko|冠岳區}}) * [[Gwangjin-gu|distrikto Kvanĝin]] ({{lang|ko|광진구}}; Gwangjin-gu, {{lang|ko|廣津區}}) * [[Jongno-gu|distrikto Ĉonno]] ({{lang|ko|종로구}}; Jongno-gu, {{lang|ko|鍾路區}}) | style="vertical-align: top" | * [[Jung-gu|Centra distrikto]] ({{lang|ko|중구}}; Jung-gu, prononcata Ĝung-gu {{lang|ko|中區}}) * [[Jungnang-gu|distrikto Ĉunnan]] ({{lang|ko|중랑구}}; Jungnang-gu, {{lang|ko|中浪區}}) * [[Mapo-gu|distrikto Mapo]] ({{lang|ko|마포구}}; Mapo-gu, {{lang|ko|麻浦區}}) * [[Nowon-gu|distrikto Novon]] ({{lang|ko|노원구}}; Nowon-gu, {{lang|ko|蘆原區}}) * [[Seocho-gu|distrikto Soĉo]] ({{lang|ko|서초구}}; Seocho-gu, {{lang|ko|瑞草區}}) * [[Seodaemun-gu|distrikto Sodemun]] ({{lang|ko|서대문구}}; Seodaemun-gu, {{lang|ko|西大門區}}) * [[Seongbuk-gu|distrikto Sonbuk]] ({{lang|ko|성북구}}; Seongbuk-gu, {{lang|ko|城北區}}) * [[Seongdong-gu|distrikto Sondon]] ({{lang|ko|성동구}}; Seongdong-gu, {{lang|ko|城東區}}) * [[Songpa-gu|distrikto Sonpa]] ({{lang|ko|송파구}}; Songpa-gu, {{lang|ko|松坡區}}) * [[Yangcheon-gu|distrikto Janĉon]] ({{lang|ko|양천구}}; Yangcheon-gu, {{lang|ko|陽川區}}) * [[Yeongdeungpo-gu|distrikto Jondunpo]] ({{lang|ko|영등포구}}; Yeongdeungpo-gu {{lang|ko|永登浦區}}) * [[Yongsan-gu|distrikto Jonsan]] ({{lang|ko|용산구}}; Yongsan-gu, {{lang|ko|龍山區}}). |} Krome [[Namjanĝu]] estas parto de la urbaro de Seulo. == Demografio == == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> Dosiero:Korea gyeongbokgung.jpg|Gyeongbokgung. Dosiero:Gyeongbok-gung palace-05 (xndr).jpg|[[Gyeongbokgung]]. Dosiero:Changdeokgung-Injeongjeon.jpg|[[Changdeokgung]], unu el kvin grandaj palacoj de Koreio, estas [[Monda heredaĵo de Unesko]]. Dosiero:Urbodomo de Seulo.jpg|Trafiko (taksioj) antaŭ Urbodomo de Seulo. Dosiero:Junghwajeon.JPG|Junghwajeon. Dosiero:Junghwajeon inter arboj.jpg|Junghwajeon inter arboj. Dosiero:Cheonggye Plaza.jpg|Seulanoj serĉante malvarmeton somere ĉe kanalizita rojo. Dosiero:CheonggyeCheon.jpg|Cheonggye Cheon. Dosiero:Statuo de Yi Sunshin.jpg|Infanoj ludantaj ĉe ŝprucfontaro ĉe la Statuo de Yi Sunshin. |Statuo de Sejong. Dosiero:Pordego Gwanghwamun.jpg|Pordego Gwanghwamun. Dosiero:Detalo en Gyeongbokgung.jpg|Detalo en Gyeongbokgung. Dosiero:Detalo en Gyeongbokgung-granito.jpg|Detalo en Gyeongbokgung. Dosiero:Flanka vido de Gyeongbokgung.jpg|Flanka vido de Gyeongbokgung. Dosiero:Gyeonghoeru.jpg|Gyeonghoeru fronte. Dosiero:Gyeonghoeru spegule.jpg|Gyeonghoeru flanke kaj spegule. Dosiero:Ornamitaj plafonoj.jpg|Ornamitaj plafonoj en Gyeongbokgung. </gallery> == Kulturo == == Universitatoj == Seulo estas la sidejo de la plimulto de la pli prestiĝaj universitatoj en Sud-Koreio, inkludiĝas: [[Nacia Universitato de Seulo]], [[Korea Universitato]], [[Universitato Yonsei]], [[Universitato Sungkjunkŭan]], [[Universitato Sogang]], [[Universitato Hanjang]], [[Universitato Chung-Ang]], [[Universitato Hankuk pri fremdaj studoj]], [[Universitato Konkuk]], [[Universitato Kyung Hee]], [[Virina Universitato Ewha]], [[Universitato Soongsil]], [[Virina Universitato Sookmyung]], [[Milita Korea Akademio]], [[Universitato de Seulo]] kaj [[Universitato Sejong]]. == Transporto == En la proksimeco de Seulo estas du flughavenoj: La [[Gimpo Flughaveno]] konstruiĝis en la jaro 1939 kiel milita flughaveno en la urbo [[Gimpo]]. Situanta apud Seulo ĝi havis strategan gravecon dum kaj post la [[korea milito]]. Por tio la flughaveno en Gimpo disvastiĝis pli kaj pli. Ĝis 2001, kiam la konstruado de [[Incheon Internacia Flughaveno]] (IIA) finis, la flughaveno en Gimpo estis la plej grava flughaveno en [[Sud-Koreio]]. Nun ĝi estas uzata ĉefe por naciaj flugoj. Seoul havas du grandajn staciojn, [[Seula stacio]] kaj [[Yongsan stacio]], kaj kelkajn malgrandajn staciojn. La longdistanca trafikosistemo estas disvastiga kaj interligas ĉiujn grandajn urbojn. En 2004 la [[Korea Trajn-Ekspreso]] (KTX), kio surbazigas francan [[TVG]]-teknologion, unuafoje veturis de Seulo ĝis la suda urbego [[Busan]]. Ankaŭ disvastiga metroo-sistemo ekzistas en Seulo kaj nombrego de inter- kaj intraurbaj buslinioj. Por la aŭtotrafiko estas densa kaj disvastiga stratoreto kun 6 aŭtostratoj, kiuj estas ligitaj kun la centro de Seoul per 19 alkondukaj stratoj, kaj 3 ringstratoj ĉirkaŭ la urbocentro. Ĉiuj gravaj stratoj havas multajn ŝpurojn, la plej vasta strato estas la Sejongno-strata kun 20 ŝpuroj. Tamen ofte stavo okazas. Por la denso de aŭtotrafiko la aerkvalito ofte malbonas en Seoul. == Amaskomunikiloj == * [[Chosun Ilbo]] kaj [[Joong-ang Ilbo]], gazetoj == Seulanoj (inter multaj aliaj) == * aktoro [[Park Bo-gum]] * [[Ahn Chang-ho]], porsendependeca aktivulo * kantistino [[Amira Chun]] == [[Ĝemelurbo]]j == <ref>[https://english.seoul.go.kr/policy/international-exchange/sister-friendship-cities/ gefrataj kaj partneraj urboj (laŭ stato de 2022)]</ref> {{Div col|cols = 2}} * {{Flago|Tajvano}} [[Tajpejo]], [[Tajvano]] (1968) * {{Flago|Turkio}} [[Ankaro]], [[Turkio]] (1971) * {{Flago|Gvamo|nomo=jes}}, [[Usono]]-[[Gvamo]] * {{Flago|Usono}} [[Honolulo]], Usono (1973) * {{Flago|Usono}} [[San-Francisko]], Usono (1976) * {{Flago|Brazilo}} [[São Paulo]], Brazilo * {{Flago|Irano}} [[Teherano]], [[Irano]] (1977) * {{Flago|Kolombio}} [[Bogoto]], [[Kolumbio]] (1982) * {{Flago|Indonezio}} [[Ĝakarto]], [[Indonezio]] (1984) * {{Flago|Japanio}} [[Tokio]], [[Japanio]] (1988) * {{Flago|Rusio}} [[Moskvo]], [[Rusio]] (1991) * {{Flago|Francio}} [[Parizo]], [[Francio]] (1991) * {{Flago|Ĉinio}} [[Pekino]], [[Ĉinio]] (1992) * {{Flago|Venezuelo}} [[Karakaso]], [[Venezuelo]] (1992) * {{Flago|Honduro}} [[Tegucigalpo]], [[Honduro]] * {{Flago|Meksiko}} [[Meksikurbo]], [[Meksiko]] (1993) * {{Flago|Mongolio}} [[Ulanbataro]], [[Mongolio]] (1995) * {{Flago|Vjetnamio}} [[Hanojo]], [[Vjetnamo]] (1996) * {{Flago|Pollando}} [[Varsovio]], [[Pollando]] (1996) * {{Flago|Egiptio}} [[Kairo]], [[Egiptio]] (1997) * {{Flago|Kanado}} [[Otavo]], [[Kanado]] (1997) * {{Flago|Italio}} [[Romo]], [[Italio]] (2000) * {{Flago|Kazaĥio}} [[Astano]], [[Kazaĥio]] (2004) * {{Flago|Grekio}} [[Ateno]], [[Grekio]] (2006) * {{Flago|Tajlando}} [[Bankoko]], [[Tajlando]] (2006) * {{Flago|Usono}} [[Vaŝingtono]], Usono (2006) * {{Flago|Kanado}} [[Vankuvero]], [[Kanado]] (2007) * {{Flago|Barato}} [[Mumbajo]], [[Barato]] (2009) * {{Flago|Uzbekio}} [[Taŝkento]], [[Uzbekio]] (2010) * {{Flago|Argentino}} [[Bonaero]], [[Argentino]] (2010) * {{Flago|Albanio}} [[Tirano]], [[Albanio]] (2010) {{Div col end}} == Esperanto en Seulo == Multaj koreiaj esperantistoj loĝas en aŭ proksime al Seulo. La [[Korea Esperanto-Asocio]] havas sidejon en Seulo. === Kongresoj === [[Dosiero:Hankuk University of Foreign Studies, Seoul, Korea (10079550164).jpg|180ra|eta|dekstre|{{centre|Ĉefa konstruaĵo de Hankuk-Universitato, kie okazis la solenaĵoj kaj distraj vesperoj de la [[UK 2017]]}}]] En 2017 en Seulo okazis [[Universala Kongreso|UK]] kaj [[SAT-kongreso]] (fakte tiu lasta ĉe ĉeurbo [[Gimpo]]). Unuafoje (flankenmetante la [[UK 1921|Pragan kongreson de 1921]] dum kiu fondiĝis SAT) [[UEA]] kaj [[SAT]] okazigis sinsekve siajn kongresojn samjare en sama urbo (dum en antaŭaj jaroj 2015 kaj 2016 ili kongresis samurbe, sed kun jara intervalo, unu post la alia). La [[UK 2017|102-a Universala Kongreso]] ([[Universala Kongreso de Esperanto|UK]]) de [[Esperanto]] okazis de la 22-a ĝis la 29-a de julio [[2017]] en Seulo, organizata de [[Korea Esperanto-Asocio]].<ref name="gk20150425" >[https://uea.org/aktuale/komunikoj/2015/Seulo-gastigos-la-102-an-UK Gazetaraj Komunikoj de UEA] – N-ro 575 (2015-04-25) – Seulo gastigos la 102-an UK</ref> Temis pri la dua Universala Kongreso en Sud-Koreio, post la [[UK 1994|79-a UK]] okazinta en [[1994]] same en Seulo.<ref name="gk20150425" /> Aliĝis ĝis 1173 kongresanoj.<ref>[https://uea.org/pdf/uk2017/Kandellumo_Verda_6.pdf] "La Kandellumo Verda" nº 6.</ref> La kongresa temo estis “Turismo kaj evoluo: vojoj al daŭripovo”<ref>[https://uea.org/gk/643a1 Pri daŭripova turismo en Seulo] – Gazetaraj Komunikoj de UEA, n-ro 643, 2016-10-27</ref>. En ĉiuj el la sep kongresaj tagoj publikiĝis eldono de la kongresa kuriero "La Kandellumo Verda", redaktata de la korea ĵurnalisto [[Choe Taesok]] {{prononco|Ĉue Tesok}} vivanta en [[Litovio]]; ĉiuj sep eldonoj ankaŭ post la kongreso legeblas en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]] en la oficiala kongresa retejo.<ref>[https://uea.org/kongresoj Alireble el]</ref> La [[90-a SAT-Kongreso 2017|90-a]] [[SAT-Kongreso|Kongreso]] de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] (SAT) okazis de la [[29-a de julio]] ĝis la [[5-a de aŭgusto]] [[2017]] en Seulo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://satesperanto.org/spip.php?article3607 |titolo=Gvidrezolucio kaj Deklaracio de la 89-a SAT-Kongreso |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230224121309/https://satesperanto.org/spip.php?article3607 |arkivdato=2023-02-24 }}</ref>. Temis pri la unua SAT-Kongreso en [[Azio]] kaj la tria ekstereŭropa post la kongresoj en [[Kanado]] (1973) kaj [[Brazilo]] (1988). La kongreso okazis tuj post la [[UK 2017|102-a Universala Kongreso de Esperanto]] en la sama urbo. Fakte la kongresejo estis la hotelo ''Yakam Tourist Hotel'' en banloko de la okcidenta antaŭurbo [[Gimpo]], ĉe Seulo, tutproksime de la bordo de la [[Flava Maro]]. Utilis ke kongresejo, loĝado kaj manĝado okazis en la sama loko. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Nacia Biblioteko de Koreio]] * [[Plej grandaj urboj]] (laŭ enloĝantaro) * [[Listo de milionurboj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Seulo|ReVo=seul}} * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * {{oficiala retejo}} * http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3554296.stm * http://www.korea.net * [https://satesperanto.org/spip.php?article3719 retaj informoj pri] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220603105212/https://satesperanto.org/spip.php?article3719 |date=2022-06-03 }} la [[90-a SAT-Kongreso 2017]] en Seulo {{-}} [[Dosiero:Seoul_at_night_(cropped).jpg|alternative=The Seongsan Bridge illuminated at night|eta|centre|768x768px|Panorama vido de la urbo]] {{Havenda artikolo|Seoul}} [[Dosiero:Seongsan Bridge.jpg|eta|771x771px|[[rivero Han (Koreio)|rivero Han]]]] {{Aziaj ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Sud-Koreio]] [[Kategorio:Seulo| ]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] iahp9j6jgh7dvc8tejseo6f6tyss2xg 9420138 9420136 2026-07-04T10:47:27Z Piet-c 30816 /* Ĝemelurboj */ 9420138 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Seulo (Italio)}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Seulo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-ko|서울}} | alia_nomo1 = [[hangeŭlo]]: {{lang|ko|서울특별시}} | alia_nomo2 = [[ĉina skribo|ĉinskribe]]: {{lang|ko|서울特別市}} | alia_nomo3 = [[Latinliteriga transskribo de la korea lingvo|Norma transskribo]]: Seoul Teukbyeolsi | alia_nomo4 = [[Transskribo de McCune-Reischauer|McCune-Reischauer]]: Sŏul T'ŭkpyŏlsi | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = {{lang|ko|서울특별시}} | moto = | kromnomo = Speciala urbo Seulo | kromnomo_tipo = Statuso <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = | dosiero2 = Seoul City Montage.png | dosiero3 = Seoul collage.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Seoul.svg | blazono = Seal of Seoul, South Korea.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Sud-Koreio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = Koreio | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Silla | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Hangang | rivero1 = Cheonggyecheon | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Seulo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 80 | lat_d = 37 | lat_m = 34 | lat_s = 08 | lat_NS = N | long_d = 126 | long_m = 58 | long_s = 36 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = 836 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 605.33 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_metropolo = 29500000 | loĝantaro_metropolo_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = -18 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = UTC| utc_offset =+9 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = KR-11 | kodo_tipo = ISO 3166-2 | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Forsitio]] | libera_tipo = Floro | libera1 = [[Ginko]] | libera1_tipo = Arbo | libera2 = [[Korea pigo]] | libera2_tipo = Birdo <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo2_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Azio | mapo_lokumilo = Azio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Sud-Koreio | mapo1_lokumilo = Sud-Koreio | mapo2 = Map Seoul districts de.png | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = urbodistriktoj de Seulo | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.seoul.go.kr www.seoul.go.kr] | commons = Seoul <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=9|frame-align=center|frame-width=260}} }} '''Seulo'''<ref>[https://vortaro.net/#seulo_kd kapvorto Seulo en la vortaro PIV en sia eldono de 2020] kaj en ĉiuj antaŭaj eldonoj ekde 1970 (tie sur p. 981), ankaŭ ĉiuj aliaj ampleksaj dulingvaj vortaroj de Esperanto, ekz. ''[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]]'' de 1992, p. 935, uzas kaj dokumentigas tiun vorton.</ref><ref>Pri la [[poŝatlaso de la mondo]] el 1971 vidu du maperojn en la diskutpaĝo.</ref> ({{lang-ko|서울}} {{prononco|soŭl}} {{aŭdigo|Ko-Seoul.ogg}}) estas la [[ĉefurbo]] de [[Sud-Koreio]]. En ĝi loĝas pli ol 9 milionoj da personoj, fine de la unua kvarono de 2025 ekzemple estis ekzakte 9 602 826 <ref>[https://web.archive.org/web/20250708124856/https://english.seoul.go.kr/seoul-views/meaning-of-seoul/4-population/ loĝantaro fine de la unua kvarono de 2025 (artivigite por havi konstantan retpaĝon)]</ref> - en komparo laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La nomo ''Seul'' estis uzata ekde la epoko de la reĝlando [[Silla]] (57 a.K. – 935 p.K.), poste la urbo nomiĝis antikve Hanyang (한양, 漢陽), poste oni ŝanĝis al Hansŏng (한성, 漢城), kiam ĝi iĝis ĉefurbo de la [[Dinastio Joseon]] en [[1394]] (ĝi plu konatas per tiu nomo en la [[ĉina lingvo]]). Dum la [[Japana imperialismo en Koreio|japana kolonia okupacio]] ĝi estis transnomita Kyŏngsŏng (경성, 京城—Keijō en la [[japana lingvo]]), kaj finfine reakiris la nomon Sŏul ĉe la liberigo en [[1945]]. == Etimologio == [[Dosiero:Seoul in Hangul (RS).svg|eta|maldekstre|200ra|Seulo en [[Korea alfabeto|Hangulo]].]] La urbo estis konata pasintece per la nomoj ''Wiryesŏng'' (en [[korea]] 위례성 kaj ĉinlitere 慰禮城, dum la epoko [[Baekje]]), ''Namch'ŏn'' (en korea 남천 kaj ĉinlitere 南,<ref name="Jinheung Taewang Stele Seoul">[https://db.history.go.kr/item/compareVerticalViewer.do?levelId=gskh_003_0010_0090_0020&oneLevelId=gskh_003_0010_0090_0020&otherLevelId=gskh_003_0010_0090_0030 "Monument on Bukhansan Mountain Commemorating the Border Inspection by King Jinheung of Silla".] Nacia Instituto de Korea Historio.</ref> dum la epoko [[Silla]]), ''Hanyang'' (en korea 한양 kaj ĉinlitere 漢陽, dum la epoko Koryŏ), ''Hansŏng'' (en korea 한성 kaj ĉinlitere 漢城, dum la epoko [[Joseon-Dinastio|Joseon]]), kaj ''Keijō'' (en japana 京城) aŭ ''Kyŏngsŏng'' (en korea 경성 kaj ĉinlitere京城) dum la regado fare de [[Japanio]].<ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite encyclopedia|last1=Yu|first1=Woo-ik|last2=Lee|first2=Chan|url=https://www.britannica.com/place/Seoul|title=Seoul|date=6a de Novembro 2019|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=4a de Julio 2020|quote=The city was popularly called Seoul in Korean during both the Chosŏn (Yi) dynasty (1392–1910) and the period of Japanese rule (1910–45), although the official names in those periods were Hansŏng (Hanseong) and Kyŏngsŏng (Gyeongseong), respectively.|archive-date=9a de Junio 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150609191034/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/534948/Seoul|url-status=live}}</ref> Dum la [[Japana imperialismo en Koreio|epoko de Japania aneksado de Koreio]], ''Hansŏng'' (koree ĉinlitere 漢城) estis alinomita {{Nihongo||京城|Keijō}} fare de la japanimperiaj aŭtoritatoj por eviti konfuzon kun [[hanja]] '漢' (transliterumado de antikva korea vorto ''Han'' (koree Hang 한) kun la signifo "granda"), kiu referencas ankaŭ al Han popolo aŭ al la [[Han dinastio]] en [[ĉina lingvo]], kaj en [[japana lingvo]] estas termino por "Ĉinio".<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pDZYDwAAQBAJ&q=Hanseong+was+renamed+to+Keij%C5%8D&pg=PT136|title=Eclipsed Cinema: The Film Culture of Colonial Korea|date=22a de Marto 2017|isbn=9781474421829|last1=Kim|first1=Dong Hoon|access-date=21a de Novembro 2020|archive-date=14a de Julio 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714164921/https://books.google.com/books?id=pDZYDwAAQBAJ&q=Hanseong+was+renamed+to+Keij%C5%8D&pg=PT136|url-status=live}}</ref> Post la [[Dua Mondmilito]] kaj la [[Kapitulaco de Japanio|sendependigo de Koreio]], la urbo ekhavis sian nunan nomon, kiu originiĝis el [[Korea lingvo|korelingva]] vorto kun la signifo "ĉefurbo", ŝajne descendinta el antikva vorto, ''Sŏrabŏl'' (en korea 서라벌 kaj ĉinlitere 徐羅伐), kiu origine referencis al [[Kyŏngju]], ĉefurbo de [[Silla]].<ref>{{Cite web|url=http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i|title=Yahoo holiday travel guide|publisher=Uk.holidaysguide.yahoo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070107185557/http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i|archive-date=7a de Januaro, 2007|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070107185557/http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i |date=2007-01-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070107185557/http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i |arkivdato=2007-01-07 }}</ref> Antikva Kyŏngju estis konata en dokumentoj ĉinliteraj ankaŭ kiel ''Kŭmsŏng'' (en ĉinaj karaktroj 金城, laŭvorte "Ora Kastelo aŭ Urbo" aŭ "Metala Kastelo aŭ Urbo"), sed neklaras ĉu la indiĝena kore-stila nomo ''Sŏrabŏl'' havis la saman signifon kiel ''Kŭmsŏng''. Malkiel plej granda parto de loĝlokoj en Koreio, "Seulo" ne havas korespondan [[hanja]] ([[Ĉina skribo|ĉinaj karaktroj]] uzitaj en la [[Korea lingvo]]). La 18an de Januaro, 2005, la Seula registaro ŝanĝis ĝian oficialan nomon en ĉinaj karaktroj el la historia ''Hànchéng'' (en ĉina 漢城, simpligita 汉城) al ''Shǒu'ěr'' (simpligita 首尔, tradicia 首爾).<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=104&oid=022&aid=0000126138 서울특별시표기] ''首爾''로...중국, 곧 정식 사용키로 :: 네이버 뉴스 ĉe News.naver.com en 2005-10-23 kaj alirita en 2012-02-10; arkivita en 25a de Januaro 2016 ĉe [https://web.archive.org/web/20160125042516/http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=104&oid=022&aid=0000126138]}</ref><ref>{{Cite web|url=http://goodcharacters.com/newsletters/summer2006-seoul-korea.html|title=Chinese Naming Crisis Danger Opportunity Summer 2006 – Good Characters|last=Characters|first=Good|website=goodcharacters.com|access-date=2018-11-18|archive-date=30a de Septembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930195048/http://goodcharacters.com/newsletters/summer2006-seoul-korea.html|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180930195048/http://goodcharacters.com/newsletters/summer2006-seoul-korea.html |date=2018-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://goodcharacters.com/newsletters/summer2006-seoul-korea.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180930195048/http://goodcharacters.com/newsletters/summer2006-seoul-korea.html |arkivdato=2018-09-30 }}</ref> == Historio == Setlado ĉe la areo de la rivero [[Rivero Han|Han]], kie estas la nuntempa Seulo, startis antaŭ ĉirkaŭ la jaro -4000<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/534948/Seoul/24023/Cultural-life#toc24024|title=Seoul|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=2014-02-07|archive-date=22a de Februaro 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100436/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/534948/Seoul/24023/Cultural-life#toc24024|url-status=live}}</ref> Seulo estis por la unua fojo registrita kiel Wiryeseong, ĉefurbo de [[Baekje]] (fondita en la jaro -18) en la nordorienta areo de la nuntempa Seulo.<ref name="Britannica"/> estas kelkaj urbomuregoj restantaj en tiu areo kiuj datiĝas el tiu epoko. Amplekse oni supozas, ke Pungnaptoseong, termurego en sudorienta Seulo, estis ĉe la ĉefa loko de Wiryeseong .<ref name="toseong">{{Cite web|url=http://m.visitseoul.net/en/m/article/article.do?_method=view&m&p=02&menu=0004003002017&art_id=535&searchLoca&searchTheme=0002000001003&flag&searchType|archive-url=https://archive.today/20140222005911/http://m.visitseoul.net/en/m/article/article.do?_method=view&m&p=02&menu=0004003002017&art_id=535&searchLoca&searchTheme=0002000001003&flag&searchType|url-status=dead|archive-date=2014-02-22|title=Pungnap-toseong (Earthen Ramparts)|publisher=Seoul Metropolitan Government|access-date=2014-02-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://m.visitseoul.net/en/m/article/article.do?_method=view&m&p=02&menu=0004003002017&art_id=535&searchLoca&searchTheme=0002000001003&flag&searchType |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://archive.is/20140222005911/http://m.visitseoul.net/en/m/article/article.do?_method=view&m&p=02&menu=0004003002017&art_id=535&searchLoca&searchTheme=0002000001003&flag&searchType |arkivdato=2014-02-22 }}</ref> Kiam la [[Tri Antikvaj Regnoj de Koreio|Tri Regnoj]] konkurencis por tiu strategia regiono, la kontrolo pasis el Baekje al [[Kogurjo]] en la 5-a jarcento.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LjgsBgAAQBAJ&q=three+kingdoms+korea|title=History Of Korea|date=12a de Novembro 2012|isbn=9781136166983|author1=Tennant|archive-date=10a de Oktobro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010214851/https://books.google.com/books?id=LjgsBgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=three+kingdoms+korea#v=onepage|url-status=live}}</ref> Tamen, laŭ Samguk Sagi, kaj Baekje kaj Silla priskribis la landon kiel landlima bordo de Baekje, ne kiel la regiona ĉefurbo.<ref name="Samguk Sagi Silla Jinheung 19">{{Cite web |title=Samguk Sagi Silla Jinheung 19 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_004_0040_0190 |website=National Institute of Korean History}}</ref><ref name="Samguk Sagi Baekje Seong 19">{{Cite web |title=Samguk Sagi Baekje Seong 19 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_026_0060_0190 |website=National Institute of Korean History}}</ref> Krome, la Steleo Jinheung Taewang troviĝanta ĉe la monto Buĥansan rakontas, ke la loko estis subdisvolvigita en la 6a jarcento n.e.,<ref name="Jinheung Taewang Stele Seoul"/> sugestante, ke la unua ĉefurbo Wiryeseong estis nek en nek proksime de nuntempa Seulo. En Julio aŭ Aŭgusto 553, Silla ekkontrolis la regionon el Baekje, kaj la urbo iĝis parto de ĵus establita Sin Provinco (신주; 新州).<ref name="Samguk Sagi Silla Jinheung 19"/><ref name="Samguk Sagi Baekje Seong 19"/> Sin (新) havas signifojn kaj de "Nova" kaj de "Silla", tiel laŭvorte kun signifo de Nova Silla Provinco. En Novembro 555, Jinheung Taewang faris reĝan viziton al Buĥansan, kaj inspektis la landlimon.<ref>{{Cite web |title=Samguk Sagi Silla Jinheung 24 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_004_0040_0240 |website=National Institute of Korean History}}</ref> En 557, Silla abolis la Sin Provincon, kaj establis Buĥansan Provincon (북한산주; 北漢山州).<ref>{{Cite web |title=Samguk Sagi Silla Jinheung 28 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_004_0040_0280 |website=National Institute of Korean History}}</ref> La vorto Hanseong (한성; 漢城; Han Fortikaĵo) aperas sur la ŝtonmurego de "Pjongjanga Fortikaĵo", kiu estis laŭsupoze konstruita meze aŭ ĝis la fino de la 6a jarcento n.e. dum periodo de 42 jaroj, nome en Pjongjang, kvankam ne estas pruvaro, ke Seulo havis la nomon Hanseong datinte de la periodo de la tri regnoj kaj eĉ de pli frua periodo.<ref>{{Cite web |title=Pyongyang Fortress Stone 1 |url=https://db.history.go.kr/item/compareVerticalViewer.do?levelId=gskh_001_0030_0020_0020&oneLevelId=gskh_001_0030_0020_0020&otherLevelId=gskh_001_0030_0020_0030 |website=National Institute of Korean History}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pyongyang Fortress Stone 2 |url=https://db.history.go.kr/item/compareVerticalViewer.do?levelId=gskh_001_0030_0050_0030&oneLevelId=gskh_001_0030_0050_0020&otherLevelId=gskh_001_0030_0030_0030 |website=National Institute of Korean History}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pyongyang Fortress Stone 3 |url=https://db.history.go.kr/item/compareVerticalViewer.do?levelId=gskh_001_0030_0050_0030&oneLevelId=gskh_001_0030_0050_0020&otherLevelId=gskh_001_0030_0040_0030 |website=National Institute of Korean History}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pyongyang Fortress Stone 4 |url=https://db.history.go.kr/item/compareVerticalViewer.do?levelId=gskh_001_0030_0050_0030&oneLevelId=gskh_001_0030_0050_0020&otherLevelId=gskh_001_0030_0050_0030 |website=National Institute of Korean History}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pyongyang Fortress Stone 6 |url=https://db.history.go.kr/item/compareVerticalViewer.do?levelId=gskh_001_0030_0070_0030&oneLevelId=gskh_001_0030_0070_0020&otherLevelId=gskh_001_0030_0070_0030 |website=National Institute of Korean History}}</ref> En 568, Jinheung Taewang faris alian reĝan viziton al la norda landlimo, vizitante Hanseong, kaj gastis en Namĉeon survoje revene al la ĉefurbo. Dum sia restado, li starigis la [[steleo]]n Jinheung Taewang, abolis la Buĥansan Provincon, kaj establis la Namĉeon Provincon (남천주; 南川州; Sudrivera Provinco), nomumante la urbon kiel provinca ĉefurbo.<ref name="Jinheung Taewang Stele Seoul"/><ref>{{Cite web |title=Samguk Sagi Silla Jinheung 45 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_004_0040_0450 |website=National Institute of Korean History}}</ref> Bazite sur la nomiga sistemo, la nuntempa nomo de la rivero Han dum tiu epoko estis plej verŝajne Namĉeon (Nam Rivero) mem aŭ eble havis vorton kun finaĵo "ĉeon" (천; 川) nek "gang" (강; 江) nek "su" (수; 水). Aldone, "Buĥansan" Jinheung Steleo klare asertas, ke Silla havis posedon de Hanseong (nuntempa [[Pjongjango]]), tiel Buĥansan devis esti pli norde de Hanseong. Nuntempaj [[Pjongjango]] ne estis Pjongjango, la rivero [[Taedong]] estis plej verŝajne la rivero Han, kaj Buĥansan ne estis Buĥansan dum la periodo de la tri regnoj.<ref name="Jinheung Taewang Stele Seoul"/><ref>{{Cite web |date=2013-01-22 |title="고구려 수도 평양은 북한땅에 없었다" |url=https://shindonga.donga.com/3/all/13/111825/1 |access-date=2023-01-22 |website=신동아 |language=ko}}</ref> Krome, Pjongjang estis ofta nomo kun la signifo de ĉefurbo uzita de la dinastioj Gogurjeo kaj Gorjeo, simile al Seulo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-11 |title=고대 평양은 지금의 평양이 아니다 |url=http://www.ikoreanspirit.com/news/articleView.html?idxno=47046 |access-date=2023-01-22 |website=K스피릿 |language=ko}}</ref> En 603, Gogurjeo atakis Buĥansanseong (북한산성; 北漢山城; Buĥanmonta Fortikaĵo), kion Silla finfine atingis.<ref>{{Cite web |title=Samguk Sagi Silla Jinpyeong 30 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_004_0060_0300 |website=National Institute of Korean History}}</ref><ref>{{Cite web |title=Samguk Sagi Goguryeo Yeongyang 15 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_020_0020_0150 |website=National Institute of Korean History}}</ref> En 604, Silla abolis Namĉeon Provincon, kaj reestablis Buĥansan Provincon por plifortigi la nordan landlimon. La urbo perdis sian provincan ĉefurbecon kaj estis metita sub la Buĥansan Provincon denove.<ref>{{Cite web |title=Samguk Sagi Silla Jinpyeong 32 |url=https://db.history.go.kr/item/oldBookViewer.do?levelId=sg_004_0060_0320 |website=National Institute of Korean History}}</ref> Tio plue pruvas, ke Buĥansan estis en la nordo de nuntempa Pjongjango ĉar ŝanĝo de la provinca nomo kaj de la celo ne estus estinta postulita se Buĥansan estus estinta en Seulo mem. [[Dosiero:경복궁 전경.jpg|eta|maldekstre|[[Gjeongbokgung]], estis la ĉefa reĝa palaco dum [[Joseon-Dinastio|Joseon]].]] En la 11-a jarcento [[Korjo]], kiu sukcedis post [[Unuiĝinta Sillo]], konstruis someran palacon en Seulo, kiu estis nomita kiel la "Suda Ĉefurbo". Nur el tiu periodo Seulo iĝis granda setlejo.<ref name="Britannica"/> Kiam [[Joseon-Dinastio|Joseon]] anstataŭis Korjon, la ĉefurbo estis translokigita al Seulo (konata ankaŭ kiel Hanjang aŭ Hanseong), kie ĝi restis ĝis la falo de la dinastio. La palaco [[Gjeongbokgung|Gjongbok]], konstruita en la 14-a jarcento, funkciis kiel la reĝa rezidejo ĝis 1592. La alia granda palaco, [[Changdeokgung|Ĉangdeokgung]], konstruita en 1405, funkciis kiel la ĉefa reĝa palaco el 1611 ĝis 1872.<ref name="Britannica"/> Post [[Joseon-Dinastio|Joseon]] ŝanĝis sian nomon al [[Korea Imperio]] en 1897, la nomo Hŭangseong estis uzita por referenci al Seulo. [[Dosiero:창덕궁 전경 (2014) (cropped).jpg|eta|dekstre|[[Changdeokgung|Ĉangdeokgung]], konstruita en 1405, funkciis kiel la ĉefa reĝa palaco el 1611 ĝis 1872.]] Origine, la urbo estis tute ĉirkaŭita de amasa cirkla ŝton-[[murego]] por havigi siajn urbanojn sekurecon kontraŭ naturaj animaloj, ŝtelistoj kaj atakoj. La urbo kreskiĝis trans tiuj muregoj kaj kvankam la murego ne plu staras (escepte laŭlonge de la Bugaksan Monto (en korea 북악산 ĉinlitere 北岳山), norde de la urbocentra areo<ref>{{Cite web|url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1061818|title=Bugaksan Mountain|publisher=Korea Tourism Organization|access-date=2014-02-07|archive-date=22a de Februaro 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222062015/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1061818|url-status=live}} {{Citaĵo el la reto |url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1061818 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140222062015/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1061818 |arkivdato=2014-02-22 }}</ref>), la pordegoj restas ĉe la urbocentra distrikto de Seulo, inklude la plej notindajn Sungnjemun (komune konata kiel [[Namdemun]]) kaj Heunginjimun (komune konata kiel Dongdaemun aŭ Heunginjimun).<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5781/|title=Seoul City Wall|publisher=[[UNESCO]]|access-date=2014-02-07|archive-date=31a de Decembro 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191231012607/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5781|url-status=live}}</ref> Dum la [[Joseon-dinastio]], la pordegoj estis malfermitaj kaj fermitaj ĉiutage, akompanite de sonorado de grandaj sonoriloj el Bosingak [[Belfrido]].<ref>{{Cite web|url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=264135|title=Bosingak Belfry|publisher=Korea Tourism Organization|access-date=2014-02-07|archive-date=22a de Februaro 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222062012/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=264135|url-status=live}} {{Citaĵo el la reto |url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=264135 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140222062012/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=264135 |arkivdato=2014-02-22 }}</ref> Gine de la 19-a jarcento, post jarcentoj de izolado, Seulo malfermis siajn pordojn al eksterlandanoj kaj ekmoderniĝis. Seulo iĝis la unua urbo en [[Orienta Azio]] kiu enkondukis [[elektro]]n en la reĝa palaco, konstruita de la [[Edison Illuminating Company]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/images/8/85/Nam-Early_History.pdf|title=Early History of Electrical Engineering in Korea: Edison and First Electric Lighting in the Kingdom of Corea|author=Nam Moon Hyon|work=Promoting the History of EE Jan 23–26, 2000|publisher=Institute of Electrical and Electronics Engineers|access-date=2014-02-07|archive-date=22a de Februaro 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222020732/http://www.ieeeghn.org/wiki/images/8/85/Nam-Early_History.pdf|url-status=live}}</ref> kaj unu jardekon poste Seulo instalis ankaŭ elektrajn [[stratolampo]]jn.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cbRhAQAAQBAJ|title=A History of Korea|author=Kyung Moon Hwang|publisher=Palgrave Macmillan|page=142|year=2010|isbn=9780230364523|access-date=[[9-a de novembro]] [[2015]]|archive-date=25a de Januaro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125042515/https://books.google.com/books?id=cbRhAQAAQBAJ|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:한양도성낙산구간.jpg|eta|maldekstre|La Fortikaĵa Murego de Seulo.]] Multo de la disvolvigo estis rilata al komerco kun eksteraj landoj kiel [[Francio]] kaj [[Usono]]. Por ekzemplo, la ''Seoul Electric Company'', la ''Seoul Electric Trolley Company'', kaj la ''Seoul Fresh Spring Water Company'' (nome entreprenoj por elektro, transporto kaj akvoliverado) estis ĉiuj kune kore–usone posedataj entreprenoj.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/koreaundersiege10000chun|url-access=registration|title=Korea under Siege, 1876–1945 : Capital Formation and Economic Transformation|author=Young-Iob Chung|page=[https://archive.org/details/koreaundersiege10000chun/page/70 70]|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=9780198039662}}</ref> En 1904, usonano Angus Hamilton vizitis la urbon kaj diris, "La stratoj de Seulo estas grandiozaj, spacaj, puraj, mirinde faritaj kaj bone drenitaj. La mallarĝaj, malpuraj stratetoj estis plilarĝigitaj, la elflukanaletoj estis kovritaj, la ŝoseoj plialrĝigitaj. Seulo estas evidente iĝinta la plej altnivela, plej interesa kaj plej pura urbo en Oriento."<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LR8svgdNOAYC&q=The+streets+of+Seoul+are+magnificent,+spacious,+clean,+admirably+made+and+well-drained&pg=PT123|author=Bruce Cumings|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=9780393347531|author-link= |access-date=21a de Novembro 2020|archive-date=30a de Septembro 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930145316/https://books.google.com/books?id=LR8svgdNOAYC&q=The+streets+of+Seoul+are+magnificent,+spacious,+clean,+admirably+made+and+well-drained&pg=PT123|url-status=live}}</ref> Post la [[Japana-korea aneksa traktato|aneksotraktato]] en 1910, [[Japana Imperio|Japanio]] aneksis al si Koreion kaj alinomis la urbon Gjeongseong ("Kjongsong" en korea kaj "Keijo" en japana). Japana teknologio estis importita, la urbaj muregoj estis forigitaj, kelkaj el la pordegoj estis detruitaj. Ŝoseoj estis pavimitaj kaj oni konstruis okcident-stilajn konstruaĵojn. La urbo estis liberigitaj de usonaj fortoj fine de la [[Dua Mondmilito]].<ref name="Britannica"/> En 1945, la urbo estis oficiale nomita Seulo, kaj estis deklarita kiel "speciala urbo" en 1949.<ref name="Britannica"/> [[Dosiero:KoreanWar recover Seoul.jpg|eta|dekstre|230ra|Surstrata batalo en Seulo dum la [[Korea Milito]].]] Dum la [[Korea Milito]], Seulo estis konkerita kaj rekonkerita kelkajn fojojn inter la sovet/ĉine apogitaj nordkoreaj fortoj kaj la uson-apogitaj sudkoreaj fortoj, kio lasis la urbon tre damaĝita post la milito. La ĉefurbo estis provizore translokigita al [[Busan]].<ref name="Britannica"/> Ĉirkaŭkalkulo de la etenda damaĝo asertas, ke post la milito, almenaŭ 191 000 konstruaĵoj, 55 000 domoj, kaj 1 000 fabrikoj ruiniĝis. Aldone, enorma tajdo de rifuĝintoj eniris en Seulo dum la milito, pliigante la populacion de la urbo kaj de ties metropola areo ĝis ĉirkaŭkalkulitaj 1.5 milionoj da loĝantoj ĉirkaŭ 1955.<ref name="hamnett">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8GSpAgAAQBAJ|title=Planning Asian Cities: Risks and Resilience|page=159|publisher=Routledge|year=2012|editor=Stephen Hamnett, Dean Forbes|isbn=9781136639272|access-date=[[9-a de novembro]] [[2015]]|archive-date=25a de Januaro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125042515/https://books.google.com/books?id=8GSpAgAAQBAJ|url-status=live}}</ref> Post la milito, Seul ekfokusiĝis al rekonstruado kaj modernigo. Kiam la Sudkoreia ekonomio ekkreskiĝis rapide el la 1960-aj jaroj, ankaŭ [[urbigo]] akceliĝis kaj laboristoj ektranslokiĝis al Seulo kaj al aliaj grandaj sudkoreaj urboj.<ref name="hamnett"/> El la 1970-aj jaroj, la grando de la Seula administracia areo ege ekspansiis ĉar ĝi aneksis nombrajn urbojn kaj vilaĝojn el kelkaj ĉirkaŭaj landoj.<ref>{{Cite web|url=http://spp.seoul.go.kr/cms/board/Download.jsp?fileId=IUAjJDMyMTY1LS0kJA==|title=Urban Planning of Seoul|publisher=Seoul Metropolitan Government|format=PDF|year=2009|access-date=2014-02-07|archive-date=25a de Januaro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125042517/http://spp.seoul.go.kr/cms/board/Download.jsp?fileId=IUAjJDMyMTY1LS0kJA==|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160125042517/http://spp.seoul.go.kr/cms/board/Download.jsp?fileId=IUAjJDMyMTY1LS0kJA== |date=2016-01-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://spp.seoul.go.kr/cms/board/Download.jsp?fileId=IUAjJDMyMTY1LS0kJA== |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160125042517/http://spp.seoul.go.kr/cms/board/Download.jsp?fileId=IUAjJDMyMTY1LS0kJA== |arkivdato=2016-01-25 }}</ref> Ĝia 1972, Seulo estis postulita de [[Norda Koreio]] kiel sia ''[[de jure]]'' ĉefurbo, kaj tiel ĝi estis specifigita en la Artikolo 103 de la [[Konstitucio]] de Norda Koreio de [[1948]].<ref>{{Cite web |url=https://www.hrnk.org/uploads/pdfs/DPRK_Constitution.pdf |title=Archived copy |access-date=20a de Januaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914164442/http://www.hrnk.org/uploads/pdfs/DPRK_Constitution.pdf |archive-date=14a de Septembro 2016 |url-status=dead }}</ref> [[Dosiero:서울월드컵경기장.jpg|eta|maldekstre|230ra|Seula stadiono de la [[Futbala Mondpokalo 2002]].]] La populacio de Suda Koreio en 2019 estis ĉirkaŭkalkulita je 51.71 milionoj, kaj laŭ la censo de 2018, 49.8% de tiu populacio loĝis en la Seula metropola areo. Tio estis kresko de ĉirkaŭ 0.7% el 49.1% en 2010, montrante klaran tendencon al la koncentrado de la populacio en la ĉefurbon.<ref>{{Cite web|title=Korean Cultural Centre India New Delhi|url=http://india.korean-culture.org/en/1025/korea/672|access-date=2021-10-31|website=Korean Cultural Centre India New Delhi|language=en|archive-date=20a de Julio 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720011803/http://india.korean-culture.org/en/1025/korea/672|url-status=live}}</ref> Seulo iĝis la ekonomia, politika kaj kultura kerno de la lando,<ref name="Britannica"/> kaj kelkaj kompanioj de la [[Fortune Global 500|500 plej grandaj kompanioj de la mondo]], kiel [[Samsung]], [[SK]], [[Hyundai]], [[POSCO]] kaj [[LG Group]] havas siajn sidejojn tie.<ref>{{cite news|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2012/countries/SouthKorea.html|title=GLOBAL 500|work=CNNMoney|access-date=2014-02-07|date=2012-07-23|archive-date=19a de Novembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119093541/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2012/countries/SouthKorea.html|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181119093541/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2012/countries/SouthKorea.html |date=2018-11-19 }}</ref> Seulo estis la urbo gastiganta de la [[Aziaj Ludoj]] de [[1986]] kaj de la [[Somera Olimpiko 1988]] same kiel de unu el la sidejoj de la [[Futbala Mondpokalo 2002]]. La 29an de Oktobro 2022, almenaŭ 153 personoj estis ĝismorte stampedigitaj kiam homamaso formiĝis en strateto dum festo de [[Halloween]] en la Seula distrikto Itaewon. Prezidento Yoon Suk-yeol deklaris staton de oficiala nacia funebro.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/29/dozens-of-people-crushed-by-large-crowd-at-halloween-festivities-in-south-korea|titolo=At least 153 killed in crowd crush during Halloween festivities in Seoul|dato=30a de Oktobro 2022|lingvo=en|verkaĵo=The Guardian}}</ref> == Geografio == [[Dosiero:서울 N tower 082.JPG|eta|Vido al norda Seulo el turo Namsan.]] Seulo estas en la nordokcidento de Suda Koreio. Seulo mem enhavas 605.25&nbsp;km<sup>2</sup>,<ref name="seoul1">{{Citaĵo el la reto|url=http://stat.seoul.go.kr/Seoul_System5.jsp?stc_cd=412|titolo=Seoul Statistics (Land Area)|alirdato=24a de Marto 2010|eldoninto=Seoul Metropolitan Government}}</ref> kun radiuso de proksimume 15&nbsp;km, iom dividita en norda kaj suda duonoj per la [[rivero Han (Koreio)|rivero Han]]. La rivero Han kaj ties ĉirkaŭa areo ludis gravan rolon en la historio de Koreio. La [[Tri Antikvaj Regnoj de Koreio]] klopodis ekkontroli tiun teron, kiam la rivero estis uzata kiel komercvojo al Ĉinio (tra la [[Flava Maro]]).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.visitseoul.net/en/article/article.do?_method=view&art_id=10833&lang=en&m=0004003002015&p=03|titolo=Brief History of Hangang (River)|alirdato=2014-02-07|eldoninto=Seoul Metropolitan Government|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100612131834/http://www.visitseoul.net/en/article/article.do?_method=view&m=0004003002015&p=03&art_id=10833&lang=en|arkivdato=2010-06-12}}</ref> La rivero ne estas plu aktive uzata por navigado, ĉar ties [[estuaro]] situantas ĉe la limoj inter la du Koreioj, kun civila enirejo ŝtopita. La urbo estas limigita de ok montoj, same kiel per la pli nivelaj teroj de la ebenaĵo de la rivero Han kaj de la okcidentaj areoj. == Vidindaĵoj == [[Changdeokgung]] estas palaca komplekso kiu situas en granda parko en la distrikto de Jongno-gu, Seulo. La palaca komplekso estis en 1405 konstruita de la unua reĝo de la dinastio Joseon oriente de la palaco Gyeongbokgung, kiu pli servis por oficialaj kaj ceremoniaj funkcioj. Ĝi estas unu el la "Kvin Grandiozaj Palacoj" kiuj estis konstruitaj dum la dinastio Joseon. Pro ĝia orienta loko en rilato al Gyeongbokgung ĝi ankaŭ estas konata kiel la Orienta Palaco. Libere tradukita, la laŭvorta signifo de la nomo estas: "Palaco de la Ĝustaj Valoroj". * [[Nacia Muzeo de Koreio]] * [[Muzeo de Arto Gansong]] == Servoj == * [[Nacia Akademio de Sciencoj de Respubliko Koreio]] == Administrata strukturo == {| | style="vertical-align: top" | * [[Dobong-gu|distrikto Tobon]] ({{lang|ko|도봉구}}; Dobong-gu, {{lang|ko|道峰區}}) * [[Dongdaemun-gu|distrikto Tondemun]] ({{lang|ko|동대문구}}; Dongdaemun-gu, {{lang|ko|東大門區}}) * [[Dongjak-gu|distrikto Tonĝak]] ({{lang|ko|동작구}}; Dongjak-gu, {{lang|ko|銅雀區}}) * [[Eunpyeong-gu|distrikto Unpjon]] ({{lang|ko|은평구}}; Eunpyeong-gu, {{lang|ko|恩平區}}) * [[Gangbuk-gu|distrikto Kanbuk]] ({{lang|ko|강북구}}; Gangbuk-gu, {{lang|ko|江北區}}) * [[Gangdong-gu|distrikto Kandon]] ({{lang|ko|강동구}}; Gangdong-gu, {{lang|ko|江東區}}) * [[Gangnam-gu|distrikto Kannam]] ({{lang|ko|강남구}}; Gangnam-gu, {{lang|ko|江南區}}) * [[Gangseo-gu|distrikto Kanso]] ({{lang|ko|강서구}}; Gangseo-gu, {{lang|ko|江西區}}) * [[Geumcheon-gu|distrikto Kumĉon]] ({{lang|ko|금천구}}; Geumcheon-gu, {{lang|ko|衿川區}}) * [[Guro-gu|distrikto Kuro]] ({{lang|ko|구로구}}; Guro-gu, {{lang|ko|九老區}}) * [[Gwanak-gu|distrikto Kvanak]] ({{lang|ko|관악구}}; Gwanak-gu, {{lang|ko|冠岳區}}) * [[Gwangjin-gu|distrikto Kvanĝin]] ({{lang|ko|광진구}}; Gwangjin-gu, {{lang|ko|廣津區}}) * [[Jongno-gu|distrikto Ĉonno]] ({{lang|ko|종로구}}; Jongno-gu, {{lang|ko|鍾路區}}) | style="vertical-align: top" | * [[Jung-gu|Centra distrikto]] ({{lang|ko|중구}}; Jung-gu, prononcata Ĝung-gu {{lang|ko|中區}}) * [[Jungnang-gu|distrikto Ĉunnan]] ({{lang|ko|중랑구}}; Jungnang-gu, {{lang|ko|中浪區}}) * [[Mapo-gu|distrikto Mapo]] ({{lang|ko|마포구}}; Mapo-gu, {{lang|ko|麻浦區}}) * [[Nowon-gu|distrikto Novon]] ({{lang|ko|노원구}}; Nowon-gu, {{lang|ko|蘆原區}}) * [[Seocho-gu|distrikto Soĉo]] ({{lang|ko|서초구}}; Seocho-gu, {{lang|ko|瑞草區}}) * [[Seodaemun-gu|distrikto Sodemun]] ({{lang|ko|서대문구}}; Seodaemun-gu, {{lang|ko|西大門區}}) * [[Seongbuk-gu|distrikto Sonbuk]] ({{lang|ko|성북구}}; Seongbuk-gu, {{lang|ko|城北區}}) * [[Seongdong-gu|distrikto Sondon]] ({{lang|ko|성동구}}; Seongdong-gu, {{lang|ko|城東區}}) * [[Songpa-gu|distrikto Sonpa]] ({{lang|ko|송파구}}; Songpa-gu, {{lang|ko|松坡區}}) * [[Yangcheon-gu|distrikto Janĉon]] ({{lang|ko|양천구}}; Yangcheon-gu, {{lang|ko|陽川區}}) * [[Yeongdeungpo-gu|distrikto Jondunpo]] ({{lang|ko|영등포구}}; Yeongdeungpo-gu {{lang|ko|永登浦區}}) * [[Yongsan-gu|distrikto Jonsan]] ({{lang|ko|용산구}}; Yongsan-gu, {{lang|ko|龍山區}}). |} Krome [[Namjanĝu]] estas parto de la urbaro de Seulo. == Demografio == == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> Dosiero:Korea gyeongbokgung.jpg|Gyeongbokgung. Dosiero:Gyeongbok-gung palace-05 (xndr).jpg|[[Gyeongbokgung]]. Dosiero:Changdeokgung-Injeongjeon.jpg|[[Changdeokgung]], unu el kvin grandaj palacoj de Koreio, estas [[Monda heredaĵo de Unesko]]. Dosiero:Urbodomo de Seulo.jpg|Trafiko (taksioj) antaŭ Urbodomo de Seulo. Dosiero:Junghwajeon.JPG|Junghwajeon. Dosiero:Junghwajeon inter arboj.jpg|Junghwajeon inter arboj. Dosiero:Cheonggye Plaza.jpg|Seulanoj serĉante malvarmeton somere ĉe kanalizita rojo. Dosiero:CheonggyeCheon.jpg|Cheonggye Cheon. Dosiero:Statuo de Yi Sunshin.jpg|Infanoj ludantaj ĉe ŝprucfontaro ĉe la Statuo de Yi Sunshin. |Statuo de Sejong. Dosiero:Pordego Gwanghwamun.jpg|Pordego Gwanghwamun. Dosiero:Detalo en Gyeongbokgung.jpg|Detalo en Gyeongbokgung. Dosiero:Detalo en Gyeongbokgung-granito.jpg|Detalo en Gyeongbokgung. Dosiero:Flanka vido de Gyeongbokgung.jpg|Flanka vido de Gyeongbokgung. Dosiero:Gyeonghoeru.jpg|Gyeonghoeru fronte. Dosiero:Gyeonghoeru spegule.jpg|Gyeonghoeru flanke kaj spegule. Dosiero:Ornamitaj plafonoj.jpg|Ornamitaj plafonoj en Gyeongbokgung. </gallery> == Kulturo == == Universitatoj == Seulo estas la sidejo de la plimulto de la pli prestiĝaj universitatoj en Sud-Koreio, inkludiĝas: [[Nacia Universitato de Seulo]], [[Korea Universitato]], [[Universitato Yonsei]], [[Universitato Sungkjunkŭan]], [[Universitato Sogang]], [[Universitato Hanjang]], [[Universitato Chung-Ang]], [[Universitato Hankuk pri fremdaj studoj]], [[Universitato Konkuk]], [[Universitato Kyung Hee]], [[Virina Universitato Ewha]], [[Universitato Soongsil]], [[Virina Universitato Sookmyung]], [[Milita Korea Akademio]], [[Universitato de Seulo]] kaj [[Universitato Sejong]]. == Transporto == En la proksimeco de Seulo estas du flughavenoj: La [[Gimpo Flughaveno]] konstruiĝis en la jaro 1939 kiel milita flughaveno en la urbo [[Gimpo]]. Situanta apud Seulo ĝi havis strategan gravecon dum kaj post la [[korea milito]]. Por tio la flughaveno en Gimpo disvastiĝis pli kaj pli. Ĝis 2001, kiam la konstruado de [[Incheon Internacia Flughaveno]] (IIA) finis, la flughaveno en Gimpo estis la plej grava flughaveno en [[Sud-Koreio]]. Nun ĝi estas uzata ĉefe por naciaj flugoj. Seoul havas du grandajn staciojn, [[Seula stacio]] kaj [[Yongsan stacio]], kaj kelkajn malgrandajn staciojn. La longdistanca trafikosistemo estas disvastiga kaj interligas ĉiujn grandajn urbojn. En 2004 la [[Korea Trajn-Ekspreso]] (KTX), kio surbazigas francan [[TVG]]-teknologion, unuafoje veturis de Seulo ĝis la suda urbego [[Busan]]. Ankaŭ disvastiga metroo-sistemo ekzistas en Seulo kaj nombrego de inter- kaj intraurbaj buslinioj. Por la aŭtotrafiko estas densa kaj disvastiga stratoreto kun 6 aŭtostratoj, kiuj estas ligitaj kun la centro de Seoul per 19 alkondukaj stratoj, kaj 3 ringstratoj ĉirkaŭ la urbocentro. Ĉiuj gravaj stratoj havas multajn ŝpurojn, la plej vasta strato estas la Sejongno-strata kun 20 ŝpuroj. Tamen ofte stavo okazas. Por la denso de aŭtotrafiko la aerkvalito ofte malbonas en Seoul. == Amaskomunikiloj == * [[Chosun Ilbo]] kaj [[Joong-ang Ilbo]], gazetoj == Seulanoj (inter multaj aliaj) == * aktoro [[Park Bo-gum]] * [[Ahn Chang-ho]], porsendependeca aktivulo * kantistino [[Amira Chun]] == Ĝemelurboj == [[Ĝemelurbo]]<ref>[https://english.seoul.go.kr/policy/international-exchange/sister-friendship-cities/ gefrataj kaj partneraj urboj (laŭ stato de 2022)]</ref>{{Div col|cols = 2}} * {{Flago|Tajvano}} [[Tajpejo]], [[Tajvano]] (1968) * {{Flago|Turkio}} [[Ankaro]], [[Turkio]] (1971) * {{Flago|Gvamo|nomo=jes}}, [[Usono]]-[[Gvamo]] * {{Flago|Usono}} [[Honolulo]], Usono (1973) * {{Flago|Usono}} [[San-Francisko]], Usono (1976) * {{Flago|Brazilo}} [[São Paulo]], Brazilo * {{Flago|Irano}} [[Teherano]], [[Irano]] (1977) * {{Flago|Kolombio}} [[Bogoto]], [[Kolumbio]] (1982) * {{Flago|Indonezio}} [[Ĝakarto]], [[Indonezio]] (1984) * {{Flago|Japanio}} [[Tokio]], [[Japanio]] (1988) * {{Flago|Rusio}} [[Moskvo]], [[Rusio]] (1991) * {{Flago|Francio}} [[Parizo]], [[Francio]] (1991) * {{Flago|Ĉinio}} [[Pekino]], [[Ĉinio]] (1992) * {{Flago|Venezuelo}} [[Karakaso]], [[Venezuelo]] (1992) * {{Flago|Honduro}} [[Tegucigalpo]], [[Honduro]] * {{Flago|Meksiko}} [[Meksikurbo]], [[Meksiko]] (1993) * {{Flago|Mongolio}} [[Ulanbataro]], [[Mongolio]] (1995) * {{Flago|Vjetnamio}} [[Hanojo]], [[Vjetnamo]] (1996) * {{Flago|Pollando}} [[Varsovio]], [[Pollando]] (1996) * {{Flago|Egiptio}} [[Kairo]], [[Egiptio]] (1997) * {{Flago|Kanado}} [[Otavo]], [[Kanado]] (1997) * {{Flago|Italio}} [[Romo]], [[Italio]] (2000) * {{Flago|Kazaĥio}} [[Astano]], [[Kazaĥio]] (2004) * {{Flago|Grekio}} [[Ateno]], [[Grekio]] (2006) * {{Flago|Tajlando}} [[Bankoko]], [[Tajlando]] (2006) * {{Flago|Usono}} [[Vaŝingtono]], Usono (2006) * {{Flago|Kanado}} [[Vankuvero]], [[Kanado]] (2007) * {{Flago|Barato}} [[Mumbajo]], [[Barato]] (2009) * {{Flago|Uzbekio}} [[Taŝkento]], [[Uzbekio]] (2010) * {{Flago|Argentino}} [[Bonaero]], [[Argentino]] (2010) * {{Flago|Albanio}} [[Tirano]], [[Albanio]] (2010) {{Div col end}} == Esperanto en Seulo == Multaj koreiaj esperantistoj loĝas en aŭ proksime al Seulo. La [[Korea Esperanto-Asocio]] havas sidejon en Seulo. === Kongresoj === [[Dosiero:Hankuk University of Foreign Studies, Seoul, Korea (10079550164).jpg|180ra|eta|dekstre|{{centre|Ĉefa konstruaĵo de Hankuk-Universitato, kie okazis la solenaĵoj kaj distraj vesperoj de la [[UK 2017]]}}]] En 2017 en Seulo okazis [[Universala Kongreso|UK]] kaj [[SAT-kongreso]] (fakte tiu lasta ĉe ĉeurbo [[Gimpo]]). Unuafoje (flankenmetante la [[UK 1921|Pragan kongreson de 1921]] dum kiu fondiĝis SAT) [[UEA]] kaj [[SAT]] okazigis sinsekve siajn kongresojn samjare en sama urbo (dum en antaŭaj jaroj 2015 kaj 2016 ili kongresis samurbe, sed kun jara intervalo, unu post la alia). La [[UK 2017|102-a Universala Kongreso]] ([[Universala Kongreso de Esperanto|UK]]) de [[Esperanto]] okazis de la 22-a ĝis la 29-a de julio [[2017]] en Seulo, organizata de [[Korea Esperanto-Asocio]].<ref name="gk20150425" >[https://uea.org/aktuale/komunikoj/2015/Seulo-gastigos-la-102-an-UK Gazetaraj Komunikoj de UEA] – N-ro 575 (2015-04-25) – Seulo gastigos la 102-an UK</ref> Temis pri la dua Universala Kongreso en Sud-Koreio, post la [[UK 1994|79-a UK]] okazinta en [[1994]] same en Seulo.<ref name="gk20150425" /> Aliĝis ĝis 1173 kongresanoj.<ref>[https://uea.org/pdf/uk2017/Kandellumo_Verda_6.pdf] "La Kandellumo Verda" nº 6.</ref> La kongresa temo estis “Turismo kaj evoluo: vojoj al daŭripovo”<ref>[https://uea.org/gk/643a1 Pri daŭripova turismo en Seulo] – Gazetaraj Komunikoj de UEA, n-ro 643, 2016-10-27</ref>. En ĉiuj el la sep kongresaj tagoj publikiĝis eldono de la kongresa kuriero "La Kandellumo Verda", redaktata de la korea ĵurnalisto [[Choe Taesok]] {{prononco|Ĉue Tesok}} vivanta en [[Litovio]]; ĉiuj sep eldonoj ankaŭ post la kongreso legeblas en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]] en la oficiala kongresa retejo.<ref>[https://uea.org/kongresoj Alireble el]</ref> La [[90-a SAT-Kongreso 2017|90-a]] [[SAT-Kongreso|Kongreso]] de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] (SAT) okazis de la [[29-a de julio]] ĝis la [[5-a de aŭgusto]] [[2017]] en Seulo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://satesperanto.org/spip.php?article3607 |titolo=Gvidrezolucio kaj Deklaracio de la 89-a SAT-Kongreso |alirdato=2023-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230224121309/https://satesperanto.org/spip.php?article3607 |arkivdato=2023-02-24 }}</ref>. Temis pri la unua SAT-Kongreso en [[Azio]] kaj la tria ekstereŭropa post la kongresoj en [[Kanado]] (1973) kaj [[Brazilo]] (1988). La kongreso okazis tuj post la [[UK 2017|102-a Universala Kongreso de Esperanto]] en la sama urbo. Fakte la kongresejo estis la hotelo ''Yakam Tourist Hotel'' en banloko de la okcidenta antaŭurbo [[Gimpo]], ĉe Seulo, tutproksime de la bordo de la [[Flava Maro]]. Utilis ke kongresejo, loĝado kaj manĝado okazis en la sama loko. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Nacia Biblioteko de Koreio]] * [[Plej grandaj urboj]] (laŭ enloĝantaro) * [[Listo de milionurboj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Seulo|ReVo=seul}} * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * {{oficiala retejo}} * http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3554296.stm * http://www.korea.net * [https://satesperanto.org/spip.php?article3719 retaj informoj pri] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220603105212/https://satesperanto.org/spip.php?article3719 |date=2022-06-03 }} la [[90-a SAT-Kongreso 2017]] en Seulo {{-}} [[Dosiero:Seoul_at_night_(cropped).jpg|alternative=The Seongsan Bridge illuminated at night|eta|centre|768x768px|Panorama vido de la urbo]] {{Havenda artikolo|Seoul}} [[Dosiero:Seongsan Bridge.jpg|eta|771x771px|[[rivero Han (Koreio)|rivero Han]]]] {{Aziaj ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Sud-Koreio]] [[Kategorio:Seulo| ]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] j4la52mkvtl7khoghg20roq6tyy670i 0 240050 9419632 8652007 2026-07-03T14:54:04Z Tirolischleioans 254019 9419632 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = [[Ĉifalo]] de [[Volapuko]] | dato de naskiĝo = [[1876]] | dato de morto = [[1964]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ĉifalo]] | dosiero = Menade Bal Püki Bal.svg | periodo = [[1912]]-[[1948]] | antaŭ = [[Johann Martin Schleyer]] | post = [[Jakob Sprenger]] }} }} '''Albert SLEUMER''' {{prononco|slojme<sup>''r''</sup>}}, doktoro, estis la dua [[ĉifalo]] (1912-1948). Li naskiĝis en [[1876]] kaj mortis en [[1964]]. Kiel [[Johann Martin Schleyer]], Sleumer estis katolika [[pastro]]. Nur en [[1892]] li lernis [[Volapuko]]n, post, do, la "klasika periodo" de la volapuka movado, rekte de Schleyer. ==Vivo== Ekde la jaro 1892 li estis kiel lerneja lernanto fidela ano kaj subtenanto de la Volapuko de Schleyer. En lia lernejo troviĝis viro kiu estis deklarita ekzamenisto volapuko fare de Schleyer mem. Li fervore kunvenigis ĉirkaŭ si lingve talentitoj kiuj entuziasmiĝis pri Volapuko. En la diversaj altlernejoj, kie Sleumer restadis, li sukcesis per prelegoj kaj ideoj konvinki studentojn de ĉiuj sciencaj fakultatoj pri Volapuko. Ripete li vizitis Schleyer en ties loĝejo en [[Konstanco]], kaj dum longaj promenoj li havis babiladojn kun li pri la estonteco de Volapuko. Ree kaj ade Schleyer estis ĉagrenita pro tio, ke tiom da iamaj amikoj forturnis sin de li; kelkaj eĉ kreis propran planlingvon. Sleumer klopodis konsoli kaj subteni la olduliĝintan Schleyer. Jam en la jaro 1910, Schleyer nomis Sleumer sia posteulo: Sleumer komencis sian oficon kiel ĉifal la mortotagon de Schleyer. La [[Unua Mondmilito]] paralizis preskaŭ ĉiun agadon favore al Volapuko. Sleumer devis fari grandan laboron por kontaktiĝi kun la eksterlandaj volapukistoj, por revivigi la movadon kaj sproni la intereson pri ĝi. Post la potencakiro de la [[nazioj]] kaj malpermeso de artefaritaj lingvoj en Germanujo venis nova repusxigxo. Sleumer preferis ke negermano el neŭtrala lando (Jakob Sprenger el [[Svislando]]) posteulu lin. [[Arie de Jong]] submetis al li sian planon de reformo de la lingvo Volapuko ([[1921]]), kaj kiam tiu reformo estis preta ([[1929]]), li submetis la tuton ne plu nur al Sleumer, sed ankaŭ al Jakob Sprenger. Sleumer, De Jong kaj Sprenger estis la lasta triopo, kiu gvidis la lingvan evoluon de Volapuk kvazau malgranda Akademio. En [[1934]], Sleumer reguligis la rajton kaj la devon de ĉifaloj, en [[1948]] li rezignis la ĉifalecon. Sleumer estis fama [[latinisto]] kaj [[teologo]], defendante en [[1906]] la neceson de eklezia [[cenzuro]]. == Verkoj == * 1914. ''Ein berühmter katholischer Erfinder. (Joh. Martin Schleyer, gest. 16. August 1912.) Ein Lebensbild.'' Volksaufklärung, n. 180. Klagenfurt: St. Josefs-Vereins-Buchdr. (Dönu päpübön ün 1981 as: ''Johann Martin Schleyer. <18. Juli 1831 - 16. August 1912>. Ein Lebensbild. Mit einem Nachwort von [[Reinhard Haupenthal]].'' Saarbrücken: Edition Iltis.) * 1926. ''Kirchenlateinisches Wörterbuch''. (Reeldono de vera perlo inter tiuspecaj vortaroj en la 2006-a jaro far la eldonejo Georg Olms/Hildesheim-Zuriko-Novjorko, ISBN 978-3-487-09333-8) * 1935. Volapükamuf bü tumyel lafik. ''Volapükagased pro Nedänapükans'', Nüm: 2, Pads: 9-14. ([[oldwikisource:Volapükamuf bü tumyel lafik|Vödem rigädik.]]) * 1938a. Pük menik. ''Volapükagased pro Nedänapükans'', Nüm: 6, Pads: 44-47. ([[oldwikisource:Pük menik|Vödem rigädik.]]) * 1938b. Daved Volapüka. ''Volapükagased pro Nedänapükans'', Nüm: 4, Pads: 26-30, e Nüm: 5, Pads: 34-38. ([[oldwikisource:Daved Volapüka|Vödem rigädik.]]) * 1939a. Hieroglifaston di ‚Rosette‛ in Dältad di ‚Nile‛. ''Volapükagased pro Nedänapükans'', Nüm: 1, Pads: 2-7. ([[oldwikisource:Hieroglifaston di ‚Rosette‛ in Dältad di ‚Nile‛|Vödem rigädik.]]) * 1939b. Bödaflen de ‚Joplin‛, ‚MO‛ (Tats Pebalöl Nolüda-Meropa). ''Volapükagased pro Nedänapükans'', Nüm: 3, Pads: 28-29. ([[oldwikisource:Bödaflen de ‚Joplin‛, ‚MO‛ (Tats Pebalöl Nolüda-Meropa)|Vödem rigädik.]]) * 1939c. Dö Mäsiat dobik e pats votik se rujenav relik. ''Volapükagased pro Nedänapükans'', Nüm: 4, Pads: 36-38, Nüm: 5, Pads: 44-46, e Nüm: 6, Pads: 50-55. ([[oldwikisource:Dö Mäsiat dobik e pats votik se rujenav relik|Vödem rigädik.]]) * 1940. Yesus Kristus in Kuraan Slamanas. ''Volapükagased pro Nedänapükans'', Nüm: 1, Pads: 4-9. ([[oldwikisource:Yesus Kristus in Kuraan Slamanas|Vödem rigädik.]]) * 1949. Kardinan: ‚Mezzofanti‛: pükinolan mu süperöl. ''Volapükagaseds pro Nedänapükans'', Nüm: 3, Pads: 11-12, Nüm: 4, Pads: 15-16, Nüm: 5, Pads: 19-20, Nüm: 6, Pads: 21-22. ([[oldwikisource:Kardinan: ‚Mezzofanti‛: pükinolan mu süperöl|Vödem rigädik.]]) * 1951. Namapenäds e buks bisarik. ''Volapükagased pro Nedänapükans'', Nüm: 3, Pads: 10-12, Nüm: 4, Pad: 13. ([[oldwikisource:Namapenäds e buks bisarik|Vödem rigädik.]]) * 1962. ''Deutsch-kirchenlateinisches Wörterbuch''. 3-a eldono en la eldonejo Ferd. Dümmler/Bonno okaze de la inaŭguro de la Dua Vatikana Koncilio. {{Volapuko}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sleumer, Albert}} [[Kategorio:Volapukologoj]] [[Kategorio:Volapukistoj de Germanio]] [[Kategorio:Germanaj pastroj]] k3vrbt1dy8143302e2csday0ksfxcz2 0 240859 9419726 9396955 2026-07-03T20:35:14Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj 9419726 wikitext text/x-wiki En [[matematiko]], kaj precipe en [[analitiko]], '''kunfaldo''' estas matematika [[operacio]], kiu prenas du [[funkcio]]jn ''f'', ''g'' kaj '''kunfaldas''' ilin, produktante trian funkcion, '''kunfaldaĵo'''n, kiu, iusense, reprezentas la kvanton de superkuŝo inter ''f'' kaj inversigita kaj translaciita versio de ''g''. Tipe, en [[elektra inĝenierarto]], la du funkcioj estas la [[impulsa reago]] de tempe nevaria [[lineara sistemo]] (nomata ''kerno''), kaj la [[enigo]] en la sistemon. Tia kunfaldaĵo estas la sumo de la impulsaj reagoj pezigitaj laŭ la eniga amplitudo kaj rezultigas la [[eligo]]n de la sistemo. [[Dosiero:Convolution3.PNG|dekstra|eta|375px|'''Vida klarigo de kunfaldado.''']] Faru ĉiun ondoformon funkcio de la [[lokokupa variablo]] <math>\tau</math>. Inversigu laŭ tempo iun el la ondoformoj kaj adiciu je ''t'' por ebligu al ĝi gliti tien kaj reen laŭ la <math>\tau</math>-akso restante senmova rilate al ''t''. Fine, komencigu la funkcion ĉe negativa [[Senfineco|infinito]] kaj glitigu ĝin al pozitiva infinito. Kie la du funkcioj kruciĝas, trovu la integraĵon de ilia produto. La rezulta ondoformo (ne vidigita ĉi tie) estas la kunfaldaĵo de la du funkcioj. ''Se la senmova ondoformo estas "[[Diraka delta funkcio|impulsa unuo]]", la fina rezulto estas la originala versio de la glita ondoformo'', ĉar ĝi estas denove inversigita laŭ tempo, ĉar la dekstra eĝo trafas la "impulsan unuon" unue kaj la maldekstra eĝo laste. Tio ankaŭ ĝenerale estas la kialo por la inversigo laŭ tempo, ĉar kompleksajn signalojn oni povas konsideri konsisti el impulsaj unuoj. == Difino == La kunfaldaĵon de <math>f\,</math> kaj <math>g\,</math> oni skribas jene: <math>f * g \,</math>, per uzo de la signo <math>*\,</math>. Ĝi estas difinita kiel la integraĵo de la produto de la du funkcioj kiam unu estas inversigita kaj translaciita. Tial ĝi estas specifa speco de [[integrala transformo|integralaj transformoj]]: : <math>(f * g )(t) = \int_{a}^{b} f(\tau) g(t - \tau)\, d\tau</math> La integraĵa amplekso dependas de la domajno en kiu la funkcioj estas difinitaj; ofte a = -∞ kaj b = +∞. Dum la simbolo <math>t\,</math> estas uzata supre, ĝi ne devas reprezenti la domajnon tempan. Kaze de finita integraĵa amplekso, <math>f\,</math> kaj <math>g\,</math> ofte estas konsiderataj etendi periode en ambaŭ direktoj, por ke la termino <math>\displaystyle g(t-\tau)</math> ne implicu malobservi amplekson. Oni iam nomas tian uzadon de periodaj domajnoj '''cirkla kunfaldaĵo''' aŭ '''perioda kunfaldaĵo'''. Kompreneble etendigo per nuloj ankaŭ eblas. Uzi nul-etenditajn aŭ infinitajn domajnojn oni iam nomas '''linia kunfaldaĵo''', precipe en la diskreta kazo sube. == Diskreta kunfaldaĵo == Por diskretaj funkcioj, oni povas uzi diskretan version de la kunfalda operacio. Ĝin donas :<math>(f * g)(m) = \sum_n {f(n) g(m - n)} \,</math> Kiam oni multiplikas du [[polinomo]]jn, la koeficientojn de la produto donas la kunfaldaĵo de la originala koeficientaj [[sinsekvo]]j, en ĉi tiu senso (uzante etendojn kun nuloj, kiel menciite supre). Por ĝeneraligi la suprajn kazojn, la kunfaldaĵo estas difinebla por ajnaj du integreblaj funkcioj difinitaj sur loke kompakta topologia grupo. Alia ĝeneraligo estas la kunfaldaĵo de [[distribuo]]j. Komputi diskretajn kunfaldaĵojn per la supra formulo rekte aplikata prenas [[Landau-notacio]]n O(''N''<sup>2</sup>) aritmetikaj operacioj por ''N'' punktoj, sed tio estas reduktebla al O(''N'' log ''N'') per diversaj rapidaj algoritmoj. === Rapidaj kunfaldaj algoritmoj === Praktike, [[cifereca signal-prilaborado]] kaj aliaj aplikaĵoj de diskretaj kunfaldaĵoj tipe utiligas rapidajn kunfaldajn algoritmojn por pliigi la rapidon de la kunfaldaĵo al komplekseco O(''N'' log ''N''). La plej oftaj rapidaj algoritmoj uzas [[Fourier-a analizo|rapidajn Fourier-transformojn]] (FFT) per la kunfalda teoremo: la [[cikla kunfaldaĵo]] de du sinsekvoj estas trovebla, se oni prenas FFT-on de ĉiu sinsekvo, multiplikas laŭpunkte, kaj faras inversan FFT-on. Neciklaj kunfaldaĵoj, ekzemple [[linia kunfaldaĵo|liniaj kunfaldaĵoj]] estas komputeblaj per cikla kunfaldaĵo uzanta [[nul-pakadon]]. Ekzistas ankaŭ multaj aliaj rapidaj kunfaldaj algoritmoj kiuj ne uzas FFT-ojn mem, ekzemple numerteoriaj transformaj algoritmoj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Funkcionala analitiko]] [[Kategorio:Integralaj transformoj]] [[Kategorio:Komputila grafiko]] [[Kategorio:Prilaboro de bildoj]] [[Kategorio:Furiera analitiko]] 8ifd4i94qq1or91fi8v4g56uw6scyjo 0 241522 9419846 8918342 2026-07-03T23:43:55Z Moldur 2507 9419846 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri unu el pluraj [[katolikismo|katolikaj]] [[papo]]j de la nomo Bonifaco. Por aliaj uzoj vidu la apartigan artikolon [[Bonifaco]].}} {{Papoj}} {{Informkesto papo | nomo = Bonifaco la 1-a | dosiero = [[Dosiero:Pope Boniface I.jpg|125px]] | naskonomo = | komencis = {{dato|28|decembro|418}} | finis = {{dato|4|septembro|422}} | antaŭulo = [[Zosimo]] | sekvanto = [[Celesteno la 1-a]] | dato de naskiĝo = en [[370]] | loko de naskiĝo = [[Romo]], [[Romia Imperio]] | dato de morto= la 4-an de septembro 422 | loko de morto= [[Romo]], [[Okcident-Romia Imperio]] | kesteroj = {{informkestero sanktulo | titolo = Sanktulo }} }} '''Sankta Bonifaco la 1-a''', [[latine]] '''Bonifacius''', naskiĝis en nekonata dato de la jaro [[370]] en [[Romo]] kaj mortis la [[4-an de septembro]] [[422]]. Li estis [[papo]] ekde [[418]] ĝis sia morto. Malmulte oni scias pri Bonifaco, laŭ [[Liber Pontificalis]], li estis filo de Iocundus, roma [[pastro]]. Li estis pastrigita de papo [[Damaso la 1-a]] kaj en [[405]] li estis sendita al [[Konstantinopolo]] kiel reprezentanto de papo. Poste morto de papo [[Zosimo]], parto de roma pastraro igis [[Eŭlalio]]n papo, sed alia parto elektis Bonifacon. La [[prefekto]] de Romo [[Symmachus]] kaj la imperiestro [[Flavio Honorio]] apogis Eŭlalion. La imperiestro kunvokis la [[sinodo]]n de [[Ravenna]], por ke oni inter du papoj decidu, sed Eŭlalio restis en Romo, kaj sekve Honorio konfirmis la elekton de Bonifaco. == Vidu ankaŭ == * [[listo de papoj]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Sanktuloj]] m07wrzzeqyu78q6kqb3g28l9m4kjmg6 0 241634 9419848 9410892 2026-07-03T23:59:58Z Moldur 2507 9419848 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Gelasio la 2-a}} {{Informkesto papo | antaŭulo = [[Felikso la 3-a]] | sekvanto = [[Anastazio la 2-a]] | naskiĝinta = [[410]] | loko de naskiĝo =[[Africa Proconsularis]], aŭ [[Romo]], [[Romia Imperio]] | kesteroj = {{informkestero sanktulo | titolo = Sanktulo }} }} [[Dosiero:Augustiniánský_klášter,_Staré_Brno,_Gelasius_I.jpg |eta|right|350px |Gelasio la 1-a, Aŭgustena monaĥejo, Malnova [[Brno]]]] '''Gelasio la 1-a''', {{lang-la|Gelasius Primus}}, estis la episkopo de Romo ekde la 1-a de marto 492 ĝis sia morto la 21-an de novembro 496. Gelasio estis produktiva aŭtoro, kies stilo lokigas lin sur la vertico inter la [[Malfrua Antikveco]] kaj la [[Frua Mezepoko]]. Kelkaj akademiuloj argumentas, ke lia antaŭulo [[Felikso la 3-a]] eble dungis lin por verki papajn dokumentojn, kvankam tio ne estas certa. Dum sia pontifikeco li defendis la striktan katolikan ortodoksecon, pli aserte postulis obeemon al la papa aŭtoritato, kaj, sekve, pliigis la streĉiĝon inter la Okcidenta kaj Orienta Eklezioj. Surprize, li ankaŭ havis amikajn rilatojn kun la [[Ostrogotoj]], kiuj estis [[Arianismo|Arianoj]] (t.e., Ne-trinitataj kristanoj), kaj tial konsideritaj kiel [[Herezo|herezuloj]] el la perspektivo de la [[Unua koncilio de Niceo|Nicenaj kristanoj]]. ==Naskiĝloko== Ekzistas iom da konfuzo pri la naskiĝloko de Gelasio: laŭ la [[Liber pontificalis]] li naskiĝis en la [[Africa Proconsularis|romia provinco Afriko]] (nuntempe [[Tunizio]]), nomata "natione Afer", dum en letero adresita al la romia imperiestro [[Anastazio la 1-a (imperiestro)|Anastazio]] li deklaris, ke li "naskiĝis romano" ("Romanus natus"). [https://aarome.org/people/rome-prize-fellows/jonathan-p-conant Jonathan P. Conant] opiniis, ke ĉi-lasta aserto probable nur indikas, ke li naskiĝis en romia Afriko antaŭ ol la [[vandaloj]] invadus ĝin. ==Akacia skismo== <!-- [[Dosiero:49-St.Gelasius I.jpg|eta|maldekstre|350px|<center>Ikonografia bildo de Gelasio la 1-a.</center>]] --> [[Dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|eta|dekstre|350px|<center>Ikonografia bildo de papo Gelasio la 1-a.</center>]] [[Dosiero:Bellini maria1.jpg|eta|maldekstre|350px|<center>La Kandelofesto celebras la prezenton de Jesuo kaj la ritan purigon de Maria laŭ juda juro kaj anstataŭigis la popolan festivalon de la [[Luperkaloj|Lupercalia]].</center>]] [[Dosiero:Camasei-lupercales-prado.jpg|eta|dekstre|350px|<center>Luperkaloj estis pastoreca festivalo de Antikva Romo, observata ĉiujare la 15-an de februaro por purigi la urbon, promociante sanon kaj fekundecon.</center>]] La papa elekto de Gelasio la 1-an de marto 492 estis gesto de kontinueco: Gelasio heredis la konfliktojn de papo Felikso la 3-a kun la orienta romia imperiestro Anastazio kaj la [[patriarko de Konstantinopolo]] kaj plimalbonigis ilin insistante pri la forviŝo de la nomo de la forpasinta [[:en:Acacius of Constantinople|patriarko Akacio de Konstantinopolo]] (437-489) el la [[diptiko]]j, malgraŭ ĉiu ekumena gesto proponita de la samtempa [[:en:Euphemius of Constantinople|patriarko Eŭfemio]] (515). La rompo kun la Imperiestro kaj la Patriarko de Konstantinopolo estis neevitebla, laŭ la okcidenta vidpunkto, ĉar ili konsideris herezon la [[Monofizitismo|monofizitan]] vidpunkton pri Jesuo Kristo havanta nur Dian naturon. Gelasio verkis la libron [https://books.google.com.br/books/about/De_duabus_naturis_in_Christo.html?id=mIQ4pwAACAAJ&hl=en&redir_esc=y "De duabus in Christo naturis"] (Pri la duobla naturo de Kristo), kiu priskribis la [[Katolika teologio|katolikan doktrinon]] pri la afero. Tiel Gelasio, malgraŭ la tuta konservativa latineco de sia verkostilo, estis ĉe la vertico de la [[Malfrua Antikveco]] kaj la [[Frua Mezepoko]]. Dum la Akacia skismo, Gelasio pledis por la supereco de la [[Sankta Seĝo|Seĝo de Romo]] super la universala Eklezio, kaj Orienta kaj Okcidenta, kaj li prezentis ĉi tiun doktrinon en terminoj, kiuj fariĝis la modelo por la sinsekvaj papoj, kiuj ankaŭ postulis papan superecon pro lia sinsekvo al la papeco de la unua supera pontifiko, [[Petro (apostolo)|Petro la Apostolo]]. En 494, Gelasio verkis tre influan leteron "Duo sunt"<ref>[http://legalhistorysources.com/Canon%20Law/Pope%20Gelasius%20on%20the%20Two%20Swords.htm Legal History Sources]</ref> al Anastazio pri la rilato inter Eklezio kaj Ŝtato, kies letero havis politikan efikon dum pli ol jarmilo: Papo [[Gregorio la 16-a]] citis el ĝi en sia letero al la svisa pastraro, [[:en:Commissum divinitus|"Commissum divinitus"]] (14-an de majo 1835), respondante al la [[:de:Badener Artikel|artikoloj de Badeno]], kiuj donis al iuj el la svisaj kantonoj aŭtoritatecon pri la ekleziaj aferoj, inkluzive de la sakramentoj. ==Subpremado de la Luperkaloj== Pli proksime al ni, post longa disputo Gelasio fine subpremis la antikvan romian feston de la [[Luperkaloj]], kiu daŭris dum pluraj generacioj inter la nominale kristana loĝantaro. La letero de Gelasio al la senatano Andromaĥo<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/A_history_of_the_city_of_Rome_from_its_f/IBEIAAAAQAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Andromachus+Gelasius&pg=PA366&printsec=frontcover A history of the city of Rome, from its foundation to the end of the Middle ages]</ref> traktis la ĉefajn disputojn pri la polemiko kaj cetere provizis kelkajn detalojn pri la festo, kiu kombinis fekundecon kaj purigon, kiuj eble perdiĝus alie. Kvankam la Luperkaloj estis festo de purigo, kiu donis sian nomon "dies februatus", de "februare" ("purigi"), por la monato februaro, ĝi ne rilatis al la Festo de la Purigo de la Benata [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino Maria]], ankaŭ ofte nomata "[[Kandelofesto]]", kiu memorfestas la plenumon de la ceremoniaj devoj de la Sankta Familio laŭ la mozaika leĝo, 40 tagojn post la naskiĝo de la unua filo. En la kazo de la Sankta Familio, tio okazis 40 tagojn post Kristnasko, la 2-an de februaro. ==Morto== Post mallonga sed dinamika ministerio, Gelasio mortis la 21-an de novembro 496. Lia festotago estas la 21-a de novembro. ==Verkoj== Gelasio estis unu el la plej produktivaj aŭtoroj de la fruaj episkopoj de Romo. Pli ol 100 Gelasiaj leteroj pluvivas, kvankam 49 el ili estas fragmentaj, kelkaj eĉ nur kelkaj linioj. 6 traktatoj ekzistas, kiuj portas la nomon de Gelasio. Laŭ [[Kasiodoro]] (486-583), la reputacio de Gelasio allogis al lia nomo aliajn verkojn ne verkitajn de li. Kvankam liaj dogmaj leteroj ligitaj al la Akacia Skismo estis vaste cirkulitaj en malfrua antikveco, kaj estis la fokuso de multe da scienca intereso, la plimulto de la leteroj de Gelasio fakte koncernis la administradon de la eklezio de la [[Suburba sidejo|suburba Italio]]. ==[[Gelasia dekreto|Decretum Gelasianum]]== La plej fama el la pseŭdo-gelasiaj verkoj estas la listo "De libris recipiendis et non recipiendis" ("Pri libroj ricevindaj kaj ne ricevindaj")<ref>[https://www.biblicalcyclopedia.com/G/gelasius-i.html McClintock and Strong Biblical Cyclopedia]</ref>, ankaŭ nomita la [https://archive.org/details/dasdecretumgelas00dobs "Decretum Gelasianum"], kiu supozeble estas ligita al la premo por ortodokseco dum lia papeco kiu celis esti legata kiel dekreto de Gelasio pri la kanonikaj kaj apokrifaj libroj, kies internaj datigoj rivelas esti de pli posta dato. Tiel la determineco de la kanonlibro pri la Sankta Skribo tradicie estis atribuata al Gelasio. ==[[Gelasia sakramentario]]== En la latina katolika tradicio, la pseŭdo-[https://books.google.bs/books?id=YHdCAAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false Gelasia Sakramentario]<ref>[https://www.episcopalchurch.org/glossary/gelasian-sacramentary/ Episcopal Church]</ref> estas fakte liturgia libro, kiu estis derivita de romiaj fontoj kaj transskribita, kun inkludo de indiĝenaj [[galikanismo|galikanaj]] [[liturgio|liturgiaj elementoj]], proksime de Parizo meze de la 8-a jarcento. Kvankam ĝi inkluzivis la tekstojn de kelkaj preĝoj, kiujn Gelasio verkis, li ne estis ĉefa aŭtoro aŭ kompilisto de la libro. La manuskripto (Vatikano, Vatikana Biblioteko, Nacia Biblioteko) estas fakte titolita "Liber sacramentorum Romanae ecclesiae" ("Libro pri Sakramentoj de la Roma Eklezio"). La atribuo al Gelasio baziĝas parte almenaŭ sur la kroniko de la [[Papo|Superaj Pontifikoj]], kiu estas nomata [https://www.newadvent.org/cathen/09224a.htm "Liber Pontificalis"]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://wp.ufpel.edu.br/poiema/texto-liber-pontificalis-e-a-invencao-do-papado-o-caso-de-leao-de-roma-ca-536/ |titolo=WordPress Institucional |alirdato=2026-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240810121105/https://wp.ufpel.edu.br/poiema/texto-liber-pontificalis-e-a-invencao-do-papado-o-caso-de-leao-de-roma-ca-536/ |arkivdato=2024-08-10 }}</ref><ref>[https://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/692789 The University of Chicago Press Journals]</ref>, kiu deklaras pri Gelasio, ke li "fecit etiam et sacramentorum praefationes et orationes cauto sermone et epistulas fidei delimato sermone multas" ("li ankaŭ verkis antaŭparolojn por la sakramentoj kaj preĝojn en zorgema lingvo kaj multajn epistolojn pri la kredo en polurita lingvo"). Malnova tradicio ligis la libron al Gelasio, ŝajne bazite sur la atribuo de [[Walahfrid Strabo|Valafrido Strabono]] al li de tio, kio evidente estas ĉi tiu libro. ==Heredaĵo== Kardinalo [[Jozefo Maria Tomasi]] (1649-1713) citis parton de [[misalo]] atribuita al Gelasio en la Meso titolita 'Contra Obloquentes ad Ecclesiae Sacramentis' ("Kontraŭ la Obstrukcoj al la Sakramentoj de la Eklezio") kaj publikigis ĝin. La sekcio legis: Ni petegas Vin, ho Sinjoro, ke ni ne zorgu pri la kontraŭdiraĵoj de la falsaj mensoj, sed post kiam tiu sama malboneco estas malakceptita, ni preĝu, ke Vi permesu, ke ni nek timiĝu pro la maljustaj kritikoj, nek altiriĝu al la insidaj flatadoj, sed prefere amu tion, kion Vi ordonas .... En 1751, Papo [[Benedikto la 14-a]] publikigis ĉi tiun citaĵon en sia Apostola Konstitucio [[:en:Providas Romanorum|"Providas Romanorum"]], dokumento kiu atakis framasonismon pro ĝia naturalismo, sigelo kaj religia indiferenteco. == Referencoj == {{referencoj}} {{Vivtempo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj religiuloj]] [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Romiaj verkistoj]] [[Kategorio:Historio de Romo]] [[Kategorio:Sanktuloj]] huz4gnfpptsjm6yfhmwqxkwlnw31zh2 9419854 9419848 2026-07-04T00:06:33Z Moldur 2507 9419854 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Gelasio la 2-a}} {{Informkesto papo | antaŭulo = [[Felikso la 3-a]] | sekvanto = [[Anastazio la 2-a]] | dato de naskiĝo =[[410]] | loko de naskiĝo =[[Africa Proconsularis]], aŭ [[Romo]], [[Romia Imperio]] | dato de morto =[[19-a de novembro]] [[496]] | loko de morto =[[Romo]], [[Romia Imperio]] | kesteroj = {{informkestero sanktulo | titolo = Sanktulo }} }} [[Dosiero:Augustiniánský_klášter,_Staré_Brno,_Gelasius_I.jpg |eta|right|350px |Gelasio la 1-a, Aŭgustena monaĥejo, Malnova [[Brno]]]] '''Gelasio la 1-a''', {{lang-la|Gelasius Primus}}, estis la episkopo de Romo ekde la 1-a de marto 492 ĝis sia morto la 21-an de novembro 496. Gelasio estis produktiva aŭtoro, kies stilo lokigas lin sur la vertico inter la [[Malfrua Antikveco]] kaj la [[Frua Mezepoko]]. Kelkaj akademiuloj argumentas, ke lia antaŭulo [[Felikso la 3-a]] eble dungis lin por verki papajn dokumentojn, kvankam tio ne estas certa. Dum sia pontifikeco li defendis la striktan katolikan ortodoksecon, pli aserte postulis obeemon al la papa aŭtoritato, kaj, sekve, pliigis la streĉiĝon inter la Okcidenta kaj Orienta Eklezioj. Surprize, li ankaŭ havis amikajn rilatojn kun la [[Ostrogotoj]], kiuj estis [[Arianismo|Arianoj]] (t.e., Ne-trinitataj kristanoj), kaj tial konsideritaj kiel [[Herezo|herezuloj]] el la perspektivo de la [[Unua koncilio de Niceo|Nicenaj kristanoj]]. ==Naskiĝloko== Ekzistas iom da konfuzo pri la naskiĝloko de Gelasio: laŭ la [[Liber pontificalis]] li naskiĝis en la [[Africa Proconsularis|romia provinco Afriko]] (nuntempe [[Tunizio]]), nomata "natione Afer", dum en letero adresita al la romia imperiestro [[Anastazio la 1-a (imperiestro)|Anastazio]] li deklaris, ke li "naskiĝis romano" ("Romanus natus"). [https://aarome.org/people/rome-prize-fellows/jonathan-p-conant Jonathan P. Conant] opiniis, ke ĉi-lasta aserto probable nur indikas, ke li naskiĝis en romia Afriko antaŭ ol la [[vandaloj]] invadus ĝin. ==Akacia skismo== <!-- [[Dosiero:49-St.Gelasius I.jpg|eta|maldekstre|350px|<center>Ikonografia bildo de Gelasio la 1-a.</center>]] --> [[Dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|eta|dekstre|350px|<center>Ikonografia bildo de papo Gelasio la 1-a.</center>]] [[Dosiero:Bellini maria1.jpg|eta|maldekstre|350px|<center>La Kandelofesto celebras la prezenton de Jesuo kaj la ritan purigon de Maria laŭ juda juro kaj anstataŭigis la popolan festivalon de la [[Luperkaloj|Lupercalia]].</center>]] [[Dosiero:Camasei-lupercales-prado.jpg|eta|dekstre|350px|<center>Luperkaloj estis pastoreca festivalo de Antikva Romo, observata ĉiujare la 15-an de februaro por purigi la urbon, promociante sanon kaj fekundecon.</center>]] La papa elekto de Gelasio la 1-an de marto 492 estis gesto de kontinueco: Gelasio heredis la konfliktojn de papo Felikso la 3-a kun la orienta romia imperiestro Anastazio kaj la [[patriarko de Konstantinopolo]] kaj plimalbonigis ilin insistante pri la forviŝo de la nomo de la forpasinta [[:en:Acacius of Constantinople|patriarko Akacio de Konstantinopolo]] (437-489) el la [[diptiko]]j, malgraŭ ĉiu ekumena gesto proponita de la samtempa [[:en:Euphemius of Constantinople|patriarko Eŭfemio]] (515). La rompo kun la Imperiestro kaj la Patriarko de Konstantinopolo estis neevitebla, laŭ la okcidenta vidpunkto, ĉar ili konsideris herezon la [[Monofizitismo|monofizitan]] vidpunkton pri Jesuo Kristo havanta nur Dian naturon. Gelasio verkis la libron [https://books.google.com.br/books/about/De_duabus_naturis_in_Christo.html?id=mIQ4pwAACAAJ&hl=en&redir_esc=y "De duabus in Christo naturis"] (Pri la duobla naturo de Kristo), kiu priskribis la [[Katolika teologio|katolikan doktrinon]] pri la afero. Tiel Gelasio, malgraŭ la tuta konservativa latineco de sia verkostilo, estis ĉe la vertico de la [[Malfrua Antikveco]] kaj la [[Frua Mezepoko]]. Dum la Akacia skismo, Gelasio pledis por la supereco de la [[Sankta Seĝo|Seĝo de Romo]] super la universala Eklezio, kaj Orienta kaj Okcidenta, kaj li prezentis ĉi tiun doktrinon en terminoj, kiuj fariĝis la modelo por la sinsekvaj papoj, kiuj ankaŭ postulis papan superecon pro lia sinsekvo al la papeco de la unua supera pontifiko, [[Petro (apostolo)|Petro la Apostolo]]. En 494, Gelasio verkis tre influan leteron "Duo sunt"<ref>[http://legalhistorysources.com/Canon%20Law/Pope%20Gelasius%20on%20the%20Two%20Swords.htm Legal History Sources]</ref> al Anastazio pri la rilato inter Eklezio kaj Ŝtato, kies letero havis politikan efikon dum pli ol jarmilo: Papo [[Gregorio la 16-a]] citis el ĝi en sia letero al la svisa pastraro, [[:en:Commissum divinitus|"Commissum divinitus"]] (14-an de majo 1835), respondante al la [[:de:Badener Artikel|artikoloj de Badeno]], kiuj donis al iuj el la svisaj kantonoj aŭtoritatecon pri la ekleziaj aferoj, inkluzive de la sakramentoj. ==Subpremado de la Luperkaloj== Pli proksime al ni, post longa disputo Gelasio fine subpremis la antikvan romian feston de la [[Luperkaloj]], kiu daŭris dum pluraj generacioj inter la nominale kristana loĝantaro. La letero de Gelasio al la senatano Andromaĥo<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/A_history_of_the_city_of_Rome_from_its_f/IBEIAAAAQAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Andromachus+Gelasius&pg=PA366&printsec=frontcover A history of the city of Rome, from its foundation to the end of the Middle ages]</ref> traktis la ĉefajn disputojn pri la polemiko kaj cetere provizis kelkajn detalojn pri la festo, kiu kombinis fekundecon kaj purigon, kiuj eble perdiĝus alie. Kvankam la Luperkaloj estis festo de purigo, kiu donis sian nomon "dies februatus", de "februare" ("purigi"), por la monato februaro, ĝi ne rilatis al la Festo de la Purigo de la Benata [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino Maria]], ankaŭ ofte nomata "[[Kandelofesto]]", kiu memorfestas la plenumon de la ceremoniaj devoj de la Sankta Familio laŭ la mozaika leĝo, 40 tagojn post la naskiĝo de la unua filo. En la kazo de la Sankta Familio, tio okazis 40 tagojn post Kristnasko, la 2-an de februaro. ==Morto== Post mallonga sed dinamika ministerio, Gelasio mortis la 21-an de novembro 496. Lia festotago estas la 21-a de novembro. ==Verkoj== Gelasio estis unu el la plej produktivaj aŭtoroj de la fruaj episkopoj de Romo. Pli ol 100 Gelasiaj leteroj pluvivas, kvankam 49 el ili estas fragmentaj, kelkaj eĉ nur kelkaj linioj. 6 traktatoj ekzistas, kiuj portas la nomon de Gelasio. Laŭ [[Kasiodoro]] (486-583), la reputacio de Gelasio allogis al lia nomo aliajn verkojn ne verkitajn de li. Kvankam liaj dogmaj leteroj ligitaj al la Akacia Skismo estis vaste cirkulitaj en malfrua antikveco, kaj estis la fokuso de multe da scienca intereso, la plimulto de la leteroj de Gelasio fakte koncernis la administradon de la eklezio de la [[Suburba sidejo|suburba Italio]]. ==[[Gelasia dekreto|Decretum Gelasianum]]== La plej fama el la pseŭdo-gelasiaj verkoj estas la listo "De libris recipiendis et non recipiendis" ("Pri libroj ricevindaj kaj ne ricevindaj")<ref>[https://www.biblicalcyclopedia.com/G/gelasius-i.html McClintock and Strong Biblical Cyclopedia]</ref>, ankaŭ nomita la [https://archive.org/details/dasdecretumgelas00dobs "Decretum Gelasianum"], kiu supozeble estas ligita al la premo por ortodokseco dum lia papeco kiu celis esti legata kiel dekreto de Gelasio pri la kanonikaj kaj apokrifaj libroj, kies internaj datigoj rivelas esti de pli posta dato. Tiel la determineco de la kanonlibro pri la Sankta Skribo tradicie estis atribuata al Gelasio. ==[[Gelasia sakramentario]]== En la latina katolika tradicio, la pseŭdo-[https://books.google.bs/books?id=YHdCAAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false Gelasia Sakramentario]<ref>[https://www.episcopalchurch.org/glossary/gelasian-sacramentary/ Episcopal Church]</ref> estas fakte liturgia libro, kiu estis derivita de romiaj fontoj kaj transskribita, kun inkludo de indiĝenaj [[galikanismo|galikanaj]] [[liturgio|liturgiaj elementoj]], proksime de Parizo meze de la 8-a jarcento. Kvankam ĝi inkluzivis la tekstojn de kelkaj preĝoj, kiujn Gelasio verkis, li ne estis ĉefa aŭtoro aŭ kompilisto de la libro. La manuskripto (Vatikano, Vatikana Biblioteko, Nacia Biblioteko) estas fakte titolita "Liber sacramentorum Romanae ecclesiae" ("Libro pri Sakramentoj de la Roma Eklezio"). La atribuo al Gelasio baziĝas parte almenaŭ sur la kroniko de la [[Papo|Superaj Pontifikoj]], kiu estas nomata [https://www.newadvent.org/cathen/09224a.htm "Liber Pontificalis"]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://wp.ufpel.edu.br/poiema/texto-liber-pontificalis-e-a-invencao-do-papado-o-caso-de-leao-de-roma-ca-536/ |titolo=WordPress Institucional |alirdato=2026-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240810121105/https://wp.ufpel.edu.br/poiema/texto-liber-pontificalis-e-a-invencao-do-papado-o-caso-de-leao-de-roma-ca-536/ |arkivdato=2024-08-10 }}</ref><ref>[https://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/692789 The University of Chicago Press Journals]</ref>, kiu deklaras pri Gelasio, ke li "fecit etiam et sacramentorum praefationes et orationes cauto sermone et epistulas fidei delimato sermone multas" ("li ankaŭ verkis antaŭparolojn por la sakramentoj kaj preĝojn en zorgema lingvo kaj multajn epistolojn pri la kredo en polurita lingvo"). Malnova tradicio ligis la libron al Gelasio, ŝajne bazite sur la atribuo de [[Walahfrid Strabo|Valafrido Strabono]] al li de tio, kio evidente estas ĉi tiu libro. ==Heredaĵo== Kardinalo [[Jozefo Maria Tomasi]] (1649-1713) citis parton de [[misalo]] atribuita al Gelasio en la Meso titolita 'Contra Obloquentes ad Ecclesiae Sacramentis' ("Kontraŭ la Obstrukcoj al la Sakramentoj de la Eklezio") kaj publikigis ĝin. La sekcio legis: Ni petegas Vin, ho Sinjoro, ke ni ne zorgu pri la kontraŭdiraĵoj de la falsaj mensoj, sed post kiam tiu sama malboneco estas malakceptita, ni preĝu, ke Vi permesu, ke ni nek timiĝu pro la maljustaj kritikoj, nek altiriĝu al la insidaj flatadoj, sed prefere amu tion, kion Vi ordonas .... En 1751, Papo [[Benedikto la 14-a]] publikigis ĉi tiun citaĵon en sia Apostola Konstitucio [[:en:Providas Romanorum|"Providas Romanorum"]], dokumento kiu atakis framasonismon pro ĝia naturalismo, sigelo kaj religia indiferenteco. == Referencoj == {{referencoj}} {{Vivtempo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj religiuloj]] [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Romiaj verkistoj]] [[Kategorio:Historio de Romo]] [[Kategorio:Sanktuloj]] ndvh9krj2y46ipqagaxox6obu39sn9q 0 241656 9419849 8918317 2026-07-04T00:00:35Z Moldur 2507 9419849 wikitext text/x-wiki {{Papoj}} {{Informkesto papo | komencis = la 22-a de julio [[514]] | finis = la 6-a de aŭgusto [[523]] | antaŭulo = [[Simako]] | sekvanto = [[Johano la 1-a (papo)|Johano la 1-a]] | dato de naskiĝo = nekonata dato | kesteroj = {{informkestero sanktulo | titolo = Sanktulo }} }} '''Sankta Hormisdaso''', [[latine]] '''Hormisdas''', (naskiĝis nekonatan daton en Frusino, hodiaŭ [[Frosinone]] kaj mortis en [[523]]) estis [[papo]] ekde [[514]] ĝis sia morto. En la jaro [[502]] li kunvokis [[sinodo]]n en [[Baziliko de Sankta Petro]], li ofte interkomunikiĝis al [[Patriarko de Konstantinopolo]] [[Epifanio]] pri la afero de [[Akacio de Konstantinopolo]]. Li ankaŭ konfirmis la dekreton de [[Gelasio la 1-a]] ''De Libris Recipiendis et Non Recipiendis'' pri la libroj de la [[Biblio]]. Kiam oni elektis lin papo, li estis nur [[diakono]], ne [[pastro]], kaj havis edzinon kaj filon. Lia filo ankaŭ iĝis papo (papo [[Silverio]]). == Vidu ankaŭ == * [[listo de papoj]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Sanktuloj]] d1mi1b6axsr7chkeuhoe7i6a3djf5ct 0 242547 9419855 8919499 2026-07-04T00:10:48Z Moldur 2507 9419855 wikitext text/x-wiki {{Papoj}} {{Informkesto papo | komencis = la 5-a de februaro [[772]] | finis = la 25-a de decembro [[795]] | antaŭulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1365|parameter=link}} | sekvanto = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1366|parameter=link}} | dato de naskiĝo = [[8-a jarcento]] | loko de naskiĝo = | dato de morto = <!-- enprenatas el vikidatumoj --> | loko de morto = | lingvoj = [[latina]] }} [[Dosiero: Charlemagne and Pope Adrian I.jpg |maldekstra|eta| Karolo la Granda kaj papo Hadriano]] '''Hadriano la 1-a''' aŭ '''Adriano la 1-a''', [[latine]] '''''Hadrianus I''''' naskiĝis nekonatan daton en [[Romo]] kaj mortis en [[795]]. Li estis [[papo]] ekde [[772]] ĝis sia morto. En tiu funkcio antaŭis lin {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1365|parameter=link}} kaj sekvis lin {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1366|parameter=link}}. Hadriano estis filo de Theodorus, li estis regiona [[notario]] de papo [[Paŭlo la 1-a]] kaj [[diakono]] de papo [[Stefano la 3-a]]. En jaro [[773]] papo Hadriano petis helpon al [[Karolo la Granda]] kontraŭ [[longobardoj]], kiuj [[Papaj ŝtatoj|papajn ŝtatojn]] minacis. == Vidu ankaŭ == * [[listo de papoj]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|papo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papoj]] jd454x0tf4bexq94bie9staehp2hagg 0 242873 9419857 7770629 2026-07-04T00:20:58Z Moldur 2507 9419857 wikitext text/x-wiki {{Papoj}} {{Informkesto papo | antaŭulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1365|parameter=link}} | sekvanto = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1366|parameter=link}} }} '''Hadriano la 2-a''' aŭ '''Adriano la 2-a''', [[latine]] ''' Hadrianus II ''', naskiĝis en [[Romo]] [[792]] kaj mortis [[872]]. Li estis [[papo]] ekde [[867]] ĝis sia morto. La patro de Hadriano estis jam [[episkopo]] kaj li estis nomumita [[kardinalo]] de [[Gregorio la 4-a]]. Li estis elektita papo jam 75-jaraĝa. {{Projektoj}} {{Ĝermo|papo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Papoj]] epxjt6x2go4flq7p4khkv4avlpy9lkx 0 243429 9420033 6991691 2026-07-04T07:42:58Z RG72 11847 9420033 wikitext text/x-wiki Sub '''Ruhr-okupacio''' oni komprenas la franc-belgan okupadon de la [[Ruhr-regiono]] en 1923. Post kiam Francio opiniis ke [[Germanio]] ne pagis sufiĉe da [[reparacio]]j pro la [[unua mondmilito]] en certa tempodaŭro, ĝi kaj [[Belgio]] invadis en januaro tiun regionon en Germanio, kiu estis grava pro industrio kaj karbominado. [[Britio]] kritikis la okupacion. Unue la germana registaro respondis per pasiva rezistado, kaj kelkaj teroristaj grupoj atakis la okupantojn. La pasiva rezistado (ekz. plupago de salajroj de strikantaj ŝtatoficistoj kaj laboristoj) estis kontribuo al la [[hiperinflacio]] tiam en Germanio. Cetere minacis en Germanio ribeloj de dekstraj kaj maldekstraj ekstremistoj. En septembro 1923 la nova registaro sub [[Gustav Stresemann]] deklaris la ĉeson de la pasiva rezistado, kaj ekeblis intertrakti kun Francio kaj Belgio pri fino de la okupacio. Konforme al la [[Dawes-plano]] de 1924 la francaj kaj belgaj trupoj eliris en julio-aŭgusto 1925. Dum pluraj jaroj okupataj restis partoj de Germanio okcidente de la [[Rejno]]. En politika senco la okupacio havis negativajn rezultojn por Francio, ĉar ĝi perdis la internacian simpation. == Esperanto == Pro la okupacio, estis timoj pri francaj kaj belgaj partoprenantoj de la [[UK 1923|Universala Esperanto-Kongreso]] tiujare en Nurenbergo. Tial LKK, subtenate de la [[Konstanta Komitato de l' Kongresoj]], petis ilin resti hejme, ĉar la veno povus kaŭzi neagrablajn okazojn.<ref>[[Die neutrale Sprache]], p. 192.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ekstera politiko de Vajmara Respubliko]] [[Kategorio:Milita historio de Francio]] [[Kategorio:Milita historio de Belgio]] [[Kategorio:Historio de la Ruhr-Regiono]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Rilatoj de Belgio kaj Germanio]] dxp2yb1kniaatzwnepu6oighl1uq2bf 0 243570 9419790 9411905 2026-07-03T21:16:13Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419790 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Lilbrusta koracio |koloro = pink |dosiero = Coracias caudatus (Zambia).jpg | dosiero2=Carraca lila (Coracias caudata), parque nacional de Chobe, Botsuana, 2018-07-28, DD 30.jpg | dosiero larĝo=220px | dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero = Lilbrusta koracio |priskribo de dosiero2 = [[dosiero:Coracias caudatus caudatus, roep in vlug te Krokodilspruit, 2022-05-28 13h18, a.mp3|eta]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Koraciedoj]] ''Coraciidae'' |genro = ''[[Coracias]]'' |specio = '''Lilbrusta koracio''' ''C. caudata'' |statuso = LC |dunomo = ''Coracias caudata'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = Coracias caudata |komunejo = Coracias caudata |mapo de vivoteritorioj =Coracias caudatus dist.jpg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Lilbrusta koracio''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Coracias caudata'', estas birda membro de la familio de [[koraciedoj]], kiu reproduktiĝas tra tropika [[Afriko]] sude de [[Saharo]], kaj precipe ekde [[Etiopio]], tra [[Orienta Afriko]], al [[Angolo]] kaj ĝis nordo de [[Sudafriko]], kaj en la sudo de [[Arabio]], preferante [[Duonarbaro|malfermajn arbarojn]] kaj [[savano]]n; ĝi ne ĉeestas lokojn senarbajn. Ĝi estas unu el la plej kolorbuntaj birdoj kaj eble la plej bunta inter koracioj. == Aspekto == [[Dosiero:Coracias caudata00.jpg|eta|200px|maldekstre|''Coracias caudata'', maskla plenkreskulo]] Ili estas grandaj birdoj 28 al 36&nbsp;cm longaj kun enverguro de 50&nbsp;cm kaj 104 gr pezaj mezaveraĝe (el 87 ĝis 135 g). Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ koloroj. Kiel ĉe aliaj koracioj, ili estas brunecaj dorse kaj bluecaj ĝenerale, sed ĉe tiuj ĉi ĉio estas multe pli bunta. Supra kapo, nuko kaj ventro estas brilbluverdaj kun metalecaj brilegoj. La hela ĉirkaŭbeka zoneto ĉe aliaj koracioj, ĉe tiu ĉi estas pli ampleksa kaj eksploda kiel helecaj plumetoj kiuj kontrastas kun la koloraj partoj. Sub la nigra traokula strio estas oranĝbruneca zono, kiu iĝas en la kolo kaj ĉefe en brusto de belega koloro el rozkolora al viola, kio nomigas la specion. Krome tiu lila brusto forte kontrastas kaj kongruas kun bluverdeca ventro, separita de klara limo en duono de la subaj partoj. La dorso estas bruneca, kiel ĉe aliaj koracioj estas granda parto de la supraflugiloj estas blueca, kio estas videble eĉ ripoze en ŝultro kie la brilblua parto estas multe pli ampleksa ol ĉe aliaj koracioj kaj eĉ pli sube. Ankaŭ la pugo estas lilvioleca. La vosto estas longa danke al du longegaj verdecaj vostoplumoj. La beko estas tre fortika, kiel ĉe aliaj koracioj. == Subspecioj == * ''Coracias caudata caudata'' el [[Kenjo]] ĝis [[Sudafriko]]. * ''Coracias caudata lorti'' ĉirkaŭ a [[Ruĝa Maro]] ĉe [[Etiopio]] kaj [[Somalio]]. == Kutimoj == Tiu specio estas migranta nur en parto de la teritorio. Ili estas tre teritoriemaj kaj markas sian reproduktejon aŭ manĝejon kaj per la bunta plumaro kaj per akrobataj flugoj suprenflugante kaj falante kiel plumobulo kun fermitaj flugiloj. Kutime troviĝas sola aŭ laŭ paroj, ripoze videblega sur arboj, fostoj aŭ aliaj altaj rigardejoj, el kiuj gvati [[insekto]]jn, [[lacerto]]jn, [[skorpio]]jn, [[heliko]]jn, [[rano]]jn, etajn birdojn kaj [[rodulo]]jn ĉirkaŭe je grunda nivelo. Se tiu esta tro granda, ĝi revenas kun tiu al la gvatejo, kie frapas ĝin antaŭ engluto. Nestumado okazas en natura arbotruo, kie la ino demetas 2–4 ovojn, kiujn kovos ambaŭ gepatroj, kiuj estas tre agresemaj defende de sia nesto, kontraŭ rabobirdoj aŭ aliaj birdoj. Dum la [[reprodukta sezono]] la masklo altege superflugas, descendante en turniĝoj kaj merĝoj, dum akra korveca kriado. Tiuj birdoj foje ripozas sur formikejoj kaj permesas la formikojn trakuri ilin por purigado el restaĵoj aŭ mortaj ĉeloj de plumoj. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Gabelracke.jpg Dosiero:Lilac-breasted_Roller_with_Grasshopper_on_Acacia_tree_in_Botswana_(small).jpg|Kun [[akrido]] dosiero:Lilac Breasted Roller at takeoff.jpg|ekflugante dosiero:Lilac-Roller-0011.jpg|Fluganta Dosiero:Lilacbreastedroller.JPG|Nacia Rezervejo Samburu, Kenjo </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Afrotropiso]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://mangoverde.com/birdsound/picpages/pic93-3-thmb.html Aliaj fotoj ĉe Mangoverde World Bird Guide] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180929202946/http://mangoverde.com/birdsound/picpages/pic93-3-thmb.html |date=2018-09-29 }} * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/rollier.a.longs.brins.html En la franca] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] l7xe5bk3kaqdmmi16pn7j4bfwhu98ak 0 243882 9419789 9400640 2026-07-03T21:15:30Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419789 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Lazura alciono |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero = Alcedo azurea - Julatten.jpg |priskribo de dosiero = Lazura alciono | dosiero larĝo=220px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Alcedinedoj]] ''Alcedinidae'' |genro = ''[[Ceyx]]'' |specio = '''''Ceyx azureus''''' |statuso = LC |dunomo = ''Ceyx azureus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Latham|Latham]], 1802) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = * ''C. a. azureus'' <br /><small>Suda Aŭstralio</small> * ''C. a. ruficollaris'' <br /><small>Norda Aŭstralio</small> * ''C. a. dienemensis'' <br /><small>Tasmanio</small> * ''C. a. lessonii'' <br /><small>Suda Novgvineo</small> * ''C. a. affinis'' <br /><small>Norda Maluku</small> * ''C. a. yamdenae'' <br /><small>Suda Banda Maro</small> * ''C. a. ochrogaster'' <br /><small>Norda Novgvineo</small> |vikispecio = Ceyx azureus |komunejo = Ceyx azureus }} '''Lazura alciono''' (''Ceyx azureus'') estas eta [[alcededo]] (17-19 cm), tio estas birdo de la familio de [[riveralcionoj]] aŭ [[Alcedinedoj]]. Ĝi troviĝas en Norda kaj Orienta [[Aŭstralio]] kaj [[Tasmanio]], krom la malaltaj teroj de [[Novgvineo]] kaj najbaraj insuloj, kaj ĝis [[Nordaj Malukoj]] kaj Romang en [[Indonezio]]. == Aspekto == Temas pri tre kolorplena kaj bela birdo, kun bluega al lazura dorso, rimarkindaj blankaj makuloj en gorĝo kaj ambaŭflanke de kolo, oranĝbrunaj brusto kaj ventro (pli malhela) kun kelkaj bluviolaj strinuancoj en brusto kaj flankoj. La kruroj estas ruĝegaj kun nur du antaŭaj fingroj. La [[brido]]j inter la okuloj kaj la supra bekobazo estas blankaj kaj malvideblaj escepte en fronta rigardo, kiam ili staras, kaj aspektas kvazaŭ blankaj okuloj. == Subspecioj == * ''Ceyx azureus affinis'' (G.R. Gray, 1861) * ''Ceyx azureus azureus'' Latham, 1802 * ''Ceyx azureus diemenensis'' (Gould, 1846) * ''Ceyx azureus lessonii'' (Cassin, 1850) * ''Ceyx azureus ochrogaster'' (Reichenow, 1903) * ''Ceyx azureus ruficollaris'' (Bankier, 1841) * ''Ceyx azureus yamdenae'' La [[subspecio]]j diferencas nur pri etaj detaloj. ''ruficollaris'' estas pli eta, pli brila, kaj havas pli da bluo en la flankoj. ''diemenensis'' estas iom pli granda, mallongbeka kaj havas distingan pli malhelan kronon. ''lessoni'' estas pli kontrasta, kun malpli da bluo en flankoj. ''affinis'' havas ruĝan bekopinton, kiel la pli eta ''yamdenae'', kaj ''ochrogaster'' estas tre pala sube. Krome, estas tre malmulta interreproduktado en la areoj kie subspecioj koincidas. Komparante la subspecian variadon kun la datumoj pri klimato, la antaŭe menciitaj bildoj ne sekvas post kaj foje eĉ iras kontraŭ la [[Regulo de Bergmann]] kaj la [[Regulo de Gloger]].<ref>(Schodde & Mason 1976, Woodall 2001)</ref> La kontakta zono inter la subspecioj de kontinenta Aŭstralio okazas laŭ la orienta marbordo de plej norda [[Kvinslando]], inter [[Cairns]] kaj la golfeto Princess Charlotte (Schodde & Mason 1976), tiu de Novgvineo inter la provinco [[Simbu]] kaj la norda duoninsulo Huon kaj sude de la golfeto Cenderawasih.<ref>(Woodall 2001)</ref> == Kutimoj == La vivejo de tiu ĉi [[Aŭstralazia ekozono|aŭstralazia]] specio inkludas la striojn de vegetalloĝataj rojoj, lagoj, marĉoj, tajdaj estuaroj kaj manglejoj. Ofte malfacile videbla ĝis kiam subite sagosaltas akven el gvatejo. Ili manĝas salikokojn, etajn [[kankro]]jn kaj [[fiŝo]]jn. Nestas en nestotruo 1 metre longa elfosita en sabla roja flanko. La ino demetas 5-7 blankajn, rondoformajn, brilajn ovojn. La voĉo estas altatona kaj strida 'psiit-psiit'. {{-}} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Image:Alcedo azurea.jpg|''Alcedo azurea ruficollaris'', [[Cooktown]]. Notu fortan bluan koloron, ĉefe ĉe flankoj. Image:Azure Kingfisher - front view.jpg|Fronta vidaĵo de Lazura alciono montranta grandajn blankajn [[brido]]jn</gallery> == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors='''BirdLife International'''|year=2004|id=47693|title=Alcedo azurea|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne minacata * '''Morcombe''', Michael K. (2000): ''Field Guide to Australian Birds''. Steve Parish Publishing, Archerfield, Australia. <small>ISBN 1-876282-10-X</small> * '''Slater''', Peter; Slater, Pat & Slater, Raoul (1989): ''The Slater Field Guide to Australian Birds'' (Revised Edition). Weldon, Sydney, Chicago. <small>ISBN 0-947116-99-0</small> * '''Pizzey''', Graham (1980): ''A field guide to the birds of Australia''. Collins, Sydney. <small>ISBN 0-00-219201-2</small> * '''Schodde''', R. & '''Mason''' I.J. (1976): Infra-specific variation in ''Alcedo azurea'' Latham (Alcedinidae). ''[[Emu (journal)|Emu]]'' '''76'''(1): 161-166. <small>{{doi|10.1071/MU9760161}}</small> (HTML resumo) * '''Woodall''', Peter: (2001): 77. Azure Kingfisher. ''In:'' del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew & Sargatal, Jordi (editors): ''[[Handbook of Birds of the World]], Volume 6'' (Mousebirds to Hornbills): 237, plate 19. Lynx Edicions, Barcelona. <small>ISBN 84-87334-30-X</small> == Vidu ankaŭ == * [[Lofti-montaraj duonarbaroj]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Birdoj}} <!--{{commons|Alcedo azurea}}--> * [http://www.birdphotos.com.au/azurekingfisherweb/ Fotaro kaj priskribo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060313214938/http://www.birdphotos.com.au/azurekingfisherweb/ |date=2006-03-13 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Birdoj de Tasmanio]] tq6jk02tzzjxkf3fg5gak223aazf7wl 0 244413 9419775 9405618 2026-07-03T21:06:01Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419775 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bluflugila kukabarao |koloro = pink |dosiero = Bluewingedkookaburra-male-2025.jpg |dosiero2= Blue-winged-kookaburra444.jpg |priskribo de dosiero = Bluflugila kukabarao, masklo |priskribo de dosiero2 = Bluflugila kukabarao, ino |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Halcionedoj]] ''Halcyonidae'' |genro = ''[[Dacelo]]'' |specio = '''Bluflugila kukabarao''' ''D. leachii'' |statuso = LC |dunomo = ''Dacelo leachii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]] & [[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1826) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=200px | dosiero2 larĝo=200px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bluflugila kukaburo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>, '''Bluflugila kukabarao''' aŭ '''Bluvosta kukabarao''', ''Dacelo leachii'' estas unu el la plej malgrandaj specioj de [[kukabaraoj]], tio estas [[birdoj]] de la familio de [[Halcionedoj]], ĉirkaŭe 40 cm longa. == Aspekto == [[Dosiero:BlueWingedKookaburra.jpg|eta|maldekstra|200px|Bluflugila kukaburo]] Ĝi estas simila al la [[Rida kukaburo]], sed havas helkolorajn okulojn, ne havas traokulan strion, kaj havas pli da bluo en flugiloj ol la aliaj specioj de tiu genro. Ankaŭ la vosto estas blua, anstataŭ ruĝbruna kun strioj, kiel ĉe la Rida kukaburo, sed la vostofino ĉe tiu ĉi specio estas ankaŭ blanka, sed eĉ pli rimarkinde. La [[beko]] estas simila: fortika, hela supre, malhela sube; kaj ankaŭ la ĝenerala koloro estas simila: malhelbruna en dorso kaj kremokolora ĝenerale. == Aliaj == La Bluflugila kukaburo havas distribuon el suda [[Novgvineo]] kaj la plej malsekaj partoj de norda [[Aŭstralio]], al suda [[Kvinslando]] tra la Supra Fino, kaj tiom malproksime sude en marbordo de Okcidenta Aŭstralio kiom ĝis la areo de la golfeto [[Shark]]. La [[Dunoma nomsistemo|scienca nomo]] rememoras la [[Britio|britan]] zoologon [[William Elford Leach]]. Disvastigita kaj ofta tra sia granda teritorio, la Bluflugila kukaburo estas klasita kiel [[Malplej Zorgiga]] ĉe la [[IUCN Ruĝa Listo]] de Minacataj Specioj. == Subspecioj == * ''Dacelo leachii cervina'' * ''Dacelo leachii cliftoni'' * ''Dacelo leachii intermedia'' * ''Dacelo leachii kempi'' * ''Dacelo leachii leachii'' * ''Dacelo leachii occidentalis'' * ''Dacelo leachii superflua'' [[Dosiero:Blue-winged Kookaburra.ogv|eta|300px|maldekstra|Lester Bridge, SE Kvinslando, Aŭstralio]] ==Bildoj== <gallery> blue-winged kookaburra arp.jpg|Masklo Blue-winged Kookaburra (Dacelo leachii) -female.jpg|Ino </gallery> == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47709|title=Dacelo leachii|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne Minacata {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Dacelo leachii}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=1092&m=0 BirdLife Specidatumbazo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929170229/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=1092&m=0 |date=2007-09-29 }} * [http://www.redlist.org/search/details.php?species=47709 IUCN Ruĝa Listo] {{Birdoj}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] d0c6kzmp87cfknikpgthtmete0dhiu1 0 245251 9419888 8762678 2026-07-04T04:08:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419888 wikitext text/x-wiki {{Grekaj literoj|litero=Qoppa uc lc}} '''Kuoppo''' aŭ '''koppa''' ('''Ϙ''') estas arkaika litero kiu estis uzata en fruaj formoj de la [[greka alfabeto]], derivita de [[fenica alfabeto|fenica]] [[qoph]]. En la fenica, qoph estis prononcata kiel [[senvoĉa uvula halto]] {{IFA|[q]}}; en la greka, kiu ne havis ĉi tiun sonon, ĝi estis anstataŭe uzita por {{IFA|[k]}} antaŭ [[dorsa vokalo|dorsaj vokaloj]] ([[Ο]] kaj [[Υ]]). Ĉar la sono {{IFA|/k/}} tiam superflue havis du skribojn, kuoppa estis eble anstataŭigita per [[kapo]] (Κ). Kuoppa restis en uzo kiel litero en iuj [[senserifa greka|senserifaj grekaj]] regionoj en la [[5-a jarcento a.K.]] <ref>[http://books.google.com/books?id=rXYDQwehOVMC&pg=PA196&dq=Qoppa+doric&sig=Cjfw5dMFqib_ZkiWcuqWRXXUlCw Greka skribo de Knossos al Homero] de Roger D. Woodard</ref>. [[Dosiero:Qoppa new uc lc.svg|eta|100px|maldekstra|La moderna litero kuoppo]] Simile al ĉiuj Literoj grekaj, kuoppa estis ankaŭ uzata kiel [[greka numeralo]], kaj havis la valoron [[naŭdek|90]]. Ĝia uzo por ĉi tio estas daŭrigat en modernaj tempoj kvankam ĝia formo ŝanĝis dum tempo de ''Q''-eca al ''Z''-eca ([[Dosiero:Greek qoppa numeric form.png|enlinia|30px]]) Kuoppa estis uzata kiel simbolo por urba [[Korinto]], kiu havis la frua literumon kiel Ϙόρινθος. Kuoppa estas ankaŭ la fonto de la [[latina alfabeto|latina]] litero [[Q]] kaj la arkaika [[cirila alfabeto|cirila]] numeralo [[koppa (cirila alfabeto)|koppa]] (Ҁ). En la [[Unikodo]] estas du paroj de kodoj por prezenti literon kuoppa: majuskla U+03D8 (Ϙ) kaj minuskla U+03D9 (ϙ) por prezenti la ''Q''-ecan literon, kaj U+03DE/U+03DF (Ϟϟ), por la ''Z''-ecaj nombraj signoj. Notu, ke komputilaj tiparoj uzataj en foliumiloj povas montri ĉi tiuj kodojn malsame. [[Dosiero:Ravel 1008.2.jpg|eta|300px|center|Korinta monero. Vizaĝa flanko: [[Pegazo (mitologio)|Pegazo]] kun kuoppa sube, por Korinto. Dorsflanko: [[Atena]] kun korinta kasko.]] == Vidu ankaŭ == * [[Qoph]] * [[Q]] * [[Koppa (cirila alfabeto)]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/unicode/nonattic.html#koppa Greka Unikodo: koppa (alfabeta uzo)]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151105210355/http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/unicode/nonattic.html#koppa |date=2015-11-05 }} * [http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/unicode/numerals.html#koppa Greka Unikodo: koppa (nombra uzo)]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151030220136/http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/unicode/numerals.html#koppa |date=2015-10-30 }} * [http://books.google.com/books?id=eZĜGR-S_BQC&pg=PA41&dq=Qoppa&sig=FicFG1Ah7OgO1d-4q3BUPNxHYTE Homero kaj la fonto de la greka alfabeto]{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de Barry B. Powell * [http://books.google.com/books?id=gTJnU8O-fs0C&pg=PA21&dq=Qoppa&sig=jQHCdr8S0nlfyKwRHkF0yZdoXTs La gramatiko de subtegmentaj surskriboj] de Leslie Threatte [[Kategorio:Greka alfabeto]] 8i08obk3kf95r1letiz63ho4fimnblq 0 245273 9419794 9408160 2026-07-03T21:18:19Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419794 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigraŝultra arbalciono |koloro = pink |dosiero = Blue-breasted Kingfisher (Halcyon malimbica) on branch2.jpg |priskribo de dosiero = Nigraŝultra arbalciono |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Halcionedoj]] ''Halcyonidae'' |genro = ''[[Halcyon]]'' |specio = '''Nigraŝultra arbalciono''' ''H. malimbica'' |statuso = LC |dunomo = ''Halcyon malimbica'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Shaw|Shaw]], 1811) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=220px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigraŝultra arbalciono''' aŭ '''Blubrusta alciono''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Halcyon malimbica'', estas [[arbalciono]], tio estas [[birdo]] de la grupo de [[Alcededoj]], kiu enhavas ankaŭ la [[alciono]]n, [[kukabaraoj]]n kaj aliajn [[arbalcionoj]]n. Tiu ĉi specio estas amplekse distribuita en tropika okcidenta [[Afriko]]. Tiu [[arbalciono]] estas ĉefe loĝanto, sed revenas el plu sekaj savanaj areoj al pli humidaj habitatoj en la seka sezono. [[Dosiero:Halcyon_malimbica.jpg|eta|200px|maldekstra]] Tiu estas granda arbalciono, 25&nbsp;cm longa. La plenkreskulo havas brilbluajn dorson, flugilojn kaj voston. Ties subaj partoj estas blankaj, sed ĝi havas bluan zonon en kolo kaj brusto. La ŝultroj estas nigraj (kio nomigas la specion), kiel ĉe la [[Senegala arbalciono]], sed multe pli amplekse. La flugo de la Nigraŝultra arbalciono estas rapida kaj rekta. La granda beko havas ruĝan supran makzelon kaj nigran suban makzelon. La kruroj estas brilruĝaj. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli senkoloraj ol plenkreskuloj. La voĉo de tiu bruema arbalciono estas fajfa ''pu-pu-pu-pu-ku-ku-ku-ku''. La Nigraŝultra arbalciono estas specio de variaj arbaraj habitatoj. Ĝi gvatas kviete en profunda ombro dum atendo de predo. Ĝi estas teritoriema, sed singarda. Tiu specio ĉefe ĉasas grandajn [[insekto]]jn, [[artropodo]]jn, [[fiŝo]]jn kaj [[rano]]jn, sed ĝi manĝas ankaŭ la [[frukto]]n de la [[oleopalmo]]. La Nigraŝultra arbalciono havas rimarkindan montroceremonion per kiu la flugiloj malfermiĝas por montri siajn blankajn partojn. La nesto estas truo en termita arbonesto. La tipa ovodemetado estas ununura kaj po du rondoformaj blankaj ovoj. == Referencoj == {{Referencoj}} * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47722|title=Halcyon malimbica|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne minacata * ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' de Fry, Fry kaj Harris, ISBN 0-7136-8028-8 {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Alcededoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] p1vneg50jcveiemk6smjnbpfab13o6q 0 246757 9419803 9414455 2026-07-03T21:22:51Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419803 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝbarba abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Nyctyornis_amictus_-_Kaeng_Krachan.jpg |priskribo de dosiero = Ruĝbarba abelmanĝulo | dosiero larĝo=220px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Nyctyornis]]'' |specio = '''Ruĝbarba abelmanĝulo''' ''N. amictus'' |statuso = LC |dunomo = ''Nyctyornis amictus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1824) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} La '''Ruĝbarba abelmanĝulo''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Nyctyornis amictus'', estas granda specio de [[abelmanĝulo]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Meropedoj]], kiu troviĝas en la Hindomalaja subregiono de [[Sudorienta Azio]] kaj pli precize en [[Birmo]], [[Tajlando]] kaj [[Indonezio]]. Tiu specio troviĝas en malferma kamparo en makuloj de densa arbaro. [[Dosiero:Red-bearded_Bee-eater_(Female).jpg|maldekstre|eta|300ra|Ino de Ruĝbarba abelmanĝulo]] Kiel aliaj abelmanĝuloj, ili estas kolorplenaj birdoj kun longaj vostoj, longaj subenkurbaj kaj akrapintaj bekoj kaj pintaj flugiloj. Ili estas grandaj abelmanĝuloj, ĝenerale verdaj, kun ruĝa makulo (pli purpura en frunto) el la vizaĝo kiu etendiĝas al suba gorĝo kvazaŭ formante la “barbon”, kiu nomigas la specion. Estas iome da blueca brido ĉirkaŭ la bekobazo kaj la okulirisoj estas flavecaj. Kiel aliaj abelmanĝuloj, ili manĝas ĉefe [[insekto]]jn, nome [[abelo]]j, [[vespo]]j kaj [[krabro]]j, kiuj estas kaptataj dumfluge el gvatejoj kaŝitaj inter foliaro. Ili ĉasas solaj aŭ en paroj, plie ol en aroj, kaj sidas senmove dumlonge antaŭ persekuti sian predon. Kiel aliaj abelmanĝuloj, ili nestumas en tuneloj ene de sablaj riverbordoj, sed ne formas koloniojn. == Referencoj == {{Referencoj}} * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47753|title=Nyctyornis amictus|downloaded=27a de Februaro 2007}} Ne minacata * ''The Hamlyn photographic guide to birds of the world'', enkonduka de Christopher Perrins; eldonisto: Andrew Gosler, Londono : Hamlyn, 1991, ISBN 0-600-57239-0 {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] 4x1scz45lhr72x5yufo5f2sc496utlm 0 246759 9419774 9414456 2026-07-03T21:05:13Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419774 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blubarba abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero2 = Nyctyornis_athertoni.jpg | dosiero=Nyctyornis athertoni - Khao Yai.jpg | dosiero larĝo=220px | dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero = Blubarba abelmanĝulo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Nyctyornis]]'' |specio = '''Blubarba abelmanĝulo''' ''N. athertoni'' |statuso = LC |dunomo = ''Nyctyornis athertoni'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Jardine (natursciencisto)|Jardine]] & [[Prideaux John Selby|Selby]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Nyctyornis athertoni extant map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blubarba abelmanĝulo''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Nyctyornis athertoni'', estas granda specio de [[abelmanĝulo]], tio estas birdo de la familio de Meropedoj, kiu troviĝas en [[Suda Azio]] kaj pli precize en la Malaja regiono, Hindoĉinio kaj ĝis sudokcidenta Barato, nome [[Okcidentaj Ghatoj]] kaj Nepalo. Tiu specio troviĝas en malferma kamparo en makuloj de densa arbaro. == Aspekto == [[Dosiero:Blue-bearded_bee-eater_in_Thailand.jpg|eta|maldekstre|]] Malkiel aliaj abelmanĝuloj, tiuj ne estas tiom kolorplenaj birdoj ĉar la koloroj estas pli simile malintensaj (malhelaj), sed kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj estas birdoj kun longaj vostoj, longaj subenkurbaj kaj akrapintaj bekoj kaj pintaj flugiloj. Ili estas grandaj abelmanĝuloj, ĝenerale verdaj, kun blua makulo el la subbeko kiu etendiĝas al suba gorĝo kvazaŭ formante la “barbon”, kiu nomigas la specion. == Subspecioj == [[Dosiero:Blue-bearded_Bee-eater_-_Kang_Kra_Chan_-_Thailand_S4E5295_(14072159537).jpg|eta|maldekstre|]] * ''Nyctyornis athertoni athertoni'' * ''Nyctyornis athertoni bartletti'' * ''Nyctyornis athertoni brevicaudata'' == Kutimoj == [[Dosiero:Blue-bearded Bee-eater.ogv|eta|300px|maldekstre|Khao Yai NP, Julio 1994]] Kiel aliaj abelmanĝuloj, ili manĝas ĉefe [[insekto]]jn, nome [[abelo]]j, [[vespo]]j kaj [[krabro]]j, kiuj estas kaptataj dumfluge el gvatejoj kaŝitaj inter foliaro. Ili ĉasas solaj aŭ en paroj, plie ol en aroj, kaj sidas senmove dumlonge antaŭ persekuti sian predon. Kiel aliaj abelmanĝuloj, ili nestumas en tuneloj ene de sablaj riverbordoj, sed ne formas koloniojn. == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47754|title=Nyctyornis athertoni|downloaded=06a de Majo 2006}} Ne minacata {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] slxcyx24psbww1obrj2imxmcm3y5kr1 0 249873 9419620 8546915 2026-07-03T14:02:17Z Sj1mor 12103 9419620 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 1982 | aliaj_nomoj = Copa del Mundo de Fútbol - España 82 | dosiero = [[dosiero:1982FutbalaMondpokaloBildo.png|150ra]] [[dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|290ra]] [[dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|290ra]] | loko = {{Hispanio}} | datoj = [[13-a de junio]] - [[11-a de julio]] [[1982]] | nombro de teamoj = 24 | konfederacioj = 6 | ejoj = 14 | urboj = 14 | ĉampiono = {{ItalioFB}} (3-a ĉampioneco) | dua = {{OkGermanioFB}} | tria = {{PollandoFB}} | kvara = {{FrancioFB}} | ludoj = 52 | goloj = 146 | spektantoj = 2109723 | golreĝo = [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|20px]] [[Paolo Rossi]] <br /> (6 goloj) | ludisto = [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|20px]] Paolo Rossi }} La '''12-a [[Futbala Mondpokalo|Vira Futbala Mondpokalo]]''' okazis inter la [[13-a de junio]] kaj la [[11-a de julio]] [[1982]] en [[Hispanio]]. [[Itala nacia teamo de futbalo|La teamo de Italio]] gajnis la pokalon en la finalo kontraŭ [[Germana nacia teamo de futbalo|tiu de Okcidenta Germanio]]. La finalo okazis en [[Madrido]]. [[Pola nacia teamo de futbalo|La pola teamo]] estis en tria pozicio, kaj [[Franca nacia teamo de futbalo|la franca]] en kvara pozicio. {{Futbala Mondpokalo}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbalo en Hispanio]] [[Kategorio:Futbalo en 1982]] mo3k000filz8wq76mcs20pt9nenl2s5 0 249983 9419611 9292744 2026-07-03T13:55:05Z Sj1mor 12103 9419611 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 1974 | aliaj_nomoj = Fußball-Weltmeisterschaft 1974 | dosiero = [[Dosiero: FIFA_World_Cup_1974_-_emblem.svg |150ra]] [[Dosiero:View of the Olympic Stadium from Olympic Tower, Munich - 2018.jpg|290ra]] | loko = {{Ok. Germanio}} | datoj = [[8-a de junio]] - [[8-a de julio]] [[1974]] | nombro de teamoj = 16 | konfederacioj = 5 | ejoj = 9 | urboj = 9 | ĉampiono = {{OkGermanioFB}} (2-a ĉampioneco) | dua = {{NederlandoFB}} | tria = {{PollandoFB}} | kvara = {{BraziloFB}} | ludoj = 38 | goloj = 97 | spektantoj = 1774022 | golreĝo = [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|20ra]] [[Grzegorz Lato]] <br /> (7 goloj) }} La '''10-a [[Futbala Mondpokalo|Vira Futbala Mondpokalo]]''' okazis inter la [[8-a de junio]] kaj la [[8-a de julio]] [[1974]] en [[Okcidenta Germanio]]. [[Germana nacia teamo de futbalo|La teamo de Germanio]] gajnis la pokalon en la finalo kontraŭ [[Nederlanda nacia teamo de futbalo|la nederlanda teamo]]. La finalo okazis en [[Munkeno]]. [[Pola nacia teamo de futbalo|La pola teamo]] estis en tria pozicio, kaj [[Brazila nacia teamo de futbalo|la brazila]] en kvara pozicio. == Vidu ankaŭ == * [[Munkena Olimpa Stadiono]] {{Futbala Mondpokalo}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|sporto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbalo en Germanio]] [[Kategorio:Futbalo en 1974]] 67f6kp9juvddr4qh7bbxngbxe5wyqoa 0 249984 9419606 8897073 2026-07-03T13:46:03Z Sj1mor 12103 9419606 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 1970 | aliaj_nomoj = Mexico 70 | dosiero = [[Dosiero:1970FutbalaMondpokaloBildo.jpg|150ra]] [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|290ra]] | titolo = Emblemo de la Futbala Mondpokalo 1970 | loko = {{Meksiko}} | datoj = [[31-a de majo]] - [[21-a de junio]] [[1970]] | nombro de teamoj = 16 | konfederacioj = 5 | ejoj = 5 | urboj = 5 | ĉampiono = {{BraziloFB}} (3-a ĉampioneco) | dua = {{ItalioFB}} | tria = {{OkGermanioFB}} | kvara = {{UrugvajoFB}} | ludoj = 32 | goloj = 95 | spektantoj = 1603975 | golreĝo = [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Gerd Müller]] <br /> (10 goloj) }} La '''9-a [[Futbala Mondpokalo|Vira Futbala Mondpokalo]]''' okazis inter la [[31-a de majo]] kaj la [[21-a de junio]] [[1970]] en [[Meksiko]]. [[Brazila nacia teamo de futbalo|Brazilo]] gajnis la pokalon en la finalo kontraŭ [[Itala nacia teamo de futbalo|Italio]]. La finalo ludis en [[Meksikurbo]]. [[Germana nacia teamo de futbalo|Okcidenta Germanio]] estis en tria pozicio, kaj [[Urugvajo]] en kvara pozicio. {{Futbala Mondpokalo}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|sporto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] [[Kategorio:Futbalo en 1970]] k6xm5otvc2k9i6qs1dggntukgbet0pc 0 249986 9419605 8897070 2026-07-03T13:45:01Z Sj1mor 12103 9419605 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampioneco de Futbalo 1962 | aliaj_nomoj = Campeonato Mundial de Fútbol - Chile 1962 | dosiero = [[Dosiero:1962FutbalaMondpokaloBildo.jpg|150ra]]<br />[[Dosiero:Monumento de Garrincha.jpg|150ra]]<br />monumento de [[Garrincha]] | loko = {{Ĉilio}} | datoj = [[30-a de majo]] - [[17-a de junio]] [[1962]] | nombro de teamoj = 16 | konfederacioj = 3 | ejoj = 4 | urboj = 4 | ĉampiono = {{BraziloFB}} (2-a ĉampioneco) | dua= {{ĈeĥoslovakioFB}} | tria = {{ĈilioFB}} | kvara = {{Jugoslavio}} | ludoj = 32 | goloj = 89 | spektantoj = 899074 | golreĝo = [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|20ra]] [[Garrincha]] <br /> [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|20ra]] [[Vavá]] <br /> [[Dosiero:Flago-de-Ĉilio.svg|20ra]] [[Leonel Sánchez]] <br /> [[Dosiero:Flago-de-SFR-Jugoslavio.svg|20ra]] [[Dražan Jerković]] <br /> [[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|20ra]] [[Flórián Albert]] <br /> [[Dosiero:Flago-de-Sovetunio.svg|20ra]] [[Valentin Ivanov]] <br /> (4 goloj) }} [[Dosiero:FIFA World Cup 1962 teams.jpg|150ra|eta|maldekstra|{{centre|historia afiŝo}}]] La '''7-a [[Futbala Mondpokalo|Vira Futbala Mondpokalo]]''' okazis inter la [[30-a de majo]] kaj la [[17-a de junio]] [[1962]] en [[Ĉilio]]. [[Brazila nacia teamo de futbalo|La teamo de Brazilo]] gajnis la pokalon en la finalo kontraŭ [[Ĉeĥoslovaka nacia teamo de futbalo|la ĉeĥoslovaka teamo]]. La finalo ludiĝis en [[Santiago de Chile]]. La teamo de [[Ĉilio]] estis en tria pozicio, kaj [[Jugoslavio]] en kvara pozicio. {{Futbala Mondpokalo}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbalo en Ĉilio]] [[Kategorio:Futbalo en 1962]] 0uy5g200zevmrvivefq1u9lwscln3rq 0 249988 9419583 8897068 2026-07-03T13:14:18Z Sj1mor 12103 9419583 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 1950 | aliaj_nomoj = IV Campeonato Mundial de Futebol | dosiero = [[Dosiero:Poster - World Cup 1950.jpg|150ra]] [[Dosiero:Urug1950.jpg|290ra]]<br />[[Urugvaja nacia teamo de futbalo|la venka urugvaja teamo]] | grandeco = 150px | titolo = Emblemo de la Futbala Mondpokalo 1950 | loko = {{Brazilo}} | datoj = [[24-a de junio]] - [[16-a de julio]] [[1950]] | nombro de teamoj = 13 | konfederacioj = 3 | ejoj = 6 | urboj = 6 | ĉampiono = {{UrugvajoFB}} (2-a ĉampioneco) | dua = {{BraziloFB}} | tria = {{SvedioFB}} | kvara = {{1945HispanioFB}} | ludoj = 22 | goloj = 88 | spektantoj = 1036000 | golreĝo = [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|20ra]] [[Ademir de Menezes|Ademir]] <br /> (8 goloj) }} La '''4-a [[Futbala Mondpokalo|Vira Futbala Mondpokalo]]''' okazis inter la [[24-a de junio]] kaj la [[16-a de julio]] [[1950]] en [[Brazilo]]. [[Urugvaja nacia teamo de futbalo|La teamo de Urugvajo]] gajnis la pokalon, kaj [[Brazila nacia teamo de futbalo|la brazila teamo]] estis en dua pozicio. Finalo ne ludiĝis en ĉi tiu mondpokalo. [[Sveda nacia teamo de futbalo|La teamo de Svedio]] estis en tria pozicio, kaj [[Hispana nacia teamo de futbalo|Hispanio]] en kvara pozicio. {{Futbala Mondpokalo}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbalo en Brazilo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbalo en 1950]] gkyqxp6snllsywprtg5hdifcz0f141l 0 249989 9419595 8897067 2026-07-03T13:33:04Z Sj1mor 12103 9419595 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 1938 | aliaj_nomoj = Coupe du Monde 1938 | dosiero = 1938FutbalaMondpokaloBildo.jpg | grandeco = 150px | titolo = Emblemo de la Futbala Mondpokalo 1938 | loko = {{Francio}} | datoj = [[4-a de junio]] - [[19-a de junio]] [[1938]] | nombro de teamoj = 15 | konfederacioj = 4 | ejoj = 10 | urboj = 10 | ĉampiono = {{1861ItalioFB}} (2-a ĉampioneco) | dua = {{1918HungarioFB}} | tria = {{BraziloFB}} | kvara = {{SvedioFB}} | ludoj = 18 | goloj = 84 | spektantoj = 483000 | golreĝo = [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|20ra]] [[Leônidas da Silva]] <br /> (7 goloj) }} La '''3-a [[Futbala Mondpokalo|Vira Futbala Mondpokalo]]''' okazis inter la [[4-a de junio|4-a]] kaj la [[19-a de junio]] [[1938]] en [[Francio]]. [[Itala nacia teamo de futbalo|La teamo de Italio]] gajnis la pokalon en la finalo kontraŭ [[Hungara nacia teamo de futbalo|tiu de Hungario]]. La finalo okazis en [[Parizo]]. [[Brazila nacia teamo de futbalo|Brazilo]] estis en tria pozicio, kaj [[Sveda nacia teamo de futbalo|Svedio]] estis en kvara pozicio. {{Futbala Mondpokalo}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbalo en Hungario]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbalo en 1938]] hjlz2oic2aq144d4ne7oswo8u3llxdw 0 249990 9419589 8546897 2026-07-03T13:23:12Z Sj1mor 12103 9419589 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 1934 | aliaj_nomoj = Campionato Mondiale di Calcio | dosiero =1934 fifa worldcup poster.jpg | grandeco = 150px | titolo = Emblemo de la Futbala Mondpokalo 1934 | loko = {{1861Italio}} | datoj = [[27-a de majo]] - [[10-a de junio]] [[1934]] | nombro de teamoj = 16 | konfederacioj = 4 | ejoj = 8 | urboj = 8 | ĉampiono = {{1861ItalioFB}} (1-a ĉampioneco) | dua = {{ĈeĥoslovakioFB}} | tria = {{1871GermanioFB}} | kvara = {{AŭstrioFB}} | ludoj = 17 | goloj = 70 | spektantoj = 358000 | golreĝo = [[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥoslovakio.svg|20px]] [[Oldřich Nejedlý]] <br /> (5 goloj) }} La '''2-a [[Futbala Mondpokalo|Vira Futbala Mondpokalo]]''' okazis inter la [[27-a de majo]] kaj la [[10-a de junio]] [[1934]] en [[Italio]]. [[Itala nacia teamo de futbalo|La teamo de Italio]] gajnis la pokalon en la finalo kontraŭ [[Ĉeĥoslovaka nacia teamo de futbalo|la ĉeĥoslovaka teamo]]. La finalo okazis en [[Romo]]. == Rezultoj == {{Turniro16+3-a loko <!--Dato-Loko|Teamo 1|Rezulto 1|Teamo 2|Rezulto 2 --> <!--okonfinalo --> |[[27-a de majo]] - [[Romo]] |'''{{ItalioFB}}'''| 7 | {{UsonoFB}} | 1 |[[27-a de majo]] - [[Ĝenovo]] | '''{{1931HispanioFB}}''' | '''3''' | {{BraziloFB}} | 1 |[[27-a de majo]] - [[Torino]] | '''{{AŭstrioFB}}''' (p.d.)| '''3'''| {{FrancioFB}} | 2 |[[27-a de majo]] - [[Napolo]] | '''{{HungarioFB}}''' | '''4''' | {{Egiptio}} | 2 |[[27-a de majo]] - [[Triesto]] | '''{{ĈeĥoslovakioFB}}''' | '''2''' | {{RumanioFB}} | 1 |[[27-a de majo]] - [[Milano]] | '''{{SvisioFB}}''' | '''3''' | {{NederlandoFB}} | 2 |[[27-a de majo]] - [[Florenco]] | '''{{1871GermanioFB}}''' | '''5''' | {{BelgioFB}} | 2 |[[27-a de majo]] - [[Bolonjo]] | '''{{SvedioFB}}''' | '''3''' | {{ArgentinoFB}} | 2 <!--kvaronfinalo --> |[[31-a de majo]] kaj [[1-a de junio]] - [[Florenco]] | '''{{ItalioFB}}''' | '''1 (1)''' | {{1931HispanioFB}}| 1 (0) |[[31-a de majo]] - [[Bolonjo]] | '''{{AŭstrioFB}}''' | '''2''' | {{HungarioFB}} | 1 |[[31-a de majo]] - [[Torino]] | '''{{ĈeĥoslovakioFB}}''' | '''3''' | {{Svisio}} | 2 |[[31-a de majo]] - [[Milano]] | '''{{1871GermanioFB}}''' | '''2''' | {{SvedioFB}} | 1 <!--duonfinalo --> |[[3-a de junio]] - [[Milano]] | '''{{ItalioFB}}''' | '''1''' | {{AŭstrioFB}} | 0 |[[3-a de junio]] - [[Romo]] | '''{{ĈeĥoslovakioFB}}''' | '''3''' | {{1871GermanioFB}} | 1 <!--je 3-a loko --> |[[7-a de junio]] - [[Napolo]] | '''{{1871GermanioFB}}''' | '''3''' | {{AŭstrioFB}} | 2 <!--finalo --> |[[10-a de junio]] - [[Romo]] | '''{{ItalioFB}}''' | '''2''' | {{ĈeĥoslovakioFB}} | 1 }} {{Futbala Mondpokalo}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbalo en Italio]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbalo en 1934]] ipx1d46cymzf9dqgq3oji6nmvyqdrqk 0 250252 9419861 8323597 2026-07-04T00:31:31Z Moldur 2507 9419861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto papo | antaŭulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1365|parameter=link}} | sekvanto = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1366|parameter=link}} }} '''Leono la 5-a''', [[latine]] ''' Leo V ''' , naskiĝis nekonatan daton en [[Ardea]] kaj mortis [[903]]. Li estis [[papo]] dum unu monato, de [[julio]] aŭ [[aŭgusto]] [[903]]. [[Kontraŭpapo]] [[Kristoforo (kontraŭpapo)|Kristoforo]] arestis kaj mortigis lin kaj surtroniĝis dum unu jaro.[[Dosiero:A coin of Byzantine Emperor, Leo V, the Armenian.jpg|200px|dekstra]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Leono la 05-a}} [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 903]] q3acpxcs6r235mj310tf53qlzinworv 0 250866 9419839 9011451 2026-07-03T23:03:29Z Verdulo 1002 /* Filmaro */ 9419839 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[Dosiero:Scarlett Johansson in Kuwait 02.jpg|200ra|eta|Scarlett Johansson en januaro 2008]] '''Scarlett I. Johansson''' (naskiĝis {{naskiĝtago kaj aĝo|1984|09|12}}, en [[Novjorko]] [[Novjorkio]], [[Usono]]) estas usona [[aktoro|teatra kaj filma aktorino]]. == Filmaro == {| class="wikitable" |- ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 2019 || TBA || Nicole |- | 2019 || Jojo Rabbit || Rosie Betzler |- | 2019 || ''[[Avengers: Endgame]]'' || Natasha Romanoff / Black Widow |- | 2018 || ''[[Avengers: Infinity War]]'' || Natasha Romanoff / Black Widow |- | 2018 || Isla de perros || Nutmeg |- | 2017 || Rough Night || Jess |- | 2017 || Ghost in the Shell || Mayor Mira Killian / Motoko Kusanagi |- | 2016 || Sing || Ash |- | 2016 || Captain America: Civil War || Natasha Romanoff / Black Widow |- | 2016 || El libro de la selva || Kaa |- | 2016 || Hail, Caesar! || DeeAnna Moran |- | 2015 || [[Avengers: Age of Ultron]] || Natasha Romanoff / Black Widow |- | 2014 || [[Lucy (filmo)|Lucy]] || Lucy Miller |- | 2014 || Chef || Molly |- | 2014 || Captain America: The Winter Soldier || Natasha Romanoff / Black Widow |- | 2013 || Don Jon || Barbara Sugarman |- | 2013 || Under the Skin || Laura / Isserley |- | 2013 || Her || Samantha |- | 2012 || Hitchcock || Janet Leigh |- | 2012 || ''[[The Avengers (2012)|The Avengers]]'' || Natasha Romanoff / Black Widow |- | 2011 || We Bought a Zoo || Kelly |- | 2010 || Iron Man 2 || Natasha Romanoff / Black Widow |- | 2009 || Mary Queen of Scots || Mary, Queen of Scots |- | 2008 || The Spirit || Silken Floss |- | 2008 || He's Just Not That Into You || Anna |- | 2008 || [[Vicky Cristina Barcelona]] || Cristina |- | 2008 || The Other Boleyn Girl || Mary Boleyn |- | 2007 || The Nanny Diaries || Annie Braddock |- | 2006 || The Prestige || Olivia Wenscombe |- | 2006 || The Black Dahlia || Kay Lake |- | 2006 || Scoop || Sondra Pransky |- | 2005 || [[La insulo (filmo)|La Insulo]] || Jordan 2 Delta / Sarah Jordan |- | 2005 || Match Point || Nola Rice |- | 2004 || In Good Company || Alex Foreman |- | 2004 || The SpongeBob SquarePants Movie || Mindy (voĉo) |- | 2004 || A Good Woman || Meg Windermere |- | 2004 || A Love Song for Bobby Long || Pursy Will |- | 2004 || The Perfect Score || Francesca Curtis |- | 2003 || [[Girl with a Pearl Earring (filmo)|Girl with a Pearl Earring]] || Griet |- | 2003 || Lost in Translation || Charlotte |- | 2002 || Eight Legged Freaks || Ashley Parker |- | 2001 || An American Rhapsody || Zsuzsi/Suzanne Sandor (ludis 15-jaran junulinon) |- | 2001 || Ghost World || Rebecca |- | 2001 || [[The Man Who Wasn't There]] || Birdy Abundas |- | 1999 || My Brother the Pig || Kathy Caldwell |- | 1998 || [[The Horse Whisperer]] || Grace MacLean |- | 1997 || Home Alone 3 || Molly |- | 1997 || Fall || junuletino |- | 1996 || Manny & Lo || Amanda |- | 1996 || If Lucy Fell || Emily |- | 1995 || Just Cause || Kate Armstrong |- | 1994 || North || Laura Nelson |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo|0424060}} * {{Amg nomo|200222}} * {{IBDB nomo}} * {{Box Office Mojo nomo}} * {{Rotten Tomatoes nomo}} {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Johansson, Scarlett}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj infanaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj teatruloj‎]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Usonaj manekenoj‎]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo]] [[Kategorio:Ĝemeloj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 12-an de septembro]] [[Kategorio:BAFTA-premiitoj‎]] [[Kategorio:Tony-premiitoj]] i93jyy2qubd7j3dhgielu09vseih1xd 0 251163 9419777 9414476 2026-07-03T21:07:23Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419777 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Filipina abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = SL Bundala NP asv2020-01 img08.jpg |priskribo de dosiero = Filipina abelmanĝulo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Filipina abelmanĝulo''' ''M. philippinus'' |statuso = LC |dunomo = ''Merops philippinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} La '''Filipina abelmanĝulo''' aŭ '''Bluvosta abelmanĝulo''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Merops philippinus'' estas preskaŭpasera [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]]. Ĝi reproduktiĝas en [[Sudorienta Azio]], ĉefe en [[Filipinoj]] kaj de tie la nomo kaj en [[Indonezio]]. Ĝi estas ege [[birdomigrado|migranta]]. Tiu ĉi specio estas foje konsiderata [[samspecifa]] kun la [[Persia abelmanĝulo]], ''M. persicus''. [[Dosiero:Bluetailed2.jpg|eta|maldekstra|Bluvosta abelmanĝulo de malantaŭe, montrante la bluajn pugon kaj voston]] Tiu ĉi specio, kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj, estas tre bele kolora, svelta birdo. Ĝi estas ĉefe verda; la vizaĝo montras mallarĝan bluan "brovon" super nigra traokula strio (komuna ĉe abelmanĝuloj), kaj sube mallarĝan blankan strion kaj flavbrunan gorĝon; la vosto estas blua kaj la beko estas nigra. Ĝi povas atingi longon de 23-26 cm, inkludante la du longajn centrajn vostoplumojn. Ambaŭ seksoj estas similaj. Ĝi estas [[Orientaliso|orientalisa]] birdo kiu reproduktiĝas en subtropika malferma kamparo, kiel ĉe farmoj, parkoj aŭ rizkampoj. Ĝi estas plej ofte vidata ĉe grandaj akvejoj. Kiel aliaj abelmanĝuloj kaj la nomo sugestas, ĝi manĝas ĉefe [[insekto]]jn, ĉefe [[abelo]]jn, [[vespo]]jn kaj [[krabro]]jn, kiuj estas kaptataj per atakoj el malferma gvatejo. Tiu ĉi specio probable kaptas abelojn kaj [[libelo]]jn en proksimume sama nombro. La kaptitaj insektoj estas frapataj kontraŭ la gvatejo por mortigi ilin kaj rompi la eksterskeleton. Tiu kutimo estas vidataj en multaj aliaj membroj de la ordo de [[koracioformaj]]. Abelmanĝuloj estas gregemaj, nestumas kolonie en sablaj bordoj aŭ malfermaj ebenaj areoj. Ili faras relative longan tunelon kie la ino demetas 5 al 7 sferecajn blankajn ovojn. Kaj la masklo kaj la ino zorgas la ovojn. La birdoj manĝas kaj ripozas komunume. La alvoko estas simila al tiu de la [[Eŭropa abelmanĝulo]]. La agnoskitaj subspecioj estas jenaj: * ''Merops philippinus philippinus'' * ''Merops philippinus celebensis'' * ''Merops philippinus javanicus'' * ''Merops philippinus salvadorii'' == Vidu ankaŭ == * [[Filipinaj humidaj arbaroj]] == Referencoj==<!-- Condor109:577 --> {{Portalo Birdoj}} * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47772|title=Merops philippinus|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne minacata. * ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' de Fry, Fry kaj Harris, ISBN * ''Dharmakumarsinhji, K. S. (1958)Bluetailed Bee-eater ''Merops philippinus'' Linnaeus in western Saurashtra.JBNHS 55: 351-352. * ''Phillips, W. W. A. (1956)Prolonged stay of the Blue-tailed Bee-eater (''Merops philippinus philippinus'') in eastern Ceylon.Spolia Zeylanica 28(1): 109. * ''Norris, C. E. (1963)The Bluetailed Bee-eater ''Merops philippinus'' Linnaeus, nesting in Ceylon. JBNHS 60: 259. * ''Neelakantan, K. K. (1948) On the breeding of the Blue-tailed Bee-eater (''Merops superciliosus javanicus'') in Rajahmundri, East Godavari district. JBNHS 47: 741-742. * ''Kasambe,R. (2004)Nesting of Blue Tailed Bee-eaters in Amravati District of MaharashtraNLBW 44(2): 21-22 {{Referencoj}} == Bildaro == <gallery> Image:Merops_philipinus.jpg|Akvarelo Image:bluetailed.jpg|Bluvosta abelmanĝulo kun predo Image:Bluetailed2.jpg Image:Blue Tailed Green Bea Eater.jpg </gallery> {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Meropedoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] kkc2leaw3yttapq8683zhct1s8s4qwd 0 260249 9419856 8589824 2026-07-04T00:14:56Z Moldur 2507 9419856 wikitext text/x-wiki {{Papoj}} {{Informkesto papo | dato de naskiĝo = [[655]] | antaŭulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1365|parameter=link}} | sekvanto = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1366|parameter=link}} | kesteroj = }} '''Johano la 6-a''' ({{lang-la|Iōannēs Ⅵ}}) naskiĝis en [[Efezo]] kaj mortis en [[Romo]] [[705]]. Li estis [[papo]] de [[701]] ĝis sia morto. Dum sia papperiodo li daŭris la batalon kontraŭ [[bizanca imperiestro|bizancaj imperiestroj]] de siaj antaŭuloj, tiam [[Tiberio la 3-a]] kaj la bizanca provincestro de [[Italio]] [[Teofilakto]]. Tiu konflikto helpis la [[Longobardoj]]n kiel, sub [[Gisulfo]], [[Grafo de Benevento]], invadis la ebenaĵon apud Romo kaj konkeris kelkajn terojn de la papo. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Johano la 06-a}} [[Kategorio:Papoj]] ctlewphtstl360h4t2dzbz7gnak6bph 0 267530 9419980 9393420 2026-07-04T06:46:50Z Sj1mor 12103 9419980 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Aeskulap.png|70px|dekstra|float]] '''Anamnezo''' (de la [[greka]] vorto ανάμνησις ''anamnêsis'' „memoro“) estas la informoj, kiun [[kuracisto]] ricevas en pridemando de la [[paciento]] pri la antaŭhistorio de ties momentaj medicinaj problemoj. La [[biografio|biografia]] anamnezo krome ampleksas la kompletan vivohistorion de la paciento, kiu al kuracista aŭ aliprofesia [[psikoterapiisto]] povas liveri ideojn por hipotezoj pri la - eble [[nekonscio|nekonscia]] ligo de iuj vivaj okazaĵoj al la nuna situacio de la paciento. Zorga kolekto de anamnezo inkluzivas [[biologio|biologiajn]], [[psikologio|psikologiajn]] kaj [[sociologio|sociologiajn]] aspektojn de la persona vivohistorio. La unuopaj informoj kolektataj en kelkaj kazoj ebligas dedukton pri riskaj faktoroj kaj la kunteksto de la nuna malsano. La pridemando de anamnezo estas parto de la serĉado de [[diagnozo]] - ĝi mem ne havas celon terapian. Ofte tamen jam la parolado pri siaj problemoj povas havi sanigan efikon. Kutime la pridemandado de anamnezo okazas antaŭ la [[korpa ekzameno]], sed en kazoj de [[emerĝenco]]j, kiuj necesigas tujan terapian intervenon, ĝi devas esti prokrastata ĝis posta, malpli kriza, momento. Celo de la anamnezo interalie estas la plejebla redukto de eblaj alternativaj diagnozoj al laŭeble malmultaj aŭ ideale nur unu diagnozo. Prefere la redukto de diagnozaj alternativoj okazu per gvidaj simptomoj de la unuopaj malsanoj kaj per ekskludaj kriterioj. == Enhavaĵoj == La enhavaĵoj de anamneza intervjuo laŭ la unuopaj kazoj kaj demandaj fokusoj povas signife diferenci. La bazaj elementoj tamen ĉiam samas: * Kolektiĝas informoj pri nunaj kaj pasintaj medicinaj simptomoj kaj antaŭaj kuracistaj terapioj. Inter la fokusoj estas eblaj korpaj streĉiĝoj dum la laboro kaj dum la libertempo, kutimoj pri nutrado, restadoj en aliaj landoj (kiuj povas havi aliajn statistike gravajn medicinajn riskojn kompare al la kutima loĝloko de la paciento). Interesas ĉiuj informoj, kiuj povus liveri simptomajn indikojn pri la nuna medicina problemo. * Plia esenca ero de la anamnezo estas demandoj pri la psika farto. Emociaj ŝanĝoj aŭ oftaj emociaj osciladoj, ĝenoj en la percepto de la paciento pri sia ĉirkaŭaĵo aŭ male iritiĝoj en la percepto de la proksimuloj pri la paciento - ĉio-ĉi povas esti indikoj pri psikaj, sed ankaŭ pri korpaj malsaniĝoj. Aparte ĉe pacientoj kun daŭraj, kronikaj malsanoj, la propra psika sinteno al sia malsanoj kaj ties simptomoj estas esenca faktoro por prognozo pri estonta pliseveriĝo aŭ malpliseveriĝo de la malsano. * Same forte ligitaj al la [[bonfarto]] estas la sociaj cirkonstancoj, en kiuj vivas la paciento. Ĉu malsanulo perceptas sian medion ŝarĝo aŭ ĉu la ricevas deziratan subtenon, kaj povas ebla kaŭzo de malsano aŭ esti indiko pri terapia interveno. Por la unuopaj faktoroj kiuj influas la sociajn cirkonstancojn, validas la samo. == Formoj == Laŭ tio, kiu estas la la pridemandato kaj pri kio temas la demandoj, diferencigeblas diversaj formoj de la anamnezo. === Propra anamnezo === La '''propra anamnezo''' estas pridemandi la pacienton pri sia propra medicina antaŭhistorio. La koncernato raportas sian personan percepton de la situacio, kio havas avantaĝojn kaj malavantaĝojn: Unuflanke la paciento estas la sola, kiu povas scii pri la propraj korpaj perceptoj, do liaj informoj nemalhaveblas. Aliflanke personaj informoj ofte estas tre subjektivaj kaj ankaŭ karakterizitaj per tio, kiel plej bone estu la situacio, eĉ se tiu prijuĝo estas tute nerealisma. La informoj de la pacientoj do nur tiugrade fidindaj, kiom ne ekzistas gravaj eksteraj informoj kiuj dubigas pri la ĝusteco de la personaj informoj. === Familia anamnezo === Al la medicina antaŭhistorio de la paciento ankaŭ apartenas la '''familia anamnezo''', kadre de kiu kolektatas informoj pri la parencoj de la koncernato. Aparte esencaj tiaj informoj estas pri eble ekzistaj herede transdoneblaj malsanoj, duarilate ankaŭ pri la familia vundebleco pri certaj malsanoj. Ekzemple laŭ certaj familioj pli ofte troveblas [[kancero]]j, [[alergio]]j, certaj [[infekta malsano|infektaj malsanoj]], malsanoj de la [[koro]] kaj [[sangocirkula sistemo]] aŭ [[psika malsano|psikaj malsanoj]]. === Fremda anamnezo === La '''fremda anamnezo''' kontraste al la propra anamnezo estas pridemandi personojn el la proksima proksimeco de la paciento pri ŝi aŭ li. Tia nerekta demandado povas liveri gravajn kromajn informojn, ĉar flankaj personoj ofte rimarkas detalojn, kiujn la paciento mem ne povas aŭ ne volas vidi. Ĉe personoj, kiuj ne sufiĉe amplekse povas lingve komuniki, la fremda anamnezo des pli gravas. Ekzemploj por tiaj lingve limigitaj pacientoj estas etaj infanoj, iuj el la tre maljunaj homoj, pacientoj senkonsciaj, psike malorientitaj aŭ limigataj pro [[aŭtismo]]. Krome informoj de proksimuloj gravas rilate al simpromoj de ĉiaspecaj pacientoj, kiuj havas simptomojn, kiujn ili mem tute ne povas percepti ĉar ili ekzemple okazas dum dormado. === Socia anamnezo === La "socia anamnezo" servas al kolekto de informoj pri la sociaj strukturoj de paciento. Interalie gravas la familia stato, profesio kaj eventuala aparteno al religio. === Anamnezo en [[emerĝenca medicino]] === Ankaŭ en [[emerĝenca medicino]] ampleksa anamnezo estas parto de la pacienta trakto. En la antaŭhospitala medicina trakto de paciento disvastiĝatas ekzemple la tiel nomata „SAMPLE-skemo“: {| class="prettytable" |----- | '''S''' || Simptomoj <br /> <small>komenco de la simpromoj / doloroj, lokigo, daŭro, evoluo, influoj kiuj pli- aŭ malplifortigas la simptomojn, priskribo de la doloroj </small> |----- | '''A''' || Alergioj<br /> <small>eble ekzistas pacienta medicina pasporto pri alergioj – superrigardo pri la temo nepras antaŭ dono de emerĝencaj medikamentoj!</small> |----- | '''M''' || Medikamentoj<br /> <small>Daŭre prenataj medikamentoj ebligas dedukton de bazaj malsanoj, kaj antaŭ dono de emerĝencaj medikamentoj oni devas scii pri jam prenitaj substancoj por eviti nedeziratajn medikamentajn interagojn </small> |----- | '''P''' || Pacienta antaŭhistorio<br /> <small>Pli longe konataj malsanoj (ekzemple alta sangopremo, diabeto, korritmoperturboj ktp.)<br /> Eventuale ekzistas pacienta medicina pasporto (ekzemple post enplanto de elektra korritmigilo)</small> |----- | '''L''' || Lasta ... manĝo, necesejumado, monata sangumo, restado en malsanulejo, frakturo ktp.<br /> <small>Kio? Kiom? Kiam ekzakte? Ĉu firma aŭ likva? ...</small> |----- | '''E''' || Evento aktuala – Kio novas? Kio nun okazis? ktp.<br /> <small>Eventoj, kiuj gvidis al la emerĝenco / akcidento, ekzemple la akcidenta mekanismo aŭ la ago ĵus antaŭ ekapero de la emerĝenco </small> |} {{Projektoj|ReVo=anamnez}} [[Kategorio:Medicina diagnozo]] [[Kategorio:Klinika psikologio]] 31o64t142rpxgjnebr7741lt93xsjn7 0 271958 9419825 9249955 2026-07-03T22:21:37Z Claudio Pistilli 25073 9419825 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Carlos Juan Finlay y Barrés''' (n. en [[Camagüey (urbo)|Camagüey]], [[Kubo]], [[3]]-an de [[decembro]] [[1833]] - m. [[Havano]], la [[19]]-an de [[aŭgusto]] [[1915]]) estis [[kuba]] kuracisto kaj eminenta sciencisto. Priskribis la metaksenikan teorion pri la transmisiado de la [[flava febro]]. Li vivis sian infanaĝon kaj en [[Havano]] kaj en la kafplantejo de sia patro en la [[regiono]] de [[Alquízar]]. Je la 11-jaraĝo en [[1844]], ekstudis en [[Le Havre]], [[Francio]] kaj post du jaroj revenis al Kubo pro malsano. Post la saniĝo reiris al [[Francio]] por fini la studojn en [[1848]]. Post kelka tempo en [[Londono]] eniris la Liceon de [[Rueno]], kie restis ĝis la jaro [[1851]], kiam revenis al Kubo, malsana je [[tifoida febro]]. Pro neeblo studi en la [[Havana Universitato]], vojaĝis al [[Filadelfio]] ([[Usono]]), kie studis medicinon en [[Jefferson Medical College]], kaj doktoriĝis la 10-an de marto [[1855]]. En [[1857]] validigis sian titolon en la Havana Universitato. Tuj post la bakalaŭriĝo, vojaĝis kun sia patro en 1856 al [[Limo]], [[Peruo]], kie provis altnivelan vivon dum mallonga tempo. En [[1860]]-61 restis en [[Parizo]]. En [[1864]] sensukcese volis translokiĝi al [[Matanzas]]. La [[16]]-an de [[oktobro]] [[1865]], geedziĝis en Havano al [[Adela Shine]], el la kariba insulo [[Trinidado]]. D-ro. Finlay estis la plej intensa kaj profunda esploristo pri la [[flava febro]] kaj pere de siaj analizado, esploroj kaj studoj alvenis al la konkludo ke la transmisiado de tiu malsano estis realigita de [[moskito]]. Ekzistas anekdoto kiu diras ke iun vesperon dum preĝado de la rozario, lin atentokaptis susurantan moskiton proksime de li. Tiamaniere li decidis esplori la moskitojn. Per liaj modestaj rimedoj estis kapabla identigi la moskiton ''[https://campusvirtual.fiocruz.br/portal/?q=node/28438 Culex]'' aŭ ''[[Aedes aegypti]]'' kiel la transmisianto de la malsano. Liaj esploroj komprenigis lin ke estis la fekundita ino de tiu ĉi specio kiu transmisiis la flavan febron. En [[1881]] iris al [[Vaŝingtono]] kiel reprezentanto de la Kolonia Registaro antaŭ la Internacia Konferenco pri Sano kie unuafoje prezentis sian teorion pri la transmisiado de la flava febro kaj ĝia transmisianto, sed ne menciis la moskiton. Lia teorio estis ricevita per malvarmeco kaj skeptikismo. Reveninte en Kubon, en [[junio]] [[1881]], realigis volontulajn eksperimentojn kaj ne nur konstatis sian teorion sed ankaŭ malkovris ke la unuopulo pikita unufoje de la infektita moskito, restos imuna kontraŭ ontaj atakoj de la malsano. De tie naskiĝis la sero kontraŭ la [[flava febro]]. En [[aŭgusto]] samjare li prezentis antaŭ la Havana Akademio de Medicinaj Sciencoj sian esplorlaboron. Malgraŭ tio, dum pli ol 20 jaroj la esplorlaboro de D-ro. Finlay estis ignorita kaj nur post la fino de la [[Hispana-usona milito]] kiam la generalo [[Leonard Wood]], reganto de Kubo, petis la aprobon de la [[teorio]] de Finlay, denove estis reviziitaj liaj esplorlaboroj kaj la eksperimentoj kiujn li realigis dum tiuj jaroj. Je lia memoro la [[3]]-an de [[decembro]] estis dediĉita kiel Tago de la Kuracisto en pluraj landoj de [[Ameriko]]. == Eksteraj ligiloj == *[http://carlosjfinlay.sld.cu/index.html Carlos J. Finlay Vivo kaj Verkado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100731181808/http://carlosjfinlay.sld.cu/index.html |date=2010-07-31 }} *[http://uvirtual.sld.cu/galeria/view_album.php?set_albumName=album06 Bildaro pri Finlay] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070216080010/http://uvirtual.sld.cu/galeria/view_album.php?set_albumName=album06 |date=2007-02-16 }} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Finlay, Carlos Juan}} [[Kategorio: Kubaj oftalmologoj]] [[Kategorio:Kubaj epidemiologoj]] [[Kategorio:Kubaj mikrobiologoj]] [[Kategorio:Parazitologoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francdevenaj kubanoj]] [[Kategorio:Skotdevenaj kubanoj]] lm09ii9wzbkqagaqp6qidltluzyhx9p 0 276142 9419958 8650656 2026-07-04T06:22:03Z Sj1mor 12103 9419958 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}'''Afiŝulino''' estas [[Virino|ulino]], ofte sed ne nepre [[Manekeno (modelo)|manekeno]] aŭ famulino, desegnita aŭ fotita en pozo seksalloga. Oni nomas ilin tiel ĉar tiuj desegnoj aŭ fotoj estas kutime afiŝataj sur banala muro.[[Dosiero:Pin-up blue.svg|eta|dekstra|250ra|Stereotipa afiŝulino de la [[1950-oj]]]] Tiu koncepto disvolviĝis en Usono en la frua [[20-a jarcento]] sub la nomo de ''Gibson Girls'' (Gibson-ulinoj, laŭ la nomo de la kreinto) kaj multaj anglalingvaj terminoj tiam ŝprucis : ''Pretty Girls'', ''Varga Girl'', ''Christy Girl'', ktp... ĝis la vorto '''''Pin-up girl''''' (afiŝulino aŭ ulino puŝnajlita [sur muro])» stabiliĝis en [[1941]] kaj baldaŭ alilingven disvastiĝas la vorto kaj la koncepto. Ankaŭ la unuaj viraj afiŝuloj ekaperas. == Ora epoko == La ora epoko de afiŝula komerco komencas ĉirkaŭ 1941 kaj trafos grandan sukceson dum pli ol du jardekoj. Ĝi simbolis fantazian, idealan sekssimbolon, parenca al la stereotipo de [[fatala virino|fatalulino]]<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.worldcat.org/oclc/62281839|titolo=Pin-up grrrls : feminism, sexuality, popular culture|familia nomo=1971-|persona nomo=Buszek, Maria Elena,|dato=2006|loko=Durham|eldoninto=Duke University Press|ISBN=0822337347|OCLC=62281839|paĝoj=43}}</ref>. La defio por la kreintoj konsistis el prezenti ulinon milde provokeman kaj dezirvekan sen fali en vulgareco. La materialo povus ŝanĝiĝi (afiŝo, gazeto, kalendaro, vinjeto...) sed la stereotipo restis egala. Dum la [[Dua mondmilito]], afiŝulinoj estis videblaj sur la [[fuzelaĝo]] de militaviadiloj kaj estis tre popularaj ĉe la soldatoj kiuj foje estis en virvira ĉirkaŭaĵo. Poste, ili estis daŭre kunligitaj kun transportiloj sur aŭtomobilo aŭ tipe en ŝarĝaŭta stirejo. Multaj famulinoj kiaj aktorinoj aŭ kantistinoj iĝis fotitaj kvazaŭ afiŝulino. == Nuntempe == Dum la modo pri afiŝulinoj suferis ondokavon post la mez-jarcento kiam ili estis amase produktita, ĝi iĝis parto de [[populara kulturo]] kaj fariĝis fama stereotipo kiun artistoj emas referenci. La maljuna kaj eksa karaktero de afiŝulinoj instigas kreistojn reviziti la modon propramaniere. Retejoj kiel [[SuicideGirls]] aŭ [[Modernpinup]] estas famaj ekzemploj de retejoj kiuj uzas tiun fakon. == Kelkaj desegnistoj == [[Dosiero:Pin-up 1.jpg|eta|Afiŝulino desegnita de Patrick Hitte.|220ra]] 1850 ĝis 1930 : * [[Charles Dana Gibson]] ; * [[Raphael Kirchner]]. 1930 ĝis 1970 : * [[Joyce Ballantyne]] ; * [[Gil Elvgren]] ; * [[Alberto Vargas]] ; * [[Earle K. Bergey]] ; * [[Art Frahm]] ; * [[Bill Randall]] ; * [[Earl Moran]] ; * [[Edward Runci]] ; * [[George Petty]]. * [[Jean David]] * [[Pierre Laurent Brenot]] * [[Georges Pichard]] ekde 1970 : * [[Alain Aslan]] ; * [[Hubert de Lartigue]] ; * [[Patrick Hitte]] ; * [[Olivier Vatine]] en ''Pink planet'' (ilustraĵaro) ; * [[Denis Sire]] en ''Bois Willys'' kaj ''Zybline et Bettie'' ; * [[Boris Vallejo]] en feeca stilo ; * [[Thierry Beaudenon]] en cifereca stilo. * [[Yann Berthet]] franca kreisto de bildlibroj * [[Joe Chiodo]] * [[Drew Posada]] * [[Hajime Sorayama]] en [[Hiperrealismo|hiperrealisma]] stilo == Kelkaj afiŝulinoj == [[Dosiero:Rita Yank.jpg|eta|dekstra|175ra|<center>[[Rita Hayworth]]</center>]] [[Dosiero:Gene Tierney - AAFPOABrief.jpg|eta|dekstra|175ra|<center>Gene Tierney</center>]] [[Dosiero:Lauren Bacall - YankArmyWeekly.jpg|eta|dekstra|250ra|<center>[[Lauren Bacall]]</center>]] [[Dosiero:Linda Darnell in Yank Magazine.jpg|eta|dekstra|250ra|<center>Linda Darnell</center>]] * [[Bettie Page]] * [[Betty Grable]] * [[Dita von Teese]] * [[LouLady]] * [[Bizoukette]] * [[Angela Ryan]] * [[Emily Marilyn]] * [[Ulorin Vex]] * [[Marine Blanc]] * Sugar Da Moore Fikciaj afiŝulinoj : * [[Betty Boop]] * Jessica en la [[disney]] filmo ''[[Who Framed Roger Rabbit]]'' * afiŝulinoj en desegnfilmo de [[Tex Avery]], kiaj ''Red Hot Riding Hood'' Aktorinoj : * [[Lauren Bacall]] * [[Linda Darnell]] * [[Anita Ekberg]] * [[Rita Hayworth]] * [[Veronica Lake]] * [[Dorothy Lamour]] * [[Demi Moore]] * [[Jayne Mansfield]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Jane Russell]] * [[Gene Tierney]] * [[Lana Turner]] Kantistinoj : * [[Jessica Sutta]] de ''Pussycat Dolls'' * [[Jennifer Ayache]] de " [[Superbus]] " == Referencoj == {{Referencoj|}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Virinaj stereotipoj]] [[Kategorio:Modo]] [[Kategorio:Erotismo]] aq8qdd1wo3n521rrls84ob8qcq4ym59 6 277406 9419631 2657154 2026-07-03T14:52:58Z ThomasPusch 1869 9419631 wikitext text/x-wiki {{Emblemo}} {{Informkesto justa uzo |Priskribo= AFC bildo. |Fonto= http://www.the-afc.com/eng/index.jsp.html |Artikolo= AFC |Kvanto= La plena bildo (''emblemo''). |Malkvalita_distingivo= Jes, sed ne estas tro malgranda. |Kialo= Ĝi helpas identigi AFC. |Anstataŭeco= Ne. Tiu ĉi emblemo estas unika. Estas intertempe alia bildo, kiu ankaŭ uzatas en la esperanta teksto, sed tamen tiu ĉi havas dokumentecan pravigon. |alia_informo= Ĝi estis justa uzo en la angla vikipedio, en la indonezia, rumana kaj serba, sed tie iam en la 2010-aj jaroj ne plu estis bezonata kaj forpreniĝis. Ankoraŭ estas ĝemela emblemo en la araba vikipedio, kaj tie intertempe pluevoluiĝis. Ke oni en la angla projekto decidas ion pri si, estas tute en ordo, sed ĝi ne efikas la araban aŭ esperantan branĉon. }} [[ar:ملف:Asian Football Confederation.png]] 0qo41sftina6egtsdr8za5kgwcq6h82 0 280958 9420041 8627359 2026-07-04T07:44:28Z RG72 11847 9420041 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Historia regiono |lando = Germanio |mapo ={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo=la Sovetunia okupacia zono kaj [[Orienta Berlino|la sovetunia sektoro de Berlino]] ekde junio 1947 |regiono-ISO = DE |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |areo = 107765 }} La '''Sovetunie okupita zono de Germanio post la [[Dua Mondmilito]]''' – kun areo de {{unuo|107765|km²}}, administrata de [[Sovetunio]] – estis unu el kvar okupaciaj formacioj establitaj de [[Aliancanoj]] en majo [[1945]] surbaze de rezultoj de traktado de [[Jalta konferenco]] sur teritorio de hodiaŭaj germanaj federaciaj landoj: :[[Brandenburgio]], [[Turingio]], [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]], [[Saksio]], [[Saksio-Anhalto]] kaj malgranda parto de [[Malsupra Saksio]] (moderna komunumaro [[Amt Neuhaus]]). Okcidente kaj nordokcidente ĝi najbaris kun la [[brite okupita zono de postmilita Germanio]], sudokcidente kaj sude kun la [[usone okupita zono de postmilita Germanio]], sudoriente kun [[Ĉeĥoslovakio]], oriente kun [[Pollando]], norde kun la [[Balta Maro]]; interne poste troviĝis teritorio [[Berlino]] (respektive [[Okcidenta Berlino]] kaj [[Orienta Berlino]]), kiu ne estis parto de tiu ĉi zono. ==Vidu ankaŭ== * [[Okupacio de Germanio]] * [[Aliancita Kontrolkonsilantaro]] * [[Brite okupita zono de postmilita Germanio]] * [[France okupita zono de postmilita Germanio]] * [[Usone okupita zono de postmilita Germanio]] * [[Okupacio de baltaj ŝtatoj]]<!-- Jam diskuteblus, ĉu tiu temo ankoraŭ rekte rilatas al la sovetunia okupo de postmilita centra Germanio, sed ligo ankoraŭ facile videblas, tamen...--> <!-- ... la jenaj tri pliaj temoj ne plu rilatas, nur ĝenerale ligiĝas al la Dua Mondmilito, sed pri tio estus ankoraŭ multegaj pliaj artikoloj...: * [[Okupacio de Francio]] (somero 1940-somero 1944) * [[Okupado de Koreio fare de Japanio]] (somero 1910-somero 1945) * [[Okupacio de Japanio]] (1945 – 28-a de aprilo 1952) --> ==Bibliografio== * Konrad H. Jarausch, ''After Hitler: Recivilizing Germans, 1945–1995'' (2008) * Nicolas Lewkowicz, ''The German Question and the Origins of the Cold War'', IPOC Milan 2008 * Nicolas Lewkowicz, ''The German Question and the International Order, 1943-48'', Palgrave Macmillan Basingstoke/New York 2010 == Eksteraj ligiloj == :* [http://www.ieg-maps.uni-mainz.de/gif/p947Zonen_a4_mb.gif Mapo de la okupitaj zonoj] :* [http://www.ieg-maps.uni-mainz.de/gif/p949DDR_Laender_a3.htm Mapo de la federaciaj landoj (ekzistantaj ĝis 1952) de la posta ŝtato [[GDR]]] {{Okupitaj zonoj de postmilita Germanio}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:1940-1949 en Germanio]] [[Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj]] [[Kategorio:1940-1949]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Britio]] [[Kategorio:Teritorioj okupitaj dum la Dua Mondmilito]] [[en:Allied-occupied Germany#Soviet Zone of Occupation]] 02n7oujkaogiktk6viwxcpy95qu2c2v 0 281579 9419925 9359300 2026-07-04T05:31:34Z Sj1mor 12103 9419925 wikitext text/x-wiki {{Informkesto festo |nomo de festo = Purimo |speco = juda |tipo = judismo |dosiero = Purim carnival in Tel Aviv (cropped) 1934.png |priskribo = Jemena knabino prezentanta reĝinon Ester dum purima karnavalo, [[Tel Aviv]], 1934. |oficiala nomo = [[Hebrea|hebree]]: Purim פורים ||festata = en [[judismo]], de [[judoj]], de [[samaritanoj]] |signifo = Solenaĵo de juda liberiĝo, kiun priskribas [[Libro de Ester]]. Post neniigo de [[Juda reĝlando]] la judoj estis en babilona kaptiteco. Kiam la superregadon transprenis Persio, la reĝa veziro Hamano ekplanis mortigi ĉiujn judojn, sed liajn planojn fiaskigis Ester kaj Mordeĥaj. |komenco = [[Adaro|14-a de&nbsp;Adaro]] (en&nbsp;Jerusalemo kaj ĉiuj urboj, kiuj en antikvaj tempoj havis muregon, la 15-an de Adaro |jaro2008 = sunsubiro la [[20-an de marto]] –&nbsp;krepuskiĝo la [[21-an de marto]] |jaro2009 = sunsubiro la [[9-an de marto]] –&nbsp;krepuskiĝo la [[10-an de marto]] |jaro2010 = sunsubiro la [[27-an de februaro]] –&nbsp;krepuskiĝo la [[28-an de februaro]] |jaro2011 = sunsubiro la [[19-an de marto]] –&nbsp;krepuskiĝo la [[20-an de marto]] |solenoj = |kutimoj = Antaŭlegado el Libro de Ester, aranĝo de purima regalo, pridonacado al bezonuloj, sendado de manĝaĵo. |koneksas kun = [[Ĥanuka]], kiel festo proklamita de rabenoj }} [[Dosiero:Purim Gragger.gif|dekstra|eta|270ra|''Ra'aŝan'' - [[knarilo]] produktata el ligno estas uzata kiam dum legado de Megilo estas menciata la nomo de Hamano.]] '''Purimo''' ([[hebrea|hebree]]: פורים, „Biletoj“, el [[Akada lingvo|akada]] ''pūru'', laŭvorta signifo en senco de "ĵetkubo" aŭ "riska ludo") estas la plej gaja<ref>Pavlát, L., Šedinová J., Fiedler J. kaj kolektivo. ''Judoj - la historio kaj la kulturo''. Kliment kaj Mrázek, Praha, 1997. 144 p. ISBN 80-85608-17-0. [Plu nur:''Judoj - la historio kaj la kulturo'']. P.123</ref> juda festo rememoriganta liberiĝon de persiaj judoj el intrigoj de malbona [[veziro]] [[Hamano]], kiu volis ilin la [[Adaro|13-a de Adaro]] 3405 (te. laŭ tradicio 355 a.K.) senkondiĉe kaj absolute pereigi,<ref>Kaufmann, Y. ''History of the Religion of Israel.'' University of Chicago, 1960, 486 p. ISBN 0-8052-0364-8</ref> kiel estas notite en [[Libro de Ester]]. La nomo de festo rememorigas ĵetadon de biletoj de Hamano, per kiuj li volis destini la plej konvenan tagon por sia intencata plano.<ref>Newman, J., Sivan, G. ''Judismo de A ĝis Z''. Sefer, 1992. 285 p. ISBN 80-900895-3-4. [Plu nur:''Judismo de A ĝis Z'']. P.159</ref> Kutimo dum la festo Purimo estas publike antaŭlegi Libron de Ester, reciproke pridonaci sin (ekz. per trinkaĵo, manĝaĵo), donacado al bezonuloj (karitato),<ref>{{Citaĵo de Biblio|Est|9|22||}}</ref>, solena manĝaĵo, trinkaĵo de [[alkoholaĵo]] kaj portado de maskoj kaj kostumoj. Purimo estas festata ĉiujare la 14-an tagon de la hebrea monato [[Adaro]]. En urboj, kiuj havis muregon en la tempoj de [[Josuo, filo de Nun|Josuo]], inkluzive de Jerusalemo, Purimo estas festata la 15-an de Adaro, sub la nomo de ''Ŝuŝan-Purimo''. Kiel ĉe ĉiuj ceteraj festoj Purimo komenciĝas ĉe la sunsubiro de la antaŭa tago. Purimo apartenas al la historiaj festoj, ĝi ne havas la saman sanktecon kiel [[pilgrimaj festoj]] aŭ [[altaj festoj]], kiuj estas preskribitaj rekte de la [[Torao]]. Dum la festo Purimo ne validas limigoj rilataj al laboro, kiuj validas dum la ceteraj festoj. == Historio == {{Ĉefartikolo|Libro de Ester}} La okazintaĵo priskribanta la eventojn antaŭuajn al la estiĝo de la festo Purimo eblas trovi en la Biblio [[Tanaĥo]] en la Libro de Ester. Ĝi parolas pri tio, kiel la judino Ester, kiu fariĝis reĝino en la [[Persa imperio]], savis sian popolon de pereo. === Regalo de Aĥaŝveroŝo === La persa reĝo [[Aĥaŝveroŝo]] (en kralica traduko [[Ahasvero]]) (iam identigata kun [[Kserkso]]) aranĝis grandan solenaĵon je la datreveno de sia regado, kien li kunvokis kvanton de signifaj homoj de tiu tempo. Oni tre manĝis kaj trinkis kaj la reĝo, tre ebria, sendis sian edzinon, reĝinon [[Vaŝti]], por ke ŝi venu al li nuda, por ke ĉiuj vidu, kiel belan ili havas la reĝinon. Tion la reĝino rifuzis fari, ŝi do estis laŭ ordono de la reĝo senigita de la trono.<ref>''Encyklopedie Bible''. Svazek A - L. 1. vyd. Bratislava: Gemini 1992. 351 s. ISBN 80-85265-31-1. Str.152</ref> Post kelke da tagoj komencis al la reĝo manki virino, li do sendis mesaĝistojn tra la tuta imperio, por ke ili alkonduku al li novan reĝinon. La mesaĝistoj elektis belajn virinojn el la tuta reĝlando, inter aliaj ankaŭ judan orfinon [[Ester]], kiu estis bofilino de [[Mordeĥajo]]. La reĝo estis tiel ravita de ŝi, ke li decidiĝis avanci ŝin je reĝino. Sed laŭ konsilo de Mordeĥajo, Ester ne malkaŝis al la reĝo sian devenon nek rilaton al Mordeĥajo. === Plano de Hamano al la pereo de judoj === Foje Mordeĥajo hazarde subaŭskultis interparolon de du reĝaj korteganoj, Bigtano kaj Tereŝo, kiuj volis mortigi la reĝon. Li do sendis sciigon pri tio al Ester, kiu avertis la reĝon. Poste ŝi malkaŝis al li, ke Mordeĥajo diris al ŝi tion. Post iom da tempo la reĝa unua ministro fariĝis Hamano, kiu devenis el dinastio de [[Amalek]], kiu estis malnova malamiko de [[Izraelo]]. Li malamis Mordeĥajon, kiu rifuzis riverenci al li kaj envoki lin kiel dion, kiel faris la ceteruloj. Hamano do komencis mallaŭdigi la judojn ĉe la reĝo kaj post la tempo li persvadis lin al tio, ke li likvidos tiun ĉi nesubigindan etnon. Aĥaŝveroŝo fine konsentis kun tio (li ne sciis, ke lia edzino estas judino). Hamano volis ekscii la plej konvenan daton por murdi la judojn, tial li decidis ĵeti bileton - pur - per kies perado estis vidigota la ĝusta tago por la plenumo de la plano. Mordeĥajo eksciis tion kaj ekiris averti Esteron, ke al la judoj minacas la pereo. Li vestis sin do en ĉevalhara vesto, li surŝutis sian kapon per cindro kaj ekiris en la reĝan kastelon. Pere de servisto li priskribis al la reĝino, kion li eksciis. Ester sciigis Mordeĥajon, por ke li kunvoku ĉiujn judojn vivantaj en Ŝuŝano kaj ke ili fastu por ŝi dum tri tagoj. Ŝi mem ankaŭ fastis kun siaj servistinoj. Post la tria tago ŝi ekiris en la reĝa vesto al la reĝo. Laŭ [[midraŝo]] tiam fariĝis miraklo, ĉar la reĝo akceptis Esteron, kvankam antaŭe li eldonis ordonon, ke sub minaco de mortpuno li ne volas esti ĝenata. Sed Aĥaŝveroŝo demandis ŝin, kion ŝi dezirus. Ester respondis, ke regalon, kiun partoprenus la reĝo, ŝi kaj Hamano. === Regalo de Ester === [[Dosiero:Rembrandt Harmensz van Rijn - Ahasuerus, Haman and Esther - Google Art Project.jpg|eta|250ra|Aĥaŝveroŝo, Hamano kaj Ester. [[Rembrandt van Rijn]], [[1660]].]] Dum la vespermanĝo oni manĝis kaj la reĝo denove demandis Esteron, kion ŝi ŝatus. Ŝi respondis al tio, ke ankoraŭ unufoje tian vespermanĝon en la sama konsisto. Hamano senĉese ne povis forgesi la kuraĝon de Mordeĥajo kaj lia edzino [[Zereŝo]] poste proponis al li, ke li starigu [[paliso]]n, sur kiu oni pendumus Mordeĥajon. Ĉivespere la reĝo ne povis dormi. Li do legis en Libro de analoj de memorigaj eventoj kaj li haltis ĉe du korteganoj, kiuj provis etendi la manon je la reĝo. Li poste demandis servistinojn, kiel ili dankemis al Mordeĥajo kaj ili respondis ke neniel. Subite venis Hamano, kiu devene volis de la reĝo, ke li lasu mortigi Mordeĥajon. La reĝo anstataŭ tio demandis lin, kion li farus al homo, kiun la reĝo plej multe altestimas. Hamano, konjektante, ke la reĝo parolas pri li, respondis, ke tian homon li vestus en reĝan veston kaj sidigus sur reĝan ĉevalon. La veston kaj la ĉevalon li donus en la manojn de grandpotenculoj, kiuj tiun viron vestus kaj promenigu tra la urba spaco. Post tio la reĝo ordonis al Hamano, por ke li do montru tiujn ĉi honorigojn al Mordeĥajo. Hamano do komencis Mordeĥajon ankoraŭ pli malami. Dum la dua regalo Ester parolis por sia popolo. Ŝi petis la reĝon, ke estu al ŝi kaj al ŝia popolo, kiu estas murdota kaj pereigota, dediĉita la vivo. La reĝo demandis, kiu estas tiu fiulo, kiu volas fari ion tian. Ester respondis, ke tiu homo estas Hamano. La indignita reĝo eliris en la reĝajn ĝardenojn. Hamano provis peti pardonon de la reĝino. En tiu momento la reĝo revenis kaj ekvidinte tion, li lasis pendumi Hamanon sur paliso, kiun Hamano preparigis por Mordeĥajo. === Savo de judoj kaj destino de festo Purimo === Tiun tagon la reĝo donacis al la judoj eblecon de defendo kontraŭ [[pogromo]]. Mordeĥajo skribis je lia nomo leteron al ĉiuj victenantoj kaj administrantoj de landoj. Per tiu ĉi dekreto la reĝo donis rajton al ĉiuj judoj, por ke ili amasiĝu kaj stariĝu por defendi siajn vivojn. Reskribo de tiu ĉi dekreto estis eldonita kiel leĝo valida en ĉiuj landoj kaj regionoj, al kiuj Aĥaŝveroŝo regis. Oni ordonis en ĝi al ĉiuj popoloj, por ke ili estu preparitaj fari venĝon super la malamikoj de judoj. La deknaŭan tagon de la monato adaro la judoj konkeris tiujn, kiuj malamis ilin. Ili amasiĝis en siaj urboj kaj ĉiuj landoj, kiujn Aĥaŝveroŝo priregis, kaj mortigis ĉiujn, kiuj volis pereigi ilin. Mordeĥajo poste verkis tiujn ĉi eventojn kaj sendis leterojn al ĉiuj judoj en ĉiuj regionoj priregataj de reĝo Aĥaŝveroŝo. Li ordonis al ili, por ke ili ĉiujare festu la dekkvaran kaj la dekkvinan tagon de la monato adaro la memoron al tagoj, en kiuj la judoj elspiris de siaj malamikoj, kaj al monato, kiu alportis al ili ŝanĝon, anstataŭ zorgoj ĝojon, ke ili festu tiun ĉi tempon kiel tagoj de gaja regalado kaj ke unu sendu al la alia donacetojn kaj al la malriĉuloj donacoj. == Devoj kaj kutimoj == === Kvar devoj === [[Sinedrio]] (la plej supera rabena juĝo) difinis la jenajn kvar devojn al la 14-a tago de monato [[Adaro]].<ref>Juda komunumo Děčín. ''Purimo'' [rete]. [Cit.2008-03-15] [http://zidovskaobecdecin.wz.cz/judaizmus/purim.htm Alirebla rete.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En la hebrea tiuj ĉi ordonoj komenciĝas per literoj ''mem'': # ''Mikra megila'' (legado de megilo) - dufoje dumtage (matene kaj vespere) tralegi megilon ([[Libro de Ester]]) # ''Miŝte Purimo'' (purima regalo) - la 14-an de Adaro devus esti aranĝita granda regalo, dum kiu devas esti regalata vino aŭ alia alkohola trinkaĵo, kun kiu ligas la tuta purima okazintaĵo<ref>La ebria reĝo Aĥaŝveroŝo elpelis la reĝinon Vaŝti - {{Citaĵo de Biblio|Est|1|10|22|}}; la privinigita reĝo Aĥaŝveroŝo plenumis la petojn de Ester - {{Citaĵo de Biblio|Est|7|1|2|}} kaj punis Hamanon - {{Citaĵo de Biblio|Est|7|10||}}</ref> # ''Miŝloaĥ manot iŝ le-re’ehu'' (sendi unu al la alia donacetojn) - almenaŭ du porciojn da manĝaĵo aŭ trinkaĵo al unu homo # ''Matanot le-evjonim'' (donacoj al malriĉuloj) - du donacoj almenaŭ al du malriĉuloj. ==== Legado de Megilo ==== [[Dosiero:Göttingen-Esther.Rolle.0.JPG|eta|250ra|Volvaĵo de megilo]] Dum tiu ĉi festo estas devo legi Libron de Ester el pergamena volvaĵo (''megilo''), nome per formo, kiel oni legis ''igeret'' - leteron (la volvaĵo ne estas tute malfermita, kiel tio estas okaze de [[Sefer Tora]], sed fleksita, kiel tio estadis kutima ĉe leteroj), nome vespere kaj matene la 14-an de Adaro (okaze de Ŝuŝan Purimo poste la 15-an de Adaro). Megilo estas diference de la ceteraj hebreaj bibliaj libroj riĉe ilustrita.<ref>''Judoj - la historio kaj la kulturo.'' P.124</ref> La legado de megilo ne subiĝas al tiel severaj reguloj, kiel legado el [[Torao]]. Eblas alterni ĉe la legado kaj en vico de [[sinagogo]]j estas al la legado allasitaj ankaŭ virinoj aŭ pli grandaj infanoj. Estas kutime, ke kiam ajn estas tralegita la nomo de Hamano, ĝi estadas superbruigita per piedtrotado de plenkreskuloj aŭ per krio de infanoj kaj bruego de iliaj [[klakilo]]j aŭ [[knarilo]]j (hebree: ''ra'aŝanim'', sg. ''ra'aŝan''; [[jida]]: ''greger'').<ref>''Judismo de A ĝis Z.'' P.159</ref> La motivo de tiu ĉi kutimo estas "forviŝi la memoron de Amalek", kies ido Hamano estis.<ref>{{Citaĵo de Biblio|Dt|25|19||}}, {{Citaĵo de Biblio|Est|3|1||}}, {{Citaĵo de Biblio|1S|15|1|23|}}</ref> Laŭ [[halaĥo]] la matena legado estas pli grava kaj ĝi havas pli grandan valoron ol la legado vespera. Post la fino de la legado sekvas ĝenerala gajeco kaj [[karnavalo]]. ==== Purima regalo ==== Dum Purimo same kiel dum la aliaj festoj kunvenas ĉe la festa tablo la tuta komunumo. Estas rekomendita bona manĝaĵo kaj trinkaĵo. El la manĝaĵoj plimulte venas al la tablo [[vegetarismo|vegetarisma]] kuirejo kaj [[lakto|laktaj]] manĝaĵoj kaj [[fiŝo|fiŝaj]] nutraĵoj diversmaniere preparitaj. El trinkaĵoj poste vino. En eŭropaj landoj estas ŝatataj [[pomŝtrudlo]] kaj [[slivovico]] aŭ [[vodko]]. ==== Miŝloaĥ manot ==== [[Dosiero:2 Mishloach Manot.jpg|eta|250ra|dekstra|Du donackorboj servantaj kiel ''miŝloaĥ manot''.]] Dum Purimo estas devo sendi almenaŭ du porciojn da manĝaĵo al unu homo (eblas memkompreneble sendi plurajn porciojn). La porcio de manĝaĵo estas komprenata kaj manĝaĵo kaj trinkaĵo, kiujn eblas tuj konsumi. ==== Matanot le-evjonim ==== Nedisigebla parto de la solenoj de la festo Purimo estas devo pridonaci malriĉulojn kaj bezonulojn (''matanot le-evjonim''). Oni devus doni du donacojn almenaŭ al du malriĉuloj tial, ke ankaŭ ili povu havi en tiu ĉi solena tago ĝojon. === Plua micvo === {{Ĉefartikolo|Micvo|Ebrieco}} ==== Ebriiĝi ==== Laŭ [[talmudo|talmudaj]] kleruloj micvo estas ebriiĝi tiel, ke la menciito ne ekkonos inter la benitoj de Mordeĥajo (''baruĥ Mordeĥajo'') kaj la malbenitoj de Hamano (''arur Haman'')<ref>''Judismo de A ĝis Z''. P.160; Talmud, Megila 7b</ref> (la esprimoj ארור המן kaj ברוך מרדכי havas la saman [[fonologio de la hebrea|fonologion de la hebrea]]: 502). Ĉiu tiel devus eltrinki pli da [[vino]] ol estas kutime. Tiu ĉi kutimo nomiĝas עד דלא ידע ''Ad de-lo jada'' (ĝis kiam li ne scios). Sed la jena talmuda okazintaĵo elvokas al atentemo. {{Citaĵo|''Rabbi diris: "Oni devas dum Purimo ebriiĝi per vino, ke oni ne kapablas distingi inter la "malbenita Hamano" kaj la "benita Mordeĥajo"".<br />Raba kaj rabi Zeira foje kunvenis dum Purimo ĉe regalo. Ili ebriiĝis kaj Rabo leviĝis kaj subtranĉis la gorĝon de Zeira. La morgaŭan tagon li petis Dion je pardono kaj li revivigis lin. La venontan jaron li diris al li: "Ĉu vi honorigos min de via vizito? Ĉu ni komune solenos Purimon?" Tiu respondis al li: "Ne ĉiufoje okazos miraklo."''| [[Talmudo]], Megila 7B}} === Kutimoj === ==== Karnavalo ==== {{Ĉefartikolo|Karnavalo|Maskerado}} [[Dosiero:Jerusalem Purim street scene.jpg|250ra|dekstra|eta|Tipa sceno dum Purimo en Jerusalemo.]] [[Dosiero:MishloachManotChildren.JPG|dekstra|250ra|eta|Alivestitaj infanoj dum Purimo]] [[Dosiero:Purim revellers in costume.jpg|eta|250ra|Voluptuloj dum Purimo en kostumoj, sur pentraĵo el la jaro 1657.]] Unu el la plej amuzaj purimaj kutimoj estas de foraj tempoj la vestado de maskoj kaj kostumoj, kiuj eĉ hodiaŭ apartenas al la plej popularaj montroj de la popola judismo.<ref>De Lange, N. ''La mondo de judoj''. Knižní klub, Praha, 1996. 240 p. ISBN 80-7176-325-X. P.110</ref> Precipe infanoj ĝuas la alivestiĝadon kiel protagonistoj el Libro de Ester, inkluzive de reĝino Ester kaj Mordeĥajo aŭ pluaj bibliaj personoj, kiel estas ekz. [[reĝo Davido]] kaj [[Kohen Gadol]] (la plej supera pastro) aŭ en modernajn alivestojn komencante de indianoj kaj finante de policisto. La kostumoj kaj la maskoj estas portataj, por ke ili kovru la identecon de tiuj, kiuj portas ilin. La kaŝita identeco ludis en [[Libro de Ester]] gravan rolon, ekz. kiam Ester kaŝis sian devenon antaŭ la reĝo; kiam Mordeĥajo kaŝis la konon de ĉiuj mondaj lingvoj (kio permesis al Bigtan kaj Tereŝ [du korteganoj, volintaj mortigi la reĝon], por ke ili en lia ĉeesto senvuale parolu pri sia intenco. Ununura, kiu estas vere kaŝita malantaŭ ĉiuj okazintaĵoj de la megilo, estas Dio. La judaj kleruloj mencias lian rolon kiel הסתר פנים (''hester panim'', aŭ "kaŝo de la vizaĝo", kio estas ankaŭ aludo al la hebrea nomo de Libro de Ester, ''Megilat Ester'' - laŭvorte "Volvaĵo de Ester", sed kio povas signifi "malkovro de [tiu] kaŝita"). Malgraŭ tio ke la judoj kredas, ke ĉio fine turniĝis al bono danke al la dia interveno (danke al vico da mirakloj), Libro de Ester enhavas nenian mencion pri [[Diaj nomoj en judismo|Dia nomo]]. Por la memoro al tio, kiel Dio restis pase de la tuta miraklo Purimo kaŝita, la judoj dum Purimo alivestiĝas kaj multaj el ili kaŝas sian vizaĝon. La kutimo de maskerado unuafoje estis enkondukita de la italaj judoj fine de la 15-a jarcento subinflue de romiaj karnavaloj. Tiu ĉi kutimo disvastiĝis al ĉiuj landoj, kie la judoj vivis, eble ĝis Oriento. La unua juda aŭtoro, kiu mencias pri tiu ĉi kutimo, estas [[Jehuda Minz]] (li mortis 1508 en Venecio) en sia verko ''Responsa n-ro 17'', citita de [[Moŝe Isserles]] en [[Oraĥ Ĥajim]] 696:8. Li esprimis ĉi tie opinion, ke rilate al tio, ke la celo de maskeradoj estas sole gajeco, tio ne devis esti konsiderata kiel neobeo de la bibliaj leĝoj rilatantaj al la vestoj. Malgraŭ tio kelkaj aŭtoritatoj estis kontraŭ tiuj ĉi kostumoj. Sed oni ne zorgis pri tio kaj superis indulgema sinteno. La kutimo estas senĉese konservata inter la kredantaj judoj de ĉiuj sektoj kaj inter la [[kredanto|kredantaj]] kaj la [[nekredanto|nekredantaj]] israelanoj. En [[Israelo]] estas solenaj purimaj marŝoj, dum kiuj la viroj, la virinoj, la knaboj kaj la knabinoj solenas tiun ĉi feston publike en kostumoj kaj maskoj. ==== Kantoj ==== La tradiciaj purimaj kantoj enhavas ''"Mi ŝe-niĥnas adar marbim be-simĥa"'' ("De komence de la monato [hebrea monato] [[adaro]] la ĝojo kreskas" - [[Miŝna]] Ta’anit 4:1), ''"La-Jehudim hajta ora ve-simĥa ve-sason vi-kar"'' ("Al la judoj estis la lumo kaj la ĝojo, la gajeco kaj la honoro" - Libro de Ester 8:16) kaj ''"Ĥajav iniŝ li-vesumej"'' ("Estas devo trinki" - [[Talmudo]], Megilo 7b). La preĝo ''"Ŝoŝanat Ja’akov"'' (Lilio de Jakobo), legata fine de la legado de megilo, estas ofte kantata en diversaj popularaj melodioj kaj ĝi fariĝis parto de plimulto de [[siduro]]j.<ref>[http://www.chabad.org/kids/article_cdo/aid/477408/jewish/Shoshanat-Yaakov.htm]</ref> Inter la populara infana purima kanto apartenas Ĥag Purim.<ref>[http://www.chabad.org/kids/article_cdo/aid/477407/jewish/Chag-Purim.htm]</ref> ==== Purimo ŝpil ==== ''Purimo ŝpil'' (el [[jida]]: "Purima ludo") markas gajan teatran prezentiĝon, kiu estas ludata dum Purimo. Estadas kutime, ke la temaro rilatas al humura prilaboro de biblia okazintaĵo, sed tio ne estas deva regulo. La celo estas subteni la amuzon kaj la solenan gajecon. === Tradiciaj manĝaĵoj === [[Dosiero:Homemade hamantaschen.jpg|250ra|dekstra|eta|Oreloj de Hamano]] [[Dosiero:Chicken Soup With Kreplach.jpg|eta|250ra|[[Kreplaĥo]] formita en formon de [[hamantaŝo]] naĝas en telero da [[kokida supo]] farita dum Purimo.]] Dum Purimo estas kredencataj multaj simbolaj nutraĵoj, kiuj rilatas al Ester kaj Hamano. En [[aŝkenazo|aŝkenazaj]] komunumoj tradicie estas kredencata ''hamantaŝen'' (en jida "Poŝoj de Hamano"; en la moderna hebrea: ''Oznej Haman'', "Oreloj de Hamano"), kio estas triangula bakaĵo kun dolĉa plenigaĵo. Kiel la plenigaĵo kutime estas uzata [[pruno|pruna]] [[povidlo]] aŭ [[papavo]], plu poste [[daktilo]]j, [[abrikoto]]j aŭ [[ĉokolado]]. Pasto por ''hamantaŝen'' estas knedata, oni eltranĉos el ĝi rondetojn, kiuj estas plenigitaj per dolĉa plenigaĵo kaj randojn oni transfleksos, por ke iom da plenigaĵo estu vidata. La formo de [[biskvito]]j povas aŭ prezenti trikornajn ĉapelojn, kiuj estis portataj dum la tempoj de Hamano en babilona ekzilo aŭ onidiran formon de liaj oreloj. En [[sefardoj|sefardaj]] komunumoj tiuj ĉi oreloj de Hamano estis preparataj aŭ bakitaj aŭ frititaj kaj manĝonte ili estis malsekumitaj en [[siropo]]. Estas kredencataj ankaŭ biskvitoj kun papavo, papavkukoj kaj inter la purimaj specialaĵoj apartenas triangula kreplaĥo plenigita per [[kazeo]]. [[Dosiero:Purim In Mahne Yehuda.jpg|eta|maldekstra|200ra|Kostumitaj vendistoj apud foiro [[Mahane Yehuda Market]] en [[Jerusalemo]] dum Purimo]] La ĉefmanĝaĵo dum Purimo estadas [[vegetarismo|vegetarisma]] kaj lakta. Ester, vivinta en la reĝa palaco kaj ne volante malkaŝi, ke ŝi estas judino, ne manĝis rilate al manĝigpreskriboj [[viando]]n kaj ŝi vivtenis sin sole pervegetarisme.<ref>Roden, C. ''Libro pri la juda kuirejo.'' Eldonejo BB/art s.r.o., Praha, 2005, 598 s. ISBN 80-7341-686-7. P.47</ref> Dum la ĉefmenuo tiel estas kredencataj manĝaĵoj el [[fazeolo]]j, [[ĝardena pizo|pizoj]] kaj [[kikero]]. En [[norda Afriko]] poste ''berkokŝo'' (vulgara [[kuskuso (manĝaĵo)|kuskuso]] kun [[fabo]]j kaj butero transverŝita per lakto aŭ ankaŭ la plej diversaj [[grenkaĉo]]j kun [[sekvinbero]]j, [[sukero]] kaj [[cinamo]]. Ununura vianda manĝaĵo dum Purimo povas esti [[fiŝo]], kiu estis kredencata kiel simbolo de fekundeco kun [[krokuso]]. Inter pluaj dolĉaĵoj poste apartenis ekzemple [[kuko]] saturita per [[konjako]] aŭ [[kompoto]]j verŝitaj per [[likvoro]]. == Fasto de Ester == {{Ĉefartikolo|Fasto de Ester}} La [[fasto]] de Ester (hebree: תענית אסתר, ''Ta'anit Ester'') estas rememorigaĵo de la tritaga fasto, kiun ordonis al la judoj la reĝino Ester antaŭe, ol ŝi iris al la reĝo Aĥaŝveroŝo peti por la savo de sia popolo.<ref>{{Citaĵo de Biblio|Est|4|16||}}</ref> La fasto estas rememorigata la 13-an de Adaro, antaŭvespere de Purimo. Temas pri pli malgranda fasto, tio signifas, ke ĝi validas de mateniĝo ĝis krepuskiĝo. == Purimo katano == Se estas superjaro (tio signifas, ke ĝi havas la dek-trian monaton, la duan Adaron), Purimo estas festata nur en la dua monato de Adaro ([[karaitoj]] male solenas ĝin en la unua Adaro). Sed la 14-a de la unua Adaro nomiĝas kiel rememoro al festo ''Purimo katano'' - hebree "malgranda Purimo", kiu havas ecojn de malgranda festo kaj en vico da vilaĝoj ĝi estas tiel rememorigata. Diferencoj inter ''Purimo'' kaj ''Purimo katano'' estas priskribitaj en [[Ŝulĥan Aruĥ]], Oraĥ Ĥajim 697. == Ŝuŝan-Purimo == Ŝuŝan-Purimo (hebree: שׁושׁן פורים) estas solenado de festo Purimo la 15-an de Adaro. Ĝi estas nomita laŭ ĉefa [[Persa imperio|persa]] urbo Susaĥo aŭ Ŝuŝano, kie bataloj por la libereco kaj supervivo daŭris pli longe.<ref>{{Citaĵo de Biblio|Est|9|18||}}</ref> Ĉar la urbo Ŝuŝano estis fortigita per remparoj, ĝi estas solenata laŭ la tradicio en ĉiuj urboj, kiuj havis remparojn en la tempoj de [[Josuo]] - kio fakte hodiaŭ rilatas nur al [[Jerusalemo]] kaj [[Jeriĥo]] - Purimo je unu tago pli poste.<ref>[[Mišna]], Megila 1,1</ref> == Listo de datoj == {{Ĉefartikolo|Judaj festoj 2000-2050}} La solenado de la festo Purimo okazis kaj okazos laŭ [[gregoria kalendaro]] la: * jaro 5770 - jaro [[2010]] ** Fasto de Ester (Ta'anit Ester) - krepuskiĝo la [[26-an de februaro]] [[2010]] ** Purimo - krepuskiĝo la [[27-an de februaro]] 2010 ** Ŝuŝan Purimo - krepuskiĝo la [[28-an de februaro]] 2010 == Ligiloj == {{Projektoj|ReVo=purim}} === Referencoj === {{Referencoj|2}} === Rilataj temoj === * [[Libro de Ester]] * [[Fasto de Ester]] * [[Judaj festoj 2000-2050]] {{Portalo Judismo}} === Bibliografio === * Newman, Ja'akov; Sivan, Gavri'el. Judismo de A ĝis Z. Praha : Sefar, 1992. 285 p. ISBN 80-900895-3-4. * Pavlát, Leo; Fiedler, Jiří; Šedinová, Jiřina kaj kolektivo. Judoj − la historio kaj la kulturo. Praha : Kliment a Mrázek, 1997. 144 p. ISBN 80-85608-17-0. * Spiegel, Paul. Kiu estas la judoj?. Brno : Barrister & Principal, 2007. 228 p. ISBN 978-80-87029-07-7. === Eksteraj ligiloj === <div style="column-count:2;"> * {{cs}} [http://www.blisty.cz/2007/3/2/art32658.html Britaj folioj - 14-a de adaro: Purim ad lo jada - ĝis senkonsciiĝo] * {{cs}} [http://www.blisty.cz/art/13197.html Britaj folioj - 5763: Purimo inter bono kaj malbono] * {{cs}} [http://www.rozhlas.cz/svet/portal/_zprava/109455 Ĉeĥa radio - Festo Purimo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081022201920/http://www.rozhlas.cz/svet/portal/_zprava/109455 |date=2008-10-22 }} * {{cs}} [http://eretz.cz/content/view/1885/41/ Eretz.cz - Purimo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cs}} [http://www.fzo.cz/sva08.do Federacio de la judaj komunumoj - Purimo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.jewfaq.org/holiday9.htm Judismo 101 - Purimo] * {{cs}} [http://www.blisty.cz/art/13205.html rebe Richard Feder - Hamano] * {{cs}} [http://www.maskil.cz/5768-6/index.htm Maskil (Adar/Adar šeni 5768; 03/2008) - Festo Purimo, la historio kaj ties mesaĝo] * {{cs}} [http://zidovskaobecdecin.wz.cz/judaizmus/purim.htm La juda komunumo Děčín - Purimo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} </div> {{Judaj festoj}} {{Elstara}} {{ADLS|2009|18}} [[Kategorio:Judaj festoj]] hnfqs1oslk8hclje9wpu0hqjz39b07f 0 282263 9419737 8941888 2026-07-03T20:40:04Z Sj1mor 12103 /* Surscenigoj */ 9419737 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE |situo sur mapo = |zomo = 14 }} [[Dosiero:Bayreuth Festspielhaus 2006-07-16.jpg|eta|250px|<center>la festivalejo de Bayreuth]] La '''festivalo de Bayreuth''' aŭ '''Richard-Wagner-festivalo''' - [[germane]] '''Bayreuther Festspiele''' aŭ '''Richard-Wagner-Festspiele''' - estas muzika kaj teatra festivalo, kiu ĉiujare (ĝenerale inter la 25-a de julio kaj la 28-a de aŭgusto) okazas en la aparte tiucele de [[Richard Wagner]] kaj ''Otto Brückwald'' konstruigita [[Richard-Wagner-festivalejo]] sur la "[[Verda Monteto]]" (''Grüner Hügel'') en [[Bayreuth]]. == Historio ĝis 1944 == Richard Wagner deziris teatrejon respektive operejon fore de la eŭropaj metropoloj, en kiu - sen deflankiĝo kaj sen la kompromisoj de urbega kulturejo - komplete povu koncentriĝi pri la prezento de liaj operaj verkoj. Al la realigo de tiu deziro kontribuis esence lia mecenato [[Ludoviko la 2-a (Bavario)|reĝo Ludoviko la 2-a de Bavario]] kaj lia subtenantino ''Marie grafino de Schleinitz'', kiu ankaŭ havis gvidan rolon en la Wagner-subtena urba klubo ''Bayreuther Patronatsverein''. La unua festivalo sub la arta gvidado de Richard Wagner komenciĝis la 13-an de aŭgusto 1876; prezentiĝis la monda [[premiero]] de la kompleta opera ciklo [[La Ringo de la Nibelungo]]. Inter la gastoj estis [[Franz Liszt]], [[Anton Bruckner]], ''Karl Klindworth'', [[Camille Saint-Saëns]], [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]], [[Edvard Grieg]], [[Lev Tolstoj]], ''Paul Lindau'', [[Friedrich Nietzsche]] kaj ''Gottfried Semper'', plue la ŝtatestroj Vilhelmo la 1-a, imperiestro de la [[Germana Regno]], Petro la 2-a, imperiestro de [[Brazilo]], kaj reĝo Karlo de [[Virtembergo]]. La bavara reĝo Ludoviko inter la 6-a kaj 9-a de aŭgusto vizitis la lastajn provsurscenigojn kaj revenis por la tria triono de prezentaĵoj, sed komplete evitis ĉiujn publikajn aperojn. La arta sukceso de la premiero ombriĝis pro iuj paneoj de la scenaro, tiel ke fine Richard Wagner, tre koleriĝinte, rifuzis sursceneje akcepti la publikan aplaŭdon. Pro financa malsukceso - restis ŝuldoj de 148.000 oraj regnaj markoj – la dua festivalo nur realigeblis ses jarojn poste, dum la jaro per la premiero de la opero ''[[Parsifal]]''. Richard Wagner intencis, kiel li skribis en letero al lia mecenato reĝo Ludoviko, iom post iom surscenigi ĉiujn siajn operajn verkojn en la festivalejo "en maniero, ke tiuj surscenigoj por la postaj generacioj estu konservitaj kiel specimeno de korekteco". Malmultajn monatojn poste Wagner mortis. Ĝis mallonge antaŭ sia morto li pensis pri plano modifi la operojn ''[[Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg]]'' kaj ''[[Der Fliegende Holländer]]'', por igi ilin "indaj je prezento en la festivalejo de Bayreuth". Prezenton de liaj plej fruaj verkoj (''Das Liebesverbot'' – "la amomalpermeso", ''Die Feen'' – "la feinoj", ''Rienzi'') li ne eksplicite malpermesis, sed ankaŭ ne montris ajnan intereson pri tiaj surscenigoj. Ĝis la nuntempo en la festivalejo estas kutimo nur prezenti la dek ĉefajn verkojn de Richard Wagner, de la opero ''Der Fliegende Holländer'' ĝis ''Parsifal''. Sub la gvido de Cosima Wagner, la vidvino de Richard, la festivaloj komence okazis malregule. Ĉiam denove pro ekonomiaj kialoj – la festivalo estis ekskluzive privata entrepreno de la familio Wagner – devas enŝoviĝi paŭza jaro inter festivalaj jaroj. [[Dosiero:Festspielhaus Bayreuth 1900.jpg|eta|<center>la festivalejo de Bayreuth ĉirkaŭ la jaro 1900]] La festivaloj alternis inter artaj konservemo kaj novemo. Cosima Wagner, kiu ekde la jaro 1886 mem reĝisoris la prezentojn, havis striktajn konceptojn pri prezentoj ekzakte laŭ la indikoj de la mortinta edzo. Dum 1908 ŝi pro malsaneco transdonis la festivalan gvidadon al sia filo ''[[Siegfried Wagner]]'', kiu paŝon post paĝo ebligis modernigon de la prezentoj. La komenco de la [[Unua Mondmilito]] devigis interrompon de la festivala sezono de [[1914]] – la kostoj por jam venditaj biletoj devis esti repagitaj al la aĉetintoj, dum la artistaj salajroj kaj aliaj elspezoj por la planitaj surscenigoj restis, tiel ke ekestis grandega deficito. Nur post dek jaroj, la 22-an de julio 1924, la festivalo gvide de [[Siegfried Wagner]] povis remalfermiĝi. La premiero de la opero ''Die Meistersinger von Nürnberg'' iĝis malferme [[naciismo|naciisma]] aranĝo. Post la forta fina aplaŭdo, la publiko starante kantis la nacian himnon de la Germana Regno – evento tre malkutima por opera prezento. En sia testamento de 1929 [[Siegfried Wagner]] fiksis, ke ankaŭ estonte nur verkoj de Richard Wagner rajtu prezentiĝi en la festivalo de Bayreuth. Ĝis la nuntempo oni ripete pridiskutis tiun limigon, sed tamen ankoraŭ obeas ĝin. Probleme komenciĝis la 1930-aj jaroj: Dum 1930 mortis [[Siegfried Wagner]]; inter la nova dirigento [[Arturo Toscanini]] kaj la aliaj du dirigentoj de la jaroj 1930 kaj 1931 [[Karl Muck]] kaj [[Wilhelm Furtwängler]] estis artaj kaj politikaj diferencoj. Iom antaŭ la festivalaj provsurscenigoj de la jaro 1933, Toscanini rifuzis plu direkti la festivalon, ĉar post la transpreno de la ŝtata potenco fare de la [[NSDAP|nazia partio]], en Germanio regis [[ksenofobio|ksenofobia]] kaj [[kontraŭjudismo|kontraŭjudisma]] politika atmosfero. <ref>laŭ la libro de Brigitte Hamann: ''Winifred Wagner oder Hitlers Bayreuth'', paĝoj 143–173</ref> [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-C10332, Bayreuth, Festspiele, Joseph Goebbels, Werner v. Blomberg.jpg|eta|<center>la naziaj politikistoj [[Joseph Goebbels]] kaj [[Werner von Blomberg]] en la festivalo de Bayreuth dum la jaro 1937]] Artan malkulminon la festivalo havis dum la tempo de [[Nazia Germanio]]: La vidvino de Siegfried, [[Winifred Wagner]], kiu dum la jaro 1930 transprenis la festivalan gvidadon, simpatiis al [[Adolf Hitler]], premis faŝismajn surscenigojn de la festivalaj operoj kaj bonvenigis, ke la naziaj politikistoj uzis la festivalon kiel partia reprezentejo kaj por faŝisma propagando. Adolf Hitler mem lastfoje vizitis la festivalon de Bayreuth dum la jaro 1940. Ekde tiu jaro laŭ ordono de Adolf Hitler organiziĝis tiel nomataj "militaj festivaloj". La nazia organizaĵo ''Kraft durch Freude'' ("Forto per Ĝojo") transprenis la disvendadon respektive disdonadon de la biletoj. Aparte vunditaj germanaj soldatoj kaj laboristoj en la priarmilaj fabrikoj ricevis biletojn. Ekde la jaro 1941 la festivalo pli kaj pli – aldone al la propaganda influo pere de la diktatora reĝimo – organize suferis pro la militaj cirkonstancoj. Dum la jaro 1944 el la origine dek operoj en la programo nur restis la verko ''Die Meistersinger von Nürnberg'', kiun ekde la premiero la nazioj aparte aprezis. La lasta el la dek du prezentoj de la jaro okazis la 9-an de aŭgusto. Temis entute pri la lasta opera prezento en Nazia Germanio. <ref>laŭ la libro de Brigitte Hamann: ''Winifred Wagner oder Hitlers Bayreuth'', paĝoj 408-478</ref> == Post la Dua Mondmilito == Jam dum la jaro 1949 fondiĝis la "Societo de la Amikoj de Bayreuth", kiu precipe havis la celon kolekti mondonacojn por reinstalo de la festivalo. Jam dum la pentekostaj festotagoj 1950 kolektiĝis 400 000 [[germana marko|germanaj markoj]]. <ref> laŭ la libro de Brigitte Hamann: ''Winifred Wagner oder Hitlers Bayreuth'', paĝoj 571 kaj sekvaj</ref> [[Dosiero:Festspielhaus Bayreuth Innen.JPG|eta|<center>la publika spektejo de la festivalejo]] [[Dosiero:Bayreuther Festspiele.JPG|eta|<center>festivala atmosfero]] La festivaloj komenciĝis la 30-an de 1951 per spektakla surscenigo de la opero [[Parsifal]] sub la gvido de Wieland Wagner kun tre malabunda sceneja dekoro. La novkomencon post la naziaj jaroj kune - arte kaj organize – gvidis la nepoj Wieland kaj Wolfgang Wagner. Ili sukcesis establi ĉiujaran festivalon, kun kutime po unu novspeca surscenigo ĉiujare, el la ĉefaj operoj de Richard Wagners: ''[[Der fliegende Holländer]]'', ''[[Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg]]'', ''[[Lohengrin]]'', ''[[Der Ring des Nibelungen]]'' (kun la kvar unuopaj operoj ''[[Das Rheingold]]'', ''[[Die Walküre]]'', ''[[Siegfried (opero)|Siegfried]]'', ''[[Götterdämmerung (opero)|Götterdämmerung]]''), ''[[Tristan und Isolde]]'', ''[[Die Meistersinger von Nürnberg]]'' kaj ''[[Parsifal]]''. Fojfoje aldone ankaŭ la 9-a simfonio de [[Ludwig van Beethoven]] prezentiĝis en la festivalejo. Richard Wagner mem diligente prezentis tiun simfonion la 22-an de majo 1872 en la grafa operejo de Bayreuth, okaze de la ekkonstruko de lia festivalejo. Kadre de la festivalo la simfonio reprezentiĝis sub la dirigentoj [[Richard Strauss]] (1933), [[Wilhelm Furtwängler]] (1951, 1954), [[Paul Hindemith]] (1953), ''Karl Böhm'' (1963) kaj ''Christian Thielemann'' (2001). Okaze de la 100-jara mortotago de [[Franz Liszt]], la bopatro de Richard Wagner, dum la jaro 1986 prezentiĝis ties [[Faŭsto]]-simfonio. Plurfoje novaj impulsoj por la tutmonda opera kaj muzikteatra kulturo disradiis de Bayreuth aus, ekdemple ekde la jaro 1951 per la surscenigoj de ''Wieland Wagner'', kiu per sia malplenigo de la scenejo, kiu restis malplenega kaj preskaŭ sendekora, kreis estetikan novkomencon, kaj ĝis la 1970-aj jaroj influis modernismajn operajn kaj muzikteatrajn prezentojn. Dum la jaro 1976, okaze de la 100-jara jubileo de la festivalo, la enscenigo de la opero ''La Ringo de la Nibelungo'' sub la gvido de [[Patrice Chéreau]] kreis plian ampleksan stilan ŝanĝon kaj novigon, kiu komence ankaŭ vekis drastan proteston en la publiko, sed pli poste akceptiĝis arte elstara. El muzika vidpunkto la festivalaj prezentoj – aparte rilate al la koruso kaj orkestro – konsideriĝas internacie elstaraj, al kio kontribuas ankaŭ la arkitektura kaj akustika aparteco de la festivalejo. La ĉiujare okazantajn kaj plurjare antaŭe elaĉetitajn 30 operajn prezentojn povas vidi pli-malpli 58.000 spektantoj. Ĉiujare registriĝas ĝis 500.000 mendoj je biletoj, tiel ke inter mendo kaj ricevo de bileto ofte estas sep aŭ pli da atendaj jaroj. Pro la alta bezono da biletoj, multoble pli granda ol la haveblo, dum la lastaj jaroj tre altiĝis bileto-prezoj en la "nigra merkato", aparte per interretaj bileto-ofertoj. La festivala organizantaro per pluraj rimedoj provas kontraŭagi tiun nigran negocadon per la biletoj, interalie presante la nomon kaj adreson de la mendintoj sur la biletoj kaj komparante ĉe la enirejo la biletojn kaj oficialajn personajn dokumentojn. Dum la jaro 2008 la regula bileta prezo laŭ sidlokaj kategorioj estis inter 14 kaj 225 [[eŭro]]j. Krome ekzistas tre eta kvanto de sidlokoj kun nur parta vido de la scenejo (je 12 eŭroj) kaj plia kvanto tute sen sceneja vido (je 7 eŭroj). La Richard-Wagner-ligo ĉiujare disdonas stipendiojn, precipe por ebligi al muzikaj studantoj senkostan travivon de la prezentoj. Posedanto de la festivalejo de Bayreuth ekde la jaro [[1973]] estas la fondaĵo ''Richard-Wagner-Stiftung Bayreuth'', kies membroj estas la ŝtato [[Germanio]] la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]], la urbo [[Bayreuth]], la "Societo de la Amikoj de Bayreuth", du pliaj landaj fondaĵoj, la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Supra Frankonio]] kaj membroj de la familio Wagner. Gvidanto de la fondaĵa konsilio estas la ĉefurbestro de la urbo Bayreuth. == Surscenigoj == {| class="prettytable sortable" ! width="5%" | jaro ! width="15%" | verko ! width="35%" | muzika gvidado ! width="10%" | reĝisorado ! width="10%" | scena dekoro ! width="15%" | kostumoj |- | 1876 | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' | [[Hans Richter (dirigento)|Hans Richter]] | Richard Wagner | Joseph Hoffmann | Carl Emil Doepler |- | 1882 (ĝis 1933) | ''[[Parsifal]]'' | Hermann Levi (1882 ĝis 1884, 1886, 1889, 1891 ĝis 1892, 1894), Franz Fischer (1882-1884, 1899), [[Richard Wagner]] (fino de la lasta prezento dum 1882), Felix Mottl (1888, 1897), Karl Muck (1901 ĝis 1902, 1906, 1908 ĝis 1909, 1911 ĝis 1912, 1914, 1924 ĝis 1925, 1927 ĝis 1928, 1930), Michael Balling (1904, 1906, 1908, 1911 ĝis 1912), Franz Beidler (1906), [[Siegfried Wagner]] (1909), Willibald Kaehler (1924 ĝis 1925), [Arturo Toscanini] (1931), [[Richard Strauss]] (1933) | Richard Wagner | Max Brückner, Paul von Joukowsky | Paul von Joukowsky |- | 1886 (ĝis 1906) | ''[[Tristan und Isolde]]'' | Felix Mottl (1886, 1889, 1891 ĝis 1992, 1906), Michael Balling (1906) | Cosima Wagner | Max Brückner | Joseph Flüggen |- | 1888 (ĝis 1899) | ''[[Die Meistersinger von Nürnberg]]'' | Hans Richter (1888 ĝis 89, 1892, 1899), Felix Mottl (1892) | August Harlacher | Max Brückner | |- | 1891 (ĝis 1904) | ''[[Tannhäuser (opero)|Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg]]'' | Felix Mottl (1891 ĝis 1992), [[Richard Strauss]] (1894), [[Siegfried Wagner]] (1904) | Cosima Wagner | Max Brückner | Joseph Flüggen |- | 1894 (ĝis 1909) | ''[[Lohengrin]]'' | Felix Mottl (1894), [[Siegfried Wagner]] (1908 ĝis 1909), Karl Muck (1909) | Cosima Wagner | Max Brückner | Joseph Flüggen |- | 1896 (ĝis 1931) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' | Hans Richter (1896 ĝis 97, 1901 ĝis 1902, 1904, 1906, 1908), Felix Mottl (1896), [[Siegfried Wagner]] (1896 ĝis 1997, 1899, 1901 ĝis 02, 1906, 1911 ĝis 12, 1928), Franz Beidler (1904), Michael Balling (1909, 1911 ĝis 1912, 1914, 1924 ĝis 1925), Franz von Hoeßlin (1927 ĝis 1928), Karl Elmendorff (1930 ĝis 1931) | Cosima Wagner | Max Brückner | Arpad Schmidhammer, Hans Thoma |- | 1901 (ĝis 1902) | ''[[Der Fliegende Holländer]]'' | Felix Mottl | [[Siegfried Wagner]] | Max Brückner | Max Roßmann |- | 1911 (ĝis 1925) | ''[[Die Meistersinger von Nürnberg]]'' | Hans Richter (1911 ĝis 1912), Fritz Busch (1924), Karl Muck (1925) | [[Siegfried Wagner]] | Max Brückner | Daniela Thode |- | 1914 | ''[[Der Fliegende Holländer]]'' | [[Siegfried Wagner]] | [[Siegfried Wagner]] | [[Siegfried Wagner]] | Daniela Thode, Max Roßmann |- | 1927 (ĝis 1931) | ''[[Tristan und Isolde]]'' | Karl Elmendorff (1927 ĝis 1928), [[Arturo Toscanini]] (1930), Wilhelm Furtwängler (1931) | [[Siegfried Wagner]] | Kurt Söhnlein | Daniela Thode, Irma Nierenheim |- | 1930 (ĝis 1931) | ''[[Tannhäuser (opero)|Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg]]'' | [[Arturo Toscanini]] | [[Siegfried Wagner]] | Kurt Söhnlein | Daniela Thode, Irma Nierenheim |- | 1933 (ĝis 1934) | ''[[Die Meistersinger von Nürnberg]]'' | Karl Elmendorff, Heinz Tietjen | Heinz Tietjen | Emil Preetorius | Emil Preetorius, Kurt Palm |- | 1933 (ĝis 1942) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' | Karl Elmendorff (1933 ĝis 1934, 1942), Heinz Tietjen (1934, 1936, 1938 ĝis 1939, 1941), Wilhelm Furtwängler (1936 ĝis 1937), Franz von Hoeßlin (1940) | Heinz Tietjen | Emil Preetorius | Emil Preetorius, Kurt Palm |- | 1934 (ĝis 1936) | ''[[Parsifal]]'' | Franz von Hoeßlin (1934), Richard Strauss (1934), Wilhelm Furtwängler (1936) | Heinz Tietjen | Alfred Roller | Emil Preetorius, Alfred Roller |- | 1936 (ĝis 1937) | ''[[Lohengrin]]'' | Wilhelm Furtwängler (1936), Heinz Tietjen (1936 ĝis 1937) | Heinz Tietjen | Emil Preetorius | Emil Preetorius |- | 1937 (ĝis 1939) | ''[[Parsifal]]'' | Wilhelm Furtwängler (1937), Franz von Hoeßlin (1938 ĝis 1939) | Heinz Tietjen | Wieland Wagner | Alfred Roller, Wieland Wagner |- | 1938 (ĝis 1939) | ''[[Tristan und Isolde]]'' | Karl Elmendorff (1938), Victor von Sabata (1939) | Heinz Tietjen | Emil Preetorius | Emil Preetorius |- | 1939 (ĝis 1942) | ''[[Der Fliegende Holländer]]'' | Karl Elmendorff (1939 ĝis 1941), Richard Kraus (1942) | Heinz Tietjen | Emil Preetorius | Emil Preetorius |- | 1943 (ĝis 1944) | ''[[Die Meistersinger von Nürnberg]]'' | Wilhelm Furtwängler, Hermann Abendroth | Heinz Tietjen | Wieland Wagner | Kurt Palm, Emil Preetorius, Wieland Wagner |- | 1951 (ĝis 1973) | ''[[Parsifal]]'' | Hans Knappertsbusch (1951 ĝis 1952, 1954 ĝis 1964), Clemens Krauss (1953), André Cluytens (1957, 1965), [[Pierre Boulez]] (1966 ĝis 68, 1970), Horst Stein (1969), Eugen Jochum (1971 ĝis 1973) | Wieland Wagner | Wieland Wagner | Charlotte Vocke |- | 1951 (ĝis 1952) | ''[[Die Meistersinger von Nürnberg]]'' | Herbert von Karajan (1951), Hans Knappertsbusch (1951 ĝis 52) | Rudolf Otto Hartmann | Hans C. Reissinger | Margarete Kaulbach |- | 1951 (ĝis 1958) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' | Herbert von Karajan (1951), Hans Knappertsbusch (1951, 1956 ĝis 58), Joseph Keilberth (1952 ĝis 56), Clemens Krauss (1953) | Wieland Wagner | Wieland Wagner | Ingrid Jorissen |- | 1952 (ĝis 1953) | ''[[Tristan und Isolde]]'' | Herbert von Karajan (1952), Eugen Jochum (1953) | Wieland Wagner | Wieland Wagner | Fred Thiel |- | 1953 (ĝis 1954) | ''[[Lohengrin]]'' | Joseph Keilberth (1953 ĝis 1954), Eugen Jochum (1954) | Wolfgang Wagner | Wolfgang Wagner | Fred Thiel |- | 1954 (ĝis 1955) | ''[[Tannhäuser (opero)|Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg]]'' | Joseph Keilberth (1954 ĝis 1955), Eugen Jochum (1954), André Cluytens (1955) | Wieland Wagner | Wieland Wagner | Kurt Palm |- | 1955 (ĝis 1956) | ''[[Der Fliegende Holländer]]'' | Joseph Keilberth (1955 ĝis 56), Hans Knappertsbusch (1955) | Wolfgang Wagner | Wolfgang Wagner | Kurt Palm |- | 1956 (ĝis 1960) | ''[[Die Meistersinger von Nürnberg]]'' | André Cluytens (1956 ĝis 1958), Erich Leinsdorf (1959), Hans Knappertsbusch (1960) | Wieland Wagner | Wieland Wagner | Kurt Palm |- | 1957 (ĝis 1959) | ''[[Tristan und Isolde]]'' | Wolfgang Sawallisch | Wolfgang Wagner | Wolfgang Wagner | Kurt Palm |- | 1958 (ĝis 1962) | ''[[Lohengrin]]'' | André Cluytens (1958), Lovro von Matačić (1959), Heinz Tietjen (1959), Ferdinand Leitner (1960), Lorin Maazel (1960), Wolfgang Sawallisch (1962) | Wieland Wagner | Wieland Wagner | Kurt Palm |- | 1959 (ĝis 1965) | ''[[Der Fliegende Holländer]]'' | Wolfgang Sawallisch (1959 ĝis 1961), Otmar Suitner (1965) | Wieland Wagner | Wieland Wagner | Kurt Palm |- | 1960 (ĝis 1964) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' | Rudolf Kempe (1960 ĝis 63), Berislav Klobucar (1964) | Wolfgang Wagner | Wolfgang Wagner | Kurt Palm |- | 1961 (ĝis 1967) | ''[[Tannhäuser (opero)|Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg]]'' | Wolfgang Sawallisch (1961 ĝis 1962), Otmar Suitner (1964), André Cluytens (1965), Carl Melles (1966), Berislav Klobucar (1967) | Wieland Wagner | Wieland Wagner | Kurt Palm |- | 1962 (ĝis 1970) | ''[[Tristan und Isolde]]'' | Karl Böhm (1962 ĝis 1964, 1966, 1968 ĝis 1970) | Wieland Wagner | Wieland Wagner | Kurt Palm |- | 1963 (ĝis 1964) | ''[[Die Meistersinger von Nürnberg]]'' | Thomas Schippers (1963), Karl Böhm (1964), Robert Heger (1964) | Wieland Wagner | Wieland Wagner | Kurt Palm |- | 1965 (ĝis 1968) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' | Karl Böhm (1965 ĝis 1966; Walküre und Götterdämmerung 1967), Otmar Suitner (1966 ĝis 1967), Lorin Maazel (1968) | Wieland Wagner | Wieland Wagner | Kurt Palm |- | 1967 (ĝis 1972) | ''[[Lohengrin]]'' | Rudolf Kempe (1967), Berislav Klobucar (1967), Alberto Erede (1968), Silvio Varviso (1971 ĝis 1972) | Wolfgang Wagner | Wolfgang Wagner | Kurt Palm |- | 1968 (ĝis 1975) | ''[[Die Meistersinger von Nürnberg]]'' | Berislav Klobucar (1968 ĝis 69), Hans Wallat (1970), Silvio Varviso (1973 ĝis 1974), Heinrich Hollreiser (1975) | Wolfgang Wagner | Wolfgang Wagner | Kurt Palm |- | 1969 (ĝis 1971) | ''[[Der Fliegende Holländer]]'' | Silvio Varviso (1969 ĝis 1970), Karl Böhm (1971), Hans Wallat (1971) | August Everding | Josef Svoboda | Jörg Zimmermann |- | 1970 (ĝis 1975) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' | Horst Stein | Wolfgang Wagner | Wolfgang Wagner | Kurt Palm |- | 1972 (ĝis 1978) | ''[[Tannhäuser (opero)|Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg]]'' | Erich Leinsdorf (1972), Horst Stein (1972 ĝis 1973), Heinrich Hollreiser (1973 ĝis 1974), Colin Davis (1977 ĝis 1978) | Götz Friedrich | Jürgen Rose | Jürgen Rose |- | 1974 (ĝis 1977) | ''[[Tristan und Isolde]]'' | Carlos Kleiber (1974 ĝis 1976), Horst Stein (1977) | August Everding | Josef Svoboda | Reinhard Heinrich |- | 1975 (ĝis 1981) | ''[[Parsifal]]'' | Horst Stein (1975 ĝis 1981), Hans Zender (1975) | Wolfgang Wagner | Wolfgang Wagner | Reinhard Heinrich |- | 1976 (ĝis 1980) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' („centjara jubileo“) | [[Pierre Boulez]] | [[Patrice Chéreau]] | Richard Peduzzi | Jaques Schmidt |- | 1978 (ĝis 1985) | ''[[Der Fliegende Holländer]]'' | Dennis Russell Davies (1978 ĝis 1980), Peter Schneider (1981 ĝis 1982), Woldemar Nelsson (1984 ĝis 1985) | Harry Kupfer | Peter Sykora | Reinhard Heinrich |- | 1979 (ĝis 1982) | ''[[Lohengrin]]'' | Edo von Waart (1979), Woldemar Nelsson (1980 ĝis 1982) | Götz Friedrich | Günther Uecker | Frida Parmeggiani |- | 1981 (ĝis 1987) | ''[[Tristan und Isolde]]'' | Daniel Barenboim | Jean-Pierre Ponnelle | Jean-Pierre Ponnelle | Jean-Pierre Ponnelle |- | 1981 (ĝis 1988) | ''[[Die Meistersinger von Nürnberg]]'' | Mark Elder (1981), Horst Stein (1982 ĝis 1984, 1986), Michael Schønwandt (1987 ĝis 88) | Wolfgang Wagner | Wolfgang Wagner | Reinhard Heinrich |- | 1982 (ĝis 1988) | ''[[Parsifal]]'' | James Levine (1982 ĝis 1986, 1988), Daniel Barenboim (1987) | Götz Friedrich | Andreas Reinhardt | Andreas Reinhardt |- | 1983 (ĝis 1986) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' | Georg Solti (1983), Peter Schneider (1984 ĝis 1986) | Peter Hall | William Dudley | William Dudley |- | 1985 (ĝis 1995) | ''[[Tannhäuser (opero)|Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg]]'' | Giuseppe Sinopoli | Wolfgang Wagner | Wolfgang Wagner | Reinhard Heinrich |- | 1987 (ĝis 1993) | ''[[Lohengrin]]'' | Peter Schneider | Werner Herzog | Henning von Gierke | Henning von Gierke |- | 1988 (ĝis 1992) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' | Daniel Barenboim | Harry Kupfer | Hans Schavernoch | Reinhard Heinrich |- | 1989 (ĝis 2001) | ''[[Parsifal]]'' | James Levine (1989 ĝis 1993), Giuseppe Sinopoli (1994 ĝis 1999), Christoph Eschenbach (2000), Christian Thielemann (2001) | Wolfgang Wagner | Wolfgang Wagner | Reinhard Heinrich |- | 1990 (ĝis 1999) | ''[[Der Fliegende Holländer]]'' | Giuseppe Sinopoli (1990 ĝis 1993), Peter Schneider (1994, 1998 ĝis 1999) | Dieter Dorn | Jürgen Rose | Jürgen Rose |- | 1993 (ĝis 1999) | ''[[Tristan und Isolde]]'' | Daniel Barenboim | Heiner Müller | Erich Wonder | Yōji Yamamoto |- | 1994 (ĝis 1999) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' | James Levine | Alfred Kirchner | Rosalie | Rosalie |- | 1996 (ĝis 2002) | ''[[Die Meistersinger von Nürnberg]]'' | Daniel Barenboim (1996 ĝis 1999), Christian Thielemann (2000 ĝis 2002) | Wolfgang Wagner | Wolfgang Wagner | Reinhard Heinrich |- | 1999 (ĝis 2005) | ''[[Lohengrin]]'' | Antonio Pappano (1999 ĝis 2001), Andrew Davis (2002 ĝis 2003), Peter Schneider (2005) | Keith Warner | Stefanos Lazaridis | Sue Blane |- | 2000 (ĝis 2004) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' | Giuseppe Sinopoli (2000), Ádám Fischer (2001 ĝis 2004) | Jürgen Flimm | Erich Wonder | Florence von Gerkan |- | 2002 (ĝis 2007) | ''[[Tannhäuser (opero)|Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg]]'' | Christian Thielemann (2002 ĝis 2005), Christoph Ulrich Meier (2007) | Philippe Arlaud | Philippe Arlaud | Carin Bartels |- | 2003 (ĝis 2006) | ''[[Der Fliegende Holländer]]'' | Marc Albrecht | Claus Guth | Christian Schmidt | Christian Schmidt |- | 2004 (ĝis 2007) | ''[[Parsifal]]'' | [[Pierre Boulez]] (2004 ĝis 2005), Ádám Fischer (2006 ĝis 2007) | Christoph Schlingensief | Daniel Angermayr, Thomas Goerge | Tabea Braun |- | 2005 (ĝis kiam?) | ''[[Tristan und Isolde]]'' | Eiji Oue (2005), Peter Schneider (2006, 2008) | Christoph Marthaler | Anna Viebrock | Anna Viebrock |- | 2006 (ĝis kiam?) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]'' | Christian Thielemann | Tankred Dorst | Frank Philipp Schlößmann | Bernd Ernst Skodzig |- | 2007 (ĝis kiam?) | ''[[Die Meistersinger von Nürnberg]]'' | Sebastian Weigle | Katharina Wagner | Tilo Steffens | Michaela Barth |- | 2008 (ĝis kiam?) | ''[[Parsifal]]'' | Daniele Gatti | Stefan Herheim | Heike Scheele | Gesine Völlm |- | 2010 (ĝis kiam?) | ''Lohengrin'' | Andris Nelsons | Hans Neuenfels | Reinhard von der Thannen | Reinhard von der Thannen |- | 2011 (ĝis kiam?) | ''[[Tannhäuser (opero)|Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg]]'' | Thomas Hengelbrock<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.morgenpost.de/printarchiv/kultur/article161064/Eine_verraeterische_Operndiva.html |titolo=germanlingva artikolo en la gazeto "Morgenpost": "Perfida opersolistino" |alirdato=2009-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130729111347/http://www.morgenpost.de/printarchiv/kultur/article161064/Eine_verraeterische_Operndiva.html |arkivdato=2013-07-29 }}</ref> | Sebastian Baumgarten<ref>[http://de.news.yahoo.com/dpa2/20080430/ten-wie-geht-es-weiter-auf-dem-grnen-hge-9a59114.html germanlingva artikolo en la retejo "yahoo.de": "Kiel pluokazas sur la Verda Monteto?"]</ref> | | |- | 2012 (ĝis kiam?) | ''[[Der Fliegende Holländer]]''<ref name="welt">[http://www.welt.de/welt_print/arti2252029/.html artikolo en la gazeto "Welt"]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | Christian Thielemann<ref name="morgenpost">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.morgenpost.de/printarchiv/kultur/article737852/Maezene_Finanzielle_Situation_in_Bayreuth_sehr_angespannt.html |titolo=artikolo en la gazeto "Morgenpost": Financa situacio en Bayreuth tre tensia" |alirdato=2009-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130729114803/http://www.morgenpost.de/printarchiv/kultur/article737852/Maezene_Finanzielle_Situation_in_Bayreuth_sehr_angespannt.html |arkivdato=2013-07-29 }}</ref> | | | |- | 2013 (ĝis kiam?) | ''[[La Ringo de la Nibelungo|Der Ring des Nibelungen]]''<ref name="welt"/> | | | | |- | 2015 (ĝis kiam?) | ''[[Tristan und Isolde]]''<ref name="welt"/> | Christian Thielemann<ref name="morgenpost"/> | Katharina Wagner<ref name="morgenpost"/> | | |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bayreuther-festspiele.de/ oficiala retejo de la festivalo de Bayreuth]({{de}})({{en}}) * [http://www.festspiele.de/ festivala retejo de la gazeto "Nordbayerischer Kurier"]({{de}}) * [http://www.freunde-bayreuth.org/ retejo de la "Societo de la Amikoj de Bayreuth"]({{de}}) {{Koord|49|57|34.5|N|11|34|46.5|O |montru=inline|type:landmark_region:DE-BY_dim:500}} {{-}} {{Leginda|2016|08|28}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Festivaloj]] [[Kategorio:Richard Wagner]] [[Kategorio:Bayreuth]] [[Kategorio:Kulturo de Bavario]] [[Kategorio:Kulturo de Germanio]] 93jq9e72a427orzvpp1krckgr7ubqre 0 282267 9419733 9181135 2026-07-03T20:39:10Z Sj1mor 12103 9419733 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''La ringo de la Nibelungo''' – [[germane]] ''Der Ring des Nibelungen'' – estas ciklo el kvar [[opero]]j de [[Richard Wagner]], kiuj ekestis inter la jaroj [[1851]] kaj [[1874]]. En aŭgusto [[1876]] unuafoje la tuta kvar-opera ciklo sub la gvido de la dirigento [[Hans Richter (dirigento)|Hans Richter]] estis surscenigita en la [[festivalejo de Bayreuth]].[[Dosiero:Siegfried.jpg|eta|''Siegfried'' (Heinrich Gudehus) forĝas la glavon ''Notung''.]]La ciklo konsistas el la operoj * ''La Rejna Oro'' – germane ''[[Das Rheingold]]'' („antaŭa vespero“) * ''La [[Valkirio]]'' – germane ''[[Die Walküre]]'' („unua tago“) * ''[[Siegfried (opero)|Siegfried]]'' („dua tago“) * ''Krepusko de la Dioj'' – germane [[Götterdämmerung (opero)|Götterdämmerung]]'' („tria tago“) Jam en la jaro [[1848]] Richard Wagner verkis prozan koncepton sub la titolo „[[Nibelunga sagao|Die Nibelungensage]]“. Jam en tiu koncepto li ligis la heroan legendon kaj pliajn mitojn el la [[ĝermana mitologio]] al "monda dramo" de giganta amplekso. Tamen la origina plano nur estis la drama kaj muzika prilaboro de la legendo pri la morto de la ĝermana heroo ''[[Siegfried]]'', venkinto de drako. Kiam li finis la tekstaron por estonta opero de la titolo ''Siegfrieds Tod'' ("la morto de Siegfried"), li ekkonis ke tro da ĉirkaŭaj mitologiaj kaj legendaj informoj mankis en la verko. Li tial verkis aldonan unuan parton, ''Der junge Siegfried'' ("la juna Siegfried""), sed tamen restis multaj malklaraĵoj. Por pli bone klarigi la historion, li tiam ankoraŭ antaŭenŝovis la [[Prahistorio|antaŭhistoriojn]] ''Das Rheingold'' (origina titolo: „Der Raub des Rheingoldes“, "La Rejna Oro" respektive La Rabo de la Rejna Oro") kaj ''Die Walküre'' ("La Valkirio"). Post verko de la tekstaro "de la fino al la komenco", li sekve komponis la korespondan operan muzikon en la ĝusta sinsekvo kun [[gvidmotivo]], de la unua ĝis la kvara opero de la ciklo. La mitologian mondon de la ĝermanaj dioj la komponisto prenas kiel modelon por kritika interpreto de la homa societo. "Ringo" kaj "oro" (kiuj ĉi tie simboligas potencon kaj kapitalon), traktatoj, la ribelo kaj la fiasko de heroo, la monda pereo en incendio - jen laŭ la komponisto la cikle ripetiĝantaj, ĉiuepokaj mitaj temoj. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.richard-wagner-werkstatt.com/ring/ aŭda prezento de la gvidaj operaj melodioj] * [http://www.richard-wagner-werkstatt.com/texte/?W=Ring/ tekstaro kun indikoj pri gvidaj motivoj kaj scenoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160325190333/http://richard-wagner-werkstatt.com/texte/?w=ring%2F |date=2016-03-25 }} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ringo de la Nibelungo, La}} [[Kategorio:La ringo de la Nibelungo| ]] [[Kategorio:Operoj de Richard Wagner]] [[Kategorio:Germanlingvaj operoj]] [[Kategorio:Ĝermana mitologio]] egradgedjj73o96ycqtbrc5ata6kat5 0 288193 9419964 9153470 2026-07-04T06:22:57Z Sj1mor 12103 9419964 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadila akcidento |Nomo = Yemenia Air 626 |Dosiero = Yemenia Airbus A310 F-OHPR.jpg |Nomo de dosiero =Airbus A310 de Yemenia Air<br /> |Ĝenerala informo = |Dato = {{daton|30|junio|2009}} |Tempo = ĉ. 22:51 [[UTC]] |Karaktero = Falo sur akvon de flugnivelo |Kaŭzo =nekonata |Loko = [[Hinda Oceano]] |Latitudo=11/18/59.34/S |Longitudo=43/19/37.15/E |Regiono-ISO=KM |Flugo =IY626 |Punkto de ekflugo = [[Sanao]] |Punkto de alflugo = [[Moroni]] |Pereintoj = 152 (konfirmita) |Vunditoj =1 |Flugilo |Tipo = [[Airbus 310-300]] |Flugkompanio = [[Yemenia Air]] |Flanka numero = 7O-ADJ |Dato de produktado = |Pasaĝeroj =142 |Aviadilanoj =11 |Postvivintoj =1 }} '''Flugo 626 de Yemenia Air''' akcidentis je la {{dato|30|junio|2009}} super [[Hinda Oceano]], ekfluginte el [[Sanao]] ([[Jemeno]]) al [[Listo de flughavenoj de Komoroj|Internacia Flughaveno Prince Said Ibrahim]] en [[Moroni]] ([[Komoroj]]). == La katastrofo == La {{daton|29|junio}} la aviadilo [[Airbus A330-200]] (la flugo IY749) ekflugis el [[Parizo]] ([[Francio]]) kaj faris interan alteriĝon en [[Marsejlo]], kie estas plej granda en Francio komunumo de komoranoj. Tie eniris la avion pliaj pasaĝeroj. Poste ĝi havis similan alteriĝon en Sanao kaj elflugis al Komoroj. La 30-an de junio je 2:30 loka tempo ĝi devis alteriĝis en Moroni. La aviadilo malaperis surde ekranoj de radaroj la 30-an de junio je 1:50 loka tempo (la 29-an de junio je 22:50 [[UTC]]), kiam ĝi troviĝas ĉ. je 50 km de marbordo, antaŭ 40 minutoj la fino de la flugo. La loka polico informis, ke ne havas rimedojn por serĉado.<ref>[http://www.radiomayak.ru/doc.html?id=135805&cid= У Коморских островов нет сил на поиски А-310] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090803094203/http://www.radiomayak.ru/doc.html?id=135805&cid= |date=2009-08-03 }} {{ru}}</ref> Tamen por tiu estis mobilizitaj civilaj kaj militistaj ŝipoj, kvankam la agadojn malhelpas malbona vetero.<ref>[http://www.vz.ru/news/2009/6/30/302362.html На борту упавшего на Коморах самолета A-310 находились 153 человека] {{ru}}</ref> Inter la pasaĝeroj estis civitanoj de Francio kaj Komoroj.<ref>[http://www.gazeta.ru/news/lenta/2009/06/30/n_1377342.shtml На борту упавшего возле Комор самолета были французы и коморцы] {{ru}}</ref> Al loko de la akcidento elflugis 2 francaj aviadiloj.<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=297501 Лайнер рухнул в Индийский океан за 15 минут до посадки] {{ru}}</ref> == Serĉado de postvivintoj == Baldaŭ post la akcidento je 16-17 [[marmejlo]]j de Moroni estis trovitaj rompaĵoj de la avio kaj la korpoj de tri pereintoj.<ref>[http://www.rian.ru/incidents/20090630/175855379.html Тела погибших обнаружены на месте крушения йеменского самолета А310] {{ru}}</ref> La {{daton|7|julio}} oficialuloj de [[Tanzanio]] informis pri la trovo ĉe la bordo de la insulo [[Mafia (Tanzanio)|Mafia]], troviĝata nord-okcidente de la loko de la falo de la aviadilo, 13 korpoj de pereintoj kaj rompaĵoj de [[fuzelaĝo]], la foteloj el la avio ktp. Korpoj estis senditaj al ekspertizo, sed plej verŝajne tiuj apartenas al pasaĝeroj de la Flugo 626.<ref>[http://lenta.ru/news/2009/07/08/tanzania/ У побережья Танзании найдены тела пассажиров йеменского самолета] {{ru}}</ref><ref>[http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L7452206.htm Bodies, plane wreckage found off Tanzania-official] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090715110355/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L7452206.htm |date=2009-07-15 }} {{en}}</ref> La {{daton|9|julio}} aperis la informo pri eltrovado ĉe sama loko de pliaj 9 korpoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2009/07/09/yemenia/ К берегам Танзании прибило девять тел пассажиров аэробуса A310] {{ru}}</ref> La {{daton|10|julio}} oni komunikis ke restoj, pli malfrue trovitaj ĉe marbordo de Komoroj, apartenas balenoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2009/07/10/whales/ Останки китов приняли за тела пассажиров аэробуса A-310] {{ru}}</ref> === Malveraj esperoj === Poste aperis la informo, ke la katastrofon postvivs unu 5-jaraĝa knabo.<ref name="mal">[https://web.archive.org/web/20090706133601/http://www.gzt.ru/topnews/accidents/246581.html Из аэробуса выбрался лишь маленький мальчик] {{ru}}</ref><ref name="airb">[http://www.rian.ru/incidents/20090630/175892430.html Разбившийся йеменский А310 прошел полную проверку в мае этого года] {{ru}}</ref> Vespere aperis la informo, ke en la loko de la katastrofo savistoj trovis la postvivintan aviadilestron Ĥalid Haĝeb.<ref>[http://lenta.ru/news/2009/06/30/captain/ Капитан разбившегося йеменского аэробуса найден живым] {{ru}}</ref><ref>[http://www.yemenpost.net/Detail123456789.aspx?ID=3&SubID=981&MainCat=3 Update4: Eight Nationals known; Captian & Five Years Old Child Found Alive in Yemenia Passenger Plane Crash into Indian Ocean] {{en}}</ref> [[Yemen Post]] informis ankaŭ, ke jam estis trovitaj kaj rekonitaj kelkdekoj da korpoj de pereintoj.<ref>[http://www.interfax.ru/society/news.asp?id=87885 Капитан лайнера, разбившегося в Индийском океане, выжил] {{ru}}</ref> === La savo de Bahia Bakari === Vespere la 30-an de junio la telekompanio [[CBS]] informis, referencinte al Paŝida Abdulaĥ, la kunlaboranto de la Komora operacia centro, ke vere estis savita 12-jaraĝa junulino (unue oni informis, ke ŝi havis 14 jarojn).<ref>[http://www.rian.ru/incidents/20090630/175930967.html CBS опровергла информацию о спасении ребенка при крушении A310] {{ru}}</ref> Tiu okaziĝis Bahia Bakari, la naskiĝintino de la komunumo Niumadzaĥa (Komoroj), kiu lastatempe loĝis kun siaj gepatroj en Marsejlo, kie la aviadilo havis interan alteriĝon dum la flugo. Ŝi flugis al Komoroj kun sia patrino. Savistoj trovis la junulinon sur akvo, inter rompaĵoj kaj korpoj de pereintoj. Ŝi surhavis [[naĝozono]]n.<ref>[http://www.newsru.com/world/01jul2009/crash.html Обнаружен один из "черных ящиков" А-310, упавшего в Индийский океан] {{ru}}</ref> La junulino havis la brulvundojn de la genuoj, la frakturon de la klaviklo, kontuzoj laŭ tutan korpon kaj post la restado sur akvo dum 13 horoj ŝi havis grandan malvarmigon de la korpo.<ref>[http://www.1tv.ru/news/world/146832 В телеэфире появилось первое интервью чудом спасшейся в авиакатастрофе у Комор] {{ru}}</ref> Kiam oni ĵetis al ŝi [[savbuo]]n, ŝi tiun ne povis preni. Savistoj estis devigitaj naĝi pli proksime kaj elprenis la junulinon el akvo. Tamen ŝi ekpovis paroli kun kuracistoj kaj diri sian nomon.<ref>[http://www.rg.ru/2009/07/01/samolet310-site.html Проклятый маршрут] {{ru}}</ref> Kasim Bakari, la patro de Bahia, unue decidis flugi al Komoroj por viziti la filinon kaj atendi la malkaŝon de la korpo de sian edzinon.<ref>[http://lenta.ru/news/2009/07/01/bahia/ Выжившую пассажирку A310-300 выбросило из самолета при приводнении] {{ru}}</ref><ref>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/2510027/Baya-Bakari-who-survive-a-plane-crash-on-a-Yemen-airliner-could-not-swim.html Plane crash girl 'couldn't swim'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090704131926/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/2510027/Baya-Bakari-who-survive-a-plane-crash-on-a-Yemen-airliner-could-not-swim.html |date=2009-07-04 }} {{en}}</ref><ref>[http://www.watoday.com.au/breaking-news-world/yemeni-jet-crash-survivor-doing-well-20090701-d50z.html Yemeni jet crash survivor 'doing well'] {{en}}</ref> Tamen la 1-an de julio la junulino mem alflugis en Francio, al ŝia patro. Ŝi rakontis, ke la aviadilo fordronis kaj ŝi aŭdis la kriojn de homoj.<ref>[http://www.regnum.ru/news/1181658.html Как девочка выжила в катастрофе Airbus А310: эксперты] {{ru}}</ref> == Serĉado de nigraj skatoloj == La {{daton|1|julio}} je 12:30 UTC la serĉada grupo malkovris unu el nigraj skatoloj de la akcidentita aviadilo, kiu troviĝas je 40 km de marbordo de la insulo [[Granda Komoro]] (la oficiala nomo — ''Ngaziĝa'').<ref>[http://www.rian.ru/incidents/20090701/175975026.html Обнаружен "черный ящик" разбившегося йеменского А310] {{ru}}</ref> Vespere tiun informon estis refutita — savistoj konfuzis signalojn de la akcidentaj radiosignaliloj el la disrompiĝinta aviadilo.<ref>[http://lenta.ru/news/2009/07/01/beacon/ "Черные ящики" с разбившегося А310 перепутали с радиомаяком] {{ru}}</ref> La {{daton|5|julio}} aperis la informo, ke serĉistoj detektis la signalojn de nigraj skatoloj de la aviadilo.<ref>[http://lenta.ru/news/2009/07/05/signal/ Спасатели запеленговали сигналы "черных ящиков" йеменского аэробуса] {{ru}}</ref> La {{daton|11|junio}} [[Aĥmed Abdala Mohamed Sambi]], la prezidanto de Komoroj, petis Francion plifortigu serĉadon de nigraj skatoloj.<ref>[http://www.interfax.ru/society/news.asp?id=89750 Коморские острова просят помощи у Франции в поиске "черных ящиков" разбившегося авиалайнера] {{ru}}</ref> == La pasaĝeroj == 66 el 142 pasaĝeroj estis civitanoj de [[Francio]]. Inter ili estis multe da naskiĝintoj de Komoroj. En la flugo estis multe da infanoj, inkluzive 3 antaŭlernantoj, ĉar en Francio ĵus komenciĝis la lernejaj ferioj kaj infanoj revenis al hejmoj. Krome la {{daton|6|julio}} en Komoroj festos la [[Tago de la sendependeco de Komoroj|Tagon de la sendependeco]].<ref name="mal"/> La 1-an de julio Yemenia Air permesis elpagi al familioj de pereintoj kompensojn po 20 miloj da eŭroj. Ankaŭ la flugkompanio decidis repagi flugojn al Moroni por unu ano de ĉiu familio.<ref>[http://www.rian.ru/society/20090701/176016870.html Yemenia выплатит компенсацию семьям погибших в авиакатастрофе А310] {{ru}}</ref> == Kaŭzoj de la katastrofo: versioj == La atestantoj vidis, kiel la aviadilo unue ekiris al alteriĝo kaj poste malaperis. "Mi vidis, ke la aviadilo alteriĝas kaj poste denove forflugas. Mi ne povis kompreni tion", — diris Humed Msejdi, la eks-ministro de defendo de Komoroj, kiu alveturis en flughaveno por renkonti la bopatrinon. "Al mi ŝajnas, ke la aviadilo ekhavis la problemojn pri la alteriĝo. Ties motoro eligis strangan bruon", — rakontis Mohamed Jahja, la eks-ĉefo de la civila aviado de Komoroj. La atentanto Musa Boina ankaŭ komunikis, ke ŝi vidis, kiel la aviadilo penis alteriĝi.<ref>[http://www.rian.ru/incidents/20090630/175912084.html А310 разбился у Коморских островов при заходе на посадку - очевидцы] {{ru}}</ref> === Difekteco de la aviadilo === El [[Parizo]] la pasaĝeroj ekflugis en moderna [[Airbus 330-200]], tamen en Sanao ili transiris en pli malnova [[Airbus 310-300]]. La akcidentita aviadilo estis ekspluatita ekde 1990. Ekde 1999 ĝi apartenas de [[Yemenia Air]]. Ĝis momento de la katastrofo la avio havis 51,9 milojn da horoj de flugado.<ref name="mal"/> [[Ĥaled Ibrahim al-Vazir]], la ministro pri transporto de Jemeno, diris, ke en majo tiu aviadilo havis plenan teknikan inspektadon sub la observado de reprezentantoj de la kompanio [[Airbus]].<ref name="airb"/> Tamen laŭ vortoj de [[Dominique Bussereau]], la franca ministro pri transporto, dum la inspektado, kiun okazigis la Administrejo de civila aviado de Francio en 2007, estis trovitaj kelkaj difektoj. La francaj fakuloj ne plu inspektis tiun aviadilon kaj ĝi ne plu flugis inter la avia spaco de la lando. "La flugkompanio ne estis enregistrita nigran liston, sed ĝi iĝis la objekto de la skrupula observado de nia flanko", — diris la ministro. Baldaŭ la flugkompanio devos esti kontrolita en la Komitato de sekureco de la [[Eŭropa Unio]].<ref name="mal"/> La 30-an de junio, post la informo pri la akcidento, Antonio Taĝani, la komisaro de la Eŭropa komisiono pri transporto, proponis krei la unuecan liston de flugkompanioj, kies aviadiloj ne respondas al postuloj de la sekureco. Simila "nigra listo" jam ekzistas en Eŭropa Unio.<ref name="vet">[http://www.vesti.ru/doc.html?id=297750 В катастрофе "Аэробуса" могли выжить несколько человек] {{ru}}</ref> "Kiam oni alflugas al Sanao, ĉiujn transsidigis al malgranda aviadilo. Kaj ĝenerale oni sentas sin kvazaŭ veturus en kamiono. Kiam mi flugis, mi ne sidis — staris eĉ ĝis Moroni. Pasaĝeroj eĉ ne unu fojo petis potencojn decidu demandon pri Yemenia Air. Neniu okazas! Al ni respondas: se vi volas flugi — eniru avion, se ne — serĉu alian flugon", — diris Moĥamed Ali, kies parenco flugis en la akcidentita aviadilo.<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=297617 Крушение "Аэробуса" - предсказуемая трагедия] {{ru}}</ref> === Malbonaj veteraj kondiĉoj === Momente la katastrofo la [[rapido de vento]] atingis 61 kilometrojn hore.<ref name="vet"/> == Reagoj == La {{daton|1|julio}} naskiĝintoj de Komoroj blokis en la [[flughaveno Roissy-Charles-de-Gaulle]] (Parizo) la starton de la flugo de [[Yemenia Air]], protestante kontraŭ malbona stato de aviadiloj de la flugkompanio.<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=297902 Выходцы с Комор блокировали отправку самолета Yemenia Airways] {{ru}}</ref> La {{daton|3|julio}} la prezidanto de Komoroj [[Aĥmed Abdala Sambi]] deklaris la nacian funebron por 30 tagoj.<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=298610 На Коморах объявлен 30-дневный траур] {{ru}}</ref> La {{daton|7|julio}} Yemenia Air minacis Airbus rezignos aĉetadon de 10 aviadiloj de tiu kompanio. Tion kaŭzis la multaj akuzoj al la flugkompanio kaj foresto de subteno deflanke Airbus.<ref>[http://www.baltinfo.ru/news/Aviakompaniya-Yemenia-otkazyvaetsya-pokupat-samolety-Airbus--93613 Авиакомпания Yemenia отказывается покупать самолеты Airbus]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ru}}</ref> Tamen la {{daton|14|julio}} oni eksciite ke la Eŭropa Unio ne enportis Yemenia Air en "nigran liston".<ref>[http://www.svobodanews.ru/archive/ru_news_zone/20090714/17/17.html?id=1776840 Наложен запрет на полеты в ЕС почти всех авиакомпаний Казахстана] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090718163429/http://www.svobodanews.ru/archive/ru_news_zone/20090714/17/17.html?id=1776840 |date=2009-07-18 }} {{ru}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Katastrofoj ĉe aviado]] * [[Flugo 961 de Ethiopian Airlines]] — ankaŭ disrompiĝis apud Komoroj, en 1996. == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Aviadilaj akcidentoj en 2009]] asq9fd0z0yt0ujl6ax3mluk3ihq10ys 0 288369 9419808 9272970 2026-07-03T21:32:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419808 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milito | kunpuŝiĝo = Kosova Milito | konflikto = parto de la [[jugoslaviaj militoj]] - neakcepto de la traktato de Rambouillet fare de la federacia respubliko [[Jugoslavio]] | dosiero = [[Dosiero:Kosovo War header.jpg|300px]] | komento = | daŭro = 28-a de februaro 1998 ĝis la 10-a de junio 1999 | loko = federacia respubliko [[Jugoslavio]], [[Kosovo]] | rezulto = venko de la internacia organizaĵo [[NATO]], [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]]-administrado kaj armea okupado de la regiono Kosovo pere de la internacia soldataro [[KFOR]] | flanko1 = [[Dosiero:Emblemo de UÇK.svg|15px]] [[UÇK]] kaj [[Dosiero:Flag of NATO.svg|20px]] [[NATO]] | flanko2 = [[Dosiero:Flago-de-Serbio-kaj-Montenegro.svg|20px]] federacia respubliko [[Jugoslavio]] kaj [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|20px]] volontuloj el [[Rusio]]<ref>[http://otvaga2004.narod.ru/publ_w5/016_war.htm ВОЙНА. Добровольцы в Косово]</ref> |komandanto1 = [[Dosiero:Emblemo de UÇK.svg|12px]] [[Agim Çeku]] <br /> [[Dosiero:Emblemo de UÇK.svg|12px]] [[Hashim Thaçi]] <br /> [[Dosiero:Flag of NATO.svg|16px]] [[Wesley Clark]] <br /> [[Dosiero:Flag of NATO.svg|16px]] [[Javier Solana]] |komandanto2 = [[Dosiero:Flago-de-Serbio-kaj-Montenegro.svg|20px]] [[Slobodan Milošević]] <br /> [[Dosiero:Flago-de-Serbio-kaj-Montenegro.svg|20px]] [[Dragoljub Ojdanić]] <br /> [[Dosiero:Flago-de-Serbio-kaj-Montenegro.svg|20px]] [[Nebojša Pavković]] <br /> [[Dosiero:Flago-de-Serbio-kaj-Montenegro.svg|20px]] [[Vladimir Lazarević]] | forto1 = <!--[[Dosiero:Emblemo de UÇK.svg|25px]] -->maksimume 25.000 batalintoj | forto2 = [[Dosiero:Flago-de-Serbio-kaj-Montenegro.svg|20px]] 114.000 soldatoj <br /> [[Dosiero:Flago-de-Serbio-kaj-Montenegro.svg|20px]] 20.000 policanoj | perdoj1 = cifero nekonata | perdoj2 = cifero nekonata }} La '''Kosova Milito''' okazis inter la [[24-a de marto]] kaj la [[10-a de junio]] [[1999]] pri la provinco [[Kosovo]], inter koalicio de internacia soldataro de la organizaĵo [[NATO]], gvidita de la armeo de [[Usono]], unuflanke kaj la armeo de la federacia respubliko [[Jugoslavio]] aliflanke. Antaŭe jam ekde la komenco de [[1998]] ekzistis armitaj konfliktoj inter la separisma kosova organizaĵo [[UÇK]] kaj la armeo de la ŝtato Jugoslavio en sia tiutempa formo (praktike de [[Serbio]]). La armea interveno de la organizaĵo NATO okazis sen mandato de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj estis reago al agoj de la jugoslava (serbia) armeo kontraŭaj al la [[homaj rajtoj]] en la regiono. La jugoslava armeo siatempe havis la vidpunkton kontraŭbatali la organizaĵon [[UÇK]], kiu ekde la jaro [[1997]] laŭ starpunkto de la jugoslava registaro per terorismaj rimedoj agis en la regiono. Klaras ke la tiutempe serbia provinco [[Kosovo]] estas precipe loĝata de [[albanoj]]. La jugoslava registaro neis esti perfortinta la homajn rajtojn en la regiono, sed mem konfesis fortajn [[separismo|separismajn]] tendencojn inter granda parto de la albanoj en Kosovo, kiujn parto de tiuj albanoj substrekus per terorismaj rimedoj kaj kiuj el serbia vidpunkto devus esti kontraŭbatalataj. La internacia soldataro de la organizaĵo NATO batalis en la milito nur per armeaj aviadiloj, sen tankoj aŭ aliaj armeaj unuoj surteraj. Komence flanke de la NATO batalis 430 armeaj aviadiloj, sed pro la neantaŭvidite longa batalado tamen ĝis la militofino iom pli ol 1200 armeaj aviadiloj el 14 NATO-membroŝtatoj devis esti aktivigitaj. La rezulto de la milito estis, ke laŭ la Rezolucio 1244 de la [[Sekureca Konsilio de la Unuiĝintaj Nacioj]] internacia administrado de la provinco fare de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] estis starigita, kaj samtempe la aparteno de la regiono al la ŝtato federacia respubliko Jugoslavio estis konfirmita.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mfa.gov.rs/Foreinframe1.htm |titolo=Rezolucio 1244 adoptita fare de la Sekureca Konsilio de la Unuiĝintaj Nacioj en sia 4011-a kunveno la 10-an de junio 1999 |alirdato=2012-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120211113930/http://www.mfa.gov.rs/Foreinframe1.htm |arkivdato=2012-02-11 }}</ref> == Fonoj == === Antaŭhistorio === En 1878 Serbio kaj Montenegro kadre de la [[Berlina Kongreso]] ricevis la ŝtatan sendependecon, Kosovo kaj [[Albanio]] kontraŭe restis en la [[Otomana Imperio]]. Dum la du [[Balkanaj militoj|Balkanaj Militoj]] de la jaroj 1912 kaj 1913 la ŝtato Serbio konkeris kaj aneksis la regionon Kosovo, kaj Albanio ricevis la ŝtatan sendependecon. En 1945 Kosovo iĝis parto de la Federacia Popola Respubliko Jugoslavio, respektive ekde 1963 en la [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio|Socialisma Federacia Respubliko Jugoslavio]], ricevante la statuton de aŭtonoma provinco ene de la Respubliko Serbio. Dum la [[1960-aj jaroj]] [[Adem Demaçi]] konsideriĝis gvida persono de la albana rezisto kontraŭ la serbia okupado en Kosovo. Per plurŝtupa malcentrigo de la administrado de la provinco, la jugoslavia ŝtata prezidento [[Josip Broz Tito]] sekve sukcesis dumtempe trankviligi la interetnajn tensiojn en la regiono. En [[1974]] la regiono Kosovo (kiel ankaŭ [[Vojvodino]]) ricevis ampleksajn aŭtonomiajn rajtojn kaj certagradan memadministradon. En [[1981]] albanoj en Kosovo por sia hejmregiono postulis la statuson de respubliko ene de la jugoslavia federacio, kaj sekve ekestis fortaj armitaj konfliktoj inter provincaj albanoj kaj la jugoslavia armeo, kaj la jugoslavia armeo decidis pri milita stato en la regiono. Fine la ribelo estis sufokigita. === Malinstalo de la aŭtonomio de la regiono Kosovo === La 28-an de marto 1989 la serbia parlamento malinstalis la aŭtonomion de la regiono Kosovo, malatentante la jugoslavian federacian konstitucion de 1974. Dum la sekvaj monatoj la jugoslavia ŝtata prezidento [[Slobodan Milošević]] ordonis la malinstalon de la parlamento kaj registaro de Kosovo, nomante tion "kontraŭburokratia revolucio", kaj liaj ordonoj estis plenumitaj. Preskaŭ ĉiuj albanoj, kiuj ĝis tiam havis publikajn postenojn en Jugoslavio, estis senpostenigitaj kaj anstataŭigitaj per anoj de la serba etno. Dum la [[disfalo de Jugoslavio]] septembre 1991 post sekreta referendumo proklamiĝis la "Respubliko Kosova", kiu internacie ricevis nur agnoskon de la ŝtato Albanio. Establiĝis [[kvazaŭŝtato|kvazaŭŝtataj]], neoficialaj administraj strukturoj. Ekde tiam multaj el la albanoj de la regiono per [[pasiva rezisto]] provis atentigi la mondan atenton pri siaj separismaj deziroj. En [[1992]] la kosovaj albanoj elektis la verkiston [[Ibrahim Rugova]] prezidento de la „Respubliko Kosova”. Dum la [[Bosnia Milito]] la NATO-soldataro en 1995 unuafoje aplikigis fortajn elaerajn atakojn, por devigi la bosnian-serbian armeon (''Vojska Republike Srpske'') respektigi la protektajn zonojn de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Sekve ekestis la [[traktato de Dayton]] kaj la poziciigo de NATO-soldataroj en [[Bosnio kaj Hercegovino]]. La paca rezisto en Kosovo al la rezistantaj albanlingvanoj ŝajnis pli kaj pli sensukcesa, kaj en 1996 formiĝis la UÇK por komenci armitan bataladon. La plej multaj kosovaj albanoj bojkotis la balotojn por la serbia parlamento en septembro kaj oktobro 1997; ekestis fortaj interbataloj inter kosovanoj kaj la jugoslava polico. En la prezidentaj kaj parlamentaj balotoj de la „Respubliko Kosova” konfirmiĝis la prezidanta pozicio de Ibrahim Rugova. === Konflikto inter la organizaĵo UÇK kaj la jugoslavia ŝtato === Ekde printempo 1996 la organizaĵo [[UÇK]] armite atakis ŝtatajn instalaĵojn kaj ankaŭ civilulojn. Marte 1998 la jugoslava speciala polico kaj unuoj de la jugoslavia armeo armite atakis la UÇK-batalantojn kaj siaflanke ankaŭ atakis kosovoalbanajn civilulojn. La [[Unuiĝintaj Nacioj]] la 31-an de marto 1998 en Rezolucio 1160 de la [[Sekureca Konsilio de UN]] decidas pri [[embargo]] kontraŭ Jugoslavio, por devigi la jugoslavian registaron al kompromisado aŭ almenaŭ al intertraktado kun la kosovoalbana organizaĵo. Krome la Sekureca Konsilio en tiu Rezolucio postulis interalie de Jugoslavio, ke la unuoj de la speciala polico estu retirigitaj kaj ke atakoj kontraŭ la civila civitanaro ĉesu. La [[Eŭropa Unio]] (EU) decidis pri korespondaj sankcioj. Julie 1998 jugoslavaj unuoj denove amase atakis la UÇK-aktivulojn en Kosovo, kio mortigis multnombrajn homojn je ambaŭ flankoj de la konflikto. Ene de Kosovo proksimume 230.000 homoj – plejparte kosovoalbanoj – estis fuĝantaj. La UÇK alvokis al ĝenerala batalo kontraŭ la "serbia regado". La 24-an de aŭgusto 1998 la [[Sekureca Konsilio de UN]] deklaris sian profundan zorgiĝon pri la "agresaj bataloj en Kosovo, kiuj havas terurajn efikojn al la civila civitanaro". Postuliĝis tuja [[armistico]], kaj esprimiĝis la zorgiĝo, ke "la situacio en Kosovo rilate al la kreska nombro de rifuĝintoj kaj la proksimiĝanta vintro povus evolui ĝis ankoraŭ pli granda humanitara katastrofo.“ <ref name="sr98">[http://www.un.org/Depts/german/sr/sr_98/sr98.pdf UN-raporto de la 24-an de aŭgusto 1998 pri la situacio en Kosovo (jen germanlingve)]</ref> === Rezolucio de la Sekureca Konsilio de UN kaj pluaj bataloj === En sia rezolucio 1199 la Sekureca Konsilio de UN la 23-an de septembro 1998 akre kondamnis la "ekscesivan uzon de perforto" pere de jugoslaviaj soldatoj kaj policanoj, kaj nomis tion "minaco al la paco". Krome la Sekureca Konsilio alvokis "la gvidantaron de la kosovoalbanoj, kondamni ĉiajn terorismajn agojn, kaj substrekis ke ĉiuj partoj de la kosovoalbana etna grupo devu atingi siajn celojn ekskluzive per pacaj rimedoj" <ref name="sr98"/> La konsilio tiutempe tamen rezignis pri apliko de perforto kontraŭ la jugoslavia ŝtato cele al malebligo de perfortado de la homaj rajtoj. La 13-an de oktobro 1998 la [[NATO|Nord-Atlantika Konsilio]] taskigis la NATO-sekretarion [[Javier Solana]], ordoni la aktivigon de elaeraj atakoj al Jugoslavio. Samtage la jugoslava prezidento [[Slobodan Milošević]] esprimis sian pretecon, obei al la UN-rezolucio 1199, retiri la plej grandan parton de la serbiaj-jugoslaviaj soldatoj kaj policanoj el Kosovo, permesi la revenon al la rifuĝintoj kaj toleri la observadon de tiu proceso pere de 2000-persona komisiono de la [[Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo]] (OSKE). Januare 1999 la bataloj en Kosovo denove ekflamis. En [[Račak]] mortiĝis pli ol 400 kosovoalbanoj. Dum esploroj de la OSZE kaj la EU rezultigis, ke la viktimoj estis senarmilaj civiluloj, ekzekutitaj per celitaj pafoj en la kranion. La jugoslavia registaro asertis, ke la viktimoj estis UÇK-batalistoj, kies uniformojn kaj armilojn nur postmorte forigis iuj albanoj. La NATO refortigis sian anoncon de elaera atako kontraŭ Jugoslavio kaj rerajtigis sian ĝeneralan sekretarion Solana pri armeaj kampanjoj kontraŭ Jugoslavio; samtempe la "kontakta grupo pri Balkano" (reprezentantoj de la ŝtatoj Usono, Rusio, Britio, Francio, Germanio kaj Italio) ultimative pledis komenci rektajn intertraktadojn inter la jugoslavia registaro kaj gvidantoj de la kosovaj albanoj. NATO-soldatoj poziciiĝis aparte en la najbara [[Nord-Makedonio]] - la aerarmea parto apartenis al la ''Kosovo Verification Mission'' (KVM) de NATO, kiu armee observu Kosovon kaj Serbion kaj laŭnecese atake intervenu, dum terarmea parto kun infanteriaj soldatoj kaj tankoj apartenis al la multnacia ''Extraction Force'' (EXFOR), kies tasko estis en kazo de konflikta pliakriĝo evakuigi la nearmitajn observantojn de la OSKE el Kosovo. Tiu evakuiĝo post la malsukceso de la traktadoj de Rambouillet la 20-an de marto 1999 vere montriĝis necesa. === Traktado de Rambouillet === Ekde la 6-a de februaro 1999 en [[Rambouillet]] (Francio) okazis pripacaj paroloj inter la jugoslavia registaro kaj gvidantoj de la kosovaj albanoj. NATO-reprezentantoj peris en tiuj paroloj. La 19-an de marto la paroloj estis interrompitaj. La delegacio de la kosovoalbanoj subskribis la traktatoproponon, laŭ kiu la regiono Kosovo ene de Serbio ricevu ampleksan aŭtonomion, sed restu en Serbio, la UÇK-batalantoj estu senarmigitaj kaj NATO-soldatoj estu poziciigitaj en Kosovo, sed la jugoslavia delegacio malakceptis ajnan poziciigon de eksterlandaj soldatoj en Kosovo aŭ iu alia parto de la Federacia Respubliko Jugoslavio kaj do rifuzis la subskribon. La 22-an de marto la OSKE-observantoj estis evakuitaj el Kosovo pro atendeblaj NATO-atakoj, kaj la 23-an de marto la jugoslavia ŝtato pretis akcepti parton de la traktatopropono de Rambouillet, sed plue rifuzis la anekson B, kiu antaŭvidis la poziciigon de pac-kontrola NATO-soldataro en Kosovo kaj la transportadon de materialoj por tiu soldataro tra la teritorio de resta Jugoslavio. Kaj la NATO-gvidantaro kaj la kosovoalbana delegacio insistis pri NATO-soldataro en Kosovo, ne fidante al nekontrolataj asertoj de la jugoslavia registaro. Laŭdire la jugoslavia armeo ekverkis strategian planon sisteme forpeli la albanojn el Kosovo, kvankam la ekzisto de tia plano ĉiam restis pridisputita. Ĉiukaze konsekvence al la antaŭaj deklaroj komenciĝis elaera NATO-atako al la teritorio de Jugoslavio ekster Kosovo. == La milito == Aparte al registaro de Rusio, kiu konsideriĝis la plej grava aliancano de Serbio, ĝis la komenco de la milito diplomatie puŝis eblan pacan solvon de la konflikto. La 24-an de marto 1999 la usona prezidento [[Bill Clinton]] informis la rusian prezidenton [[Boris Jelcin]] en letero kaj longa telefonalvoko pri la komenco kaj la celoj de la milito. La rusia [[ministro pri eksteraj rilatoj]], [[Jevgenij Primakov]], ĵus aviadile survoje al [[Vaŝingtono]], post telefonado kun la usona vicprezidento [[Al Gore]], spektakle turnigis sian aviadilon super la Atlantika Oceano kaj <!--rekre--> reflugis al [[Moskvo]]. Vespere de la 24-a de marto 1999 la NATO-sekretario [[Javier Solana]], ĝenerala sekretario de NATO, kaj la usona generalo [[Wesley Clark]], supera komandisto de NATO, anoncis komencon de la aeraj atakoj. NATO-aerarmeanoj, kaj ankaŭ NATO-submarboatoj en la Adriatika Maro, ekde la 20-a horo ekatakis celojn de la jugoslavia armeo en [[Pančevo]], [[Beogrado]], [[Priŝtino]], [[Novi Sad]] kaj [[Podgorica]]. Ankaŭ la germania armeo de la unua tago partoprenis la NATO-atakojn - por la soldatoj de Federacia Respubliko Germanio la kosova milito estis la unua batalado en la historio de tiu armeo, entute la unua batala aktiveco ekster Germanio ekde la [[Dua Mondmilito]]. La rusia registaro tuj forte kritikis la NATO-atakojn kaj anoncis armee kontraŭkampanji, se la konflikto pluvastiĝus. Jam komenciĝinta armea subteno de Serbio fare de Rusio malebliĝis pro la ne-plu-permeso de flugado super la teritorioj de Rumanio kaj Bulgario, kaj pro interveno de la registaro de Azerbajĝano. La ĝenerala sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj [[Kofi Annan]] deklaris la 24-an de marto, ke la Sekureca Konsilio de UN havas "la unuarangan respondecon" pri la stabiligo de paco kaj sekureco. Li esprimis, ke "tio estas eksplicite agnsokita en la Nord-Atlantika Traktato", kiu estas la bazo de [[NATO]]. Sen rekte kritiki la NATO-atakojn al celoj en Kosovo kaj la resta Jugoslavio, Kofi Annan esprimis sian "profundan bedaŭron", ke malgraŭ ĉiuj provoj la jugoslavia registaro insistis pri malakcepto de politika solvo. Laŭ liaj vortoj estas "fakte tragike, ke la diplomatio malsukcesis. Sed ekzistas tempoj, en kiuj la apliko de perforto cele al la streboj por paco povas esti laŭleĝaj". Sekve al la atakoj, la jugoslavia armeo (''Vojska Jugoslavije'') la 24-an de marto estis mobilizita, kaj ankoraŭ vespere la jugoslavia registaro deklaris militan staton. Por havi ŝancon kontraŭ la NATO-aviadiloj kaj la aliancaj UÇK-ribeluloj, la jugoslavia armeo provis kaj sukcesis kaŝe transportigi fortan infanterian armean unuon al Kosovo - la transporto okazis per la fervojo, tage la unuoj plejparte kaŝiĝis en tuneloj kaj nokte helpe de tre pluva vetero sukcesis nerimarkite atingi Kosovon. Tio kaŭzis armean konflikton pli longan ol antaŭe planite kaj antaŭvidite de la NATO-gvidantoj. Post la komenco de la bombado pliaj centmiloj da homoj iĝis rifuĝintoj - sole 460.000 serĉis rifuĝon en Albanio, plia granda kvanto ankaŭ en Makedonio. Parte ili simple fuĝis de la militaj agoj, parte ankaŭ estis forpelitaj de la jugoslavia armeo. La 7-an de aprilo la jugoslavia armeo fermis la limon al Albanio kaj la Respubliko Makedonio kaj repelis multajn ĵus forpelitajn kosovajn albanojn reen al la teritorio de Kosovo. La UÇK estis de la jugoslavia armeo forpelita al la najbaraj landoj kaj ekde la 9-a de aprilo el Albanio planis re-avancon al la teritorio de Kosovo. Aparte en la montara kaj malfacile superrigardebla regiono ''Prokletije'' okazis fortaj bataloj. La jugoslavia armeo havis fortajn homajn perdojn, sed tamen sukcesis eviti, ke la ribeloj eniris la teritorion de Kosovo pli ol 500 metrojn, ekde la 10-a de junio ĝi kontrolis la kompletan kosovan teritorion. La elaera batalo de la NATO estis origine antaŭvidata nur por malmultaj tagoj, kaj la celoj estis organizitaj laŭ fiksa skemo. Sekve al la decidita armea rezisto de la jugoslavia registaro rapide ekestis malkonsentoj ne nur inter la NATO-membroŝtatoj, sed ankaŭ inter unuopaj NATO-gvidantoj, ĝis kiu grado sencus armea plivastiĝo de la konflikto. Modernaj kontraŭaviadilaj raketoj defendis jugoslaviajn armeajn kaj civilajn celojn kaj aparte la serbian ĉefurbon Beogradon. La rakedoj interalie de la specio ''S-125 Neva-M'', origine produktitaj por la [[Ruĝa Armeo]] de [[Sovetunio]], sukcesis endanĝerigi aviadilojn en distanco de 15 kilometroj kaj en granda fluga alteco. La 27-an de marto la jugoslaviaj rakedistoj sukcesis eksplodigi NATO-bomboaviadilon super la vilaĝo [[Buđanovci]], 50 kilometrojn nordokcidente de Beogrado. La jugoslavia propagando tre elstarigis tiun sukceson kaj ekspoziciigis la aviadilajn restaĵojn en muzeo de Beogrado. === Diplomatiaj penoj pri paciĝo === La 27-an de marto en Beogrado finiĝis provoj de la ukrainia ministro pri eksteraj rilatoj, ''Boris Tarasjuk'' kaj lia registara kolego, la ukrainia ministro pri defendo ''Aleksandr Kusmuk'', atingi repaciĝon. La 22-an de aprilo la rusia speciala sendito ''Viktor Stepanoviĉ Ĉernomirdin'' senrezulte interparolis kun [[Slobodan Milošević]]. La 6-an de majo la ministroj pri eksteraj rilatoj de la G8-ŝtatoj prezentis pacigan planon. La 14-an de majo la finnlanda prezidento [[Martti Ahtisaari]] komisie de la [[Eŭropa Unio]] komencis pri traktadoj. === Plia militado === [[Dosiero:Kosovo uranium NATO bombing1999.png|eta|250px]] Dum komence la NATO-atakoj celis unuarange armeajn celojn, la strategio rapide ŝanĝiĝis interalie pro la politika premo el la NATO-membroŝtatoj rapide fini la kampanjon: Sekve ankaŭ atakiĝis civilaj celoj, interalie la centroj de la plej grandaj serbiaj urboj. Pro la daŭre aktiva raketa defendo de la serbia armeo la NATO-aviadiloj devis flugi daŭre pli ol 5000 metrojn super la tersurfaco kaj tial perdis plej multon de la cela precizeco. Interalie atakiĝis la centro de la serbia radio-elsendejo en Beogrado kaj fine de aprilo la televida turo de Beogrado. Dum majo kaj junio plifortiĝis la NATO-atakoj interalie pro pli suna vetero. Intertempe aparte atakiĝis instalaĵoj de la elektroprovizo en Serbio. Dum majo interalie bombe atakiĝis la ministerio pri internaj aferoj, la ĉina ambasadejo en Beogrado kaj la hotelo „Jugoslavija“. La 26-an de majo UÇK-ribeluloj de Albanio provis konkeri la liman regionon de Kosovo ĝis la urbo [[Prizren]]. Plifortiĝintaj NATO-atakoj provis eviti minacon de kompleta malsukceso de la UÇK-atako. Ĝis la fino de majo 1999 pli ol 750.000 kosovaj albanoj estis rifuĝintoj, el ili 570.000 ene de la provinco. Sisteme la jugoslavia armeo uzis la forpelon de kosovaj albanoj por malstabiligo de la najbaraj landoj Respubliko Makedonio kaj Albanio. Ene de la NATO-gvidantaro jam estis planoj pri surtera milito pri la provinco Kosovo, sed la realigo de tiaj planoj ne necesiĝis: La 3-an de junio la serbia parlamento konsentis akcepti la pacigan planon, kiun la 6-an de majo estis prezentintaj de la ministroj pri eksteraj rilatoj de la G8-ŝtatoj. La 9-an de junio gvidantoj de NATO kaj de Jugoslavio per armea traktado en ''Kumanovo'' interkonsentis pri poziciigo de paciga soldataro ([[KFOR]]) sub gvido de la [[NATO]] kaj sub aŭspicio de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La NATO-aviadiloj sekve ĉesis la bombadon. Granda parto de la serba loĝantaro de Kosovo sekve forlasis la provincon pro timo de venĝaj agoj fare de la kosovaj albanoj. La 10-an de junio la Sekureca Konsilio de UN pere de la rezolucio 1244 akceptis kaj la pripacan planon kaj la armean traktaton, kaj la 12-an de junio soldatoj de la misio [[KFOR]] kadre de la "operacio komuna gardado" (''Operation Joint Guardian'') enmarŝis la teritorion de Kosovo. Ĉe la flughaveno de Priŝtino ili renkontis pli-malpli 200 rusiajn soldatojn, kiuj matene konkeris la flughavenon kaj atendis pliajn rusiajn soldatojn, kiuj tamen la antaŭan tagon ne sukcesis superflugi Hungarion. La novaĵo, ke la rusiaj soldatoj alvenis antaŭ la NATO-soldatoj, tiom furiozigis la superan komandiston de NATO, Wesley Clark, ke li ordonis al la brita KFOR-komandanton nepre haltigi la rusiajn soldatojn "ankaŭ per armeaj rimedoj". La britoj tamen rifuzis pliakrigon de la armea konflikto, kaj respondis al Wesley Clark ke li neniel per obeo al tia ordono pretus "iniciati la trian mondmiliton". La flughaveno estis ĉirkaŭigita de NATO-soldatoj, kaj estis politikaj tensioj inter Rusio kaj la NATO. Fine la rusia armeo rajtis partopreni en la KFOR-soldataroj de kvar el la kvin sektoroj, sed ne ricevis propran sektoron. Rapide sekvis pliaj KFOR-soldatoj el ŝtatoj kaj en kaj ekster la NATO-alianco. La 21-an de junio la ĝenerala sekretario Javier Solana deklaris finon de la NATO-aeratakoj kaj la 24-an de junio la serbia parlamento decidis pri fino de la milita stato. == Referencoj == {{referencoj}} {{Projektoj}} {{Militoj de sendependeco}} [[Kategorio:Kosova milito| ]] [[Kategorio:Militoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Kosovo]] [[Kategorio:Historio de Serbio]] [[Kategorio:NATO]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1999]] [[Kategorio:Militoj de sendependeco]] 47jxlfufzkbram2a4a8jesdfz7b6ogj 0 289750 9419660 9186388 2026-07-03T16:47:29Z Tirolischleioans 254019 /* Lernejestroj */ 9419660 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Germanio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE-TH |situo sur mapo= Centra Erfurto |situo sur mapo2= Erfurto (Malnova urbo) |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} {{Informkesto mezlernejo |emblemo = |dosiero = |nomo = Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt |mallongigo = EVRG |establinto = Evangelische Schulstiftung in Mitteldeutschland |direktoro = kvaropula gvidteamo (i.a. Anke Hamm) |vicdirektoro = |spiritualisto = Heiko Ackermann |adreso = Meister-Eckehart-Str. 1, 99084 Erfurt (Germanio) |lernantoj = ĉ. 620 |ttt = www.evrg-erfurt.de |fondo = 1561 |fako1 = |fako2 = |fako3 = |fako4 = |fako5 = |fako6 = |fako7 = |fako8 = |fako9 = }} '''Evangelisches Ratsgymnasium''' (tradukite: ''Evangelia Konsilantargimnazio'') estas tradiciriĉa humanisma gimnazio en la centro de [[Erfurto]], Germanujo. Krom [[Edith-Stein-Lernejo (Erfurto)|Edith-Stein-lernejo]] ĝi estas la dua gimnazio ĉi-urbe en posedo eklezia. == Historio ĝis la fermo == La evangelia gimnazio en la [[Turingio|turingia ĉefurbo]] fonditis, kontraŭ ĉefepiskopa protesto, en [[1561]] en la eksa [[Aŭgustenanoj|aŭgustena klostro]] - ĝuste tie, kie [[Lutero|Marteno Lutero]] estis fariĝinta [[monaĥo]]. Kiel unua lernejestro vokiĝis [[Paul Dumerich]]. Alia influa instiginto de la lernejofondo estis [[Matthäus Dresser]]. Ĝis la fondiĝo de la jezuita mezlernejo, krom infanoj el protestantaj familioj oni allasis ankaŭ katolikojn. Kiam en [[1664]] la urbo Erfurto perdis sian aŭtonomion al la [[Majenco|Majencanoj]], la urba konsilantaro tamen povis konservi sian influon sur la kontinue evangelia lernejo. Post la fermo de la [[Universitato de Erfurto]] (1816) la Konsilantargimnazio iĝis ŝajne la plej altkvalita kleriginstitucio en la tuta urbo! En la jaro [[1820]] la prusa registaro nuligis la tian gimnazion, enkondukante samtempe sesklasan [[novhumanismo|novhumanisman]] tipon surbaze de la Humboldta instruadkoncepto. La Reĝa Gimnazio malfermiĝis en la strateto Eichenstraße por esti translokota mallongan tempon poste en la konstruaĵon de la iama [[Jezuita kolegio (Erfurt)|jezuita kolegio]]. Proprietulo restis la urbo Erfurto, supera publika instanco estis sole la reĝa registaro. Ekde [[1844]] oni ekaranĝis gimnastikadon praktikotan sub libera ĉielo; komence antaŭ la Schmidtstedter-pordego kaj poste, pro la fervojkonstruadoj, antaŭ la Andreo-pordego. Multe pli malfrue tereno situanta okcidente de la lerneja korto akiriĝis kaj transformiĝis en decan gimnastikejon. En [[1868]] fariĝis naŭ klasoj kaj eĉ paralelaj por solvi la problemon de pligrandiĝinta nombro da lernantoj. La lingvoj estis instruataj laŭ jena ordo: la [[latina]], la [[franca]], la [[greka|malnovgreka]], la [[hebrea]] - la laste menciita kompreneble nur por la aspirontoj al [[teologio]]. La lerneja vivo dokumentiĝis kun klarigantaj statistikoj en ĉiujare publikigota jarraporto. La urbo Erfurto konstruigis por la konsiderinde plimultiĝintaj aĝogrupoj mezlernejon tute novan en la Schiller-strato (videalvide al la [[Preĝejo Sankta Tomaso (Erfurt)|preĝejo Sankta Tomaso]]), kiu solene inaŭguritis la 3-an de julio [[1896]]. Tiam, krom la lernejestro, en la [[mezgrada lernejo]] agis plenumante oficon dekok instruistoj plus kelkaj helpuloj. La 396 lernantoj dividiĝis en protestantoj (70%), katolikoj (je kvinono) kaj judoj (je dekono). Post la [[unua mondmilito]] oni ŝanĝis la malnovan nomon por "Ŝtata Humanisma Gimnazio Erfurta", en 1938 por "Ŝtata Langemarck-Gimnazio". Sub soveta administracio fariĝis ankoraŭ nomŝanĝo je "Thomas-Müntzer-Gimnazio", antaŭ ol oni definitive fermis ĝin en [[1950]]. [[Dosiero:Domsporthalle Erfurt.jpg|eta|La Katedralsporthalo.]] == Post la remalfermo en 1992 == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-26490-0002, Erfurt, Dom, "Haus der Kultur".jpg|eta|La alia lernejero, nome ''Haus am Breitstrom'', sur historia foto de 1954]] Post la germana reunuiĝo, asocio de eksaj lernantoj kaj favorantoj sub la gvidado de Werner Seydlitz klopodis ĉe la urbo pri la reinstalo. Post kiam la urbaj aŭtoritatuloj la neceson de proponita tradicia humanisma gimnazio laŭte neis, oni akiris la fidon kaj la subtenantan respondecon de la Erfurta Evangelia Ekleziaro (Kirchenkreis Erfurt). Meze en la urbocentro apud la kirko de la Predikantoj cediĝis fare de la urbestraro taŭgega loko; solena remalfermo faritis per diservo en la 29-a de aŭgusto 1992 kaj en [[1998]] la turingia ministro pri instruado aprobis la lernejon oficiale. La sekvontan jaron, apud la fame konata katedralo, malfermiĝis moderna gimnastikhalo nomita ''Domsporthalle'' (Katedralsporthalo). Ekde [[2003]] iama hotelo, kiu poste funkciis kiel ''ejo de la germana-soveta amikeco,'' aldoniĝis al la lernejkomplekso ĉe la rivereto Breitstrom. Finiĝis la aŭtunon de la jaro 2010-a ampleksaj renovigoj de la malnova kompleksoparto kaj de la lerneja korto tiamaniere, ke de tiam ekbrilis la tuta instruadejo. La 1-an de januaro 2011 ekresponsis pri la gimnazio la "Evangelia lernejfondaĵo en Meza Germanio Sankta Johano", filio de [[Evangelia lernejfondaĵo (EKD)]]. La 9-an de decembro 2011 la lerneja komunumo festis solenege la 450-an datrevenon fondiĝan. == Aktuala instruado == La '''esencaj instruadpunktoj''' de la evangelia gimnazio estas precipe ''religia'' kaj humanisma. Sed oni dediĉas grandan atenton ankaŭ al la ''muziko'', la ''artoj'', la ''sporto'' kaj la ''natursciencoj'' en por tiu celo bone kaj moderne ekipitaj fakĉambroj. La lernantoj povas partopreni edifajn preĝadojn, diservojn kaj diversajn religiajn eventojn en la paso de la liturgia jaro. Notinda estu plue ke la (ekskluzive) protestanta religia instruado estas deviga por ĉiu konfesia kaj senkonfesia lernant(in)o. Ne eblas substitui ĝin per etika instruado! Deviga estas ankaŭ staĝo sociala-karitata dum la deka klasŝtupo. Ĉiuj eklernas la lingvojn angla kaj (alternative) latina/hispana jam dum la kvina klaso.<ref>La hispana instruado novas nur ekde aŭtuno 2024.</ref> La nelatinelektintoj startigas la latinan konatiĝon de la 7-a klasoŝtupo. Dum la 9-a klaso la lernantoj decidas lerni alternative la [[Antikva greka lingvo|helenan]] aŭ la francan. Nedevige oni povis suplemente en posttagmezaj fakrondoj ellerni aliajn lingvojn. Eklezia membreco de la lernantoj ne postuliĝu kiel premiso. Estas pagenda regula lerneja kotizo diferencigata laŭ la gepatraj salajroj kaj eventuale laŭ la nombro de la gefratoj frekventintaj aŭ frekventantaj la saman lernejon. Dum la lerneja jaro 2023/24 zorgas 44 instruistoj pri ĉ. 620 lernantoj . '''Ĝemellernejo''' troviĝas en [[Budapeŝto]], la [[Deák-placa gimnazio evangelia]], kien fariĝas ĉiujare sukcesa interŝanĝprogramo. La longdaŭra kaj fruktodona partnereco kun katolika gimnazio en [[Diĵono]] [http://www.stjodijon.com/] bedaŭrinde ekde 2011 ne plu funkcias. == Ofertoj detale == * komunaj edifaj preĝadoj je la komenco de ĉiu semajno kaj diservoj * realigo de modernaj pedagogiaj principoj * amaso da nedevigaj posttagmezaj okupoj: ĥora kantado, teatrotrupoj, bandoj, potfarado kaj ceramikaĵoj, artoj, fiziko, fremdlingvoj, sporto, Kompanio k.l.r. por artopropagando (ARTemis) kaj lerneja gazetaro (Spicker) * al la anoj de la klasŝtupoj 5+6 dono de helpo fari la hejmtaskojn; aranĝoj "lernantoj helpas lernantojn"; projekto "ellerni la lernadon" * dusemajna staĝo sociala-karitata dum la 10-a klasŝtupo en malsanulejoj respektive maljunulejoj, ĉe subtenaj organizoj, en infanĝardenoj ktp. * garantiita kursoferto en ĉiuj fakoj - ankaŭ natursciencaj - laŭ la turingia horartabulo == Celoj pedagogiaj-edukaj == * instruadi laŭ kristanaj valoroj * kuraĝe disvolvigi la unuopulecon de la junuloj * malkovri kaj utiligi la kreadan forton * fortigi la konscion pri sociala respondecemo * akceli la tolereman inklinon por malsamopiniantoj * evoluigi iom post iom kapablecojn spiritajn korpajn socialajn * instigi al dumviva ŝato de la belartoj * travivigi proprajn kaj fremdajn tradiciojn * perfektigi natursciencan kaj ekonomian pensmanierojn en konekso kun sociala respektive ekologia engaĝiĝo == La lernejo kaj Esperanto == De la 6-a ĝis la 9-a de julio 2014 la gimnazio gastigis la [[91-a Germana Esperanto-Kongreso|91-an Germanan Esperanto-Kongreson]]. Inter 2009 kaj 2018 okazis ankaŭ lingvokursoj en la Lingvo Internacia ĉe la gimnazio; tiu ĉi tradicio repreniĝis en aŭtuno 2020 (ĝis somero 2024). Je la komenco de la 20-a jarcento instruis tie ĉi la planlingvisto [[Ernst Beermann]]. == Lernintoj famekonataj == === Naskiĝintoj 1555-1700 === [[Dosiero:Michael Altenburg.png|eta|100ra|Michael Altenburg]] [[Dosiero:Hiob Ludolf.jpg|eta|100ra|Hiob Ludolf]] [[Dosiero:Kaspar von Stieler - Kupferstich 1-1000x1786.jpg|eta|100ra|Kaspar David von Stieler]] [[Dosiero:Andreas Elias Buchner.jpg|eta|100ra|Andreas Elias Büchner]] [[Dosiero:Johann Hieronymus Schröter.png|eta|100ra|Johann Hieronymus Schroeter]] [[Dosiero:Johann Bartholomaeus Trommsdorff.png|eta|100ra|Johann Bartholomäus Trommsdorff]] [[Dosiero:Friedrich Wilhelm Ritschl - Imagines philologorum.jpg|eta|100ra|Friedrich Wilhelm Ritschl]] [[Dosiero:Franz von Lenbach - Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst (1896, Alte Nationalgalerie, Berlin).jpg|eta|100ra|Chlodwig Fürst zu Hohenlohe-Schillingsfürst]] * [[Johannes Cuno]] (1555–1598), pedagogo, paroĥestro kaj dramverkisto * [[Michael Altenburg]] (1584–1640), rektoro, kantoro kaj paroĥestro en Erfurto * Liborius Capsius (1589–1654), muzikisto, profesoro kaj rektoro de la erfurta altlernejo * [[Bartholomäus Elsner]] (1596–1662), teologo, lingvisto, [[orientalisto]] kaj plurfoje rektoro universitata en Erfurto * [[Volkmar Limprecht]] (1615–1663), instruisto kaj konsilanto en Erfurto, ekzekutita pro laŭdira perfido * [[Hiob Ludolf]] (1624–1704), fakulo universala, fondinto de la fako de [[Etiopio|etiopistiko]] * [[Kaspar von Stieler]] (1632–1707), poeto, lingvisto, sekretario de la duko de [[Eisenach]] * [[Georg Christoph Petri von Hartenfels]] (1633–1718), kuracisto kaj rektoro de la erfurta universitato, persona kuracisto de la ĉefepiskopo de [[Majenco]] * Michael Hertz (1638–1713), historiisto, profesoro universitata * Johann Wilhelm Andrae (1642–1683), teologo, pastoro ĉe la erfurta Kaufmann-preĝejo * Friedrich Wilhelm Förster (1643–1707), universitata profesoro en Erfurto * Hiob Ludolf la pli juna (1649–1711), matematikisto, profesoro de la [[Universitato de Erfurto]], enkondukis la [[loterio]]n en Germanio * Johann Philipp Bendler (1654–1709), [[muzikologio|muzikologo]] kaj [[orgenisto]] en [[Quedlinburg]], verkis la faklibron ''Organopoeia'' * [[Heinrich Wilhelm Ludolf]] (1655–1712), sciencisto, skribis la unuan [[gramatiko]]n de la popola rusa lingvo, la t.n. "Grammatica Russica". * [[Johann Heinrich Buttstedt]] (1666–1727), muzikisto kaj [[komponisto]], oficiala orgenisto de la urba konsilantaro * Sigismund Friese (1673–1754), konsilanto, urba [[kroniko|kronikisto]], kunfondinto de la artkolektoj de la evangelia [[orfejo]] en Erfurto * [[Johann Gottfried Walther]] (1684–1748), orgenisto ĉe la urba preĝejo en [[Weimar]], verkis leksikonon muzikan * Tobias Jakob Reinharth [1684–1743), [[juristo]], rektoro en Erfurto kaj [[Göttingen]] * Hieronymus Friedrich Schorch (1692–1783), juristo, profesoro universitata en Erfurto, prezidanto de la ''[[Akademie gemeinnütziger Wissenschaften]]'' * Heinrich Wilhelm Fratscher (1694–1757), teologo kaj biblia fakulo, profesoro en Erfurto * Constantin Bellermann (1696–1758), sciencisto, muzikisto kaj poeto, rektoro en Minden * Christian Papst (1698–1773), oraĵisto, ĉefa reprezentanto de la [[baroko]] en Erfurto === Naskiĝintoj 1700-1800 === * [[Andreas Elias Büchner]] (1701–1769), kuracisto, profesoro universitata en Erfurto kaj [[Halle (Saale)|Halle]], prezidis ĉe la [[Leopoldina (akademio)|Leopoldina]] * Johann Justus Perthes (1702–1757), kuracisto en [[Rudolstadt]], patro de la famekonata porgeografia eldonisto [[Justus Perthes]] en [[Gotha]] * Johann Wilhelm Albrecht (1703–1736), kuracisto, profesoro en Göttingen kaj Erfurto * [[Johann Hieronymus Kniphof]] (1704–1763), [[botanikisto]] kaj kuracisto, rektoro en Erfurto * Johann Rudolph Engau (1708–1755), juristo, profesoro en [[Jena]] * Hieronymus von Ludolph (1708–1764), kuracisto, fizikisto, [[kemiisto]], botanikisto profesoro en Erfurt, persona kuracisto de la ĉefepiskopo de Majenco * Johann Jakob Sorber (1714–1797), juristo, profesoro ĉe la universitato de [[Marburg]] * Johann Michael Languth (1718–1788), teologo, kunfondinto [[unuiĝo de fratoj|fratio]] en [[Herrnhut]] * [[Christoph Andreas Mangold]] (1719–1767), kuracisto, kemiisto kaj filozofo, akademiano * Rudolph Augustin Vogel (1724–1774), kuracisto, profesoro en Göttingen * Johann Andreas Wilhelm Büchner (1730–1815), kuracisto, poeto, direktoro de la ''Akademie gemeinnütziger Wissenschaften'' * [[Johann Christian Kittel]] (1732–1809), orgenisto kaj komponisto * Christian Friedrich Immanuel Schorch (1732–1804), juristo, rektoro de la erfurta altlernejo * [[Georg Peter Weimar]] (1734–1800), muzikologo kaj kantoro * [[Wilhelm Bernhard Trommsdorff]], kuracisto, farmaciisto, profesoro * Johann Carl Oettinger (1740–1806), kuracisto, profesoro en Erfurto * Johann Jacob Planer (1743–1789), kuracisto, botanikisto, profesoro universitata en Erfurto * [[Johann Hieronymus Schröter]] (1745–1816), juristo kaj [[astronomo]] en Lilienthal apud [[Bremen]] * [[Rudolph Zacharias Becker]] (1752–1822), pedagogo, verkisto kaj eldonisto en Gotha * [[Kaspar Friedrich Lossius]] (1753–1817), paroĥestro, pedagogo kaj verkisto en Erfurto * Johann Georg Wendel (1754–1834), matematikisto, [[pentristo]] kaj pedagogo en Erfurto * [[Johann Joachim Bellermann]] (1754–1842), orientalisto, pedagogo kaj muzikisto, profesoro en [[Berlino]] * [[Sigismund Friedrich Hermbstädt]] (1760–1833), kemiisto, profesoro en Berlino * Constantin Beyer (1761–1829), juristo, librovendejestro, urba kronikisto en Erfurt kaj [[karikaturo|karikaturisto]] * Christian Martin Gotthilf Hermann (1765–1823), teologo, profesoro en Erfurto, estris la evangelian ministerion * [[Johann Bartholomäus Trommsdorff]] (1770–1837), [[apoteko|apotekisto]] en Erfurto, fondis la sciencan [[farmacio]]n * Johann Christoph Weingärtner (1771–1833), matematikisto kaj teologo, profesoro ĉe la universitato de Erfurto * Christian Ernst August Schwabe (1774–1843), teologo en [[Londono]] * [[Johann Jakob Bernhardi]], kuracisto, botanikisto, profesoro ĉe la universitato de Erfurto, vicprezidanto de la ''Akademie gemeinnütziger Wissenschaften'' * [[Karl Friedrich Anton von Conta]] (1778–1850), politikisto, fariĝis en 1845 estro de la landa administracio de [[Vajmaro]] * [[Sebastian Lucius]] (1781–1857), [[entreprenisto]] * Carl Ritschl (1783–1858), evangelia teologo kaj episkopo de [[Pomerio]] * [[Johann Ludwig Böhner]] (1787–1860), pianisto kaj komponisto * [[Ludwig Ernst Gebhardi]] (1787–1862), muzikisto kaj komponisto, muzika direktoro de la komunumo de la preĝejo de la Dominikanoj en Erfurto * Johann Friedrich Keyser (1788–1829), librovendisto kaj eldonisto en Erfurto * [[Johann Friedrich Möller]] (1789–1861), teologo kaj politikisto * Johann Georg Quehl (1792–1870), teologo * Karl Rheinthaler (1794–1863), fondinto kaj rektoro de la Martin-konvento en Erfurto * Heinrich August Erhard (1793–1851), historiisto kaj arkivisto, direktoro de la societo "Verein für Geschichte und Altertumskunde Westfalens" * [[Johann Jakob Leitzmann]] (1798–1877), teologo kaj [[numismatiko|numismatikisto]] * Nikolaus Andreas Ketschau (1798–1869), komponisto, dirigento kaj muzika pedagogo, kunfondinto kaj estro de la societo "Erfurter Musikvereins" en&nbsp;1826 === Naskiĝintoj 1800-hodiaŭ === * Heinrich Wilhelm Stolze (1801–1868), orgenisto, komponisto kaj muzika pedagogo * [[Johann Christian Wilhelm August Hopfensack]] (1801–1874), teologo kaj pedagogo * Johann Friedrich Cramer (1802–1859), pedagogo kaj muzikisto, profesoro ĉe la universitato de [[Stralsund]] * Gustav Graf Keller (1805–1997), unua direktoro de la fervoja societo " Thüringische Eisenbahn-Gesellschaft", deputinto en Erfurto * [[Friedrich Ritschl]] (1806–1876), filogo klasika, profesoro en [[Bonn]] kaj [[Lepsiko]] * Gustav Adolph von Kayser (1807–1903), ŝtata ministro en Sondershausen * [[August Gottfried Ritter]] (1811–1885) komponisto kaj katedralorgenisto en [[Magdeburg]]. * [[Franz Kuchenbuch]] (1812–1896), juristo kaj artisto en Berlino kaj Müncheberg * [[Eduard Lucas]] (1816–1882), botanikisto, fondinto de la instituto "Pomologisches Institut" en [[Reutlingen]] * Franz Carl Heinemann (1819–1875), agrikulturisto en Erfurto * Victor Moritz Karl zu Hohenlohe-Schillingsfürst (1818–1893), politikisto * Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst (1819–1901), juristo, prusa ĉefministro kaj kanceliero * [[Ernst Benary]] (1819–1883), kultivanto de kreskaĵoj, entreprenisto de semaĵoj * Ernst Biltz (1822–1903), farmaciisto, esplordis ĉirkaŭ la [[kloroformo]], posedanto de la Verda apoteko en Erfurto * [[Johann Friedrich Theodor Müller]] (1822–1897), botanikisto en [[Brazilo]] * [[Karl Martin Reinthaler]] (1822–1896), komponisto, estro de la katedralkoruso en [[Bremen]][[Dosiero:Carl Martin Reinthaler Büste von Kropp 1902.jpg|eta|100ra|Karl Martin Reinthaler]] * Gustav von Stiehle (1823–1899), prusa generalo de la infanterio * Oskar Schade (1826–1906), germanistikisto, profesoro en [[Kenigsbergo]], verkis i.a. la vortaron "Altdeutsches Wörterbuch" * [[Hermann Müller (botanikisto)|Hermann Müller]], (1829–1883), botanikisto, interŝanĝis leterojn kun [[Charles Darwin]] * [[Robert Lucius von Ballhausen]] (1835–1914), kuracisto kaj politikisto * [[Alfred Kirchhoff]] (1838–1907), naturscienca fakulo, geografo, profesoro en Halle * Joseph Maria von Radowitz (1839–1912), prusa diplomato * Hippolyt von Vignau (1843–1926), intendanto ĉefa de la korteja teatro kaj de la korteja orkestro en Vajmaro * Hermann von Wissmann (1853–1905), esploristo, guberniestro en [[Germana Orient-Afriko]] * [[Johannes Biereye]] (1860–1949), historiisto kaj pedagogo, prezidanto de la ''[[Akademie gemeinnütziger Wissenschaften]]'' * [[Arthur Moeller van den Bruck]] (1876–1925), (sen abiturienta ekzameno), [[arthistorio|arthistoriisto]] kaj naciisma publicisto * Erich von Gilsa (1879–1963), oficiro, politikisto kaj deputinto en la [[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]] por la DVP-frakcio * [[Kurt Pinthus]] (1886–1975), verkisto [[ekspresionismo|ekspresionisma]] kaj dramaturgo, lekcianto ĉe la Columbia-universitato de [[Novjorko]] * [[Wilhelm Benary]] (1888–1955), germana-usona psikologo, eldonisto kaj komercisto * [[Theodor-Neubauer-monumento|Theodor Neubauer]] (1890–1945), politikisto (DDP, USPD, KPD) kaj rezistmovadano * [[Lorenz Drehmann]] (1915–1992), bibliotekisto, estro de la societo "Heimattreue Erfurter e.V." * Lea Eisleb (*1992), aktorino * Miriam Schweiger (*1994), aktorino ==Instruintoj (elekto)== *[[Ernst Beermann]], klasika filologo kaj planlingvisto == Lernejestroj == {{Div col|cols = 2}} # Paul Dumerich, 1562-1571 # Basilius Faber, 1571-1575 # Paul Dumerich, 1575-1583 # Anton Möcker, 1583-1602 # Henning Rennemann, 1601-1612 # Johann Retsch, 1612-1616 # David Zinckernagel, 1616-1643 # Liborius Capsius, 1643-1654 # Justus Herbert Boetticher, 1654-1655 # Zacharias Hogel la malplijuna, 1655-1676 # Zacharias Hogel la plijuna 1676-1714 # Hermann Nicolaus Stieler 1714-1754 # Eusebius Ernst Stieler, 1754-1759 # Hermann Ernst Rumpel, 1759-1777 # Heinrich August Frank, 1778-1794 # [[Johann Joachim Bellermann]], 1794-1804 # Johann Jakob Friedrich Sinnhold, 1804-1805 # Johann Ernst Möller, 1805 # Johann Christoph Petri, 1805-1807 # Johann Friedrich Müller, 1807-1820 # Johann Gottlieb Friedrich Strass, 1820-1843 # Georg Schöler, 1843-1864 # Johann Adam Hartung, 1864-1867 # Adolf Friedrich Albert Dietrich, 1867-1881 # Albert Hartung, 1882-1887 # Gottlieb Leuchtenberger, 1888-1891 # Georg Friedrich Heß, 1892-1893 # Richard Thiele, 1893-1907 # [[Johannes Biereye]], 1908-1924 # Georg Boesch, 1924-1937 # Herbert Holtdorf, 1937-1939 # Wilhelm Rögels, 1939-1945 # Gottfried Wolterstorff, 1945-1950 # Hieronymus Krause, 1950-1951 # Robert Schilling, 1992-2000 # Michael Friese, 2001-2020 # gvida teamo (de aŭtuno 2020) {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Ratsgymnasium]] * [[Dominikana preĝejo (Erfurt)|Kirko de la Predikantoj]] * [[Elias Birnstiel]] == Literaturo == * Barczyk, Volker: "Publikationen zum Erfurter Ratsgymnasium" - ĉe: ''Jahrbuch 1999'' (Erfurto 1999); kaj "Kurze Übersicht der Geschichte des Evangelischen Ratsgymnasiums 1820-1896" - ĉe: ''Jahrbuch 2000'' (Erfurto 2000) * Eifler, Gerald: ''Zur Geschichte des Erfurter Gymnasiums 1911-1950,'', eldonis societo de lernintoj kaj lernejamikoj (Vereinigung ehem. Schüler und Freunde des humanistischen Gymnasiums zu Erfurt), FS-Druck, Bonno 1965 * ''Königliches Gymnasium zu Erfurt. Jahresberichte des Königlichen Gymnasiums zu Erfurt 1854-1913'', Gerhardt & Schreiber (resp. Bartholomäus), Erfurt 1854-1914 [jarraportoj] * Schilling, Robert: ''Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt 1992-1995,'' Erfurto 1995 * Weiß, Ulman: ''Das Erfurter Evangelische Ratsgymnasium 1561-1820'' (Erfurto 1999); kaj "Aus der Geschichte des Erfurter Ratsgymnasiums" - ĉe: ''Thüringer Tageblatt,'' novembro 1991 * Michael Friese / Karl Heinemeyer / Michael Ludscheidt (eld.): ''450 Jahre Ratsgymnasium Erfurt 1561–2011'' (festlibro), Evangelische Verlagsanstalt, Lepsiko 2011, ISBN 978-3-374-02867-2 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.evrg.de Ratsgymnasium-paĝaro] {{de}} * [http://www.schulstiftung-ekm.de Hejmpaĝo de la Fondaĵo de evangeliaj lernejoj en Meza Germanio Sankta Johano] {{de}} ==Notoj== <references/> [[Kategorio:Evangeliaj lernejoj|Ratsgymnasium Erfurt]] [[Kategorio:Gimnazioj en Erfurto]] [[Kategorio:Lernejoj kun Esperanto-instruado]] ob0j6xcsanhcazv2h3bmpurqvxlkmgs 0 291072 9419673 8705839 2026-07-03T17:32:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419673 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo = Konstantin Efetov |dosiero = Efetov K A (2015).jpg |priskribo de dosiero= Konstantin Efetov (2015) |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1958|7|18}} |loko de naskiĝo = [[Simferopolo]] |dato de morto = |loko de morto = |loĝloko = [[Simferopolo]] |civitaneco = {{UKR}} |nacio = |etneco = |kampo = [[biologio]], [[biokemio|bioĥemio]] |labor-institucioj = [[Krimea ŝtata medicina universitato "S. I. Georgijevskij"|KŜMU]] |alma_mata = [[Krimea ŝtata medicina universitato "S. I. Georgijevskij"|KŜMU]] |doktoreca_konsilisto = G. V. Troickij |doktorecaj_studentoj = |fama_pro = lanĉo de unuklona sistematiko |influoj = |influis = |premioj = |religio = |subskribo = }} '''Konstantin Aleksandroviĉ Efetov''' ({{lingvo-ru|Константин Александрович Ефетов}}, la familinomo transliterumeblas ankaŭ kiel ''Jefetov'', nask. la {{daton|18|julio|1958}}) estas [[Ukrainio|ukrainia]] sciencisto ([[biologio|biologo]] kaj [[bioĥemio|bioĥemiisto]]) kaj verkisto, merita aganto de scienco kaj tekniko de Ukrainio, profesoro, estro de la departamento pri biokemio kaj de la bioteĥnologia laboratorio de la [[Krimea ŝtata medicina universitato "S. I. Georgijevskij"]]. == Biografio == K. Efetov naskiĝis en [[Simferopolo]] la {{daton|18|julio|1958}}. Post fino de la mezlernejo li eniris la [[Krimea ŝtata medicina universitato "S. I. Georgijevskij"|Krimean medicinan instituton]], kiun li finis kun eminentaj sukcesoj en [[1981]]. Post fino de la sciencaj studoj en la jaro 1986 li sukcese defendis la kandidatan disertacion pri la temo "Stabileco de konformacio de [[imunoglobulino]]j G en normaj kondiĉoj kaj okaze de kronika [[leŭkozo|limfoleŭkozo]]" (la scienca gvidanto de tiu ĉi disertaĵo estis membro-korespondanto de Akademio de Sciencoj de USSR prof. G. V. Troickij). En la jaro [[1986]] K. Efetov kunfondis la hibridoman laboratorion en [[Krimea ŝtata medicina universitato "S. I. Georgijevskij"|KŜMU]]. Ekde la jaro 1986 li laboris kiel scienca esploristo en la universitataj laboratorioj; ekde la jaro 1992 li estras la bioteĥnologian laboratorion. En la jaro 1994 li defendis la doktoran disertacion pri la temo "Esplorado de imunoglobulinoj en la normaj kaj patologiaj kondiĉoj helpe de unuklonaj [[antikorpo]]j kaj spektraj metodoj", en kiu li uzis la [[peptido]]jn de [[insekto]]j por esplori la [[proteino]]jn de la homo. Ekde la jaro [[1995]] li estas profesoro, ekde [[1999]] - estro de la departamento pri bioĥemio de la Krimea Ŝtata medicina universitato "S. I. Georgijevskij". == Scienca agado == La ĉefaj sciencaj interesoj de K. Efetov fokusiĝas al molekula [[imunologio]], [[evolucio|evolucia]] biologio kaj [[sistematiko|biosistematiko]]. Helpe de la spektraj stud-metodoj li pruvis, ke la konformacio de la homaj imunoglobulinoj ŝanĝiĝas okaze de malignaj [[tumoro]]j. Li estis la unua, kiu proponis uzi proteinojn kaj peptidojn de insektoj kiel molekulojn-sondilojn por esplori la homajn proteinojn en normaj kaj patologiaj kondiĉoj. Li lanĉis novan sciencan koncepton - unuklonan imunosistematikon, kiu ebligas pritaksi la evoluciajn interrilatojn inter la biologiaj specioj surbaze de studado de iliaj proteinoj helpe de unuklonaj antikorpoj. K. Efetov malkovris kaj priskribis 4 novajn genrojn, 10 subgenrojn kaj 25 biologiajn speciojn<ref name="SLP">[https://web.archive.org/web/20061030114650/http://jugan2.narod.ru/efetov2.zip La listo de novaj taksonoj de''Zygaenidae'', priskribitaj de Efetov, kaj la listo de la taksonoj, nomitaj omaĝe al K. Efetov] (de la paĝaro "Galerio de lepidopterologoj de Rusio kaj najbaraj landoj", negranda zip-pakaĵo)</ref>, kiuj vivas en 15 landoj de la mondo. La rezultoj de liaj esploroj estis multfoje prezentitaj en internaciaj kongresoj kaj simpozioj, aranĝataj en diversaj landoj de [[Eŭropo]]. En la jaro 2004 en la Krimea ŝtata medicina universitato li organizis kaj okazigis internacian simpozion "Biologio, filogenio, molekula biologio kaj genetiko de ''Zygaenidae''". K. Efetov estas aŭtoro de pli ol 300 sciencaj verkoj, inkluzive de pli ol 20 monografioj kaj 12 patentitaj inventoj. Liaj sciencaj verkoj estis 490-foje cititaj en 180 publikigaĵoj de la sciencistoj el 21 landoj en 9 lingvoj. Sub lia gvido estis defenditaj 1 doktora kaj 2 kandidataj disertacioj; nuntempe (2009) sub lia gvido estas farataj 1 doktora kaj 5 kandidataj disertacioj. == Premioj kaj titoloj == K. Jefetov estas akademiano de la Krimea akademio de sciencoj (ekde 2002), merita aganto de scienco kaj teĥniko de Ukrainio (ekde 2004), prezidanto de la Krimea bioĥemia societo (ekde 2006), membro de la centra konsilio de la Ukrainia bioĥemia societo<ref>[http://www.biochemistry.org.ua/index.php?content=about-ubt&lang=ua Ukrainia bioĥemia societo] (''en la ukraina lingvo'')</ref> (ekde 2006), vic-prezidanto de la Malgranda akademio de sciencoj de [[Aŭtonoma Respubliko Krimeo|Krimeo]]<ref>[http://www-ki.rada.crimea.ua/nomera/025/elita.html "Onta elito de Krimeo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090220114926/http://www-ki.rada.crimea.ua/nomera/025/elita.html |date=2009-02-20 }} (artikolo pri la Malgranda akademio, la ĵurnalo "Krimeaj novaĵoj" №25 (3255), 10a de februaro 2005; ''en la rusa lingvo'')</ref> (ekde 1997), membro de la Konsilio de la Eŭropa lepidopterologia societo<ref>[http://www.soceurlep.org/council.html Konsilio de la Eŭropa lepidopterologia societo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080513180916/http://www.soceurlep.org/council.html |date=2008-05-13 }} (''en la angla lingvo'')</ref> (ekde 2005), membro de la Unuiĝo de la rusaj, ukrainaj kaj belorusaj verkistoj de [[Aŭtonoma Respubliko Krimeo]]. Pro siaj atingoj en la tereno de biologio kaj medicino K. Efetov estis premiita per 4 oraj medaloj: "Mil grandaj sciencistoj" ([[Britio]], 2002), "Elstaraj eŭropanoj de la 21a jarcento" (Britio, 2003), "Internacia sciencisto de la jaro" (Britio, 2003) kaj "Honor-medalo" ([[Usono]], 2004). Li estas menciata en la biografiaj referenc-libroj "Kiu estas kio en la moderna mondo" (Usono) kaj "Elstaraj eŭropanoj de la 21a jarcento" (Britio). Omaĝe al K. Jefetov sciencistoj el [[Aŭstrio]], [[Francio]], [[Ukrainio]] kaj [[Rusio]] nomis 3 biologiajn speciojn (''Etroga efetovi'' Richter, 1994; ''Zygaenoprocris efetovi'' Mollet et Tarmann, 2007; ''Chrysartona efetovi'' Parshkova, 2007) kaj unu subgenron de vivaj organismoj (''Efetovia'' Mollet, 2001)<ref name="SLP" />. K. Efetov estas ankaŭ distingita per la Ŝtata premio de Krimeo (1996), Premio de la ministraro de Krimeo (2000), Premio de [[Aŭtonoma Respubliko Krimeo|ARK]] (2008); li havas ankaŭ kelkajn honorajn diplomojn de diversaj ukrainiaj organizaĵoj. K. Efetov estas membro de redakciaj konsilioj de kelkaj sciencaj revuoj, i.a. "Taŭrida medicin-biologia revuo" (Krimeo) kaj "Entomologist’s Gazette" (Britio). == Interese == Lastatempe (en 2006-2008) K. Efetov publikigis kelkajn librojn kaj artikolojn, dediĉitajn al liaj neordinaraj hipotezoj, kiuj troviĝas ĉe la intertuŝ-punkto de medicino, arto kaj historio. Interalie, la aŭtoro opinias, ke sur la freskoj de [[Mikelanĝelo]] en la Siksta kapelo troviĝas kelkaj "kaŝitaj" bildoj, kiuj, se trovitaj, radike ŝanĝas la komprenon de la spektanto pri tio, kion vere volis diri la artisto per siaj freskoj. La alia hipotezo estas dediĉita al la interpreto de la biblia mito pri la kreo de virino el la ripo de Adamo: la aŭtoro ĉi tie trovas paralelojn inter la detaloj de tiu mito kaj la bioĥemia meĥanismo de sintezo de la inaj seksaj hormonoj. Tiuj hipotezoj estis vaste diskutataj en la ruslingva interreto kaj estis eĉ uzitaj por la demandoj de la monda ĉampionado de la intelekta ludo [[Kio? Kie? Kiam? (sporta varianto)|Kio? Kie? Kiam?]]. K. Efetov aŭtoras 3 poeziajn librojn «Flugil-svingo» ({{lingvo-ru|Взмах крылье}}, 2006), «Nigra-blanka kvadrato» ({{lingvo-ru|Чёрно-белый квадрат}}, 2009) kaj «La vivo de „vespertoj“» . Krome, li aŭtoris la flagon, la tekston de la himno de [[Krimea ŝtata medicina universitato "S. I. Georgijevskij"|KŜMU]] kaj kunaŭtoris ties blazonon. == K. Efetov kaj Esperanto == Kelkaj el la artikoloj de K. Efetov estis aperigitaj ankaŭ en Esperanto (en la revuo «[[Kontakto_(revuo)|Kontakto]]», ĉiuj tradukitaj de [[Paŭlo Moĵajev|P. Moĵajev]]). En la numero 2008:6 aperis la artikolo, dediĉita al la enigmoj en la kreado de [[Mikelanĝelo]] («''La ŝoka mistero de la Siksta kapelo''»<ref>{{Cite journal|url=https://ia801005.us.archive.org/31/items/kontakto_2008_n228/kontakto_2008_n228.pdf|title=La ŝoka mistero de la Siksta kapelo|author=K. A. Efetov|journal=[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]|issue=228 (2008:6)|year=2008|page=4-12}}</ref>), en la numero 2009:6 - la artikolo «''Malnovtestamenta sekreto de la Adama ripo''» kaj en la numero 2010:2 - la artikolo «''La solvo de la mistero de la nekuracebla malsano aŭ la historio de unu granda malkovro''» (dediĉita al la historio de la malkovro de insulino). == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20030607150517/http://jugan2.narod.ru/efetov.html K. Efetov en la galerio de lepidopterologoj de Rusio kaj najbaraj landoj] (ruse) * [http://www.csmu.edu.ua/5456.html La informoj pri K. Efetov en la oficiala paĝaro de KŜMU]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ruse) * {{Cite journal|url=https://ia801005.us.archive.org/31/items/kontakto_2008_n228/kontakto_2008_n228.pdf|title=La ŝoka mistero de la Siksta kapelo|author=K. A. Efetov|journal=[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]|issue=228 (2008:6)|page=4—12|year=2008}} * [http://efetov.wordpress.com La ŝoka mistero de la Siksta kapelo] - la verko de K. A. Efetov {{en}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Efetov, Konstantin}} [[Kategorio:Ukrainaj biokemiistoj‎]] [[Kategorio:Ukrainaj poetoj]] [[Kategorio:Ukrainaj verkistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj malfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Entomologoj]] 8c5ym9eawbr5d6prc53u9jt3tlhthcw 0 294929 9420019 8791661 2026-07-04T07:35:49Z Sj1mor 12103 9420019 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Star Wars Episode VI: Return of the Jedi | esperantatitolo = Stelaj Militoj Epizodo 6: Reveno de la Ĵedajo | bildo = ReturnOfTheJediPoster1983.jpg | bildpiedo = Filmafiŝo | produktolando = [[Usono]] | filmadlando = [[Usono]] | originalalingvo = [[angla lingvo]] | aperdato = {{dato|25|majo|1983}} | daŭro = 134 minutoj (originale) | ĝenro = [[sciencfikcio|sciencfikcia]] [[fantazio]] | buĝeto = [[Usona dolaro|Usona $]]32&nbsp;500&nbsp;000 | reĝisoro = [[Richard Marquand]] | scenaro = [[George Lucas]] | laŭverko = | produktisto = [[Howard Kazanjian]] | muziko = [[John Williams]] | efektoj = | produkto = | distribuo = [[20th Century Fox]] }} '''''Star Wars Episode VI: Return of the Jedi''''' (“Stelaj Militoj Epizodo 6-a: Reveno de la Ĵedajo”), originaltitole '''''Return of the Jedi''''', estas 1983-a [[Sciencfantasto|sciencfikcia fantazia]] [[filmo]] direktita de [[Richard Marquand]], laŭ scenaro de [[George Lucas]]. Ĝi estas la sesa filmo de ''[[Star Wars]]'' laŭ la rakonto de la filmoj, sed la tria laŭ la aperdato. == Intrigo == {{Intrigo}} [[Luke Skywalker]], fariĝinta [[Ĵedajo|Ĵedaj]]-kavaliro, havas planon por savi frostigitan [[Han Solo]] de la krimulo [[Jabba the Hutt]], helpe de la [[Leia Organa|princino Leia]], [[Lando Calrissian]], [[Chewbacca]], [[C-3PO]], kaj [[R2-D2]]. Leia sukcesas savi lin en la palaco de Jabba sur [[Tatooine]], sed estas kaptita kaj devigita servi Jabban kiel sklavo. Luke alvenas la sekvan tagon kaj lasas sin kapti. Jabba kondamnas ilin esti manĝitaj de la monstro Sarlacc, sed tiam okazas batalo kaj ili sukcesas fuĝi, kaj Leia premmortigas Jabban per sia kateno. Dum Han kaj Leia renkontas aliajn Ribelulojn, Luke reiras al [[Dagobah]], kie li ekscias, ke [[Yoda]] mortiĝas. Elspirante lastafoje, Yoda konfirmas, ke la patro de Luke ja estas [[Darth Vader]], kaj ke Luke devas alfronti lin por fariĝi vera Ĵedaj-kavaliro. La spirito de [[Obi-Wan Kenobi]] ankaŭ malkaŝas, ke Luke havas ĝemelfratinon: Leia. La Ribela Alianco ekscias, ke la Imperio konstruas novan Mortan Stelon (''[[Death Star]]''), pli granda kaj pli potenca ol la unua. En plano por detrui la novan armilon, Han estas elektita por gvidi atak-teamon por detrui la ŝirmil-generatoron, kiu protektas ĝin, sur la arbara luno [[Endor]]. Reveninte de Dagobah, Luke aliĝas al la teamo, sed timas, ke ĉar ili sentas la ĉeeston de Vader, li povas endanĝerigi la mision. Sur Endor, Luke kaj siaj kunuloj renkontas tribon de senteĥnologiaj sed inteligentaj [[Ewok]]-oj kaj alianciĝas kun ili. Poste, Luke konfesas al Leia ĉion, kion li scias pri sia rilato kun Darth Vader kaj ŝi, kaj foriras por alfronti denove Vader, kredante, ke en li plu estas bono. Luke kaj Vader eniras la Mortan Stelon kaj renkontas la malbonan [[Palpatine|imperiestron]], kiu malkaŝas, ke la amikoj de Luke iras en kaptilon. Sur Endor la ribelulojn ja kaptas la imperiaj soldatoj, sed surpriza Ewok-a kontraŭatako ebligas al la ribeluloj kontraŭbatali. Dume, Lando kondukas la ribelaj ŝiparon en [[Millennium Falcon]] al la Morta Stelo, sed ĝia ŝirmilo plu funkcias, kaj sekvas kosmobatalo. La imperiestro provas igi Luke cedi al sia kolero kaj aliĝi al la malbona flanko de [[Ĵedajo#La Forto|la Forto]]. Luke kaj Vader ekduelas per [[Ĵedajo#La armilo de la .C4.B4edajoj: la lumsabro|lumglavoj]], kaj Vader ekscias, ke Luke havas fratinon. Kiam Vader sugestas, ke ŝi aliĝos al la malbona flanko, Luke ne povas rezisti al sia kolero kaj atakas sian patron, fortranĉante lian manon. Sed li retrankviliĝas kaj ŝparigas sian patron, ĉar li deklaras sin Ĵedajo. Ekkolere la imperiestro komencas malrapide mortigi Luke per Forto-fulmoj. Neelportante vidi sian filon torturata, Vader pentas, kaj refariĝas [[Anakin Skywalker]]. Li mortigas la imperiestron, sed estas morte trafata de lia fulmo. Li petas Luke demeti lian maskon por ke li vidu sian filon propraokule. Li fine mortas. Anakin plenumas la profetaĵon kaj reekvilibrigas la Forton detruante la imperiestron kaj la lastan [[Sith]], sin mem. Sur Endor, la atakteamo sukcesas detrui la ŝirmilgeneratoron, ebligante al la Ribela ŝiparo finataki la Mortan Stelon. Lando kondukas la restantajn ŝipojn en la kernon de la stacio kaj pafas al la reaktoro, kaŭzante ĝian maleksplodon. Luke fuĝas per imperia kosmopramo kun la korpo de sia patro antaŭ ol la Morta Stelo eksplodas, kaj Lando fuĝas per Millennium Falcon. Sur Endor, Leia konfesas al Han, ke Luke estas ŝia frato, kaj ili kisas. Tiunokte, Luke reiras al Endor kaj bruligas la korpon de sia patro sur funebra ŝtiparo. La tuta galaksio festas la falon de la Imperio. Dum la ribela festo sur Endor, Luke vidas la fantomojn de Obi-Wan, Yoda kaj sia pentinta patro, kiuj rigardas lin fiere. {{Intrigofino}} == Aktoroj == * [[Mark Hamill]]: Majstro [[Luke Skywalker]] * [[Carrie Fisher]]: Princino [[Leia Organa]] * [[Harrison Ford]]: Generalo [[Han Solo]] * [[David Prowse]], [[James Earl Jones]]: [[Darth Vader]] * [[Sebastian Shaw]]: [[Anakin Skywalker]] * [[Anthony Daniels]]: [[C-3PO]] * [[Kenny Baker]]: [[R2-D2]] * [[Billy Dee Williams]]: [[Lando Calrissian]] * [[Frank Oz]]: Majstro [[Yoda]] * [[Peter Mayhew]]: [[Chewbacca]] * Sir [[Alec Guinness]]: Majstro [[Obi-Wan Kenobi]] * [[Jeremy Bulloch]]: [[Boba Fett]] * [[Kenneth Colley]]: Admiralo Piett * [[Dennis Lawson]]: Wedge Antilles * [[Ian McDiarmid]]: Imperiestro [[Palpatine]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://french.imdb.com/title/tt0086190/combined ''Star Wars Episode VI: Return of the Jedi'' ĉe IMDB] {{Star Wars}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Star Wars]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1983]] [[Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj]] ms0ihn6yl1z43uoei8utot7p9n84nrw 0 306258 9419795 9416333 2026-07-03T21:18:52Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419795 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Western Orphean Warbler.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Orfeosilvio, maskla plenkreskulo. |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Curruca]]'' |specio = '''''C. hortensis'''' |statuso = LC |dunomo = ''Curruca hortensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], [[1789]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = Curruca hortensis |komunejo = Curruca hortensis }} [[Dosiero:Sylvia hortensis MHNT 232 Seriana Algérie.jpg |eta|''Sylvia hortensis'', ovoj en [[MHNT]].]] [[Dosiero:Cuculus canorus bangsi MHNT.ZOO.2010.11.150.32.jpg|eta|ovoj de ''Cuculus canorus bangsi'' en nesto de ''Sylvia hortensis'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] '''Orfea silvio'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Curruca hortensis'') estas specio de malgrandaj grizecbrunaj [[insektovora]]j [[kantobirdo]]j el familio de [[Silviedoj]] kaj genro ''[[Curruca]]''. Ĝi troviĝas en somero ĉe la [[Mediteraneo]], el [[Iberio]] kaj suda [[Francio]] tra [[Italio]], [[Balkanio]] kaj [[Turkio]] kaj la [[Kaŭkazo]] etende al [[Centra Azio]]. Ĝi estas [[birdomigrado|migranta]], kaj vintrumas en subsahara [[Afriko]] el [[Senegalio]] al [[Sudano]] kaj [[Ĉado]]. Ĝi estas rara vaganto en norda kaj nordokcidenta [[Eŭropo]]. == Aspekto == <!--[[Dosiero:Tallarol emmascarat 01 (Sylvia hortensis).jpg|maldekstra|200px|eta| Orfeosilvio ([[Sylvia hortensis]]) ĉe [[Nacia Parko Sultanpur]], [[Barato]]]]--> [[Dosiero:Sylvia nisoria hortensis naumann.jpg|maldekstre|eta|''Sylvia hortensis'', Orfeosilvio, maskla plenkreskulo centre; ĉirkaŭe, ino kaj junuloj.]] Orfea silvio estas 14–16 cm longa – iom pli granda ol la [[Nigraĉapa silvio]] – kaj unu el la plej grandaj specioj de silvioj. Masklaj plenkreskuloj havas tutgrizan dorson kaj blankecajn subajn partojn kun iom da rozkolora nuanco en supra brusto kaj flankoj. La beko estas longa kaj pinteca kaj la kruroj estas grizecaj. Li havas malhelgrizan kapon, nigrecan okulmaskon kaj tre blankan gorĝon. La iriso estas blankeca, fakte flaveca se vidata de proksime. Inoj kaj nematuruloj havas pli palan kapon kaj sablokolorajn subajn partojn; ties griza dorso havas brunecan nuancon, do temas pri kazo de [[seksa duformismo]]. La iriso estas malhela ĉe junuloj. La plej klara distingilo de la specio estas la blankaj eksteraj plumoj de vosto kiu finas kvadrate. == Kutimoj == La kanto (krom la alarmalvoko “tak-tak” ofta ĉe silvioj) estas serio de mirlecaj ''liru-liruu'' kaj plndemaj notoj, similaj al tiuj de la [[Merlo]], ''Turdus merula'', aŭ de la [[Kantturdo]], ''Turdus philomelos'', kio nomigas la specion per komparo kun [[Orfeo]], dum la [[latina]] [[scienca nomo]] ''hortensis'' aludas al fruktoĝardenoj kie videblas la specio. Tiu malgranda [[paserina]] birdo troviĝas en malferma [[decidua]] arbaro ekzemple de [[kverko]]j aŭ ankaŭ en terkultivejoj kiel olivarbaroj, ankaŭ ĉe riveroj. La ino demetas 4-6 makulitajn ovojn en nesto el herbo kaj radiketoj (foje sekurata per araneretoj) en arbusto aŭ arbo. Ambaŭ gepatroj kovas dum 12-13 tagoj. La ino pli ol la masklo. Dum 14-16 tagoj ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn kaj [[elnestiĝo]] okazas post 12-13 tagoj eĉ antaŭ ekflugo kio okzas post 20 tagoj, sed eĉ tiam la idoj pluestas manĝigataj. Kutime okazas dua ovodemetado. Kiel plej parto de silvioj, Orfeosilvio estas [[insektovora]] kiu manĝas ĉefe [[papilio]]jn, [[raŭpo]]jn kaj [[arakido]]jn, sed ankaŭ [[frukto]]jn, kiel [[ĉerizo]]j kaj [[figo]]j. == Subspecioj kaj taksonomio == Oni agnoskas du [[subspecio]]jn (Snow ''et al.'' 1998), sed ili estas pli kaj pli konsiderataj apartaj specioj (Helbig 2001, Jønsson & Fjeldså 2006): * ''Sylvia (hortensis) hortensis'', '''Okcidenta orfeosilvio''' :SOk [[Eŭropo]] kaj [[Magrebo]] orienten al [[Adriatika Maro]] kaj [[Golfo de Sidra]], respektive :videbla rozkolora (maskloj) aŭ ruĝeca (inoj) nuanco en subaj partoj. * ''Sylvia (hortensis) crassirostris'', '''Orienta orfeosilvio''' - inkludas ''balchanica'' kaj probable ankaŭ ''jerdoni'' :[[Balkanoj]] tra [[Turkio]], [[Kaŭkazo]] kaj najbaraj regionoj al [[Centra Azio]] :Beko pli longa kaj forta averaĝe. Malmulte ruĝeco en subaj partoj, rezulte en pli klara divido inter blanka ventro kaj grizaj flankoj. Kanto estas pli varia, alproksime al [[Najtingalo]] pro riĉeco.(Snow 1998) Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] specio estas probable plej proksima al la [[Araba silvio]], kaj al la [[Bruna silvio|Bruna]] kaj [[Jemena silvio]]j kun kiuj ĝi estas foje lokata en ''Parisoma''. Ili kune kun la grupo de la [[Babilema silvio]] ŝajne formas distingan [[klado]]n de tipaj silvioj. Tiuj specioj ne aspektas multe similaj je unua rigardo, sed ili ĉiuj havas elstarajn blankajn gorĝojn, ne havas ruĝecajn flugilmakulojn kaj kutime havas malhelajn flankojn en kapo.(Helbig 2001, Jønsson & Fjeldså 2006) == Referencoj == * IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52832, Sylvia hortensis, 12a Majo 2006. Malplej Zorgiga. * Helbig, A. J. (2001): Phylogeny and biogeography of the genus ''Sylvia'', ĉe: Shirihai, Hadoram: ''Sylvia warblers'': 24-29. Princeton University Press, Princeton, N.J. ISBN 0-691-08833-0 * Jønsson, Knud A. & Fjeldså, Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''Zoologica Scripta'' 35(2): 149–186. {{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}} (HTML resumo) * Snow, David W.; Perrins, Christopher M.; Doherty, Paul & Cramp, Stanley (1998): ''The complete birds of the western Palaearctic on CD-ROM''. Oxford University Press. ISBN 0-19-268579-1 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ibercajalav.net/img/369_OrpheanWarblerShortensis.pdf Diferencoj laŭ aĝoj kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111226170856/http://www.ibercajalav.net/img/369_OrpheanWarblerShortensis.pdf |date=2011-12-26 }} <br /> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] iql2accsc06znzw3dynq0xfplluaq17 0 307194 9419979 9263067 2026-07-04T06:46:45Z Sj1mor 12103 9419979 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Čočky tram rovně a vlevo.jpg|dekstra|altdekstre|eta|Signalo ''Veturo rekte kaj maldekstre'', sub ĝi apeliga signalilo signalas envicigon de pretendo por plua signalo por direkto rekte.]] [[Dosiero:Tram stůj.jpg|dekstra|eta|Signalo ''Haltu'' havas similan signifon kiel memstare lumanta flava lumo por ŝosea veturiloj.]] '''Signaloj por tramoj kaj por trolebusoj aŭ aŭtobusoj de UAT en rezervitaj veturstrioj''' estas signaloj de [[trafiklumo|lumsignalekipaĵo]] (semaforo) destinitaj speciale por [[tramo]]j. Ili povas esti uzataj ankaŭ por [[aŭtobuso]]j de [[urba amasa transporto]] (UAT) aŭ [[trolebuso]]j en [[rezervita veturstrio|rezervitaj veturstrioj]]. La signaloj por tramoj estas uzataj precipe sur [[vojkruciĝo]]j de [[surtera komunikaĵo]] kun trama trafiko, en lokoj de [[transveturejo]] de la surtera komunikaĵo trans [[tramvojo]], deflankiĝo de la tramvojo el la surtera komunikaĵo aŭ alkonduko sur ĝi, en lokoj de [[transirejo por piedirantoj]] trans la tramvojo. Daŭra signalo "veturo rekte" por la tramoj estadas plenigita ankaŭ per signalado ĉe la tiel nomata [[tempa insuleto]], do en lokoj, kie estas dum la alveturo de tramo aŭtomate haltigita trafiko de ŝoseaj veturiloj ĉirkaŭ la [[haltejo]]. En danĝeraj sektoroj la signaloj por tramoj estas uzataj por tio, por ke ili enlasu la pluan tramon nur tiam, kiam forlasos ĝin la antaŭa tramo. En kelkaj landoj kaj urboj la signaloj estas uzataj ankaŭ por gvidado de trafiko laŭ [[horaro]], ekzemple ankaŭ por signalado de forveturo el fina haltejo. En [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]], [[Nederlando]], [[Pollando]], [[Rusio]] kaj [[Granda Britio]] estas uzataj "lensaj" signaliloj, kiam la signalo por ĉiuj direktoj estas kreata de certaj konsistoj de lumpunktoj, en Nederlando plie diferencigitaj kolore. En Germanio, Danio kaj Belgio estas uzata por ĉiu direkto memstara servico de signaliloj, el kiuj ĉiu estas aranĝita simile kiel semaforoj por ŝosea trafiko, sed la signaloj estas diferencigitaj forme kaj ne kolore. [[Belgio]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Italio]], [[Germanio]], [[Hungario]], [[Nederlando]], [[Pollando]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Hispanio]], [[Svedio]] kaj [[Svislando]] uzas signalojn por tramoj de la plej diversaj sistemoj, sed kiuj onidire ensumigas ankaŭ signalon "Atentu". En [[Aŭstrio]], kiu estas unu el malmultaj landoj, kie por tramoj ne estas memstara signalo "Atentu", la uzado de antaŭsignaliloj en lokoj kun la plej alta permesita rapideco estas deviga. En Ĉeĥio kaj Slovakio la signalo "atentu" ne estas parto de kutima signalado, sed estas jam klopodoj por realaj provoj pri ties enkonduko. Ĉe la tramoj eblas dinamikan gvidadon de la signalado realigi pli facile ol ĉe la ŝoseaj veturiloj. En kelkaj urboj krom pasiva detekto estas uzata ankaŭ aktiva detekto de la tramoj, ekzemple per formo de [[infralumturo]] ĉe la tramvojo kaj [[radiosignalo]], per kiu komunikas ferdeka komputilo de la tramo kun komputilo de la signalekipaĵo. La sistemo tiel povas rilatigi ne nur la direkton de la veturo de tramo, sed eĉ identigi [[trafika komuniko|trafikan komunikon]] kaj situon de la tramo rilate al horaro (malfruiĝo, antaŭveturiĝo) kaj akomodi al tio urĝecon de preferado. == Ĉeĥio kaj Slovakio == [[Dosiero:Světelné signály Strossmayerovo.jpg|dekstra|eta|Signalila ekipaĵo por tramoj sur tenilo. Dekstre signalado de perelektre priregataj trakforkoj.]] === Historio kaj kodigo === La signalojn por gvidi trafikon sur unurelaj tramvojoj kaj [[relplektaĵo]]j oni komencis uzi multe pli antaŭe ol por gvidi la ŝosean aŭ tramtrafiko sur strataj vojkruciĝoj. Ekde la jaro 1911 estis enkondukataj fervojaj lumsignalado de Elektraj entreprenoj de ĉefurbo Prago sur la unurelaj tramvojoj kaj la relplektaĵoj ekzemple en stratoj ''U kasáren, Celetná, Letenská, Křižovnická (Karlovy lázně), Radlická''. La unuaj lumsignaliloj por aŭtomobiloj kaj tramoj, fabrikitaj en [[ČKD Praha]], estis en Prago establita en la jaro 1927 sur vojkruciĝo de stratoj ''Hybernská, Dlážděná'' kaj ''Havlíčkova''. En la komencoj de la strata lumsignalado la [[piediranto]]j kaj [[ŝoforo]]j de tramoj direktis sin per la samaj semaforoj kiel la ŝoforoj de aŭtomobiloj. En [[Ĉeĥoslovakio]] oni komencis uzi specialan lumsignaladon por tramoj en la jaro 1967 enkadre de livero de modernaj lumsignalaj ekipaĵoj por Prago de firmao [[Signalbau Huber]] el [[Munkeno]]. Tiutempe estis,unue en Prago, iom post iom enkondukata lumsignaliloj por tramoj kun dimensio 200 × 200 mm kun kvar lumpunktoj, slange nun nomataj '''lensoj''' (ĉeĥe: '''čočky'''), en [[Ostrava]] '''globetoj''' (ĉeĥe: '''kuličky'''). En Ĉeĥio kaj Slovakio ili estas uzataj ĝis nun. Ekde la [[1-a de januaro]] [[1967]] ekvalidiĝis nova regularo n-ro 80/1966 Sb., pri [[Reguloj de ŝosea trafiko]]. Tiu unuafoje enkondukis specialajn lumsignalojn por piedirantoj kaj direktajn lumsignalojn. Sed la signalado por la tramoj estis per la reguloj de ŝosea trafiko leĝigita nur kun valideco ekde la [[1-a de julio]] [[1971]] en artikolo 1 de punkto 12 de noveliganta regularo n-ro 42/1971 Sb. <ref>[http://aplikace.mvcr.cz/archiv2008/sbirka/1971/sb13-71.pdf Regularo de federacia ministerio de enlando n-ro 42/1971 Sb.], per kiu oni ŝanĝigas kaj plenigas la regularon de la ministerio de enlando n-ro 80/1966 Sb., pri la reguloj de ŝosea trafiko (jam nuligita)</ref>, per kiu estis en § 40 de la reguloj de ŝosea trafiko aldonita nova alineo 9, kiu ebligis enkondukon de apartaj lumsignaloj por tramoj fare de Reguloj de teknika trafiko de urbaj tramvojoj (PTT UT)<ref>''Reguloj de teknika trafiko de urbaj tramvojoj.'' Registrita en Kolekto de leĝoj en sumo n-ro 25/1970, aprobita de la ministerio de transporto de Ĉeĥa socialisma respubliko sub n-ro de traktado 10461/1970, per regulo de Federacia ministerio de transporto n-ro 8632/1972–O&nbsp;25 disvastigita ankaŭ por Slovakio. Valideco ekde la 1-a de januaro 1971 (jam nuligita)</ref> kaj destinis, ke okaze de ilia uzo por ŝoforo de tramo ne ligas la ĝisnunaj lumsignaloj. PTT UT el la jaro 1970, kiel fariga regulon al § 4 de la leĝo pri fervojoj n-ro 61/1964 Sb., kun valideco ekde la 1-a de januaro 1971 enkondukis lumsignalilojn por gvidado de trafiko de tramoj en § 116 kaj en aldono n-ro 2. Samtempe estis preparata [[ČSN]] (Ĉeĥa Ŝtata Normo) 73 6021 ''Lumsignala ekipaĵo de ŝosea kaj urba transporto - farigo kaj lokigo de la signaliloj''. En la regularon 100/1975 Sb. jam estis la lumsignaloj por tramoj kun valideco ekde la 1-a de januaro 1976 rekte enlaboritaj, kun la sama markigo ili restis ankaŭ en regularo n-ro 99/1989 Sb. Ekde la 1-a de decembro 1995 PTT UT estis fare de Konstrua kaj teknika regularo de fervojoj nuligita. [[Transporta regularo de fervojoj]], per kiu PTT UT estis anstataŭigita, jam ne indikas la lumsignalojn por gvidi la trafikon de tramoj kiel fervojaj signaliloj. En regularo n-ro 30/2001 Sb. la signaloj por tramoj el la antaŭa regularo estas senŝanĝe transprenitaj, ĉifoje sub markigo S 15a ĝis 15g. [[Reguloj de ŝosea trafiko]] difinas devligecon de la signaloj por la tramoj nur en sektoroj, kie la tramvojo estas kondukita sur surtera komunikaĵo. Tiuj ĉi signaloj estis samtempe ĝis fino de novembro de 1995 ankaŭ fervojaj signaliloj laŭ PTT UT. [[Transporta regularo de fervojoj]] por memstaraj sektoroj de la tramvojo ne difinas tiujn ĉi signalojn kiel signaliloj - se ili estas uzitaj, ili devus difinitaj per trafika regulo de konkreta trafikanto de fer- aŭ tramvojo, kio ekzemple en Prago ne estas. Teknikaj postuloj por ekipaĵoj kaj signalan planon reguligas ČSN 36 5601 ''Lumsignalaj ekipaĵoj''. Pli detalaj postuloj estas indikitaj en teknikaj kondiĉoj de TP 81 ''Proponado de lumsignalaj ekipaĵoj por gvidado de trafiko sur ŝoseaj komunikaĵoj'', kies unuan eldonon aprobis Ministerio de transporto en la jaro 1996 kaj duan eldonon en la jaro 2006. === Signaloj === [[Dosiero:Světelné signály Výtoň.jpg|dekstra|eta|Sub signalo ''Veturo maldekstre'' apeliga signalilo informas pri envicigo de postuloj por signaloj por veturo rekte kaj maldekstre.]] En la supra vico estas lokigitaj tri lumpunktoj, en la suba vico unu lumpunkto meze. Per la signalilo eblas doni tiujn ĉi signalojn: * Haltu: lumas la dekstra kaj la maldekstra punkto en la supra vico, La signalo Haltu havas laŭ § 71 alin. 7 de leĝo n-ro 361/2000 Sb., pri ŝosea trafiko, similan signifon kiel signalo kun flava lumo "Atentu!" sur semaforoj de trikolora sistemo, do se ŝoforo jam ne povas sekure halti, li darfas daŭrigi en la veturo. * Veturo rekte: lumas la suba lumpunkto kaj la meza punkto en la supra vico. * Veturo maldekstre: lumas la suba lumpunkto kaj la maldekstra punkto en la supra vico. * Veturo dekstre: lumas la suba lumpunkto kaj la dekstra punkto en la supra vico. * Veturo rekte kaj dekstre: lumas la suba lumpunkto kaj la meza kaj la dekstra punkto en la supra vico. * Veturo rekte kaj maldekstre: lumas la suba lumpunkto kaj la meza kaj la maldekstra punkto en la supra vico. * Veturo dekstre kaj maldekstre: lumas la suba lumpunkto kaj la maldekstra kaj la dekstra punktoj en la supra vico. En kelkaj vojkruciĝoj estas uzata en signifo "Veturo ĉiudirekte" eklumiĝo de ĉiuj kvar lumpunktoj de la signalilo. Sed tiun ĉi signalon neniam estis kaj eĉ ne estas enkondukita fare de Reguloj de ŝosea trafiko. Sed origine laŭ ''Reguloj de teknika por trafiko de urbaj tramvojoj'' el la jaro 1970 eblis la bazajn signalojn kombini eĉ per tiu ĉi maniero. En PTT UT el la jaro 1970 estis ankoraŭ signalo, dum kiu lumis nur la meza kampo en la supra vico. Tiu ĉi signalo nomiĝis "baza signalo dum uzo de trama detekto". Tiu ĉi signalo ne estis en la Regulojn de ŝosea trafiko transprenita kaj neniel signife ĝi estis uzata. === Antaŭsignaloj, signalo Atentu kaj apeligaj signaliloj === [[Dosiero:Očekávej Stůj.jpg|dekstra|eta|Antaŭsignalo kun signalo ''Atendu haltu'']] '''[[Antaŭsignalo]]n''' enkondukas por la tramaj kaj trolebusaj vojoj Transporta regularo de fervojoj (regulo n-ro 173/1995 Sb.). Ĝi estas simila al signalada ekipaĵo por la signaloj S 15a ĝis S 15g laŭ la regulo de n-ro 30/2001 Sb., sed sub la tabulo kun la signalilaj lumoj estas ankoraŭ flava blanke kadrigita tabuleto de formo de rektangulo starigita alten kun nigra litero '''P''' (ĉeĥe '''Předvěst'''). Tiu ĉi ekipaĵo donas signalojn: * '''Atendu haltu''', ĝi estas simila al luma signalo por la tramoj S 15a "Haltu". * '''Atendu liberon'''<!--komprenu: "Atendu permeson traveturi libere, sendanĝere; Atendu liberan direkton por la veturo"; se la "Atendu liberon" estas malĝusta, bv korekti-->, ĝi estas simila al luma signalo n-ro S 15b "Veturo rekte". En kelkaj landoj la signalado por tramoj ne entenas la signalon "Atentu". Rilate al bremsaj ecoj de la tramoj tiel la tramo povas el la plena rapideco traveturi tra la signalado eĉ ĉirkaŭ 7 sekundoj post eksalto de la signalo permesanta la veturon en koncerna direkto (por la ŝoseaj veturiloj kutime sufiĉas signalo "atendu" por tempo 3 sekundoj. Sed [[evakua tempo|evakuaj tempoj]] ofte ne estas akomoditaj al tio, do la ŝoforo de tramo estas en intereso de sekureco de la trafiko en la praktiko devigita antaŭvidi la ŝanĝon de signalado ekzemple el statoj de la signaloj, kiuj ne estas difinitaj por li (ekzemple la signalo "Haltu" sur paralela transirejo por piedirantoj). La antaŭsignaloj povas la mankantan signalon "atentu" kompensi. [[TV Nova|Televido Nova]] en la tagoj de la [[12-a de aŭgusto|12-a]] kaj la [[13-a de aŭgusto]] 2006 sendis en [[Televizní noviny|Televidaj ĵurnaloj]] raportadojn pri tio, ke la ŝoforoj de tramoj ofte estas traveturantaj tra la signalado je la signalo "haltu". Sekve [[sindikato|sindikata asociiĝo]] [[OSPEA]] aranĝis [[peticio]]n pro sekuraj lumsingnaloj por la tramoj, kiun subskribis ĉirkaŭ 1500 ŝoforoj de tramoj el [[Prago]], [[Brno]] kaj [[Ostrava]]. Ĉe kelkaj semaforoj estas uzataj ankoraŭ plenigaĵaj la t.n. '''apeligaj signaliloj''', kiuj informas la ŝoforojn de tramoj pri tio, en kiujn direktojn estas aktuale envicigita postulo de signalo por "libero", kaj per blinkado ili atentigas pri proksimiĝanta signalo por veturo. Ili estas uzataj en tiuj lokoj, kie la signala ciklo estas dinamike influata per dektekto de la veturiloj, per prembutona elekto ktp. === Kritiko de lensoj kaj proponoj de novaj signaliloj === [[Dosiero:Prototypové tramvajové návěstidlo, Braník (03).jpg|eta|altdekstre|Prototipo de nova signalilo en [[Braník (Prago)|Prago-Braník]]]] La nuna signalado helpe de kvarpunkta signalilo (lensoj, blobetoj) estas konsiderata kiel ju pli malmulte taŭga. Ties malavantaĝoj estas malbona videbleco por albremsa vojo, neĉeesto de la signalo "atentu" antaŭ ŝanĝo je "haltu", neĉeesto de funkcio de la apeliga signalilo (t.e. la signalo "atentu" antaŭ ŝanĝo je "libero"). Oni malafacile detektas erarajn signalajn bildojn kaj okaze de krevo de [[ampolo]] la signalo estas endifina. Leĝa manko estas, ke Leĝo pri ŝosea trafiko nek ties fariga regulo ne difinas sufiĉe precize devojn, kiuj el unuopaj specoj de la signaloj fluas por la ŝoforoj de tramoj.<ref name=trikolore>[http://www.dp-arena.cz/images/stories/2008/788-SH-prezentace/prezentace-obr.pdf Nova trikolora trama signalilo], prezentado, Dopravní podnik hl. m. Prahy a. s. , Eltodo Dopravní systémy, nedatita, ĉirk. majo de 2008</ref><ref>''Semaforo = tramo en danĝero'' (Mladá fronta DNES, 4. 9. 2006)</ref> <ref name=peticio>[http://www.ospea.cz/clanek.php?page=340 Peticio pro sekuraj lumsignaliloj por tramoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070223103923/http://www.ospea.cz/clanek.php?page=340 |date=2007-02-23 }} (sindikata asociiĝo OSPEA, 17. 8. 2006, peticia komitato Antonín Dub, Vratislav Feigel, Antonín Růžička)</ref> La neĉeesto de la signalo "atentu" komencis esti perprese diskutata precipe post serioj de televidaj raportadoj de la televido Nova el la 12-a kaj la 13-a de aŭgusto 2006 pri tio, kiel la tramoj estas traveturantaj vojkruciĝojn je la signalo "Haltu!".<ref>[http://www.ospea.cz/clanek.php?page=337 Presinformo al la raportadoj de televido Nova] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080109160817/http://www.ospea.cz/clanek.php?page=337 |date=2008-01-09 }}, sindikata organizo OSPEA, Antonín Dub, 14-a de aŭgusto 2006</ref> Por plenigo de la mankantaj funkcioj oni komencis en kelkaj lokoj uzi signalilojn "[[antaŭsignalilo]]", enkondukita fare de Transporta regularo d fervojoj, kaj apeligaj signaliloj, kies signifo estas difinita sole en transportaj kaj signalilaj preskriboj de unuopaj trafikantoj de tramretoj kaj kiuj informas pri direktoj pretendataj en la signala plano kaj blinkado pri tio, ke la libero estas proksimiĝanta por iu direkto. Du diversaj proponoj de la aspekto de la novaj signaliloj aperis en aŭgusto kaj en septembro de 2006 en paĝoj de sindikata asociiĝo OSPEA. La signalilo laŭ unua propono similiĝis al nederlanda "naŭokulo", sed kun aliaj signaloj.<ref name=peticio /> Komence de junio de 2008 venis en publikon komuna prezento de [[Transporta entrepreno de ĉefurbo Prago]] kaj firmao [[Eltodo]] Transportaj sistemoj kun propono de la novaj signaliloj,<ref name=trikolore /> kiuj estas inspiritaj trakforkaj signaliloj Hanning & Kahl, kiuj aperis en Prago en la jaro 1992, sed ili plie eluzas ruĝan koloron - modifo<!--ne modifiko, kio estus fiki laŭ modo--> por gvidi la trafikon devenas el la propono de Dub el septembro de 2006.<ref>ekz. Ing. Antonín Dub: [http://www.ospea.cz/clanek.php?page=347 ''Novaj tramsignaliloj''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070223022018/http://www.ospea.cz/clanek.php?page=347 |date=2007-02-23 }} (OSPEA, 14. 9. 2006)</ref> En la signalilo estus lokigitaj super si tiom rondaj signaloj, por kiom da direktoj la signalado validas, dum kio en ĉiu ronda signalo alternus [[diodo|diode]] kreataj formaj simboloj de trikolora sistemo. En la jaro 2009 du tipoj de la nove proponitaj signaliloj estis lokigita en du lokoj sur memstaraj sektoroj de la tramavojoj en Prago: ĉe deflankiĝo el paralela vojo en [[tramreturniĝejo]] Braník estas lokigitaj signaliloj elirantaj el la propono de inĝ. Dub (la t.n. kolora) kaj ĉe subveturejo ĉe haltejo ''Třebenická'' en loĝdomaro Ďáblice estas lokigitaj la t.n. [[Ŝpalo|ŝpalaj]] signaliloj laŭ propono de inĝ. Šurovský, kiu eliras el antaŭa propono de Josef Koupil<ref>Pavel Ďuran: [http://www.dp-arena.cz/1/index.php?option=com_content&task=view&id=3041&Itemid=45 Simileco pure hazarda], DP aréna, 10. 6. 2009</ref><ref>Josef Koupil: [http://www.dp-arena.cz/1/index.php?option=com_content&task=view&id=2414&Itemid=42 Novaj signaliloj por tramoj – plua propono], DP aréna, 18. 7. 2008</ref> kaj signaliloj de germana tipo. Ekde la 25-a de junio 2009 estas valida direktivo de la ĝenerala direktoro, kiu ebligas provtrafikon de tiuj ĉi signaliloj.<ref>[http://www.ospea.cz/images/nove_navesti/SG%C5%98200906.pdf Direktivo de la ĝenerala direkto n-ro 6/2009 Provtrafiko de novaj lumsigbaloj por tramoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ttt de la sindikata asociiĝo OSPEA (koloraj aldonaĵoj de la direktivo nealireblaj)</ref> === Detekto kaj ekregistrado de veturilo === En la vojkruciĝoj, transirejoj, transveturejoj kaj pluaj lokoj ĉe la pli novaj signalilaj ekipaĵoj estas kutime uzata aŭtomata pasiva detekto de la alveturantaj tramoj, kutime helpe de [[Supertraka kontakta lineo|troleaj]] kontaktoj reagantaj je elektra [[Pantografo (kurentoprenilo)|pantografo]]. La signala ciklo estas iam akomodata ankaŭ laŭ aktuala stato de perelektre restarigebla trakforko. En Prago estas ĉimaniere preferata la [[tramtransporto]] proksimume en duono de lokoj kun lumsignalado. En Prago en kelkaj lokoj por la veturo en la direkton, tra kie ne kondukas regulaj linioj, devas la ŝoforo de tramo eltramiĝi kaj postulon ekregistri per prembutono (simila al prembutono por piedirantoj) aŭ per signala seruro priregebla per universala kvaredra anseto, alie la signalo por tiu ĉi direkto ne estas entute envicigita. Same la ŝoforo de tramo ne nur en Prago devas permane ekregistri sin okaze, ke lia signalo pro ia ajn kaŭzo forpasis kaj la ŝoforo ne traveturis la vojkruciĝon. <center><gallery> Dosiero:Detekční trolejový kontakt.jpg|Detekta trolea kontakto. Ĝi ekregistros traveturon de la pantografo kaj transdonos la informon al vicigilo de la signalado. Dosiero:Přihlašovací zámek.jpg|Ekregistra seruro. La lumantaj ŝipetoj bildigas direktojn, en kiujn estas registrita la aktuala pretendo por la signalo por veturo. Aliajn direktojn la ŝoforo povas ekregistri per kvaredra anseto el la suba kesteto. </gallery></center> === Pluaj signaloj === La direktivoj de la unuopaj trafikantoj de relvojo enkondukas ankaŭ pluajn signalojn por tramoj, ekz. pri starigo, fermigo kaj okupigo de [[trakforko]], pri tio, ĉu estas okupita sekva relvoja sektoro per antaŭa trajno ktp. === Unutraka tramvojo Liberec – Jablonec === [[Dosiero:Jablonec, Tyršovy sady, odjezdové návěstidlo.jpg|eta|altdekstre|Elira signalo ĉe finstacio ''Tyršovy sady'' en Jablonec.]] La evoluo de la signala kaj sekuriga ekipaĵo por la unutraka [[Tramvojo inter Liberec kaj Jablonec|tramvojo en Liberec]] komenciĝis en la urba tramvojo ĉirkaŭ la jaro 1970 kaj en la interurba oni komencis labori pri ties preparo en la jaro 1985.<ref>''Cent jaroj de la urba transporto en Liberec'', DP města Liberce, 1997</ref> <ref name=kvar>[http://tram.webzdarma.cz/predpisy/liberec.htm Kvarluma signalila sistemo en interurba tramvojo Liberec - Jablonec n. N.] (tram.webzdarma.cz)</ref> <ref name=zikmund>František Zikmund: [http://tram.webzdarma.cz/texty/siglib.htm ''Historio de signalado por unurelaj tramvojoj en Liberec''], 2002</ref> En kelkaj vojkruciĝoj kaj transveturejoj trans la tramvojon estas uzataj klasikaj signaloj por tramoj laŭ la [[Reguloj de ŝosea trafiko]], la t.n. lensoj. Kutime ili estas kun absoluta preferado, t.e. ili sole certigas la ŝoforon pri tio, ke trafiko de la ŝoseaj veturiloj estas per signalado de la trikolora sistemo aŭ transvetureja signalado haltigita. Por gvidado de forveturo de la tramoj el [[tramevitejo]]j kaj [[tramreturniĝejo]]j estas uzata signalado simila al la fervoja: la signalilo havas kvar plenajn rondajn lumojn, en vico de supre [[oranĝa]]n, [[ruĝa]]n, [[verda]]n kaj [[blanka]]n. Estas uzataj tiuj ĉi signaloj:<ref name=kvar /> * blanka lumo: ''Libera sektoro.'' * oranĝa lumo kaj blanka lumo: ''Averto.'' La tramvojo estas libera, en la sekvanta tramevitejo la trajno estas en la sama direkto de veturo. La forveturo eblas sole laŭ ordono de "dispeĉero" (disponisto, kunordigisto). * blinkanta oranĝa lumo, lumanta blanka lumo: ''Averto.'' La tramvojo estas libera, en la sekvanta tramevitejo la trajno estas en kontraŭdirekto. * ruĝa lumo: ''Haltu.'' La tramvoja sektoro estas okupita per trajno veturanta tra la sama direkto, aŭ la kontraŭveturanta trajno havas signalon "libero" por forveturo el la sekvanta tramevitejo. * ruĝa kaj blanka lumoj: ''Haltu, trajno en kontraŭdirekto.'' * verda: ''Libero.'' La tramvoja sektoro estas libera, la trajno estas ekregistrita kaj la enveturo el la kontraŭdirekto estas malpermesita. Se tramo enveturos en la okupitan sektoron, aŭtomate okazos malŝalto de la [[Supertraka kontakta lineo|trakcia kurento]] en la sektoro. Kreintoj de tiu ĉi signalila kaj sekuriga sistemo estis Vladimír Paleček, František Zikmund, Josef Semirád kaj Jan Kovač.<ref name=zikmund /> {{Ĉefartikolo|Tramvojo inter Liberec kaj Jablonec}} == Rusio == [[Dosiero:Т-образный светофор.JPG|eta|maldekstra|altdekstre|Tramsignalo "Haltu" en Moskvo en Rusio (sub semaforo por aŭtomobiloj)]] [[Dosiero:Простой трамвайный светофор.jpg|eta|dekstra|altdekstre|Simpligita tramsignalo "Veturo" en Moskvo en Rusio (antaŭ semaforo por aŭtomobiloj)]] En [[Rusio]] estas uzataj por publika linia transporto (tramoj, trolebusoj, aŭtobusoj) surbaze de ''Reguloj de relvoja trafiko'' similaj signalilaj ekipaĵoj kiel en Ĉeĥio kaj sur Slovakio. Ili nomiĝas ''Т-образный светофор'' (''T-obraznyj svjetafor, semafor en aspekto T''). * Signalo "Haltu" ne estas kreita nur per du randaj lumoj, sed per ĉiuj tri lumoj en la supra vico. * Se eklumiĝos plie la suba lumo, estas permesita la veturo tra ĉiuj direktoj. * Se la tramvojo ne disbrankiĝas, oni iam ne uzas la signalo "Veturo rekte" kiel en Ĉeĥio, sed signalo "Veturo tra ĉiuj direktoj (tiu ĉi signalo estas simila al la nederlanda). Tial ankaŭ en kelkaj tiaj lokoj lastatempe estas uzata anstataŭ kvarpunkta signalilo nur unu lumo kun oranĝa litero "T": se la signalo estas lumanta, veturo estas permesita, dume la estingiĝinta signalo signifas "Haltu" (kio estas simila al svisa signalado). En lokoj, kie la tramtransporto ne tuŝiĝas kun la ŝosea, povas esti uzitaj por la tramoj kutimaj ruĝa kaj verda lumoj de dukolora sistemo. {{-|dekstre}} == Pollando == En [[Pollando]] estas uzataj ambaŭ sistemoj, kaj la semaforoj similaj al nordeŭropaj kaj la lensa sistemo. <center><gallery> Image:Sygnalizator ST.svg|Haltu / Libero Image:Sygnalizator STK.svg|Signalado por deflankiĝo: Haltu / Libero Image:Sygnalizator SB.svg|Signalado por aŭtobusoj entenantaj plie signalon Atentu. </gallery></center> <center><gallery> Image:Sygnalizator STT-1.svg|Lensa signalado - Haltu Image:Sygnalizator STT-2.svg|Lensa signalado - Libero por direkto maldekstre </gallery></center> == Granda Britio == [[Dosiero:Tramlink-Tram2532-01.jpg|eta|dekstra|Signalo "Haltu" sur unutraka tramvojo de reto [[London Trams|Tramlink]] en suda [[Londono]], proksime de [[Vimbledono (Londono)|Vimbledono]].]] En [[Granda Britio]] estas uzataj signaloj kiel en Ĉeĥio, sed kun pli da lumpunktoj. Ekzemple en tramreto [[Sheffield Supertram|Supertram]] en la angla urbo [[Sheffield]] estas uzataj la jenaj signaloj: <center><gallery> Dosiero:Tramway signalling - Stop.svg|Haltu Dosiero:Tramway signalling - Caution.svg|Atentu Dosiero:Tramway signalling - Proceed.svg|Libero Dosiero:Tramway signalling - Turning left.svg|Deflankiĝo maldekstren Dosiero:Tramway signalling - Turning right.svg|Deflankiĝo dekstren Dosiero:Tramway signalling - Junction signalling - stop.png|Haltu (alliga signalado) Dosiero:Tramway signalling - Junction signalling - turning left.png|Deflankiĝo maldekstren (alliga signalado) Dosiero:Tramway signalling - Junction signalling - turning right.png|Deflankiĝo dekstren (alliga signalado) </gallery></center> == Nederlando == [[Dosiero:Negenoog_2.jpg|eta|Signalila ekipaĵo en urbo [[Zwolle]] en Nederlando]] [[Dosiero:Hovparkwijka38gc.jpg|eta|Signalado por aŭtobusoj en kvartalo [[Leidsche Rijn]] en la nederlanda [[Utrecht]].]] En [[Nederlando]] la signalada ekipaĵo por la publika transporto konsistas el maksimume naŭ lumpunktoj aranĝitaj en [[kvadrato (geometrio)|kvadraton]], tri kolonojn kaj tri vicojn. En la meza vico la meza punkto estas oranĝa kaj la randaj ruĝaj, en la supra kaj la suba vicoj ĉiuj estas blankaj. Laŭ nombro de la punktoj oni diras al tiu ĉi semaforo ''negenoog'' ("naŭokulo"). * la meza suba kaj la meza supra lumanta blanka lumo signifas veturon rekte * la dekstra suba kaj la maldekstra supra lumanta blanka lumo signifas veturon maldekstre * la maldekstra suba kaj la dekstra supra lumanta blanka lumo signifas veturon dekstre * blinkado de apartenanta duopo da lumoj signifas, ke tramo krucigas liberan direkton de aliaj veturiloj * stato de trakforko povas esti signalita per memstara blua lumo (krom ruĝa kvadrata signalilo) * du randaj ruĝe lumantaj punktoj en la meza vico signifas "haltu" * la flava lumpunkto meze signifas devon halti, sed se tio jam ne estas eble, eblas daŭrigi en la veturo === Komparo: Nederlando (lensoj) kaj Belgio (germana sistemo) === [[Dosiero:Public_transportation_traffic_lights_in_NL_and_BE.svg|eta|maldekstra|500ra|Signaloj por publika transporto en Nederlando (supre) kaj en Belgio (sube). La belgaj signaloj estas pli-malpli kongruaj kun la germanaj.]] {{-|maldekstre}} == Germanio, Belgio, Danio, Svedio == [[Dosiero:Tramlicht_2.JPG|eta|altdekstre|Signaloj por tramoj en [[Flandrio]], [[Belgio]].]] [[Dosiero:Traffic Light German Complex With Bicycles.JPG|eta|[[Münster]], [[Germanio]]]] En [[Germanio]] kaj kelkaj pluaj landoj de [[norda Eŭropo]] estas por ĉiu direkto difinita memstara servico de signaliloj, el kiuj ĉiu estas aranĝita simile kiel la semaforoj por la ŝosea trafiko, sed la signaloj estas ĉiuj blankaj kaj ili estas diferencigitaj forme kaj ne kolore. En Germanio difinas tiujn ĉi signalojn ''Konstrua kaj trafika regularo de tramvojoj (Verordnung über den Bau und Betrieb der Straßenbahnen)''. La bazaj strietaj signaloj signifas: * '''horizontala strieto''': en Germanio "haltu" (kiel la ruĝa lumo por aŭtomobiloj). En [[Svedio]] tiu ĉi signalo havas signifon kiel flava lumo por aŭtomobiloj (sekvas "haltu", respektive "atentu"). * '''S''' en kelkaj landoj de norda Eŭropo, ekz. en Danio kaj Svedio, signifas "haltu", dum horizontala strieto signifas Lsekvas haltu". * '''vertikala aŭ oblikva strieto''' laŭ direkto: "libero" por apartenanta direkto. * '''triangulo''' starigita sur la pinto ebligas veturi rekte aŭ deflankiĝi dum respektado de ĝeneralaj reguloj por donado de prefero (ĝi do signifas la samon, kio ordinara verda lumo por aŭtomobiloj). * '''radeto''': "atentu, sekvas haltu"; la ŝoforo devas halti, sed li darfas daŭrigi, se li jam ne povus sekure halti (kiel flava lumo por aŭtomobiloj). En kelkaj urboj en Germanio estas per tiuj ĉi signaliloj donataj ankaŭ pluaj signaloj, ekzemple: * '''F''': prepari al veturo * '''T''': fermi la pordojn (se la signalado estas kun haltejo) * rondeto: ĝi apelas al forveturo el haltejo direkte al sekvanta signalila ekipaĵo * '''A''' aŭ '''K''' informas pri akcepto de prefera signalo <center><gallery> Dosiero:Strab-Signale.JPG|Signaloj en Germanio. Por ĉiu direkto de tramveturo estas difinita memstara servico de lumoj. Dosiero:Ampel muenchen.jpg|Signalado en [[Munkeno]]. Maldekstre de la signalado por la ŝoseaj veturiloj estas kolono de signaloj por tramoj. La lumanta triangulo permesas al la tramoj deflankiĝi dum respekto de ĝeneralaj reguloj pri prefero dum deflankiĝado. Dosiero:Bussignal Buddingevej 01.jpg|[[Danio]], urbo [[Kongens Lyngby]], strato ''Buddingevej''. Inter la [[trafiksigno]]j estas strieta signalo por aŭtobusoj kun lumanta signalo Libero. Image:Tramverkeerslichten.JPG|[[Belgio]], urbo [[Ghent]], ĉe haltejo ''Rabot''. Image:Public traffic signal.jpg|[[Svedio]], signalo "Haltu" </gallery></center> <center><gallery> Image:Kollektivtrafiksignal, stopp.svg|"Haltu" en Svedio Image:Kollektivtrafiksignal, snart kör.svg|Prepariĝi al veturo Image:Kollektivtrafiksignal, kör.svg|Veturo rekte kaj dekstre Image:Kollektivtrafiksignal, snart stopp.svg|Atentu </gallery></center> == Francio == [[Dosiero:Signalisation T4 - Signal R17 - Arret.jpg|eta|altdekstre|Signalado sur [[Tramtransporto en Parizo T4|pariza tramlinio n-ro 4]].]] <gallery perrow="5"> Image:TRh.svg|Horizontala linio (haltu) kun malŝaltita antaŭsignalilo Image:TRhJ.svg|Haltu, atendu postulon (?) Image:Essai3.gif|Haltu, antaŭsignalo de libero Image:TRv2.svg|Vertikala linio: libero Image:TRd2.svg|Rondo: atentu Image:TRd2.gif|Blinkanta rondo: malŝaltita signalado Image:TRhs2.svg|Estingiĝinta signalado: difekto. La ŝoforo estas devigita halti, post li darfas atenteme daŭrigi per rapideco ĝis 10 km/h. </gallery> == Svislando == En [[Svislando]] estas uzata por la tramoj simpla oranĝa lumo. Se ĝi lumas seninterrompe, ĝi signifas "haltu". Se ĝi blinkas, ĝi permesas veturon. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Tramtransporto}} {{Projektoj}} * [[Preferado de publika amasa transporto]] * [[Signalilo]] * [[Relvoja signo]] * [[Trafiklumoj]] * [[Semaforo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Ligiloj == === Literaturo === * Josef Karel Pithardt: ''Dopravní signalizace v Praze. Vývoj a zavádění světelných signalizačních zařízení pro řízení dopravy.'', Praha, NADAS, 1976 * Ing. Jan Adámek: ''Potřebují tramvaje na světelné signalizaci signál „pozor“?'' ([https://web.archive.org/web/20061202082516/http://www.dpp.cz/obrazky/90014/kontakt1106.pdf DP kontakt, č. 11/2006], str. 10, Dopravní podnik hlavního města Prahy a. s.) * Ing. Miroslav Grossmann: ''Preference MHD světelnou signalizací v Mnichově'' ([https://web.archive.org/web/20060520055513/http://www.dpp.cz/obrazky/90014/kontakt0206.pdf DP kontakt, č. 2/2006], str. 33, Dopravní podnik hlavního města Prahy a. s.) * ČSN 36 5601 ''Světelná signalizační zařízení''. * Technické podmínky TP 81 ''Navrhování světelných signalizačních zařízení pro řízení provozu na pozemních komunikacích.'' 1. vydání schváleno Ministerstvem dopravy a spojů 7. 5. 1996 pod č. j. 17 631/96-230, 2. vydání schváleno Ministerstvem dopravy k 15. 4. 2006 pod č. j. 243/2006-120-STSP/2. === Eksteraj ligiloj === * [http://www.prazsketramvaje.cz/view.php?cisloclanku=2006041263 Světelné návěsti pro tramvaje] en ttt prazsketramvaje.cz. * [http://preference.prazsketramvaje.cz/ Preference pražských tramvají] (ttt de Ing. Miroslav Grosmann kaj teamo de kunaŭtoroj) [[Kategorio:Tramtransporto]] [[Kategorio:Ŝosea transporto]] [[Kategorio:Signaliloj en transporto]] [[Kategorio:Telematiko]] [[nl:Verkeerslicht#OV-licht]] [[ru:Светофор#Светофоры для маршрутных транспортных средств]] [[sv:Trafiksignal#Kollektivtrafiksignaler]] 93koicdq7fgppv9byg01s8yd9o002ua 0 313827 9419686 9212721 2026-07-03T18:37:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419686 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Kastanienallee 86 Kapitalismuskritik bei Tag.jpg|eta|250px|Kontraŭkapitalisma frapfrazo<ref>''« Kapitalismus normiert, zerstört, tötet »'' ([[kapitalismo]] normigas, detruas, mortigas)</ref> sur konstruaĵo de [[Prenzlauer Berg]] en [[Berlino]], [[Germanujo]]]] '''Kontraŭkapitalismo''' estas movado, kiu kontraŭstaras [[kapitalismo]]n. La aspektoj varias laŭ la konceptoj kaj povas rilati al [[profito]], la graveco de [[mono]], [[spekulado]], ekonomia [[konkurenco]], la efikoj konsiderataj malbonaj al la socio kiel senmoraleco, neegaleco, misefiko al la [[medio]], ktp. Kontraŭkapitalismo konsistas do el diversaj kurentoj, ĉefe komunismaj, [[socialismo|socialismaj]], marksismaj, [[naturprotektismo|ekologiaj]], liberecaj, anarkiismaj, ktp. Ekde historia vidpunkto oni povas konsideri ke Kontraŭkapitalismo ekas kiam oni faras la unuan seriozan analizon de la funkciado de [[kapitalo]] en la [[kapitalismo]] aŭ kapitalisma socio, tio estas pri kiel decidoj pri la ekonomia mondo (kaj ankaŭ politika) estas faritaj de la posedantoj, pli precize de la posedantoj de la [[produktilo]]j (produktoj resursoj, tio estas bienoj, fabrikoj, vendejoj ktp). Tiu analizo estas ĝenerale konsiderata en la verko [[La Kapitalo]] de [[Karl Marx]]. Diversaj tendencoj foje malsamopinias pri kio estas aŭ ne estas konsiderinda posedaĵo, ĉu nur produktiloj aŭ ĉio, aŭ pri kio estas produktilo aŭ ne, ĉu nur gravaj resursoj por la landa ekonomio (fabrikoj kaj bienoj) aŭ ankaŭ bankoj, loĝejoj, ktp. Same oni konsideras ĝenerale ke la movado por nuligi aŭ plimalgrandigi la decidpovon de kapitalistoj estus la [[laborista movado]] en siaj diversaj tendencoj supre menciataj, kiuj agadis dum la fino de la [[19-a jarcento]] kaj tia movado kaj la politikaj partioj kaj reĝimoj kiu movadis tiudirekte dum la tuta [[20-a jarcento]]. Fine de la 20-a jarcento kaj komenco de la [[21-a jarcento]] ekaperis nova koncepto de la termino "Kontraŭkapitalismo" nome movado kiu agadas ĝenerale kontraŭ la kapitalisma hegemonio, sed ne enkadriĝas en iu ajn de la jam deĉiame konataj tendencoj. Tiu koncepto tuj ekmodiĝis en socipolitikaj movadoj ĉefe de junuloj, kiaj domokupantoj, radikalaj ekologiistoj, ktp. == Vidu ankaŭ == * [[Alimondismo]] * [[Daŭripova nekresko]] * [[Kapitalismo]] * [[Anarkiismo]] * [[Ekosocialismo]] * [[Komunismo]] * [[Kontraŭimperiismo]] * [[Klasbatalo]] * [[Maldekstra ekstremismo]] * [[Merkata fiasko]] * [[Salajrosklaveco]] * [[Socia malegaleco]] == Bibliografio == * [http://www.revuedumauss.com.fr/Pages/S9.html Comment peut-on être anticapitaliste ?], [[Revue du MAUSS]], 1997. * [[Benoît Frachon]], ''Le grand capitalisme provocateur de crise, de désordre et de misère'', Paris, Édition de la C.G.T.U, 1935 http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1130190 * Collectif, ''[[Le Livre noir du capitalisme]]'', Pantin, Le Temps des Cerises, 2002 {{ISBN|2841093255}} * O. Hubert, R. van Breugel, ''L'anticapitalisme démocratique. Essai pour un monde sans exploitation rentière'', Bénévent, 2009, 350p., ISBN 978-2-7563-1095-4, http://anticapitalisme.new.fr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200803232505/http://anticapitalisme.new.fr/ |date=2020-08-03 }} * [[Ludwig von Mises]], ''La mentalité anti-capitaliste'', http://herve.dequengo.free.fr/Mises/MAC/MAC.htm * [[Michel Vakaloulis]], [[Jean-Marie Vincent (philosophe)|Jean-Marie Vincent]] et [[Pierre Zarka]], ''Vers un nouvel anticapitalisme. Pour une politique d'émancipation'', Éditions du Félin, coll. « Questions d'époque », 2003, 192 p. * [[Raymond Boudon]], ''Pourquoi les intellectuels n'aiment pas le libéralisme'' * Paul Fabra, ''L'Anticapitalisme. Essai de réhabilitation de l'économie politique'', Arthaud, 1992, 431 p. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Politikaj movadoj]] [[Kategorio:Ekonomio]] [[Kategorio:Ideologioj]] iolyffrg5ypd6nznnw7m8h56akbdcbn 0 318828 9419650 9167767 2026-07-03T16:37:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419650 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:UN Trusteeship Council.jpg|eta|300px|<center>la kunvenejo de la Kuratoreca Konsilio de UN]] La '''Kuratoreca Konsilio de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]''' ({{lang-en|Trusteeship Council}}, {{lang-fr|Conseil de tutelle}}, {{lang-es|Consejo de Administración Fiduciaria}}, {{lang-ar|مجلس الوصاية}}, {{lang-zh|联合国托管理事会}} kaj {{lang-ru|Совет по опеке}}) estis ĉefa organo de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Ĝi ĉesis funkcii en [[1994]]. La konsilio fondiĝis le [[26-an de marto]] [[1947]] (laŭ artikolo 87 de la [[Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj]]) kaj origine celis administri la eksajn koloniojn de la [[Germana Regno]] kaj la [[Otomana Imperio]], kiuj post la [[Unua Mondmilito]] fariĝis [[Mandato de la Ligo de Nacioj|Mandatoj de la Ligo de Nacioj]] kaj post malfondo de la [[Ligo de Nacioj]] en [[1946]] estis transdonitaj al iuj UN-membroŝtatoj por kuratora administro. Membroj de la konsilio estis membroj estis la kvin konstantaj membroj de la [[Konsilio de Sekureco de la Unuiĝintaj Nacioj]]. La kuratora sistemo de UN ampleksis sume [[kuratora teritorio de la Unuiĝintaj Nacioj|dek-unu kuratorajn teritoriojn]]. Ĝis [[1994]], kiam la lasta kuratora teritorio ([[Palaŭo]]) iĝis sendependa ŝtato, ĉiuj el ili aliĝis al najbara sendependa ŝtato aŭ mem fariĝis sendependa ŝtato. En 2005 oni ankoraŭ diskutis doni novajn taskojn al la konsilio - interalie la tiama [[Ĝenerala Sekretario de UN]], [[Kofi Annan]], prezentis planojn - sed fine tamen decidis malfondi la institucion. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.un.org/documents/tc.htm retejo de la Kuratoreca Konsilio de la Unuiĝintaj Nacioj (angle)] * [http://www.reuters.com/financeNewsArticle.jhtml?type=bondsNews&storyID=7953954 ĉefaj punktoj de la planoj de Kofi Annan pri reformo de UN el marto 2005 (angle)]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050426012755/http://www.reuters.com/financeNewsArticle.jhtml?type=bondsNews&storyID=7953954 |date=2005-04-26 }} * Shaw, John: [http://www.washdiplomat.com/01-11/a1_11_01.html anglalingva artikolo "UN Adviser Says World Must Focus On Sustainable Development" ("UN-konsilisto diras ke la mondo devas fokusiĝi pri daŭra evoluo") el la gazeto "The Washington Diplomat"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050214034034/http://washdiplomat.com/01-11/a1_11_01.html |date=2005-02-14 }} * [http://www.iahf.com/world/un-refm.html plano por UN-reformo de la internacia organizaĵo Eko-Logio el 1997 (ankaŭ angle)] {{projektoj}} {{Unuiĝintaj Nacioj}} [[Kategorio:Konsilio de Kuratorado de la Unuiĝintaj Nacioj| ]] [[Kategorio:Historio de la Unuiĝintaj Nacioj]] [[kategorio:Institucioj de Unuiĝintaj Nacioj]] fq707vp87wojb3av97cjcgzwawtsdsb 10 323940 9419579 4549788 2026-07-03T13:11:06Z ThomasPusch 1869 9419579 wikitext text/x-wiki {{Ŝablona navigado}} <pre>{{Aktuala evento}}</pre> == Vidu ankaŭ == * {{Ŝ|futuro} * {{Ŝ|Parte futuro}} * {{Ŝ|Estonta}} {{Aktuala evento|kat=ne}} <includeonly> [[Kategorio:Ŝablono:Averto|{{PAGENAME}}]] [[ar:قالب:مقالة جارية]] [[az:Şablon:Güncəl]] [[bg:Шаблон:Актуално]] [[ca:Plantilla:Actualitat]] [[cs:Šablona:Aktuální]] [[da:Skabelon:Aktuel]] [[en:Template:Current]] [[es:Plantilla:Evento actual]] [[eu:Txantiloi:Eguneratu]] [[fr:Modèle:Événement récent]] [[gl:Modelo:Actualidade]] [[he:תבנית:אקטואלי]] [[hi:साँचा:चालू घटना]] [[hy:Կաղապար:Ընթացիկ]] [[ia:Patrono:Currente]] [[id:Templat:Aktualitas]] [[it:Template:Incorso]] [[ja:Template:現在進行]] [[ka:თარგი:მიმდინარე]] [[ko:틀:최신]] [[la:Formula:Eventuscurrens]] [[mk:Шаблон:Актуелност]] [[nl:Sjabloon:Nieuws]] [[no:Mal:Pågående]] [[pl:Szablon:Aktualne]] [[pt:Predefinição:Evento atual]] [[ro:Format:În desfăşurare]] [[ru:Шаблон:Текущие события]] [[sv:Mall:Pågående]] [[ta:வார்ப்புரு:இற்றை]] [[tr:Şablon:Güncel]] [[uk:Шаблон:Поточна подія]] [[vi:Bản mẫu:Đang diễn ra]] [[yi:מוסטער:אקטועל]] [[zh:Template:Current]] </includeonly> i4w36xg1two4e0968r21zq4pokw607i 0 325414 9419922 8963627 2026-07-04T05:31:00Z Sj1mor 12103 9419922 wikitext text/x-wiki {{Informkesto setloloko de Svislando |nomo=Mollis |blazono=[[Dosiero:Mollis-coat of arms.svg|eta|120px|center|<small>Blazono de Mollis</small>]] |bildo=[[Dosiero:Mollis komunuma domo 223.jpg|eta|285px|center|<small>Komunuma domo</small>]] |kantono=Glaruso |distrikto=En Kantono Glaruso ne ekzistas distriktoj |latitudo=47/5/38/N |longitudo=9/4/32/E |regiono-ISO=CH-GL |loĝantaro=3143 |areo=21,83 |alteco=433 |poŝtkodo=8753 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Mollis 2007.png|eta|285px|center|<small>Mapo de Mollis</small>]]}} '''Mollis''' estis ĝis la 31-a de decembro 2010 politika komunumo en [[Kantono Glaruso]], en [[Svislando|Centra Svislando]]. Ĝi havis {{formatnum:3143}} loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. Kun efiko de la 1-a de januaro [[2011]] Mollis estis integrita al la nova komunumo [[Glaruso Nordo]]. == Geografio == Mollis situas ĉe la orienta bordo de la rivero Linth, kiu post la vilaĝo en kanalo, kiu nomiĝas laŭ ĝia arkitekto ''Escherkanalo'', alfluas al [[Valenlago]], kies okcidentan pinton la iama komunuma teritorio atingas. La nordan limon de la komunumo formas [[Linth-Kanalo]], kiu elfluas el Valenlago kaj ĝin konektas kun la [[Lago de Zuriko]]. La orientan limon de la eksa komunumo formas la montokresto ''Nüenchamm'' kaj en sudoriento [[Fronalpstock]], kies kulmino kun alteco de 2124 m [[s.m.]] estas la plej alta punkto de la komunumo. La setlejoj de Mollis praktike kunkreskis kun [[Näfels]], la du vilaĝojn disigas nur la rivero. == Najbaraj komunumoj ĝis la komunuma reformo == La iama komunumo Mollis limis en nordo al [[Weesen]], en oriento al [[Filzbach]], en sudo al [[Ennenda]], en sudokcidento al [[Netstal]], en okcidento al [[Näfels]], en nordoriento al [[Oberurnen]], kaj en nordnordoriento al [[Niederurnen]]. == Monda naturheredaĵo == Mollis, fakte ĝia orienta montara parto, apartenas al la [[Svisa Tektonika Areno Sardona]], regiono kiu estis la 7-an de julio [[2008]] akceptita kiel [[Monda Naturheredaĵo de UNESKO]]. {{Heredaĵo de UNESKO}} == Trafiko == Mollis estas konektita al la publika transportreto per [[poŝtaŭto|poŝtaŭto-]] kaj aŭtobuslinioj. La stacidomo de la fervojlinio de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de [[Rapperswil SG|Rapperswil]] tra [[Uznach]] kaj [[Glaruso]] al [[Linthal]] situas aliflanke de la rivero en [[Näfels]]. En la nordo de la komunumo sur la teritorio de la iama komunumo Mollis situas la stacidomo de [[Weesen]], ĉe la trajlinio de [[Zuriko]] ak [[Koiro]] respektive [[Buchs SG|Buchs]]. Tra molis en nordo ankaŭ pasas la [[svisa aŭtovojo A3]], al kiu la komunumo posedas ankaŭ propran alveturejon. En la ebenaĵo oriente de Linth en la sudo de Mollis situas la iama armeaerodromo, kiu nuntempe estas civile utiligata. Ĝia [[ICAO|ICAO-Kodo]] estas ''LSMF''. En la jaro [[1923]] [[Walter Mittelholzer]] alteriĝis en Mollis. == Historio == La unua dokumenta mencio de Mollis datiĝas el la jaro [[1288]].<ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D774.php ''Karin Marti-Weissenbach'': ''Mollis'' en la ''Historia Leksikono de Svislando'' (2009-11-13)]</ref> De [[1438]]–[[1798]] Mollis apartenis al la Sejnorejo Windegg, la tiel nomita Gaster-Distrikto, kiu estis komune regata teritorio de la [[Svisa Ĵurkomunumo]]. Dum la tempo de la [[Helveta Respubliko]] ĝis [[1803]] ĝi apartenis al la [[Kantono Linth]] kaj ek de [[1803]] Mollis estas komunumo de [[Kantono Glaruso]]. Kadre de la [[glarusa komunumreformo]] la komunumo Mollis estos kun efiko de la 1-a de januaro [[2011]] kunigita kun la komunumoj [[Bilten]], [[Filzbach]], [[Mühlehorn]], [[Näfels]], [[Niederurnen]], [[Oberurnen]] kaj [[Obstalden GL|Obstalden]] al la nova komunumo [[Glaruso Nordo]]. == Vidindaĵoj == En la domo ''Zwickyhaus'' vivis dum 6 jaroj [[Anna Göldi]], kiu estis de la glarusa justico post ŝajnproceso en la jaro [[1782]] murdita kiel [[sorĉistino]] post [[ŝajnproceso]]. Tio estis la lasta sorĉita proceso en Svislando. En Zwickyhaus troviĝas hodiaŭ Anna-Göldi-Muzeo. == Famuloj == * [[Henricus Glareanus]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Vidu ankaŭ == * [[Näfels-Mollis (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.mollis.ch Oficiala retejo de la komunumo Mollis] * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D774.php Mollis en la Historia Leksikono de Svislando] * [http://www.flugplatz-mollis.ch/ Aerodromo Mollis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140517135207/http://flugplatz-mollis.ch/ |date=2014-05-17 }} {{Projektoj}} == Bildoj == <gallery> Dosiero:Amden Weesen Linthebene3.jpg|<small>Rigardo de Amden al Valenlago al la direkto de Mollis (inter Escherkanalo kaj Linthkanalo) kaj Wesen (dekstre de la Linthkanalo)</small> Dosiero:Mollis protestanta preghejo 220.jpg|<small>Protestanta preĝejo</small> Dosiero:Mollis aerodromo 205.jpg|<small>Aerodromo de Mollis</small> Dosiero:Mollis faktrabdomo 222.jpg|<small>Faktrabdomo en la vilaĝocentro de Mollis</small> </gallery> <br /> {{Kantono Glaruso}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Glaruso Nordo]] tumgi9cb03sbj7jy5uku3u90r4twub6 0 326786 9419624 9419224 2026-07-03T14:11:09Z ThomasPusch 1869 9419624 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Kameruno. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Kameruna nacia teamo de futbalo | bildo = flago-de-Kameruno.svg <!-- KamerunaNaciaTeamo.svg --> | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Fédération Camerounaise de Football''<br /> Kameruna Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Kameruno}} 9 - 2 <br /> {{Ĝibutio}} <br /> ''1960'' | plej granda gajno = {{Kameruno}} 9 - 2 <br /> {{Ĝibutio}} <br /> ''1960'' | plej granda perdo = {{Norvegio}} 6 - 1 <br /> {{ Kameruno}} <br /> ''1990'' <br /> {{Rusio}} 6 - 1 <br /> {{Kameruno}} <br /> ''1994'' | aperoj = 5 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1982|1982]]) | plej bona rezulto = Kvaron-finalo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1990|1990]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 (unuafoje en [[1970]]) | plej bona rezulto-t = venko <br /> [[1984]], [[1988]], [[2000]], [[2002]] kaj [[2017]] }} [[dosiero:Cameroon-Chilie (12).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la teamo en 2017}}]] [[dosiero:Lions indomptables du Cameroun.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la teamo en 2022}}]] [[dosiero:Supporteurs Cameroun (13).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|entuziasmaj subtenantoj en 2022}}]] La '''[[Kameruno|Kameruna]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1960]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Kameruna Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Camerounaise de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde <!--{{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}.-->decembro 2025 estas Christian Bassogog.<ref>[https://www.cafonline.com/afcon2025/news/christian-bassogog-a-star-made-by-the-afcon-now-leading-cameroon-with-pride/ artikolo el aŭtuno 2025 de la retejo ''cafonline.com''</ref> La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Ĝibutio]] en tiu jaro, kaj restis la plej granda malvenko en la historio de la teamo. Enlande la teamo ricevis la kromnomon ''Les Lions Indomptables'' - "la [[leono]]j ne[[dresado|dreseblaj]]". Kvinfoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1982|1982]]. La teamo ankaŭ partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sud-Afriko]]. Aparte de tio, la teamo jam 16-foje partoprenis en la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj kvarfoje venkis ĝin. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[kameruna virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:Cameroon celebrating winning 2017 Africa Cup of Nations (cropped).jpg|eta|centra|360ra|{{centre|la kameruna teamo jubilas post atingo de la ĉampioneco de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2017}}]] {{Kameruna nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Ĝermo|Kameruno}} [[Kategorio:Kameruna nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Kameruno|Futbalo]] [[Kategorio:Futbalo en Kameruno]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] jqgrxgu1xiwk7nvs629yr13r4fxpydv 9419625 9419624 2026-07-03T14:19:58Z ThomasPusch 1869 9419625 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Kameruno. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Kameruna nacia teamo de futbalo | bildo = flago-de-Kameruno.svg <!-- KamerunaNaciaTeamo.svg --> | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Fédération Camerounaise de Football''<br /> Kameruna Futbala Federacio | konfederacio = CAF | manaĝero = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} (ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}) | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Kameruno}} 9 - 2 <br /> {{Ĝibutio}} <br /> ''1960'' | plej granda gajno = {{Kameruno}} 9 - 2 <br /> {{Ĝibutio}} <br /> ''1960'' | plej granda perdo = {{Norvegio}} 6 - 1 <br /> {{ Kameruno}} <br /> ''1990'' <br /> {{Rusio}} 6 - 1 <br /> {{Kameruno}} <br /> ''1994'' | aperoj = 5 (unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1982|1982]]) | plej bona rezulto = Kvaron-finalo <br /> [[Futbala Mondpokalo 1990|1990]] | turniro = Afrika Pokalo de Nacioj | aperoj-t = 16 (unuafoje en [[1970]]) | plej bona rezulto-t = venko <br /> [[1984]], [[1988]], [[2000]], [[2002]] kaj [[2017]] }} [[dosiero:Cameroon-Chilie (12).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la teamo en 2017}}]] [[dosiero:Lions indomptables du Cameroun.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la teamo en 2022}}]] [[dosiero:Supporteurs Cameroun (13).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|entuziasmaj subtenantoj en 2022}}]] La '''[[Kameruno|Kameruna]] nacia teamo de [[futbalo]]''' oficiale naskiĝis en [[1960]]. Ĝi agas sub la organizado de la ''Kameruna Futbala Federacio'' ({{l-fr|Fédération Camerounaise de Football}}), nacia federacio de la [[Konfederacio de Afrika Futbalo]] ({{l-fr|Confédération Africaine de Football}}, mallongigite [[CAF]]) kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, ekde <!--{{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}.-->decembro 2025 estas Christian Bassogog<ref>[https://www.cafonline.com/afcon2025/news/christian-bassogog-a-star-made-by-the-afcon-now-leading-cameroon-with-pride/ artikolo pri baldaŭa nova teamestro Chr. Bassogog el aŭtuno 2025 de la retejo ''cafonline.com'']</ref> (antaŭa teamestro estis Stéphane Mbia ekde aŭgusto 2014).<ref>[https://www.fourfourtwo.com/news/mbia-replaces-etoo-cameroon-captain#:JtdV7YVn8NBY5A artikolo pri nova teamestro St. Mbia en aŭgusto 2014 el la retejo ''fourfourtwo.com'']</ref> La unua internacia matĉo estis kontraŭ [[Ĝibutio]] en tiu jaro, kaj restis la plej granda malvenko en la historio de la teamo. Enlande la teamo ricevis la kromnomon ''Les Lions Indomptables'' - "la [[leono]]j ne[[dresado|dreseblaj]]". Kvinfoje la teamo kvalifikiĝis por la [[Futbala Mondpokalo]] - unuafoje en [[Futbala Mondpokalo 1982|1982]]. La teamo ankaŭ partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2010]] en [[Sud-Afriko]]. Aparte de tio, la teamo jam 16-foje partoprenis en la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj kvarfoje venkis ĝin. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[kameruna virina nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:Cameroon celebrating winning 2017 Africa Cup of Nations (cropped).jpg|eta|centra|360ra|{{centre|la kameruna teamo jubilas post atingo de la ĉampioneco de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] en 2017}}]] {{Kameruna nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Ĝermo|Kameruno}} [[Kategorio:Kameruna nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Kameruno|Futbalo]] [[Kategorio:Futbalo en Kameruno]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] 42bz8ph2o6lpecgqvbnss1nysvg6e5t 0 327845 9419960 8885999 2026-07-04T06:22:24Z Sj1mor 12103 9419960 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadila akcidento |Dosiero = |Nomo de dosiero = |Ĝenerala informo = |Dato = {{daton|21|aŭgusto|1963}} |Tempo = [[UTC]] |Karaktero = Neplanita surakviĝo al [[Neva]] |Kaŭzo = Kojnumiĝo de subekipaĵo; forkonsumo de fuelo pro difekto en aparatoj |Loko = [[Leningrado]], [[Neva]] |Latitudo=59/55/11/N |Longitudo=30/24/13/E |Regiono-ISO=RU-SPE |Situo sur mapo2=Ruslando eŭropa parto |Flugo = |Punkto de ekflugo =[[Talino]] |Punkto de alflugo =[[Moskvo]] |Pereintoj = 0 |Vunditoj = 0 |Flugilo |Tipo=[[Tu-124]] |Flugkompanio = [[Aeroflot]] |Flanka numero = СССР-45021 |Dato de produktado = 1962 |Pasaĝeroj = 45 |Aviadilanoj = 7 |Postvivintoj = 52 }} '''Surakviĝo de Tu-124 al Neva''' estis flugakcidento, kiu okazis en [[Leningrado]] la {{daton|21|8|1963}}. Rezulte de difektoj, pasaĝera aeroplano [[Tu-124]] surakviĝis al [[Neva]]. Ĝi estis unu el la unuaj en la mondo okazoj de surakviĝo de civila pasaĝera aviadilo en ekstremaj cirkonstancoj, kaj la unua, kiam ĉiuj homoj restis vivaj<ref>La dua estis surakviĝo de [[Tu-134]] la [[17-a de julio|17an de julio]] [[1972]] al la [[Moskva Kanalo]] ([http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19720717-0 vidu ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140116131907/http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19720717-0 |date=2014-01-16 }}).</ref><ref>La tria estis surakviĝo de [[Jak-40]] al marĉo en [[Kievo]] somere [[1976]] (post kiu la aviadilo plu flugadis).</ref><ref>Kaj la kvara estis [[Flugo 1549 de US Airways]].</ref>. == Detaloj de la akcidento == Nova pasaĝera aviadilo [[Tu-124]] de [[Aeroflot]] la [[21-a de aŭgusto|21an de aŭgusto]] [[1963]] sekvis sian ordinaran itineron [[Talino]]-[[Moskvo]]. Estro de la aviadilo estis Viktor Jakovleviĉ Mostovoj. La aviadilo startis en la [[Talina flughaveno]] je 08:55 kaj estis direktita al la moskva flughaveno [[Internacia flughaveno Vnukovo|Vnukovo]]. Iom da tempo post la starto, la aviadila teamo trovis, ke apogilo de la antaŭa subekipaĵo estas kojnumita en la duone entirita pozicio. Pro la nebulo estis neeble okazigi surteriĝon en la Talina flughaveno, tial la aviadregistoj decidis ne direkti la aviadilon al Moskvo, sed surterigi ĝin en la plej proksima [[flughaveno Pulkovo]] en [[Leningrado]]. La aviadilo sekvis tien en malgranda alteco. Je la 11a la aviadilo venis al la urbo kaj komencis ĉirkaŭflugi ĝin en la alteco ĉ. 500 metroj<ref>Antaŭ tio, al la aviadiloj estis permesite flugi super Leningrado en la alteco 400 metroj. Pli poste estis ordono ĉirkaŭflugi la urbon ekster ĝiaj limoj.</ref>, por forkonsumi la fuelon. Ĉiu rondflugo daŭris ĉ. 15 minutojn. Kaj en tiu tempo la teamo klopodis plene aperigi la subekipaĵon helpe de stango. Je 12:10, 21 kilometrojn for de la flughaveno, kiam la aparatoj indikis, ke restis 750 litroj da fuelo (kio sufiĉus por atingi Pulkovon), pro manko de la fuelo la maldekstra motoro paneis. Al la aviadilo oni permesis rekte flugi tra la urbo, tamen post mallonga tempo, kiam la aviadilo flugis apud la [[Katedralo Sankta Isaako de Sankt Peterburgo|Isaaka katedralo]] kaj la [[Admiralitato (Sankt-Peterburgo)|Admiralitato]], ankaŭ la dua motoro paneis, kaj la aviadilo komencis glisi de la duonkilometra alteco super la centro de la urbo. La pilotoj povis nur provi surakvigi la aviadilon al la surfaco de [[Neva]]. La aviadilo flugis super la [[Ponto Litejnij]] malpli ol 90 metrojn super la akvo, poste super la [[Ponto Bolŝeoĥtinskij]] en la alteco 30 metroj, poste 4 metrojn pli supre ol la konstruata [[Ponto Aleksandro Nevskij]], kaj surakviĝis apud la [[Finnlanda fervoja ponto]]. La rivera larĝeco en tiu loko estas ĉirkaŭ 400m. Tu-124 ekflosis, sed akvo komencis flui en la [[fuzelaĝo]]n tra truo. Preteriranta vapora trenŝipo trenis la aviadilon al la bordo. La pasaĝeroj estis evakuitaj kaj senditaj en Talinon. Pli poste speciala vaporŝipo komencis elpumpi akvon el la aviadilo. Tamen la akvo enfluis pli rapide, kaj matene la aviadilo dronis. En la sekva tago la aviadilo estis levita kaj trenita al la loko, kie nun situas la ekspozicio «Lenekspo», kaj tiam situis milita trupo. Pli poste estis decidite likvidi la aviadilon pro la difektoj. La stirejo estis fortranĉita kaj sendita en [[Tambova provinco|Tambovan provincon]] en fluglernejon. La [[fuzelaĝo]] longe kuŝis sur la bordo, ĝis ĝia metalo estis distranĉita kaj utiligita. La teamo, kiu konsistis el ĉefo V. Mostovoj, la dua piloto V. Ĉeĉnev, kaj ankaŭ V. Carjov, I. Permin, V. Smirnov kaj stevardino A. Aleksandrova estis arestitaj dum la esploro. Mostovoj estis maldungita kaj poste - premiita per ordeno de la ruĝa stelo. La ŝipestro de la trenŝipo estis premiita per honora letero kaj horloĝo. == Piednotoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Flugo 1549 de US Airways]] [[Kategorio:Aviadilaj akcidentoj en 1963]] [[Kategorio:Aviadilaj akcidentoj en Rusio]] [[Kategorio:Historio de Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Aviado en Sovetunio]] [[Kategorio:21-a de aŭgusto]] [[Kategorio:1963 en Rusio]] 2kt40dtgsfi1w0i3wc3bl9zpcktv1zn 0 329013 9419738 9407404 2026-07-03T20:40:18Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj 9419738 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Giovanni Virginio SCHIAPARELLI''' (naskiĝis la [[14-a de marto|14-an de marto]] [[1835]] en [[Savigliano]], mortis la [[4-a de julio|4-an de julio]] [[1910]] en [[Milano]]) estis [[Italio|itala]] [[astronomo]], [[politikisto]] kaj [[historiisto pri sciencoj]]. Li estis onklo de la [[Alta modo|altmodistino]] [[Elsa Schiaparelli]]. == Vivo == Li studis en la [[universitato de Torino]] kaj en la [[observatorio de Berlino]], sub la estrado de [[Johann Franz Encke]]. Inter [[1859]] kaj [[1860]], li laboris en la [[observatorio Pulkovo]] (apud [[Sankt-Peterburgo]]), sub la estrado de [[Otto Wilhelm von Struve]] kaj dum 40 jaroj en la [[observatorio de Brero]] en [[Milano]]. Li estis senatano de la [[Itala reĝlando]], kaj ano de la [[Akademio de la Linkoj]] kaj de la [[Akademio de la Sciencoj de Torino]] kaj de la [[Reĝa instituto de Lombardujo]]. Li fariĝis eksterlanda ano de la [[Reĝa Societo de Londono]] la {{daton|29|novembro|1896}}. == Malkovroj == [[Dosiero:Giovanni map mars.jpg|eta|300px|maldekstra|La marsa mapo de Giovanni Schiaparelli]] Li observis la [[Sunsistemo|sunsistemajn]] objektojn kaj ĉefe [[Marso (planedo)|Marson]], kies « marojn » kaj « kontinentojn » li nomis dum la [[opozicio (astronomio)|opozicio]] de [[1887]]. Li kredis esti observinta liniojn, kiujn li nomis "''[[Marsaj kanaloj|canali]]''" (brako de maro), tio kion oni mistradukis per "[[kanalo (akvovojo)|kanalo]]" ; tio, kiu implicus konstruaĵon far de pensentaj estaĵoj. Necesis atendi la superflugon de Marso far de [[kosmosondilo]]j por konstati ke, krom tute naturaj [[kanjono]]j, ekzistas nenio kiu similus artefaritajn kanalojn. Li studis la [[kelkopa stelo|duopajn stelojn]] malkovris la [[asteroido]]n [[69 Hesperio]]n kaj trovis rilaton inter la [[meteorfluo]]j kaj la [[kometo]]j ; li montris interalie ke la [[meteoroido|metoroida]] fluo de [[leonidoj]] kongruas kun la orbito de la kometo [[55P/Tempel-Tuttle|Tempel-Tuttle]]. == Honoroj == Li ricevis: * la [[Premio Lalande|Premion Lalande]] en [[1868]], * la [[ormedalo de la Reĝa Astronomia Societo de Britio|ormedalon]] de la [[Reĝa Astronomia Societo de Britio]]<ref>[http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268 Winners of the Gold Medal of the Royal Astronomical Society (''Ricevintoj de la Ora medalo de la [[Reĝa Astronomia Societo de Britio]]'')] ({{en}})</ref> en [[1872]], * la [[Bruce Medalo]]n<ref>[http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/Schiaparelli/index.html Bruce-Medaluloj: Giovanni Schiaparelli] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100628074143/http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/Schiaparelli/index.html |date=2010-06-28 }} {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref> en [[1902]]. Oni donis lian nomon al: * La [[Luno|luna]] [[alfrapa kratero|kratero]] [[Schiaparelli (kratero)|Schiaparelli]], * La marsa kratero [[Schiaparelli (marsa kratero)|Schiaparelli]] * La asteroido [[4062 Schiaparelli]]<ref>[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=4062+Schiaparelli JPL Small-Body Database Browser 4062 Schiaparelli (1989 BF)] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref>, * La [[Observatorio G.V. Schiaparelli]] == Noto kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{it}} [http://www.pianeta-marte.it/nasce_aerografia/schiapparelli/giovanni_virgilio_schiapparelli.htm Giovanni Virginio Schiaparelli, observanto de Marso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090317081642/http://www.pianeta-marte.it/nasce_aerografia/schiapparelli/giovanni_virgilio_schiapparelli.htm |date=2009-03-17 }} * {{it}} [http://it.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Schiaparelli Datoj de la vivo de Giovanni Schiaparelli] ;Nekrologioj: * {{it}} [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AN.../0185//0000108.000.html El" Harvard-Smithsonian Center for Astrofisics"] * {{en}} [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?bibcode=1910ApJ....32..313A&db_key=AST&page_ind=0&data_type=GIF&type=SCREEN_VIEW&classic=YES el "Usona Astronomia Societo"] * {{en}} [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/MNRAS/0071//0000282.000.html el "Royal Astronomical Society"] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schiaparelli, Giovanni}} [[Kategorio:Italaj astronomoj]] [[Kategorio:Italaj matematikistoj]] 5uliwpe0dpr21ainag8oripx5apkbhn 0 330442 9419865 9361693 2026-07-04T00:54:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419865 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}'''Krizeso''', '''Krizo''' aŭ '''Ĥrizo''' (el la [[antikva greka lingvo|greka]] Χρύσης - Khrúsēs, ''ora'') estas la nomo de diversaj roluloj de la [[helena mitologio]]. == Krizeso, sacerdoto de Apolono == [[Dosiero:Chryses Agamemnon Louvre K1.jpg|eta|Krizeso klopodas konvinki [[Agamemnono]]n redoni [[Ĥriseiso]]n, sur [[Apulio|apulia]] vazo, ĉ. 360-350 a.K., [[Luvro]].]] Krizeso estis sacerdoto de [[Apolono]] en la urbo Krizo, proksime al [[Trojo]]. Li estis filo de [[Ardiso]], kaj frato de [[Brizeo]], la patro de [[Brizeis]]. Dum la [[Troja milito]], [[Agamemnono]] prenis [[Ĥriseiso]]n, filino de Krizeso, el [[Moesio]] kiel milit-akiro kaj rifuzis liberigi ŝin malgraŭ la petegadon de ŝia patro, kiun li humiliigis. Do, Krizeso preĝis al Apolono, kiu sendis plagon kiu dekumis la grekan tendaron kaj ne haltis ĝis kiam Agamemnono akceptis liberigi Ĥriseison kaj oferi donacojn al la dio, laŭ la konsilo de [[Kalkanto]]. Laŭ la helena pensmaniero, la malĝentilago de la aĥea reĝo ne estis kapti la knabinon (tio oftis dum militoj en tiu epoko), sed rifuzi la petojn de ŝia patro, kaj sacerdoto.<ref>Stewart, Michael. ''People, Places & Things: Chryses'', ''Greek Mythology: From the Iliad to the Fall of the Last Tyrant.'' [http://messagenet.com/myths/ppt/Chryses_1.html (Chryses)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080514150937/http://messagenet.com/myths/ppt/Chryses_1.html |date=2008-05-14 }}</ref>. Post la nevolonta liberigo de Ĥriseiso, Agamemnono postulis Brizeison al [[Aĥilo]], kaj de tio devenis la malamikecon inter ambaŭ komandantoj. Krizeso gastigis [[Heleno]]n en la templo de Apolono kiam [[Odiseo]] kaj aliaj iris tien por klopodi konvinki lin malkaŝi la orakolojn kiuj protektis Trojon. Heleno akceptis, kontraŭ promeso pri posta protektado en fora urbo, ĉar li volas forfuĝi el Trojo pro la sakrilegia mortigo de [[Aĥilo]] en tiu templo. Post la milito, li translokiĝis, kun sia filino kaj nepo al la insulo [[Sminto]], kie kelkaj jaroj poste li konvinkis la Junan Krizeson aliĝi la kampanjon de Oresto kontraŭ la taŭridanoj. Laŭ [[Homero]]<ref>Homero, ''Iliado'', IX.</ref>, Ĥriseiso akompanis sian patron kontraŭ sia volo, tial kial Agamenono bone traktis ŝin dum sia mallibero. == Krizeso, filo de Agamemnono == Li estis filo de Krizeis, do nepo de la antaŭa, kaj pro tio oni nomis lin ''Krizeso la Juna''. Kiam [[Oresto]], [[Pilado]] kaj [[Ifigenio]] alvenis al Sminto, Krizeso prenis ilin kaj decidis, laŭ konsilo de sia patrino, disponigi ilin al reĝo Toanto de la taŭridanoj. Sed tiam, lia avo sciigis lin pri lia deveno: lia patrino estis malliberita kaj seksperfortita de Agamemnono, do li estis duon-frato de Oresto, kaj ne filo de Apolono, kiel oni pensis antaŭe. Tio faris lin ŝanĝi la vidpunkton, kaj decidis helpi la senpekigadon de Oresto kaj aliĝi la kampanjon kontraŭ Toanto, kiu estis sukcesa, ĉar ili atakis la taŭridanojn kaj mortigis ilian reĝon. Post tio, Krizeiso akompanis sian duonfraton al [[Mikeno]], kien ili portis la sakralan statuon de [[Artemiso]] kaj sukcesis tiel ke la [[erinioj]] ne plu turmentis Oreston<ref>Apolodoro, Higeno, R. Scott Smith, and Stephen M. Trzaskoma. ''Apollodorus' Library and Hyginus' Fabulae: two handbooks of Greek mythology''. Eld. Hackett, Cambridge 2007.</ref>. Tamen, [[Higeno (verkisto)|Higeno]]<ref>[[Higeno (verkisto)|Higeno]], ''[[Fabloj]]'', 121.</ref> asertas ke tiu Krizeso ne estis filo de Agamemnono, sed de Apolono, kiu amindumis Krizeison post kiam la greka reĝo forlasis ŝin. == Krizeso, reĝo de la flegianoj == Krizeso estis filo de [[Posejdono]] kaj [[Krisogenio]], filino de la [[minioj|minia]] reĝo [[Almuso]]. Li regis la [[flegianoj]]n post la morto de [[Flegiaso]] kaj pacigis la tutan landon, kiun heredis lia filo [[Minio]]<ref>Paŭzanio, 9.36.4</ref>. {{Antaŭuloj-Posteuloj |POSTENO=Mitaj reĝoj de la [[flegianoj]] |ANTAŬULO=[[Flegiaso]] |TEMPO='''Krizeso''' |POSTEULO=[[Minio]] }} == Krizeso, filo de Minoo == Tiu Krizeso estis filo de la [[Kreto (insulo)|kreta]] reĝo [[Minoo]] kaj de [[Pario]]. Li loĝis en la insulo [[Paroso]], kien [[Heraklo]] alvenis dum lia vojaĝo al la lando de la [[amazonoj]]. Krizeso kaj iliaj fratoj murdis tiam du kunvojaĝantojn de Heraklo, kiu venĝeme mortigis la kvar filojn de Minoo, kaj petis la parosanojn plian rekompencon. Ili proponis ke li elektu du loĝantojn de la insulo, kiu iĝus liaj sklavoj. Heraklo elektis la reĝon, [[Alceo#Alceo, filo de Androgeo|Alceo]], kaj lian fraton [[Estenelo]]n, kiujn estis devigitaj aliĝi la ekspedicion de la heroo al [[Helesponto]]<ref>Apolodoro, 2.5.9 kaj 3.1.2.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Atreidoj]] [[Kategorio:Idaro de Posejdono]] [[Kategorio:Minoidoj]] [[Kategorio:Roluloj de la Iliado]] [[Kategorio:Mitaj reĝoj de Beotio]] [[Kategorio:Mitaj reĝoj de Orĥomeno]] [[Kategorio:Roluloj de la helena mitologio]] [[Kategorio:Sacerdotoj en la helena mitologio]] hto0p2x6u57ry3nzwn7fgzw1taen5ma 0 336717 9419641 8772229 2026-07-03T16:04:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419641 wikitext text/x-wiki {{informkesto sciencisto}} '''KONISI Gaku''' (naskiĝis en 1934 en [[Minoo]], mortis la {{daton|17|januaro|2018}}) estis japana universitata profesoro pri fiziko kaj esperantisto. Li eklernis Esperanton en la aĝo de 13 jaroj (1948). Movade aktiva en [[SAT]] kaj [[Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj]]. Li estis interalie membro de la [[Akademio de Esperanto]] kaj ano de la konsilio de [[Japana Esperanto-Instituto]]. Li amplekse tradukis el la japana, interalie prozon de [[Yasunari Kawabata]] (''La Neĝa Lando''), [[Miyazawa Kenzi]] k.a. Li tradukis multajn kantojn kaj kompilis kantarojn, komponis originalajn kantojn (kaj melodion kaj poezion). Li ankaŭ verkis originale en Esperanto. Kolekto de liaj sciencfikciaj verkoj aperis sub la titolo ''Vage tra la Dimensioj''. Li verkis krome lernolibrojn, estis prezidanto de la redakta komisiono de ''Esperanto-Japana Vortaro''<ref>GOTOO Hitosi, "La Vortaro", ''la Revuo Orienta'', 2006 junio, pp. 24-25 [https://www2.sal.tohoku.ac.jp/~gothit/ro0606.html].</ref>. kaj ĝenerale aktivis plurkampe. Li verkis japane pri la Esperanta gramatiko. Li ankaŭ kontribuis per gramatika edifado per libro kaj gazetartikoloj, organizado de la movado. == Premioj == Premiita en la [[Belartaj Konkursoj]]. Li estis elektita honora membro de UEA en la inaŭguro de la [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Jokohamo]] en [[UK 2007|2007]]. La [[Premio Ossaka]]<ref>'Premio Ossaka' estas la plej elstara premio por esperantistoj en Japanio, memore al [[Ossaka Kenzi]], la patro de japana movado.</ref> por la jaro 2000 estas aljuĝita al Konisi Gaku, pro {{citaĵo|la elstara tradukado de japanaj beletraĵoj kaj kantoj en Esperanton}}. La premiado okazis oktobre de 2000, kadre de la Japana Esperanto-Kongreso. == Verkoj == ''kompilita de [[Mine Yositaka]]'' === Originalaj === * ''La Kosmoŝipo'', Edeno n-ro 5 : sciencaj fikcietoj (1971) * ''Vage tra la Dimensioj'' : sciencaj fikcietoj (1976) * ''Promenado en Gramatiko'', gramatiko de Esperanto, japana, [[Japana Esperanta Librokooperativo]], Ôsaka, 1986, 104 paĝoj. * ''Pado de Gramatiko'', lernolibro, esearo pri gramatiko * redakto de kantaroj, inkl. originalaĵoj ** ''Venu Amikoj'' ** ''Kantoj Karmemoraj'' === Tradukoj === * ''Neĝa Lando'' (雪国) [[Kawabata Yasunari]], [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premiito]], Japana Esperanto-Instituto , 1971, 119p, [[Serio Oriento-Okcidento]] 11, Dua eldono 1992 * 2 noveloj el ''Postmilita Japana Antologio'' ** ''Nokto de la Galaksia Fervojo'', kaj aliaj fabeloj de [[Miyazawa Kenzi]] ** ''La ĝemelaj Steloj'' kaj aliaj fabeloj de Miyazawa Kenzi * kaj aliaj ''Kvar Fabeloj'' de Miyazawa Kenzi ** ''Notoj de la Delto'', raportaĵo de atombombita urbo Hirosima ** ''La ĉevalo de Motizuki'', korusa suito parte el ''Vilaĝo en Batalkampo'' de [[Honda Katuiti]], raportaĵo de la vjetnama milito * tradukado parta kaj editorado de la fotoalbumo ''Hirosima-Nagasaki'' pri la 2 atombombitaj urboj * ''La Edzino de Kuracisto Hanaoka Seisyû'', [[Ariyosi Sawako]], Tokio, Japana Esperanto-Instituto, 2008, 157 p., [[Serio Oriento-Okcidento]] 45, ISBN 9784888870566 == Bibliografio == * ''[[Ordeno de Verda Plumo]]'', 2006 == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''[[De Kant' al Kanto]]'' == Eksteraj ligiloj == * [http://esperanto.net/literaturo/autor/konisi.html Konisi Gaku] en [http://esperanto.net/literaturo/ Originala Esperanto Literaturo] * [http://www.liberafolio.org/2007/jokohamo3 Konisi Gaku kaj Endre Dudich honoraj membroj de UEA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110825144226/http://www.liberafolio.org/2007/jokohamo3 |date=2011-08-25 }} en Libera Folio, 2007-08-06 {{Vivtempo|Konisi Gaku}} [[Kategorio:Japanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] {{Bibliotekoj|PeEnEo=336717|NOTES=transcluded_values_from_wikidata|REMARK=testcase| TIMESTAMP=20131018015506}} d71axw0ez70ya166j3euix0vx23qqrf 0 337546 9419597 8273446 2026-07-03T13:34:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419597 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kvar TEJO-komitatanoj kunside en 1988.jpg|eta|240px|<center>kvar TEJO-komitatanoj kunside en [[IJK 1988|1988]]]] La '''komitato de [[TEJO]]''' estas la supera decida organo de tiu internacia junulara organizaĵo. Ĝi kunvenas kutime dum la [[Internacia Junulara Kongreso]] de TEJO en julio de ĉiu jaro, kaj eble ankoraŭ unufoje ĉirkaŭ la jarŝanĝo. Inter la kunvenoj la komitato diskutas per dissendolisto. La komitato ankaŭ povas voĉdoni poŝte kaj rete. == Membroj == La komitatanoj estas difinitaj laŭ diversaj kriterioj: * La komitatanoj A estas reprezentantoj de la landaj kaj fakaj sekcioj de TEJO. Dum la oficperiodo julio [[2010]] ĝis julio [[2012]] temas pri 32 landaj reprezentantoj: la plej membroriĉaj landaj sekcioj - en oficperiodo julio [[2010]] ĝis julio [[2012]] tri sekcioj, nome la [[Germana Esperanto-Junularo|Germana]], [[Hungara Esperanto-Junularo|Hungara]] kaj [[Pola Esperanto-Junularo]]j rajtas je po du reprezentantoj, la aliaj je po unu. Landa sekcio rajtas ne nomumi komitatanon A - tiun rajton en la oficperiodo 2010-2012 uzas ekzemple la sekcio de [[Junularo Esperantista Svislanda|Svislando]] aŭ de [[Litova Esperantista Junulara Ligo|Litovio]]. La momentaj 32 A-komitatanoj do reprezentas 29 landajn sekciojn. Aldone unu faka asocio por 2010-2012 nomumis A-komitatanon - la esperanto-muzika organizaĵo [[EUROKKA]]. * La komitatanoj B estas elektitaj rekte de la individuaj membroj de TEJO. Ilia maksimuma kvanto dependas de la nombro de individuaj membroj de TEJO. Por la jaroj 2010-2012 temas pri du personoj. * La komitatanoj A kaj B povas aldone elekti komitatanojn C, por havi en la komitato aldonajn personojn kun aparte bezonataj spertoj. Laŭ la stato de junio 2011 por la jaroj 2010-2012 ne elektiĝis tiaj komitataj membroj. * Al la komitato apartenas ankaŭ la estraranoj de TEJO. Laŭ la stato de oktobro 2010 por la jaroj 2010-2012 temas pri 6 personoj. == Taskoj == La komitato estas la supera instanco de la organizo. Laŭ la organizaĵa statuto ĝi precipe difinas la ĝeneralan agadon de la organizaĵo, elektas estraranojn kaj rajtas eksigi ilin, decidas pri la agado de la estraro, aprobas la buĝeton kaj ekzamenas la financojn de la organizo, decidas pri akcepto kaj eksigo de Landaj kaj Fakaj Sekcioj, decidas pri akcepto kaj eksigo de honoraj prezidantoj kaj de honoraj membroj, decidas pri eksigo de patronoj, decidas pri reglamentoj kaj pri aliaj aferoj ne rezervitaj al aliaj organoj aŭ instancoj de TEJO. La komitato ankaŭ povas decidi pri ĉiuj aferoj, pri kiuj kompetentas la estraro aŭ unuopa estrarano; komitata decido tiam nuligas kontraŭan estraran aŭ estraranan decidon. == Ŝanĝoj de komitatanoj == La konsisto de la komitato iugrade ŝanĝiĝas ĉiujare: La estraranoj estas elektitaj en ĉiu malpara jaro. La resto de la komitato estas elektata en ĉiu para jaro. La oficperiodo de la komitatanoj A, B kaj C, do ĉiuj komitataj membroj sen la estraranoj, estas de komenco de junio en unu para jaro ĝis fino de majo de la sekva para jaro. La komitatanojn A nomumas landaj kaj fakaj sekcioj de TEJO ĝis la 30-a de aprilo de ĉiu para jaro, la komitatanoj B - kiuj reprezentas ĉiujn individuajn membrojn de la organizaĵo sendepende de ilia membreco aŭ nemembreco en landa aŭ faka sekcio - elektiĝas laŭ aparta reglamento. Kaj fine, la komitatanojn C elektas la jam elektitaj komitatanoj A kaj B, kutime dum la unua komitata kunsido post nomumo respektive elekto de la komitatanoj A kaj B, do dum julio de para jaro. Por la periodo 2010-2012, 13 novaj junaj esperantistaj aktivuloj eniris la liston de TEJO-komitatanoj kaj 12 forlasis ĝin. == Vidu ankaŭ == * [[Estraro de TEJO]] * [[Komitato de UEA]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.tejo.org/eo/komitato Informa paĝo pri la komitato en la retejo de TEJO ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080513123511/https://www.tejo.org/eo/komitato |date=2008-05-13 }} [[Kategorio:TEJO]] [[Kategorio:Komitatanoj de TEJO| ]] hci6jpze53ql2kfp7hc8c206un2ps1o 0 347310 9419550 5126021 2026-07-03T12:35:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419550 wikitext text/x-wiki '''Kolora filmo''' aŭ '''kolorfilmo''' estas [[filmo]] prezentanta [[koloro|kolorajn]] bildojn. La unuaj filmoj estis faritaj per fotografa emulsio bazanta je arĝento. La bildoj estis projekciitaj en koloroj de nigra ĝis blanka, laŭ la [[lumintenso|luma intenso]] de la objekto. Koloraj filmoj registras ne nur la lumecon de objekto, sed ankaŭ la [[koloro]]n. La plej fruaj kolorfilmoj registris bluverdan lumon, sed ne ruĝan lumon. ==Vidu ankaŭ== *[[Kinemacolor]] *[[Prizma]] *[[Multicolor]] *[[Cinecolor]] *[[Technicolor]] *[[Filmo 35mm]] *[[Kolorfotografio]] ==Referencoj== {{referencoj}} ==Bibliografio== * John Waner, ''Hollywood's Conversion of All Production to Color'', Tobey Publishing, 2000. ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.widescreenmuseum.com/oldcolor/index.htm Fruaj procedoj pri koloraj filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110629121211/http://www.widescreenmuseum.com/oldcolor/index.htm |date=2011-06-29 }} * [http://www.imdb.com/company/co0002739 Listo de filmoj Prizma ĉe IMDb] * [http://books.google.com/books?id=NzW1zWsl-2cC&pg=RA1-PA297 Filmoj en naturaj koloroj], ''Moving Pictures (Filmoj)'', 1912. [[Kategorio:Filmoj]] 42b9zyaz840i162p7p3ksmb4r5ggnt2 10 360026 9419573 5696995 2026-07-03T13:05:32Z ThomasPusch 1869 9419573 wikitext text/x-wiki Jen variaĵo de la ŝablono {{ŝ|futuro}}, por artikoloj kies enhavo estas parte fakta (do jam okazinta) kaj parte priestonteca. Por eventoj, kiuj estas ekzakte nun okazantaj, la ŝablono {{ŝ|Aktuala evento}} povas esti pli taŭga. Kompreneble, ĉiu teksto kiu havas la ŝablonon {{ŝ|futuro}}, iam poste povas havi la ŝablonon {{ŝ|futuro}}, ankoraŭ iom pli poste la ŝablonon {{ŝ|Aktuala evento}}, kaj se neniu aktualeco plu povas interveni, eblas senanstataŭe forpreni la ŝablonon. Ne estas devigo, tiel sklave ŝanĝi la ŝablonon, estas ebleco, se tio faras sencon... gd0jlcuvkei93ssk5ca5s7185vg3y0m 10 360027 9419575 9280256 2026-07-03T13:07:24Z ThomasPusch 1869 9419575 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = noto |bildo = [[Dosiero:Gnome globe current event.svg|40px|Futuro]] |teksto = '''Tiu ĉi artikolo parte temas pri estontaj aŭ antaŭvidataj eventoj.''' ---- <span style="font-size:90%;">La enhavo povas ofte ŝanĝiĝi kaj povas enteni spekulativajn informojn. Se vi deziras skribi pri ĵusaĵo, bonvolu krei artikolon en la ĝemela projekto <!--[[incubator:Wn/eo/Ĉefpaĝo|Vikinovaĵoj]]-->[[n:Ĉefpaĝo|Vikinovaĵoj]].</span> }}<noinclude> {{dok}} [[Kategorio:Ŝablono:Averto]] </noinclude> 4i78ju1fuoriofya6l1yf3qe3had6n0 9419577 9419575 2026-07-03T13:08:48Z ThomasPusch 1869 9419577 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = noto |bildo = [[Dosiero:Gnome globe current event.svg|40px|Futuro]] |teksto = '''Tiu ĉi artikolo parte temas pri estontaj aŭ antaŭvidataj eventoj.''' ---- <span style="font-size:90%;">La enhavo povas ofte ŝanĝiĝi kaj povas enteni spekulativajn informojn. Se vi deziras skribi pri ĵusaĵo, bonvolu krei artikolon en la ĝemela projekto <!--[[incubator:Wn/eo/Ĉefpaĝo|Vikinovaĵoj]]-->[[n:Ĉefpaĝo|Vikinovaĵoj]].</span> }}<noinclude> {{dok}} [[Kategorio:Ŝablono:Averto]] [[Kategorio:Vikipedio:Ŝablonoj por artikoloj]] </noinclude> 3scaning3jjwtqz4g2fh1n79csxtrmu 2 371036 9419676 5883025 2026-07-03T17:40:53Z Sahaquiel9102 39443 9419676 wikitext text/x-wiki == 🌿 Partoprenu de Vikio Amas ZEOjn 2026 == {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#fff8e8; border:5px solid #f28500;" |[[File:Wikimania2023 Animated Sticker Camera.gif|100x100px|center]] | style="text-align:justify;" | <div style="text-align:justify;"> <span style="font-size:160%; line-height:1.2;"> [[Commons:Wiki Loves ZEOs 2026|'''Komenciĝis Vikio Amas ZEOjn!''']] </span> La internacia fotokonkurso por videbligi la Esperanto-heredaĵon tra la mondo komenciĝis jam. Ĉiu povas alŝuti foton ĝis la '''30-a de julio'''. Helpi Vikipedion dokumenti nian heredaĵon. Ĉiu foto helpas kaj vi povas gajni mojosajn premiojn. Se vi havas fotojn de placoj, stratoj, monumentoj, kulturdomoj, aŭ iu ajn [[Zamenhof/Esperanto-objekto]], nun estas la momento ilin alŝuti en Vikimedian Komunejon. Ni montru al la mondo la ''fizikan Esperantujon''. ⭐ <br> Elkore, [[User:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] nome de [[Esperanto kaj Libera Scio]]. <div style="text-align:center;"> [[File:Wikimedia ELiSo logo.svg|150px]] </div> </div> |} lhhq23bn1aaxemtlycc0adfoh53sfgj 9419677 9419676 2026-07-03T17:41:58Z Sahaquiel9102 39443 /* 🌿 Partoprenu de Vikio Amas ZEOjn 2026 */ 9419677 wikitext text/x-wiki == 🌿 Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 == <div style="clear:both; margin:1em auto; max-width:900px; background-color:#f4faf6; border:3px solid #009f4d; border-radius:8px; padding:20px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.08); display: flex; align-items: center; gap: 20px; flex-wrap: wrap;"> <div style="flex: 1; min-width: 100px; text-align: center;"> [[File:Wikimania2023 Animated Sticker Camera.gif|100px]] </div> <div style="flex: 8; min-width: 250px; text-align: justify; font-size: 105%; line-height: 1.6;"> <span style="font-size:160%; font-weight:bold; color:#007a3b; display:block; margin-bottom:10px;"> [[Commons:Wiki Loves ZEOs 2026|Komenciĝis Vikio Amas ZEOjn!]] </span> La internacia fotokonkurso por videbligi la Esperanto-heredaĵon tra la mondo jam komenciĝis. Ĉiu povas alŝuti siajn fotojn ĝis la '''30-a de julio'''. Helpu al Vikipedio dokumenti nian historian kaj kulturan heredaĵon. Ĉiu bildo valoras, kaj krome vi povas gajni mojosajn premiojn! Se vi havas fotojn de placoj, stratoj, monumentoj, kulturdomoj aŭ iun ajn alian [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objekton]] (ZEO), nun estas la perfekta momento por alŝuti ilin al Vikimedia Komunejo. Ni montru al la mondo la ''fizikan Esperantujon''! 🟢 <div style="margin-top: 20px; border-top: 1px dashed #009f4d; padding-top: 15px; display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; flex-wrap: wrap; gap: 15px;"> <div> Elkore,<br> [[User:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] nome de [[Esperanto kaj Libera Scio]]. </div> <div> [[File:Wikimedia ELiSo logo.svg|120px]] </div> </div> </div> </div> 9r29lumeb2zadq0oktw3pdd5lxwfpsx 9419678 9419677 2026-07-03T17:43:34Z Sahaquiel9102 39443 /* 🌿 Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 */ 9419678 wikitext text/x-wiki == 🌿 Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 == <div style="clear:both; margin:1em auto; max-width:900px; background-color:#f4faf6; border:3px solid #009f4d; border-radius:8px; padding:20px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.08); display: flex; align-items: center; gap: 20px; flex-wrap: wrap;"><div style="flex: 1; min-width: 100px; text-align: center;">[[File:Wikimania2023 Animated Sticker Camera.gif|100px]]</div><div style="flex: 8; min-width: 250px; text-align: justify; font-size: 105%; line-height: 1.6;"><span style="font-size:160%; font-weight:bold; color:#007a3b; display:block; margin-bottom:10px;">[[Commons:Wiki Loves ZEOs 2026|Komenciĝis Vikio Amas ZEOjn!]]</span>La internacia fotokonkurso por videbligi la Esperanto-heredaĵon tra la mondo jam komenciĝis. Ĉiu povas alŝuti siajn fotojn ĝis la '''30-a de julio'''.<br /><br />Helpu al Vikipedio dokumenti nian historian kaj kulturan heredaĵon. Ĉiu bildo valoras, kaj krome vi povas gajni mojosajn premiojn!<br /><br />Se vi havas fotojn de placoj, stratoj, monumentoj, kulturdomoj aŭ iun ajn alian [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objekton]] (ZEO), nun estas la perfekta momento por alŝuti ilin al Vikimedia Komunejo. Ni montru al la mondo la ''fizikan Esperantujon''! 🟢<div style="margin-top: 20px; border-top: 1px dashed #009f4d; padding-top: 15px; display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; flex-wrap: wrap; gap: 15px;"><div>Elkore,<br />[[User:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] nome de [[Esperanto kaj Libera Scio]].</div><div>[[File:Wikimedia ELiSo logo.svg|120px]]</div></div></div></div> m3cq8f6kht84nuhiswr0ujratung2nf 9419679 9419678 2026-07-03T17:56:58Z Sahaquiel9102 39443 /* 🌿 Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 */ 9419679 wikitext text/x-wiki == 🌿 Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 == <div style="clear:both; margin:1em auto; max-width:900px; background-color:#f4faf6; border:3px solid #009f4d; border-radius:8px; padding:20px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.08); display: flex; align-items: center; gap: 20px; flex-wrap: wrap;"><div style="flex: 1; min-width: 100px; text-align: center;">[[File:Wikimania2023 Animated Sticker Camera.gif|100px]]</div><div style="flex: 8; min-width: 250px; text-align: justify; font-size: 105%; line-height: 1.6;"><span style="font-size:160%; font-weight:bold; color:#007a3b; display:block; margin-bottom:10px;">[[Commons:Wiki Loves ZEOs 2026|Komenciĝis Vikio Amas ZEOjn!]]</span>La internacia fotokonkurso por videbligi la Esperanto-heredaĵon tra la mondo jam komenciĝis. Ĉiu povas alŝuti siajn fotojn ĝis la '''30-a de julio'''.<br /><br />Helpu al Vikipedio dokumenti nian historian kaj kulturan heredaĵon. Ĉiu bildo valoras, kaj krome vi povas gajni mojosajn premiojn!<br /><br />Se vi havas fotojn de placoj, stratoj, monumentoj, kulturdomoj aŭ iu ajn alia [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objekto]] (ZEO), nun estas la perfekta momento por alŝuti ilin al Vikimedia Komunejo. Ni montru al la mondo la ''fizikan Esperantujon''! 🟢<div style="margin-top: 20px; border-top: 1px dashed #009f4d; padding-top: 15px; display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; flex-wrap: wrap; gap: 15px;"><div>Elkore,<br />[[User:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] nome de [[Esperanto kaj Libera Scio]].</div><div>[[File:Wikimedia ELiSo logo.svg|120px]]</div></div></div></div> bpfpf0ey3onodyd4g0rhuj3k5mhlidl 9419681 9419679 2026-07-03T17:58:12Z Sahaquiel9102 39443 /* 🌿 Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 */ 9419681 wikitext text/x-wiki == 🏛️ Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 == <div style="clear:both; margin:1em auto; max-width:900px; background-color:#f4faf6; border:3px solid #009f4d; border-radius:8px; padding:20px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.08); display: flex; align-items: center; gap: 20px; flex-wrap: wrap;"><div style="flex: 1; min-width: 100px; text-align: center;">[[File:Wikimania2023 Animated Sticker Camera.gif|100px]]</div><div style="flex: 8; min-width: 250px; text-align: justify; font-size: 105%; line-height: 1.6;"><span style="font-size:160%; font-weight:bold; color:#007a3b; display:block; margin-bottom:10px;">[[Commons:Wiki Loves ZEOs 2026|Komenciĝis Vikio Amas ZEOjn!]]</span>La internacia fotokonkurso por videbligi la Esperanto-heredaĵon tra la mondo jam komenciĝis. Ĉiu povas alŝuti siajn fotojn ĝis la '''30-a de julio'''.<br /><br />Helpu al Vikipedio dokumenti nian historian kaj kulturan heredaĵon. Ĉiu bildo valoras, kaj krome vi povas gajni mojosajn premiojn!<br /><br />Se vi havas fotojn de placoj, stratoj, monumentoj, kulturdomoj aŭ iu ajn alia [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objekto]] (ZEO), nun estas la perfekta momento por alŝuti ilin al Vikimedia Komunejo. Ni montru al la mondo la ''fizikan Esperantujon''! 🟢<div style="margin-top: 20px; border-top: 1px dashed #009f4d; padding-top: 15px; display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; flex-wrap: wrap; gap: 15px;"><div>Elkore,<br />[[User:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] nome de [[Esperanto kaj Libera Scio]].</div><div>[[File:Wikimedia ELiSo logo.svg|120px]]</div></div></div></div> g93xtlnozc41x3qblpg46ymqfalz9km 9419682 9419681 2026-07-03T18:02:50Z Sahaquiel9102 39443 /* 🏛️ Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 */ 9419682 wikitext text/x-wiki == 🏛️ Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 == <div style="clear:both; margin:1em auto; max-width:900px; background-color:#f4faf6; border:3px solid #009f4d; border-radius:8px; padding:20px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.08); display: flex; align-items: center; gap: 20px; flex-wrap: wrap;"><div style="flex: 1; min-width: 100px; text-align: center;">[[File:Wikimania2023 Animated Sticker Camera.gif|100px]]</div><div style="flex: 8; min-width: 250px; text-align: justify; font-size: 105%; line-height: 1.6;"><span style="font-size:160%; font-weight:bold; color:#007a3b; display:block; margin-bottom:10px;">[[c:Commons:Wiki Loves ZEOs 2026|Komenciĝis Vikio Amas ZEOjn!]]</span>La internacia fotokonkurso por videbligi la Esperanto-heredaĵon tra la mondo jam komenciĝis. Ĉiu povas alŝuti siajn fotojn ĝis la '''30-a de julio'''.<br /><br />Helpu al Vikipedio dokumenti nian historian kaj kulturan heredaĵon. Ĉiu bildo valoras, kaj krome vi povas gajni mojosajn premiojn!<br /><br />Se vi havas fotojn de placoj, stratoj, monumentoj, kulturdomoj aŭ iu ajn alia [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objekto]] (ZEO), nun estas la perfekta momento por alŝuti ilin al Vikimedia Komunejo. Ni montru al la mondo la ''fizikan Esperantujon''! 🟢<div style="margin-top: 20px; border-top: 1px dashed #009f4d; padding-top: 15px; display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; flex-wrap: wrap; gap: 15px;"><div>Elkore,<br />[[User:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] nome de [[Esperanto kaj Libera Scio]].</div><div>[[File:Wikimedia ELiSo logo.svg|120px]]</div></div></div></div> nohjvkmazm6yff0cfuemtx2xdwarpk8 0 372719 9419928 9115790 2026-07-04T05:33:47Z Sj1mor 12103 9419928 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|monumento|regiono-ISO=GB|zomo=13}} '''Grizedale Forest''' aŭ Arbaro Grizedale estas areo de [[arbaro]] 24.47&nbsp;km² etenda en la [[Laga Distrikto]] de [[Nordokcidenta Anglio]], situanta oriente de [[Coniston Water]] kaj sude de [[Hawkshead]]. Ĝi enhavas nombrajn montetojn, malgrandajn {{JN|glaĉera lago}} kaj la setlejojn de [[Grizedale]] kaj [[Satterthwaite]]. Ĝi estas administrata de Forsta Komitato kaj estas populara turisma celo kun kolormarkataj padoj, [[monta biciklado]], ekzercejo, 16-lita [[junulgastejo]], kaj centro por vizitantoj kun porinfana ludejo, eduka centro, kafejo kaj vendejo. La arbaro estas uzata ankaŭ por du kurkonkurencoj jare, el kiuj la unua estas la Malcolm Wilson Rally, dum la dua estas la Grizedale Stages Rally, baze en [[Coniston]] == Skulptaĵaro == Dise tra la arbaro estas proksimume 90 [[Skulptarto|skulptaĵo]]j, faritaj ĉefe el naturaj materialoj kiaj ŝtono kaj ligno. La projekto lokigi skulptaĵoj en la arbaro estis iniciato de la Grizedale Society en 1977 kaj ricevis la premion de 1990 nome ''Prudential Award for the Arts''. Skulptistoj estas David Nash, Sally Matthews kaj Andy Goldsworthy inter aliaj. == Nombroj == Kvarono de 200,000 vizitantoj al Grizedale jare biciklas. Estas nova biciklopado de 9.7 mejloj kaj oni malfermis montan biciklopadon kontraŭ £167,000 nome ''North Face Trail'', kiu malfermiĝis marte de 2006. LA plej alta pinto ene de Grizedale Forest estas la 314&nbsp;m alte Carron Crag, super ligna panoptika skulptaĵo. Historie Grizedale formis parton de [[Lancashire]]. == Bildaro == <gallery> Image:Grizedale Tarn.jpg|Grizedale Tarn ([[glaĉera lago]]) Image:Grizedale light column.JPG|"Light Column" de Charles Grey Bray Image:Mea_Culpa.JPG|Mea Culpa de Robert Bryce Muir, 2006 Image:Mea Culpa2.JPG|Detalo el Mea Culpa Image:Lady of the water1.JPG|Akvosinjorino Image:Waymarker.JPG|Tipa markopado Image:Grizedale woodsman sculpture.jpg|Ligna skulptaĵo el vizitejo Grizedale Image:GrizedalePanorama.jpg|Panoramo de skulptaĵo </gallery> == Referencoj == * [http://www.forestry.gov.uk/forestry/infd-5k2bgd Forestry Commission Grizedale Forest site] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103032621/http://www.forestry.gov.uk/forestry/infd-5k2bgd |date=2007-01-03 }} * [http://www.visitcumbria.com/sl/grizefor.htm Grizedale Forest on visitcumbria.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110919094822/http://www.visitcumbria.com/sl/grizefor.htm |date=2011-09-19 }} * [http://www.ukattraction.com/cumbria+lake-district/grizedale-forestry-commission.htm Grizedale Forest Park & Visitor Centre on UKattraction.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080206053349/http://www.ukattraction.com/cumbria+lake-district/grizedale-forestry-commission.htm |date=2008-02-06 }} * [http://www.britishcycling.org.uk/web/site/BC/lei/News2006/20060309_north_face_trail.asp BritishCycling article on the North Face Trail] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061208191756/http://www.britishcycling.org.uk/web/site/BC/lei/News2006/20060309_north_face_trail.asp |date=2006-12-08 }} {{Koord|54|20|04|N|3|1|15|W|display=inline}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Kumbrio]] [[Kategorio:Arbaroj de Britio]] ky1n9y2ovrle47oyznp7g6dye8n3aom 0 374557 9419905 8293813 2026-07-04T05:11:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419905 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Kusunoki masashige.jpg|eta|300px|Statuo de Kusunoki Masashige, antaŭ la imperiestra palaco de [[Tokio]].]] '''KUSUNOKI Masashige''' ([[japane]]: 楠木 正成, naskiĝis verŝajne en [[1294]]; mortis en [[1336]]) estis [[samurajo]] kaj [[japanujo|japana]] militestro de la periodo [[Nanboku-cho]]. Li batalis kiel [[samurajo]] por la imperiestro [[Go-Daigo]], kiam tiu provis kontroli Japanujon sub la [[Ŝoguna reĝimo|ŝoguna reĝimo]] de [[Kamakura]]. Lia nomo iĝis sinonimo de fideleco kaj ekstrema konscienco rilate al la imperiestro<ref>Vidu ekzemple ELISSEEFF Danielle, ''Histoire du Japon (Historio de Japanujo)'', Parizo, Editions du Rocher,2001, p. 93 aŭ TURNBULL Stephen, ''Samurai Commanders (1). 940-1576'', Oxford, Osprey Publishing (coll. Elite, n°125), 2005, p. 25. Tia bildo de absoluta lojaleco estas unuaranga en ĉiuj verkoj menciantaj Kusunoki Masashige</ref>. == Naskiĝdato == Foje oni indikas la jaron [[1294]] kiel naskiĝjaro de Kusunoki, sed laŭ la fontoj tio varias: * Danielle Elisseeff indikas 1294 kiel naskiĝjaron<ref>ELISSEEFF Danielle, ''Histoire du Japon'', Paris, Editions du Rocher, 2001, p. 93</ref>. * Louis Frédéric indikas en sia noto pri Kusunoki Masashige la jaron 1294<ref name=B>Article "Kusunoki Masashige" en ''Le Japon. Dictionnaire et Civilisation'', Paris, Robert Laffont (coll. Bouquins), 1996, p. 673</ref>. * Stephen Turnbull mencias same en siaj verkoj la jaron 1294<ref>TURNBULL Stephen, ''Warriors of Medieval Japan'', Oxford, Osprey Publishing, 2005, p. 201 et TURNBULL Stephen, ''Samurai Commanders (1). 940-1576'', Oxford, Osprey Publishing (coll. Elite, n°125), 2005, p. 25</ref>. * ankaŭ la ĝenerala japana vortaro ''Daijisen'' (大辞泉) indikas la jaron 1294<ref>Article "楠木正成"(Kusunoki Masashige) en ''Daijisen'', Tokio, Shogakukan, 1998 (laŭ la interreta versio)</ref>. Kontraŭe: * la ''Dictionnaire Historique du Japon (Historia vortaro pri Japanujo)'' indikas simple "?" por lia naskiĝdato<ref name=A>Artikolo "Kusunoki Masashige" en ''Dictionnaire historique du Japon'', Paris, Maisonneuve et Larose, 2002, p. 1698</ref>. * Francine Hérail, kiu partoprenis la verkadon de la ''Dictionnaire Historique du Japon''<ref>Mencio en la listo de kunlaborantoj sub ''Ibid'', 7-a paĝo ne-numerita komence de la verko</ref> skribas same nur "?" por lia naskiĝdato<ref>HERAIL Francine, ''Histoire du Japon. Des origines à Meiji.'', Paris, Publications Orientalistes de France, 1986, p. 217</ref>. * la interreta japana enciklopedio ''My Pedia'' (マイペディア) indikas simple "?"<ref>Artikolo "楠木正成"(Kusunoki Masashige) en ''My Pedia'', Tokio, Hitachi Systems & Services, Ltd. et Heibonsha, 1997 (interreta versio vidita)</ref>. == La familio Kusunoki == La familio Kusunoki (楠木氏, ''Kusunoki-uji'') loĝis en la mezepoka provinco de Kawachi (sudoriente de la nuna [[Gubernio Osaka|gubernio Osaka]]. Liaj anoj pretendis deveni de [[Tachibana no Moroe]] (橘諸兄, ''Tachibana no Moroe'' 684-757), grava persono en la politiko de la [[Nara-epoko]]. Sed la unua vere grava ano de la familio estis Kusunoki Masashige, kaj nur post lia epoko troveblas fidindaj indikoj rilate al la familio<ref>Artikolo "Kusunoki(-uji)" en ''Dictionnaire historique du Japon'', Paris, Maisonneuve et Larose, 2002, p. 1697</ref>. == Idoj kaj posteuloj == [[Dosiero:Kusunoki Masashige statue.jpg|eta|maldekstra|Statuo de Masashige Kusunoki, ekstere de la imperiestra palaco de [[Tokio]].]] Liaj posteuloj aktive servis la kortegon de la sudo, kreita en Yoshino fare de la imperiestro [[Go-Daigo]] post kiam li perdis influon en [[1336]]. Kvar metrojn alta statuo el bronzo de Kusunoki Masashige, estis instalita sur kvar metrojn alta bazo en 1900 fronte al la imperiestra palaco de [[Tokio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fl20080524td.html |titolo=DILLON Thomas, "Not going anywhere in Tokyo" en ''The Japan Times'', 24-a de majo 2008 |alirdato=2012-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090314012706/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fl20080524td.html |arkivdato=2009-03-14 }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * ''Dictionnaire historique du Japon'', Paris, Maisonneuve et Larose, 2002, 2993 p. {{ISBN|2-7068-1633-3}} * FREDERIC Louis, ''Le Japon. Dictionnaire et Civilisation'', Paris, Robert Laffont (coll. Bouquins), 1996, 1419 p. {{ISBN|2-221-06764-9}} * HERAIL Francine, ''Histoire du Japon. Des origines à Meiji.'', Paris, Publications Orientalistes de France, 1986, 462 p. {{ISBN|2-7169-0238-0}} * JANSEN Marius B., ''The Making of Modern Japan'', Cambridge (Mass.) et Londres, Harvard University Press, 2002, 871 p. {{ISBN|0-674-00991-6}} * MASS Jeffrey P. (sous la dir.), ''The Origins of Japan's Medieval World. Courtiers, Clerics, Warriors and Peasants in the Fourteenth Century'', Stanford, Stanford University Press, 1997, 504 p. {{ISBN|0-8047-4379-7}} * SANSOM George, ''A History of Japan,Volume 2 1334-1615'', Boston-Tokyo, Tuttle Publishing, 1974 (1ère édition), 442 p. {{ISBN|4-8053-0375-1}} * SOUYRI Pierre F., ''Le Monde à l’Envers. La dynamique de la société médiévale'', Paris, Maisonneuve & Larose (coll. Histoire du Japon), 1998, 321 p. {{ISBN|2-7068-1297-4}} * TURNBULL Stephen, ''Samurai. The World of the Warrior'', Oxford, Osprey Publishing, 2003 (1ère édition), 224 p. {{ISBN|1-84176-951-7}} * TURNBULL Stephen, ''Samurai Commanders (1). 940-1576'', Oxford, Osprey Publishing (coll. Elite, n°125), 2005, 64 p. {{ISBN|1-84176-743-3}} * TURNBULL Stephen, ''Warriors of Medieval Japan'', Oxford, Osprey Publishing, 2005, 288 p. {{ISBN|978-1-84603-220-2}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kusunoki}} [[Kategorio:Samurajoj]] ofzuz8hllj5dtwromgd6qp488aqzohd 0 375450 9419566 9419491 2026-07-03T12:55:49Z Kani 670 9419566 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Momotedoj |koloro = pink |dosiero = Blue-crowned Motmot back 2.jpg |priskribo de dosiero = [[Trinidada momoto]], ''Momotus bahamensis'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = '''Momotedoj''' ''Momotidae'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = }} '''Momotedoj''' (''Momotidae'') aŭ '''momotoj''' estas [[birdo]]j el la ordo de [[koracioformaj]], kiuj manĝas [[insekto]]jn kaj havas okulfrape koloran plumaron, nome [[familio (biologio)|familio]] de [[birdoj]], kiu inkludas ankaŭ [[alcionoj]]n, [[abelmanĝulo]]jn kaj [[koracio]]jn. Ĉiuj nunaj [[taksono]]j de momotoj estas limigitaj al arbaroj aŭ ĝangaloj de [[Neotropiko]]j, kaj la plej granda [[Biologia diverseco|specidiverseco]] estas en [[Mezameriko]]. Ili havas kolorplenajn [[plumaro]]jn kaj relative fortikan bekon. Ĉiuj escepte la [[Nana momoto]] (''Hylomanes momotula'') havas relative longajn vostojn kiuj en kelkaj specioj havas distingajn [[Rakedo|rakedecajn]] pintojn. [[Dosiero:Broad-billed_Motmot_2.jpg|alternative=Broad-billed Motmot 2.jpg|eta|Larĝbeka momoto]] [[Dosiero:Momotidae_dist.png|alternative=Momotidae dist.png|eta|Teritorio de Momotedoj]] ==Specioj== * Genro ''[[Hylomanes]]'' ** [[Nana momoto]], ''Hylomanes momotula'' * Genro ''[[Aspatha]]'' ** [[Blugorĝa momoto]], ''Aspatha gularis'' * Genro ''[[Momotus]]'' ** [[Rufkrona momoto]], ''Momotus mexicanus'' ** [[Bluĉapa momoto]], ''Momotus coeruliceps'' ** [[Diadema momoto]] aŭ Momoto de Lesson, ''Momotus lessonii'' ** [[Kariba momoto]], ''Momotus subrufescens'' ** [[Trinidada momoto]], ''Momotus bahamensis'' ** [[Amazonia momoto]], ''Momotus momota'' ** [[Anda momoto]], ''Momotus aequatorialis'' * Genro ''[[Baryphthengus]]'' ** [[Rufa momoto]], ''Baryphthengus martii'' ** [[Rufĉapa momoto]], ''Baryphthengus ruficapillus'' * Genro ''[[Electron]]'' ** [[Kilbeka momoto]], ''Electron carinatum'' ** [[Larĝbeka momoto]], ''Electron platyrhynchum'' * Genro ''[[Eumomota]]'' ** [[Turkisbrova momoto]], ''Eumomota superciliosa'' ==Kutimaro== Momotoj manĝas malgrandajn predojn kiel insektojn kaj lacertojn, kaj ankaŭ prenas fruktojn. En [[Nikaragvo]] kaj [[Kostariko]], oni observis momotojn manĝantajn venenajn [[Dendrobatedoj|sagetranojn]].<ref name=Master> Master, Terry L. (1999). [http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v111n03/p0439-p0440.pdf "Predation by Rufous Motmot on Black-and-Green Poison Dart Frog" (PDF).] ''Wilson Bull''. 111 (3): 439–440.</ref> Kiel plej multaj Koracioformaj birdoj, momotoj nestas en tuneloj en nestobordoj, demetante ĉirkaŭ kvar blankajn ovojn. Kelkaj specioj formas grandajn [[birdokolonio|koloniojn]] de ĝis 40 parigitaj individuoj. Eloviĝo okazas post ĉirkaŭ 20 tagoj, kaj la idoj forlasas la neston post pliaj 30 tagoj. Ambaŭ gepatroj zorgas pri la idoj.<ref name=EoB/> Momotoj ofte movas siajn vostojn tien kaj reen en sku-montrado kiu kutime altiras atenton al alie kaŝita birdo. Esploroj indikas, ke momotoj faras la sku-montradon kiam ili detektas predantojn (bazite sur studoj pri [[Turkisbrova momoto|turkisbrovaj momotoj]]) kaj ke la montrado verŝajne komunikas, ke la momoto konscias pri la predanto kaj pretas eskapi.<ref name=Murphy547> Murphy, Troy G. (2006). [doi.org/10.1093%2Fbeheco%2Farj064 "Predator-elicited visual signal: why the turquoise-browed motmot wag-displays its racketed tail".] ''Behavioral Ecology''. 17 (4): 547–553. doi:10.1093/beheco/arj064.</ref> Ĉi tiu formo de interspecia persekut-malinstiga signalo provizas avantaĝon al kaj la momoto kaj la predanto: la montrado malhelpas la momoton malŝpari tempon kaj energion fuĝante, kaj la predanto evitas multekostan persekutadon kiu verŝajne ne rezultigos kapton. La plej granda koncentriĝo de momotoj troviĝas en [[Honduro]] kaj [[Gvatemalo]], kun entute 7 subspecioj. Ĝi estas ankaŭ la [[nacia birdo]] de [[Nikaragvo]] kaj [[Salvadoro]]. Ekzistas ankaŭ indicoj, ke la vosto de masklo, kiu estas iomete pli granda ol la vosto de ino, funkcias kiel seksa signalo en la Turkisbrova momoto. Ĉe pluraj specioj de momoto, la pikiloj proksime al la finoj de la du plej longaj (centraj) vostoplumoj estas malfortaj kaj defalas pro abrazio kun subtavoloj, aŭ defalas dum purigado, lasante pecon de nuda ŝafto, tiel kreante la rakedformon de la vosto.<ref name=EoB>{{cite book |editor=Forshaw, Joseph|author= Forshaw, Joseph|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|publisher= Merehurst Press|location=London|pages= 143–144|isbn= 978-1-85391-186-6}}</ref> Tamen, oni erare kredis en la pasinteco, ke la momoto formis sian voston per plukado de parto de la plumreto por forlasi la rakedformon. Ĉi tio baziĝis sur malprecizaj raportoj faritaj de Charles William Beebe.<ref name=Beebe> Beebe, W. (1910). "Racket formation in the tail-feathers of the motmots". Zoologica. 1 (5): 140–149.</ref> Poste estis montrite, ke ĉi tiuj pikiloj estas malforte alkroĉitaj kaj defalas pro abrazio kun substratoj kaj dum rutina purigado. Tamen, ekzistas ankaŭ pluraj specioj, kie la vosto estas "normala", nome la [[nana momoto]], la [[blugorĝa momoto]], la [[rufĉapa momoto]], kaj la amazoniaj populacioj de la [[Rufa momoto|ruĝbrunaj]] kaj [[Larĝbeka momoto|larĝbekaj momotoj]]. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150"> Tody Motmot 2495428627.jpg Blue-Crowned Motmot (5295741136).jpg Russet-crowned Mot-mot - Mexico S4E8487.jpg Baryphthengus martii -Panama-8.jpg </gallery> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Momotidae }} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 4igyz0hfjlcl312u3g13sw9um3fn4lw 0 382756 9419697 9156058 2026-07-03T19:44:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419697 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Kristana Eklezio |nomo =Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio |dosiero = Coptic cross.svg |priskribo = Kopta ortodoksa kruco kun la tradicia skribaĵo: [[Jesuo Kristo]], [[filo]] de [[Dio]] |klasifiko = [[Kristanismo]] |orientiĝo = Ne-[[kalcedona difino|kalcedona]] Eklezio |teologio = |politiko = |direktado = |strukturo = |estro = [[Ŝenuda la 3-a]] (1971-2012), [[Patriarko de Aleksandrio]] kaj la [[Papo]] de ĉiuj [[koptoj]] |lokoj = {{Flago|Egiptio}}[[Egiptio]] <br />{{Flago|Etiopio}}[[Etiopio]] <br /> {{Flago|Eritreo}}[[Eritreo]] <br /> {{Flago|Sud-Sudano}}[[Sud-Sudano]] |fondinto = [[Sankta Marko la evangeliisto]] |fondiĝa_dato = [[457]] |fondiĝa_loko = [[Aleksandrio]] |membroj = 20 000 000 |aliaj_nomoj = |retpaĝaro = |piednotoj = }} {{Informkesto organizaĵo}} La '''Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio''', aŭ '''Kopta ortodoksa eklezio''' ({{Lang-cop|Ϯⲉⲕ̀ⲕⲗⲏⲥⲓⲁ ⲛ̀ⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ ⲛ̀ⲟⲣⲑⲟⲇⲟⲝⲟⲥ|t=''Ti-eklisia en-remenkimi en-orthodhoxos''}}, {{lang-ar|الكنيسة القبطية الأرثوذكسية&lrm;|t=''al-Kanīsa al-Qibṭīja al-Urṯūḏuksīja''}}), estis fondita en [[Egiptio]] dum la [[1-a jarcento]]. Ĝia nomo derivas de la greka vorto ''aigyptios'' (Egiptio), transformata en ''gipt'', kaj poste en ''qibt'', laŭ la araba prononco. Tiel do, la vorto ''kopto'' signifas "egipto". La termino '''''ortodokso''''' devenas de la greka vorto όρθός orzós (rekta), kaj δόξα, ''dóxa'' (opinio). Ĝi difinas la limon inter penso ĝusta, konforma, kaj tio kio disiras el la ĝusteco. Laŭ la tradicio, la Kopta ortodoksa eklezio originas de la predikoj de [[Sankta Marko]], aŭtoro de la Dua [[evangelio]] en la 1-a jarcento, kiu alportis kristanismon al Egiptio, dum la epoko de la imperiestro [[Nerono]]. Ĝi formas parton de la malnovaj orientaj eklezioj, sed disiĝis de la aliaj fare de la [[koncilio de Kalcedono]], en la jaro [[451]], kaj ĉiuj apartaj eklezioj evoluis sendepende. Laŭ sia tradicio, la Kopta ortodoksa eklezio estas la vera '''Patriarkato de Aleksandrio''', kiu disiĝis de aliaj patriarkatoj konservante skrupule la kredon kaj la kristanan doktrinon, laŭ lia pli malnova kaj pura formo, kaj transdonante ĝin de generacio en generacio, sen ŝanĝoj, en akordo kun la doktrino kaj la apostolaj ritoj. Unu el la ĉefaj lokoj de kulto estas la "kaverno de la knabo Jesuo". En tiu groto, lokata en la malnova kvartalo de [[Kairo]], vivis, laŭ la tradicio, la Sankta Familio, dum sia ekzilo en Egiptio, post la buĉado de la senkulpuloj dekretita de [[Herodo]]. La unuaj koptaj monaĥoj vivis en Egiptio dum la [[4-a jarcento]], multaj el ili mortis kiel [[martiro]]j. En la [[5-a jarcento]], la Kopta ortodoksa eklezio disiĝis de la greka, pro kverelo pri ''la naturo de Kristo''. La Kopta ortodoksa eklezio havas sian propran [[papo]]n, [[Ŝenuda la 3-a]], kiu vivas en [[Kairo]], kaj estas la 117-a [[patriarko]] de la [[prediko]] de [[Sankta Marko]]. Ĝi ne agnoskas la neeraremecon de la [[Papo]] de la Katolika eklezio. La kopta [[Kristnasko]] okazas la 7-an de januaro, anstataŭ la 25-an de decembro. De [[1954]] funkcias la Kopta mezlernejo de Altaj studoj en Kairo, ĝi estas centro por la studado de la kopta kristana tradicio. Per konsento inter la kopta papo [[Cirilo la 6-a]] kaj la patriarko de [[Etiopio]] la [[Etiopia ortodoksa eklezio]] sendependiĝis en [[1959]]; same, en [[1998]], per konsento inter la papo [[Ŝenuda la 3-a]] kaj la eritrea patriarko de [[Eritreo]], la [[Eritrea ortodoksa eklezio]] sendependiĝis. Do tiuj du [[patriarkato]]j restas tre proksimaj al la patriarkato de Aleksandrio. En Egiptio (9% de la loĝantaro) multaj kristanoj sentiĝas diskriminaciitaj en sia propra lando, ĉefe koncerne al la aliro al laboro, kvankam ili estas elstarigitaj pri komercaj, ekonomiaj sektoroj, kaj metiistaj kiel [[juvelarto]]. Historie en Egiptio, la kopta minoritato estis respektita kiel tia, sed epizodoj da perforto, fare de membroj de la islama plimulto, okazis malabunde kaj sporade dum la lastaj jaroj. Pro la kresko de la aktiveco de islamaj fundamentalistoj ekde la finoj de la [[1970-aj jaroj]], plimalboniĝis la vivkondiĉoj de la koptoj en Egiptio. Inter [[1981]] kaj [[1985]], la papo Ŝenuda la 3-a mem estis kondamnita al [[hejmaresto]] en monaĥejo de la [[Sketa dezerto]]. Ekzistas kunularoj de [[diasporo]] en Eŭropo, Afriko, Aŭstralio kaj Ameriko, kun proksime de 200,000 membroj en [[Usono]]. La ĉeesto de la kopta eklezio alvenis dum la jaro 2001 al [[Meksiko]], kie fondiĝis la Kopta eklezio de Sankta Maria kaj Sankta Marko, en la vilaĝo de [[Tlayacapan (komunumo)|Tlayacapan]] en la ŝtato [[Morelos]]. [[Dosiero:StMarkcoptic.jpg|280px|eta|dekstra|Kopta [[Ikono (religio)|ikono]] de [[Sankta Marko la evangeliisto]], la apostola fondinto de la Eklezio de Aleksandrio]] == Monofizitismo == Koptoj estas asimilitaj al ''monofizitaj kristanoj''. La [[monofizitismo]] originis pro opozicio al la [[nestorianismo]], konsiderita [[herezo]] kaj kondamnita, en la jaro [[451]], de la [[koncilio de Kalcedono]], kiu proklamis: la persono de [[Kristo]] havas du malsamajn naturojn, dia kaj alia homa. La papo Dioskoro konservis la formuladon de [[Cirilo de Aleksandrio|Cirilo la 1-a]] laŭ la [[koncilio de Efeso]] (en la jaro [[431]]), "natura korpigita de la Vorto de Dio", kaj li rifuzis akcepti la formulon "''en'' du naturojn", kvankam li akceptis "'''de'' du naturoj". Komence de la 5-a jarcento, la papo [[Nestorio]], [[patriarko de Konstantinopolo]], eldonis publikan doktrinon, kiu konsideris ke, en Kristo, kuniĝis du malsamaj personoj, dia kaj alia homa, kaj kiu emfazis la homecon de Jesuo Kristo. Ĉi tiu doktrino estis poste kondamnita de la koncilio de Efeso; kiel konsekvenco de tio, multaj antikvaj orientaj kaj siriaj kongregacioj disiĝis de la ĉefa Eklezio. Aliaj subtenis doktrinon en kontraŭa senso, laŭ kiu la naturo de Kristo, "Dio farita viro", estas ununure dia, doktrino nomita ''Eŭtikanismo'', reference al la [[monaĥo]] [[Eŭtiko]] (mortinta en [[454]]), kvankam ĝi estas pli konata kiel ''[[monofizitismo]]''. Post la kondamno, en Kalcedono, de la [[patriarko de Aleksandrio]], Dioskoro, fare de la imperiestro Marciano, la plimulto da egiptaj kristanoj disiĝis de la ĉefa korpo de la Eklezio. La [[Kristologio|kristologiaj]] instruoj de la koncilio de Kalcedono estis malakceptitaj, po parto pro opozicio de multaj [[episkopo]]j kaj fideluloj al la superregado de [[Bizancio]], kiu iniciatis serion da persekutoj, kiuj nur pliigis la rezistadon al la bizancanoj. La respondo de la imperiestro [[Justiniano la 1-a]] estis krei alternativan patriarkaton en [[Egiptujo]], kiu sekvas la grekan riton, kaj kiu respondas al la aktuala [[Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio|Ortodoksa eklezio de Aleksandrio]] aŭ [[Grek-Ortodoksa Patriarkato de Aleksandrio|Grek-ortodoksa patriarkato de Aleksandrio]]. De la [[5-a jarcento]] la koptaj patriarkoj de Aleksandrio kaj la ortodoksaj patriarkoj de Aleksandrio, fakte, havis siajn sidejojn en tiu ĉi urbo, sed de la jaro [[1032]], la koptaj patriarkoj loĝas ankaŭ en [[Kairo]]. De la araba [[hegemonio]] kaj ankaŭ dum la [[krucmilitoj]], laŭ la religia kunteksto (t.e. sen [[etno|etna]] konsidero), la eklezioj, kiuj sekvis la koncilion de Kalcedono, asimilis la terminon ''[[koptoj]]'' al [[monofizitismo|monofizitoj]], sed la koptaj ortodoksanoj, pri kiuj Eŭtikanismo estas [[herezo]], konsideras sin ''ne-kalcedonaj ortodoksanoj''. == Dialogoj kun aliaj kristanaj eklezioj == [[Dosiero:Saint Mark Cathedral, Cairo.jpg|eta|dekstra|220px|Klaŭstro de la kopta katedralo de Sankta Marko en [[Kairo]] ([[Egiptio]]), sidejo de la nuna kopta Papo.]] [[Dosiero:Alexandrian Patriarchate - St. Mark Cathedral33.jpg|eta|dekstra|220px|Katedralo Sankta Marko de [[Aleksandrio]], [[Egiptujo]]]] [[Dosiero:Macarius Kloster BW 1.jpg|eta|dekstra|220px|[[Monaĥejo de Sankta Makario]], [[Sketa dezerto]], [[Egiptio]].]] [[Dosiero:Ark of the Covenant church in Axum Ethiopia.jpg|eta|dekstra|220px|Kapelo de la [[Kesto de Interligo]] en la propra ĉirkaŭaĵo de la preĝejo ''Sankta Maria de Ciono en [[Aksumo]], [[Etiopio]].]] [[Dosiero:Coptic cathedral (Khartoum) 001.jpg|eta|dekstra|220px|Kopta katedralo, [[Kartumo]], [[Sudano]].]] Dum la [[mezepoko]] la Katolika eklezio, aparta vojo de la Ortodoksa eklezio, serĉis dialogon kun la Kopta eklezio, celante unuigon, sed sen rezultoj. En la [[renesanco]], lia iama politiko estis kuraĝigi individuajn konvertiĝojn. Per la konvertiĝo de ia kopta [[episkopo]] fondiĝis la [[Kopta katolika eklezio]], kiu konservas ĉiujn koptajn ritojn sed agnoskas la superregadon de la [[Papo]] de [[Romo]]. La Kopta ortodoksa eklezio estas membro de la [[Monda Konsilio de Eklezioj|Monda konsilio de eklezioj]], kiu fondiĝis en [[1948]] kaj kiu konsideriĝas la centra organizaĵo por la kristana [[ekumeno]]. Por profundigi la rilatojn inter la Kopta eklezio kaj la Katolika eklezio, kaj por viŝi obstaklojn sur la vojo de reala kunlaborado, komuna deklaro estis subskribita de [[Ŝenuda la 3-a]] kaj [[Paŭlo la 6-a]], en [[1973]]<ref> Vizito en Romo de la patriarko [[Shenouda la 3-a]] [http://eocf.free.fr/text_copte_rome6.htm Komuna deklaro de [[Paŭlo la 6-a]]-[[Shenouda la 3-a]], la 10-an de majo 1973] ({{fr}})</ref>: : ''Ni konfesas, ke nia Sinjoro kaj Dio kaj Savanto kaj Reĝo de ĉiuj ni, Jesuo Kristo, estas perfekta Dio koncerne al sia dieco, perfekta viro koncerne al sia homeco. En li, lia dieco estas kunigita kun lia homeco en vera perfekta kuniĝo, sen miksaĵo, sen kunmetaĵo, sen konfuzo, sen difektiĝo, sen divido, sen disiĝo''. Fakte, multaj diferencoj originis de malsamaj [[termino]]j por priskribi samajn [[nocio]]jn. En septembro [[1990]], la kalcedonaj kaj ne-kalcedonaj ortodoksaj eklezioj subskribis interkonsenton pri kristologio, en kiu ankaŭ ili rekomendis al diversaj eklezioj levi la [[anatemo]]jn kaj la malamikaĵojn de la estinteco, post kiam ĉiuj implicitaj eklezioj akceptintus la rezultojn de tia dialogo. Ekde [[2003]], okazas regulaj kunvenoj de ''Ambaŭflanka internacia komisio inter Katolika eklezio kaj Orientaj ortodoksaj eklezioj'' pri teologia dialogo kaj por progresigi unuecon de ĉiuj kristanaroj<ref> [http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/chrstuni/sub-index/index_ancient-oriental-ch_fr.htm 'Ambaŭflanka internacia komisio inter Katolika eklezio kaj Orientaj ortodoksaj eklezioj] ({{fr}})</ref>. == La Kopta Eeklezio kaj la Mariaj Aperoj == Ekde la fino de la 1960-aj jaroj, okazis en Egiptujo diversaj [[Maria apero|Mariaj aperoj]], kiujn la Kopta eklezio interpretas kiel [[konsolo]]jn dum tempoj de persekutado. Menciindaj estas la aperoj de Zeitun (urba [[distrikto]] de [[Kairo]]) en [[1968]], de Asiut (ĉ. 360 km sude de Kairo) en [[2000]], kaj pli freŝdate de kvartalo de El Varako (ĉ. 20 km sudokcidente de Kairo) en decembro [[2009]]. La plimulto de ĉi tiuj aperoj okazis ĉe la [[kupolo]]j de koptaj preĝejoj. La iama kopta papo de Egiptio, Ŝenuda la 3-a, aprobis tiajn aperojn kiel verajn elmontrojn de la Benata Virga [[Maria (patrino de Jesuo)|Maria]]<ref>[http://www.religionenlibertad.com/articulo.asp?idarticulo=7043 La freŝdataj aperoj de la Sankta Virgulino en Kairo, laŭ la arĥivo de la kopta episkopo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141217092618/http://www.religionenlibertad.com/articulo.asp?idarticulo=7043 |date=2014-12-17 }} ({{es}})</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.eturbonews.com/13633/virgin-apparition-over-christmas|author = Hazel Heyer, januaro la 4-a, 2010|title = Apero de la Virgulino dum Kristnasko|lang = |accessdate = novembro 2011|titolo = Arkivita kopio|alirdato = 2011-11-22|arkivurl = https://web.archive.org/web/20120401091634/http://www.eturbonews.com/13633/virgin-apparition-over-christmas|arkivdato = 2012-04-01}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.eturbonews.com/13633/virgin-apparition-over-christmas |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-11-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120401091634/http://www.eturbonews.com/13633/virgin-apparition-over-christmas |arkivdato=2012-04-01 }} ({{en}})</ref>. == Listo de koptaj patriarkoj de Aleksandrio == [[Dosiero:Chuck Kennedy - The Official White House Photostream - P060409CK-0199 (pd).jpg|eta|dekstra|220px|[[Ŝenuda la 3-a]], la 117-a kopta papo]] [[Dosiero:Tawadros II of Alexandria.jpg|dekstra|eta|[[Teodoro la 2-a de Aleksandrio|Teodoro la 2-a]], la 118-a kopta papo]] Ĉi sube estas la listo de la koptaj patriarkoj de Aleksandrio. La cifero respondas al la vicordo ekde Sankta Marko. La termino ''Papo'' estis adoptita de la [[episkopo]] [[Heraklas]], por nomi la [[ĉefepiskopo]]n de Aleksandrio. # [[Marko (evangeliisto)|Marko la Evangeliisto]] (43–68) # [[Aniano]] (68–82) # [[Avilio]] (83–95) # [[Kedrono]] (96–106) # [[Primo (episkopo)|Primo]] (106–118) # [[Justo (episkopo)|Justo]] (118–129) # [[Eŭmenes]] (131–141) # [[Markianos]] (142–152) # [[Celadiono]] (152–166) # [[Agripino (episkopo)|Agripino]] (167–178) # [[Juliano (episkopo)|Juliano]] (178–189) # [[Demetrio la 1-a]] (189–232) # [[Heraklas]] (232–248) # [[Dionysius (papo)|Dionysius]] (248–264) # [[Maksimo (papo)|Maksimo]] (265–282) # [[Theonas]] (282–300) # [[Petro la 1-a (papo)|Petro la 1-a]] (300–311) # [[Aĥilo (papo)|Aĥilo]] (312–313) # [[Aleksandro la 1-a (Egiptio)|Aleksandro la 1-a]] (313–326) [[Unua koncilio de Niceo]] # ''senhava'' (326–328) # [[Sankta Atanazio|Atanazio la 1-a]] (328–339), antaŭe servis kiel [[diakono]] en la Unua koncilio # [[Gregoro de Kapadokio]] (339–346), [[Arianismo|Ariana]] Patriarko; ne akceptita de anoj de koncilio de Niceo (kaj nombrita de [[Kopta ortodoksa eklezio de Aleksandrio]], [[Grek-ortodoksa eklezio de Aleksandrio]] aŭ [[Katolikismo|Katolikaj]] eklezioj). # Atanazio la 1-a (346–373) # [[Petro la 2-a (papo)|Petro la 2-a]] (373–380) # [[Lucio]] (373–377), [[Arianismo|Ariana]] Patriarko; ne akceptita de anoj de [[koncilio de Niceo]] # [[Timoteo la 1-a]] (380–385) [[Unua koncilio de Konstantinopolo]] ankaŭ nomita Dua ekumena koncilio # [[Teofilo de Aleksandrio|Teofilo la 1-a]] (385–412) # [[Cirilo de Aleksandrio|Cirilo la 1-a]] (412–444) [[Koncilio de Efeso]] ankaŭ nomita Tria ekumena koncilio # [[Dioskoro la 1-a]] (444–454) [[Koncilio de Kalcedono]], alie nomita Kvara ekumena koncilio, pro kiu okazis [[skismo]] # ''senhava'' (454–457) # [[Timoteo la 2-a]] (457–477) # [[Petro la 3-a (papo)|Petro la 3-a]] (477–490) # [[Atanazio la 2-a]] (490–496) # [[Johano la 1-a (Egiptio)|Johano la 1-a]] (496–505) # [[Johano la 2-a (Egiptio)|Johano la 2-a]] (505–516) # [[Dioskoro la 2-a]] (516–517) # [[Timoteo la 3-a]] (517–535) # [[Teodozio la 1-a]] (535–567) Lasta patriarko da ambaŭ koptoj kaj grekoj # [[Petro la 4-a]] (567–569) # [[Damiano]] (569–605) # [[Anastazio (papo)|Anastazio]] (605–616) # [[Andronico]] (616–622) # [[Benjamino la 1-a]] (622–661) Islamo eniris en Egiptujo # [[Agatono (Aleksandrio)]] (661–677) # [[Johano la 3-a (Egiptio)|Johano la 3-a]] (677–688) # [[Isaak (papo)|Isaak]] (688–689) # [[Simeono la 1-a]] (689–701) # [[Aleksandro la 2-a (Egiptio)|Aleksandro la 2-a]] (702–729) # [[Cosmas la 1-a]] (729–730) # [[Teodozio la 2-a]] (730–742) # [[Mikaelo la 1-a]] (743–767) # [[Mina la 1-a]] (767–775) # [[Johano la 4-a (Egiptio)|Johano la 4-a]] (776–799) # [[Marko la 2-a]] (799–819) # [[Jakobo (Egiptio)|Jakobo]] (819–830) # [[Simeono la 2-a]] (830) # [[Josefo la 1-a]] (831–849) # [[Mikaelo la 2-a]] (849–851) # [[Cosmas la 2-a]] (851–858) # [[Shenouda la 1-a]] (859–880) # [[Mikaelo la 3-a]] (880–907) # ''senhava'' (907–910) # [[Gabrielo la 1-a]] (910–921) # [[Cosmas la 3-a]] (921–933) # [[Makario la 1-a]] (933–953) # [[Teofilo la 2-a]] (953–956) # [[Mina la 2-a]] (956–974) # [[Abrahamo (Egiptio)|Abrahamo]] (975–978) # [[Filoteo]] (979–1003) # [[Zakario (Egiptio)|Zakario]] (1004–1032) # [[Shenouda la 2-a]] (1032–1046) # [[Kristodolo]] (1047–1077) # [[Cirilo la 2-a]] (1078–1092) # [[Mikaelo la 4-a]] (1092–1102) # [[Makario la 2-a]] (1102–1131) # [[Gabrielo la 2-a]] (1131–1145) # [[Mikaelo la 5-a]] (1145–1146) # [[Johano la 5-a (Egiptio)|Johano la 5-a]] (1147–1166) # [[Marko la 3-a]] (1166–1189) # [[Johano la 6-a (Egiptio)|Johano la 6-a]] (1189–1216) # ''senhava'' (1216–1235) # [[Cirilo la 3-a]] (1235–1243) # ''senhava'' (1243–1250) # [[Atanazio la 3-a]] (1250–1261) # [[Johano la 7-a (Egiptio)|Johano la 7-a]] (1262–1268) # [[Gabrielo la 3-a]] (1268–1270) # Johano la 7-a (1270–1293) # [[Teodozio la 3-a]] (1293–1300) # [[Johano la 8-a (Egiptio)|Johano la 8-a]] (1300–1320) # [[Johano la 9-a (Egiptio)|Johano la 9-a]] (1320–1327) # [[Benjamino la 2-a]] (1327–1339) # [[Petro la 5-a]] (1340–1348) # [[Marko la 4-a]] (1348–1363) # [[Johano la 10-a (Egiptio)|Johano la 10-a]] (1363–1369) # [[Gabrielo la 4-a]] (1370–1378) # [[Mateo la 1-a]] (1378–1408) # [[Gabrielo la 5-a]] (1408–1427) # [[Johano la 11-a (Egiptio)|Johano la 11-a]] (1427–1452) # [[Mateo la 2-a]] (1453–1466) # [[Gabrielo la 6-a]] (1466–1475) # [[Mikaelo la 6-a]] (1475–1477) # [[Johano la 12-a (Egiptio)|Johano la 12-a]] (1480–1483) # [[Johano la 13-a (Egiptio)|Johano la 13-a]] (1483–1524) # ''senhava'' (1524–1526) # [[Gabrielo la 7-aI]] (1526–1569) # ''senhava'' (1569–1573) # [[Johano la 14-a (Egiptio)|Johano la 14-a]] (1573–1589) # [[Gabrielo la 8-a]] (1587–1603) # ''senhava'' (1603–1610) # [[Marko la 5-a]] (1610–1621) # [[Johano la 15-a (Egiptio)|Johano la 15-a]] (1621–1631) # [[Mateo la 3-a]] (1631–1645) # [[Marko la 6-a]] (1645–1660) # [[Mateo la 4-a]] (1660–1676) # [[Johano la 16-a (Egiptio)|Johano la 16-a]] (1676–1718) # [[Petro la 6-a]] (1718–1726) # [[Johano la 17-a (Egiptio)|Johano la 17-a]] (1727–1745) # [[Marko la 7-a]] (1745–1769) # [[Johano la 18-a (Egiptio)|Johano la 18-a]] (1769–1796) # [[Marko la 8-a]] (1797–1810) # [[Petro la 7-a]] (1810–1852) # ''senhava'' (1852–1854) # [[Cirilo la 4-a]] (1854–1861) # [[Demetrio la 2-a]] (1862–1870) # ''senhava'' (1870–1874) # [[Cirilo la 5-a]] (1874–1927) # [[Johano la 19-a (Egiptio)|Johano la 19-a]] (1928–1942) # ''senhava'' (1942–1944) # [[Makario la 3-a]] (1944–1945) # ''senhava'' (1945–1946) # [[Josefo la 2-a]] (1946–1956) # ''senhava'' (1956–1959) # [[Cirilo la 6-a]] (1959–1971) # [[Ŝenudo la 3-a|Ŝenuda la 3-a]] (1971-2012) # [[Teodoro la 2-a de Aleksandrio|Teodoro la 2-a]] (2012-) == Vidu ankaŭ == * [[Aleksandria rito]] * [[Kopta kalendaro]] == Eksteraj ligiloj == * Artikolo grandparte legita el enciklopedio Encydia [http://eo.encydia.com/es/Ortodoksa_eklezio_copta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210411001955/https://eo.encydia.com/es/Ortodoksa_eklezio_copta |date=2021-04-11 }} * [http://www.christusrex.org/www1/ofm/art/ARTs9907.html Historio de la Kopta Eklezio] ({{es}}) * [http://www.coptic.net/articles/MonophysitismReconsidered.txt Monofizitismo rekonsiderita] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111129044329/http://www.coptic.net/articles/MonophysitismReconsidered.txt |date=2011-11-29 }} ({{en}}) * [http://www.laiglesiaortodoxa.org Oficiala retadreso de la Kopta Ortodoksa Eklezio en Meksiko] ({{es}}) * [http://eocf.free.fr/text_accord_jp2.htm Komuna kristologia deklaro, la 12-a de februaro 1988] ({{fr}}) {{Projektoj|commonscat=Coptic Orthodox Church}} == Referencoj == * [[Wolfgang Kosack]]: Der koptische Heiligenkalender, Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste. Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-4-2. {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kopta ortodoksa eklezio| ]] [[Kategorio:Orientaj ortodoksaj eklezioj]] ixhpymqfgab3eetgurxqph3ens0d3ed 0 391337 9419557 9310061 2026-07-03T12:42:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419557 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La dana skulptisto [[Jens Galschiøt]] lanĉis la projekton '''Koloro Oranĝa''' antaŭ la [[Olimpiaj Ludoj]] en aŭgusto 2008 en [[Pekino]]. La celo estis montri al la [[totalismo|totalisma]] ĉina reĝimo ke multaj homoj en la mondo atentas pri la subpremo de la homaj rajtoj en la lando. == Ĉu Ĉinio povas malpermesi la Koloron Oranĝan? == Jen la demando kiu esprimas la kernon de la projekto. La ideo estis samtempe subtila kaj simpla. Per la uzo de io oranĝ-kolora dum la OL-eventoj en kaj ekster Ĉinio, oni atentigis, ke io estas esence kritikinda en Ĉinio. La eblecoj estis senfinaj: oranĝa ĉapelo, kovrilo de fotilo, kravato, globkrajono, papero, vestaĵo, sako ktp. Fakte, en specialaj cirkonstancoj la nura senŝeligo de oranĝo povis esti rimarkinda eldiro. La registaro alstrebis perfektajn senmakulajn Olimpiajn Ludojn cele al promocio de [[Ĉinio]] kiel moderna bone funkcianta socio al miliardoj da televid-spektantoj tutmonde. La reĝimo faris sian eblon por eviti publikan kritikon. Sed uzo de la koloro oranĝa ĝuste rompis la striktan cenzuron kaj iom stumbligis la propagandajn streĉojn de la reĝimo. Samtempe milionoj da subpremataj ĉinoj akiris voĉon dum OL2008. La [[Olimpika Ĉarto]] mencias kiel bazajn principojn ”la respekto por universalaj, bazaj kaj etikaj principoj” kaj ”antaŭenigo de paca socio celanta al konservado de la homa digno”. Ŝajnas ke neniu povas serioze aserti ke la ĉina registaro respektas tiujn idealojn. Sed la uzo de la Koloro Oranĝa estas etika kaj eksterpolitika esprimo kiu esence kongruas kun la bazaj principoj de la Olimpia Movado. La Koloro Oranĝa estas inspirita i.a. de eldiro de la pentristo [[Vasilij Kandinskij|Kandinskij]]: ”la koloro oranĝa estas ruĝo farita pli humana per flavo”. La koloro de Ĉinio ja ĝuste estas ruĝa, do eble ni povas subteni la humanajn fortojn enkondukante la Koloron Oranĝan. Sed la elekto de la Koloro Oranĝa estas inspirita ankaŭ de la vestaĵoj de la malliberuloj en Guantanamo kaj de la monaĥoj de Birmo kaj Tibeto. == Kunlaboro kun la demokratia movado == [[Jens Galschiøt]] plurfoje realigis art-eventojn subtene al la homaj rajtoj en Ĉinio, kunlabore kun la demokratia movado en Ĉinio. <ref>http://www.aidoh.dk/?categoryID=357 Jens Galschiot plurfoje realigis art-eventojn subtene al la homaj rajtoj en Ĉinio, kunlabore kun la demokratia movado en Ĉinio</ref> La [[4an de junio]] [[1997]] la dana artisto starigis la skulptaĵon [[La Kolumno de la Honto]] en Honkongo kiel monumenton por la viktimoj de la [[Protestoj sur placo Tian An Men|masakro de la Tiananmen placo]] en Pekino en ‘89. Tio okazis tuj antaŭ la enkorpiĝo de Hongkongo en la [[Popola Respubliko de Ĉinio]]. Eble la plej elstara evento de kampanjo Koloro Oranĝa okazis la [[30an de majo]] [[2008]] kiam ĉinaj demokratiaj aktivuloj decidis pentri La kolumnon de la Honto oranĝa kiel protesto kontraŭ la subpremon de la homaj rajtoj en Ĉinio. Estis planite ke Jens Galschiøt partoprenu en la evento, sed la honkongaj aŭtoritatoj malpermesis lian eniron. <ref>http://www.thecolororange.net/uk/page161 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120227104105/http://www.thecolororange.net/uk/page161 |date=2012-02-27 }} ĉinaj demokratiaj aktivuloj pentras La kolumnon de la Honto oranĝa</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Jens Galschiøt]] * [[Mia Interna Besto]] * [[La Kolumno de la Honto]] * [[Fundamentismo (skulptaĵo)]] * [[Marŝo de Malsatuloj]] * [[En la Nomo de Dio]] * [[Survival of the Fattest]] * [[SevenMeters]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.TheColorOrange.net/uk/page21_eo/ Retpaĝo de la projekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110824135637/http://www.thecolororange.net/uk/page21_eo |date=2011-08-24 }} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Hong_Kong_Alliance_in_Support_of_Patriotic_Democratic_Movements_in_China La demokratia movado en Honkongo (Hong Kong Alliance in Support of Patriotic Democratic Movements in China)] [[Kategorio:Jens Galschiøt]] [[Kategorio:Verkoj de 2008]] [[Kategorio:Historio de Hinkongo]] [[Kategorio:Politiko de Honkongo]] [[Kategorio:Kontraŭkomunismo]] eies0or9j4qn7t1a32z6uw51nthbni2 0 392263 9419582 9416136 2026-07-03T13:12:46Z Crosstor 3176 /* E */ 9419582 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!) * Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]! * Pri (L-R) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]! * Pri (S-Z) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]! {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit Aba-Novák]], tekstilartisto * [[Ervin Abádi]], [[grafikisto]] * [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]] * [[Gyula Abay Neubauer]], [[ekonomikisto]] * [[Bódog Ábel]], ekonomikisto * [[Jakab Ábel]], kanuisto * [[Béla Abody]], [[verkisto]] * [[Arany Abonyi]], [[pentristo]] * [[Géza Abonyi]], [[aktoro]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[István Abonyi (ŝakisto)]] * [[Iván Abonyi]], (fizikisto) * [[Tivadar Abonyi]], aktoro * [[János Ábrahám (ginekologo)]] * [[Emil Ábrányi (komponisto)]] * [[János Abrudbányay]], instruisto * [[Ágoston Ács]], [[pentristo]] * [[Gábor Ács]], [[arkitekto]] * [[Ernő Ács]], [[fizikisto]] * [[Ilona Ács]], [[naĝado|naĝisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Kató Ács]], verkisto * [[Lajos Ács]], [[politikisto]] * [[Mária Ács]], kemiisto * [[Pál Ács]], [[redaktoro]] * [[László Acsády]], nervobiologo * [[Ilona Aczél (pentristo)]] * [[István Aczél]], ekonomo * [[János Aczél]], [[matematikisto]] * [[Márton Aczél]], [[biologo]] * [[Tamás Aczél]], [[verkisto]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[Lóránt Ádám]], juĝisto * [[Tamás Ádám (agronomo)]] * [[Anna Adamikné Jászó]], lingvisto * [[Adelina Adler]], [[operkantisto]] * [[Zsigmond Adler]], boksisto * [[Balázs Adolf]], kanuisto * [[Bence Adorján]], ekonomo * [[Csaba Adorjáni]], psikologo * [[Attila Adrovicz]], kajakisto * [[Árpád Ág]], fizikisto * [[Karola Ágai]], operkantisto * [[Péter Agárdi]], literaturhistoriisto * [[Ilona Agárdy]], aktoro * [[Irén Ágay]], operkantisto * [[Kamil Aggházy]], historiisto * [[Mariska Aggházyné Balló]], pentristo * [[Lajos Ágner]], orientalisto * [[Tamás Agócs]], budhologo * [[György Ágoston (humuristo)]] * [[László Ágoston]], operkantisto * [[Zoltán István Ajkay]], [[pulmonologo]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Erzsi Ákos]], aktoro * [[Károly Ákos]], psikologo * [[László Ákos]], ĵurnalisto * [[Ambrus Alaksza]], [[instruisto]] * [[Tamás Alaksza]], verkisto * [[Gábor Albert (aktoro)]] * [[Júlia Albrecht]], [[ceramikisto]] * [[Ferenc Alexander]], [[psikiatro]] * [[Gábor Alexander]], kemiisto * [[György Alexits]], matematikisto * [[Géza Alföldy]], [[historiisto]] * [[Jenő Alföldy (redaktoro)]] * [[György Almár]], pentristo * [[Iván Almár]], astronomo * [[Ágnes Almási]], tablotenisisto * [[Éva Almási]], aktoro * [[Miklós Almási]], [[filozofo]] * [[Zsuzsa Almássy]], arta sketisto * [[Andor Almásy]], kemiisto * [[Gedeon Almásy]], kemiisto * [[Pál Alpári]], redaktoro * [[Lajos Alszeghy]], aktoro * [[Margit Altai]], verkisto * [[Licco Amar]], violonisto * [[Jenő Ambrózi (pli aĝa)]], halterlevisto * [[Éva Ambrus]], ceramikisto * [[Gyula Ambrus]], kuracisto * [[Irén Ambrus]], operetkantisto * [[Zoltán Ambrus (gitaristo)]] * [[Éva Ancsel]], filozofo * [[Géza Anda]], pianisto * [[Ernő Andai]], aktoro * [[Pál Andai]], arkitekto * [[Margit Andaházi]], aktoro * [[Béla Andai]], aktoro * [[Györgyi Andai]], aktoro * [[Piroska Anderlik]], imunologo * [[György Andersen]], ĵurnalisto * [[Erzsébet Andics]], [[historiisto]] * [[Péter Andorai]], [[aktoro]] * [[Péter Andorka]], [[komponisto]] * [[Rudolf Andorka]], [[sociologo]] * [[Béla András]], [[dirigento]] * [[Ferenc András]], reĝisoro * [[László András (verkisto)]] * [[Sándor András (poeto)]] * [[Tibor Andrásfi]], skermisto * [[Borbála Andrássy]], taglibristo * [[Klára Andrássy]], flegisto * [[Kati Andresz]], voĉoaktoro * [[Sándor Andrikovics]], biologo * [[Iván Angelus]], dancisto * [[Margit Angerer]], operkantisto * [[Csaba Anghi]], zoologo * [[István János Angyal]], kemiisto * [[Gyula Angyal Nagy]], operkantisto * [[Mária Angyal]], reĝisoro * [[Gergely Angyalosi]], kritikisto * [[Béla Ángyán]], politikisto * [[István Anhalt]], komponisto * [[Alfonz Anker]], genetikisto * [[Csaba Antal]], kostumisto * [[Frigyes Antal]], arthistoriisto * [[Gergely Antal]], ŝakisto * [[István Antal (pianisto)]] * [[Károly Antal]], [[skulptisto]] * [[László Antal (ekonomikisto)]] * [[Róbert Antal]], akvopilkisto * [[Ferenc Antoni]], [[kuracisto]] * [[Imre Apáthi]], aktoro * [[Bence Apáti]], [[baletisto]] * [[Miklós Apáti (poeto)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]], [[ĉinologo]] * [[Noémi Apor]], aktoro * [[Géraldine Apponyi]], [[reĝino]] * [[Béla Aradi]], prokuroro * [[László Aradszky]], ŝlagrokantisto * [[Adrienn Arányi]], aktoro * [[Jelly Arányi]], violonisto * [[Magda Aranyossi]], ĵurnalisto * [[Endre Arató]], historiisto * [[István Arató]], pentristo * [[Péter Arató]], [[elektrinĝeniero]] * [[Tamás Ardai]], reĝisoro * [[Géza Arday]], instruisto * [[Péter Árkai]], [[geologo]] * [[Bertalan Árkay]], [[arkitekto]] * [[Lili Árkayné Sztehló]], vitralisto * [[Paul Arma]], pianisto * [[Lajos Áron Nagy]], pentristo * [[Annamária Artner]], ekonomikisto * [[Edgár Artner]], pastro * [[Margit Artner]], ilustristo * [[Tivadar Artner]], arthistoriisto * [[Attila Árvay]], [[kardiologo]] * [[Oszkár Asbóth (grafikisto)]] * [[Oszkár Ascher]], aktoro * [[Tamás Ascher]], reĝisoro * [[Gábor Attalai]], industriartisto * [[Ede Atzél]], bienposedanto * [[György Auer]], prokuroro * [[Pál Auer]], advokato * [[Vince Augustin (kuracisto)]] * [[Mária Augusztinovics]], ekonomikisto * [[Aladár Aujeszky]], kuracisto * [[László Aujeszky]], [[meteologo]] * [[Béla Avasi]], muzikologo {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit B. Kopp]], skulptisto * [[Magda B. Müller]], fotisto * [[László Baán]], ekonomikisto * [[László Babai]], matematikisto * [[László Babarczy]], reĝisoro * [[László Babiczky]], reĝisoro * [[Viktor Babits]], [[elektrinĝeniero]] * [[Gyula Babos]], [[gitaristo]] * [[Sándor Babos]], parazitologo * [[Zoltán Babos]], hidrologo * [[Szilvia Bach]], parodiisto * [[Béla Bacher]], arthistoriisto * [[Iván Bächer]], ĵurnalisto * [[Mihály Bächer]], pianisto * [[Richárd Backhausz]], kuracisto * [[Pál Bács]], kirurgo * [[Péter Bácsi]], luktisto * [[Elek Bacsik]], gitaristo * [[Tamás Bácskai]], ekonomikisto * [[Vera Bácskai]], historiisto * [[József Badics]], agronomo * [[Rajmund Badó]], luktisto * [[Gábor Bagdy]], oficisto * [[László Bagó]], aktoro * [[Veronika Bajáki]], juristo * [[Erzsébet Bajári]], entomologo * [[Gizi Bajor]], aktorino * [[Imre Bajor]], aktoro * [[Imre Bak]], pentristo * [[Róbert Bak]], [[psikoanalizisto]] * [[János Mihály Bak]], historiisto * [[András Baka]], juĝisto * [[István Bakács]], arkivisto * [[Endre Bakay]], [[osteologo]] * [[György Bakcsi]], redaktoro * [[Ágnes Bakó (komunisto)]] * [[Márta Bakó]], aktoro * [[Pál Bakó]], moderna pentatlonisto * [[Zoltán Bakó]], kajakisto * [[György Bakondi]], juristo * [[Alexa Bakonyi]], aktoro * [[Ernő Bakonyi]], popoldancisto * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[Péter Bakonyi]], skermisto * [[Tibor Bakonyi (politikisto)]] * [[Ferenc Bakos]], lingvisto * [[Károly Bakos]], halterlevisto * [[Csaba Baksa]], geologo * [[János Baksa-Soós]], gitaristo * [[László Baksa Soós]], aktoro * [[József Baksai]], pentristo * [[Zoltán Baksay]], historiisto * [[László Baky]], [[subministro]] * [[József Bal]], aktoro * [[Péter Balabán]], tradukisto * [[Andor Balajthy]], pupteatristo * [[Béla Balás (episkopo)]] * [[Edit Balás]], arthistoriisto * [[Eszter Balás]], skulptisto * [[Márk Balaska]], kajakisto * [[Jenő Balaskó]], poeto * [[Béla Balassa]], ekonomikisto * [[Gábor Balassa]], aktoro * [[György Balassa (klarnetisto)]] * [[György Balassa (psikologo)]] * [[Gyula Balassa]], juristo * [[Péter Balassa]], esteto * [[Krisztián Balassa]], dirigento * [[Sándor Balassa (komponisto)]] * [[Tamás P. Balassa]], komponisto * [[László Balássy]], poeto * [[Kamill Balatoni]], kajakisto * [[Károly Balatoni]], naĝisto * [[Ádám Balázs]], komponisto * [[Ágnes Balázs]], aktoro * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Balázs (historiisto)]] * [[Endre Balázs]], biokemiisto * [[Ervin Balázs]], inĝeniero * [[Fecó Balázs]], ŝlagromuzikisto * [[Géza Balázs]], lingvisto * [[György Balázs]], redaktoro * [[György Balázs (historiisto)]] * [[István Balázs (ĉinologo)]] * [[János Balázs (pianisto)]] * [[Judit Balázs]], psikiatro * [[Júlia Balázs]], astronomo * [[Lóránt Balázs]], kemiisto * [[Nándor Balázs]], [[fizikisto]] * [[Péter Balázs (aktoro)]] * [[Péter Balázs (kanuisto)]] * [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]] * [[Edit Balázsovits]], aktoro * [[András Báldi]], ekologo * [[Kornél Baliga]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Béla Bálint]], aktoro * [[Elemér Bálint]], matematikisto * [[Endre Bálint]], [[pentristo]] * [[György Bálint (aktoro)]] * [[György Bálint (verkisto)]] * [[István Bálint (reĝisoro)]] * [[Jenő Bálint]], kritikisto * [[László Bálint]], futbalisto * [[Michael Balint]], kuracisto * [[Péter Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (pentristo)]] * [[Rezső Bálint (trombonisto)]] * [[Sári Balkányi]], psikanalizisto * [[Géza Balkay]], aktoro * [[Margit Balla]], grafikisto * [[Zsuzsi Balla]], aktoro * [[Károly Ballai]], poŝtisto * [[Elemér Baló]], aktoro * [[József Baló (kuracisto)]] * [[György Baló]], prezentisto * [[Júlia Baló]], raportisto * [[László Baló]], ĵurnalisto * [[Ágoston Balogh]], baletisto * [[Edina Balogh]], aktoro * [[Elemér Balogh (ekonomikisto)]] * [[Emese Balogh]], aktoro * [[Ernő Balogh (pianisto)]] * [[Erzsi Balogh]], aktoro * [[Gábor Balogh (moderna pentatlonisto)]] * [[Ilona Balogh]], arthistoriisto * [[István Balogh (futbalisto)]] * [[Jolán Balogh]], arthistoriisto * [[Károly Balogh (oficisto)]] * [[Klári Balogh]], pupteatristo * [[Margit Balogh (geografo)]] * [[Pálma Balogh]], pistolpafisto * [[Roland Balogh]], gitaristo * [[Tamás Balogh]], ekonomikisto * [[Zsuzsa Balogh]], aktoro * [[György Baloghy (pentristo)]] * [[Huba Bálványos]], grafikisto * [[Károly Bamberger]], bestokuracisto * [[Béla Bán]], pentristo * [[Endre Bán (ginekologo)]] * [[Ervin Bán]], instruisto * [[Klári Bán]], aktoro * [[Róbert Bán]], reĝisoro * [[Zoltán Bán]], komikisto * [[Éva Bánáty]], gimnastikisto * [[Ede Banda]], [[violonĉelisto]] * [[Gábor Bándi]], arkeologo * [[János Bándi]], operkantisto * [[Béla Bánfalvi]], violonisto * [[Eszter Bánfalvi]], aktoro * [[Klára Bánfalvi]], kajakisto * [[Ágnes Bánfalvy]], aktoro * [[György Bánffy (aktoro)]] * [[Eszter Bánffy]], arkeologo * [[József Bánhegyi]], mikrobiologo * [[Gabriella Bánki]], dancisto * [[Zsuzsa Bánki]], aktoro * [[Gábor Bánky]], aktoro * [[Irén Bánó]], operetkantisto * [[László Bánóczi]], reĝisoro * [[Tamás Banovich]], reĝisoro * [[György Bánrévy]], arkivisto * [[Ildikó Bánsági]], aktoro * [[Kornél Pál Bánsági]], ekonomikisto * [[Éva Bányai (kemiisto)]] * [[Éva Bányai (psikologo)]] * [[István Bányai]], grafikisto * [[Dénes Bara]], patologo * [[Gizella Barabás]], pentristo * [[Lőrinc Barabás]], trumpetisto * [[Lujza Barabás]], pentristo * [[Márton Barabás]], pentristo * [[Mihály Barabás (radiologo)]] * [[Sári Barabás]], operkantisto * [[Tamás Barabás]], ĵurnalisto * [[Zoltán Barabás (agronomo)]] * [[Zoltán Barabás Kiss]], aktoro * [[Zsófi Barabás]], pentristo * [[Ferenc Baracsi]], aktoro * [[Gergely Bárándy]], advokato * [[Péter Bárándy]], advokato * [[László Baránszky]], arthistoriisto * [[Árpád Bárány]], skermisto * [[Frigyes Bárány]], aktoro * [[András Baranyay]], [[grafikisto]] * [[Ibolya Baranyai]], aktoro * [[Zsolt Baranyai]], matematikisto * [[László Baranyi]], aktoro * [[Etele Baráth]], ministro * [[Kristóf Baráti]], violonisto * [[Péter Barbinek]], aktoro * [[Imre Barcza]], bibliotekisto * [[Zsolt Barcza]], zimbalisto * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Zsuzsa Barlay]], operkantisto * [[Balázs Barna]], agronomo * [[Árpád Bardócz (pentristo)]] * [[Attila Bardóczy]], aktoro * [[Alice Bárdos]], violonisto * [[Artúr Bárdos]], teatrestro * [[Lajos Bárdos]], [[muzikisto]] * [[Tamás Bárdos]], kemiisto * [[András Bárdossy]], hidrologo * [[Emese Barka]], luktisto * [[Ilona Barkóczi]], psikologo * [[Béla Barna (plibonigisto)]] * [[János Barna (instruisto)]] * [[Péter Barna]], policoficiro * [[Viktor Barna]], tablotenisisto * [[László Barnák]], teatrestro * [[György Baross]], oficisto * [[Gyula Baros]], literaturhistoriisto * [[Imre Baross]], cirkisto * [[Ödön Barsi]], verkisto * [[András Bársony]], politikisto * [[Dóra Bársony]], operkantisto * [[Erzsi Bársony]], aktoro * [[István Bársony (aktoro)]] * [[Rózsi Bársony]], aktoro * [[Tivadar Bársony]], radiologo * [[Béla Barsy]], aktoro * [[Gyula Barsy]], statistikisto * [[Barri Barta]], cirkisto * [[Éva Barta]], juvelisto * [[Gábor Barta]], historiisto * [[István Barta]], inĝeniero * [[János Barta (pli juna)]] * [[Lajos Barta (skulptisto)]] * [[Mária Barta]], aktoro * [[Mária Barta (pentristo)]] * [[Tamás Barta]], gitaristo * [[Tamás Bartal]], juristo * [[György Bártfai]], ginekologo * [[Tamás Bártfai]], biokemiisto * [[Antal Bartha]], historiisto * [[Dénes Bartha]], muzikhistoriisto * [[Ferenc Bartha]], bankisto * [[István Bartha (hidrologo)]] * [[János Bartha (aktoro, 1920)]] * [[Károly Bartha (ministro)]] * [[Károly Bartha (naĝisto)]] * [[Judit Bartholy]], meteologo * [[István Bartke]], ekonomikisto * [[János Bartók]], lingvisto * [[Emma Bartoniek]], historiisto * [[Erika Bartos]], arkitekto * [[Irén Bartos]], baletisto * [[Andor Basch]], pentristo * [[Árpád Basch]], pentristo * [[Edit Basch]], pentristo * [[Lóránt Basch]], advokato * [[Ernő Baskai]], kemiisto * [[Juli Básti]], aktoro * [[István Básthy]], dekoraciisto * [[Ferenc Batári]], arthistoriisto * [[Elza Báthory]], operetkantisto * [[Giza Báthory]], aktoro * [[Júlia Báthory]], vitroartisto * [[Tamás Bátor]], operkantisto * [[András Batta]], muzikologo * [[József Bauer]], bibliotekisto * [[Mihály Bauer]], matematikisto * [[Péter Tamás Bauer]], ekonomikisto * [[Tamás Bauer]], ekonomikisto * [[Ferenc Ferdinánd Baumgarten]], esteto * [[Nándor Baumgarten]], juristo * [[Éva Bayer Fluckiger]], matematikisto * [[Gusztáv Bayerle]], turkologo * [[Lajos Bazsay]], aktoro * [[József Bazsinka]], tubjisto * [[Zsuzsanna Bazsinka]], operkantisto * [[Jenő Beamter]], drumisto * [[József Beck]], matematikisto * [[Judit Beck]], pentristo * [[Tamás Beck]], ministro * [[Gábor Becker]], arkitekto * [[Pál Becker]], ekonomikisto * [[János Becsey]], naĝisto * [[György Becsky]], ekonomikisto * [[Anna Bede]], poeto * [[Szabolcs Bede-Fazekas]], aktoro * [[Gábor Bednanics]], literaturhistoriisto * [[Dezső Bednay]], emajlisto * [[Éva Bednay]], pentristo * [[Rudolf Bedő]], fabrikisto * [[István Beé]], kajakisto * [[János Miklós Beér]], kemiisto * [[Miklós Beer]], episkopo * [[Benő Békefi]], kalvinana episkopo * [[Gellért József Békés]], monaĥo * [[Pál Békés]], verkisto * '''[[György Békésy]]''', fizikisto, Nobel-premiito * [[Ernő Béki]], historiisto * [[Iván Béky-Halász]], poeto * [[László Bélády]], inĝeniero * [[Iván Bélai]], kemiisto * [[Vilmos Bélay]], arkivisto * [[Alajos Béldy]], naĝisto * [[Gyula Belényi]], historiisto * [[László Beleznai]], akvopilkisto * [[Margit Beleznay (1887)]], aktoro * [[Béla Belicza]], kanuisto * [[Máté Bella]], komponisto * [[László Bellák]], tablotenisisto * [[Pál Bélley]], bibliotekisto * [[Ágoston Benárd]], ministro * [[Miklós Bencze]], [[operkantisto]] * [[Zsolt Bende]], operkantisto * [[András Benedek]], dramaturgo * [[Dalma Benedek]], kajakisto * [[Gábor Benedek]], arkitekto * [[Gábor Benedek (bestokuracisto)]] * [[György Benedek]], pentristo * [[Imre Benedek]], grafikisto * [[László Benedek (reĝisoro)]] * [[Marcell Benedek]], verkisto * [[Mari Benedek]], kostumisto * [[Miklós Benedek]], aktoro * [[Pál Benedek]], kemiisto * [[Tibor Benedek (akvopilkisto)]] * [[László Benjamin]], [[poeto]] * [[Zoltán Benkő]], pianisto * [[Ottó Benedikt]], inĝeniero * [[Zsuzsa Beney]], poeto, kuracisto * [[Ágost Benkhard]], pentristo * [[Ágost Benkhard (arkitekto)]] * [[Dániel Benkő (liutisto)]] * [[Gyula Benkő]], aktoro * [[Nóra Benkő]], aktoro * [[Péter Benkő]], aktoro * [[Sándor Benkó]], [[klarnetisto]] * [[Tamás Benkócs]], fagotisto * [[Katalin Benson]], psikologo * [[László Beöthy (teatrestro)]] * [[Lídia Beöthy]], aktoro * [[Ottó Beöthy]], bibliotekisto * [[Tamás Beőthy]], jezuito * [[Rudolf Bér]], pentristo * [[Lajos Berán]], skulptisto * [[Gábor Beratin]], aktoro * [[Viktor Bérces]], juristo * [[László Berczeller]], biokemiisto * [[István Berczelly]], [[operkantisto]] * [[Mária Bérczes]], baletisto * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Géza Berczy]], aktoro * [[József Berda]], poeto * [[András Berecz]], kantisto * [[Frigyes Berecz]], ministro * [[Zoltán Bereczki]], aktoro * [[Albert Bereczky]], kalvinana episkopo * [[Endre Bereczky]], kemiisto * [[Dóra Beregi]], tablotenisisto * [[Oszkár Beregi]], aktoro * [[Andor Berei]], ministro * [[László Berek]], radiologo * [[Géza Bereményi]], verkisto * [[György Berencsi (bakteriologo)]] * [[György Berencsi (virologo)]] * [[György Berend]], juristo * [[István Berend]], agronomo * [[Iván Berend]], ekonomikisto * [[Iván T. Berend]], historiisto * [[Pál Berendy]], futbalisto * [[István Berendik]], kameraisto * [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo * [[Ernő Berentey (patro)]], ginekologo * [[Róbert Berény]], pentristo * [[Gábor Berényi]], reĝisoro * [[Ottó Berényi]], komikisto * [[Ilona Béres]], aktoro * [[János Béres (skulptisto)]] * [[Ottó Berg]], dirigento * [[Péter Bergendy (reĝisoro)]] * [[Antal Berkes]], pentristo * [[Zoltán Berkes]], [[meteologiisto]] * [[András Berkesi]], verkisto * [[Sándor Berkesi]], dirigento * [[László Berki]], violonisto * [[Krisztián Berki]], gimnastikisto * [[Tamás Berki]], ĵazokantisto * [[Lili Berky]], aktoro * [[Péter Bernek]], naĝisto * [[Jolán Berrár]], lingvisto * [[Ágnes Bertalan]], aktoro * [[Tivadar Bertalan]], grafikisto * [[Vilmos Bertalan]], arthistoriisto * [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] * [[Iván Bertényi (pli juna)]] * [[László Berty]], skermisto * [[Ilona Berzétey]], aktoro * [[Miklós Besnyő]], historiisto * [[Pál Besztercei]], aktoro * [[Gyula Betlen]], skulptisto * [[János Betlen]], ĵurnalisto * [[Zoltán Bezerédi]], aktoro * [[László Bezsilla]], entomologo * [[Károly Biber]], agronomo * [[Judit Bibó]], lingvisto * [[István Bibó]], politikisto * [[István Bibó (arthistoriisto)]] * [[Károly Bicskey]], aktoro * [[Károly Bieber]], [[forĝisto]] * [[Gábor Bikich]], ĵurnalisto * [[Tivadar Bilicsi]], aktoro * [[Daniela Bikácsi]], pentristo * [[Mária Bilicsi]], aktoro * [[Irén Biller]], aktoro * [[Károly Binder]], pianisto * [[Ágnes Binét]], psikologo * [[Ákos Birkás]], pentristo * [[Endre Birkás]], bibliotekisto * [[Bálint Bíró]], ilustristo * [[Eszter Bíró]], muzikalkantisto * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Ica Bíró]], fotomodelo * [[József Bíró (ministro)]] * [[Kriszta Bíró]], aktoro * [[László Bíró]], [[inventisto]] * [[Mihály Bíró]], afiŝisto * [[Miklós Bíró]], [[kameraisto]] * [[Pál Bíró]], negocisto * [[Péter Biró (geodeto)]] * [[Sári Bíró]], pianisto * [[Zoltán Bíró]], politikisto * [[Zsuzsa Bíró]], dramaturgo * [[László Bitó]], verkisto, kuracisto * [[Márta Blaha]], aktoro * [[Sári Blaha]], aktoro * [[János Blaski]], pentristo * [[Balázs Blaskó]], aktoro * [[János Blaskó (skulptisto)]] * [[Péter Blaskó]], aktoro * [[Ildikó Bóbis]], [[skermisto]] * [[Ida Bobula]], historiisto * [[Imre Bóc]], ekonomo * [[Hugó Böckh]], geologo * [[Ede István Boczor]], metalurgo * [[Miklós Bodánszky]], kemiisto * [[László Bodi]], literaturhistoriisto * [[Kriszta Bódis]], reĝisoro * [[Erika Bodnár]], aktoro * [[Andrea Bodó]], gimnastikisto * [[Erzsébet Bodó]], operkantisto * [[Viktor Bodó]], reĝisoro * [[Imre Bodor]], operkantisto * [[Géza Bodolay]], reĝisoro * [[József Bodonhelyi]] * [[Gyula Bodrogi]], aktoro * [[Gábor Bódy]], reĝisoro * [[Gergely Bódy]], redaktoro * [[Irén Bódy]], tekstilartisto * [[Magdi Bódy]], kantisto * [[Gizi Bogár]], aktoro * [[István Bogár (komponisto)]] * [[Richárd Bogár]], koreografo * [[István Bogdán (bibliotekisto)]] * [[István Bogdán (pentristo)]] * [[Titanilla Bogdányi]], voĉoaktoro * [[Elek Bognár]], aktoro * [[Géza Bognár]], [[inĝeniero]] * [[Iván Bognár]], arkivisto * [[Sándor Bognár]], agronomo * [[Szabolcs Bognár]], juristo * [[Vilma Bognár]], operkantisto * [[Zalán Bognár]], historiisto * [[Zsolt Bognár (aktoro)]] * [[Árpád Bogsch]], juristo * [[Erik Bogsch]], kemiisto * [[András Bohár]], artisto * [[Vilmos Böhm]], ministro * [[Béla Bohus]], nervobiologo * [[Gábor Bojár]], komputikisto * [[Iván Bojár]], ĵurnalisto * [[Iván András Bojár]], ĵurnalisto * [[Endre Bojtár]], tradukisto * [[Éva Bóka]], historiisto * [[László Károly Bóka]], literaturhistoriisto * [[Mária Bókai]], aktoro * [[Ferenc Bókay]], aktoro * [[János Bókay]], verkisto * [[Zoltán Bókay]], kuracisto * [[Jutta Bokor]], operkantisto * [[László Bokor]], reĝisoro * [[Hanna Bokorné Szegő]], juristo * [[Ferenc Bokros]], ilustristo * [[Lajos Bokros]], ministro * [[Károly Bolberitz]], kemiisto * [[Pál Bolberitz]], pastro * [[Iván Boldizsár]], verkisto * [[Dániel Bolgár]], marimbisto * [[György Bolgár]], ĵurnalisto * [[Béla Bollobás]], matematikisto * [[Enikő Bollobás]], literaturhistoriisto * [[Lajos Bólya]], juristo * [[Mátyás Bolya]], muzikisto * [[Ervin Bóna]], instruisto * [[István Bóna (restaŭristo)]] * [[István Bondy]], aktoro * [[Éva Bónis]], muzeologo * [[György Bónis]], juristo * [[Zoltán Bonta]], helpreĝisoro * [[Dezső Bor]], korusestro * [[György Bor]], kemiisto * [[Pál Bor (pentristo)]] * [[István Iván Bor]], grafikisto * [[Gyula Borbándi]], verkisto * [[Dorka Borbás]], vitroartisto * [[Gabi Borbás]], aktoro * [[Gáspár Borbás]], futbalisto * [[Tibor Borbás]], skulptisto * [[László Borbély (pianisto)]] * [[László Borbély (sportĵurnalisto)]] * [[Beatrix Boreczky]], arkivisto * [[György Borgos]], psikologo * [[István Ferenc Borhegyi]], arkeologo * [[Attila Borhidi]], [[botanikisto]] * [[Gergő Borlai]], drumisto * [[Aicha Zakia Boussebaa]], karateisto * [[László Boris]], karikaturisto * [[Gyula-Frigyes Born]], inĝeniero * [[Tibor Bornai]], muzikisto * [[Tamás Böröndi]], aktoro * [[Katalin Böröndy]], aktoro * [[Iván Boronkai]], klasika filologo * [[Ádám Boros]], matematikisto * [[Attila Boros]], grafikisto * [[Endre Boros]], botanikisto * [[Lajos Boros]], redaktoro * [[László Boros (teologo)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Zsuzsanna Boros]], historiisto * [[Elemér Boross]], dramisto * [[Géza Boross (aktoro)]] * [[Lajos Boross]], [[violonisto]] * [[Martin Boross]], reĝisoro * [[György Borsányi (futbalisto)]] * [[Balázs Borsos]], etnografo * [[Béla Borsos (bestokuracisto)]] * [[Iván Borsa]], arkivisto * [[Sándor Borz Kováts]], arkitekto pri internaj spacoj * [[János Börzsey]], futbalisto * [[Miklós Boskovits]], arthistoriisto * [[Péter Bősze]], aktoro * [[Miklós Böszörményi]], pulmonologo * [[Iván Böszörményi-Nagy]] * [[Gábor Bot]], muzikalkantisto * [[Kinga Bóta]], kajakisto * [[Lehel Both]], pianisto * [[Miklós Both]], muzikisto * [[Raoul Bott]], matematikisto * [[Juci Boyda]], aktoro * [[György Boytha]], juristo * [[László Bozó]], meteologo * [[András Bozóki]], ministro * [[Edina Bozóky]], historiisto * [[István Bozóky]], aktoro * [[Mihály Bozsi]], akvopilkisto * [[Péter Bozsó]], aktoro * [[Sándor Bozsóky]], reŭmatologo * [[Olivér Brachfeld]], tradukisto * [[Rezső Brada]], baletisto * [[Iván Bradányi]], tekstopoeto * [[András Bragyova]], juĝisto * [[Béla Brandenstein]], filozofo * [[Jenő Brandi]], akvopilkisto * [[Éva Braun (komunisto)]] * [[József Braun]], futbalisto * [[Paula Braun]], pianisto * [[Sándor Braun (patologo)]] * [[Angelo Brelich]], historiisto * [[Mario Brelich]], verkisto * [[György Brem]], [[pograndisto]] * [[György Brenner]], karikaturisto * [[Zoltán Breyer]], voĉoaktoro * [[Gábor Breznay]], pentristo * [[József Breznay]], pentristo * [[István Breyer]], episkopo * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[György Bródy]], akvopilkisto * [[János Bródy]], ŝlagrokantisto * [[Vera Bródy]], pupteatristo * [[Győző Brunner]], drumisto * [[Márta Brunner]], aktoro * [[István Bubik]], aktoro * [[Róbert Büchler]], psikologo * [[Péter Pál Bucsky]], kuracisto * [[Zoltán Buczolich]], matematikisto * [[Béla Buda]], psikiatro * [[György Budapest Szabó]], grafikisto * [[Dénes Buday]], komponisto * [[László Buday (biokemiisto)]] * [[Tamás Buday]], kanuisto * [[Andor Budincsevits]], kemiisto * [[László Budinszky]], ministro * [[Sándor Budinszky]], [[raportisto]] * [[Ágoston Budó]], fizikisto * [[Károly Bugár-Mészáros]], kuracisto * [[Márton Bujdosó]], komponisto * [[László Bujtás (ekonomo)]] * [[István Bujtor]], aktoro * [[József Büki]], ornitologo * [[Márton Bukovi]], futbalisto * [[Béla Büky (bibliotekisto)]] * [[Béla Büky (infankuracisto)]] * [[Dorottya Büky]], bibliotekisto * [[György Bulányi]], piaristo * [[Sándor Burány]], ministro * [[Károly Burger]], ginekologo * [[Emmi Buttykay]], aktoro * [[János Buza (historiisto)]] * [[Márton Buza]], instruisto {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 3}} * [[Ferenc Cakó]], reĝisoro * [[Gábor Carelli]], operkantisto * [[Henrik Castiglione]], produktoro * [[László Castiglione]], muzeologo * [[Benjámin Ceiner]], kajakisto * [[Rudolf de Châtel]], kuracisto * [[Elizabeth De Charay]], aktoro * [[Attila Chikán]], ekonomikisto * [[Béla Jenő Cholnoky]], botanikisto * [[Tibor Cholnoky]], inĝeniero * [[Ferenc Chorin (negocisto)]] * [[Alajos Chrudinák]], [[raportisto]] * [[Rodrigo Crespo]], teatrestro * [[László Csaba]], ekonomikisto * [[László Csaba (arkitekto)]] * [[Edvin Csabai]], kanuisto * [[Lajos Csabai Ékes]], pentristo * [[Ibolya Csák]], altsaltisto * [[János Csák]], aktoro * [[M. György Csákány]], ginekologo * [[Eszter Csákányi]], aktoro * [[András Csáki]], gitaristo * [[Frigyes Csáki]], inĝeniero * [[Zoltán Csáktornyai]], pentristo * [[Lajos Csákvári Nagy]], pentristo * [[Benedek Csalog]], flutisto * [[Gábor Csalog]], pianisto * [[György Csanádi (juristo)]] * [[Judit Csanádi]], dekoraciisto * [[András Csanády]], grafikisto * [[Veronika Csánk]], arkeologo * [[Sándor Csányi (aktoro)]] * [[Valéria Csányi]], dirigento * [[András Csapó]], reĝisoro * [[Gábor Csapó]], akvopilkisto * [[György Csapó (drumisto)]] * [[Csaba Csapodi]], bibliotekisto * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Vera Csapody]], botanikisto * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]], bibliotekisto * [[Zsuzsa Csarnóy]], aktoro * [[Ákos Császár]], matematikisto * [[Elemér Császár]], literaturhistoriisto * [[Janka Csatay]], operetkantisto * [[Kálmán Csathó]], verkisto * [[Tamás Csató]], muzeologo * [[Zsuzsanna Csató]], kirurgo * [[Etelka Csavlek]], operkantisto * [[Anna Marie Cseh]], manekeno * [[László Cseh (filo)]] * [[László Cseh (futbalisto)]] * [[Tamás Cseh]], komponisto * [[László Cseh-Szombathy]], sociologo * [[József Csemegi]], arkitekto * [[Miklós Csemiczky]], komponisto * [[Zoltán Csemniczky]], skulptisto * [[Aladár Csengeri]], aktoro * [[Ádám Csepeti]], ekonomo * [[Béla Csepreghy]], produktoro * [[Jenő Csepreghy]], reĝisoro * [[Éva Csepregi]], ŝlagrokantisto * [[Sándor Csepregi]], skulptisto * [[Zoltán Csepregi]], teologo * [[László Csere]], operetkantisto * [[István Cserepes]], pentristo * [[Arzén Cserépy]], reĝisoro * [[László Cserépy]], reĝisoro * [[Irma Cserey]], aktoro * [[György Cserhalmi]], aktoro * [[Zsuzsa Cserháti]], kantisto * [[Zsuzsa Cserje]], aktoro * [[Péter Csermely]], biokemiisto * [[Antal Cserna]], aktoro * [[Árpád Csernák]], aktoro * [[János Csernák]], aktoro * [[Pál Csernai]], futbalisto * [[János Cserni]], juĝisto * [[Mariann Csernus]], aktorino * [[József Cserny (komunisto)]] * [[Miklós Csics]], arkitekto * [[Dorina Csifó]], muzikalkantisto * [[István Csík]], pentristo * [[Rózsi Csikós]], aktoro * [[Péter Csíkszentmihályi]], arkitekto * [[Róbert Csíkszentmihályi]], skulptisto * [[Endre Csillag]], gitaristo * [[István Csillag (ministro)]] * [[Vera Csillag]], grafikisto * [[András Csilléry]], ministro * [[Klára Királyné Csilléry]], etnografo * [[Dóra Csinády]], baletisto * [[Ferenc Csipes]], kajakisto * [[Tamara Csipes]], kajakisto * [[Imre Csiszár (reĝisoro)]] * [[Gergely Csizmadia]], aktoro * [[Imre Gyula Csizmadia]], kemiisto * [[Kolos Csizmadia]], kajakisto * [[László Csizmadia]], operetkantisto * [[Tibor Csizmadia]], reĝisoro * [[Gábor Csizmár]], ministro * [[Béla Csóka]], operkantisto * [[András Csókay]], kirurgo * [[János Csokits]], ĵurnalisto * [[Gergely Csoma]], skulptisto * [[Mózes Csoma]], koreologo * [[Zsigmond Csoma]], muzeologo * [[Zsófia Csomay]], arkitekto * [[Ágnes Csomor]], aktoro * [[Kata Csondor]], voĉoaktoro * [[Katalin Csongrádi]], aktoro * [[László Csongrádi]], skermisto * [[Zsuzsanna Csongrády]], skermisto * [[András Csonka]], aktoro * [[Pál Csonka]], inĝeniero * [[Lajos Csontó]], grafikisto * [[Csaba Csontos]], arkitekto * [[István Csorba (aktoro)]] * [[László Csorba]], historiisto * [[Zoltán Csorba]], botanikisto * [[Gábor Csőre]], aktoro * [[Marianna Csörnyei]], matematikisto * [[Rumen István Csörsz]], muzikisto * [[Bori Csuha]], voĉoaktoro * [[Gábor Csupó]], animaciisto * [[Árpád Csurgay]], inĝeniero * [[Ferenc Csuri]], naĝisto * [[István Csurka]], verkisto * [[László Csurka]], aktoro * [[Karola Csűrös]], aktorino * [[Zoltán Csűrös]], kemiisto * [[Oszkár Csuvik]], akvopilkisto * [[Gyula Czapik]], ĉefepiskopo * [[Endre Czeizel]], genetikisto * [[Ildikó Czéró]], kegloludisto * [[Péter Czibulás]], aktoro * [[Attila Cziczó]], gitaristo * [[Dezső Czigány]], pentristo * [[György Czigány]], redaktoro * [[Tibor Czigány]], inĝeniero * [[István Czigler]], psikologo * [[György Cziffra]], [[pianisto]] * [[Gyula Czimra]], pentristo * [[Antal Czinder]], skulptisto * [[Pál Czinner]], reĝisoro * [[Anna Czóbel]], kameraisto * [[Béla Czóbel]], pentristo * [[Ernő Czóbel]], politikisto * [[Gábor Czoch]], historiisto {{Div col end}} == D == {{Div col|cols = 3}} * [[Péter Dabasi]], gitaristo * [[Béla Dabrónaki]], restaŭristo * [[József Dallos]], kuracisto * [[Péter Dallos]], inĝeniero * [[Szilvia Dallos]], aktorino * [[Béni Dalnoki]], operkantisto * [[Jenő Dalnoki]], futbalisto * [[Béla Dalos]], kuracisto * [[Jázmin Dammak]], aktoro * [[Etelka Dán]], aktoro * [[Klára Dán]], programisto * [[Norbert Dán]], aktoro * [[Róbert Dán]], filologo * [[Ágnes Dániel]], biologo * [[Anna Dániel]], instruisto * [[Ernő Dániel]], pianisto * [[József Dániel]], [[fasonisto]] * [[Zsolt Dánielfy]], aktoro * [[Győző Daniss]], aktoro * [[Judit Danyi]], aktoro * [[István Dárday]], reĝisoro * [[Róbert Dariday]], aktoro * [[Tamás Darnyi]], naĝisto * [[József Daróczy]], produktoro * [[Géza Daruváry]], ministro * [[Ferenc Darvas]], pianisto * [[Ibolya Darvas]], operkantisto * [[Lili Darvas]], aktoro * [[Miklóa Darvas]], kanuisto * [[Géza Dávid]], turkologo * [[Gyula Dávid]], advokato * [[Károly Dávid]], arkitekto * [[Lajos Dávid (tablotenisisto)]] * [[Zoltán Dávid]], demografo * [[Ferenc Deák (futbalisto)]] * [[Júlia Deák]], verkisto * [[Pál Deák]], radiologo * [[Gyula Deák Bill]], ŝlagrokantisto * [[Krisztina Deák]], reĝisoro * [[Kristóf Deák]], reĝisoro * [[Sándor Deák]], aktoro * [[Csaba Debreczeny]], aktoro * [[József Deér]], historiisto * [[Irén Deézsi]], fizikisto * [[István Dégi]], aktoro * [[János Dégi]], aktoro * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[Kinga Dékány]], kajakisto * [[Gjon Delhusa]], ŝlagrokantisto * [[Rózsi Delly]], operkantisto * [[Gábor Delneky]], skermisto * [[Attila Demény (geokemiisto)]] * [[Hedvig Demeter]], aktoro * [[Zsolt Demetrovics]], psikologo * [[Gyöngyvér Demjén]], aktoro * [[Pál Demény]], politikisto * [[Gábor Dénes (reĝisoro)]] * [[György Dénes]], aktoro * [[József Dénes]], gitaristo * [[László Dénes (instruisto)]] * [[Valéria Dénes]], pentristo * [[Vera Dénes]], violonĉelisto * [[Katalin Dér]], filologo * [[Balázs Déri]], klasika filologo * [[Tibor Déry]], verkisto * [[László Dés]], [[saksofonisto]] * [[Csaba Deseő]], violonisto * [[Frigyes Dési]], meteologiisto * [[Gyula Dessewffy]], bienposedanto * [[Lajos Détári]], futbalisto * [[Annamária Detre]], aktoro * [[Ákos Detrekői]], geodeto * [[Gyula Deutsch]], fizikisto * [[Tamás Deutsch]], politikisto * [[Kamilla Dévai Nagy]], kantisto * [[Camilla Dévay]], aktoro * [[Gábor Devecseri]], tradukisto, poeto * [[Erzsébet Devecseriné Guthi]], tradukisto * [[Ádám Dévényi]], gitaristo * [[Rita Dévényi]], kostumisto * [[Gergely Devich]], violonĉelisto * [[László Dezséry]], luterana episkopo * [[Lóránt Dezső]], astronomo * [[Egon Diczfalusy]], kuracisto * [[Zoltán Pál Dienes]], matematikisto * [[Anna Diósi]], operetkantisto * [[László Diószegi]], historiisto * [[Antal Diósy]], pentristo * [[Péter Dobai]], verkisto * [[Vilmos Dobai]], reĝisoro * [[Lívia Dobák]], dramaturgo * [[Lívia Dobay]], operkantisto * [[Borbála Dobozy]], klavicenisto * [[Laura Döbrösi]], aktoro * [[Aladár Dobrovits]], muzeologo * [[Lajos Dóczy]], aktoro * [[László Dobos (oficisto)]] * [[Frigyes Doleschall]], ministro * [[Miklós Domahidy]], verkisto * [[Endre Domanovszky]], pentristo * [[Rudolf Dombi]], kajakisto * [[Edit Domján]], aktorino * [[József Domján]], [[grafikisto]] * [[Gábor Domokos]], arkitekto * [[Gábor Domokos (fizikisto)]] * [[Péter Domokos (fizikisto)]] * [[János Dömölky]], reĝisoro * [[Zsuzsa Domonkos]], operetkantisto * [[Gizella Dömötör]], pentristo * [[Tekla Dömötör]], etnografo * [[Zoltán Dömötör]], akvopilkisto * [[Gábor Dömsödi]], prezentisto * [[János Dömsödi]], aktoro * [[Tibor Donászy]], drumisto * [[Ági Donáth]], aktoro * [[György Donáth]], politikisto * [[Szilárd Donhoffer]], kuracisto * [[Béla Dóra]], aktoro * [[Lucy Doraine]], aktoro * [[Olga Dormándi]], pentristo * [[György Dörner]], aktoro * [[Virág Dőry]], aktoro * [[Károly Dötsch]], inĝeniero * [[Antal Dovcsák]], komisaro * [[Antal Doráti]], dirigento * [[Dávid Dorosz]], politikisto * [[Imre Dózsa]], [[baletisto]] * [[László Dózsa]], aktoro * [[János Drábik]], ĵurnalisto * [[Kálmán Dráfi]], pianisto * [[Tibor Draskovics]], ministro * [[Imre Dréhr]], [[bankisto]] * [[Mihály Dresch]], saksofonisto * [[György Droppa]], politikisto * [[Anikó Ducza]], gimnastikisto * [[Dénes Dubovitz]], kuracisto * [[Margit Dubovitz]], psikanalizisto * [[László Dubrovay]], komponisto * [[Előd Dudás]], filologo * [[Miklós Dudás (kajakisto)]] * [[Andor Dudits]], pentristo * [[Károly Duló]], reĝisoro * [[Steffi Duna]], dancisto * [[Ferenc Dunai]], dramisto * [[Imre Dunai]], ministro * [[István Dunkl]], geologo * [[Judith Dupont]], psikoanalizisto * [[Tibor Duray]], pentristo * [[Ilona Durigó]], operkantisto * [[Erzsébet Dvorszky]], baletisto {{Div col end}} == E == {{Div col|cols = 2}} * [[Zoltán Ebedli]], futbalisto * [[Ernő Éber]], agronomo * [[Béla Eberling]], arkitekto * [[Imre Eck]], [[koreografo]] * [[Sándor Eckhardt (kuracisto)]] * [[Bertalan Edelstein]], teologo * [[Attila Egerházi]], baletisto * [[Krisztina Egerszegi]], naĝisto * [[Bea Egerváry]], dancisto * [[Géza Egger]], aktoro * [[Vilma Egresi]], kajakisto * [[Zoltán Egressy (verkisto)]] * [[István Egri (aktoro)]] * [[János Egri]], kontrabandisto * [[Kati Egri]], aktoro * [[Márta Egri]], aktoro * [[Oszkár Egri]], advokato * [[Péter Egri]], kritikisto * [[István Egyed]], juĝisto * [[Éva Ehrlich]], ekonomo * [[István Eiben]], kameraisto * [[György Eisemann]], altlerneja instruisto * [[Géza Ekecs]], [[ĵurnalisto]] * [[Szidi Ekker]], operkantisto * [[Ferenc Elek]], aktoro * [[Ilona Elek]], skermisto * [[Judit Elek]], reĝisoro * [[Margit Elek]], skermisto * [[Ákos Eleőd]], arkitekto * [[István Éles]], humuristo * [[Gyula Elischer]], kuracisto * [[Botond Előd]], voĉaktoro * [[Ákos Endrei]], instruisto * [[István Énekes (boksisto)]] * [[Pál Engel]], historiisto * [[Mariann Engrich]], karateisto * [[Béla Enyedi]], arkitekto * [[Ildikó Enyedi]], reĝisoro * [[György Enyedi (geografo)]] * [[Gyula Eörsi]], juristo * [[István Eörsi]], poeto * [[László Eörsi]], historiisto * [[Mátyás Eörsi]], advokato * [[Kató Eőry]], aktoro * [[Gábor Eötvös]], [[klaŭno]] * [[Ágnes Eperjesi]], tipografo * [[Anna Erdei]], biologo * [[Klári Erdei]], radioparolisto * [[Zsolt Erdei]], boksisto * [[Irén Erdész]], aktoro * [[Miklós Erdély]], arkitekto * [[Gabriella Erdélyi]], historiisto * [[Miklós Erdélyi (dirigento)]] * [[Tibor Erdey-Grúz]], kemiisto * [[Tamás Érdi]], pianisto * [[György Érdi Krausz]], geodeto * [[Gábor Erdődy]], historiisto * [[Anna Erdős]], ceramikisto * [[Ervin G. Erdős]], biokemiisto * [[László Erdős (matematikisto)]] * [[Pál Erdős]], matematikisto * [[Péter Erdős]], ekonomikisto * [[Richárd Erdős]], operkantisto * [[Sándor Erdős]], skermisto * [[Tibor Erdős]], ekonomikisto * [[Pál Érdy]], operkantisto * [[Tibor Erényi]], historiisto * [[István Éri]], arkeologo * [[János Estók]], muzeologo * [[Sándor Ernyei]], afiŝisto * [[Béla Ernyey]], aktoro * [[János Erő]], fizikisto * [[Andor Erős]], pentristo * [[Apolka Erős]], skulptisto * [[Gedeon Erős]], patologo * [[Zoltán Erős]], ĵurnalisto * [[Róbert Ertl]], trafikinĝeniero * [[Márton Esterházy]], futbalisto * [[Mátyás Esterházy]], juristo * [[Péter Esterházy]], verkisto * [[Irma Eszenyi]], operkantisto * [[Cecília Esztergályos]], aktoro * [[Károly Esztergályos]], reĝisoro * [[Péter Eszterhás]], aktoro, verkisto * [[Emília Étsy]], aktoro {{Div col end}} == F == {{Div col|cols = 3}} * [[Zsuzsa F. Várkonyi]], psikologo * [[Gusztáv Fáber]], inĝeniero * [[Dezső Fábián]], akvopilkisto * [[István Fábián (grafikisto)]] * [[Juli Fábián]], ĵazkantisto * [[László Fábián (kajakisto)]] * [[László Fábián (moderna pentatlonisto)]] * [[Tamás Fabiny]], episkopo * [[Károly Lajos Fábri]], hindologo * [[Rezső Fábri]], akvafortisto * [[Péter Fábri]], dramisto * [[Gábor Fabricius]], reĝisoro * [[Edit Fábry]], operkantisto * [[Pál Fábry]], politikisto * [[Péter István Fábri]], fotisto * [[Zoltán Fábry (reĝisoro)]] * [[Zsuzsanna Fábry]], biologo * [[Imre Facsar]], bestokuracisto * [[Mária Fagyas]], scenaristo * [[Attila Fáj]], literaturhistoriisto * [[Gusztáv Faller (1930)]], inĝeniero * [[Kálmán Faluba]], filologo * [[Judit Faludi]], violonĉelisto * [[György Faludy]], poeto * [[Magda Faluhelyi]], aktoro * [[András Falus]], biologo * [[Ferenc Falus]], pulmonologo * [[Róbert Falus]], klasika filologo * [[Klára Falvay]], aktoro * [[Géza Faragó]], afiŝisto * [[Klára Faragó]], psikologo * [[Péter István Faragó]], fizikisto * [[Tamás Faragó]], akvopilkisto * [[Vera Faragó]], aktoro * [[Ádám Farkas (ekonomo)]] * [[Attila Márton Farkas]], budhisto * [[Gábor Farkas]], botanikisto * [[Gyula Farkas (violonisto)]] * [[Ferenc Farkas (operetkantisto)]] * [[Ilonka Farkas]], operkantisto * [[Imre Farkas (kanuisto)]] * [[István Farkas (pentristo)]] * [[János Farkas (futbalisto)]] * [[Jenő Farkas (koreografo)]] * [[József Farkas]], kemiisto * [[Loránd Farkas (kemiisto)]] * [[Péter Farkas]], luktisto * [[Zoltán Farkas (reĝisoro)]] * [[Balázs Farkas-Jenser]], gitaristo * [[Zoltán Farkasdy]], arkitekto * [[Edit Farnadi]], pianisto * [[László Fassang]], orgenisto * [[Aladár Fáy]], pentristo * [[László Fáy]], operetkantisto * [[Anna Fazekas]], fizioterapiisto * [[Erzsébet Fazekas]], historiisto * [[Imre Fazekas (dramisto)]] * [[László Fazekas (futbalisto)]] * [[Szabolcs Fazekas]], ministro * [[Krisztina Fazekas-Zur]], kajakisto * [[Tibor Fazekas (1892)]], akvopilkisto * [[Anna Fehér]], aktoro * [[Artúr Fehér]], aktoro * [[György Fehér (reĝisoro)]] * [[Ilona Fehér]], violonisto * [[Pál Fehér]], operkantisto * [[István M. Fehér]], filozofo * [[Vince Fehérvári]], kajakisto * [[Zoltán Feicht]], dancisto * [[Tamás Fejér]], reĝisoro * [[Erzsi Fejérváry]], pentristo * [[Géza Gyula Fejérváry]], zoologo * [[Ádám Fejes]], pastro * [[Endre Fejes]], verkisto * [[Sándor Féjja]], psikologo * [[Pál Fejős]], reĝisoro * [[Antal Endre Fekete]], matematikisto * [[Ferenc Fekete (kameraisto)]] * [[Gábor Fekete]], ekologo * [[Géza Dezső Fekete]], skulptisto * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[Pál Fekete]], operkantisto * [[Tamás Fekete]], skulptisto * [[András Fekete-Győr]], politikisto * [[Zsolt Felcsuti]], inventisto * [[Irén Feld]], aktoro * [[Mátyás Feld]], aktoro * [[András Feldmár]], psikologo * [[Péter Feledy]], [[prezentisto]] * [[Ádám Fellegi]], pianisto * [[Anikó Felföldi]], aktoro * [[Ibolya Felhő]], arkivisto * [[Eszter Felkai]], aktoro * [[László Felkai]], akvopilkisto * [[Tamás Felkai]], ambulancisto * [[Tamás Fellegi]], ministro * [[Frigyes Fellner]], ekonomikisto * [[Vilmos Fellner]], ekonomo * [[Lili Felméry]], baletisto * [[András Felvidéki]], grafikisto * [[Judit Felvidéki]], reĝisoro * [[Vilmos Fémes Beck]] [[skulptisto]] * [[Judit Fenákel]], verkisto * [[Tamás Féner]], fotoartisto * [[Kató Fényes]], kantisto * [[Ervin Fenyő]], aktoro * [[István Fenyő (kritikisto)]] * [[István Fenyő (matematikisto)]] * [[Iván Fenyő]], aktoro * [[Márta Fenyő]], fizikisto * [[Miklós Fenyő]], ŝlagrokantisto * [[Ervin Fenyves]], fizikisto * [[Loránd Fenyves]], violonisto * [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]] * [[Béla Fenyvessy]], kuracisto * [[György Ferdinandy]], verkisto * [[János Ferencsik]], dirigento * [[Éva Ferencz]], aktoro * [[Gábor Ferenczi]], reĝisoro * [[György Ferenczi]], muzikisto * [[Krisztina Ferenczi]], aktoro * [[Sándor Ferenczi]], psikologo * [[György Ferenczy (pianisto)]] * [[Károly Ferenczy (aktoro)]] * [[Mária Ferenczy]], ĉinologo * [[Zsuzsa Ferge]], sociologo * [[András Ferkai]], arkitekto * [[Masa Feszty]], pentristo * [[Ottó Fettick]], bestokuracisto * [[Rezső Fiedler]], komisaro * [[Géza Finszter]], [[kriminologo]] * [[Ádám Fischer]], dirigento * [[Annie Fischer]], pianisto * [[György Fischer]], dirigento * [[Iván Fischer]], dirigento * [[József Fischer]], politikisto * [[Péter Fischer]], fotisto * [[Mónika Fischl]], primadono * [[Henrik Fieber]], pastro * [[Tamás Gusztáv Filep]], kulturhistoriisto * [[Jenő Fitz]], arkeologo * [[Péter Fitz]], arthistoriisto * [[Gyula Flaché]], pentristo * [[Ella Flesch]], operkantisto * [[Péter Flesch]], haŭtkuracisto * [[Bence Fliegauf]], reĝisoro * [[József Fogl]], futbalisto * [[Károly Fogl]], futbalisto * [[Ágnes Fodor]], reĝisoro * [[Aranka Fodor]], operkantisto * [[Ella Fodor]], aktoro * [[Erika Fodor Hajnal]], tekstilisto * [[Gábor Béla Fodor]], kemiisto * [[Ilona Fodor]], fizikisto * [[Imre Fodor]], aktoro * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Tamás Fodor]], aktoro * [[Zoltán Fodor]], fizikisto * [[Zoltán Fodor-Lengyel]], pentristo * [[Béla Fogarasi]], filozofo * [[Elemér Fogassy]], historiisto * [[Aurél Föld]], teatrestro * [[Andor Földes]], pianisto * [[Anna Földes (ĵurnalisto)]] * [[Ferenc Földes (kuracisto)]] * [[Gábor Földes]], reĝisoro * [[Imre Földes]], pentristo * [[István Földes (astronomo)]] * [[István Földes (virologo)]] * [[Péter Földes]], kemiisto * [[Péter Földes (verkisto)]] * [[Péter Mihály Földes]], reĝisoro * [[Judit Földesi]], aktoro * [[Margit Földessy]], aktoro * [[Zsófia Földházi]], pentatlonisto * [[András Földi]], juristo * [[Béla Földi]], koreografo * [[Mihály Földi]], verkisto * [[Tamás Földi]], voĉoaktoro * [[Zoltán Földi]], kemiisto * [[Aladár Földvári]], geologo * [[Ferenc Földvári]], haŭtkuracisto * [[György Folk]], ekonomo * [[László Foltán]], kanuisto * [[Jolán Foltin]], koreografo * [[Gabi Fon]], aktoro * [[Iván Fónagy]], lingvisto * [[János Fónagy]], politikisto * [[Péter Fónagy]], psikologo * [[Márta Fónay]], aktoro * [[Albert Fonó]], inĝeniero * [[Zoltán Fónyad]], matematikisto * [[Zsolt Fonyó]], kemiisto * [[András Forgách]], [[dramaturgo]] * [[Erzsébet Forgács Hann]], skulptisto * [[Gábor Forgács]], humuristo * [[Imre Forgács]], ministro * [[László Forgács]], aktoro * [[Péter Forgács (plurmediisto)]] * [[Péter Forgács (reĝisoro)]] * [[Róbert Forgács]], instruistro * [[Zsuzsa Forgács]], verkisto * [[László Forgó]], inĝeniero * [[Zoltán Fórián-Szabó]], piaristo * [[Rózsi Forrai]], aktoro * [[Tamás Gergely Forrai]] * [[Bence Forró]], [[prezentisto]] * [[Aurél Förster]], filologo * [[Edit Frajt]], aktoro * [[Frigyes Frank]], pentristo * [[Tibor Frank]], historiisto * [[Péter Frankl (pianisto)]] * [[Gedeon Fráter]], dirigento * [[Zoltán Frech]], kantisto * [[Pál Frenák]], koreografo * [[Károly Frenreisz]], muzikisto * [[Géza Freud]], matematikisto * [[Dezső Freund]], arkitekto * [[Mihály Freund]], kemiisto * [[Oszkár Frey]], kanuisto * [[Ferenc Fricsay]], dirigento * [[Tamás Fricz]], politologo * [[István Fried]], instruisto * [[Imre Friedmann]], ekologo * [[Lajos Fridrich (arkitekto)]] * [[Ernő Friedmann]], juristo * [[Péter Friedrich]], kuracisto * [[Antal Friss]], violonĉelisto * [[János Fröhlich]], ĵurnalisto * [[János Frühling]], kuracisto * [[Jenő Fuchs (skermisto)]] * [[Mihály Fülöp (skermisto)]] * [[László Fuchs]], matematikisto * [[Lajos Fülep]], arthistoriisto * [[Andrea Fullajtár]], aktorino * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]], psikologo * [[Viktor Fülöp]], baletisto * [[Zsigmond Fülöp]], tradukisto * [[Anikó Für]], aktoro * [[Lajos Für]], ministro * [[Nikolett Füredi]], muzikalkantisto * [[Richárd Füredi]], skulptisto * [[Zoltán Füredi]], matematikisto * [[Csilla Füri]], moderna pentatlonisto * [[János Fürst]], violonisto * [[Milán Füst]], poeto * [[Éva Füsti Molnár]], aktoro * [[Anna Füzess]], aktoro {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] 155ewe4ifr68rk5u8e4nory2j6lpqo6 0 394503 9419950 8757143 2026-07-04T06:20:45Z Sj1mor 12103 9419950 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadilo |nomo = Boeing E-3 Sentry |dosiero = [[Dosiero:E-3 Sentry exercise Green Flag 2012 (Cropped).jpg|300ra]] |tipo = Aerdevena Fruaverta kaj Kontrolo (AEW&C) |fabrikanto = Boeing Defense, Space & Security |unua flugo = (EC-137D): {{daton|9|2|1972}}<br>(E-3): {{daton|25|5|1976}} |enkonduko = Marto 1977<br>en [[Usona aerarmeo]] |uzanto = [[Usona Aerarmeo]] (1977- )<br>[[NATO]] (1982- )<br>[[Reĝa Aerarmeo]] (1990- ) |produktperiodo= 1977-1992 |produktkvanto = 68 }} La '''Boeing E-3 Sentry''' (Gardostaranto) estas [[Usono|usona]] Aerdevena Fruaverta kaj Kontrola aviadilo (AEW&C), surbaze de la Boeing 707 kiu disponigas ĉiuveteran gvatadon, komandon, kontroladon kaj komunikadojn ({{en}} Command, Control, Communications and Intelligence, C3I). Nuntempe [[Usona aerarmeo|Usono]], [[Reĝa Aerarmeo|Britio]], [[Francio]], [[Sauda Arabio]] kaj de [[NATO]] aerkomando operacias E-3. La E-3 estas distingata per la diskoforma [[radaro]] super la [[fuzelaĝo]]. La produktado finiĝis en [[1992]] post ke 68 estis fabrikitaj. == Vidu ankaŭ == * [[Boeing]] * '''[[Boeing 707]]''' : Originala modelo de E-3 Sentry {{Projektoj}} {{ĝermo}} [[Kategorio:Militaj aviadiloj]] [[Kategorio:Aviadiloj de Boeing]] jwhforhlp6718xdbe25zhekjh91z0f2 0 401098 9419711 9411671 2026-07-03T20:24:55Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ligilo 9419711 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Usono}} | titolo de administra unuo1 = [[Subŝtatoj de Usono|Subŝtato]] | administra unuo1 = {{Vaŝingtonio}} | titolo de administra unuo2 = [[Kantonoj de Usono|Kantono]] | administra unuo2 = [[kantono King (Vaŝingtonio)|kantono Pierce]] | regiono-ISO = US-WA | tipo1 = reliefo | situo de = Situo de {{paĝonomo}} en [[Vaŝingtonio]] | situo sur mapo2 = Usono | tipo2 = reliefo | situo de = Situo de {{paĝonomo}} en [[Usono]] |Mapo en angulo = <!-- funkcias sen valoro --> | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- por eviti tro longan nombron de la informo el vikidatumoj --> | bildo = <!-- el vikidatumoj --> | zomo = 10 }} '''Edgewood''' estas urbo en la [[kantono Pierce (Vaŝingtonio)|kantono Pierce]], [[Vaŝingtonio]], [[Usono]]. La loĝantaro estis {{unuo|9387}} homoj en 2010. Ĝi situas ĉe 47°13′55″N 122°17′9″W. Partoj de Edgewood uzas la poŝtkodojn 98371, 98372, kaj 98390. Ĝiaj kodoj laŭ la landaj normoj [[FIPS-kodo (Usono)|FIPS]] kaj [[GNIS-kodo (Usono)|GNIS]] estas 53-20645 kaj 1512179, respektive.<ref>http://factfinder.census.gov/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080521160844/http://factfinder.census.gov./ |date=2008-05-21 }} United States Census Bureau. Retrieved 2008-01-31.</ref> Laŭ la Usona Buroo de la Censo, Edgewood kovras areon de 22,1 km². Kvankam frue setlita, Edgewood municipiĝis nur en 1996. La publikaj lernejoj en Edgewood apartenas al la Lernejaj Distriktoj Puyallup kaj Fife. == Citaĵoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{en}}) * [http://www.edgewoodfire.org/ Pierce County Fire District 8] fajrobrigada retejo [[Kategorio:Urboj en Vaŝingtonio]] [[Kategorio:Kantono Pierce (Vaŝingtonio)]] m3gmgup2ih5845augz671iymblzpjxw 0 404983 9419982 9372056 2026-07-04T06:47:20Z Sj1mor 12103 9419982 wikitext text/x-wiki '''Kritikoj de la formoj''' (germane: ''Formgeschichte'', "Historio de la formoj") estas [[Ekzegezo|ekzegeza]] metodo laŭ kiu necesas kompreni la originan kuntekston en kiu naskigis kaj uziĝis kaj daŭre formiĝis determinita teksto. La medio en kiu la teksto kreskiĝis (''[[Sitz im leben]]'' (= sidiĝinte en la vivo) estus la ŝlosilo-vojo por kompreni la tekston mem.<br /> “Formo” ĉi tie estas traduko de la germana ''Gattung'', kiu tradukeblas ankaŭ, kaj laŭ iuj eĉ pli korekte, per [[literatura ĝenro]]. <br /> Tiu metodo klopodas izoli kaj kribri la antaŭliteraturajn travivaĵojn de la biblia teksto rekonstruante la socian vivon kaj la instituciojn en la ŝtato-religio de la antikva Izraelo. Elstaruloj de tiu metodo estas la germanaj [[Hermann Gunkel]], [[Sigmund Mowinckel]] kaj [[Martin Dibelius]]. Kaj estis uzita tiel intense de [[Rudolf Bultmann]], ke ĝi identiĝis kun li: fakte, li konvinkiĝis ke la skribitaj dokumentoj de la [[Biblio]] baziĝas sur ''kolekto de buŝaj tradicioj'', kies akumuliĝo finiĝis en la finan redakton. Li asertas ke ”estranto” de la disvolviĝo de tiuj tradicioj estis la kultura medio en kiu ili kreskis. Ekzemple, la [[Psalmoj]] estas konsiderataj liturgiaj tekstoj por publika kaj oficiala uzado simile al la komponaĵoj de la antikva mondo en similaj cirkonstancoj. La [[Evangelio]]j, tial, ne raportus akurate kaj realisme pri la eventoj de la vivo de Jesuo, sed estus prefere '''[[mito]]j''' kreitaj de la unua kristanaj komunumoj, kaj reflektus la sociajn, teologiajn kaj kulturajn prizorgaĵojn de la epoko. <br /> Laŭ la antaŭsupozoj de la kritiko de la formoj (aŭ ĝenroj), tiuj diversaj popolaj literaturaj formoj, legendoj, fabeloj, mitoj kaj paraboloj, estus elvokitaj aŭ elpensitaj kiam iu komunumo eltenis kelkajn problemojn, kaj eĉ la procedo per kiu la problemo estis alfrontitaj estus produktintaj kromajn modifojn de la rakonto. Tio kion ni hodiaŭ havas en la Evangelioj aŭ en la [[Malnova Testamento]], tial, ne estus fakte atesto de la vivo de Jesuo, sed prefere kredaĵoj kaj praktikoj evoluiĝantaj en la praa Eklezio. Utilas aldoni ke ĉi kaze la vorto''mito'' uzata ne reflektas la veran naturon de la tradicia koncepto pri mito kiu kuntrenas iluzion kaj foje falsaĵon. La medio en kiu naskiĝas kaj disvolviĝas tiu teorio estas tiu kristana protestanta, kaj ĝiaj epigonoj neniam dubas pri la objektiveco kaj kredindeco de la kristanaj dogmoj. ''Senmetigi,'' ĉi-kaze, signifas ''malkovri la formiĝon de la ideo'' kiu tamen reflektas la realon akiritan per la revelacio. == Kritiko al la “kritiko de la formoj” == Laŭ duonjarcento, kaj poste per transdono de la parto de tiu metodo, tiu metodo fariĝis la sistemo por aliri la sanktajn tekstojn dum ĝia lingvaĵo invadis ankaŭ la komunajn eldirojn.<br /> Tiu ekzegeza teorio naskiĝis tuj post la epoko en kiu esploristoj de la unua fazo opiniis ke ne eblas elfosigi el la Novatestamentaj dokumentoj la veran vivon kaj spiritan fizionomion de Jesuo. Por eviti la konsekvencojn de tiu konkludo, la novaj teoriuloj evitis la problemon akceptante tiun tezon sed aldonante ke por la kredo je Jesuo ne necesas sciado pri la historieco pri Jesuo. Sed aliaj esploristoj obĵetis ke tiu kritika sistemo mankas je logiko, kaj ke ankaŭ sen tiu teorio eblas alveni al la vera nukleo de la vivo kaj instruo de Jesuo. Vidu: [[Esploro pri la historia Jesuo]] kaj [[Ernst Käsemann]]. Hodiaŭ estas malpli ekzaltata tiu teoria metodo, precipe rilate ĝiajn konkludojn, ol iam kaj, kvankam ŝatata pro ĝiaj esploraj tezoj kiuj permesas plipenetri en la formiĝon kaj redaktadon de la Novatestamentoj dokumentoj. La [[Pontifika Biblia Komisiono]] de la [[Katolika Eklezio]] en 1964 publikigis deklaracion en kiu katolikaj teologoj estas kuraĝigitaj en la utiligo de tiu metodologio, sed kun zorgemo, tamen, pro la konstato pri ĝia emo al la ekskludo de ĉiu supernaturaĵo el la sanktaj tekstoj glitanta en la direktoj de simpla simboligo. Kaj ankaŭ pro tio, diros aliaj esploristoj de la tria fazo, kristanismo rezultus pli [[Fideismo|fideisma]] doktrino ol fondita sur konkreta kaj palpebla fizika-historia konstato. Ankaŭ la Papo [[Benedikto la 16-a]], en siaj malsupre cititaj verkoj montras profiti de la elementoj de la teorio de la formoj – kaj ĝenerale de la “{{J|historia metodo}} -, konstatigante, tamen, ke ĝiaj konkludoj ne havas ĉiam sciencajn fundamenton. == Vidu ankaŭ == * [[Jesuo historia]] * [[Martin Dibelius]] * [[Esploro pri la historia Jesuo]] == Biografio == * J. MACKENZIE, Dictionary of the Biblio'' Bruce Publishing Company, New York 1965 * R. Bultmann, Die Geschichte der synoptischen Tradizione'''', Göttingen 1931 * Pontificia Commissione Biblica, Istruzione'' storica'' In Evangeliorum veritate, 21-a de aprilo [[1964]] * Benedikto la 16-a, Jesuo de Nazareto, Romo, 2007 * Benedikto la 16-a, Jesuo de Nazareto de la transfiguriĝo ĝis la eniro en Jerusalemon, Romo, 2011. == Eksteraj ligiloj == * [http://it.cathopedia.org/wiki/Vangelo] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Literatura kritiko]] c733bo32gbfe3m0h4v5cikcui0uuw6d 4 407519 9419683 9414416 2026-07-03T18:12:53Z Sahaquiel9102 39443 /* 🏛️ Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 */ nova sekcio 9419683 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Diversejo |bildo = Nuvola apps ksirc.png |bildhelpilo = Diversejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri ĝeneralaj temoj (<b>tamen nek lingvaj, nek teknikaj</b>) rilate al Vikipedio. Ekz. kopirajto, Vikipolitiko, regularo, reta etiketo, konkursoj, Vikiprojektoj, ktp.re |mallongigo = VP:DD }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == Mi ĝisdatigas malnovajn artikolojn pri Esperanto == Saluton, dum la lastaj semajnoj mi komencis ĝisdatigi artikolojn pri Esperanto. Mi kreis etan ilon por tio, kiu donas al mi hazardan artikolon de la pli ol 10 000 artikoloj sub la kategorio "Esperanto": https://grotz.me/hazardaj-artikoloj/ Mi ĉefe volas: # aldoni fontojn. Ekzemple por gazetoj mi aldonas ligilojn al arkivoj. Por esperanto-grupoj mi aldonas ligilojn al la retejoj (kelkfoje en la intereta arkivo) # Vikiigo de artikoloj, kiuj venas el la [[Enciklopedio de Esperanto]]. Tio signifas aldoni sekciajn titolojn, korektigi mallongigojn ktp. Precipe la artikoloj pri landaj movadoj bezonas pli da amo. # Mi aldonas pli da ligiloj inter la artikoloj Por mi la artikoloj pri Esperantujo estas la kerno de tiu ĉi vikipedio, kaj mi pensas ke gravas teni ilin en bona kvalito. Aldone, se estontaj administrantoj tenos la regulojn de la vikio pli serioza, havi fontojn malhelpos forigojn de artikoloj. Se iu de vi volas helpi, mi tre ĝojus. Precipe provlegado estus utila. Eble eĉ indus krei vikiprojekton por tio. Kion vi pensas? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 11:02, 3 jan. 2026 (UTC) == Pri nereviziita == Mi estas komencanto de esperanta Vikipidio kaj ĵus kreis novan paĝon. Ĉi tiu paĝo montras nereviziita. Ĉu mi bezonas sendi revizian peton? Aŭ ĉu mi nur bezonas atendi, ke inspektisto prilaboru ĝin? Dankon. [[Uzanto:Ayden He|Ayden He]] ([[Uzanto-Diskuto:Ayden He|diskuto]]) 23:48, 8 jan. 2026 (UTC) :Vi nur bezonas atendi, ke inspektisto prilaboru ĝin. Ofte tio bezonas iom da tempo. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:30, 13 jan. 2026 (UTC) == 25a jariĝo de la esperanta vikipedio je la 5-a de Novembro 2026 == Saluton karaj, se mi ĝuste komprenas [[Vikipedio:Historio]] tiam nia vikipedio iĝos 25 jaraĝa je <s>la 11a de majo</s> la 5-a de Novembro 2026. Mi jam skribis pri tion en la telegrama grupo de Esperanto kaj libera socio. Kiel unua paŝo mi tradukis la anglajn emblemojn pri la jubileo. Uzu ilin kie ajn vi volas! [[Dosiero:WP25 Short lockup-eo.svg]] [[Dosiero:WP25 Primary lockup-eo.svg]] Ĉu vi havas ideojn kion fari ĝis majo? Jen miaj ideoj: * prepari baneron por la retejo * skribi artikolon por epseranto.wiki (mi faros tion) * skribu artikolojn por viaj lokaj Esperanto-gazetoj! * eble pli da varbmaterialo, bildoj ktp. ? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 23:12, 14 jan. 2026 (UTC) :Mi eraris, la dato ne estas la 11a de majo, sed la 5-a de Novembro 2026. Ni do havas pli da tempo. Kvankam mi jam komencis krei pli da bildoj ĉar nun mi havas tempon. Mi kolektas ĉion ĉe [[c:Category:Wikipedia_25_Esperanto_visuals]] :[[Dosiero:WP25 Eventyay Banner eo.png|centra|eta]]] [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:03, 15 jan. 2026 (UTC) ::Jen koncepto por flugfolio, kiun oni eble ankaŭ povus sendi al gazetoj. ::[[Dosiero:Vikipedio 25 flugfolio.png|centra|eta]]] [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:34, 15 jan. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde mi ne disponeblas por kunlaboro, sed viaj bildoj impresas al mi bele. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:26, 18 jan. 2026 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 13:21, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Nomoj kun diakritaj signoj == Pri [[Propra nomo|propraj nomoj]] kun [[Diakrita signo|diakritaj signoj]], ĉu estas bona kutimo havigi alidirektilon de la sama nomo sed sen diakritaj signoj? Tio por ebligi/faciligi la ligilecon al la nomo. Mi ne havas ideon kiel reale apliki tion ĉar oni jam havas multmultmilojN de tiaj nomoj, kaj personaj kaj de lokoj/setlejoj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:59, 29 jan. 2026 (UTC) :Mi ne prioritatus kreadon de tiaj alidirektiloj, sed ili ne damaĝus kaj eble utilus. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:42, 13 feb. 2026 (UTC) :Aspektas kiel bona ideo. Por jamaj artikoloj eblas tion fari aŭtomate per roboto, kaj poste regule lanĉi ĝin denove, ekz. ĉiumonate por novaj artikoloj. [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 12:17, 27 feb. 2026 (UTC) == Helpu organizi la konkurson VikiPrintempo de Centra kaj Orienta Eŭropo 2026 == Karaj, post certa tempo al niaj Vikipedio kaj Vikivojaĝo revenos la ŝatata artikol-verka konkurso [[Projekto:VikiPrintempo_COE|VikiPrintempo de Centra kaj Orienta Eŭropo]] 🎉 Tamen, la planita komenco estas tre baldaŭ (Marto) kaj estas bezonata certa helpo. Kaj tial mi venas al vi! Pro administraj kialoj estas bezonata iu komunumano, kiu traktos la monon por premioj. Tiu homo bezonos listiĝi kiel organizanto ĉe la centra, multlingva kunordiga paĝo, kaj post fino de la konkurso trakti distribuon de la premioj. Mi tion faris jam plurfoje, tio ne estas aparte granda laboro, ĝenerale kelkaj horoj. Kaj ĝi estas nepra paŝo por havi plenan konkurson. Mi povas helpi tra la tuta procezo. Se vi pretas servi en tiu rolo, [https://esperanto.wiki/kontakto skribu al mi] kiom eble plej frue. Dankon! [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 12:15, 27 feb. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita" kaj "Ŝablono:Tradukitaĵo" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Sekvos [[Ŝablono:Tradukitaĵo]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. Bv uzu nur la novan ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:53, 28 feb. 2026 (UTC) == Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki == [Please help translate this message into your language] Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[metawiki:Talk:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|talk page]]. Additionally, I would like to translate this text: "'''Legal & safety contacts'''". The context is that I want to use it to [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=wikimedia-legal-safety-contacts&group=ext-wikimediamessages&language=eo&filter=&optional=1&action=translate translate a string on translatewiki.net] to help localise a link which will appear in the footer of this Wikipedia later. Your support will be appreciated. Thank you in advance. – [[Uzanto:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Uzanto-Diskuto:STei (WMF)|diskuto]]) 18:47, 26 mar. 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Propono por tut-Vikimedia politiko pri AI == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 00:57, 26 apr. 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> Propono por tut-Vikimedia politiko pri artefarita intelekto estas diskutata ĉe Metavikio. Se vi volas partopreni, la diskuto okazas [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|ĉi tie]]. Ĉi-sube estas mia traduko de la propono. En la lastaj jaroj, multaj vikimediaj projektoj evoluigis proprajn politikojn kaj gvidliniojn pri la uzado de artefarita intelekto, ĉu por krei novan enhavon aŭ en diskutoj inter uzantoj (vidu [[:m:Artificial intelligence/Policies by project]]). Kvankam tiuj politikoj estas diversaj kaj adaptitaj al la bezonoj de ĉiu unuopa projekto, ili havas komunaĵojn, kiuj videbligas bazajn atendendaĵojn: ke artefarita intelekto povas utili por helpaj laboroj, sed devas uziĝi kun singardo, kaj ideale kun travideblo, rilate aferojn kiel kreon de enhavo. Formaligo de tiuj kiel komunaj celoj efikos minimume al estantaj politikoj kaj samtempe havigos al ni komunan komprenon, pri kiu ni kalkulu estontece. Kvankam multaj grandaj vikimediaj projektoj havis ŝancon evoluigi ĉi tiujn politikojn, la plejparto de la pli malgrandaj ankoraŭ ne. Tio lasas ilin aparte vundeblaj de AI-a damaĝo, kio kunefikas kun la ekzistanta manko de homfortoj en multaj projektoj. Rifuzebla politiko havigus al tiuj projektoj la politikajn ilojn, kiujn ili bezonas, tamen ebligante ke ili rafiniĝu por iliaj specifaj uzokazoj. Por respekti la elektojn de unuopaj projektoj, ĝi ne aplikiĝos al projektoj kun ekzistanta politiko aŭ gvidlinio pri AI, aŭ kiuj jam voĉdonis kontraŭ tia politiko. La baza politiko kaj la rifuzebla politiko estas sendependaj unu de la alia, kaj eblas voĉdoni pri ili unuope. La specifaĵoj pri ambaŭ, inkluzive de la uzataj difinoj, troveblas ĉe [[:m:Artificial intelligence/Draft policy]]. [[:m:User:Chaotic Enby|Chaotic Enby]] ([[:m:User talk:Chaotic Enby|talk]]) 18:13, 23-a apr. 2026 (UTC) === Baza politiko === Ĉu la sekvaĵo adoptiĝu kiel baza politiko? '''Enhavo''' La uzado de AI-a modeloj por krei aŭ reverki enhavon devas esti malkaŝe sciigata, krom tradukado kaj baza korektado. Ĉiu AI-kreita enhavo estas kontrolenda de homo antaŭ ol publikigo. Redaktantoj, kiuj uzas AI tiucele, prenas sur sin la tutan respondecon de siaj redaktoj. '''Diskutoj''' La uzado de AI-aj modeloj por krei komentojn en diskutoj devas esti malkaŝe sciigata, krom tradukado, gramatika korektado kaj rafinado de la lingvaĵo. Ĉiu AI-kreita komento estas kontrolenda de homoj antaŭ ol publikigo. Redaktantoj, kiuj uzas AI tiucele, prenas sur sin la tutan respondecon de siaj komentoj. === Rifuzebla politiko === Ĉu la sekvaĵo adoptiĝu kiel tut-Vikimedia [[:m:Artificial intelligence/Draft policy#Opt-out|rifuzebla]] politiko? '''Enhavo''' La uzado de AI-aj modeloj por krei aŭ reverki enhavon estas malpermesita, krom tradukado, ekzemploj de AI-kreita enhavo, kaj baza korektado. Paĝoj kreitaj tute de AI-aj modeloj kaj publikigitaj sen homa kontrolo povas esti (tuj)forigendaj. '''Diskutoj''' La uzado de AI-aj modeloj por krei komentojn en diskutoj estas malpermesita, krom tradukado, gramatika korektado, rafinado de lingvaĵo, kaj ekzemploj de AI-kreita enhavo. Klare AI-kreitaj komentoj povas esti trastrekataj, kaŝataj aŭ forigataj. (Traduko de) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:13, 26 apr. 2026 (UTC) == Malfondo de la teamo Community Tech, kaj zorgoj pri la respondo de la Fondaĵo Vikimedio == La 20-an de majo de 2026, la Fondaĵo Vikimedio anoncis, ke [[:meta:Community Wishlist#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|la teamo Community Tech (CommTech) estas malfondita]], kaj ĝiaj 6 dungitoj estas maldungitaj. Anoj de la Vikimedia komunumo esprimis zorgojn pri la decido, kaj pri la fakto, ke unu de la maldungitoj estas ano de [[:meta:Wiki Workers United|Wiki Workers United]] (WWU), sindikato por dungitoj de la Fondaĵo Vikimedo. Afiŝo kun pli da informo (angle) estas [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/NEZZ25FAX3VMBERKWBLZQ4KFVMIIF5HJ/ ĉi tie], ĉe la dissendolisto. Estas pluaj diskutoj ĉe [[:meta:Talk:Community Wishlist#May 20 update|Meta-Vikio]] kaj [[:en:Wikipedia:Village pump (WMF)#WMF Community Tech team has been disbanded, engineers laid off|la angla Vikipedio]]. Krome, kelkaj anoj de la angla Vikipedio organizas [[:en:Wikipedia:Village pump (WMF)#Petition: Editors willing to join in collective labor action|petskribon por striko de redaktantoj]]. Mi invitas ĉiujn de la Esperanta Vikipedio afiŝi viajn pensojn ĉe la ligitaj fadenoj. Krome, se vi volas subteni la WWU-on, vi povas aldoni vian subskribon [[:meta:Wiki Workers United#Solidarity|ĉi tie]], aŭ ĉe la petskribon de la angla Vikipedio. (Pardonu mi se mi faris gramatikajn erarojn.) [[Uzanto:Tymewalk|Tymewalk]] ([[Uzanto-Diskuto:Tymewalk|diskuto]]) 06:24, 22 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Migration to Parsoid == Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. It's important to notice that we've already identified a known issue in your wiki related to mixing html and wikitext table tags. In case you notice this behaviour, please follow [[mw:Parsoid/Parser_Unification/Instructions_for_editors#T417705:_Parsoid_doesn't_close_a_table_row_when_syntax_transitions_from_HTML_to_wikitext_syntax|these instructions]] to fix it. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. [[Uzanto:MSantos (WMF)|MSantos (WMF)]] ([[Uzanto-Diskuto:MSantos (WMF)|diskuto]]) 08:41, 11 jun. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 22:30, 12 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-15_Wikipedias&oldid=30671393 --> == Nova konkurso Vikio amas ZEOjn == En monato julio okazos nova eldono de la konkurso "Vikio amas ZEOjn" (vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikio_Amas_ZEOjn). Vi povas trovi la detalojn kaj la premiojn ĉe: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_ZEOs_2026/eo Bv disvastigi kaj partopreni en ĝi. Eblas partopreni eĉ sen neceso esti esperantisto. Pro tio, aperas tradukoj de la regularo al aliaj lingvoj. Se via lingvo ne troviĝas inter ili, bv traduki. Kontaktu kun mi aŭ kun [[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] por detaloj [[Uzanto:Tonyo|Tonyo]] ([[Uzanto-Diskuto:Tonyo|diskuto]]) 09:36, 21 jun. 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskuto]])</bdi> 17:11, 23 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Mi iros al Vikimanio en Parizo (21.06. -25.06.26) kaj volas organizi etan renkontiĝon por Esperantistoj == Ĉu aliaj Esperantistoj partoprenos aŭ vivas en parizo? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:49, 26 jun. 2026 (UTC) == 🏛️ Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 == == 🏛️ Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 == == 🏛️ Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 == <div style="clear:both; margin:1em auto; max-width:900px; background-color:#f4faf6; border:3px solid #009f4d; border-radius:8px; padding:20px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.08); display: flex; align-items: center; gap: 20px; flex-wrap: wrap;"><div style="flex: 1; min-width: 100px; text-align: center;">[[Dosiero:Wikimania2023_Animated_Sticker_Camera.gif|100x100ra]]</div><div style="flex: 8; min-width: 250px; text-align: justify; font-size: 105%; line-height: 1.6;"><span style="font-size:160%; font-weight:bold; color:#007a3b; display:block; margin-bottom:10px;">[[c:Commons:Wiki Loves ZEOs 2026|Komenciĝis Vikio Amas ZEOjn!]]</span>La internacia fotokonkurso por videbligi la Esperanto-heredaĵon tra la mondo jam komenciĝis. Ĉiu povas alŝuti siajn fotojn ĝis la '''30-a de julio'''.<br /><br />Helpu al Vikipedio dokumenti nian historian kaj kulturan heredaĵon. Ĉiu bildo valoras, kaj krome vi povas gajni mojosajn premiojn!<br /><br />Se vi havas fotojn de placoj, stratoj, monumentoj, kulturdomoj aŭ iu ajn alia [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objekto]] (ZEO), nun estas la perfekta momento por alŝuti ilin al Vikimedia Komunejo. Ni montru al la mondo la ''fizikan Esperantujon''! 🟢<div style="margin-top: 20px; border-top: 1px dashed #009f4d; padding-top: 15px; display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; flex-wrap: wrap; gap: 15px;"><div>Elkore,<br />[[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] nome de [[Esperanto kaj Libera Scio]].</div><div>[[Dosiero:Wikimedia_ELiSo_logo.svg|120x120ra]]</div></div></div></div> -[[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] [[Dosiero:Flag_of_Colombia.svg|25px]] Saluton el [[Kolombio]]! | Unu [[Tero|mondo]], Unu [[Esperanto|Lingvo]] [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|25px]] ---> [[Uzanto-Diskuto:Sahaquiel9102|Mia Diskutpaĝo]] 18:12, 3 jul. 2026 (UTC) j5arz1nrupq0vz9rokwrnvdvta914he 9419684 9419683 2026-07-03T18:13:17Z Sahaquiel9102 39443 9419684 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Diversejo |bildo = Nuvola apps ksirc.png |bildhelpilo = Diversejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri ĝeneralaj temoj (<b>tamen nek lingvaj, nek teknikaj</b>) rilate al Vikipedio. Ekz. kopirajto, Vikipolitiko, regularo, reta etiketo, konkursoj, Vikiprojektoj, ktp.re |mallongigo = VP:DD }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == Mi ĝisdatigas malnovajn artikolojn pri Esperanto == Saluton, dum la lastaj semajnoj mi komencis ĝisdatigi artikolojn pri Esperanto. Mi kreis etan ilon por tio, kiu donas al mi hazardan artikolon de la pli ol 10 000 artikoloj sub la kategorio "Esperanto": https://grotz.me/hazardaj-artikoloj/ Mi ĉefe volas: # aldoni fontojn. Ekzemple por gazetoj mi aldonas ligilojn al arkivoj. Por esperanto-grupoj mi aldonas ligilojn al la retejoj (kelkfoje en la intereta arkivo) # Vikiigo de artikoloj, kiuj venas el la [[Enciklopedio de Esperanto]]. Tio signifas aldoni sekciajn titolojn, korektigi mallongigojn ktp. Precipe la artikoloj pri landaj movadoj bezonas pli da amo. # Mi aldonas pli da ligiloj inter la artikoloj Por mi la artikoloj pri Esperantujo estas la kerno de tiu ĉi vikipedio, kaj mi pensas ke gravas teni ilin en bona kvalito. Aldone, se estontaj administrantoj tenos la regulojn de la vikio pli serioza, havi fontojn malhelpos forigojn de artikoloj. Se iu de vi volas helpi, mi tre ĝojus. Precipe provlegado estus utila. Eble eĉ indus krei vikiprojekton por tio. Kion vi pensas? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 11:02, 3 jan. 2026 (UTC) == Pri nereviziita == Mi estas komencanto de esperanta Vikipidio kaj ĵus kreis novan paĝon. Ĉi tiu paĝo montras nereviziita. Ĉu mi bezonas sendi revizian peton? Aŭ ĉu mi nur bezonas atendi, ke inspektisto prilaboru ĝin? Dankon. [[Uzanto:Ayden He|Ayden He]] ([[Uzanto-Diskuto:Ayden He|diskuto]]) 23:48, 8 jan. 2026 (UTC) :Vi nur bezonas atendi, ke inspektisto prilaboru ĝin. Ofte tio bezonas iom da tempo. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:30, 13 jan. 2026 (UTC) == 25a jariĝo de la esperanta vikipedio je la 5-a de Novembro 2026 == Saluton karaj, se mi ĝuste komprenas [[Vikipedio:Historio]] tiam nia vikipedio iĝos 25 jaraĝa je <s>la 11a de majo</s> la 5-a de Novembro 2026. Mi jam skribis pri tion en la telegrama grupo de Esperanto kaj libera socio. Kiel unua paŝo mi tradukis la anglajn emblemojn pri la jubileo. Uzu ilin kie ajn vi volas! [[Dosiero:WP25 Short lockup-eo.svg]] [[Dosiero:WP25 Primary lockup-eo.svg]] Ĉu vi havas ideojn kion fari ĝis majo? Jen miaj ideoj: * prepari baneron por la retejo * skribi artikolon por epseranto.wiki (mi faros tion) * skribu artikolojn por viaj lokaj Esperanto-gazetoj! * eble pli da varbmaterialo, bildoj ktp. ? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 23:12, 14 jan. 2026 (UTC) :Mi eraris, la dato ne estas la 11a de majo, sed la 5-a de Novembro 2026. Ni do havas pli da tempo. Kvankam mi jam komencis krei pli da bildoj ĉar nun mi havas tempon. Mi kolektas ĉion ĉe [[c:Category:Wikipedia_25_Esperanto_visuals]] :[[Dosiero:WP25 Eventyay Banner eo.png|centra|eta]]] [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:03, 15 jan. 2026 (UTC) ::Jen koncepto por flugfolio, kiun oni eble ankaŭ povus sendi al gazetoj. ::[[Dosiero:Vikipedio 25 flugfolio.png|centra|eta]]] [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:34, 15 jan. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde mi ne disponeblas por kunlaboro, sed viaj bildoj impresas al mi bele. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:26, 18 jan. 2026 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 13:21, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Nomoj kun diakritaj signoj == Pri [[Propra nomo|propraj nomoj]] kun [[Diakrita signo|diakritaj signoj]], ĉu estas bona kutimo havigi alidirektilon de la sama nomo sed sen diakritaj signoj? Tio por ebligi/faciligi la ligilecon al la nomo. Mi ne havas ideon kiel reale apliki tion ĉar oni jam havas multmultmilojN de tiaj nomoj, kaj personaj kaj de lokoj/setlejoj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:59, 29 jan. 2026 (UTC) :Mi ne prioritatus kreadon de tiaj alidirektiloj, sed ili ne damaĝus kaj eble utilus. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:42, 13 feb. 2026 (UTC) :Aspektas kiel bona ideo. Por jamaj artikoloj eblas tion fari aŭtomate per roboto, kaj poste regule lanĉi ĝin denove, ekz. ĉiumonate por novaj artikoloj. [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 12:17, 27 feb. 2026 (UTC) == Helpu organizi la konkurson VikiPrintempo de Centra kaj Orienta Eŭropo 2026 == Karaj, post certa tempo al niaj Vikipedio kaj Vikivojaĝo revenos la ŝatata artikol-verka konkurso [[Projekto:VikiPrintempo_COE|VikiPrintempo de Centra kaj Orienta Eŭropo]] 🎉 Tamen, la planita komenco estas tre baldaŭ (Marto) kaj estas bezonata certa helpo. Kaj tial mi venas al vi! Pro administraj kialoj estas bezonata iu komunumano, kiu traktos la monon por premioj. Tiu homo bezonos listiĝi kiel organizanto ĉe la centra, multlingva kunordiga paĝo, kaj post fino de la konkurso trakti distribuon de la premioj. Mi tion faris jam plurfoje, tio ne estas aparte granda laboro, ĝenerale kelkaj horoj. Kaj ĝi estas nepra paŝo por havi plenan konkurson. Mi povas helpi tra la tuta procezo. Se vi pretas servi en tiu rolo, [https://esperanto.wiki/kontakto skribu al mi] kiom eble plej frue. Dankon! [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 12:15, 27 feb. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita" kaj "Ŝablono:Tradukitaĵo" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Sekvos [[Ŝablono:Tradukitaĵo]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. Bv uzu nur la novan ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:53, 28 feb. 2026 (UTC) == Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki == [Please help translate this message into your language] Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[metawiki:Talk:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|talk page]]. Additionally, I would like to translate this text: "'''Legal & safety contacts'''". The context is that I want to use it to [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=wikimedia-legal-safety-contacts&group=ext-wikimediamessages&language=eo&filter=&optional=1&action=translate translate a string on translatewiki.net] to help localise a link which will appear in the footer of this Wikipedia later. Your support will be appreciated. Thank you in advance. – [[Uzanto:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Uzanto-Diskuto:STei (WMF)|diskuto]]) 18:47, 26 mar. 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Propono por tut-Vikimedia politiko pri AI == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 00:57, 26 apr. 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> Propono por tut-Vikimedia politiko pri artefarita intelekto estas diskutata ĉe Metavikio. Se vi volas partopreni, la diskuto okazas [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|ĉi tie]]. Ĉi-sube estas mia traduko de la propono. En la lastaj jaroj, multaj vikimediaj projektoj evoluigis proprajn politikojn kaj gvidliniojn pri la uzado de artefarita intelekto, ĉu por krei novan enhavon aŭ en diskutoj inter uzantoj (vidu [[:m:Artificial intelligence/Policies by project]]). Kvankam tiuj politikoj estas diversaj kaj adaptitaj al la bezonoj de ĉiu unuopa projekto, ili havas komunaĵojn, kiuj videbligas bazajn atendendaĵojn: ke artefarita intelekto povas utili por helpaj laboroj, sed devas uziĝi kun singardo, kaj ideale kun travideblo, rilate aferojn kiel kreon de enhavo. Formaligo de tiuj kiel komunaj celoj efikos minimume al estantaj politikoj kaj samtempe havigos al ni komunan komprenon, pri kiu ni kalkulu estontece. Kvankam multaj grandaj vikimediaj projektoj havis ŝancon evoluigi ĉi tiujn politikojn, la plejparto de la pli malgrandaj ankoraŭ ne. Tio lasas ilin aparte vundeblaj de AI-a damaĝo, kio kunefikas kun la ekzistanta manko de homfortoj en multaj projektoj. Rifuzebla politiko havigus al tiuj projektoj la politikajn ilojn, kiujn ili bezonas, tamen ebligante ke ili rafiniĝu por iliaj specifaj uzokazoj. Por respekti la elektojn de unuopaj projektoj, ĝi ne aplikiĝos al projektoj kun ekzistanta politiko aŭ gvidlinio pri AI, aŭ kiuj jam voĉdonis kontraŭ tia politiko. La baza politiko kaj la rifuzebla politiko estas sendependaj unu de la alia, kaj eblas voĉdoni pri ili unuope. La specifaĵoj pri ambaŭ, inkluzive de la uzataj difinoj, troveblas ĉe [[:m:Artificial intelligence/Draft policy]]. [[:m:User:Chaotic Enby|Chaotic Enby]] ([[:m:User talk:Chaotic Enby|talk]]) 18:13, 23-a apr. 2026 (UTC) === Baza politiko === Ĉu la sekvaĵo adoptiĝu kiel baza politiko? '''Enhavo''' La uzado de AI-a modeloj por krei aŭ reverki enhavon devas esti malkaŝe sciigata, krom tradukado kaj baza korektado. Ĉiu AI-kreita enhavo estas kontrolenda de homo antaŭ ol publikigo. Redaktantoj, kiuj uzas AI tiucele, prenas sur sin la tutan respondecon de siaj redaktoj. '''Diskutoj''' La uzado de AI-aj modeloj por krei komentojn en diskutoj devas esti malkaŝe sciigata, krom tradukado, gramatika korektado kaj rafinado de la lingvaĵo. Ĉiu AI-kreita komento estas kontrolenda de homoj antaŭ ol publikigo. Redaktantoj, kiuj uzas AI tiucele, prenas sur sin la tutan respondecon de siaj komentoj. === Rifuzebla politiko === Ĉu la sekvaĵo adoptiĝu kiel tut-Vikimedia [[:m:Artificial intelligence/Draft policy#Opt-out|rifuzebla]] politiko? '''Enhavo''' La uzado de AI-aj modeloj por krei aŭ reverki enhavon estas malpermesita, krom tradukado, ekzemploj de AI-kreita enhavo, kaj baza korektado. Paĝoj kreitaj tute de AI-aj modeloj kaj publikigitaj sen homa kontrolo povas esti (tuj)forigendaj. '''Diskutoj''' La uzado de AI-aj modeloj por krei komentojn en diskutoj estas malpermesita, krom tradukado, gramatika korektado, rafinado de lingvaĵo, kaj ekzemploj de AI-kreita enhavo. Klare AI-kreitaj komentoj povas esti trastrekataj, kaŝataj aŭ forigataj. (Traduko de) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:13, 26 apr. 2026 (UTC) == Malfondo de la teamo Community Tech, kaj zorgoj pri la respondo de la Fondaĵo Vikimedio == La 20-an de majo de 2026, la Fondaĵo Vikimedio anoncis, ke [[:meta:Community Wishlist#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|la teamo Community Tech (CommTech) estas malfondita]], kaj ĝiaj 6 dungitoj estas maldungitaj. Anoj de la Vikimedia komunumo esprimis zorgojn pri la decido, kaj pri la fakto, ke unu de la maldungitoj estas ano de [[:meta:Wiki Workers United|Wiki Workers United]] (WWU), sindikato por dungitoj de la Fondaĵo Vikimedo. Afiŝo kun pli da informo (angle) estas [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/NEZZ25FAX3VMBERKWBLZQ4KFVMIIF5HJ/ ĉi tie], ĉe la dissendolisto. Estas pluaj diskutoj ĉe [[:meta:Talk:Community Wishlist#May 20 update|Meta-Vikio]] kaj [[:en:Wikipedia:Village pump (WMF)#WMF Community Tech team has been disbanded, engineers laid off|la angla Vikipedio]]. Krome, kelkaj anoj de la angla Vikipedio organizas [[:en:Wikipedia:Village pump (WMF)#Petition: Editors willing to join in collective labor action|petskribon por striko de redaktantoj]]. Mi invitas ĉiujn de la Esperanta Vikipedio afiŝi viajn pensojn ĉe la ligitaj fadenoj. Krome, se vi volas subteni la WWU-on, vi povas aldoni vian subskribon [[:meta:Wiki Workers United#Solidarity|ĉi tie]], aŭ ĉe la petskribon de la angla Vikipedio. (Pardonu mi se mi faris gramatikajn erarojn.) [[Uzanto:Tymewalk|Tymewalk]] ([[Uzanto-Diskuto:Tymewalk|diskuto]]) 06:24, 22 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Migration to Parsoid == Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. It's important to notice that we've already identified a known issue in your wiki related to mixing html and wikitext table tags. In case you notice this behaviour, please follow [[mw:Parsoid/Parser_Unification/Instructions_for_editors#T417705:_Parsoid_doesn't_close_a_table_row_when_syntax_transitions_from_HTML_to_wikitext_syntax|these instructions]] to fix it. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. [[Uzanto:MSantos (WMF)|MSantos (WMF)]] ([[Uzanto-Diskuto:MSantos (WMF)|diskuto]]) 08:41, 11 jun. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 22:30, 12 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-15_Wikipedias&oldid=30671393 --> == Nova konkurso Vikio amas ZEOjn == En monato julio okazos nova eldono de la konkurso "Vikio amas ZEOjn" (vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikio_Amas_ZEOjn). Vi povas trovi la detalojn kaj la premiojn ĉe: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_ZEOs_2026/eo Bv disvastigi kaj partopreni en ĝi. Eblas partopreni eĉ sen neceso esti esperantisto. Pro tio, aperas tradukoj de la regularo al aliaj lingvoj. Se via lingvo ne troviĝas inter ili, bv traduki. Kontaktu kun mi aŭ kun [[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] por detaloj [[Uzanto:Tonyo|Tonyo]] ([[Uzanto-Diskuto:Tonyo|diskuto]]) 09:36, 21 jun. 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskuto]])</bdi> 17:11, 23 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Mi iros al Vikimanio en Parizo (21.06. -25.06.26) kaj volas organizi etan renkontiĝon por Esperantistoj == Ĉu aliaj Esperantistoj partoprenos aŭ vivas en parizo? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:49, 26 jun. 2026 (UTC) == 🏛️ Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 == <div style="clear:both; margin:1em auto; max-width:900px; background-color:#f4faf6; border:3px solid #009f4d; border-radius:8px; padding:20px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.08); display: flex; align-items: center; gap: 20px; flex-wrap: wrap;"><div style="flex: 1; min-width: 100px; text-align: center;">[[Dosiero:Wikimania2023_Animated_Sticker_Camera.gif|100x100ra]]</div><div style="flex: 8; min-width: 250px; text-align: justify; font-size: 105%; line-height: 1.6;"><span style="font-size:160%; font-weight:bold; color:#007a3b; display:block; margin-bottom:10px;">[[c:Commons:Wiki Loves ZEOs 2026|Komenciĝis Vikio Amas ZEOjn!]]</span>La internacia fotokonkurso por videbligi la Esperanto-heredaĵon tra la mondo jam komenciĝis. Ĉiu povas alŝuti siajn fotojn ĝis la '''30-a de julio'''.<br /><br />Helpu al Vikipedio dokumenti nian historian kaj kulturan heredaĵon. Ĉiu bildo valoras, kaj krome vi povas gajni mojosajn premiojn!<br /><br />Se vi havas fotojn de placoj, stratoj, monumentoj, kulturdomoj aŭ iu ajn alia [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objekto]] (ZEO), nun estas la perfekta momento por alŝuti ilin al Vikimedia Komunejo. Ni montru al la mondo la ''fizikan Esperantujon''! 🟢<div style="margin-top: 20px; border-top: 1px dashed #009f4d; padding-top: 15px; display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; flex-wrap: wrap; gap: 15px;"><div>Elkore,<br />[[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] nome de [[Esperanto kaj Libera Scio]].</div><div>[[Dosiero:Wikimedia_ELiSo_logo.svg|120x120ra]]</div></div></div></div> -[[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] [[Dosiero:Flag_of_Colombia.svg|25px]] Saluton el [[Kolombio]]! | Unu [[Tero|mondo]], Unu [[Esperanto|Lingvo]] [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|25px]] ---> [[Uzanto-Diskuto:Sahaquiel9102|Mia Diskutpaĝo]] 18:12, 3 jul. 2026 (UTC) nwik4v7qo8zn380m2bdz6ln3a3v0p23 0 409162 9419749 9413084 2026-07-03T20:43:40Z Sj1mor 12103 9419749 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Wiener Hofkapelle''' (eo: viena kortegomuzikistaro) estas [[viena]] [[muzikistaro]], fondita en 1498. Tamen jam antaŭe en la [[mezepoko]] ĉe la kortego ekzistis abunda muzika vivo kaj eĉ instituciita muziko.{{Portalo Muziko}} == Historio == [[Dosiero:Wien - Hofburgkapelle.JPG|eta]] [[Dosiero:Ludwig senfl.jpg|eta|dekstre|Ludwig Senfl, komponisto kaj muzikisto ĉe Maksimiliano la 1-a]] === Fondado === Unuafoja laŭdokomenta menciado de [[Muzika ensemblo|muzikensemblo]] nome ''Hofkapelle'' de la [[Habsburgoj]] okazis en la jaro 1296 dum la regado de [[Albreĥto la 1-a]] (1287–1309). Sub [[Rudolfo la 4-a]] la ensemblo ''Hofkapelle'' estis pligrandigita. Verŝajne jam sub imperiestro [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 3-a]] (1415–1493) ekzistis po unu germana kaj franca kantistaro, same kiel emsemblo da blovinstrumentistoj kaj timbalistoj.<ref name="Orel80935">Alfred Orel, en: MGG volumo 14, p. 605, CD-Rom Digitale Bibliothek, p. 80.935.</ref> Ankaŭ la hungara reĝo [[Matiaso la 1-a (Hungario)|Matiaso la 1-a]] de Hungarujo, kiu inter 1485 kaj 1490 okupis Vienon, disponis pri germana kaj franca kantistaroj en Vieno.<ref name="Orel80935"/> Postsekve [[Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 1-a]] (1459–1519) montriĝis kiel [[patrono]] de kortega muzikistaro. Post la geedziĝo de la tiama ĉefduko kaj posta imperiestro kun [[Maria de Burgonjo]] en 1477 kaj ties morto en 1482 li jam estis disponanta pri [[Burgonjo|burgonja]] kortega muzikistaro, kiu en aprilo de 1486 ornamis la koronadon de Maksimiliano al [[Sankta Romia Imperio|romia-germana reĝo]] en [[Akeno]]. Ĉi tiun li tamen pli malfrue translasis al sia filo [[Filipo la 1-a (Kastilio)|Filipo la bela]] en la Nederlandoj. En 1490 Maksimiliano transprenis kun la regnestreco en [[Tirolo]] ankaŭ la kortegan muzikistaron je [[Innsbruck]], interalie kun [[orgenisto]] [[Paul Hofhaimer]] kaj komponisto [[Pierre de la Rue]]. Tamen tiutempe oni ne povis paroli pri viena muzikistaro, ĉar la kortego sub Maksimiliano la 1-a ne ĉiam restis unuarange en Vieno. La kortego-ensemblo do havis neniun apartan rilaton al Vieno. La 7-an de julio 1498 Maksimiliano la 1-a sendis leteron el [[Freiburg]], per kiu li dungigis kantestron, du basistojn kaj ankaŭ du knabojn en Vieno. La 20-an de julio 1498 la ordono de Maksimiliano dokumentiĝis en la memorlibroj de lia financadministrado. En kopio tekstis, ke Maksimiliano „je Vieno intencas starigi muzikistaron, kaj ordonis tien ĉi Sinjoron Georg N. kiel kantmajstron, Bernhart Meder kaj Oswalten kiel du basistojn, ankaŭ ses knabojn voĉŝanĝontajn, nome Adam de Lieĝo, Bernharten de Bergen, Mathias de Krembs, Symon de Pruck ĉe Leytha, Johannes de Gmunden, kaj Steffan de Ybs kiel sopranojn kantantajn laŭ [[Brabanta lingvo|brabanta]] maniero“. En ĝenerale do 1498 validas kiel fondojaro de la Viena ''Hofmusikkapelle'', kvankam ne temas pri fondado nek ekzistas fondodokumento en la propra senco. Eklezia estro de la muzikistaro fariĝis la sloveno Georg Slatkonia, al la famaj muzikistoj sub Maksimiliano la 1-a apartenis interalie la flandro [[Heinrich Isaac]] kaj la sviso [[Ludwig Senfl]]. La muzikistaro ofte akompanis Maksimilianon dum vojaĝoj kaj estis ekzemple en 1495 je la [[Reichstag]] en [[Worms]], en 1496 je [[Augsburg]], en 1498 je la [[Reichstag]] en [[Freiburg]]. En 1500 ĝi vojaĝis al Augsburg kaj [[Bruneck]], en 1501 al [[Linz]], [[Nurenbergo]] kaj Innsbruck. Sub [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 1-a]] la plej multaj membroj de Hofkapelle devenis el la [[Habsburgoj|habsburgaj]] Nederlandoj (proks. la nunaj Belgujo, Nederlando kaj Luksemburgo kune), ekzemple la muzikestroj Arnold von Bruck (1527–1545), Pieter Maessins (1546–1562), Jean Castileti-Guyot (1563–1564), Philipp de Monte (1568-1603) kaj Lambert de Sayve (1612–1614), krome vicmuzikestro Stephan Mahu, kortega orgenisto Jacob Buus (proks. 1500-1565) kaj la plimulto el la kantistoj. [[Dosiero:Johann Heinrich Schmelzer.jpg|eta|150px|maldekstre|J.H. Schmelzer, estro de ''Hofkapelle'' 1679-1680]] === Baroko === Per ekregado de [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 2-a]] en la jaro 1619 komencis la superregado de italaj muzikistoj, kiuj enkondukis la muzikon de la [[barokmuziko|baroko]] en Vienon. La geedzeco de Ferdinando kun Eleonora Gonzaga, kies familio patronis [[Claudio Monteverdi|Klaŭjon Monteverdi]], fundamentis la ligojn inter vieno kaj itala muziko. La kortegaj muzikestroj ekde Giovanni Priuli (1619–1629) aktivis ĉefe sur la kampo de instrumenta kaj [[eklezia muziko]]. En 1637 [[Johann Jakob Froberger]] estis dungita kiel kortega orgenisto. Kortegaj muzikestroj estis Giovanni Valentini, Antonio Bertali, Giovanni Felice Sances, [[Johann Heinrich Schmelzer]], Antonio Draghi, Marc’ Antonio Ziani kaj [[Johann Joseph Fux]], sub kies direktado [[Antonio Caldara]] laboris kiel vicmuzikestro. La muzikentuziasmo de la komponantaj imperiestroj [[Ferdinando la 3-a (imperiestro de la Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 3-a]], [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 1-a]], [[Jozefo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 1-a]] kaj [[Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 6-a]] ekigis absolutan florepokon de ''Hofkapelle'' en la baroko. La superreganta muzikĝenro de la deksepa jarcento estis la [[opero]], kiu en 1629 ekloĝis en Vieno. En la altbaroko tamen superregis la eklezia muziko.<ref>Komparu: Friedrich W. Riedel: ''Kirchenmusik am Hofe Karls VI.'' Katzbichler, Munkeno-Salcburgo 1977</ref> La »ora epoko« de muziko ĉe la viena kortego finis per la morto de imperiestro Karolo la 6-a en la jaro 1740. [[Dosiero:Christoph Willibald Ritter von Gluck.jpg|eta|dekstre|150px|Chr.W. Gluck, estro de Hofkapelle 1774-1787]] === Klerismo kaj Vienklasikismo === Sub imperiestrino [[Maria Theresia]] kortegomuziko perdis sian pozicion kiel grava parto de kortega reprezentado. Kadre de ŝparado ŝi luis la muzikistaron al orgenisto Georg Reutter la pli juna. Reutter havis fiksan buĝeton, el kiu li financu la kortegan muzikon. Sekve de tio ne nur sinkis la kvalito, sed ankaŭ la nombro de muzikistoj (ekde 130 al proksimume 20). Kaj ankaŭ la celataj ŝparsumoj ne sukcesis, ĉar Reutter regule elprenis tro multe el sia buĝeto. Dum la vienklasikismo inter aliaj [[Christoph Willibald Gluck]] kaj [[Wolfgang Amadeus Mozart]] estis kortegaj komponistoj. Imperiestro [[Jozefo la 2-a]] limigis aparte la eklezian muzikon kaj la uzadon de muzikinstrumentoj en la diservo. [[Antonio Salieri]] estis la lasta italo, kiu deĵoris kiel estro de la Hofkapelle (1788–1824). La posteulo estis Joseph von Eybler (1824-1834). === Ekde la 19-a jartempo ĝis la nuntempo === [[Dosiero:Bruckner Anton Postcard-1910.jpg|eta|maldekstre|150px|Anton Bruckner, kortega orgenisto ekde 1878 ĝis 1892]] La funkcio de la ''Hofkapelle'' pli kaj pli reduktiĝis sur la eklezimuzika kampo; en la deknaŭa jarcento ĝi preskaŭ nur prezentis eklezian muzikon. [[Franz Schubert]] kandidatiĝis sensukcese por la posteno de helpisto de la muzikestro. Inter la elstaraj muzikistoj en la fina deknaŭa jarcento troviĝas [[Anton Bruckner]], kortega orgenisto ekde 1878 ĝis 1892, kaj orkestrestro [[Hans Richter (dirigento)|Hans Richter]], direktisto de la ''Hofkapelle'' ekde 1893 ĝis 1900. Post la kolapso de la monarĥio ''Hofkapelle'' estis submetita al la ministrejo por instruo. Novaj kantoknaboj ne estis dungitaj. Kantistinoj el la Viena Ŝtata Operĥoro transprenis la suprajn voĉojn en la ĥoro, ĝis kiam en 1922 la muzikistoj finis la deĵoron. La ankoraŭ nun ekzistanta ''Hofkapelle'' konsistas el direktistoj, orgenisto, la Vienaj Kantoknaboj, virkantoj el la [[Viena Ŝtata Operejo|Viena Ŝtata Opero]] kaj membroj el la Vienaj Filharmoniistoj. Ĉiudimanĉe (escepte en julio kaj aŭgusto) la membroj muzikas en la ''Hofburg''-[[kapelo]]. Kiel ordinariumo ili muzikas precipe [[ordinariumo]]-muzikigojn ekde renesanco ĝis la nuntempo kun pezocentro je vienklasika kaj [[romantisma muziko]]. La [[proprio]] konsistas el [[gregoria ĉanto]]; ĝin prezentas la ĉantistaro de la ''Hofkapelle'', kiu konsistas parte el eksmembroj de la Vienaj Kantoknaboj. Artdirektisto estas ekde 2009 Erwin Ortner, aferdirektistino estas Brigitte Böck, rektoro estas Ernst Pucher.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hofburgkapelle.at/content/direktorium/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-07-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120310082348/http://www.hofburgkapelle.at/content/direktorium/ |arkivdato=2012-03-10 }}</ref> == Literaturo == * ''Wien'' (Art.), en: ''[[Die Musik in Geschichte und Gegenwart|MGG]]'' vol. 14, kol. 600–627. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hofburgkapelle.at/ Retejo de Wiener Hofburgkapelle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120127053207/http://www.hofburgkapelle.at/ |date=2012-01-27 }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Aŭstraj orkestroj]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj]] ilgcmbnviw92z0pjvmzmf6qzhd13s5o 0 420512 9419871 8896749 2026-07-04T01:25:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419871 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kronkormorano |koloro = pink |dosiero=Crowned Cormorant, Phalacrocorax coronatus.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Kronkormorano |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pelikanoformaj]] ''Pelecaniformes'' |familio = [[Falakrokorakedoj]] ''Phalacrocoracidae'' |genro = ''[[Phalacrocorax]]'' |specio = ''Ph. coronatus'' |statuso = NT |dunomo = ''Phalacrocorax coronatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johan August Wahlberg|Wahlberg]], [[1855]]) |specioj de subdivizio = subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kronkormorano''' (''Microcarbo coronatus'' aŭ antaŭe ''Phalacrocorax coronatus'') estas malgranda [[kormorano]] kiu estas [[endemio (ekologio)|endemia]] de akvoj de la malvarma [[Bengela Marfluo]] de [[suda Afriko]]. Ĝi estas nura marborda specio kaj ĉiam troviĝantas almenaŭ je 10&nbsp;km for el tero. Tiu specio estas rilata al la [[Longavosta kormorano]], kaj estis iam konsiderata la sama specio. == Distribuado == Ĝi troviĝas el [[Kabo Aguljas]] norden al [[Swakopmund]] laŭlonge de la marbordo de suda Afriko, nome en okcidenta [[Sudafriko]] kaj suda [[Namibio]]. La populacio ŝajne estas inter 2500 kaj 2900 reproduktaj paroj. Ili reproduktiĝas en malgrandaj grupoj, kun malpli ol 150 individuoj por kolonio plej tipe. [[Birdoringado|Ringaj rekuperoj]] montras, ke junuloj povas disiĝi ĝis 277&nbsp;km el siaj nestolokoj, kaj plenkreskuloj moviĝas inter reproduktejoj disaj ĝis 500&nbsp;km aparte. == Aspekto == La Kronkormorano estas 50–55&nbsp;cm longa. Plenkreskuloj estas nigraj kun malgranda kresto sur la kapo kaj ruĝa bridareo vizaĝa. La kresto estas tialo por kaj la [[komuna nomo]] kaj por la [[latina]] [[scienca nomo]]; certe multaj aliaj kormoranoj havas kreston aŭ tufkreston, ĉikaze la komuna nomo kongruas kun la scienca. Junuloj estas malhelbrunaj supre, pli palbrunaj sube, kaj ne havas kreston. Ili povas esti distingataj el nematuruloj de Longavosta kormorano pro siaj pli malhelaj subaj partoj kaj pli mallonga vosto. == Kutimaro == Kronkormoranoj manĝas malrapidajn fiŝojn kaj [[senvertebrulo]]jn, kiujn ili kaptas en neprofundaj marbordaj akvoj kaj inter [[algo]]j. Ili konstruas neston el [[algo]]j, bastonetoj, ostoj kaj kovras ĝin per algoj aŭ plumoj. La nesto estas kutime an alta loko kia rokoj, arboj aŭ homfaritaj strukturoj, sed povas esti konstruitaj surgrunde. == Konservado == Minacoj al la specio povas esti predado de ovoj kaj idoj fare de la [[Dominika mevo]] kaj de la [[Blanka pelikano]], homa ĝenado, [[naftoverŝado]], kaj komerca [[fiŝkaptado]], inklude nevolontan enretigon en fiŝkaptiloj aŭ en mara rubo. == Referencoj == * Ian Sinclair, Phil Hockey kaj Warwick Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'' (Struik 2002) ISBN 1-86872-721-1 * {{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2008|id=144624|title=Phalacrocorax coronatus|downloaded=15a Novembro 2009}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Cormorants, Darters, and Pelicans of the World|familia nomo=Johnsgard|persona nomo=Paul A.|jaro=1993|loko=Washington|eldoninto=Smithsonian Institution Press|ISBN=1-56098-216-0|paĝoj=152–155}} == Eksteraj ligiloj == * [http://web.uct.ac.za/depts/stats/adu/species/crcormorant.htm Speciinformaro]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120321023524/http://web.uct.ac.za/depts/stats/adu/species/crcormorant.htm |date=2012-03-21 }} Animal Demography Unit el [[Universitato Kaburbo]] * Crowned Cormorant (Kronkormorano) - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/059.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. {{birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Kormoranoj]] [[Kategorio:Falakrokorakedoj]] [[Kategorio:Pelikanoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] leoxw982qs6s0rmoi97a37vyqtba11b 0 431837 9419996 8654846 2026-07-04T07:12:31Z Wikicapitaineben 241553 9419996 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo}} {{Informkesto gazeto |Nomo = Le Figaro |Bildo = |Titolo = |Speco = [[Taggazeto]] |Formato = Berlina |Establodato = {{naskiĝdato kaj aĝo|1826|1|15}} |Ĉesigita publikado = |Posedanto = Socpresse (Dassault Communication) |Publikigisto = |Politiko = |Stabo = [[Parizo]], {{Francio}} |Eldonkvanto = {{unuo|334406}} (2011) |Redaktisto = |Ĉefredaktisto = Alexis Brézet |Kunredaktisto = |Etataj aŭtoroj = |Retejo = [http://www.lefigaro.fr/ www.lefigaro.fr] |Lingvo = [[franca lingvo|franca]] |Prezo = {{unuo|1.6|eŭro}} |ISSN = 1241-1248 }} '''''Le Figaro''''' estas franca [[ĵurnalo]] fondita la {{daton|15|1|1826}}. Ĝia sidejo estas en [[Parizo]]. ''Le Figaro'' estas kunfondinto de la ''European Dailies Alliance'' (EDA), en kiu kunlaboras la gazetoj ''[[The Daily Telegraph]]'' (Britio), ''[[Die Welt]]'' (Germanio) kaj ''[[ABC (hispana ĵurnalo)|ABC]]'' (Hispanio) rilate al internaciaj novaĵraportoj. == Historio == La 15-an de januaro 1826 aperis la unua numero de Le Figaro. En 1866, Le Figaro fariĝis ĉiutaga gazeto.<ref>[https://larevuedesmedias.ina.fr/le-figaro-deux-cents-ans-histoire-douze-dates-journal « Le Figaro » a 200 ans : son histoire en douze dates]</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de gazetoj]] == Eksteraj ligiloj == * {{fr}} [http://www.lefigaro.fr Oficiala retejo de Le Figaro] * {{fr}} [http://mobile.lefigaro.fr/ Le Figaro - mobile] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101210092552/http://mobile.lefigaro.fr/ |date=2010-12-10 }} * {{fr}} [http://iphone.lefigaro.fr Le Figaro - iPhone] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121125084736/http://iphone.lefigaro.fr/ |date=2012-11-25 }} {{projektoj}} [[Kategorio:Francaj gazetoj]] rrzkbo2bij06vhn2gqhn8jifq5oqxj6 0 445182 9419859 9280868 2026-07-04T00:27:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419859 wikitext text/x-wiki <small>Voĉo de 3-a de julio [[2013]]</small> La '''kristologiaj doktrinoj de la unuaj jarcentoj''' estas teologiaj instruaĵoj kaj movadoj de la unuaj jarcentoj de [[A. D.|kristana erao]]. Ĵuse atinginte certan gradon de konsolido kaj institualigo, iuj de tiuj doktrinoj estis taksataj heterdoksaj kaj konsideritaj [[Herezo|herezaj]] ĉe la plej granda parto de la kristanaj eklezioj kaj ĉe la verkoj de la [[Patroj de la Eklezio]]. Tiuj malakordoj estis tre radikiĝintaj en la kristana komunumo kaj la [[Koncilio de Niceo]] de [[325]] reprezentis la gravan momenton de tiu konfronto ĉar ĝi esti la unua koncilio de la kristanato, efektivigita per la konstato ke la kristologia temo jam ricevis politikan gravon. Tiuj doktrinoj koncernas, do, la difinon de la naturo de [[Jesuo Kristo]], lian diecon, liajn rilatojn kun la juda tradicio kaj kun la antaŭkristana [[monoteismo]], ĉiuj punktoj de amplekso de doktrinoj kiun oni pliposte difinos [[Kristologio]]. La movadoj kiuj subtenis tiuj doktrinojn ofte originis ekleziajn organizaĵojn kiuj, ne koincidante kun tiuj de la tradiciaj eklezioj de la instituciita plej granda parto, estos difinitaj "skismaj eklezioj". == Sektoj kaj movadoj == === [[Habelanoj]] === Sekto disvolviĝinta en [[Nord-Afriko]]<ref>Giordano Berti, Dizionario del Cristianesimo, Vallardi Editore, Milano 1997, ISBN 88-8211-127-X.</ref> en la [[4-a jarcento]], sed jam estiĝinta epoke de Sankta [[Aŭgusteno de Hipono]]. Ĝiaj membroj estis subtenantoj de la absoluta abstino de la seksaj rilatoj. Ili devenigis sian nomon el la [[Biblio|biblia]] [[Habelo]] kiu, laŭ ili kaj laŭ kio rakontita de la rabenaj tradicioj, estis edziĝinta kun la ĝemelino de sia frato [[Kaino]] sen tamen ŝin koni sekse. Ĉi-kaze Jesuo estis tute ignorita kaj la ideala salvo estis frukto de la kredo je doktrino de [[Abelo]]. === Adelofagoj === Sekto florinta en la [[4-a jarcento]]. Ĝiaj adeptoj negis la diecon de la [[Sankta Spirito]] dum malcertas kio ili pensis pri la naturo kaj funkcio de Jesuo. Ilia rigida etika kriterio: “Ne manĝu publike!” === [[Adoptismo]] === Tiu kristologia doktrino akcentas la humanecon de Jesuo, vidante en li nur historian okazan instrumenton, subordigitan al la povo de la [[Dio|Patro]]: do nenio dia kuŝas el li. Tiu koncepto tre simila al [[Subordiĝismo]] laŭ kiu la [[Jesuo|Filo]] estas strikte subordigita al la Patro, ne egala al li (laŭ la doktrino de la [[Triunuo]]). === Apolinarismo === Tiu doktrino naskiĝis verke de la episkopo [[Apolinario de Laodikeo|Apolinaro el Laodikeo]] ([[310]]-[[390]] p.K.), aŭtoro de [[Apolinarismo]], teologo kiu distingiĝis en la lukto kontraŭ [[Arianismo]]. Por provi savi la diecon de la persono de [[Jesuo]], negata de [[Arianismo]], Apolinaro subtenis la formulon de la '''unika naturo'' (greke: ''μiα φύσις'') de [[Jesuo]], laŭ kiu la [[Logos|Dia Verbo]] sin unuigus en [[Jesuo Kristo]] al iu nekompleta homeco, nome al homeco dotita de la [[animo]] veneta kaj besta sed senigita el tiu racia: la Dia Verbo substituintus en Jesuo tiun mankan racian animon. Sekve de la kondamno de tiu doktrino en la [[Unua koncilio de Konstantinopolo]] ([[381]]) kaj de sinsekva ekzilo de ĝia fondinto, ĝiaj sekvuloj malapere disperdiĝintis. === Arianismo === Arianismo estis la kristologia movado plej elstara de la [[4-a jarcento]]: laŭ [[Ario]], sacerdoto de [[Aleksandrio]] de Egiptio ([[256]]-[[336]]), la figuro de la [[Dio|Patro]] devas estis lokigita en elstarega pozicio ene de la [[Sankta Triunuo]], subordigante tiel la [[Jesuo|Filon]] al [[Dio|Patro]] kaj reduktante Jesuon al la homa dimensio, nur simila al tiu de la Patro. [[Ario]] konsideris vere transcenda kaj "nekreita" nur la [[Dio|Patron]], kiu estus la unika vera [[Dio]]: tial [[Jesuo]] ne povas esti konsiderita vera Dio, ankaŭ se – ĉar lia filo – partoprena en la dia graco; laŭ [[Ario]] ankaŭ la Verbo (aŭ Logos) ne estas vera Dio. La [[Patroj de la Eklezio]], specife sankta [[Aŭgusteno de Hipono]], akre batalis kontraŭ tiu herezo.<ref>Vidu: ''"Contra sermonem Arianorum"'' kaj ''"Contra Maximinum haereticum episcopum Arianorum"''.</ref> Kaj fine estis kondamnita en la [[Unua koncilio de Niceo]], sed li ne malaperis tuj kaj per oni katekizis diversajn popolojn. ===Diofizismo=== Diofizismo (El la grekaj: Θεός kaj φύσις) estas doktrino kiu allasas ke en Jesuo la kunekziston de du naturoj, la homa kaj la dia, laŭ la dekretoj de la [[Koncilio de Kalcedono|kvara ekumena koncilio]], tiu de [[Kalcedono (urbo)|Kalcedono]] ([[451]]). Laŭ tiu teorio, tamen, la homa kaj la dia naturoj estas tiel unuigitaj ke ne eblas separo aŭ distingo sed en harmonio kaj manko de kontraŭeco en la unueco de la persono de la Filo. En Dio, do, ĉeestus io kreita, la homa naturo de Kristo! Laŭ la ortodoksa doktrino en Jesuo ĉeestas ja jes du naturoj en harmonio sed distinktaj kaj nekonfuzitaj. === Docetismo === [[Docetismo]] estas kristologia doktrino, aŭ koncepto pri la supozita vera naturo de Kristo. Ĝia nomo devenas el la [[greka lingvo|greka]] verbo dokéin, kiu signifas “aperi” aŭ “ŝajni”. Ĝi referencas al la konvinko ke la Diflo ne povis ricevi la homan naturon ĉar tiu estas la ''malbono'', do li nur aperis kiel homo kaj ''ŝajnigis'' suferi ktp. Akre la Patroj de la Eklezio batalis kontraŭ tiu radikata teorio detruanta fakte la similon de la Difilo kun la homo! Ĝi estis la unua herezo kontraŭ kiu jam la Sankta Skriboj alarmis. === Donatismo === Donatismo prenas la nomon de [[Donato el Nigraj domoj]] (en [[315]] [[episkopo]] de [[Kartago]]). Tiu movado naskiĝas kaj kreskis en [[Nord-Afriko]] dum la kvara jarcento: ĝi akcentis la kritikon kontraŭ tiuj episkopoj kiuj ne rezistis okaze de la persekuto de la imperiestro [[Diokleciano]] kaj estis liverintaj, obee al la romiaj aŭtoritatoj, la sanktajn librojn. Laŭ la donatistoj la [[sakramento]]j administrataj de tiaj sacerdotoj ne estus validaj ĉar maldignaj. Tio, se vera, enkondukus taksi la sakramentojn neefikaj el si mem, sed en dependo de la digneco de la administranto. Tiu doktrino, energie kontraŭata de papoj kaj de Sankta [[Aŭgusteno de Hipono]], akiris ankaŭ revolucian dimension kun socialaj depostuloj, kiel la forstrekado de la ŝuldoj, terurajn agojn kontraŭ la bienposedantoj ktp. ''Naskiĝis ankaŭ skisma afrika Eklezio establiĝinta precipe de fanatikuloj kiuj serĉis la martiriĝon eĉ aŭdacante organizi amasan sinmortigon, sin lanĉante en krutaĵojn aŭ sin ŝtuparumante''. Tiu kristana movado rekte ne kontraŭis la ortodoksan kristologian doktrinon, sed reduktis lian elaĉetan funkcion. En [[411]] imperiestro Honorio deklaris kontraŭleĝa tiun religian movadon, poste, la invadoj de la [[Vandalo]]j ([[429]]) en la kristana Afriko antaŭe kaj sekve tiu de la islamanaj [[Arabo]]j submergis tiun eklezion. La verkoj de Aŭgusteno kontraŭ la Donatistoj estas diversaj. Vidu ''"Contra Cresconium grammaticum Donatistam"'', ''"Contra Gaudentium Donatistarum episcopum"'', ''"De baptismo contra Donatistas"'', ''"Epistola ad Catholicos contra Donatistas"'', ''"Psalmus contra partem Donati"'', ''"Post collationem ad Donatistas"''. === Manikeismo === Temas pri religio fondita en [[Persio]] de predikisto [[Mani (profeto)|Mani]] (216-276) kiu celis krei universan religion kiu kunfandu karakterizojn de [[Zaratuŝtrismo]] kun [[Kristanismo]] (probable kun spuroj de [[Markiono|markionismo]] kaj [[Bardesano|Bardsanismo]] kaj de [[Budhismo]] kiun li estis koninta vojaĝante tra Hindio. El doktrina vidpunkto [[manikeismo]] povas esti konsiderata formo de [[gnostikismo]] [[dualismo|dualisma]] kiu metas, en opona eterna kontrasto, en la sama pozicio la ''Malbono'' (la Mallumo, la Diablo) kaj la ''Bono'' (la Lumo, Dio): la dio kultita de la religioj estus reale la diablo, dum la vera Dio estus ''deus absconditus'', nome Dio tiel transcenda ke ne eblas lin kompreni. Etike manikeismo antaŭvidas tre rigoran asketismon kaj vidpunkte de la sekso kaj vidpunkte de nutro, ĝis malpermesi geedziĝon kaj uzon de certaj trinkaĵoj. La manikea eklezio estas loĝata de "perfektoj" (asketuloj, kiuj konstituas la veran kaj propran eklezion, kaj de "neperfektoj" (aŭskultantoj kaj katekumenoj). Tiu doktrino ekscitis grandan intereson ĉe multaj intelektuloj, kiel pruvas la kazo de [[Aŭgusteno de Hipono]]. kiu, tamen, fine, kritikis tiun doktrinon per la verkoj ''Contra Faustum Manichaeum'', ''Contra Secundinum Manichaeum'', ''De duabus animabus contra Manichaeos'', ''De Genesi contra Manicheos'' e ''De natura boni contra Manichaeos'': kiuj laŭ longa tempo estis la unikaj fontoj por informiĝi pri tiu movado. Tuj kontraŭata de la romiaj kaj persiaj imperiestroj, ĝi havis malmultan disvastiĝon en okcidenta, sed enradikiĝis en Centra Azio kaj [[Ĉinio]]. Ĝi reviviĝis por indiki dualismajn kristanajn poziciojn ĉe [[Markiono|Markionismo]] kaj en diversaj momentoj de [[Mezepoko]] kiel pere de [[Bogomilo]]j kaj [[Kataro]]j. En tiu movado la naturo, kaj precipe la funkcio, de Kristo estis tute sur la kruco ĉar se la materio (korpo) estas malbono, Kristo ne havas korpon aŭ eĉ li bezonas liberigon. === Markionismo === [[Markiono]] (85-160?), episkopo de Sinopo sur la Nigra Maro, fondis tiun doktrinon. Iuj [[Patroj de la Eklezio]] (ekzemple [[Epifanio el Salamis]] indikis en [[Cerinto]] lian inspiranton. La markiona Eklezio estis probable bone organizita kun klerikaro ("la perfektuloj") akurate preparita kaj kondukanta samtempe vivon aktivan kaj asketan, fakte ĝi travivis longe kaj eble transvivis en [[Bogomilismo]] kaj [[Katarismo]] Lia doktrino baziĝas sur kontraŭmeto inter la [[Nova Testamento|Nova kaj Malnova Testamentoj]], inter la dio de la [[Biblio]] kaj tiu de [[Jesuo Kristo]], nome inter la dio “uzurpanta kaj nejusta” kaj tiu justa kaj mizerikorda, kiu sendis sian Filon por la savo de ĉiuj. Kvankam ne encentrita sur la problemoj pri la naturo de Jesuo Kristo, tiu kristologio nur iomete malkonsentas kun tiu de la tiama Granda Eklezio. === Modalismo === Doktrino de la [[2-a jarcento|2-a kaj 3-a jarcentoj]] laŭ kiu la tri diaj personoj estus nur tri aspektoj de la unika Dio. Temas pri formo de la dieldirita [[monarkiismo]], kristana fluo kiu celis konservi integra kaj senlima la [[monarkio]]n de [[Dio]] (aŭ lia absoluta unikeco), interpretante la personon de [[Jesuo]], kiel homa estaĵo kiu gastigis en si la dian ĉeeston. Kompreneble, kvankam malmulte influa, ĝi estis rifuzita kaj kondamnita de la Patroj. === Monofizidismo === Laŭ tiu doktrino, subtenita en [[5-a jarcento]] de [[Eŭtiko]], monaĥa teologo de [[Konstantinopolo]], Jesuo posedis unusolan naturon (''μόnoς'' + ''φύσις''), "hibridan", frukton de la absorbo en tiun dian, de tiu homa, kiu, do, estis nur ŝajna. Tiu doktrino estis kondamnita en la [[Koncilio de Kalcedono|kvara ekumena Koncilio]] de ([[453]]), sed ĝia versio, dirita [[Miafizismo]], estas nune vivanta en la [[Armena Apostola Eklezio]], en la [[Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio]] kaj en la [[Siria Ortodoksa Eklezio]]. Sed laŭ diversaj teologoj ofte temas nur pri malsama lingvaĵo kompare kun la doktrino de la katolika kaj ortodoksia eklezioj === Monotelitismo (aŭ monotelismo) === Tiu kristologia doktrino de [[7-a jarcento]] asertis la ekziston en Jesuo de unu sola volon (''μόnoς'' + ''thélein''): la homa volo estos determinita kaj absorbita en sia tera agado de la dia volo. [[Monotelitismo]] povas esti konsiderata kiel specifaĵo de monofizidismo, kun tamen akcento translokigita de la homa naturo al la unueco de volo: monotelitistoj opiniis fakte ke la homa naturo estis subordigita al tiu dia, konservante tamen distingon inter la du naturoj (kiel dirite de la kalcedona koncilio). Ĉi-kaze la homa integreco de Jesuo estus damaĝata se ne detruita! Monotelitismo, formulita unuafojon de [[Severo el Antioĥio]] komence de la [[5-a jarcento]], estis reellaborita en la [[7-a jarcento]] de la patriarko de [[Konstantinopolo]] [[Sergio]] kun la celo rekrei la unuecon inter la ortodoksio kaj monofizidismo: male, ĝi naskis ardan kaj komplikan debaton. La [[Tria koncilio de Konstantinopolo]] ([[680]]-[[681]]) solvis la problemon, asertante la ekziston en Jesuo de du distinktaj voloj, ĉiu laŭ sia malsama naturo, sed ĉiam en akordo ĉar ili trovas sian unuecon en la unusola persono de [[Jesuo]]. === Montanismo === [[Montanismo]] naskiĝis en [[Frigio]] danke al [[Montano]], eksa pastro de la diino [[Cibelo]], en la dua duono de la [[2-a jarcento]] p.K. La precipaj karakterizoj de tiu kristana movado estis: # granda graveco atribuata al [[Profeto|profetismo]]; # atendo de ĵusa [[lasta Kristreveno|Parusia]] (nome definitiva reveno de [[Jesuo Kristo]] surteren); # asketeco kaj rigorismo (precipe rilate la seksa materio). Pro tiuj malsamaĵoj plifortiĝis la kontrasto kun la oficiala [[Eklezio]] kaj la montanista karisma eklezio, en kiu grave rolis profetoj kaj virinoj. === Nestorianismo === Monaĥo [[Nestorio]], patriarko de [[Konstantinopolo]], inter la jaroj 428 kaj 431, kaj ideanto de tiu kristologia koncepto, subtenis la jenajn tezojn: # [[Jesuo Kristo]] estas formita de du naturo perfekte distinktaj, du personoj unuiĝintaj unu al la alia pere de ligilo pure morala; # Maria povas esti nomata nur "patrino de Jesuo" kaj ne "patrino de [[Dio]]"; # Ne eblas ke la Verbo (Logos) povis efektive enkarniĝinti kaj mortinti sur la Kruco. La nestoria, dirita ankaŭ "dufizismo (el la [[Antikva greka lingvo|antikvgrekaj]]: dys, 'du', kaj ‘physis’, 'naturo') ekstrema", estis akrege batalata de [[Cirilo de Aleksandrio]] kaj esti kondamnita en la [[Koncilio de Efeso]] de [[431]]. Nestorianoj rifuĝiĝis en [[Persio]], fondante la [[Asiria Eklezio de la Oriento|Nestorian Eklezion]], kaj plenumis grandan misian aktivecon en [[Hindio]] kaj en [[Ĉinio]] ĝis kiam sur ilin plonĝis persekutoj de la mongolaj islamanaj princoj, kiuj reduktis la nestorianojn al malmultaj miloj da fideluloj. === Novacianismo === Tiu kristana movado, kiu determinis ankaŭ eklezian dividiĝon, prenas sian nomon el la roma [[presbitero]] [[kontraŭpapo Novaciano|Novaciano]] ([[258]]) kiu, post dekomenca modera pozicio pri la afero de "[[lapsi]]", sin igis subtenanto de decido ege rigora kaj neakordiĝebla, sintenante tiel kontraŭ la "oficiala" decidoj de la oficiala Eklezio: pro tio li estis ekskomunikita en roma [[koncilio]] de [[251]]. Laŭ Novaciano la Eklezio devas esti konstituita de spirita malgranda ŝafaro neeviteble konfliktanta kun la tera urbo (substance, Eklezio de profetoj kaj martiroj, dum laŭ oficiala Eklezio, la Eklezio estas popolo kie kuniĝas ĉiuj fideluloj kun iliaj niveloj de spiriteco. [[Novaciano]] kaj liaj sekvuloj predikis rigoran doktrinon kaj la neceson de spirita renovigo ene de la Eklezio. Tiu movado ne movis kristologiajn problemojn, === Pelagianismo === [[Pelagianismo]] estas kristana movado vastigita post [[410]] de breta monaĥo [[Pelagio]] ([[354]] ([[427]] ĉirkaŭ.) en [[Afriko]] kaj en [[Palestino]]: temas pri askeza doktrino tre rigora, kiu havas kiel fundamenton “perfektiĝo”, aŭ speco de heroa koncepto pri la homo ĉar konsideras la homo substance libera el la efikoj de la [[origina peko]] kaj tial kapabla atingi la savon per siaj nuraj fortoj. Laŭ [[Pelagio]] la [[Graco]] mem nenio alia estus ol la [[libera volo]] kaj la elaĉeto de [[Jesuo Kristo]] simpla premo al la bonfaro ĉiupeca. [[Aŭgusteno de Hipono|Aŭgusteno]] estis la granda kontraŭulo de tiu movado, kaj pretigis verkojn tute dediĉitajn al la pruvado pri la erareco de la Pelagiaj tezoj kiel videblas en ('"De natura et Gratia contra Pelagium"'', ''"Contra duas epistolas Pelagianorum"'', ''"Contra Iulianum haeresis Pelagianae"'', ''"De gestis Pelagii"'', ''"De Gratia Christi et de peccato originale contra Pelagium"''. La tuta eklezio reagis rifuzante peladianismon, en kiu Jesuo Kristo perdas, fakte, sian dignon de elaĉetinto. === Priscilianismo === Tiu movado naskiĝis el la menso de hispana episkopo [[Prisciliano]], de [[Ávila]], ĉirkaŭ [[345]] kaj ekzekutita kun siaj ses sekvuloj ordone de la uzurpanta romia imperiestro [[Magno Maksimo]], post denunco fare de iuj hispanaj episkopoj. Priscilianismo, kiu en radikiĝis en [[Hispanio]], [[Provenco]] kaj [[Akvitanio]], probable supervivis ĝis la fino de la [[4-a jarcento]], aparte en [[Galegio]] (hispana regiono). Priscilianismo eble estis influita de gnostikaj majstroj alvenintaj el Egiptio. La precipaj instruaĵoj estis: # rigida asketismo; # gnostika dualismo; # modalismo en la triunua kampo (aŭ rilate al la la tri diaj personoj estas nur tri malsamaj aspektoj de la unika persona Dio # docetismo en kristologio (aŭ rifuzo de la karneco de Jesuo); # sociala depostulo; # kredo en la [[astrologio]] (kiu estis, eble, la motivo de lia [[mortkondamno]]). == Vidu ankaŭ == *[[Arianismo]] *[[Herezo]] *[[Gnostikismo]] *[[Donatismo]] *[[Markiono]] *[[Cerinto]] == Notoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://www.eresie.it/ Eresie.it] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070429063521/http://www.eresie.it/ |date=2007-04-29 }} *[http://books.google.it/books?id=4H2Xn37gh98C&pg=PA153&lpg=PA153&dq=%22eresie+dei+primi+secoli%22&source=web&ots=wtI1l-SAvJ&sig=ExioEKkDQkuv0VIk82itqsjeEK8&hl=it Battista Mondin, ''Gesù Cristo salvatore dell'uomo'', Studio Domenicano ed., 1993] * [http://www.parrocchieportosantostefano.it/Catechesi/Corso%20di%20Cristologia.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304142048/http://www.parrocchieportosantostefano.it/Catechesi/Corso%20di%20Cristologia.pdf |date=2016-03-04 }} itallingva kurso pri Kristologio * [http://it.cathopedia.org/wiki/Eresie_dei_primi_secoli] Itallingva listo de herezoj de la unuaj kristanaj jarcentoj. Cathopedia, katolika reta enciklopedio. [[Kategorio:Herezo]] [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Kristologio]] rpb51uxho093m58w3v5jh867ebugq5b 0 450003 9419760 9389712 2026-07-03T20:51:18Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ŝablono 9419760 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Provenco-Alpoj-Bordo Lazura}} | departemento = {{Var}} | arondismento = [[arondismento Draguignan|Draguignan]] | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-83 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = Dôme et clochetons de la basilique de St-Raphaël (2019).JPG | bildo-priskribo = | sen banderolo = jes }} '''Saint-Raphaël''' - jen [[france]], [[okcitane]] resp. [[langvedoke]] ''Sant Rafèu'' - estas [[urbo]] de suda [[Francio]], en la mediteranea geografia regiono [[Bordo Lazura]]. Ĝi situas en la [[regionoj de Francio|administra regionego]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] kaj la [[francaj departementoj|departemento]] [[Var (departemento)|Var]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Draguignan|Draguignan]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <gallery mode="packed"> Eglise de Saint-Raphaël.JPG|[[baziliko]] ''Notre Dame de la Victoire'' Eglise face ouest.jpg|la kirko [[sankta Rafaelo]] Saint_Raphael_Tour_2.jpg|mezepoka gardoturo Saint_Raphael_Gare_routiere.jpg|la en 2010 inaŭgurita busa stacidomo </gallery> == Loĝlokoj, vilaĝetoj kaj eksteraj areoj == Saint-Raphaël estas vasta municipo konsistanta el pluraj vilaĝetoj - kelkaj el kiuj estas mem subdividitaj en apartajn kvartalojn - distribuitaj tra la teritorio de okcidento al oriento. Tial, la "urbo" mem de ''Saint-Raphaël'' konsistas el la urbocentro, la altebenaĵo ''Notre-Dame, Le Peyron'' kaj la nova distrikto ''Santa-Lucia''. Situantaj sur la altaĵoj ene de la Esterel-montarmasivo estas ''Valescure'' (hejmo de la golfejoj), ''Vaulongue, Peire Sarade, L'Aspé'' kaj ''Les Veyssières''. Oriente, laŭlonge de la marbordo, kuŝas la malgranda marborda feriejo ''Boulouris-sur-Mer'' - dividita en ''Les Plaines, Esterel Plage, La Péguière'' kaj ''Aiguebonne''. Sekve venas ''Le Dramont'' kun samnoma [[kabo]] ''Cap Dramont'' kaj - tute aparte - la feria vilaĝo ''Cap Esterel''. Daŭrigante orienten direkte al la departemento [[Marbordaj Alpoj]], la marborda vojo ''«Corniche d'Or»'' pasas tra ''Agay'' (ampleksante la plaĝan areon kaj ''Le Castellas''), poste ''Anthéor'' (inkluzive de ''La Baumette'' kaj la plaĝa areo), kaj fine ''Le Trayas'', situanta jam rande de la departemento Var. <gallery mode="packed"> Cap l'Esterel.JPG|{{centre|kabo kaj montmasivo ''Esterel''}} Dramont8.jpg|{{centre|''Le Dramont''}} Rade d'Agay (4).jpg|{{centre|''Agay''}} Le TrayasEsterelFrance.jpg|{{centre|''Le Trayas''}} </gallery> == Partneraj urboj == * {{Flago|Armenio}} [[Ĝermuk]] en [[Armenio]] * {{Flago|Belgio}} [[Gento (urbo)|Gento]] en [[Flandrio]], [[Belgio]] * {{Flago|Germanio}} [[St. Georgen im Schwarzwald]] en [[Germanio]] * {{Flago|Israelo}} [[Tiberiado]] (טבריה ''Tverja'') en [[Israelo]] {{Marko sur bildo komenco|bildo=Provence-Alpes-Cotes d'Azur region location map.svg|larĝo=400|floso=left}} {{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.2|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Altaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Altaj Alpoj</small></span></div>]]}}''' {{Marko sur bildo|x=0.78|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Marbordaj Alpoj|<span style="color:#997700;"><small>Marbordaj<br />Alpoj</small></span></div>]]}}''' {{Marko sur bildo|x=0.5|y=0.38|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Alpoj de Alta Provenco|<span style="color:#997700;"><small>Alpoj de<br />Alta Provenco</small></span></div>]]}}''' {{Marko sur bildo|x=0.6|y=0.65|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Var (departemento)|<span style="color:#006633;"><small>Var</small></span></div>]]}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">'''''[[Vaucluse|<span style="color:#997700;"><small>Vaucluse</small></span></div>]]}}''''' {{Marko sur bildo|x=0.25|y=0.6|skalo=400|teksto=<div class="center">'''[[Bouches-du-Rhône|<span style="color:#997700;"><small>Riverbuŝoj<br />de Rodano</small></span></div>]]}}''' {{Marko sur bildo fino}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Var]] * [[Agay (stacidomo)]] * [[Anthéor-Cap-Roux (stacidomo)]] * [[Boulouris-sur-Mer (stacidomo)]] * [[Le Dramont (stacidomo)]] * [[Le Trayas (stacidomo)]] * [[Saint-Raphaël-Valescure (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) * [http://www.saint-raphael.com turismaj informoj] ({{fr}} <small>kaj</small> {{en}}) * [http://www.provenceweb.fr/e/var/straph/straph.htm pliaj turismaj informoj en la retejo ''provenceweb.fr''] ({{fr}}) {{Ĝermo|Francio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Saint-Raphael}} [[Kategorio:Saint-Raphaël| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Var]] fwl2bopnci36ghzi3h9fylravjsbjxv 9419762 9419760 2026-07-03T20:53:14Z Stefangrotz 91903 forigis rompitan mapon 9419762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Provenco-Alpoj-Bordo Lazura}} | departemento = {{Var}} | arondismento = [[arondismento Draguignan|Draguignan]] | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-83 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = Dôme et clochetons de la basilique de St-Raphaël (2019).JPG | bildo-priskribo = | sen banderolo = jes }} '''Saint-Raphaël''' - jen [[france]], [[okcitane]] resp. [[langvedoke]] ''Sant Rafèu'' - estas [[urbo]] de suda [[Francio]], en la mediteranea geografia regiono [[Bordo Lazura]]. Ĝi situas en la [[regionoj de Francio|administra regionego]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] kaj la [[francaj departementoj|departemento]] [[Var (departemento)|Var]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Draguignan|Draguignan]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <gallery mode="packed"> Eglise de Saint-Raphaël.JPG|[[baziliko]] ''Notre Dame de la Victoire'' Eglise face ouest.jpg|la kirko [[sankta Rafaelo]] Saint_Raphael_Tour_2.jpg|mezepoka gardoturo Saint_Raphael_Gare_routiere.jpg|la en 2010 inaŭgurita busa stacidomo </gallery> == Loĝlokoj, vilaĝetoj kaj eksteraj areoj == Saint-Raphaël estas vasta municipo konsistanta el pluraj vilaĝetoj - kelkaj el kiuj estas mem subdividitaj en apartajn kvartalojn - distribuitaj tra la teritorio de okcidento al oriento. Tial, la "urbo" mem de ''Saint-Raphaël'' konsistas el la urbocentro, la altebenaĵo ''Notre-Dame, Le Peyron'' kaj la nova distrikto ''Santa-Lucia''. Situantaj sur la altaĵoj ene de la Esterel-montarmasivo estas ''Valescure'' (hejmo de la golfejoj), ''Vaulongue, Peire Sarade, L'Aspé'' kaj ''Les Veyssières''. Oriente, laŭlonge de la marbordo, kuŝas la malgranda marborda feriejo ''Boulouris-sur-Mer'' - dividita en ''Les Plaines, Esterel Plage, La Péguière'' kaj ''Aiguebonne''. Sekve venas ''Le Dramont'' kun samnoma [[kabo]] ''Cap Dramont'' kaj - tute aparte - la feria vilaĝo ''Cap Esterel''. Daŭrigante orienten direkte al la departemento [[Marbordaj Alpoj]], la marborda vojo ''«Corniche d'Or»'' pasas tra ''Agay'' (ampleksante la plaĝan areon kaj ''Le Castellas''), poste ''Anthéor'' (inkluzive de ''La Baumette'' kaj la plaĝa areo), kaj fine ''Le Trayas'', situanta jam rande de la departemento Var. <gallery mode="packed"> Cap l'Esterel.JPG|{{centre|kabo kaj montmasivo ''Esterel''}} Dramont8.jpg|{{centre|''Le Dramont''}} Rade d'Agay (4).jpg|{{centre|''Agay''}} Le TrayasEsterelFrance.jpg|{{centre|''Le Trayas''}} </gallery> == Partneraj urboj == * {{Flago|Armenio}} [[Ĝermuk]] en [[Armenio]] * {{Flago|Belgio}} [[Gento (urbo)|Gento]] en [[Flandrio]], [[Belgio]] * {{Flago|Germanio}} [[St. Georgen im Schwarzwald]] en [[Germanio]] * {{Flago|Israelo}} [[Tiberiado]] (טבריה ''Tverja'') en [[Israelo]] == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Var]] * [[Agay (stacidomo)]] * [[Anthéor-Cap-Roux (stacidomo)]] * [[Boulouris-sur-Mer (stacidomo)]] * [[Le Dramont (stacidomo)]] * [[Le Trayas (stacidomo)]] * [[Saint-Raphaël-Valescure (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) * [http://www.saint-raphael.com turismaj informoj] ({{fr}} <small>kaj</small> {{en}}) * [http://www.provenceweb.fr/e/var/straph/straph.htm pliaj turismaj informoj en la retejo ''provenceweb.fr''] ({{fr}}) {{Ĝermo|Francio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Saint-Raphael}} [[Kategorio:Saint-Raphaël| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Var]] n7frq6wt40dct9l4mo6l5nx0sgi52wu 0 451048 9419746 9414178 2026-07-03T20:42:55Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj 9419746 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-MD |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapo lokumilo = apud Vaŝingtono |zomo = 12 }} La '''Usona Manĝaĵa kaj Droga Administracio''' ({{lang-en|Food and Drug Administration}} '''FDA, USFDA''') estas federacia plenuma administracio de la Usona Departamento de Sano kaj Humanaj Servoj, kiu zorgas pri protektado kaj helpado al la publika sano pere de la regulado kaj kontrolado de la manĝosekureco, komercado de [[tabako]], dietaj suplementoj, [[kuracilo]]j, [[vakcino]]j, biofarmacio, [[sango]]transfuzo, medicinaj iloj, [[Elektromagneta ondo|elektromagneta radiado]] kaj [[Veterinara medicino|veterinaraj produktoj]]. La FDA havas sidejon ĉe White Oak, [[Marilando]].<ref name="White Oak">{{Cite web|url=http://www.fda.gov/AboutFDA/WorkingatFDA/BuildingsandFacilities/WhiteOakCampusInformation/default.htm|title=White Oak Campus Information|work=[http://www.fda.gov/AboutFDA/default.htm About FDA]|publisher=U.S. Food and Drug Administration|date=9a de Februaro, 2011|accessdate=11a de Aŭgusto, 2011}}</ref> La agentejo havas ankaŭ 223 kampoficejojn kaj 13 [[Laboratorio|laboratoriojn]] tra la 50 [[usonaj subŝtatoj]], la [[Usonaj Virgulininsuloj]], kaj [[Portoriko]].<ref name=train>{{Cite web|url=http://www.fda.gov/downloads/Training/ClinicalInvestigatorTrainingCourse/UCM283299.pdf|title=FDA Overview|format=PDF|accessdate=30a de Aŭgusto, 2012|publisher=USFDA}}</ref> En 2008, la FDA ekmalfermis oficejojn en eksterlandaj landoj, kiaj [[Ĉinio]], [[Barato]], [[Kostariko]], [[Ĉilio]], [[Belgio]], kaj [[Britio]].<ref>{{Cite web|url=http://test.fda.gov/ForConsumers/ConsumerUpdates/ucm185769.htm|title=FDA's International Posts: Improving the Safety of Imported Food and Medical Products|accessdate=10a de Aprilo, 2010|publisher=USFDA|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2013-09-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100810183402/http://test.fda.gov/ForConsumers/ConsumerUpdates/ucm185769.htm|arkivdato=2010-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100810183402/http://test.fda.gov/ForConsumers/ConsumerUpdates/ucm185769.htm|archivedate=2010-08-10}} {{Citaĵo el la reto |url=http://test.fda.gov/ForConsumers/ConsumerUpdates/ucm185769.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100810183402/http://test.fda.gov/ForConsumers/ConsumerUpdates/ucm185769.htm |arkivdato=2010-08-10 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Givel, Michael (December 2005). "Philip Morris' FDA Gambit: Good for Public Health?" ''Journal of Public Health Policy'' (26): pp.&nbsp;450–468 * Henninger, Daniel (2002). "Drug Lag". In David R. Henderson (ed.). Concise Encyclopedia of Economics (1st ed.). Library of Economics and Liberty. OCLC 317650570, 50016270 kaj 163149563 * Hilts, Philip J. (2003). ''Protecting America's Health: The FDA, Business, and One Hundred Years of Regulation.'' New York: Alfred E. Knopf. ISBN 0-375-40466-X * Madden, Bartley (2010) ''Free To Choose Medicine: How Faster Access to New Drugs Would Save Countless Lives and End Needless Suffering'' [[Ĉikago]]: The Heartland Institute. ISBN 978-1-934791-32-5 * Moore, Thomas J. (1998). ''Prescription for Disaster: The Hidden Dangers in Your Medicine Cabinet.'' [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]] . ISBN 0-684-82998-3 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fda.gov/ Oficiala retejo de FDA] * [http://www.fda.gov/downloads/AboutFDA/CentersOffices/OrganizationCharts/UCM291886.pdf FDA Organizational Hierarchy Chart] laŭ PDF formato * [http://xml.fido.gov/stratml/carmel/FDAwStyle.xml Strategia Plano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130225130615/http://xml.fido.gov/stratml/carmel/FDAwStyle.xml |date=2013-02-25 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Registaro de Usono]] [[Kategorio:Sanservo en Usono]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1927]] ce5rnvklvwrk81zd6sbu66zikzhjtwj 0 471411 9419834 8571805 2026-07-03T22:49:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419834 wikitext text/x-wiki La '''Kredenburg''', ankaŭ nomata ''Schlössel'' (esperante: „kasteleto“), estas ne plu ekzistanta [[akvoburgo]]<ref>[http://binsy.homeip.net/bdb/bdb.nsf/2f144798c8b586e9c1256ff5003b1102/0e622982dddb6e15412570ee0033c55c?OpenDocument&ExpandSection=1 Kredenburg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140202100941/http://binsy.homeip.net/bdb/bdb.nsf/2f144798c8b586e9c1256ff5003b1102/0e622982dddb6e15412570ee0033c55c?OpenDocument&ExpandSection=1 |date=2014-02-02 }} bei ''binsy.homeip.net''</ref> en alteco de 202 m ĉe [[Maikammer]]-Alsterweiler en la [[distrikto Südliche Weinstraße]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. La burgo estis menciita unuafoje en 1318 kaj post la detruo dum la [[Germana Kamparana Milito]] en 1525 ĝi estis rekonstruita en 1548. Posedantoj de la burgo estis la senjoroj de Oberstein-Kredenburg kaj la episkopoj de Speyer. La burgo estis rektangula kaj 26 oble 30 m granda.<ref>[http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=30&t=rp&id=1237 Kredenburg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140219150614/http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=30&t=rp&id=1237 |date=2014-02-19 }} bei ''alleburgen.de''</ref> == Literaturo == * [[Jürgen Keddigkeit]], Ulrich Burkhart, [[Rolf Übel]]: ''Pfälzisches Burgenlexikon, Band 3: I-N''. Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde Kaiserslautern, Kaiserslautern 2005, ISBN 3-927754-54-4, S. 222–230. == Referencoj == {{Referencoj|2}} [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] hl1tqbztc2u7wg5697dvb6391ne60oi 0 471541 9419874 8401701 2026-07-04T02:26:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419874 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} [[Dosiero:Kouang-tchéou-wan..jpg|eta|Poŝta kaj Telegrafa konstruaĵo ĉe Po Teou, Kuangĉuŭano.]] [[Dosiero:Kwangchowan militia.jpg|eta|Kolonia militistaro kun francaj oficiroj.]] '''Kuangĉuŭano''', literumita ankaŭ kiel ''Guangzhouwan'', ''Kouang-Tchéou-Wan'', ''Kwangchowan'' aŭ ''Kwang-Chou-Wan'', signife "[[Kantono (Ĉinio)|Kantona]] Golfeto", estis malgranda enklavo ĉe la suda marbordo de Ĉinio cedita de la ĉina [[Dinastio Qing]] al Francio kiel cedita teritorio kaj administrita kiel pliaĵo de la [[Franca Hindoĉinio]].<ref name="Gale 1970: 201">Gale 1970: 201</ref> Tiu teritorio ne espertis la rapidan kreskon en loĝantaro kiu okazis en aliaj partoj de marborda Ĉinio, kaj iris el 189,000 en 1911<ref name="EB 1911: Kwangchow Bay">EB 1911: Kwangchow Bay</ref> al ĝuste nur 209,000 en 1935.<ref name="Priestly 1967: 441">Priestly 1967: 441</ref> Industrioj estis ĉefe ŝipado kaj karbominado. Japanio okupis la teritorion februare de 1943. Franccio por mallonge rekuperis ĝin en 1945 antaŭ ties reveno al Ĉinio en 1946,<ref name="Olson 1991: 349-350">Olson 1991: 349–350</ref> kiam ĝi rericevis sian originan nomon [[Ĝanczjan]]. La ĉefurbo de la teritorio estis Fort-Bayard, konata en kantona kiel Camkong. Ĝi estis poste latinigita en [[Hanyu Pinyin|pinjino]] kiel [[Ĝanczjan]] de la ĉina registaro en 1958. == Notoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * {{citation|year=1953|publisher=Funk and Wagnalls|last=Anslinger|first=H.J.|last2=Tompkins|first2=William F.|title=The Traffic in Narcotics|url=http://www.druglibrary.org/schaffer/people/anslinger/traffic/preface.htm|accessdate=2014-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211024062932/https://www.druglibrary.org/schaffer/people/anslinger/traffic/preface.htm|archivedate=2021-10-24}} * {{citation|title=Le régime des concessions étrangères en Chine|last=Escarra|first=Jean|year=1929|publisher=Académie de droit international}} * {{citation|contribution=International Relations: The Twentieth Century|title=China|last=Gale|first=Esson M.|pages=200–221|publisher=Ayer Publishing|year=1970|isbn=0-8369-1987-4}} * A. Choveaux, "Situation économique du territoire de Kouang-Tchéou-Wan en 1923". ''Annales de Géographie'', Volume 34, Nr. 187, pp.&nbsp;74–77, 1925. * {{citation|last=Handel|first=Michael|title=Intelligence and Military Operations|year=1990|publisher=Routledge|location=United Kingdom}} * {{citation|journal=Study and preservation of Chinese modern architecture series|volume=1|title=湛江维多尔天主教堂考察 (Research on the Victor Catholic Church of Zhanjiang)|year=2001|publisher=Tsinghua University|last=Li|first=Chuanyi|coauthors=Ou, Jie|url=http://www.arch.tsinghua.edu.cn/cscmah/congshu-1.htm|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-02-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141021191949/http://www.arch.tsinghua.edu.cn/cscmah/congshu-1.htm|arkivdato=2014-10-21|accessdate=2014-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141021191949/http://www.arch.tsinghua.edu.cn/cscmah/congshu-1.htm|archivedate=2014-10-21}} * {{citation|last=Luong|first=Hy Van|title=Revolution in the Village: tradition and transformation in North Vietnam, 1925–1988|publisher=University of Hawaii Press|location=Hawaii|year=1992}} * {{citation|editor-last=Olson|editor-first=James S.|title=Historical Dictionary of European Imperialism|publisher=Greenwood Press|location=Westport, Connecticut|year=1991}} * {{citation|title=France Overseas: Study of Modern Imperialism|last=Priestly|first=Herbert Ingram|year=1967|publisher=Routledge|location=United Kingdom}} * {{citation|last=Xu|first=Guangqiu|title=War Wings: The United States and Chinese Military Aviation, 1929–1949|year=2001|publisher=Greenwood Press|isbn=0-313-32004-7}} * {{citation|last=Yu|first=Patrick Shuk-Siu|title=A Seventh Child and the Law|year=2000|publisher=Hong Kong University Press|location=Hong Kong}} * {{citation|url=http://www.lepapiercolonial.com/home.php?cat=310|title=lettres > par pays > Chine > Kouang-Tcheou-Wan|publisher=Le Papier Colonial: la France d'outre-mer et ses anciennes colonies|accessdate=2007-01-01}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Includes images of letters sent to and from the territory. * {{1911}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.worldstatesmen.org/China_Foreign_colonies.html#Kwangchowan WorldStatesmen - China] * [http://www.indochine-souvenir.com/cartes/fortbayard.jpg Mapo de Franca Kuangĉuŭano ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120402033549/http://www.indochine-souvenir.com/cartes/fortbayard.jpg |date=2012-04-02 }} * [http://blog.voyagesmillebornes.com/public/cambodge/carte_indochine_1947_blog.jpg Mapo de Franca Hindoĉinio kaj Kuangĉuŭano ] * [http://md.bidoir.free.fr/indochine2.jpg Ali mapo pri Kuangĉuŭano kaj Hindoĉinio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111005185836/http://md.bidoir.free.fr/indochine2.jpg |date=2011-10-05 }} * [http://belleindochine.free.fr/images/Plan/1909/KouangTcheouWang.JPG Mapo de Kuangĉuŭano] * [http://emsique.blogspot.fr/2013/04/french-colonial-zhanjiang.html "French Colonial Zhanjiang"] {{Koord|21|10|38.2|N|110|25|4.76|E|display=title|region:CN}} [[Kategorio:Historio de Ĉinio]] [[Kategorio:Francaj kolonioj]] i1l3qhlqxeqi2wpn1ojolcu1yzgd4bk 0 481863 9419981 9055681 2026-07-04T06:46:53Z Sj1mor 12103 9419981 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Klementinujo |koloro = lightgreen |dosiero = Clementines 2006 tap.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Klementino]]j |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Sapindaloj]] ''Sapindales'' |familio = [[Rutacoj]] ''Rutaceae'' |genro = [[Citruso]] ''Citrus'' |specio = '''''C. clementina''''' |dunomo = ''Citrus clementina'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Klementino''' (''Citrus × clementina'') estas grupo de [[hibrido]]j el la genro [[Citruso]] (''Citrus''). Klementino estas hibrido inter [[mandarino]] (''Citrus reticulata'') kaj [[oranĝo (frukto)|oranĝo]] (''[[Citrus sinensis]]''). La arbo povas atingi ĉ. kvar ĝis ses m. La klementinoj ekestis en la [[mediteranea regiono]]. Similaj grupoj de kulturvarioj venas ankaŭ el orienta [[Azio]]. Ili havas la nomon [[Sacumo (frukto)|sacumo]]. == Priskribo == Klementinoj kreskas kiel malgranda, ĉiamverda arbo kun rondeca kaj larĝa krono. La branĉoj estas relative maldikaj kaj havas malmultajn dornojn. La folioj estas lancetaj kaj diversgrandaj. La plantoj estas relative tolareblaj kontraŭ malvarmeco, ankaŭ la fruktoj ne bezonas altajn temoeraturojn por maturiĝi. La plantoj de Klementino tre similas al manderino. Klementinoj estas rikoltataj de novembro ĝis januaro. La fruktoj estas rondaj. La ekstera ŝelo de la frukto ([[eksokarpo]]) estas oranĝkolora kaj brila kun multaj oleoglandoj, kiuj aperas kiel etaj truoj en la surfaco. La ŝelo de la frukto kun la blanka histo ([[mezokarpo]]) gluas ĉe la interno de la frukto. La interno konsustas el ok ĝis dekdu segmentojn. la centra akso estas ofte kava. La segmentoj estas plenaj de oranĝkolora fruktkarno. Depende de la kulturvario kaj ĉu okazis fremdpolonigado kreskas semoj. Ili estas interne verdaj kaj nur havas unu embrion. == Sistematiko == La Klementino havas sian nomon de la [[trapistoj|trapista]] monaĥo frato Clément (Vincent Rodier 1829–1904), kiu gvidias la hortikulturejon de la orfejo de [[Misserghin]] (apud [[Oran]], tiam franca [[Alĝerio]]). li malkovris kaj priskribis unue la frukton. Eble ĝi estas pli frue jam konata en Ĉinio. Kiel scienca nomo oni trovis ofte ''Citrus clementina'' aŭ ''Citrus reticulata'' ‚Clementine‘. Ĉar estas kruciĝo de [[specio]] mandarino kaj oranĝo kaj [[pampelmuso]] <ref>E. Nicolosi et al. (2004): ''Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers''. Theoretical and Applied Genetics 100(8):1155-1166.</ref> ĝi nomiĝu ''Citrus × aurantium Klemenino-grupo“. == Disvastigo == Klementino, [[Sacumo (frukto)|sacumo]] (''Citrus × aurantium'') kaj [[fortunelo]] (''Fortunella margarita'') estas malvarmotolereblaj [[citruso]]j. Tiu tolerebleco kaŭzis, ke en [[Florido]] post jaroj kun frosto la tradicia kultivado de oranĝoj estis anstataŭigitaj de klementinoj. La tolerebleco kontraŭ malvarmo ankaŭ estas la kialo, ke la planto estas la ununura ekonomie grava citruskulturo en Francio. La klementino estas kultivata en [[Sudeŭropo]], [[magrebo]] kaj [[Florido]] . == Literaturo == * Michel Courboulex: ''Les Agrumes. Oranges, citrons, pamplemousse, kumquats''. Paris 1997, (Editions rustica), ISBN 2-84038-183-4. * W. Reuther, H. J. Webber, L. D. Batchelor (Hrsg.) (1967): ''The Citrus Industry''. Bd 1&2. University of California. * [Digitalisat http://lib.ucr.edu/agnic/webber/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040604204203/http://lib.ucr.edu/agnic/webber/ |date=2004-06-04 }}] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=klementin}} * [http://zitrusgarten.com/DT/arten_clementina.php Übersicht über verschiedene Clementinen-Arten] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140522104641/http://zitrusgarten.com/DT/arten_clementina.php |date=2014-05-22 }} * [{{GRIN|TaxonNr=314344|WissName=Citrus clementina|Linktext=nein}} Eintrag bei ''GRIN Taxonomy for Plants''] (engl.) * [http://www.fruitlife.de/inside.php?in=encyclopedia/mandarine-de.htm Beschreibung der Clementine bei fruitlife.de] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj]] [[Kategorio:Citruso]] 61zmm97tprvpb3k3ksdxyz0hyo6ox08 0 482316 9419878 8293351 2026-07-04T02:56:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419878 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:The dong leaf.jpg|eta|Frinio kun folioj]] '''Kukofrinio''' aŭ '''Kuka frinio''' (''Phrynium placentarium'', sinonimoj: ''Phyllodes placentaria Lour.'', 1790; ''Phrynium parviflorum Roxb.'', 1832 ; ''P. capitatum Willd.'', 1797; ''P. sinicum Miq.'' 1861 ''Stachyphrynium placentarium'' (Lour.) Clausager & Borchs, 2003.) estas planto specio de familio de [[Marantacoj]]. Ĝi estas konata en la [[ĉina]] kiel '''尖苞柊叶'''(pinjino: Jiān bāo zhōng yè)<ref> http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200028499 </ref>, en la [[vjetnama]] kiel '''lá dong''' (laŭvorte ''dong folio''), '''dong gói bánh''' (''dong por paki kukon''), '''dong rừng''' (''arbara dong'') aŭ '''dong lá''' (''folia dong'') == Priskribo == Plantoj estas 1 - 2 m altaj. Baza [[folio]] 1 (aŭ 2); foliingo 3 - 50 cm, tigo-folio 1; foliingo 3 - 5 cm; petiolo 7.5 - 60 cm, kuseno 2 - 7 cm; folioklingo ovala ĝis elipsa, 25 - 55 × (5.5 - -) 8 - 20 cm, maldike ledecaj, glataj, bazo rondeta kun akuta centro, apeksa akuminato. Infloresko sesila, kunmetite de 4 aŭ 5 aŭ pli da spiketoj, globecaj, 3 - 8 cm en diametro; brakteoj superplenaj, longformaj, 2 - 2.5 cm, apekso kun spinodorsagaco. Floroj po 2 por brakteo, blankaj ĝis flavecaj. [[Sepalo]]j liniaj, ĉirkaŭ 5 mm. Koroltubo ĉirkaŭ 8 mm; loboj elipsaj, ĉirkaŭ 5 × 2 mm. Eksteraj staminodoj obovataj, ĉirkaŭ 5 mm. Ovario glata aŭ vila ĉe la ekstrema fino. Fruktoj longformaj, ĉirkaŭ 1.2 cm; eksokarpo maldika. Semo 1, elipsoida, ĉirkaŭ 1 cm; arilo ruĝa. Florado februaro-majo. Fruktado aŭgusto – novembro. == Etimologio kaj distribuo == ''Phrynium'' estas planta genro indiĝena el [[Ĉinio]], [[Barato]], [[Sudorienta Azio]], [[Nova Gvineo]] kaj [[Melanezio]]. Ĝi havas ĉirkaŭ 20-30 speciojn. La specio ''Phrinium placentarium'' kreskas en malsekaj ombritaj lokoj en arbaroj, ofte en valoj laŭ riveretoj; proksime de [[marnivelo]] ĝis 1500 m. Troviĝas en Ĉinio ([[Gŭangdongo]], [[Guanĝi]], [[Gujĝoŭo]], [[Hajnano]], Sudorienta [[Xizang]], Suda [[Junano]]), [[Butano]], Barato, [[Indonezio]], [[Mjanmao]], [[Filipinoj]], [[Tajlando]] kaj [[Vjetnamio]]. La vorto ''placentarium'' signifas ''plata kuko''. <ref>(http://www.archives.nd.edu/cgi-bin/wordz.pl?keyword=placentarium {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140527213207/http://www.archives.nd.edu/cgi-bin/wordz.pl?keyword=placentarium |date=2014-05-27 }}</ref><br /> == Kultivado kaj merkato == Kukofrinio estas kutime rikoltita el la arbaro. Tamen, en vilaĝo Tràng Cát, 30 km for de [[Hanojo]], ĝi estas tradicie kultivata por respondi al la demando de la merkato,<ref> http://vietnamnet.vn/vn/kinh-te/159194/trang-cat---thon-la-dong-lon-nhat-ha-noi.html </ref> ĉefe okaze de la finjaraj festoj. Ĝi estas ankaŭ eksportita aviadile al kelkaj eŭropaj landoj, kiel [[Francio]], kie loĝas multnombra vjetnama komunumo.<br /> == Uzo == La folioj estas uzataj por pakado de rizkukoj kiel [[banĉuno]] (speciala gluriza kuko). Envolvitaj en kukfriniaj folioj, la kuko havas post bolado specialan agrablan aromon kaj belan verdan koloron. Kukfriniaj folioj estas ankaŭ uzataj por prepari [[vinagro]]n per macerado en 30 % da [[alkoholo]] aŭ sukera solvaĵo. Laŭ popola sperto, junaj folioj estas uzataj kiel antidoto, malebriigilo. Dozo: trinkaĵo eltirita de 100 - 200 g da junaj folioj <ref> http://www.thaythuoccuaban.com/vithuoc/ladong.htm </ref> <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lrc-hueuni.edu.vn/dongy/show_target.plx?url=%2Fthuocdongy%2FD%2FDongRung.htm&key=&char=D |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140527231623/http://www.lrc-hueuni.edu.vn/dongy/show_target.plx?url=%2Fthuocdongy%2FD%2FDongRung.htm&key=&char=D |arkivdato=2014-05-27 }}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Marantacoj]] [[Kategorio:Flaŭro de Sudorienta Azio]] 10iq8cdk7n6f4hoopenkh8ln143gy1g 0 482937 9419984 9295821 2026-07-04T06:47:31Z Sj1mor 12103 9419984 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = pepino |dosiero = Solanum muricatum 2012-08-07 16-07-45.JPG |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2=plantoj |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] '' Magnoliopsida'' |ordo = ''[[Solanales]]'' |familio = [[Solanacoj]] (Solanaceae ) |genro = ''[[Solanum]] '' |dunomo = Solanum muricatum |dunomo aŭtoritato = [[William Aiton|Aiton]] |komunejo = Solanum muricatum }} [[Dosiero:Solanum muricatum Flower2.jpg|eta|maldekstre|floraro de pepino]] [[Dosiero:Solanum muricatum Flower and Fruit.jpg|eta|maldekstre|[[habituso]] de planto kun fruktburĝonoj]] [[Dosiero:Pepino 3.jpg|eta|maldekstre|frukto de pepino, tranĉita]] '''''Solanum muricatum''''' aŭ '''pepino''' (espane: {{lang|es|''pepino dulce, pepino melón, pera melón, pepino de fruta, melón de árbol''}}) estas plantspecio el la familio [[Solanacoj]] (Solanaceae). Ĝia origino estas [[Sudameriko]]. Ĝi estas kultivataj en [[Kolumbio]], [[Peruo]], [[Ĉilio]], [[Kalifornio]], [[Florido]], [[Svislando]] kaj suda [[Hispanio]]. == Priskribo == Pepino estas herbeca, ĉ. 1 m alta, multe disbranĉita plurjara planto. La helverdaj folioj estas oblongeovalaj simplaj ĝis iompinataj. La folioj estas maldense haraj. La planto estas nur iomete frostrezista, sed supervivas mallongdaŭran froston.<ref name="CRFG1996"/> La [[petalo]]j estas lilaj-blankaj aŭ violkoloraj-ruĝaj. La koloro de la floroj dependas de la kultivaro kaj la temperaturo. Se la temperaturo estas super 27&nbsp;°C la floro estas blanka, la koloro ŝanĝas ĉe pli malalta temperaturoj de 10 ĝis 20&nbsp;°C al ĝis malhelblua – violkolora .<ref name="Kita1989">N. Kita et al.: ''Physiological and ecological studies on pepino, Solanum muricatum Ait.'' In: ''Bulletin Kanagawa Horticultural Experiment Station'', Band 39, 1989, S. 21–35.</ref> La [[stameno]]j estas malpli longaj ol la petaloj, la [[antero]]j estas flavaj. La [[stigmo]] estas iomete pli granda ol la stamenoj.<ref name="neglected">J.E. Hernándo Bermejo, J. León (Editoren): ''Neglected crops: 1492 from a different perspective'' in: Plant Production an Protection Series No. 26. FAO, Rom, Italy, S. 181-191, 1994. ([http://www.fao.org/docrep/t0646e/T0646E00.HTM Online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181106132601/http://www.fao.org/docrep/t0646e/T0646E00.HTM |date=2018-11-06 }}) ISBN 92-5-103217-3</ref> La fekundigado okazas per mem- aŭ fremdpolenigado. Depende de la deveno kaj bredada linioj la planto kreas pli aŭ malpli [[Partenokarpio|partenokarpajn]] fruktojn.<ref name="Kowalczyk">K. Kowalczyk: ''The kind of pollination and ability to parthenocarpy of pepino (Solanum muricatum Ait.).'' In: ''Folia Horticulturae'', Band 20, Nummer 1, 2008, S. 23-29.</ref> La fruktoj estas beroj kun unu aŭ deu kameroj.<ref name="Vogel1996">G. Vogel: ''Handbuch des speziellen Gemüsebaus - Pepino'', 1996, ISBN 3-8001-5285-1. S. 927–932.</ref> La plej multaj ovoformaj fruktoj fariĝas 10 ĝis 20&nbsp;cm granaj kaj 150 ĝis 400 g pezaj. La maldika ŝelofariĝas de verda ĝis flavece kun violkoloraj strioj. La fruktkarno estas flavece oranĝkolora ĝis orflava. Ĝi entenas du kavojn kaj malmultajn semojn. La fruktoj bezonas de la ekfloro ĝis maturiĝo 80 ĝis 105 tagojn.<ref name="Kowalczyk"/> == Deveno kaj Historio == Pepino estas indiĝena en la [[andoj]], kie ĝi jam de longe estis kultivata. En norda Peruo oni trovis indikoj, ke la planto jam estis uzata dum la [[mohĉeoj|moĉea]] kaj [[solenara]] kulturoj de 600 ĝis 800 a.K.. Oni trovis ceramikajn skulptaĵojn kun pepinoj en tomboj.<ref name="Hermann1988">M. Hermann: ''Beiträge zur Ökologie der Frucht- und Ertragsbildung von Solanum muricatum Ait.'' Disertaĵo, TU Berlin, Nr 186. 1988. ([http://books.google.com.my/books?id=Zjq6tT837DkC&printsec=frontcover&dq=editions:OCLC153324167&source=gbs_book_other_versions full pdf online])</ref> Sovaĝa formo de la specio ne estas konata. Ankaŭ intensaj esploroj ne trovis la precizan devenlokon.Oni supozas, ke unu el jenaj specioj ''[[Solanum caripense]]'', ''[[Solanum tabanoense]]'' aŭ ''[[Solanum basendopogon]]'' estas prauloj de pepino. Diversaj molekularaj esploroj montris, ke ''Solanum basendopogon'' estas pli malproksime parenca ol la du aliaj specioj. Probable tiu specio estas la rekta pratipo de pepino. 85 % de la esploritaj sudamerikaj ekzempleroj montris pli proksiman parencecon al ''Solanum caripense'', dum la resto estas pli parenca al „Solanum tabanoense''. La solvo povas esti aŭ du diversaj originoj aŭ [[hibrido|hibridigo]].<ref name="Heiser99">C. Heiser und G. Anderson: ''"New" solanums''. In: J. Janick (Editor) ''Perspectives on new crops and new uses''. ASHS Press, Alexandria, VA (USA). 1999. S. 379–384. ([http://www.hort.purdue.edu/newcrop/proceedings1999/v4-379.html online])</ref><ref>G.J. Anderson, R.K. Jansen und Y. Kim: ''The origin and relationships of the pepino, Solanum muricatum (Solanaceae): DNA restriction fragment evidence''. In: ''Economic Botany'', Band 50, Nummer 4, ISSN 0013-0001, 1996. S. 369–380.</ref> Krome la specioj ''Solanum perlongistylum'' kaj ''Solanum catilliflorum'' etas malproksime parencaj al pepino.<ref>G.J. Anderson et al.: ''Solanum perlongistylum and S. patilliflorum, New Endemic Peruvian Species of Solanum, Section Basarthrum, Are Close Relatives of the Domesticated Pepino, S. muricatum''. In: ''Novon: A Journal for Botanical Nomenclature'' Band 16, Nummer 2, 2006. S. 161–167.</ref> Ekster la Andoj pepino estis kultivataj unue en [[Novzelando]] kaj [[Aŭstralio]] poste en [[Usono]], [[Israelo]], [[Eŭropo]] kaj [[Japanio]].<ref name="Heiser99"/><ref name="Prono-Widayat2003"/> 1785 pepino venis al Francio kaj en 1882 ĝin estas varbata en Kalifornio kiel kulturplanto.<ref>H. Brücher: ''Tropische Nutzpflanzen: Ursprung, Evolution und Domestikation'' (Original-Titel: ''Commercial Tropical Plants: Origin, Evolution and Domestication''). Springer Verlag, Berlin, 1977.</ref> == Utiligado == === Kultivado kaj Rikolto === La multobligado okazas plej ofte per semoj. Pepinoj povas esti ankaŭ facile multobligata [[Vegetativa multobligado|vegetative]] per [[stikaĵo]]j. En Mezeŭropo pepino estas uzata por ornami domon kaj ĝardenon.<ref name="neglected"/><ref name="Vogel1992"/><ref name="Nemati2009"/> Plej bone taŭgas grundon kun pH de 6,5 ĝis 7,5. Ĝi estu humosa kaj tralsebla. Bonae drenita grundo gravas, ĉar la planto ne toleras [[hdromorfio|hidromorfan]] grundon.<ref name="CRFG1996"/><ref name="Tomaszewska2007">Z. Tomaszewska u. Z. Mazur: ''The Effect of two Multicomponent Fertilizers on Yielding and Content of Organic Compounds in Pepino (''Solanum muricatum'') fruit''. In: ''Sodininkyste ir Darzininkyste'', Band 26, Nummer 3, 2007.</ref>.<ref name="Nemati2009">S.H. Nemati et al.: ''Investigation of Some Effective Factors on Yield Traits of Pepino (Solanum muricatum) as a New Vegetable in Iran''. In: ''Pakistan Journal of Biological Sciences'', ISSN 1028-8880, 2009</ref> Profesia kultivado similas al tio de kukumoj, tomatoj, kapsikoj kaj melongenoj.<ref name="Vogel1992">G. Vogel: ''Gemüse-Biografien (6) - Pepino''. In: ''Gartenbaumagazin'', Nummer 12, 1992. S. 50-51.</ref> La taŭga plantdenseco en Nederlando ekzemple estas 2 plantoj je m².<ref name="Vogel1996"/><ref>K. Kowalczyk, J. Kobryń: ''Effect of Plant Training Method and Hormone Treatment of Pepino (Solanum muricatum Ait.) on The Fruit Yield.'' In: ''ISHS Acta Horticulturae'', Band 614: ''VI International Symposium on Protected Cultivation in Mild Winter Climate: Product and Process Innovation''. ISBN 978-90-6605-300-7, 2003</ref> La temperaturo en la vitrodomo ne estu sub 10&nbsp;°C kaj ne super 30&nbsp;°C ,ĉar alikaze kreiĝas nur malmultajn fruktojn.<ref name="Prohens2000"/><ref name="Konrad2005">P. Konrad et al.: ''Pepino - der poppige Exot aus dem Thurgau (Solanum muricatum)''. Projekt der Fachstelle für Gemüse- und Beerenbau, Arenenberg, Schweiz, 2005</ref> Tro da sterkado kun samtempe malalta aerhumideco kaj tro altaj temperaturoj donas malmultajn fruktojn.<ref name="Echim1991">T. Echim u. E. Milde: ''Pepino (Solanum muricatum) ein interessantes Gemüse. Versuche im deutschen Gartenbau'', LVG Kassel, 1991</ref>. Im professionellen <ref>G.W.H. Welles: ''Experiences With Growing and Consumer Appreciation of Pepino Fruits (Solanum muricatium) in The Netherlands''. In: ''ISHS Acta Horticulturae'', Band 318: ''II International Symposium on Specialty and Exotic Vegetable Crops'', 1992. S. 211-212.</ref><ref>K.G. Burge: ''Fruit set in the pepino (Solanum muricatum Ait.)'' In: ''Scientia horticulturae'', ISSN 0304-4238, Band 41, Nummer 1-2, 1989. S. 63-68.</ref> <sub>2</sub> <ref>K. Chen et al.: ''Effects of NaCl salinity and CO2 enrichment on pepino (Solanum muricatum Ait.): II. Leaf photosynthetic properties and gas exchange''. In: ''Scientia Horticulturae'', Band 81, Nummer 1, 1999. S. 43-56.</ref> Depende de la kulturvario kaj sezono la rikolto varias.<ref>K. Kowalczyk u. T. Zielony: ''Yield and quality of pepino (Solanum muricatum Ait.) fruits dependent on the clone and growing year''. In: ''Zeszyty Naukowe Akademii Rolniczej we Wroclawiu'', Band 515, Nummer 86, S. 279-287, ISSN 0137-1959, 2005</ref> En profesia kultivado en vitrodomo eblas rikolton de 12 ĝis 16 kg/m² .<ref name="Vogel1992"/> Ekster vitrodomo la rikolto nur estas maksimume 9 kg/m².<ref>M.J.J. Janssens, A. Mierowska, H. Hindorf und K. Chen: ''Field Adaptation of Pepino (Solanum muricatum) and Melon (Cucumis melo) in the Rhinland, Germany.'' In: ''ISHS Acta Horticulturae'', Band 531: ''II ISHS Conference on Fruit Production in the Tropics and Subtropics'', 2000. S. 73-76.</ref>.<ref name="Prohens2000">J. Prohens, J.J. Ruiz, F. Nuez: ''Growing Cycles for a new Crop, the Pepino, in the Spanish Mediterranean''. In: ''ISHS Acta Horticulturae'', Band 523: ''XXV International Horticultural Congress, Part 13: New and Specialized Crops and Products, Botanic Gardens and Human-Horticulture Relationship'', 2000. ISBN 978-90-6605-873-6.</ref><ref>J.V. Maroto et al.: Response of Pepino (Solanum muricatum Ait.) to ethephon applications''. In: ''ISHS Acta Horticulturae'', Band 412: ''I International Symposium on Solanacea for Fresh Market'', 1995. S. 313-320.</ref> === Malsanoj kaj damaĝbestoj === Plej ofte estas ''[[Alternaria]]'' spp., [[terpomskarabo]]j, [[folilaŭso]]j, [[foliminiga muŝo]], ''[[Phytophthora infestans]]''<ref>N.E. Adler et al.: ''The Andean fruit crop, pear melon (Solanum muricatum), is a common host for A1 and A2 strains of Phytophthora infestans in Ecuador''. In: ''New Disease Report'', Band. 5, 2002</ref>, [[ŝpinakaro]]j kaj [[blanka muŝo|blankaj muŝoj]].<ref name="CRFG1996">CRFG Publications: ''Fruit Facts, Pepino Dulce Solanum muricatum Ait.'', 1996</ref> la plej oftaj virusoj estas tomata bronzmakula viruso kaj cauchuma-mozaika viruso.<ref name="Vogel1996"/> == Utiligado == === Kuirarto === La pepino havas dolĉan guston kaj la gusto similas almikso inter [[melono]] kaj [[piro]]. Maturaj pipinoj povas esti manĝataj kunŝelo kiel [[pomo]]. oni ankaŭ povas konservigi ĝin kiel kukurbo.<ref name="neglected"/> === Stokado === La stokado de la fruktoj eblas plej bone ĉe 5&nbsp;°C kaj alta aerhumideco. Tiel ili konservas la kvaliton plej longe. Temperaturoj sub 5&nbsp;°C kaŭzas malvarmdamaĝojn.<ref name="Prono-Widayat2003">H. Prono-Widayat et al.: ''Effect of ripening stage and storage temperature on postharvest quality of pepino (Solanum muricatum Ait.)'' In: ''Food, Agriculture & Environment'', Band 1, Nummer 1, 2003. S. 35-41.</ref> La fruktoj estas stokeblaj ĝis 3 semajnoj ĉe temperaturo de 12&nbsp;°C kaj optimalaj kondiĉoj.<ref>E. Gugenhan: ''Öfter mal was Neues - Nischenprodukte für den Gemüsebau - Pepino''. In: ''Monatsschrift'' Nr. 1, 2008, S. 24-26.</ref><ref>S. Huyskens-Keil et al.: ''Postharvest quality of pepino (Solanum muricatum Ait.) fruit in controlled atmosphere storage''. In: ''Journal of Food Engineering'', Band 77, Nummer 3, 2006. S. 628-634.</ref> === Enhavosubstancoj === La fruktoj de pepino enhavas po 100 g freŝa pezo averaĝe 35&nbsp;mg [[vitamino C|vitaminon C]], 5-9 g sukeron, kaj 0,14 % frutacidoj.<ref name="Heyes1994">J.A. Heyes et al.: ''Textural and physiological changes during pepino (''Solanum muricatum'' Ait.) ripening''. In: ''Sci. Hort'', Nummer 58, 1994. S. 1-15.</ref><ref name="Redgwell1986"/> La tuta sukero konsistas el [[saĥarozo]], [[glukozo]] kaj [[fruktozo]]. Ĉ. duono estas saĥarozo. La kvanto de vitamino C estas pli alta ol en la plej multaj fruktoj, inkluzive citrusoj.<ref name="Redgwell1986">R.J. Redgwell, N.A. Turner: ''Pepino (Solanum muricatum): Chemical composition of ripe fruit''. In: ''Journal of the Science of Food and Agriculture'', Band 37, Nummer 12, 2006. S. 1217−1222.</ref> La frukto verŝajne enhavas ankaŭ kontraŭkoncerogenajn ecojn.<ref>W. Ren und D.G. Tang: ''Extract of Solanum muricatum (Pepino/CSG) inhibits tumor growth by inducing apoptosis''. In: ''[[Anticancer Res]].'', Band 19, Nummer 1A, 1999. S. 403-408.</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Solanum muricatum|Pepino (''Solanum muricatum'')}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Solanacoj]] [[Kategorio:Fruktplantoj]] 03ab9bwtbv4m5ngjlazurjtis10dpzq 14 485165 9420031 8462889 2026-07-04T07:42:31Z RG72 11847 9420031 wikitext text/x-wiki {{PliPri|Reĝimo de Vichy}} Tiu kategorio arigas artikolojn pri la Reĝimo de Vichy ([[1940]]-[[1944]]). {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Francio en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Antisemitismo en Francio]] [[Kategorio:Kunlaborado kun nazioj]] [[Kategorio:Registaro de Francio]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Franca naciismo]] 1psv4a41vlx5dpzwkzrbjvm3wafle11 14 485175 9420051 6839354 2026-07-04T07:46:09Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kategorio:Franc-germanaj rilatoj]] al [[Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] 6839354 wikitext text/x-wiki {{PliPri}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Rilatoj inter Germanio kaj eŭropunia lando|Francio]] [[Kategorio:Rilatoj inter Francio kaj eŭropunia lando|Germanio]] pzpu7nb45hd2sny92lwaq2azsehy5wu 0 487475 9419799 9407544 2026-07-03T21:21:16Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419799 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Potsdam big three.jpg|eta|320px|La "Grandaj Triopuloj": Attlee, Truman, Stalin]] La '''Potsdama'''<ref>[https://vortaro.net/#Potsdamo_kd artikolo ''Potsdamo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio</ref> aŭ '''Pocdama<ref>laŭ [[PMEG]]: [https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/elparolo/bazaj_reguloj.html#i-96j PMEG: Bazaj elparolaj reguloj]</ref> Interkonsento''' estis interkonsento inter tri el la [[Aliancanoj]] de la [[Dua Mondmilito]], nome [[Britio]], [[Usono]], kaj [[Sovetunio]], decidita en la germana urbo [[Potsdam]], por la milita okupado kaj rekonstruado de la okupita de aliancanoj [[Germanio]] — remetante la iaman enton de la [[Germana Regno]] ene de siaj antaŭmilitaj limoj de 1937 — kaj la tutan militkampan eŭropan teritorion de la Dua Mondmilito. Ĝi inkludis ankaŭ la senmilitigon de Germanio, la milit-[[reparacio|reparaciojn]] kaj la procesadon de [[Militkrimo]]j. Komunikita kiel komunikaĵo, la Interkonsento ne estis [[pactraktato]] laŭ la [[internacia juro]], kvankam ĝi kreis plenumitajn faktojn. Ĝi estis subskribita la [[1an de aŭgusto]] [[1945]], fine de la [[Pocdama konferenco]], kaj superplenumita (finigita) de la Traktato por Fina Setligo rilate al Germanio subskribita la 12an de septembro 1990. ==Vidu ankaŭ== * Potsdama aŭ [[Pocdama Deklaro]] * [[Du-plus-Kvar-Kontrakto]] ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.pbs.org/wgbh/amex/truman/psources/ps_potsdam.html Agreements of the Berlin (Potsdam) Conference] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090802235755/http://www.pbs.org/wgbh/amex/truman/psources/ps_potsdam.html |date=2009-08-02 }} *[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,804160,00.html The Road Back] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130828033210/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,804160,00.html |date=2013-08-28 }} [[Time Magazine]] la 8-an de septembro 1947 == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Politiko de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Sekvoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Historio de Potsdam]] [[Kategorio:1945 en Usono]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Germanio]] [[Kategorio:1945 en Britio]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Sovetunio kaj Usono]] [[Kategorio:Verkoj de 1945]] [[Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Sovetunio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Britio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Usono]] [[Kategorio:Traktatoj de la Dua Mondmilito]] 61gmthz2bggfkvy7k83wh330vou6a50 14 489865 9420029 5509029 2026-07-04T07:42:06Z RG72 11847 9420029 wikitext text/x-wiki {{PliPri|Eŭrodistrikto Strasburgo-Ortenau}} [[kategorio:Eŭropaj grupiĝoj pri teritoria kunlaborado]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[kategorio:Supra Rejno]] mr579mltjck7z30092jf9fbcwnhuuhk 0 492047 9419819 9263485 2026-07-03T22:03:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419819 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Schutzblech vorne 1 (fcm).jpg|eta|antaŭa kotŝirmilo]] [[dosiero:Bicycle-Mudguard-Fender.jpg|eta| malantaŭa kotŝirmilo]] La '''kotŝirmilo''' estas ŝirmilo ĉe biciklo (aŭ aliaj veturiloj), kies tasko estas ŝirmi la [[biciklisto]]n kontraŭ [[koto]] kaj [[akvo]]. La ŝirmilo ofte estas el [[lado]] , [[plasto]] aŭ [[ligno]]. Ĝi estas fiksita rekte ĉe la rado. Kotŝirmiloj por [[montarbiciklo]]j kaj por normalaj [[biciklo]]j estas ofte el [[plasto]] aŭ el iatipa [[lado]]. Ĉe normalaj bicikloj ĝi estas fiksita rekte super la rado. Ĉe montar- kaj ter-bicikloj ofte mankas kotŝirmiloj pro la pezo. == Literaturo == * Richard Hallet: ''Fahrrad-Wartung-Pflege-Reparatur.'' 1. Auflage, BVA Bielefelder Verlag GmbH & Co. KG, Bielefeld, 2003, ISBN 3-87073-308-X * Ezra Caldwell: [http://www.fastboyfenders.com/ Fast Boy Fenders] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140724105132/http://www.fastboyfenders.com/ |date=2014-07-24 }} Holzschutz-"Bleche" * Woody's Custom Bicycle Fenders: [http://www.woodysfenders.com/ Woodysfenders] Holzschutz-"Bleche" {{Projektoj|ReVo=sxirm.kot0ilo}} [[Kategorio:Biciklo]] 3rbsdd46e4o1l8dmpajhopb63n2do29 0 495075 9419944 7394888 2026-07-04T06:16:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419944 wikitext text/x-wiki La kvinjarplanoj de [[Ĉina Popola Respubliko]] (en [[simpligita ĉina]]: 中国五年计划; en [[tradicia ĉina]]: 中國五年計劃; en [[pinjino]]: Zhōngguó Wǔnián Jìhuà) estas serio de sociaj kaj ekonomiaj evolu-iniciatoj. La [[ekonomio]] estis formita fare de la [[Komunista Partio de Ĉinio]] (KPĈ) tra la plenkunsidoj de la Centra Komitato kaj naciaj kongresoj. La partio ludas ĉefrolon en establado de la fondusoj kaj principoj de ĉina [[komunismo]], mapante strategiojn por ekonomia evoluo, metante kreskocelojn, kaj lanĉante reformojn. Planado estas esenca karakterizaĵo de alcentrigitaj, komunistaj ekonomioj, kaj unu plano establita por la tuta lando normale enhavas detalajn ekonomiajn evolu-gvidliniojn por ĉiuj ĝiaj regionoj. Por pli precize reflekti la transiron de Ĉinio de soveti-stila planekonomio ĝis socialisma [[merkata ekonomio]] ([[socialismo]] kun ĉinaj karakterizaĵoj), la nomo de la 11-a kvinjara programo estis ŝanĝita al "gvidlinio" (ĉine: 规划; pinjine: guīhuà) anstataŭe de "plano" (ĉine: 计划; pinjine: jìhuà). ==Eksteraj ligiloj== * [http://kpmg.com/cn/en/IssuesAndInsights/ArticlesPublications/Publicationseries/5-years-plan/ China's 12th Five-Year Plan: KPMG Insights series]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – KPMG Ĉinio (Junio, 2011) * [http://kpmg.com.hk/redirect.asp?id=10586 Sector Insights on the 12th Five-Year Plan] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130217164016/http://kpmg.com.hk/redirect.asp?id=10586 |date=2013-02-17 }} – KPMG China Connect (Junio, 2011) * [http://www.china.org.cn/english/2005/Nov/148163.htm Changes in Five-Year Plans' Economic Focus] – China Internet Information Center ([[9a de novembro]] [[2005]]) * [http://www.gov.cn/english/official/2005-07/29/content_18334.htm Report on the Outline of the Tenth Five-Year Plan for National Economical and Social Development (2001)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140910215809/http://www.gov.cn/english/official/2005-07/29/content_18334.htm |date=2014-09-10 }} Gov.cn (Ĉinregistara Oficiala Portalo) * [http://en.ndrc.gov.cn/hot/t20060529_71334.htm THE OUTLINE OF THE ELEVENTH FIVE-YEAR PLAN FOR NATIONAL ECONOMIC & SOCIAL DEVELOPMENT OF THE PEOPLE'S REPUBLIC OF CHINA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070824065757/http://en.ndrc.gov.cn/hot/t20060529_71334.htm |date=2007-08-24 }} – National Development and Reform Commission (NDRC) People's Republic of China * [http://www.china.org.cn/english/features/guideline/156529.htm China Mapping out the 11th Five-Year Guideline] – China Internet Information Center * [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cntoc.html A Country Studyina] – Library of Congress Country Studies [[Kategorio:Ekonomio de Ĉinio]] ee7t8cffsinjoyvpp9wof4fq33qngc7 0 500844 9420058 8864253 2026-07-04T08:19:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420058 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Rožňava - Kálmán Tichy.jpg|eta|<center>Memora plako de la pentristo Kálmán Tichy en Rožňava]] '''[[Kolomano|Kálmán]] Tichy''' [tihi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Tichy Kálmán''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[grafikisto]]. Lia [[frato]] estis same pentristo [[Gyula Tichy]]. Kálmán Tichy [http://www.kieselbach.hu/muvesz/tichy-kalman_1089] naskiĝis la {{daton|31|oktobro}} [[1888]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Rožňava|Rozsnyó]] (nuntempa [[Rožňava]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|23|oktobro}} [[1968]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Kálmán Tichy abiturientis en sia naskiĝurbo, poste li frekventis pentro[[lernejo]]n de [[Simon Hollósy]] en [[Munkeno]], fine li plulernis en arta [[altlernejo]] de Budapeŝto. Li ricevis instruistan [[diplomo]]n en [[1911]]. Post la [[1-a mondmilito]] li restis en sia naskiĝurbo, kie li partoprenis en movado de la [[hungaroj]], dume li pentradis kaj li estis ankaŭ muzeestro. En [[1945]] li estis deportita al Budapeŝto. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Kisalföldi és gömöri népi építészet'' (1991) == Elektitaj pentraĵoj == * ''Vásári jelenet'' * ''Genezáréti csoda'' * ''Gorlicei áttörés'' == Fontoj == * [http://budapestaukcio.hu/tichy-kalman/festo hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141026083349/http://budapestaukcio.hu/tichy-kalman/festo |date=2014-10-26 }} * [http://adatbank.sk/lexikon/tichy-kalman/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141026083323/http://adatbank.sk/lexikon/tichy-kalman/ |date=2014-10-26 }} {{Unua|kat=ne}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Tichy Kalman}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeestroj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj hungaroj]] [[Kategorio:Hungaraj tipografoj]] tdzf1ppchi4tgvl5rw0vdn2xf7vmazq 0 500933 9420141 9303930 2026-07-04T10:52:03Z Sergio 46486 Komenco de «Unikodaj kodoprezentoj» 9420141 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Kodoprezento''' estas maniero plukodi datumon, koditan per iu [[kodo]], uzante alian kodon, pli konvenan por datumtransmeto aŭ alia celo. Rezulte la datumo estas kodita per [[Funkcia komponaĵo|kompono]] de kodoj. Ekz-e oni ofte uzas [[UTF-8]] por transmeti aŭ konservi tekstojn koditajn en Unikodo: {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! signo !! kodo !! kodoprezento (UTF-8) |- | <tt>'a'</tt> || align="right"| 97 || 0x61 = 97 |- | <tt>'ĉ'</tt> || align="right"| 265 || (0xC4 0x89) |- | <tt>'†'</tt> || align="right"| 8224 || (0xE2 0x80 0xA0) |} Ĉi tie Unikodo ĵetas signojn en pozitivajn entjerojn; sed por oportunigi la datumtransmeton kaj tekstotraktadon, oni ''prezentas'' tiujn entjerojn per unu aŭ pluraj [[bajto]]j. Interalie, ĉiuj signoj de [[Askio]] (kia <tt>'a'</tt> en la tabelo) estas prezentataj per 1 bajto kies valoro egalas al kodnumero de la signo; sed la ĉapelitaj literoj de Esperanto havas kodnumerojn pli grandajn ol 127 — kaj eĉ pli grandajn ol 256 — kaj ne estas prezenteblaj per 1 bajto; [[UTF-8]] disponigas algoritmon por prezenti iliajn valorojn per 2 bajtoj. Tamen pli grandaj kodnumeroj povas postuli 3 aŭ eĉ 4 bajtojn. Simile la [[egalsigna askiigo]] estas kodoprezento ebliganta prezenti 8-bitajn kodojn per printeblaj 7-bitaj bajtoj; la [[64-uma kodoprezento]] ebligas prezenti duumajn datumojn per 64 printeblaj «ciferoj» [[Askio|askiaj]]. == Unikodaj kodoprezentoj == La nocio ‹kodoprezento› precipe aktualiĝis kun la disvastiĝo de Unikodo, kies giganta signokoda intervalo malebligis la tradician kodoprezenton unubajtan. Sekve oni proponis kaj realigis plurajn kodoprezentajn normojn por Unikodo, kies nomoj komenciĝas per ka siglo '''UTF''' (de la angla {{lang|en|''Unicode Transformation Format''}}, aŭ {{lang|en|''UCS Transformation Format''}}: [[UTF-8]], [[UTF-16]] ktp. {{redaktas |redaktanto = Sergio |komenco = 2026-07-04 |fino = 2026-07-09 |daŭro = }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Signokodoj]] ac1achczdolrcmlrkm2qejuc7x5i3rx 0 505060 9419674 9334686 2026-07-03T17:34:58Z AleksKa 145599 /* Elstara Agado */ Aldono de la 7 premiitoj en 2025. 9419674 wikitext text/x-wiki {{Unua}} '''Diplomoj pri Elstara Agado kaj Elstara Arta Agado''' estas aljuĝitaj de la estraro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] al tiuj kiuj multe agadis por la lingvo. La diplomo pri Elstara Agado estis lanĉita en 2007, poste, en 2010 estis lanĉita la diplomo pri Elstara Arta Agado. Ambaŭ diplomoj estas samrangaj. Ne estas reguloj, laŭ kiuj oni aljuĝas la diplomon. La Estraro rajtas rekoni agadon por la internacia lingvo per Diplomo pri Elstara Agado, informante la Komitaton pri la distingitoj kun konciza pravigo. == Listo de diplomitoj pro Elstara (Arta) Agado == ===Elstara Agado=== {| class="wikitable sortable" ! Nomo!! Lando!! Jaro !! Diplomo |- |<span style="display:none">Interkultura Centro Herzberg</span> [[Interkultura Centro Herzberg]] || [[Germanio]] || [[2007]] || elstara |- |<span style="display:none">Harlow Donald</span> [[Donald J. Harlow]]|| [[Usono]] || [[2007]] || elstara |- |<span style="display:none">lernu.net</span> [[lernu.net]]|| Internacia || [[2008]] || elstara |- |<span style="display:none">Edukado.net</span> [[edukado.net]]|| Internacia || [[2008]] || elstara |- |<span style="display:none">Kanacki Svetislav</span> [[Svetislav Kanacki]]|| [[Aŭstralio]] || [[2009]] || elstara |- |<span style="display:none">Boré</span> [[Raymond Boré]]|| [[Francio]] || [[2010]] || elstara |- |<span style="display:none">Sachs</span> [[Rüdiger Sachs]]|| [[Germanio]] || [[2010]] || elstara |- |<span style="display:none">Ahomäki</span> [[Jorma Ahomäki]]|| [[Finnlando]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Casquero</span> [[Augusto Casquero]]|| [[Hispanio]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Frank</span> [[Helmar Frank]]|| [[Germanio]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Gilbert</span> [[François Xavier Gilbert]]|| [[Francio]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Goes</span> [[Heidi Goes]]|| [[Belgio]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Grosjean</span> [[Mireille Grosjean]]|| [[Svislando]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Grzebowski</span> [[Andrzej Grzębowski]]|| [[Pollando]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Kurucz</span> [[Géza Kurucz]]|| [[Hungario]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Despiney</span> [[Barbara Despiney]]|| [[Francio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Gorecka</span> [[Halina Gorecka]]|| [[Rusio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Huang Yinbao</span> [[Trezoro Huang Yinbao]]|| [[Ĉinio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Keefe</span> [[Dennis Keefe]]|| [[Ĉinio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Leonov</span> [[Boĵidar Leonov]]|| [[Bulgario]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Motta</span> [[Alvaro Motta]]|| [[Brazilo]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Ranganayakulu</span> [[Ranganayakulu|Potturu V. Ranganayakulu]]|| [[Hinda Unio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Triolle</span> [[Renée Triolle]]|| [[Francio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Zerbetto</span> [[Rafael Henrique Zerbetto]]|| [[Brazilo]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Buttinger</span> [[Grietje Buttinger]]|| [[Britio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Kiriakos</span> [[Kostas Kiriakos]]|| [[Grekio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Kóródy</span> [[Zsófia Kóródy]]|| [[Germanio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Maitzen</span> [[Hans Michael Maitzen]]|| [[Aŭstrio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Maradan</span> [[Mélanie Maradan]]|| [[Svislando]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Rao</span> [[Arikapalli Giridhar Rao]]|| [[Hinda Unio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Rotsaert</span> [[Roland Rotsaert]]|| [[Belgio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Selimi</span> [[Bardhyl Selimi]]|| [[Albanio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Esperanto-Asocio de San Paŭlo</span> [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]]|| [[Brazilo]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Diaconu</span> [[Rubén Diaconu]]|| [[Argentino]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Eddy</span> [[Ellen Eddy]]|| [[Usono]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Hitosi</span> [[Gotoo Hitosi]]|| [[Japanio]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Jansen</span> [[Wim Jansen]]|| [[Nederlando]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Kiselman</span> [[Christer Kiselman]]|| [[Svedio]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Gilsu</span> [[So Gilsu]]|| [[Korea Respubliko]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Manero</span> [[Ana Manero]]|| [[Hispanio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Lapenna</span> [[Birthe Lapenna]]|| [[Danio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Smith</span> [[Chuck Smith]]|| [[Germanio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Doi</span> [[Doi Chieko]]|| [[Japanio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Veuthey</span> [[Francisco Veuthey]]|| [[Nederlando]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Koutny</span> [[Ilona Koutny]]|| [[Pollando]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Le Puil</span> [[Ĵak Le Puil]]|| [[Francio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Szilvási</span> [[László Szilvási]]|| [[Hungario]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Delamore</span> [[Richard Delamore]]|| [[Aŭstralio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Ĉina Radio Internacia</span> [[Ĉina Radio Internacia|Esperanto-redakcio de Ĉina Radio Internacia]]|| [[Ĉinio]] || [[2015]] || elstara |- |[[Jean Codjo]] |[[Kanado]] |[[2016]] |elstara |- |[[Adjévi Adjé]] |[[Togolando]] |[[2016]] |elstara |- |[[Ilia Sumilfia Dewi]] |[[Indonezio]] |[[2016]] |elstara |- |Ruth Kevess-Cohen |[[Usono]] |[[2016]] |elstara |- |Tatjana Loskutova |[[Rusio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Gábor Márkus|Márkus Gábor]] |[[Hungario]] |[[2016]] |elstara |- |[[Judith Meyer]] |[[Germanio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Jorge Montanari]] |[[Argentino]] |[[2016]] |elstara |- |[[Włodzimierz Opoka]] |[[Pollando]] |[[2016]] |elstara |- |[[Leopold Patek]] |[[Aŭstrio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Syôzi Keiko]] |[[Japanio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Ján Vajs]] |[[Slovakio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Normand Fleury]] |[[Kanado]] |[[2017]] |elstara |- |[[Ronald J. Glossop|Ronald Glossop]] |[[Usono]] |[[2017]] |elstara |- |[[Halina Komar]] |[[Pollando]] |[[2017]] |elstara |- |[[Germain Pirlot]] |[[Belgio]] |[[2017]] |elstara |- |[[Jérémie Sabiyumva]] |[[Burundo]] |[[2017]] |elstara |- |[[Eduardo Vivancos]] |[[Hispanio]] / [[Kanado]] |[[2017]] |elstara |- |[[Wang Minhao]] |[[Ĉinio]] |[[2017]] |elstara |- |[[Toño del Barrio|José Antonio del Barrio]] |[[Hispanio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Ranieri Clerici]] |[[Italio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Maritza Gutiérrez González|Maritza Gutierrez]] |[[Kubo]] |[[2018]] |elstara |- |[[François Lo Jacomo]] |[[Francio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Sun Mingxiao]] “Semio” |[[Ĉinio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Mónika Molnár]] |[[Hungario]] |[[2018]] |elstara |- |[[Masako Tahira]] |[[Japanio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Zlatko Tišljar|Zlatko Tiŝljar]] |[[Kroatio]] / [[Slovenio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Wolfram Diestel]] |[[Germanio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Andrej Grigorjevskij]] |[[Rusio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Vasil Kadifeli]] |[[Turkio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Reza KHEIR-KHAH|Reza Kheir-khah]] |[[Tajvano]] - [[Ĉinio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Małgosia Komarnicka]] |[[Pollando]] |[[2019]] |elstara |- |[[Lu Wunsch-Rolshoven]] |[[Germanio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Privas Tchikpe]] |[[Benino]] |[[2019]] |elstara |- |[[Bernhard Tuider]] |[[Aŭstrio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Wei Yubin (Jado)]] |[[Ĉinio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Aleksandr Korĵenkov]] kaj [[Halina Gorecka]] |[[Rusio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Lee Jung-kee]] |[[Koreio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Rakoen Maertens]] |[[Belgio]] |[[2020]] |elstara |- |[[John Magessa]] |[[Tanzanio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Jean-Pierre Marcq]] kaj [[Evelyne Rotellini]] |[[Francio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Yves Nevelsteen]] |[[Belgio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Bert Schuman]] |[[Francio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Fernando Ŝajani]] |[[Brazilo]] |[[2020]] |elstara |- |[[Petro Baláž]], [[Dorota Rodzianko]] kaj la teamo de [[E@I]] |[[Slovakio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Marija Belošević]] |[[Kroatio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Elysée Byelongo]] |[[Sud-Afriko]] |[[2021]] |elstara |- |[[Eva Fitzelová]] kaj [[Johannes Mueller]] |[[Germanio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Irana Esperanto-Asocio]] |[[Irano]] |[[2021]] |elstara |- |[[Kolombia Esperanto-Ligo]] |[[Kolombio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Luis Obando]] |[[Kolombio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Rafael Lima]] |[[Brazilo]] |[[2021]] |elstara |- |[[Suzuki Keiichiro]] |[[Japanio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Wu Guojiang]] |[[Ĉinio]] |[[2021]] |elstara |- |Loka Kongresa Komitato de la [[107-a UK]] |[[Kanado]] |[[2022]] |elstara |- |[[Pola Retradio]] |[[Pollando]] |[[2022]] |elstara |- |[[Adonis Saliba]] |[[Brazilo]] |[[2022]] |elstara |- |[[Alexandrine Omba]] kaj [[Miora Raveloharison]] |[[D. R. Kongo]] kaj [[Madagaskaro]] |[[2022]] |elstara |- |[[Ĉielismo Wang Tianyi]] |[[Ĉinio]] |[[2022]] |elstara |- |[[Povilas Jegorovas]] |[[Litovio]] |[[2022]] |elstara |- |[[Robin Van der Vliet]] |[[Nederlando]] |[[2022]] |elstara |- |[[Klaus Leith]] ''[[in memoriam]]'' |[[Germanio]] |[[2022]] |elstara |- |[[Andrea Turrisi]] kaj [[Esteban Emilio Mosonyi]] |[[Venezuelo]] |[[2023]] |elstara |- |[[Espoir Ngoma Kasati]] |[[D. R. Kongo]] |[[2023]] |elstara |- |[[Francis Hult]] |[[Usono]] |[[2023]] |elstara |- |[[Mana Brinson Namutema]] |[[D. R. Kongo]] |[[2023]] |elstara |- |[[Manuela Burghelea]] |[[Rumanio]] |[[2023]] |elstara |- |[[Pascal Dubourg Glatigny]] |[[Germanio]] |[[2023]] |elstara |- |[[Aŭstralia Esperanto-Asocio]] |[[Aŭstralio]] |[[2023]] |elstara |- |[[Aime Patrick Manirakiza]] |[[Burundo]] |[[2024]] |elstara |- |[[Alessandra Madella]] |[[Ĉinio]]/[[Italio]] |[[2024]] |elstara |- |[[Etsuo Miyoshi]] |[[Japanio]] |[[2024]] |elstara |- |[[Heinz-Wilhelm Sprick]] |[[Germanio]] |[[2024]] |elstara |- |[[Jehoŝua Tilleman]] |[[Israelo]] |[[2024]] |elstara |- |[[Laure Patas d’Illiers]] kaj [[Pierre Dieumegard]] |[[Francio]] |[[2024]] |elstara |- |[[Orlando Raola]] |[[Usono]]/[[Kubo]] |[[2024]] |elstara |- |[[Asocio Esperantista de Rio-de-Ĵanejro]] |[[Brazilo]] |[[2024]] |elstara |- |[[Nisinaga Atusi]] “Acero” |[[Japanio]] |[[2025]] |elstara |- |[[Henriel Fidilalao]] |[[Madagaskaro]] |[[2025]] |elstara |- |[[John Huang|John (Xiaolong) Huang]] |[[Kanado]] |[[2025]] |elstara |- |[[Françoise Noireau|Françoise “Fransoazo” Noireau]] |[[Francio]] |[[2025]] |elstara |- |[[Libuše Dvořáková]] |[[Ĉeĥio]] |[[2025]] |elstara |- |[[Věra Barandovská-Frank]] |[[Germanio]]/[[Ĉeĥio]] |[[2025]] |elstara |} ===Elstara Arta Agado=== {| class="wikitable sortable" ! Nomo!! Lando!! Jaro !! Diplomo |- |<span style="display:none">Almanza</span> [[Georgina Almanza]]|| [[Kubo]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Jerman</span> [[Vida Jerman]]|| [[Kroatio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Levéque</span> [[Franjo Levéque]]|| [[Francio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Pilipovic</span> [[Saša Pilipović]]|| [[Serbio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Steele</span> [[Trevor Steele]]|| [[Aŭstralio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Stimec</span> [[Spomenka Stimec]]|| [[Kroatio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Henriksen</span> [[Kim Henriksen]]|| [[Danio]] || [[2011]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Leclerq</span> [[JoMo|Jean-Marc Leclerq (JoMo)]]|| [[Francio]] || [[2011]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Mallia</span> [[Carmel Mallia]]|| [[Malto]] || [[2011]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Montagut</span> [[Abel Montagut]]|| [[Katalunio]] || [[2011]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Becker</span> [[Ulrich Becker]]|| [[Usono]] || [[2012]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Bronŝtejn</span> [[Mikaelo Bronŝtejn]]|| [[Rusio]] || [[2012]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Hernández</span> [[Julián Hernández Angulo]]|| [[Kubo]] || [[2012]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Berveling</span> [[Gerrit Berveling]]|| [[Nederlando]] || [[2013]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Camacho</span> [[Jorge Camacho]]|| [[Hispanio]] || [[2013]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Handzlik</span> [[Georgo Handzlik]]|| [[Pollando]] || [[2013]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Mao</span> [[Mao Zifu]]|| [[Ĉinio]] || [[2013]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Johansson</span> [[Sten Johansson]]|| [[Svedio]] || [[2014]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Ŝevĉenko</span> [[Dmitrij Ŝevĉenko]]|| [[Rusio]] || [[2014]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Wennergren</span> [[Bertilo Wennergren]]|| [[Germanio]] || [[2014]] || elstara arta |- |<span style="display:none">de Zilah</span> [[Eugène de Zilah]]|| [[Francio]] || [[2014]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Pavinski</span> [[Rogener Pavinski]]|| [[Brazilo]] || [[2015]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Wang</span> [[Wang Chongfang]]|| [[Ĉinio]] || [[2015]] || elstara arta |- |[[Ĵomart kaj Nataŝa|Ĵomart Amzejev kaj Natalja Gerlach]] |[[Svedio]] |[[2016]] |elstara arta |- |[[Jonas Marx]] |[[Germanio]] |[[2017]] |elstara arta |- |[[Cristina Casella]] |[[Italio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[István Ertl]] |[[Hungario]] / [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] |[[2018]] |elstara arta |- |Fabrice Morandeau “FaMo” |[[Francio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[La Perdita Generacio]] |[[Svedio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[Platano (Pafklik)|Cyrille Poullet "Platano"]] |[[Francio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[Martin Wiese]] |[[Svedio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[Jo Haazen]] |[[Rusio]] |[[2019]] |elstara arta |- |[[Miroslav Malovec]] |[[Ĉeĥio]] |[[2019]] |elstara arta |- |[[Antonio De Salvo|Antonio de Salvo]] |[[Italio]] |[[2019]] |elstara arta |- |[[Pascal Dubourg Glatigny]] |[[Germanio]] |[[2020]] |elstara arta |- |[[Kjara]] |[[Italio]] |[[2020]] |elstara arta |- |[[Ale Kosabela]] |[[Argentino]]/[[Brazilo]] |[[2020]] |elstara arta |- |[[Istvan Nemere]] |[[Hungario]] |[[2020]] |elstara arta |- |[[Amir Naor]] |[[Israelo]] |[[2021]] |elstara arta |- |[[Anna Striganova]] |[[Rusio]] |[[2021]] |elstara arta |- |[[Eterne Rima]] |[[Pollando]]/[[Japanio]] |[[2021]] |elstara arta |- |[[Paulo Sérgio Viana]] |[[Brazilo]] |[[2021]] |elstara arta |- |[[Zdravka Bojĉeva]] |[[Luksemburgo]]/[[Bulgario]] |[[2022]] |elstara arta |- |[[Joel Muhire]] |[[D. R. Kongo]] |[[2022]] |elstara arta |- |[[Wally Du Temple]] |[[Kanado]] |[[2022]] |elstara arta |- |[[Ionel Oneț]] |[[Nederlando]]/[[Rumanio]] |[[2022]] |elstara arta |- |[[Miguel Fernández Martín]] |[[Hispanio]] |[[2023]] |elstara arta |- |[[Miguel Gutiérrez Adúriz]] |[[Hispanio]] |[[2023]] |elstara arta |- |[[François Randin]] |[[Svislando]] |[[2023]] |elstara arta |- |[[Helga Plötner]] |[[Germanio]] |[[2023]] |elstara arta |- |[[Emmanuelle Richard]] |[[Francio]] |[[2024]] |elstara arta |- |[[Julian Modest]] (Georgi Miĥalkov) |[[Bulgario]] |[[2024]] |elstara arta |- |[[Tim Owen]] |[[Britio]] |[[2024]] |elstara arta |- |[[Zhou-Mack Mafuila]] |[[Demokratia Respubliko Kongo|D.R. Kongo]]/[[Francio]] |[[2024]] |elstara arta |- |[[Bobelarto]] |[[Hungario]]/[[Kanado]] |[[2025]] |elstara arta |} ==Vidu ankaŭ== *[[Honoraj membroj de UEA]] == Eksteraj ligiloj == * [https://uea.org/teko/regularoj/regularo_hm_hp Regularo] el la retejo de UEA [[Kategorio:UEA|Honoraj membroj]] [[Kategorio:Aperis en 2007]] [[Kategorio:Esperanto en 2007]] jhzdb8q5ub79g64hu6asg18hmignz58 9419675 9419674 2026-07-03T17:39:16Z AleksKa 145599 /* Elstara Agado */ Aldono de spacoj inter landonomoj, kiam premiito estas el du landoj. 9419675 wikitext text/x-wiki {{Unua}} '''Diplomoj pri Elstara Agado kaj Elstara Arta Agado''' estas aljuĝitaj de la estraro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] al tiuj kiuj multe agadis por la lingvo. La diplomo pri Elstara Agado estis lanĉita en 2007, poste, en 2010 estis lanĉita la diplomo pri Elstara Arta Agado. Ambaŭ diplomoj estas samrangaj. Ne estas reguloj, laŭ kiuj oni aljuĝas la diplomon. La Estraro rajtas rekoni agadon por la internacia lingvo per Diplomo pri Elstara Agado, informante la Komitaton pri la distingitoj kun konciza pravigo. == Listo de diplomitoj pro Elstara (Arta) Agado == ===Elstara Agado=== {| class="wikitable sortable" ! Nomo!! Lando!! Jaro !! Diplomo |- |<span style="display:none">Interkultura Centro Herzberg</span> [[Interkultura Centro Herzberg]] || [[Germanio]] || [[2007]] || elstara |- |<span style="display:none">Harlow Donald</span> [[Donald J. Harlow]]|| [[Usono]] || [[2007]] || elstara |- |<span style="display:none">lernu.net</span> [[lernu.net]]|| Internacia || [[2008]] || elstara |- |<span style="display:none">Edukado.net</span> [[edukado.net]]|| Internacia || [[2008]] || elstara |- |<span style="display:none">Kanacki Svetislav</span> [[Svetislav Kanacki]]|| [[Aŭstralio]] || [[2009]] || elstara |- |<span style="display:none">Boré</span> [[Raymond Boré]]|| [[Francio]] || [[2010]] || elstara |- |<span style="display:none">Sachs</span> [[Rüdiger Sachs]]|| [[Germanio]] || [[2010]] || elstara |- |<span style="display:none">Ahomäki</span> [[Jorma Ahomäki]]|| [[Finnlando]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Casquero</span> [[Augusto Casquero]]|| [[Hispanio]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Frank</span> [[Helmar Frank]]|| [[Germanio]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Gilbert</span> [[François Xavier Gilbert]]|| [[Francio]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Goes</span> [[Heidi Goes]]|| [[Belgio]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Grosjean</span> [[Mireille Grosjean]]|| [[Svislando]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Grzebowski</span> [[Andrzej Grzębowski]]|| [[Pollando]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Kurucz</span> [[Géza Kurucz]]|| [[Hungario]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Despiney</span> [[Barbara Despiney]]|| [[Francio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Gorecka</span> [[Halina Gorecka]]|| [[Rusio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Huang Yinbao</span> [[Trezoro Huang Yinbao]]|| [[Ĉinio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Keefe</span> [[Dennis Keefe]]|| [[Ĉinio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Leonov</span> [[Boĵidar Leonov]]|| [[Bulgario]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Motta</span> [[Alvaro Motta]]|| [[Brazilo]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Ranganayakulu</span> [[Ranganayakulu|Potturu V. Ranganayakulu]]|| [[Hinda Unio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Triolle</span> [[Renée Triolle]]|| [[Francio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Zerbetto</span> [[Rafael Henrique Zerbetto]]|| [[Brazilo]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Buttinger</span> [[Grietje Buttinger]]|| [[Britio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Kiriakos</span> [[Kostas Kiriakos]]|| [[Grekio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Kóródy</span> [[Zsófia Kóródy]]|| [[Germanio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Maitzen</span> [[Hans Michael Maitzen]]|| [[Aŭstrio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Maradan</span> [[Mélanie Maradan]]|| [[Svislando]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Rao</span> [[Arikapalli Giridhar Rao]]|| [[Hinda Unio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Rotsaert</span> [[Roland Rotsaert]]|| [[Belgio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Selimi</span> [[Bardhyl Selimi]]|| [[Albanio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Esperanto-Asocio de San Paŭlo</span> [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]]|| [[Brazilo]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Diaconu</span> [[Rubén Diaconu]]|| [[Argentino]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Eddy</span> [[Ellen Eddy]]|| [[Usono]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Hitosi</span> [[Gotoo Hitosi]]|| [[Japanio]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Jansen</span> [[Wim Jansen]]|| [[Nederlando]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Kiselman</span> [[Christer Kiselman]]|| [[Svedio]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Gilsu</span> [[So Gilsu]]|| [[Korea Respubliko]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Manero</span> [[Ana Manero]]|| [[Hispanio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Lapenna</span> [[Birthe Lapenna]]|| [[Danio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Smith</span> [[Chuck Smith]]|| [[Germanio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Doi</span> [[Doi Chieko]]|| [[Japanio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Veuthey</span> [[Francisco Veuthey]]|| [[Nederlando]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Koutny</span> [[Ilona Koutny]]|| [[Pollando]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Le Puil</span> [[Ĵak Le Puil]]|| [[Francio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Szilvási</span> [[László Szilvási]]|| [[Hungario]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Delamore</span> [[Richard Delamore]]|| [[Aŭstralio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Ĉina Radio Internacia</span> [[Ĉina Radio Internacia|Esperanto-redakcio de Ĉina Radio Internacia]]|| [[Ĉinio]] || [[2015]] || elstara |- |[[Jean Codjo]] |[[Kanado]] |[[2016]] |elstara |- |[[Adjévi Adjé]] |[[Togolando]] |[[2016]] |elstara |- |[[Ilia Sumilfia Dewi]] |[[Indonezio]] |[[2016]] |elstara |- |Ruth Kevess-Cohen |[[Usono]] |[[2016]] |elstara |- |Tatjana Loskutova |[[Rusio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Gábor Márkus|Márkus Gábor]] |[[Hungario]] |[[2016]] |elstara |- |[[Judith Meyer]] |[[Germanio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Jorge Montanari]] |[[Argentino]] |[[2016]] |elstara |- |[[Włodzimierz Opoka]] |[[Pollando]] |[[2016]] |elstara |- |[[Leopold Patek]] |[[Aŭstrio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Syôzi Keiko]] |[[Japanio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Ján Vajs]] |[[Slovakio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Normand Fleury]] |[[Kanado]] |[[2017]] |elstara |- |[[Ronald J. Glossop|Ronald Glossop]] |[[Usono]] |[[2017]] |elstara |- |[[Halina Komar]] |[[Pollando]] |[[2017]] |elstara |- |[[Germain Pirlot]] |[[Belgio]] |[[2017]] |elstara |- |[[Jérémie Sabiyumva]] |[[Burundo]] |[[2017]] |elstara |- |[[Eduardo Vivancos]] |[[Hispanio]] / [[Kanado]] |[[2017]] |elstara |- |[[Wang Minhao]] |[[Ĉinio]] |[[2017]] |elstara |- |[[Toño del Barrio|José Antonio del Barrio]] |[[Hispanio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Ranieri Clerici]] |[[Italio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Maritza Gutiérrez González|Maritza Gutierrez]] |[[Kubo]] |[[2018]] |elstara |- |[[François Lo Jacomo]] |[[Francio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Sun Mingxiao]] “Semio” |[[Ĉinio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Mónika Molnár]] |[[Hungario]] |[[2018]] |elstara |- |[[Masako Tahira]] |[[Japanio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Zlatko Tišljar|Zlatko Tiŝljar]] |[[Kroatio]] / [[Slovenio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Wolfram Diestel]] |[[Germanio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Andrej Grigorjevskij]] |[[Rusio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Vasil Kadifeli]] |[[Turkio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Reza KHEIR-KHAH|Reza Kheir-khah]] |[[Tajvano]] - [[Ĉinio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Małgosia Komarnicka]] |[[Pollando]] |[[2019]] |elstara |- |[[Lu Wunsch-Rolshoven]] |[[Germanio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Privas Tchikpe]] |[[Benino]] |[[2019]] |elstara |- |[[Bernhard Tuider]] |[[Aŭstrio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Wei Yubin (Jado)]] |[[Ĉinio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Aleksandr Korĵenkov]] kaj [[Halina Gorecka]] |[[Rusio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Lee Jung-kee]] |[[Koreio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Rakoen Maertens]] |[[Belgio]] |[[2020]] |elstara |- |[[John Magessa]] |[[Tanzanio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Jean-Pierre Marcq]] kaj [[Evelyne Rotellini]] |[[Francio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Yves Nevelsteen]] |[[Belgio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Bert Schuman]] |[[Francio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Fernando Ŝajani]] |[[Brazilo]] |[[2020]] |elstara |- |[[Petro Baláž]], [[Dorota Rodzianko]] kaj la teamo de [[E@I]] |[[Slovakio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Marija Belošević]] |[[Kroatio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Elysée Byelongo]] |[[Sud-Afriko]] |[[2021]] |elstara |- |[[Eva Fitzelová]] kaj [[Johannes Mueller]] |[[Germanio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Irana Esperanto-Asocio]] |[[Irano]] |[[2021]] |elstara |- |[[Kolombia Esperanto-Ligo]] |[[Kolombio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Luis Obando]] |[[Kolombio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Rafael Lima]] |[[Brazilo]] |[[2021]] |elstara |- |[[Suzuki Keiichiro]] |[[Japanio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Wu Guojiang]] |[[Ĉinio]] |[[2021]] |elstara |- |Loka Kongresa Komitato de la [[107-a UK]] |[[Kanado]] |[[2022]] |elstara |- |[[Pola Retradio]] |[[Pollando]] |[[2022]] |elstara |- |[[Adonis Saliba]] |[[Brazilo]] |[[2022]] |elstara |- |[[Alexandrine Omba]] kaj [[Miora Raveloharison]] |[[D. R. Kongo]] kaj [[Madagaskaro]] |[[2022]] |elstara |- |[[Ĉielismo Wang Tianyi]] |[[Ĉinio]] |[[2022]] |elstara |- |[[Povilas Jegorovas]] |[[Litovio]] |[[2022]] |elstara |- |[[Robin Van der Vliet]] |[[Nederlando]] |[[2022]] |elstara |- |[[Klaus Leith]] ''[[in memoriam]]'' |[[Germanio]] |[[2022]] |elstara |- |[[Andrea Turrisi]] kaj [[Esteban Emilio Mosonyi]] |[[Venezuelo]] |[[2023]] |elstara |- |[[Espoir Ngoma Kasati]] |[[D. R. Kongo]] |[[2023]] |elstara |- |[[Francis Hult]] |[[Usono]] |[[2023]] |elstara |- |[[Mana Brinson Namutema]] |[[D. R. Kongo]] |[[2023]] |elstara |- |[[Manuela Burghelea]] |[[Rumanio]] |[[2023]] |elstara |- |[[Pascal Dubourg Glatigny]] |[[Germanio]] |[[2023]] |elstara |- |[[Aŭstralia Esperanto-Asocio]] |[[Aŭstralio]] |[[2023]] |elstara |- |[[Aime Patrick Manirakiza]] |[[Burundo]] |[[2024]] |elstara |- |[[Alessandra Madella]] |[[Ĉinio]]/[[Italio]] |[[2024]] |elstara |- |[[Etsuo Miyoshi]] |[[Japanio]] |[[2024]] |elstara |- |[[Heinz-Wilhelm Sprick]] |[[Germanio]] |[[2024]] |elstara |- |[[Jehoŝua Tilleman]] |[[Israelo]] |[[2024]] |elstara |- |[[Laure Patas d’Illiers]] kaj [[Pierre Dieumegard]] |[[Francio]] |[[2024]] |elstara |- |[[Orlando Raola]] |[[Usono]] / [[Kubo]] |[[2024]] |elstara |- |[[Asocio Esperantista de Rio-de-Ĵanejro]] |[[Brazilo]] |[[2024]] |elstara |- |[[Nisinaga Atusi]] “Acero” |[[Japanio]] |[[2025]] |elstara |- |[[Henriel Fidilalao]] |[[Madagaskaro]] |[[2025]] |elstara |- |[[John Huang|John (Xiaolong) Huang]] |[[Kanado]] |[[2025]] |elstara |- |[[Françoise Noireau|Françoise “Fransoazo” Noireau]] |[[Francio]] |[[2025]] |elstara |- |[[Libuše Dvořáková]] |[[Ĉeĥio]] |[[2025]] |elstara |- |[[Věra Barandovská-Frank]] |[[Germanio]] / [[Ĉeĥio]] |[[2025]] |elstara |} ===Elstara Arta Agado=== {| class="wikitable sortable" ! Nomo!! Lando!! Jaro !! Diplomo |- |<span style="display:none">Almanza</span> [[Georgina Almanza]]|| [[Kubo]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Jerman</span> [[Vida Jerman]]|| [[Kroatio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Levéque</span> [[Franjo Levéque]]|| [[Francio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Pilipovic</span> [[Saša Pilipović]]|| [[Serbio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Steele</span> [[Trevor Steele]]|| [[Aŭstralio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Stimec</span> [[Spomenka Stimec]]|| [[Kroatio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Henriksen</span> [[Kim Henriksen]]|| [[Danio]] || [[2011]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Leclerq</span> [[JoMo|Jean-Marc Leclerq (JoMo)]]|| [[Francio]] || [[2011]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Mallia</span> [[Carmel Mallia]]|| [[Malto]] || [[2011]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Montagut</span> [[Abel Montagut]]|| [[Katalunio]] || [[2011]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Becker</span> [[Ulrich Becker]]|| [[Usono]] || [[2012]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Bronŝtejn</span> [[Mikaelo Bronŝtejn]]|| [[Rusio]] || [[2012]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Hernández</span> [[Julián Hernández Angulo]]|| [[Kubo]] || [[2012]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Berveling</span> [[Gerrit Berveling]]|| [[Nederlando]] || [[2013]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Camacho</span> [[Jorge Camacho]]|| [[Hispanio]] || [[2013]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Handzlik</span> [[Georgo Handzlik]]|| [[Pollando]] || [[2013]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Mao</span> [[Mao Zifu]]|| [[Ĉinio]] || [[2013]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Johansson</span> [[Sten Johansson]]|| [[Svedio]] || [[2014]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Ŝevĉenko</span> [[Dmitrij Ŝevĉenko]]|| [[Rusio]] || [[2014]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Wennergren</span> [[Bertilo Wennergren]]|| [[Germanio]] || [[2014]] || elstara arta |- |<span style="display:none">de Zilah</span> [[Eugène de Zilah]]|| [[Francio]] || [[2014]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Pavinski</span> [[Rogener Pavinski]]|| [[Brazilo]] || [[2015]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Wang</span> [[Wang Chongfang]]|| [[Ĉinio]] || [[2015]] || elstara arta |- |[[Ĵomart kaj Nataŝa|Ĵomart Amzejev kaj Natalja Gerlach]] |[[Svedio]] |[[2016]] |elstara arta |- |[[Jonas Marx]] |[[Germanio]] |[[2017]] |elstara arta |- |[[Cristina Casella]] |[[Italio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[István Ertl]] |[[Hungario]] / [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] |[[2018]] |elstara arta |- |Fabrice Morandeau “FaMo” |[[Francio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[La Perdita Generacio]] |[[Svedio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[Platano (Pafklik)|Cyrille Poullet "Platano"]] |[[Francio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[Martin Wiese]] |[[Svedio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[Jo Haazen]] |[[Rusio]] |[[2019]] |elstara arta |- |[[Miroslav Malovec]] |[[Ĉeĥio]] |[[2019]] |elstara arta |- |[[Antonio De Salvo|Antonio de Salvo]] |[[Italio]] |[[2019]] |elstara arta |- |[[Pascal Dubourg Glatigny]] |[[Germanio]] |[[2020]] |elstara arta |- |[[Kjara]] |[[Italio]] |[[2020]] |elstara arta |- |[[Ale Kosabela]] |[[Argentino]] / [[Brazilo]] |[[2020]] |elstara arta |- |[[Istvan Nemere]] |[[Hungario]] |[[2020]] |elstara arta |- |[[Amir Naor]] |[[Israelo]] |[[2021]] |elstara arta |- |[[Anna Striganova]] |[[Rusio]] |[[2021]] |elstara arta |- |[[Eterne Rima]] |[[Pollando]] / [[Japanio]] |[[2021]] |elstara arta |- |[[Paulo Sérgio Viana]] |[[Brazilo]] |[[2021]] |elstara arta |- |[[Zdravka Bojĉeva]] |[[Luksemburgo]] / [[Bulgario]] |[[2022]] |elstara arta |- |[[Joel Muhire]] |[[D. R. Kongo]] |[[2022]] |elstara arta |- |[[Wally Du Temple]] |[[Kanado]] |[[2022]] |elstara arta |- |[[Ionel Oneț]] |[[Nederlando]] / [[Rumanio]] |[[2022]] |elstara arta |- |[[Miguel Fernández Martín]] |[[Hispanio]] |[[2023]] |elstara arta |- |[[Miguel Gutiérrez Adúriz]] |[[Hispanio]] |[[2023]] |elstara arta |- |[[François Randin]] |[[Svislando]] |[[2023]] |elstara arta |- |[[Helga Plötner]] |[[Germanio]] |[[2023]] |elstara arta |- |[[Emmanuelle Richard]] |[[Francio]] |[[2024]] |elstara arta |- |[[Julian Modest]] (Georgi Miĥalkov) |[[Bulgario]] |[[2024]] |elstara arta |- |[[Tim Owen]] |[[Britio]] |[[2024]] |elstara arta |- |[[Zhou-Mack Mafuila]] |[[Demokratia Respubliko Kongo|D.R. Kongo]] / [[Francio]] |[[2024]] |elstara arta |- |[[Bobelarto]] |[[Hungario]] / [[Kanado]] |[[2025]] |elstara arta |} ==Vidu ankaŭ== *[[Honoraj membroj de UEA]] == Eksteraj ligiloj == * [https://uea.org/teko/regularoj/regularo_hm_hp Regularo] el la retejo de UEA [[Kategorio:UEA|Honoraj membroj]] [[Kategorio:Aperis en 2007]] [[Kategorio:Esperanto en 2007]] 13jornfnm6yco755hoogwnrho1rvigy 0 506269 9419994 9275224 2026-07-04T07:02:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419994 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Kolomano|Kálmán]] Ghyczy''' [gici], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Ghyczy Kálmán''' estis [[Hungario|hungara]] [[politikisto]], [[ministro]], [[parlamentano]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''ghiczi'', ''assai'', ''ablanczkürthi'', lia [[frato]] estis [[Ignác Ghyczy]]. [[Dosiero:Ghyczy-emléktábla.JPG|eta|<center>Memortabulo pri Kálmán Ghyczy]] Kálmán Ghyczy [http://mult-kor.hu/cikk.php?id=19881] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141210122913/http://mult-kor.hu/cikk.php?id=19881 |date=2014-12-10 }} naskiĝis la {{daton|12|februaro}} [[1808]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Komárno|Komárom]] (nuntempa [[Komárno]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|28|februaro}} [[1888]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Kálmán Ghyczy akiris [[juro|juran]] [[diplomo]]n, en [[1843]] li iĝis parlamenta deputito. En la sekva jaro li estis subdepartemetestro. Dum la [[Hungara revolucio de 1848]] li estis parlamentano, eĉ [[subministro]] en [[Kabineto Batthyány]]. Post falo de la [[revolucio]] li ne politikadis, nur ekde [[1861]]. Inter [[1874]] kaj [[1875]] li estis ministro pri financo, kie li havis la taskon altigi la [[imposto]]jn. Post la abdiko li estis prezidanto de la parlamento. Ekde [[1885]] li politikadis en la [[senato]]. == Memorigiloj == * memortabulo de [[1908]], kiun la [[slovakoj]] detruis en [[1945]], pli nova fariĝis en [[2003]] * [[strato]] en [[Komárom]] == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al literoj G, GY, poste serĉu la nomon)] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/040/pc004085.html#1 hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 4-a punkto)] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ghyczy Kalman}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri financo]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Ghyczy-familio]] gaz40rlzyw1ehop4agpb0cqen00ndrk 0 507866 9419853 9323006 2026-07-04T00:05:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419853 wikitext text/x-wiki '''Kristana socialismo''' estas formo de [[Religio|religia]] [[socialismo]] surbaze de la instruo de [[Jesuo]]. Multaj kristanaj socialistoj kredas ke [[kapitalismo]] estas idol-kulto kaj fiksiĝintaj en avideco, kaj kelkaj kristanaj konfesioj konsideras ĝin [[Morta peko|mortan pekon]].<ref name="Adrian Hastings Pp. 678">Adrian Hastings, Alistair Mason, Hugh S. Pyper. ''The Oxford Companion to Christian Thought''. Oxford, England, UK: Oxford University Press Paĝo 678.</ref> Kristanaj socialistoj identigas la kialon de [[socia malegaleco|malegaleco]] ĉar estas asociita kun la avideco kiun ili asocias kun kapitalismo.<ref name="Adrian Hastings Pp. 678"/> Kristana socialismo iĝis grava movado en [[Britio]] komence de la [[1960-aj jaroj]] tra la Kristana Socialisma Movado kiu ekde 2013 iĝis konata kiel Kristanoj por Maldekstro.<ref>Adrian Hastings, Alistair Mason, Hugh S. Pyper. ''The Oxford Companion to Christian Thought''. Oxford, England, UK: Oxford University Press Paĝo 677.</ref> La esprimo ankaŭ apartenas al pli fruaj figuroj kiel la deknaŭjarcentaj verkistoj [[Frederick Denison Maurice]] (''The Kingdom of Christ'', 1838), [[John Ruskin]] (''Unto this Last'', 1862), [[Charles Kingsley]] (''The Water-Babies'', 1863), [[Thomas Hughes]] (''Tom Brown's Schooldays'', 1857), [[Frederick James Furnivall]] (kunkreinto de la ''[[Oxford English Dictionary]]''), [[Adin Ballou]] (''Practical Christian Socialism'', 1854), kaj [[Francis Bellamy]] (baptisma ministro kaj aŭtoro de la usona [[Ĵuro pri fideleco]]). == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Teologio de liberigo]] === Bibliografio === '''Unuarangaj fontoj''' * Gray, John. ''The Life of Frederick Denison Maurice: Chiefly Told in His Own Letters'' (1885) [http://books.google.com/books?id=llNFAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:Frederick+inauthor:Maurice&lr=&as_brr=3 online edition] * Kingsley, Charles. ''The Works of Charles Kingsley'' (1899) [http://books.google.com/books?id=K53M7IGeFm8C&printsec=frontcover&dq=inauthor:charles+inauthor:Kingsley&lr=&num=30&as_brr=3 online edition] * Kingsley, Frances Eliza Grenfell. ''Charles Kingsley: His Letters and Memories of His Life'' (1877) [http://books.google.com/books?id=_uP32Zdvb3cC&pg=PA34&dq=inauthor:charles+inauthor:Kingsley&lr=&num=30&as_brr=3 online edition] * Leno, John Bedford. ''The Aftermath with Autobiography of the Author'', Reeves & Turner, London 1892 '''Duarangaj fontoj''' * Bissett, Jim. ''Agrarian socialism in America: Marx, Jefferson, and Jesus in the Oklahoma Countryside, 1904-1920'' University of Oklahoma Press, 1999 * Boyer, John. ''Culture and Political Crisis in Vienna: Christian Socialism in Power, 1897-1918'' (1995) * Cort, John C. ''Christian Socialism: An Informal History'' (1988) * Hopkins, Charles Howard. ''The Rise of the Social Gospel in American Protestantism, 1865-1915'' (1940) (Chap. X "Christian Socialism") * Phillips, Paul T. ''A Kingdom on Earth: Anglo-American Social Christianity, 1880-1940.'' (1996) * Young, Shawn David. "[http://www.usask.ca/relst/jrpc/art22%282%29-jesusfreaks.html From Hippies to Jesus Freaks: Christian Radicalism in Chicago’s Inner-City] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100911111045/http://www.usask.ca/relst/jrpc/art22%282%29-jesusfreaks.html |date=2010-09-11 }}." ''Journal of Religion and Popular Culture''. Vol 22(2) Summer 2010. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.christiansontheleft.org.uk/ Christians on the Left (UK)] - formerly the Christian Socialist Movement * [http://www.religioussocialism.com/vision.html Religious Socialists] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160312154643/http://www.religioussocialism.com/vision.html |date=2016-03-12 }} Vision Statement of the Religion and Socialism Commission of the Democratic Socialists of America * [http://faithandsocialism.org/ Socialism and Faith Commission of the Socialist Party USA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170914045229/http://faithandsocialism.org/ |date=2017-09-14 }} * [http://www.spartacus-educational.com/REsocialism.htm Spartacus Educational on nineteenth-century Christian socialism] * [http://skeptically.org/bible/id14.html New Testament Supports Socialism] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141226001808/http://www.skeptically.org/bible/id14.html |date=2014-12-26 }} * [http://www.anglocatholicsocialism.org Anglo-Catholic Socialism] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060106190531/http://www.anglocatholicsocialism.org/ |date=2006-01-06 }} * [http://www.zompist.com/meetthepoor.html The Bible on the Poor: Or Why God is a Liberal] * [http://www.christiansocialistpartyusa.org/ Christian Socialist Party USA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090423121328/http://www.christiansocialistpartyusa.org/ |date=2009-04-23 }} Right-wing Christian socialism movement {{Projektoj}} [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Socialismo]] psbo48ihwlcmuq4kxn5whitlaou0a3i 0 509218 9419978 9386122 2026-07-04T06:45:52Z Sj1mor 12103 9419978 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Pasifloracoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Passif foetid 070407 4102 plrtu.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = ''[[Passiflora foetida]]'' |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |subklaso = [[rozedoj]] ''[[Rosidae]]''<br /> [[fabedoj]] ''[[Fabidae]]'' |ordo = [[malpigialoj]] ''[[Malpighiales]]'' |familio = '''[[pasifloracoj]]''' '''''[[Passifloraceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Henri François Anne de Roussel|Roussel]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[pasifloro]] ''[[Passiflora]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} La '''pasifloracoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Passifloraceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[malpigialoj]] (''[[Malpighiales]]''). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 35 genrojn kaj pli ol 930 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[pasifloro]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#pasifloro ''pasifloro'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. Al tiu familio apartenas ankaŭ la iama plantfamilioj de la Malesherbiaceae kaj Turneraceae. La anoj de la familio estas disvastigitaj mondvaste en la [[Tropikoj]] kaj [[Subtropikoj]] kun la centroj en Afriko kaj la [[Neotropiso]]. == Priskribo == [[Dosiero:Androsiphonia adenostegia-1906.jpg|eta|maldekstre|ilustraĵo de ''[[Androsiphonia adenostegia]]''.]] La specioj de la subfamilio Passifloroideae estas lignaj plantoj: [[arbo]]j, [[arbusto]]j kaj [[liano]]j, aŭ grimpantaj [[herba planto|herbaj plantoj]]. La grimpantaj varioj havas akselstarantaj [[ĉiro]]. La alternesidantaj kaj spirale sidantaj [[folio (planto)|folioj]] estas simplaj aŭ kunmetitaj. Ekzistas eksterfloraj [[nektarglando]]j ĉe la folitigoj. [[Stipulo]] ekzistas ofte. La floroj staras unuope en la foliekseloj aŭ en [[cumo]]j kun malmultaj floroj; ofte kunbrakteoj. La [[floro]]j estas duseksaj. Se la floroj estas unuseksaj tiam la plantoj estas [[dioika]]j . La grandaj, [[radiosimetrio|radiosimetriaj]] floroj estas tri- ĝis oknombraj, plej ofte kvinnombraj. La [[involukro]]j estas dividitaj en sepaloj kaj petaloj. Ofte formiĝas [[androginoforo]]. Ekzistas 5 aŭ 20 ĝis 60 [[stameno]]j, kelkfoje nur parto estas [[fekunda]]j, 15 ĝis 50 povas esti [[Stamenodio]]j, ili povas havi havas intensan koloron. Plej ofte tri (du ĝi kvin) [[karpelo]]j estas kunkreskinta al epigina [[ovario]]. La poleligado okazas per insektoj ([[entomofilio]]). Ili havas [[kapsulo (frukto)|kapsulfruktoj]] aŭ [[bero]]j. De kelkaj specioj la beroj estas manĝeblaj ([[pasifrukto|marajujo]], [[grenadilo]], [[barbadino]], [[kurubo]]). [[Dosiero:Adenia glauca KirstenboshBotGard09292010D.JPG|eta|subfamilio Passifloroideae: ''Adenia glauca'']] [[Dosiero:Malesherbia linearifolia.jpg|eta|subfamilio Malesherbioideae: ''Malesherbia linearifolia'']] [[Dosiero:Piriqueta caroliniana (5993598316).jpg|eta|subfamilio Turneroideae: ''Piriqueta caroliniana'']] [[Dosiero:Turnera diffusa var. aphrodisiaca 001.JPG|eta|subfamilio Turneroideae: ''Turnera diffusa'' var. ''aphrodisiaca'']] == Taksonomio == La plantfamilio Pasifloracoj estis [[unua priskribo|priskribita unuafoje]] sub la nomo „Passifloreae“ en la jaro 1806 de [[Antoine Laurent de Jussieu]] en [[Henri François Anne de Roussel|Roussel]]: ''Flore du Calvados'', 2a eldono, 2, p. 334 kaj la nomo Passifloraceae de Antoine Laurent de Jussieu en [[Karl Sigismund Kunth]]: ''Nova genera et species plantarum quas in peregrinatione ad plagam aequinoctialem orbis novi collegerunt Bonpland et Humboldt'' nur jam 1817. Tipogenro estas ''[[pasifloro|Passiflora]]'' L.. Ĉe APG III okazas la engrupiĝo de la genroj de la iamaj familioj Malesherbiaceae kaj Turneraceae en la familio de la Passifloraceae s.l. <ref> ''An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III'', in ''Botanical Journal of the Linnean Society'', 2009, p. 105-121.</ref> [[sinonimo (taksonomio)|sinonimoj]] por Passifloraceae Juss. ex Roussel estas: Malesherbiaceae D.Don, Modeccaceae Horan., Paropsiaceae Dumort., Turneraceae Kunth ex DC. La familio de la Passifloraceae konsistas hodiaŭ el tri subfamilioj kun entute 27 genroj <ref>{{GRIN|FamilyNr=829|WissName=Passifloraceae}}</ref>: * Subfamilio Passifloroideae Burnett: dividita een du triboj kaj kun 16 genroj kaj ĉirkaŭ 705 specioj: ** Tribo Paropsieae: ses genroj, kiuj disvastiĝas ĉefe en Afriko: *** ''Androsiphonia'' Stapf: havas nur unu specio: **** ''[[Androsiphonia adenostegia]]'' Stapf: venas el la tropika Afriko. *** ''[[Barteria]]'' Hook. f.: kun kvar specioj. *** ''[[Paropsia]]'' Noronha ex Thouars: kun 12 specioj. *** ''[[Paropsiopsis]]'' Engl.: kun nur du specioj. *** ''[[Smeathmannia]]'' Sol. ex R.Br.: kun nur du specioj. *** ''[[Viridivia]]'' J.H.Hemsl. & Verdc.: kun nur unu specio: **** ''[[Viridivia suberosa]]'' J.H.Hemsl. & Verdc.: el la tropika Afriko. ** Tribo Passifloreae: kun 10 genroj, kiuj tre vaste disvastiĝas: *** ''[[Adenia]]'' Forssk.: la 95 ĝis 100 specioj estas grandparte orientafrikaj [[sukulenta planto|sukulentoj]]. *** ''[[Ancistrothyrsus]]'' Harms: kun nur du specioj en Sudameriko. *** ''[[Basananthe]]'' Peyr.: kun ĉirkaŭ 37 specioj. *** ''Crossostemma'' Planch. ex Benth.: kun nur unu specio: **** ''[[Crossostemma laurifolium]]'' Planch. ex Benth.: *** ''[[Deidamia (planto)|Deidamia]]'' E.A.Noronha ex Thouars: kun ĉirkaŭ kvin specioj. *** ''[[Dilkea]]'' Mast.: kun ĉ tri specioj. *** ''[[Efulensia]]'' C.H.Wright: nur du specioj el Afriko. *** ''Mitostemma'' Mast.: kun nur unu specio: **** ''[[Mitostemma glaziovii]]'' Mast.: el Brazilo. *** [[Pasifloro]] (''Passiflora'' L., sin.: ''Anthactinia'' Bory ex M.Roem., ''Asephananthes'' Bory, ''Baldwinia'' Raf., ''Ceratosepalum'' Oerst., ''Cieca'' Medik., ''Decaloba'' M.Roem., ''Disemma'' Labill., ''Granadilla'' Mill., ''Hollrungia'' K.Schum., ''Monactineirma'' Bory, ''Murucuja'' Medik., ''Pentaria'' M.Roem., ''Poggendorffia'' H.Karst., ''Tacsonia'' Juss., ''Tetrapathea'' (DC.) Rchb., ''Tetrastylis'' Barb.Rodr.): Ĝi konsistas hodiaŭ el ĉirkaŭ 525 specioj. *** ''[[Schlechterina]]'' Harms: kun nur unu specio: **** ''[[Schlechterina mitostemmatoides]]'' Harms: el la suda Afriko. * Subfamilio Malesherbioideae Burnett (sin.: Malesherbiaceae D.Don): kun nur unu genro: *** ''[[Malesherbia]]'' Ruiz & Pav. (sin.: ''Gynopleura'' Cav.): kun ĉirkaŭ 24 ĝis 27 specioj en Sudameriko kaj nur en la [[Andoj]]. * Subfamilio [[Turneroideae]] Eaton (sin.: Piriquetaceae Martynov, Turneraceae DC.): kun ĉirkaŭ dek genroj kaj pli ol 200 specioj. La plej multaj specioj el la [[Nova Mondo]], sed la plej granda multeco de la genroj ekzistas en la [[Malnova Mondo]]:<ref>Mats Thulin, Sylvain G. Razafimandimbison, Paul Chafe, Nahid Heidari, Anneleen Kool & Joel S. Shore: ''Phylogeny of the Turneraceae clade (Passifloraceae s.l.): Trans-Atlantic disjunctions and two new genera in Africa'', In: ''Taxon'', Volume 61, Issue 2, 2012, S. 308–323. [http://www.bergianska.se/polopoly_fs/1.99927.1346930987!/menu/standard/file/Thulin%20et%20al%20%282012%29.pdf Volltext-PDF.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150108102749/http://www.bergianska.se/polopoly_fs/1.99927.1346930987%21/menu/standard/file/Thulin%20et%20al%20%282012%29.pdf |date=2015-01-08 }}</ref> *** ''Arboa'' Thulin & Razafim.: nove ekde 2012. La kvar specioj nur troviĝas en Madagaskaro. *** ''Adenoa'' Arbo: kun nur unu specio: **** ''[[Adenoa cubensis]]'' (Britton & B.Wilson) Arbo: la komozomnombro estas 2n = 14. el la sudorienta [[Kubo]] vor.<ref> Ana M. Gonzalez, Cristina R. Salgado & Aveliano Fernández, María M. Arbo: ''Anatomy, pollen, and chromosomes of Adenoa (Turneraceae), a monotypic genus endemic to Cuba'', In: ''Brittonia'', Volume 64, Issue 2, 2012, p. 208-225. </ref> *** ''Afroqueta'' Thulin & Razafim.: nove ekde 2012 kaj nur havas unu specio: **** ''[[Afroqueta capensis]]'' (Harv.) Thulin & Razafim. (sin.: ''Turnera capensis'' Harv., ''Piriqueta capensis'' (Harv.) Urb.): nur en suda-meza kaj suda Afriko. *** ''[[Erblichia]]'' Seem.: de la ĉ kvin specioj unu nur indiĝenas en Mezameriko kaj kvar en Madagaskaro. *** ''Hyalocalyx'' Rolfe: Ĝi nur konsistas el unu specio: **** ''[[Hyalocalyx setifer]]'' Rolfe: el sudorienta tropika Afriko kaj Madagaskaro. *** ''Loewia'' Urb.: nur unu specio: **** ''[[Loewia glutinosa]]'' Urb.: el la nordorienta tropika Afriko. *** ''Mathurina'' Balf. f.: nur unu specio: **** ''[[Mathurina penduliflora]]'' Balf. f.: tiu endemito troviĝas sur la insulo [[Rodrigues (insulo)|Rodrigues]], kiu apartenas al la [[Maskarenoj]]. *** ''[[Piriqueta]]'' Aubl.: la kromozomnombro estas x=7. De la ĉirkaŭ 45 specioj 44 venas el la Nova Mondo kaj nur un el Sudafriko. *** ''[[Stapfiella]]'' Gilg: kun ĉ 6 specioj el la tropika Afriko. *** ''[[Streptopetalum]]'' Hochst.: ĉirkaŭ 6 specioj el la tropika Afriko. *** ''[[Tricliceras]]'' Thonn. ex DC.: La ĉirkaŭ 16 specioj el la tropika Afriko. *** ''[[Turnera]]'' L.: De la ĉirkaŭ 140 specioj hejmiĝas 138 en la Nova Mondo kaj nur du en Afriko. === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(29 maj. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000442 ''Passifloraceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Passifloraceae/ |titolo=''Passifloraceae'' ĉe The Plant List |alirdato=2020-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170617215612/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Passifloraceae/ |arkivdato=2017-06-17 }}</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Kolumnoj|nombro=2| {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Malpighiales]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[malpigialoj]] ***''[[Passifloraceae]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Henri François Anne de Roussel|Roussel]] - [[pasifloracoj]] ****''[[Adenia]]'' Forssk. - [[adenio]] ****''[[Adenoa]]'' Arbo - [[adenoo]] ****''[[Ancistrothyrsus]]'' Harms - [[ancistrotirso]] ****''[[Androsiphonia]]'' Stapf - [[androsifonio]] ****''[[Arboa]]'' Thulin & Razafim. - [[arboo]] ****''[[Barteria]]'' Hook. f. - [[barterio]] ****''[[Basananthe]]'' Peyr. - [[bazananto]]<big>*</big> ****''[[Crossostemma]]'' Planch. ex Hook. - [[krosostemo]] ****''[[Deidamia]]'' Thouars - [[deidamio (planto)|deidamio]] ****''[[Dilkea]]'' Mast. - [[dilkeo]] ****''[[Disemma]]'' Labill. - [[disemo]]<big>*</big> ****''[[Distemma]]'' - [[distemo]] ****''[[Efulensia]]'' C.H. Wright - [[efulensio]] ****''[[Erblichia]]'' Seem. - [[erbliŝio]] ****''[[Hyalocalyx]]'' Rolfe - [[hialokaliko]] ****''[[Loewia]]'' Urb. - [[levio]] ****''[[Malesherbia]]'' Ruiz & Pav. - [[malezerbio]] ****''[[Mathurina]]'' Balf. f. - [[maturino]]<big>**</big> ****''[[Mitostemma]]'' Mast. - [[mitostemo]] ****''[[Odostelma]]'' Raf. - [[odostelmo]] ****''[[Paropsia]]'' [[Noronha]]'' ex Thouars - [[paropsio]] ****''[[Paropsiopsis]]'' Engl. - [[paropsiopso]] ****''[[Passiflora]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[pasifloro]]<ref name="PIV"/> ****''[[Piriqueta]]'' Aubl. - [[piriketo]] ****''[[Schlechterina]]'' Harms - [[ŝleŝterino]] ****''[[Senapea]]'' Aubl. - [[senapeo]] ****''[[Smeathmannia]]'' Sol. ex R. Br. - [[smetmanio]] ****''[[Stapfiella]]'' Gilg - [[stapfielo]] ****''[[Streptopetalum]]'' Hochst. - [[streptopetalo]] ****''[[Tacsonia]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[taksonio]]<big>*</big> ****''[[Tetrapathaea]]'' - [[tetrapateo]] ****''[[Tetrastylis]]'' Barb. Rodr. - [[tetrastilido]] ****''[[Triacis]]'' Griseb. - [[triaciso]] ****''[[Tricliceras]]'' Thonn. ex DC. - [[triklicero]] ****''[[Turnera]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[turnero]] ****''[[Viridivia]]'' J.H. Hemsl. & Verdc. - [[viridivio]] ****''[[Wormskioldia]]'' Thonn. - [[vormskioldio]] {{Genealogia arbo2/fino}} }} :<big>*</big><small>Genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.</small><br /> :<big>**</big><small>Genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.</small> == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/malpighialesweb.htm#Passifloraceae Die Familie der Passifloraceae s.l.] ĉe [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] * [http://delta-intkey.com/angio/www/passiflo.htm Beschreibung der Familie der Passifloraceae s.str.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050314144016/http://delta-intkey.com/angio/www/passiflo.htm |date=2005-03-14 }} bei [http://delta-intkey.com/angio DELTA L. Watson & M. J. Dallwitz.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140621100119/http://delta-intkey.com/angio/ |date=2014-06-21 }} (angla) === Referencoj === {{Referencoj}} {{Portalo Biologio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Pasifloracoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] [[Kategorio:Fruktplantoj]] khvdzy8fjctowdxgro7db1wl93oizxi 0 514010 9420098 9235558 2026-07-04T09:49:38Z Sj1mor 12103 9420098 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = ''Hydrangea heteromalla'' |koloro = lightgreen |dosiero = Hydrangea heteromalla form.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo dosiero = |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[dukotiledonaj plantoj|dukotiledonuloj]] ''dicotyledones'' |ordo = ''[[Kornusaloj]] '' Cornales |familio =''[[Hidrangeacoj]]'' '' Hydrangeaceae '' |genro = ''[[Hidrangeo]] '' ''Hydrangea'' |specio = Hydrangea heteromalla |Taxon2_Rang = |dunomo = Hydrangea heteromalla |dunomo aŭtoritato =[[David Don|D.DON]] |komunejo = }} La '''Hydrangea heteromalla''', ankaŭ konata kiel '''ĉina hidrangeo''' estas [[arbusto]] aŭ malgranda [[arbo]] el la [[familio (biologio)|plantfamilio]] de la [[Hidrangeacoj]]. Ĝi estas pro sia dekoraj floroj ofta [[ornamplanto]]. La natura disvastigejo estas Azio kaj etendiĝas de la [[modera klimato|modera]] ĝis la [[tropika klimato|tropika]] zonoj. [[Dosiero:Hydrangea heteromalla B.jpg|eta|maldekstre|floraro kun folio]] [[Dosiero:Hydrangea heteromalla flowers.jpg|eta|maldekstre|floraro]] [[Dosiero:Hydrangea heteromalla 'Bretschneideri'.jpg|eta| kultivaro 'Bretschneider']] == Priskribo == La '''Ĉina hidrangeo''' formas 2 ĝ 5 aŭ pli altan arbuston aŭ malgrandan arbon. La branĉoj estas ruĝaj-brunaj ĝis brunaj, haraj kaj poste kalvaj. Ili havas malmultajn ovalajn [[lenticelo|korkporojn]]. La folioj havas 2 ĝis 4 cm longan, viol-ruĝan petiolon. La foliplato estas simpla, 6 ĝis 15 cm longa kaj 3 ĝis 8 cm larĝa, ovala, larĝe ovforma aus oblonge ovforma, pinta aus oblonge pinta kun iom korforma, obtuza bazo. La rando estas duoble segildenta. La supra folisurfaco estas flave bruna, rigidhara aŭ preskaŭ kalva. La malsupra folisurfaco havas dense grize blankajn harojn. Ekzistas sep ĝis naŭ nervuraj paroj.<ref name=FoC/><ref name=FdG/> La floroj estas en ombrelformaj, 15 ĝis 20 cm larĝaj, haraj [[duflanka cumo|duflankaj cumoj]], kiu atingas je fruktmatureco larĝecon de de 27 cm. La multaj [[nefekundeco|sterilaj]] floroj havas kvar 0,7 ĝis 1,6 cm longaj kaj 0,5 ĝis 1,4 cm larĝaj, blankaj aŭ flavaj, ovalaj, larĝe ovformaj aŭ larĝe rondaj, glatrandaj [[sepalo]]j kun rondigita aŭ korforma bazo. La [[fekundeco|fekundaj]] floroj havas unu 1 ĝis 1,5 mm longan, funelforman ĝis sonorilforman kaliktubon kun 0,5 ĝis 1,5 mm longaj triangulaj kalikdentoj. La [[petalo]]j estas 1,8 ĝis 2,0 mm longaj, blankaj ĝis flavaj, oblongaj-ovformaj. La dek [[stameno]]j estas nesamgrandaj, la anteroj estas ĉirkaŭ 0,5 mm grandaj kaj globaj. La [[ovario]] estas mezstaranta, la tri aŭ kvar [[pistilo]]j estas starantaj, alenformaj kaj atingas longecon de 1 ĝis 1,3 mm. La [[stigmo]] estas malgranda. La [[foniklofrukto]]j estas ovformaj ĝis rondaj kaj havas diametron de 2,5 ĝis 3,5 mm. La [[semo]]j estas 0,7 ĝis 1,0 mm longaj, flave brunaj kaj ovalaj ĝis oblongaj kaj havas je ambaŭ finoj 0,2 ĝis 0,5 mm longajn flugilojn. La planto floras de junio ĝis julio, la fruktoj maturiĝas de septembro ĝis oktobro.<ref name=FoC/><ref name=FdG/> == Disvastigo kaj ekologio == La natura disvastigejo etendiĝas de la [[modera klimato|modera]] ĝia la [[Tropika zono|tropika]] zonoj de Azio. La specio troviĝas en la ĉinaj provincoj [[Tibeto]], [[Junano]] kaj [[Siĉuano]], en Butano, Nepalo kaj la barataj subŝtatoj [[Okcidenta Bengalio]], [[Arunaĉal-Pradeŝo]], [[Asamo]], [[Utar-Pradeŝo]] kaj [[Sikimo]].<ref name=GRIN/> Ĝi kreskas en arbaroj sur montdeklivoj kaj montpintoj en alteco de 2400 ĝis 3400 metrojn<ref name=FoC/>. Ĝi preferas meze sekan ĝis humidan kaj acedetan ĝis bazetan, gravelan aŭ sablan-loman [[grundo]]n. Ĝi preferas duonombran lokon. La specio estas frosttolera.<ref name=GRIN/> == Sistematiko == La Ĉinia hidrangeo (''Hydrangea heteromalla'') estas specio el la genro de la [[hidrangeo]]j (''Hydrangea'') el la familio de la [[Hidrangeacoj]] (Hydrangeaceae), subfamilio Hydrangeoideae, [[tribo (biologio)|Tribus]] Hydrangeae. Ĝia [[unua priskribo]] estas de [[David Don]] 1825.<ref name=GRIN/> Ĝi formas kun ''[[Hydrangea xanthoneura]]'' kaj ''[[Hydrangea bretschneideri]]'' [[agregata specio|agregatan specion]].<ref name=Fitschen/> Ofte ''[[Hydrangea bretschneideri]]'' estas rigardata kiel ''Hydrangea heteromalla'' 'Bretschneideri' , do nur [[kultivaro]] de la ĉina hidrangeo.<ref name=FdG/> == Utiligado == Ĝi estas pro siaj dekorativaj floroj ofta [[ornamplanto|ornamarbusto]].<ref name=FdG/> == Literaturo == * Roloff, Andreas, Andreas Bärtels:Flora der Gehölze, eldonejo Ulmer, Stuttgart (Hohenheim), 2008, ISBN=978-3-8001-5614-6, p. 338 * Fitschen,Jost: Gehölzflora, eldonejo Quelle & Meyer, Wiebelsheim, 2007, ISBN=3-494-01422-1, 12a eldono, p. 529 * Cheers, Gordon (eldon.): Botanica Bäume & Sträucher, eldonejo Tandem, 2006, ISBN=978-3-8331-2003-9, p. 449 === Referencoj === <references> <ref name="FdG">Roloff et al.: ''Flora der Gehölze'', S. 338</ref> <ref name="FoC">Wei Zhaofen, Bruce Bartholomew: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=241000604 ''Hydrangea heteromalla''] in ''Flora of China.'' Band 8, S. 417</ref> <ref name="Fitschen">Fitschen: ''Gehölzflora'', S. 529</ref> <ref name="GRIN"> interreto United States Department of Agriculture. Retadreso GRIN TaxonNr=19450, Hydrangea heteromalla Hydrangea heteromalla, Germplasm Resources Information Network (GRIN), legado:2012-03-10</ref> </references> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Hydrangea heteromalla|Chinesische Hortensie (''Hydrangea heteromalla'')}} [[Kategorio:Hidrangeacoj]] [[Kategorio:Arbustoj]] 946nqj9u14l2snm9ykymh7gxiso8j5y 0 517948 9419850 5637200 2026-07-04T00:04:08Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Liceo Louis-le-Grand]] 9419850 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Liceo Louis-le-Grand]] kv2mi6ykt3mrfdg4b0xv4flwxsxsinc 0 520102 9419743 9404238 2026-07-03T20:42:22Z Sj1mor 12103 9419743 wikitext text/x-wiki '''Entartete Kunst''' (traduko: '''degenerita arto''') estis la oficiale disvastigita esprimo por moderna arto kiu estis kalumniata pro kialoj rilate al la teorio de rasoj dum la [[Naziismo|nazia]] diktaturo en [[Germanio]]. Ĝi estis kolektiva nomo por indiki artaĵojn, artistojn kaj stilskolojn kiuj ne estis akcepteblaj de la nazioj pro ideologiaj kialoj. ''Entartete Kunst'' ne estis nur afero de estetiko. Ekzistis ankaŭ politikaj kriterioj malantaŭ la ŝtata pritakso. La verkoj de [[Käthe Kollwitz]] ekzemple povis pasi estetike, sed ŝiaj verkoj estis konfiskitaj pro ties temoj. Ŝi ne publike apogis la nazian povaparaton kaj tial estis forsendita de sia pozicio ([[Germana lingvo|germane]]: ''Berufsverbot'') kiel profesoro en ŝtata akademio de artoj. == Historio == [[Dosiero:Ausstellung entartete kunst 1937.jpg|eta|Ministro [[Joseph Goebbels]] kiel vizitanto de la migrada ekspozicio en Berlino, 1937]]La kampanjo de la nazioj kontraŭ la moderna arto komenciĝas per la fifamiga ekspozicio ''Entartete Kunst'' inaŭgurita en 1937 en [[Munkeno]]. Ĝi montritis poste en diversaj germanaj urboj. Videblis pli ol 650 de sume 16.000 el germanaj muzeoj konfiskitaj pentraĵoj, grafikaĵoj kaj skulptaĵoj kiuj ne konvenis la [[nacisocialismo|nacisocialisman]] idealon je [[arjoj|arja]]-rasa grandeco ''(Stählerne Romantik)''. Pli ol du milionoj da vizitantoj estis allogitaj per la ekspozicioj kiuj tiel iĝis tre granda propaganda sukceso. En ili troviĝis verkoj de kvazaŭ ĉiuj gravaj artistoj de la malfrua 19-a kaj frua 20-a jarcento: de [[Paul Cézanne]], [[Vincent van Gogh]] kaj [[Paul Gauguin]] tra [[Pablo Picasso]], [[Marc Chagall]], [[Max Liebermann]], la anoj de ''[[Die Brücke]]'', [[August Macke]], [[Wassily Kandinsky]], [[Max Beckmann]], [[Käthe Kollwitz]] ĝis [[Otto Dix]] kaj [[George Grosz]] kaj multaj aliaj, inter ili eĉ iamaj simpatietintoj de naziismaj ideoj kiel [[Emil Nolde]]. Estroj de publikaj katedroj kiel ekz. [[Paul Klee]] kaj [[Max Pechstein]] maldungitis ekde 1933: la [[Bauhaus]]-movado sub [[Walter Gropius]] fermitis. Kelkaj tre gravaj verkoj venditis per aŭkcio en [[Lucerno]] en 1939, ekz. la verko ''Memportreto'' de van Gogh. Multaj verkoj el la tiam oficiale malestimitaj "nervozaj frenezuloj" ĝis hodiaŭ estas malaperintaj. Verŝajne multo el ili forbrulis en spektakle enscenigita fajro antaŭ la Centra fajrobrigadejo en Berlino en la 1939-a jaro. === Forgesitaj forgesitaj artistoj === Multaj de la tiutempaj pentristoj kiuj estis kalumniitaj kiel degeneruloj nuntempe apartenas al la tn.''"Vergessene verfemte Künstler"'' '''('''forgesitaj kaj elpetlitaj artistoj) ĉar ili mortis en malriĉeco, estis pelitaj al memmortigo aŭ estis murditaj, kaj iliaj verkoj estis konfiskitaj pro esti "degeneritaj" kaj plejparte detruitaj. La "''Zentrum für verfolgte Künst''" (Centro por persekutataj artoj) en [[Solingen]] (Germanio)<ref>(de) [https://www.verfolgte-kuenste.com/ Centro por persekutataj artoj], Solingen</ref>, fondita en 2015 de la societo Wuppertal Else Lasker-Schüler kaj '''Exile Pen''' (P.E.N.- Centro por germanlingvaj aŭtoroj eksterlande), dediĉas sin al la [[Rehabilito|rehabilitado]] de forgesitaj artistoj: bildartistoj, verkistoj, muzikistoj, komponistoj, aktoroj, dancistoj, ktp. === Artmovadoj etikeditaj kiel '''entartet''' === Pluraj artaj movadoj estis konsideritaj "entartet" (degeneritaj) en sia tuteco dum la nazia reĝimo en Germanio: [[dadaismo]], [[ekspresionismo]], [[faŭvismo]], [[Impresionismo]], [[kubismo]] aŭ [[superrealismo]]. Krome, ĉiuj verkoj de juddevenaj artistoj estis konsideritaj kiel degeneritaj. == Artistoj en la munkena ekspozicio de 1937 == {{Div col|cols = 3}} * Jankel Adler * Hans Baluschek * Ernst Barlach * Rudolf Bauer * Philipp Bauknecht * Otto Baum [[[:de:Otto_Baum_(Bildhauer)|de]]] * Willi Baumeister * Herbert Bayer * [[Max Beckmann]] * Rudolf Belling * Paul Bindel * Theodor Brün [de] * Max Burchartz * Fritz Burger-Mühlfeld [de] * Paul Camenisch * [[Heinrich Campendonk]] * Karl Caspar * Maria Caspar-Filser * Pol Cassel * [[Marc Chagall]] * [[Lovis Corinth]] * Heinrich Maria Davringhausen * Walter Dexel * Johannes Diesner * [[Otto Dix]] * Pranas Domšaitis * Hans Christoph Drexel * Johannes Driesch * [[Heinrich Eberhard Gottlob Paulus|Heinrich Eberhard]] * [[Max Ernst]] * Hans Feibusch * [[Lyonel Feininger]] * Conrad Felixmüller * [[Otto Freundlich]] * Xaver Fuhr [de] * [[Ludwig Gies]] * Werner Gilles * Otto Gleichmann * [[Rudolf Großmann]] * [[George Grosz]] * Hans Grundig * Rudolf Haizmann * [[Raoul Hausmann]] * Guido Hebert [[[:cs:Guido_Hebert|cs]]] * [[Erich Heckel]] * Wilhelm Heckrott [de] * Jacoba van Heemskerck * Hans Siebert von Heister [no] * Oswald Herzog [de] * Werner Heuser * Heinrich Hoerle * Karl Hofer * Eugen Hoffmann * [[Johannes Itten]] * [[Alexej von Jawlensky|Alexej von Jawlenskij]] * Eric Johansson [de] * Hans Jürgen Kallmann * [[Vasilij Kandinskij|Vassilij Kandinskij]] * Hanns Katz * [[Ernst Ludwig Kirchner]] * [[Paul Klee]] * Cesar Klein * Paul Kleinschmidt * [[Oskar Kokoschka]] * [[Otto C. Lange|Otto Lange]] * Wilhelm Lehmbruck * Elfriede Lohse-Wächtler * El Lissitzky * Oskar Lüthy * [[Franz Marc]] * Gerhard Marcks * Ewald Mataré * Ludwig Meidner * [[Jean Metzinger]] * Constantin von Mitschke-Collande [de] * [[László Moholy-Nagy]] * Marg Moll * Oskar Moll * Johannes Molzahn * [[Piet Mondriaan|Piet Mondrian]] * Georg Muche * [[Otto Mueller]] * Magda Nachman Acharya * Erich Nagel * Heinrich Nauen * Ernst Wilhelm Nay * Karel Niestrath [de] * [[Emil Nolde]] * Otto Pankok * [[Max Pechstein]] * Max Peiffer Watenphul * Hans Purrmann * Max Rauh [[[:no:Max_Rauh|no]]] * [[Hans Richter (artisto)|Hans Richter]] * Emy Roeder * Christian Rohlfs * Edwin Scharff * Oskar Schlemmer * Rudolf Schlichter * [[Karl Schmidt-Rottluff]] * Werner Scholz [de] * Lothar Schreyer * Otto Schubert * [[Kurt Schwitters]] * Lasar Segall * Fritz Skade [de] * Heinrich Stegemann * Fritz Stuckenberg * Paul Thalheimer * Johannes Tietz [no] * Arnold Topp [de] * Friedrich Vordemberge-Gildewart * Karl Völker * Christoph Voll * William Wauer * Gert Heinrich Wollheim {{Div col end}} == Degenero onidira en muziko == Vidu la artikolon [[degenerita muziko]] La termino ''Entartung'' (degenero, dekadencego) aplikitis ankaŭ por la Nova muziko, antaŭ ĉio de artistoj de la t.n. [[Dua Viena Skolo]] ([[Arnold Schönberg]], [[Anton Webern]], [[Alban Berg]], de [[Paul Hindemith]], [[Ernst Krenek]] kaj [[Franz Schreker]].<gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Maria Uhden, Ruhende Zigeuner, 1918, NGA 123709.jpg|Ruhende Zigeuner (Ripozanta cigano), Maria Uhden, 1918 Dosiero:Passion Leidenschaft-Kollwitz-Nie wieder Krieg DSC7526.jpg|Nie wieder Krieg (Neniam plu milito), Käthe Kollwitz. Dosiero:Güstrow Gertrudenkapelle - Barlachsammlung Wiedersehen 1.jpg|''Das Wiedersehen'' (La ĝisrevido), Ernst Barlach,1926 </gallery>{{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://de.wikisource.org/wiki/Gesetz_über_Einziehung_von_Erzeugnissen_entarteter_Kunst Vikifontaro] * [http://www.geschkult.fu-berlin.de/e/db_entart_kunst/ Datenbanko de FU Berlin] * [http://www.lostart.de/ ''Lost Art Internet Database''] * [http://www.verfemte-kunst.de/ Subtena societo Verfemte Kunst] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150513202810/http://www.verfemte-kunst.de/ |date=2015-05-13 }} * [http://www.vam.ac.uk/entartetekunst Listo de ĉiuj el germanaj muzeoj konfiskitaj verkoj] == Referencoj == {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arto en nazia Germanio]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] <references /> [[Kategorio:Arto]] 91b1xrudc9ugthivd3uerjhr14p5kg9 0 523426 9419553 9202192 2026-07-03T12:36:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419553 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Filterstef.JPG|eta|[[wikt:Special:Search/colourless|Senkoloraj]], [[verda]]j, kaj [[ruĝa]]j [[fotilo|fotfiltriloj]] kiel estas imagitaj ("[[Percepto|perceptitaj]]") de [[fotilo]]]] '''Kolora vidkapablo''' estas la kapablo de organismo aŭ maŝino por distingi objektojn bazite sur la [[ondolongo]]j (aŭ [[frekvenco]]j) de la [[lumo]] kiun ili [[Reflekto|reflektas]], [[Lumofonto|elsendas]], aŭ [[Transmisio|transmisias]]. [[Koloro]]j povas esti mezuritaj kaj kvantigitaj laŭ variaj vojoj; ja persona percepto de koloroj estas subjektiva procezo kie la [[cerbo]] respondas al stimuloj kiuj estas produktitaj kiam la venanta lumo reagas kun la pluraj tipoj de [[konuseto]]j en la [[okulo]]. Esence, diversaj personoj vidas la saman lumigitan objekton aŭ lumofonton laŭ diferencaj vojoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Peter Gouras, [http://webvision.med.utah.edu/book/part-vii-color-vision/color-vision/ "Color Vision"], ''Webvision'', University of Utah School of Medicine, Majo 2009. * Kenneth R. Koehler, [http://www.rwc.uc.edu/koehler/biophys/6d.html "Spectral Sensitivity of the Eye"]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110929025828/http://www.rwc.uc.edu/koehler/biophys/6d.html |date=2011-09-29 }}, ''College Physics for Students of Biology and Chemistry'', University of Cincinnati Raymond Walters College, 1996. * James T. Fulton, [http://www.neuronresearch.net/vision/files/tetrachromat.htm "The Human is a Blocked Tetrachromat"], ''Neural Concepts'', Julio 2009. * Vurdlak, [http://www.moillusions.com/2009/03/mega-color-blindness-test.html "Mega Color Blindness Test"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130719045441/http://www.moillusions.com/2009/03/mega-color-blindness-test.html |date=2013-07-19 }}, ''Mighty Optical Illusions'', Marto 2009. * Clive (Max) Maxfield, [http://www.clivemaxfield.com/diycalculator/sp-cvision.shtml "Color Vision: One of Nature's Wonders"], ''CliveMaxfield.com'', 2006. * Egopont, [http://www.egopont.com/colorvision.php "Color Vision Test"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150428074540/http://www.egopont.com/colorvision.php |date=2015-04-28 }}. * Lintonapps, [https://itunes.apple.com/us/app/color-vision-test-pro/id794926893?l=ru&ls=1&mt=8 "Color Vision Test for Iphone"] * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.handprint.com/LS/CVS/color.html|titolo=Color vision|alirdato=2012-03-30|aŭtoro=Bruce McEvoy|jaro=2008}} * [http://www.webexhibits.org/causesofcolor/17.html What colors do animals see?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180219081014/http://www.webexhibits.org/causesofcolor/17.html |date=2018-02-19 }} Web Exhibits [[Kategorio:Koloroj|Vidkapablo]] [[Kategorio:Vidkapablo]] [[Kategorio:Vida senso]] 9irqvjtj6cv3mg04n1u2qjvq4mzsdw1 0 526202 9419990 9374149 2026-07-04T06:55:31Z Sj1mor 12103 9419990 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Konkreta Muziko''' ({{Lang-fr|Musique concrète}}) estas [[Muziko|muzika]] ĝenro, kies [[komponisto]]j registras sonojn el naturo, teĥniko kaj medio per [[mikrofono]] kaj fremdigas ili elektronike per muntado de sonbendaj tranĉaĵoj, ŝanĝadoj de la sonbenda rapideco kaj kreado de sonbendaj bukloj. Influoj devenis el la itala [[futurismo]]. La nomado devenas de artikolo el la jaro 1949 de la franca inĝeniero Pierre Schaeffer, kiu en 1943 fondis ĉe la franca radio [[TF1|RDF]] por tiuj ĉi ''club d'essai'' en Parizo. La termino intencis estis dislimigo de la klasika branĉo de la Abstrakta Muziko ([[klasika muziko]], [[dekdutonismo]], [[seria muziko]]). Laŭ opinio de Schaeffer la movo je la klasika muziko deiras de la abstrakta en la konkretan ([[kompozicio]]), male estas ĉi tie: de la konkreta (ĉiutagaj bruoj) oni kreas la abstraktan per sonfremdigo. Ĉar tiutempe oni laboris nur en [[Germanujo]] per la [[sonbendaparato]], Schaeffer limiĝis komence sur rektaj surdiskigoj. La programo ''études de bruits'' estis dissendata unuafoje en 1948, i.a. kun ''étude pour chemin de fer'', kiu aŭdigas la plej diversajn bruojn de vaporlokomotivoj kaj fervojaj vagonoj. Dum siaj verkadoj Schaeffer evoluis la modelon de ''objet sonore'', de ĝenerala kaj abstrakta skemo por la [[klasifiko]] de sonstrukturoj inter unuopa sono kaj muzikpeco kiel tutaĵo. Tiu ĉi muzika koncepto kaŭzis fanatikan disputon kun la anoj de la [[Kolonjo|Kolonja]] Skolo (kaj krome [[Dua Viena Skolo]]), precipe kun komponisto [[Pierre Boulez]] ekestis kvereloj pri samtempa muzika [[estetiko]]. Boulez riproĉis al Schaeffer, ke li estas pli metiisto ol muzikisto, kaj ke lia maniero produkti muzikon similas al „bricolage“ (ŝatokupa muntarto), kion Schaeffer ne rifuzis; male „la historio de la muziko per si mem estas […] evoluo per arta muntado“.<ref>Timothy D. Taylor ''Strange sounds : music, technology & culture ''</ref> Jen okazis, ke li ankaŭ uzis por siaj sonmuntaĵoj [[tradicia afrika muziko|afrikan muzikon]]. La usona sonmuntisto Tod Dockstader diris pri tio: :''La origina difino de Pierre Schaeffer estis, ke oni laboras per la sono en la orelo, rekte per la sono, kiel kontraŭado al la „abstrakta“ muziko, en kiu estis skribitaj sonoj. Kiel Schaeffer, soninĝeniero ĉe la laboro, mi estis lerta kiel „laboranto per ritmoj, frekvencoj kaj intensecoj“. Kiel nemuzikisto mi ne sciis skribi muzikon, sed tiu ĉi „nova sonarto“ ne bezonis notacion. Je la komenco Konkreta Muziko eĉ ne estis agnoskata kiel muziko. La unua verkprezentado de Schaeffer nomiĝis „Koncerto de la bruoj“''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://dockstader.info/biography.php?page=1 |titolo=Neoficiala retpaĝo de Tod Dockstader |alirdato=2015-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150914205717/http://dockstader.info/biography.php?page=1 |arkivdato=2015-09-14 }}</ref> Pro la kontraŭaj opinioj oni eĉ diris pri ''Dua [[Fera Kurteno]]''. Fakte ankaŭ la personaj malsamopinioj estis egaligataj, kiam en Kolonjo [[Karlheinz Stockhausen]], kiu antaŭe estis laborinta ĉe Schaeffer, komponis en 1955-56 ''Gesang der Jünglinge'' [Kanto de la junuloj], kiu ne nur egalrajte miksis parolon, kanton kaj elektronikajn sonojn, sed kunfandis ilin. Ekde tiam ĉi tiuj tendencoj pli kaj pli estas distingeblaj; ''elektronika muziko'' establiĝis baldaŭ kiel supra nomo , pro tio ekestis la dislimiga termino [[elektroakustika muziko]]. En 1951 Pierre Henry transprenis ''club d´essai'', el kiu nun fariĝis ''Groupe de Recherches de (la) Musique Concrète''. Henry laboris pli malfrue pli pri la envolvado de la rokmuziko per elektronikaj influoj el la Konkreta Muziko kaj estas eĉ konata kiel patrulo de [[teĥnomuziko]] ekde la novpublikigo (1997) de sia ''Messe pour le temps présent'' el 1967. La Konkreta Muziko influis la bruomuzikon kaj donis al la evoluo de la [[radiodramo]] kaj dokumenta radioelsendo per verkoj de Luc Ferrari (1929–2005). [[Elektroakustika muziko]] estas termino por [[Nova Muziko]], kiu utiligas metodojn de elektronika sonproduktado aŭ estis elektronike transformita. La termino prezentas arnomon de diversaj muzikaj konceptoj, kiu dum la paso de kontinua kompozicia evoluo kaj malsama estetika diferencigo tutmonde disvastiĝis kaj establiĝis. Al la muzikaj konceptoj apartenas inter aliaj la [[Konkreta Muziko]] kaj la elektronika muziko de la Kolonja Skolo. == Literaturo == * Pierre Schaeffer: ''Traité des objets musicaŭ – Essai interdisciplines'', Parizo 1966, [[Éditions du Seuil]]. Novodeldono en 1977 kun fina ĉapitro. Traktaĵo pri la teoria bazo de la Konkreta Muziko de 700-paĝa amplekso, enhavas kvar tabelojn kaj skemojn. Kompletige al tio en 1967 aperis ''Solfège de l´objet sonore'', kolekto da sonspecimenoj sur 3 sondiskoj. * Pierre Schaeffer: ''Musique concrète'', aperis en la serio ''[[Que sais-je?]]'' n-ro1287, Parizo 1967, priverkita en 1973. * Marc Pierret. ''Entretiens avec Pierre Schaeffer'', Parizo 1969, Editions Pierre Belfond. 193-paĝa intervjuo franclingva. * Michael Beiche: ''Musique concrète'', en: ''Handwörterbuch der musikalischen Terminologie'', 23-a disportaĵo, Stutgarto 1995. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.frisius.de/rudolf/texte/tx355.htm Rudolf Frisius pri Konkreta Muziko] [[Kategorio:Kompoziciaj teĥnikoj]] [[Kategorio:Elektronika muziko]] tvuoxu059v12vwgn3jd0a90au702w7o 0 526283 9419882 8474981 2026-07-04T03:13:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419882 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Giovanni Paolo Pannini 002.jpg|eta|300px|''Romiaj ruinoj kun profeto'', de [[Giovanni Pannini]], 1751. La arta kultura heredo de la [[Romia Imperio]] funkciis kiel fundamento por pli posta [[okcidenta kulturo]], precipe per la [[Renesanco]] kaj [[Novklasikismo]] (kiel ekzempligite ĉi tie).]] '''Kultura heredo''' estas la heredaĵo de fizikaj artefaktoj kaj netuŝeblaj atributoj de grupo aŭ socio kiuj estas hereditaj de pasintaj generacioj, konservitaj en la nuntempo kaj donitaj por la avantaĝo de ontaj [[generacio]]j. Kultura heredo inkludas percepteblan kulturon (kiel ekzemple konstruaĵoj, [[monumento]]j, [[pejzaĝo]]j, [[libro]]j, [[arto|artaĵoj]], kaj artefaktoj), netuŝeblan kulturon (kiel ekzemple [[folkloro]], [[tradicio]]j, [[lingvo]]j, kaj scio), kaj naturan heredaĵon (inkluzive de kulture signifaj pejzaĝoj, kaj [[biodiverseco]]). La konscia ago de konservado de kultura heredo de la donaco por la posta tempo estas konata kiel konservado, kvankam tiu esprimo povas havi pli specifan aŭ teknikan signifon. Kultura heredo estas unika, neanstataŭebla kaj bela, kiu lokigas la respondecon de konservado sur la nunan generacion. Pli malgrandaj objektoj kiel ekzemple artaĵoj kaj aliaj kulturaj majstraĵoj estas kolektitaj en [[muzeo]]j kaj [[artgalerio]]j. Kulturaj organizoj kaj politikaj grupoj, kiel ekzemple la internacia organizo [[Unesko]], estis sukcesaj ĉe akirado de la necesa subteno por konservi la heredaĵon de multaj nacioj por la ontaj generacioj. La ekonomio de kelkaj urbegoj grandmezure baziĝas sur heredaĵoj de artoj kiel metioj, muziko, danco, belartoj, tradicia kulinaro, teatro<ref>(esperanto) Jyoti Hosagraher, ''[https://uea.org/pdf/Unesko-Kuriero_1-2017.pdf Kulturo : la kerno de CDE]'', Unesko-Kuriero, aprilo-junio 2017, p.13</ref>. == Bibliografio == * Barbara T. Hoffman, ''Art and cultural heritage: law, policy, and practice'', Cambridge University Press, 2006 * Leila A. Amineddoleh, "Protecting Cultural Heritage by Strictly Scrutinizing Museum Acquisitions," Fordham Intellectual Property, Media & Entertainment Law Journal, Vol. 24, No. 3. Available at: http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2467100 * Paolo Davide Farah, Riccardo Tremolada, Desirability of Commodification of Intangible Cultural Heritage: The Unsatisfying Role of IPRs, in TRANSNATIONAL DISPUTE MANAGEMENT, Special Issues “The New Frontiers of Cultural Law: Intangible Heritage Disputes”, Volume 11, Issue 2, March 2014, ISSN 1875-4120 Available at: http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2472339 * Paolo Davide Farah, Riccardo Tremolada, Intellectual Property Rights, Human Rights and Intangible Cultural Heritage, Journal of Intellectual Property Law, Issue 2, Part I, June 2014, ISSN: 0035-614X, Giuffre, pp.&nbsp;21–47. Available at: http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2472388 * Dallen J. Timothy kaj Gyan P. Nyaupane, ''Cultural heritage and tourism in the developing world : a regional perspective'', Taylor & Francis, 2009 * Peter Probst, "Osogbo and the Art of Heritage: Monuments, Deities, and Money", Indiana University Press, 2011 * Constantine Sandis (eld.), ''Cultural Heritage Ethics: Between Theory and Practice'', Open Book Publishers, 2014 * Karol Estreicher jr, ''Straty kultury polskiej. Katalog strat kultury polskiej pod okupacją niemiecką 1939-1943'' (Perdoj de la [[poloj|pola]] [[kulturo]]. Perdo-katalogo de la pola kulturo sub la germana [[okupado]] 1939-1943), [[Londono|Londyn]] 1944 * Karol Estreicher jr, Curtural Losses of Poland. Index of Polish cultural losses during the German occupation 1939-1943, London 1944 * Stanisław Edward Nahlik, ''Grabież dzieł sztuki. Rodowód zbrodni międzynarodowej'' ([[Rabo]] de [[artverko]]j. La genezo de internacia [[krimo]]), [[Vroclavo|Wrocław]]-[[Krakovo|Kraków]] 1958 == Vidu ankaŭ == * [[Monda heredaĵo de Unesko]] * [[Nemateria kultura heredaĵo]] * [[Muzeologio]] * [[Heredaĵo]] * [[ICOMOS]] * [[Literaturaj parkoj]] * [[Arkiviko]] * [[Kolektado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.getty.edu/conservation/research_resources/charters.html Cultural heritage policy - history and resources] Getty Museum - list of major international cultural heritage documents, charters, and treaties * [http://whc.unesco.org/ UNESCO World Heritage Centre] – Oficiala retejo de kultura heredo de Unuiĝintaj Nacioj * [http://www.icomos.org/ International Council on Monuments and Sites] * [http://icom.museum/ International Council of Museums] * [http://www.iccrom.org/ International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property] * [http://www.heritage-organisations.eu/ Inventory of Heritage Organisations in Europe] (angle, france, germane kaj nederlande) * [http://www.iiconservation.org/ International Institute for Conservation of Historic and Artistic Works] * [http://www.culture-routes.lu/php/fo_index.php?lng=fr&dest=ac_00_000&lng=en Cultural routes and landscapes, a common heritage of Europe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060427055415/http://www.culture-routes.lu/php/fo_index.php?lng=en&dest=ac_00_000&lng=fr |date=2006-04-27 }} (English and French language) * [http://www.epoch-net.org/ EPOCH – European Research Network on Excellence in Processing Open Cultural Heritage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161106230736/http://www.epoch-net.org/ |date=2016-11-06 }} * [http://www.culturalheritage.net/ Cultural heritage search engine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161007112537/http://www.culturalheritage.net/ |date=2016-10-07 }} * [http://www.peacepalacelibrary.nl/research-guides/public-international-law-special-topics/cultural-heritage/ Peace Palace Library - Research Guide] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160912203035/http://www.peacepalacelibrary.nl/research-guides/public-international-law-special-topics/cultural-heritage/ |date=2016-09-12 }} * [http://www.ncpe.us/academic-programs/graduate-historic-preservation-programs/#.VVuNi_lVhBc/ National Council for Preservation Education] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150518063458/http://www.ncpe.us/academic-programs/graduate-historic-preservation-programs/#.VVuNi_lVhBc/ |date=2015-05-18 }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kulturo]] [[Kategorio:Kultursciencoj]] [[Kategorio:Muzeoj]] [[Kategorio:Muzeologio]] [[Kategorio:Kulturaj heredaĵoj]] [[Kategorio:Konservado kaj restaŭrado]] cyot6y78os7vccc598wbo40q49zejyk 0 527442 9419570 9416131 2026-07-03T12:59:38Z Crosstor 3176 /* E */ 9419570 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): * Vi trovos la studentojn inter L-Z en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (L-Z)]] *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 3}} * [[Ervin Aba]] * [[Ödön Abaffy]] * [[Aurél Abafi]] * [[Ferenc Ábel]] * [[Asztrik Sándor Abday]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[István Abonyi (ŝakisto)]] * [[Sándor Abonyi]] * [[Iván Abonyi]] * [[Ernő Ábrahám]] * [[János Ábrahám (ginekologo)]] * [[Ján Abrahamffy]] * [[Lajos Ábrai]] * [[János Abrudbányay]] * [[Ernő Ács]] * [[Margit Ács]] * [[Mihály Ács (pli aĝa)]] * [[Pál Ács]] * [[László Acsády]] * [[László Acsay]] * [[Tihamér Acsay]] * [[István Aczél]] * [[Márton Aczél]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[Gerzson Ádám]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Lajos Ádám]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]] * [[Tamás Adamik]] * [[Anna Adamikné Jászó]] * [[János Áder]] * [[Antal Adler-Rácz]] * [[Andor Adorján]] * [[Ármin Adorján]] * [[Boldizsár Adorján]] * [[Csaba Adorjáni]] * [[Árpád Ág]] * [[Ágnes Ágai]] * [[László Agárdi]] * [[Péter Agárdi]] * [[Gyula Agárdy]] * [[Mária Aggházy]] * [[Lajos Ágner]] * [[Gergely Agócs]] * [[Tamás Agócs]] * [[Pál Agócsy]] * [[Tivadar Agorasztó]] * [[Julián Imre Ágoston]] * [[József Aistleitner]] * [[Zoltán Ernő Ajkay]] * [[Miklós Ajtai (kemiisto)]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]] * [[Károly Ákos]] * [[Ambrus Alaksza]] * [[Gyula Alapi]] * [[Ferenc Alabán]] * [[Antal Albely]] * [[Ferenc Albert (astronomo)]] * [[István Albert (piaristo)]] * [[Miklós Aldobolyi Nagy]] * [[Károly Alexa]] * [[Béla Alexander]] * [[Bernát Alexander]] * [[Gábor Alexander]] * [[László Alföldi]] * [[Jenő Alföldy (redaktoro)]] * [[Ödön Alliquander (filo)]] * [[Anna Almásiné Törőcsik]] * [[Anna Almásiné Törőcsik]] * [[György Almássy (radiologo)]] * [[László Almásy (politikisto)]] * [[László Alpár]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Ágoston Ambrózy (poeto)]] * [[Ágoston Ambrózy (juĝisto)]] * [[Géza Ambrózy]] * [[Gyula Ambrózy (juristo)]] * [[Gyula Ambrus]] * [[Klára Ambrus]] * [[Ernő Andai]] * [[Aurél Anderkó]] * [[Károly András]] * [[Ernő Andrássy]] * [[Sándor Andrássy]] * [[Sándor Andrikovics]] * [[Tivadar Angehrn]] * [[Iván Angelus]] * [[István János Angyal]] * [[József Angyal]] * [[Mária Angyal]] * [[Gergely Angyalosi]] * [[Béla Ángyán]] * [[János Ángyán]] * [[János Ángyán (kemiisto)]] * [[János Dániel Anisits]] * [[Béla Andrásfai]] * [[József Andrasovszky]] * [[Frigyes Antal]] * [[Gyula Antal]] * [[Lajos Antal]] * [[László Antal (lingvisto)]] * [[Mihály Antalfi]] * [[József Antall]] * [[István Ányos]] * [[István Apáthy (juristo)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[György Apponyi (politikisto)]] * [[Béla Aradi]] * [[Mátyás Pál Aradi]] * [[Kálmán Arady]] * [[Dániel Arany]] * [[Sándor Arany (juĝisto)]] * [[István Arató (instruisto)]] * [[Pál Arató]] * [[Döme Argenti]] * [[Adolf Árpási]] * [[Edgár Artner]] * [[Tivadar Artner]] * [[Ilona Ásványi]] * [[Imre Aszódi]] * [[Mária Aszódi]] * [[László Asztalos]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] * [[Elemér Atzél]] * [[György Auer]] * [[Vince Augustin (kuracisto)]] * [[Aladár Aujeszky]] * [[László Aujeszky]] * [[Pál Auer]] * [[Ákos Azary]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Endre Baán]] * [[László Baán]] * [[Mihály Bába]] * [[Vincențiu Babeș]] * [[Béla Babiczky]] * [[László Babiczky]] * [[Miĥaelo Babits]] * [[Sándor Babocsay]] * [[Ernő Babos]] * [[Imre Bach]] * [[Béla Bacher]] * [[Richárd Backhausz]] * [[Iván Bächer]] * [[Tamás Bács]] * [[György Bacsák]] * [[Tamás Bácskai]] * [[Zoltán Bacskay]] * [[Jenő Bacsó]] * [[Nándor Bacsó]] * [[Albert Baczoni]] * [[József Badics]] * [[Emőke Bagdy]] * [[Ferenc Baintner]] * [[Hugó Baintner]] * [[Erzsébet Bajári]] * [[Géza Bajári]] * [[Pál Bajory]] * [[János Bak]] * [[János Mihály Bak]] * [[József Bak]] * [[Róbert Bak]] * [[András Baka]] * [[István Bakács]] * [[György Bakay]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Ágnes Bakó (komunisto)]] * [[Ferenc Bakó]] * [[Gábor Bakó (entomologo)]] * [[József Bakody (kuracisto)]] * [[Ferenc Bakonyi]] * [[Kálmán Bakonyi]] * [[Tibor Bakonyi (politikisto)]] * [[Ferenc Bakos]] * [[Gáspár Bakos]] * [[Tibor Bakos]] * [[Csaba Baksa]] * [[Zoltán Baksay]] * [[Zelka Baktay]] * [[József Bakucz]] * [[Péter Balabán]] * [[Edit Balás]] * [[Péter Elemér Balás]] * [[Ármin Balassa]] * [[Béla Balassa]] * [[József Balassa (ĵurnalisto)]] * [[József Balassa (lingvisto)]] * [[Péter Balassa]] * [[László Balássy]] * [[Ádám Balázs]] * [[Ágnes Balázs]] * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Árpád Balázs]] * [[Béla Balázs (historiisto)]] * [[Dénes Balázs]] * [[Endre Balázs]] * [[Géza Balázs]] * [[György Balázs (historiisto)]] * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[József Balázs (dramaturgo)]] * [[Júlia Balázs]] * [[Lajos Balázs (astronomo)]] * [[Lóránt Balázs]] * [[Mária Balázs]] * [[Mihály Balázs (redaktoro)]] * [[Péter Balázs (arkivisto)]] * [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]] * [[Sándor Balázs (instruisto)]] * [[András Báldi]] * [[Emil Baleczky]] * [[Antal Bálint (psikologo)]] * [[Michael Balint]] * [[Péter Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[István Bálint Nagy]] * [[Béla Balkay]] * [[Aladár Balla]] * [[Borisz Balla]] * [[Károly Balla (juristo)]] * [[Károly Ballagi]] * [[György Baló]] * [[Júlia Baló]] * [[Albin Lajos Balogh]] * [[Andor Balogh]] * [[Arnold Balogh]] * [[Béla Balogh (antropologo)]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Gyula Balogh (arkivisto)]] * [[Ilona Balogh]] * [[Jolán Balogh]] * [[József Balogh (filologo)]] * [[Károly Balogh (oficisto)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Margit Balogh (geografo)]] * [[Margit Balogh (historiisto)]] * [[Pál Balogh (publikigisto)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Tamás Balogh]] * [[Tihamér Balogh]] * [[György Baloghy]] * [[Béla Bamberger]] * [[Ervin Bán]] * [[Márton Bán]] * [[Róbert Bán]] * [[Zsófia Bán]] * [[Gábor Bándi]] * [[Eszter Bánffy]] * [[Florio Banfi]] * [[Zsigmond Bánfi]] * [[Imre Bangha]] * [[Béla Miksa Bánhegyi]] * [[József Bánhegyi]] * [[Zoltán Bánhidi]] * [[Ernő Bánk]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]] * [[József Banner]] * [[István Banó]] * [[Dezső Bánóczi]] * [[László Bánóczi]] * [[György Bánrévy]] * [[Sándor Bánvárth]] * [[Éva Bányai (kemiisto)]] * [[Éva Bányai (psikologo)]] * [[Jenő Barabás]] * [[Albert-László Barabási]] * [[Marcell Baracs]] * [[István Baraczka]] * [[Péter Bárándy]] * [[László Baránszky]] * [[László Baránszky-Jób]] * [[János Bárány (radiologo)]] * [[Péter Bárány]] * [[Béla Baranyai]] * [[Jusztin Gyula Baranyay]] * [[Zoltán Baranyai]] * [[Zsolt Baranyai]] * [[Irén Barát]] * [[Tibor Baráth]] * [[Zoltán Barcsay-Amant]] * [[József Barcza (instruisto)]] * [[Gusztáv Bárczi]] * [[Imre Bárd]] * [[László Bárdi]] * [[Kálmán Bardócz]] * [[András Bárdos]] * [[Kornél Albert Bárdos]] * [[László Bárdos (poeto)]] * [[János Bárdosi]] * [[Ilona Barkóczi]] * [[László Barkóczi]] * [[József Barla Szabó (kuracisto)]] * [[Gusztáv Barlay]] * [[Ödön Szabolcs Barlay]] * [[Balázs Barna]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[Ignác Barna (juĝisto)]] * [[János Barna (instruisto)]] * [[Péter Barna]] * [[János Baross]] * [[Lajos Baróti (historiisto)]] * [[György Barra]] * [[Balázs Barsi]] * [[Gyula Barsy]] * [[János Bársony]] * [[Jenő Bársony (instruisto)]] * [[Tivadar Bársony]] * [[András Barta]] * [[István Barta]] * [[Ödön Barta]] * [[Tamás Bartal]] * [[Tamás Bártfai]] * [[László Bártfai Szabó]] * [[Béla Bartha (juristo)]] * [[József Bartha (instruisto)]] * [[Júlia Bartha]] * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Judit Bartholy]] * [[Lajos Bartkó]] * [[József Bartóky]] * [[Géza Bartoniek]] * [[Attila István Bartos]] * [[Huba Bartos]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Lóránt Basch]] * [[Bertalan Baskay Tóth]] * [[Ferenc Batári]] * [[Béla Baternay]] * [[Csaba Báthori]] * [[Gábor Báthory (televidparolisto)]] * [[István Báthory (kuracisto)]] * [[János Batizfalvy]] * [[Zsigmond Bátky]] * [[Viktor Bátor]] * [[Lajos Báttaszéki]] * [[Lajos Batthyány (guberniestro)]] * [[Ervin Bauer]] * [[József Bauer]] * [[Péter Tamás Bauer]] * [[Simon Bauer (instruisto)]] * [[Ferenc Ferdinánd Baumgarten]] * [[Izidor Baumgarten]] * [[Nándor Baumgarten]] * [[Alajos Baumgartner]] * [[Béla Bay]] * [[Gusztáv Bayerle]] * [[Hugó Beck]] * [[Salamon Beck]] * [[Soma Beck]] * [[Oszkár Becsey]] * [[Anna Bede]] * [[Gábor Bednanics]] * [[János Beér]] * [[László Beke]] * [[Manó Beke]] * [[Margit Beke]] * [[István Békeffi]] * [[Remig Békefi]] * [[György Békés]] * [[András Békéssy]] * [[György Békésy]] * [[Imre Békey]] * [[Ernő Béki]] * [[Gusztáv Beksics]] * [[Iván Béky-Halász]] * [[Iván Bélai]] * [[Vilmos Bélay]] * [[Béla Béldi]] * [[Márta Belényesi]] * [[János Belitzky]] * [[Ervin Bellák]] * [[Béla Bellér]] * [[Pál Bélley]] * [[Pál Belohorszky]] * [[Gellért Belon]] * [[Sándor Beluleszkó]] * [[István Bencsik (pedagogo)]] * [[József Bencze]] * [[László Benczédi]] * [[Gyula Benczúr (kuracisto)]] * [[Jenő Benda]] * [[László Bendefy]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[András Benedek]] * [[Jenő Benedek (juristo)]] * [[Henrik Benedict]] * [[László Benkő (verkisto)]] * [[Nóra Benkő]] * [[Katalin Benson]] * [[László Beöthy (teatrestro)]] * [[Pál Beöthy]] * [[Zsigmond Beöthy]] * [[Zsolt Beöthy]] * [[Eszter Berán]] * [[Viktor Bérces]] * [[Imre Berczeller]] * [[László Berczeller]] * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Endre Berecz]] * [[János Berecz]] * [[Tamás Bereczkei]] * [[Gábor Bereczki]] * [[Máté Bereczki]] * [[György Berentey]] * [[Edit Beregi]] * [[György Berencsi (bakteriologo)]] * [[Ernő Berentey (patro)]] * [[Csilla Berényi]] * [[Sándor Berényi]] * [[Gyula Bereznai]] * [[Péter Beretzk]] * [[Péter Bergendy (reĝisoro)]] * [[Dénes Berinkey]] * [[józsef Berkes (piaristo)]] * [[Zoltán Berkes]] * [[Gáspár Bernát]] * [[Gabriella Bernáth]] * [[Géza Bernáth]] * [[Jenő Bernátsky]] * [[Jolán Berrár]] * [[Károly Bertalan]] * [[Vilmos Bertalan]] * [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] * [[Iván Bertényi (pli juna)]] * [[László Béry]] * [[János Berze Nagy]] * [[László Berzsenyi-Janosits]] * [[Lajos Bese]] * [[Miklós Besnyő]] * [[István Bethlen]] * [[Géza Bethlenfalvy]] * [[Béla Bevilaqua-Borsodi]] * [[Miklós Bezegh-Huszágh]] * [[László Bezerédj]] * [[Nándor Bezsilla]] * [[István Bibó (arthistoriisto)]] * [[István Bibó (etnologo)]] * [[Judit Bibó]] * [[Gábor Bikich]] * [[Ágnes Binét]] * [[Géza Birkás]] * [[Ede Flórián Birly]] * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Lajos Pál Bíró]] * [[Pál Bíró]] * [[Zoltán Bíró]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[Dezső Bita]] * [[Illés Béla Bitter]] * [[Gyula Bittera]] * [[Miklós Bittera]] * [[Ákos Bizony]] * [[Lajos Blau]] * [[Imre Boba]] * [[Ida Bobula]] * [[Ferenc Bodgál]] * [[Ernő Bocz]] * [[László Bodi]] * [[Kriszta Bódis]] * [[György Bodnár]] * [[Zoltán Bodnár]] * [[István Bodócs]] * [[Lajos Bodola]] * [[Géza Bodolay]] * [[István Bodolai]] * [[Csaba Bödör]] * [[Gábor Bódy]] * [[Gergely Bódy]] * [[Lajos Boglár]] * [[András Bognár]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[Emil Bognár]] * [[Iván Bognár]] * [[János Bognár]] * [[Lajos Bognár]] * [[Szabolcs Bognár]] * [[Szilvia Bognár]] * [[Zalán Bognár]] * [[Árpád Bogsch]] * [[László Bogsch]] * [[Tamás Bogyay]] * [[András Bohár]] * [[Aranka Böhm]] * [[János Böhm]] * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Gábor Bojár]] * [[Iván Bojár]] * [[Iván András Bojár]] * [[Endre Bojtár]] * [[József Böjte]] * [[Éva Bóka]] * [[Antal Bókay]] * [[Zoltán Bókay]] * [[Elemér Bokor]] * [[Hanna Bokorné Szegő]] * [[János Bokrányi]] * [[András Bokrétás]] * [[Kálmán Boldisár]] * [[Dániel Bolgár (historiisto)]] * [[Ilona Bolla]] * [[Enikő Bollobás]] * [[József Bölöny (advokato)]] * [[Károly Bolyó]] * [[Ervin Bóna]] * [[Miklós Bóna]] * [[Ferenc Boncz]] * [[Ödön Boncz]] * [[Éva Bónis]] * [[György Bónis]] * [[Jenő Bonomi]] * [[László Böőr]] * [[Ambrus Bor]] * [[Kálmán Bor]] * [[Gáspár Borbás]] * [[Andor Börcsök]] * [[Beatrix Boreczky]] * [[György Borgos]] * [[István Ferenc Borhegyi]] * [[Iván Boronkai]] * [[Ádám Boros]] * [[Endre Boros]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[István Boros (biologo)]] * [[Zsuzsanna Boros]] * [[Mihály Boross]] * [[Ottilia Boross]] * [[Péter Boross]] * [[József Borossay]] * [[András Borosy]] * [[Iván Borsa]] * [[György Borsányi (historiisto)]] * [[Károly Borsányi]] * [[Csaba Borsodi]] * [[Balázs Borsos]] * [[Béla Borsos]] * [[Ödön Borsos-Nachtnébel]] * [[József Borus]] * [[Arnold Károly Börzsönyi]] * [[Sándor Boschan]] * [[Zoltán Bosnyák (subministro)]] * [[Miklós Böszörményi]] * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Iván Böszörményi-Nagy]] * [[Antal Both]] * [[Ferenc Botka]] * [[József Botlik]] * [[Imre Botos]] * [[Béla Bottló]] * [[Olga Bottyán]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[Edina Bozóky]] * [[Mihály Bozsi]] * [[Ferenc Bőzsöny]] * [[Olivér Brachfeld]] * [[Siegfried Brachfeld]] * [[András Bragyova]] * [[Béla Brandenstein]] * [[Soma Braun]] * [[Angelo Brelich]] * [[Mario Brelich]] * [[Sándor Brodszky]] * [[András Bródy]] * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Bródy (politikisto)]] * [[Sándor Büchler]] * [[József Bucsy]] * [[Zoltán Buczolich]] * [[Gyula Budai]] * [[József Budaváry]] * [[József Buday]] * [[Károly Buday]] * [[Andor Budincsevits]] * [[Jusztin Budó]] * [[László Buga]] * [[István Bugarszky]] * [[Károly Bugár-Mészáros]] * [[István Bugyi]] * [[Márton Bujdosó]] * [[György Bulányi]] * [[Gyula Bulyovszky (ĵurnalisto)]] * [[Béla Büky (bibliotekisto)]] * [[Dorottya Büky]] * [[Gergely Imre Burány]] * [[Károly Burger]] * [[Aladár Burgyán]] * [[Péter Búsbach]] * [[Miklós Büttner]] * [[János Buza (instruisto)]] * [[János Buza (historiisto)]] * [[Aladár Buzágh]] * [[János Buzási (arkivisto)]] * [[Ábel József Buzássy]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 3}} * [[Gábor Carelli]] * [[László Castiglione]] * [[Ferdinánd Chernel]] * [[István Chernel]] * [[József Cherny]] * [[István Cornides]] * [[Attila Cosovan]] * [[István Csabai]] * [[Árpád Csák]] * [[György Csákány]] * [[Béla Csákvári]] * [[Zsolt Csalog]] * [[György Csanádi (juristo)]] * [[Gusztáv Csanády]] * [[Veronika Csánk]] * [[Ferenc Csányi]] * [[András Csapó]] * [[Gábor Csapó]] * [[Csaba Csapodi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Lajos Csapody]] * [[Vera Csapody]] * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]] * [[János Csarada]] * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Margit Császár]] * [[Mihály Császár]] * [[Dániel Csatári]] * [[Magdolna Csath]] * [[Tamás Csató]] * [[Elemér Csávossy]] * [[Dezső Csejtei]] * [[Károly Csemegi]] * [[Béla Csepreghy]] * [[Ilona Csepreghyné Meznerics]] * [[Zoltán Csepregi]] * [[József Cserép]] * [[István Cseresnyés]] * [[Adolf Cserey]] * [[Zsuzsa Cserje]] * [[Tihamér Csemiczky]] * [[Károly Csertán]] * [[Ferenc Csík]] * [[Sándor Csikesz]] * [[Lenke Csíkhelyi]] * [[István Csillag (ministro)]] * [[Klára Királyné Csilléry]] * [[Andor Csizmadia]] * [[Endre Csobán]] * [[János Csóka]] * [[János Csokits]] * [[Mózes Csoma]] * [[Mihály Csomor]] * [[Barnabás Csongor]] * [[Zsuzsanna Csongrády]] * [[Emil Csonka]] * [[Antal Csorba]] * [[Csaba Csorba]] * [[Ferenc Csorba]] * [[László Csorba]] * [[Tibor Csorba]] * [[Titusz Csörgey]] * [[Marianna Csörnyei]] * [[Rumen István Csörsz]] * [[Mihály Imre Csősz]] * [[Jenő Csuday]] * [[Enikő Csukovits]] * [[Kálmán Czakó]] * [[Lajos Czakó Ambró]] * [[Károly Czeglédy]] * [[Marianne Czeke]] * [[István Czigler]] * [[Mihály Czine]] * [[Ernő Czóbel]] * [[Alfréd Czobor]] * [[Gábor Czoch]] * [[Kálmán Czógler]] * [[László Czoma]] * [[János Czukor]] {{Div col end}} == D == {{Div col|cols = 3}} * [[László Dabis]] * [[Béla Dalos]] * [[József Dallos]] * [[Róbert Dán]] * [[Villebald József Danczi]] * [[Ágnes Dániel]] * [[Anna Dániel]] * [[Arnold Dániel]] * [[Ernő Dániel (pianisto)]] * [[Dezső Dányi]] * [[Imre Dambrovszky]] * [[Kálmán Darányi]] * [[Alajos Daruváry]] * [[Móric Darvai]] * [[Géza Dávid]] * [[Gyula Dávid (advokato)]] * [[Zoltán Dávid]] * [[Júlia Deák]] * [[Pál Deák]] * [[László Deák-Sárosi]] * [[Imre Sixtus Debreczeni]] * [[Miklós Dede]] * [[János Dedinszky]] * [[Gusztáv Degen]] * [[János Dégen]] * [[Miklós Degré]] * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[László Deme]] * [[Mihály Demeczky]] * [[Zsolt Demetrovics]] * [[Antal Demién]] * [[Kálmán Demkó]] * [[Katalin Dér]] * [[Imre Derényi]] * [[Balázs Déri]] * [[Dezső Deseő]] * [[Frigyes Dési]] * [[László Detre]] * [[József Dévald]] * [[Lóránt Dezső]] * [[István Dienes]] * [[Pál Dienes]] * [[Valéria Dienes]] * [[János Diescher]] * [[Károly Dietz]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[László Diószegi]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]] * [[Gábor Ditrói]] * [[Ilona Dobos]] * [[László Dobos (oficisto)]] * [[Antal Dobosy]] * [[Klára Dobrev]] * [[Laura Döbrösi]] * [[Aladár Dobrovits]] * [[László Dobszay (dirigento)]] * [[Attila Dóka]] * [[Klára Dóka]] * [[Gábor Doleschall]] * [[Miklós Domahidy]] * [[Sándor Domanovszky]] * [[Géza Dombóvári]] * [[Lajos Dömény]] * [[Imre Domin]] * [[István Dömök]] * [[Gábor Domokos (fizikisto)]] * [[Péter Domokos (fizikisto)]] * [[Ottó Domonkos]] * [[András Dömötör]] * [[Tekla Dömötör]] * [[György Donáth]] * [[Péter Donáth]] * [[László Dormándi]] * [[Dávid Dorosz]] * [[Ferenc Dőry]] * [[János Drábik]] * [[Tibor Draskovics]] * [[Imre Dréhr]] * [[Dénes Dubovitz]] * [[Róbert Dubravszky]] * [[Előd Dudás]] * [[Ágnes Dukkon]] * [[Károly Duló]] * [[Jenő Dulovits]] * [[István Dunkl]] * [[György Dupka]] * [[Győző Duró]] * [[Győző Dvortsák]] {{Div col end}} == E == {{Div col|cols = 3}} * [[Antal Éber]] * [[Ferenc Eckhart]] * [[Ferenc Eckstein]] * [[István Ecsedi]] * [[Csaba Ecsedy]] * [[Ildikó Ecsedy]] * [[Bertalan Edelstein]] * [[István Egressy]] * [[Zoltán Egressy (verkisto)]] * [[Oszkár Egri]] * [[Péter Egri]] * [[András Egyed]] * [[Brigitta Egyed]] * [[István Egyed]] * [[Dávid Egyedi]] * [[Ottó Eiben]] * [[György Eisemann]] * [[Sándor Eisenmáyer]] * [[Lajos Ejury]] * [[Károly Eke]] * [[Oszkár Elek]] * [[Gyula Elischer]] * [[Béla Éless]] * [[Mária Ember]] * [[Kálmán Emszt]] * [[Stephan Ladislaus Endlicher]] * [[Vendel Endrédy]] * [[Ákos Endrei]] * [[Zalán Endrei]] * [[Gyula Endrey]] * [[Sebő Endrődi]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Kálmán Eperjessy]] * [[Gyula Eörsi]] * [[Mátyás Eörsi]] * [[Ignác Eötvös (pli aĝa)]] * [[Ignác Eötvös (pli juna)]] * [[Károly Eötvös]] * '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato) * [[Géza Eperjessy]] * [[László Epstein]] * [[Gabriella Erdélyi]] * [[Gizella Erdélyi]] * [[Ilona T. Erdélyi]] * [[István Erdélyi (arkeologo)]] * [[János Erdélyi (mineralogo)]] * [[Zsuzsanna Erdélyi]] * [[Ádám Erdész]] * [[Gyula Erdmann]] * [[Gábor Erdődy]] * [[Gyula Erdődy]] * [[Tibor Erényi]] * [[István Éri]] * [[József Ernyey]] * [[Bálint Érdi]] * [[Paul Erdős]] * [[Zoltán Erdős]] * [[Ferenc Erős]] * [[Gedeon Erős]] * [[Zoltán Erős]] * [[Pál Erőss]] * [[Móric Esterházy]] * [[Péter Esterházy]] * [[János Estók]] * [[Gyula Ethey]] * [[Lajos Evva]] {{Div col end}} == F == {{Div col|cols = 3}} * [[Dóra F. Csanak]] * [[László F. Földényi]] * [[Zsuzsa F. Várkonyi]] * [[Péter Fábri]] * [[Pál Fábry]] * [[László Facsinay]] * [[Mária Fagyas]] * [[Tibor Fajth]] * [[Dezső Falcsik]] * [[Kálmán Faluba]] * [[Géza Faludi]] * [[András Falus]] * [[Ferenc Falus (ĵurnalisto)]] * [[Róbert Falus]] * [[Béla Faragó (fizikisto)]] * [[Klára Faragó]] * [[Attila Márton Farkas]] * [[Géza Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Imre Farkas]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[József Farkas (politikisto)]] * [[Károly Farkas (kuracisto)]] * [[Tibor Farkas (politikisto)]] * [[Zoltán Farkas (kritikisto)]] * [[Zsigmond Farkasházy]] * [[István Fáry]] * [[Ferenc Ervin Fáy]] * [[István Fazekas]] * [[János Damáz Fehér]] * [[György Fejér]] * [[Lipót Fejér]] * [[Géza Gyula Fejérváry]] * [[András Fejes]] * [[Pál Fejes]] * [[Sándor Féjja]] * [[Antal Endre Fekete]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Sándor Fekete (redaktoro)]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Sándor Fekete]] * [[András Fekete-Győr]] * [[Péter Feledy]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Tamás Fellegi]] * [[Emil Felletár]] * [[Farkas Ignác Fenix]] * [[Gyula Fényes]] * [[Imre Fényes]] * [[Samu Fényes]] * [[István Fenyő (kritikisto)]] * [[István Fenyő (matematikisto)]] * [[Ervin Fenyő]] * [[Márta Fenyő]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Jeromos Károly Fenyvessy]] * [[Károly Ferencz]] * [[Krisztina Ferenczi]] * [[Mária Ferenczy]] * [[László Ferenczy (muzeologo)]] * [[Imre Fest]] * [[István Feuer]] * [[László Filep]] * [[Tamás Gusztáv Filep]] * [[Ernő Fináczy]] * [[Géza Finszter]] * [[Gertrúd Fischer]] * [[Gyula Fischer (rabeno)]] * [[Ádám Fitter]] * [[Jenő Fitz]] * [[Péter Fitz]] * [[Ernő Flachbarth]] * [[József Fleischer]] * [[Péter Flesch]] * [[Endre Flórián]] * [[Ármin Fodor]] * [[Gábor Fodor]] * [[Ilona Fodor]] * [[József Fodor]] * [[Nándor Fodor]] * [[Pál Fodor (turkologo)]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Tamás Fodor]] * [[Zoltán Fodor]] * [[Anna Földes (ĵurnalisto)]] * [[Dezső Földes]] * [[Ferenc Földes (kuracisto)]] * [[István Földes (astronomo)]] * [[István Földes (virologo)]] * [[Lajos Földes]] * [[András Földi]] * [[Aladár Földvári]] * [[Ferenc Földvári]] * [[Zoltán Fónyad]] * [[András Forgách]] * [[Erzsébet Forgács Hann]] * [[Imre Forgács]] * [[Róbert Forgács]] * [[Zsuzsa Forgács]] * [[Zoltán Fórián-Szabó]] * [[Géza Forintos]] * [[Tamás Gergely Forrai]] * [[Iván Forray]] * [[László Forró]] * [[Magdolna Forró]] * [[Jenő Förster]] * [[Mihály Fóti]] * [[András Frank]] * [[Ignác Frank]] * [[Zoltán Fráter]] * [[Zsolt Frei]] * [[Tamás Freund]] * [[Tamás Fricz]] * [[István Fried]] * [[Ernő Friedmann]] * [[József Frigyesi]] * [[Ida Fröhlich]] * [[Izidor Fröhlich]] * [[János Fröhlich]] * [[Jenő Fuchs (skermisto)]] * [[László Fuchs]] * [[György Fukász]] * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]] * [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] * [[Zsigmond Fülöp]] * [[Jenő Fürész]] * [[Anna Fűri]] * [[Ödön Füves]] * [[László Miklós Füzesy]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 3}} * [[G. Béla Németh]] * [[László G. Tóth]] * [[András Gaál (higienisto)]] * [[András Gaál (radiologo)]] * [[György Gaál (bibliotekisto)]] * [[György Gábor (filozofo)]] * [[György Gábor (kardiologo)]] * [[Ignác Gábor]] * [[László Gábor (advokato)]] * [[Pál Gábor]] * [[Miklós Gábori]] * [[Emilián Béla Gacs]] * [[Péter Gács]] * [[Endre Gádor]] * [[Félix Gál]] * [[Kinga Gál]] * [[Ödön Galamb]] * [[Dénes Galambos]] * [[Imre Galambos]] * [[Márton Galambos]] * [[János Gálfi]] * [[Géza Gáli]] * [[Endre Galla]] * [[Ferenc Galla]] * [[Tibor Gallai]] * [[Sándor Gallus]] * [[Gyöngyi Gallusz]] * [[István Levente Garai]] * [[László Garai]] * [[Attila Garay]] * [[Károly Garay]] * [[Jenő Gárdi]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Péter Gárdos]] * [[Lajos Garaj]] * [[Gyula Gáspár (juĝisto)]] * [[Géza Gáspárdy]] * [[Ferenc Gassi]] * [[Emil Gaul]] * [[Lajos Gecsényi]] * [[Anna Géczy]] * [[István Gedai]] * [[Mihály Gedényi]] * [[Alajos Gedeon]] * [[Imre Gedővári]] * [[Ferenc Gegesy]] * [[Károly Gefferth]] * [[Antal Genersich]] * [[Zoárd Geőcze]] * [[Oszkár Gerde]] * [[Ágnes Geréb]] * [[József Geréb]] * [[László Geréb (tradukisto)]] * [[Ágnes Gereben]] * [[Ernő Gerendás]] * [[Kálmán Géresi]] * [[András Gerevich]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[Jenő Gergely (historiisto)]] * [[Jenő Gergely (pulmonologo)]] * [[Endre Gergő]] * [[Ákos Gerhard]] * [[József Gerics]] * [[Pál Gerics]] * [[Éva Gerle]] * [[Ferenc Gerlóczy]] * [[Károly Gerlóczy]] * [[Zsigmond Gerlóczy]] * [[Győző Gerő]] * [[Károly Gerő]] * [[László Gerőcs]] * [[Teréz Gerszi]] * [[Pál Gerzson]] * [[Ernő Gesztelyi]] * [[József Geszti]] * [[Géza Ghyczy]] * [[László Ghimessy]] * [[Erzsébet Gidai]] * [[Bonifác István Gidró]] * [[Béla Gimes]] * [[Rezső Gimes]] * [[Rudolf Giovannini]] * [[Lili Hajdú Gimesné]] * [[Lajos Glaser]] * [[Ármin Glatter]] * [[Tibor Glück]] * [[Elen Gócza]] * [[Lajos Gogolák]] * [[Ödön Gohl]] * [[Károly Goldziher]] * [[Kornél Göllner]] * [[István Gombocz]] * [[Zoltán Gombocz]] * [[Sándor Gombos]] * [[György Gombosi]] * [[Tamás Gombosi]] * [[György Gömöri (kuracisto)]] * [[György Gömöri (literaturhistoriisto)]] * [[Pál Gömöry]] * [[Árpád Göncz]] * [[Katalin Gönczöl]] * [[Etelka Görgey]] * [[István Görgényi]] * [[Dénes Görög]] * [[Imre Görög (tradukisto)]] * [[Jenő Görög]] * [[Nándor Gellért Gorzó]] * [[Endre Góth]] * [[Sándor Gothard]] * [[Irén Júlia Götz]] * [[László Gozmány]] * [[Elek Gozsdu]] * [[Manó Gozsdu]] * [[Béla Gözsy]] * [[Ferenc Gráf]] * [[Gábor Graff]] * [[László Gránásy]] * [[Endre Grandpierre K.]] * [[Béla Grega]] * [[Pál Greguss (botanikisto)]] * [[László Grenács]] * [[Jenő Greschik]] * [[Leó Grész]] * [[László Grétsy]] * [[Béla Gróf]] * [[Pál Gróf]] * [[Beáta Grolmuszné Vértessy]] * [[Géza Groma]] * [[Diana Groó]] * [[Emil Grósz]] * [[Geyza Grubicy]] * [[György Grűner]] * [[Fülöp Grünwald]] * [[Mór Grünwald]] * [[Mária Gulácsy]] * [[Gyula Gulyás (reĝisoro)]] * [[István Guman]] * [[Kálmán Guoth]] * [[József Guszmann]] * [[Antal Güttler]] * [[Mihály Guttmann]] * [[László Gy. Horváth]] * [[Gábor Gyapay]] * [[Éva Gyarmathy]] * [[László Gyarmati]] * [[István Gyenesei]] * [[Albert Gyergyai]] * [[László Gyermek]] * [[Ervin Gyertyán]] * [[Endre Gyimesi]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] * [[Béla Gyires]] * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zsigmond Gyomai]] * [[István Gyöngyössy]] * [[László Gyöngyösy]] * [[Lajos Györffy]] * [[Eszter György (historiisto)]] * [[József György]] * [[Júlia György]] * [[Péter György]] * [[Ferenc Aladár Györgyey]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] * [[Géza Györgyi (kuracisto)]] * [[Kálmán Györgyi]] * [[Imre Györki]] * [[Erzsébet Györkös]] * [[Alajos Györkösy]] * [[Leó Györök]] * [[János Győrvári]] * [[Elek Győry]] * [[István Győry]] * [[János Győry]] * [[Loránd Győry]] * [[Ágost Gyulai]] * [[István Gyulai (kuristo)]] * [[Csaba Gyüre]] * [[Katalin H. Gyürky]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[János Haas]] * [[Árpád Haász]] * [[István Béla Haáz]] * [[Jonathán Pál Haberern]] * [[Péter Hack]] * [[Ervin Hacker]] * [[Károly Hadaly]] * [[János Háda]] * [[Gyula Hagyó-Kovács]] * [[János Hajdók]] * [[Gábor Hajdú Ráfis]] * [[Lajos Hajdu (juristo)]] * [[József Hajdú-Moharos]] * [[Dávid Hajnal]] * [[Henrik Hajnal]] * [[Imre Hajnal]] * [[Tibor Hajnal]] * [[Imre Hajnik]] * [[János Hajnik]] * [[Károly Hajnik]] * [[Pál Hajnik]] * [[András Hajós]] * [[Edit Hajós]] * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[Ferenc Hajósy]] * [[József Hála]] * [[Andor Halasi]] * [[Béla Halasi]] * [[Aladár Halász]] * [[Előd Halász]] * [[Gábor Halász (kritikisto)]] * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Sándor Halász (bankisto)]] * [[Stefánia Halász]] * [[Antal Haliczky]] * [[János Halmai]] * [[Bódog Halmi]] * [[Róbert Halmi]] * [[Dániel Hamar]] * [[Imre Hamar]] * [[Dániel Hamary]] * [[Géza Hámor]] * [[Jenő Hámori]] * [[Béla Hamvas]] * [[Erzsébet Hanák-Ruttkay]] * [[Tünde Handó]] * [[István Hangos]] * [[Katalin Hangos]] * [[János Hankiss]] * [[Fanni Hann]] * [[István Hanusz]] * [[Lajos Haracsi]] * [[Szabolcs Harangi]] * [[György Haraszti]] * [[Miklós Haraszti]] * [[Árpád Haraszty]] * [[István Hárdi]] * [[László Hargitai]] * [[Pál Hári]] * [[Pál Harkai Schiller]] * [[József Harrach]] * [[John Charles Harsanyi]] * [[László Hartai (juĝisto)]] * [[Péter Hasenfratz]] * [[Péter Hatala]] * [[Adolf Havas (instruisto)]] * [[Adolf Havas (venerologo)]] * [[Gábor Havas (ekonomikisto)]] * [[Gábor Havas (sociologo)]] * [[József Havas]] * [[Sándor Havas]] * [[Rezső Havass]] * [[János Háy]] * [[Bertalan Hazslinszky]] * [[Péter Hédervári]] * [[Péter Hedvig]] * [[András Hegedűs T.]] * [[Csaba Hegedűs]] * [[Lajos Hegedűs (fonologiisto)]] * [[Lajos Hegedüs (juristo)]] * [[Béla Heinrich]] * [[Lajos Viktor Hegedűs]] * [[Imre Hegyi (etnografo)]] * [[Endre Héjjas]] * [[Ágnes Heller]] * [[Bernát Heller]] * [[Aurél Hencz]] * [[László Hencz]] * [[Csaba Hende]] * [[Gyula Henkey]] * [[Aladár Henszelmann]] * [[Árpád Herczeg]] * [[Gyula Herczeg]] * [[Anita Herczegh]] * [[Béla Herczegh]] * [[Géza Herczegh (ĵurnalisto)]] * [[Mihály Herczegh]] * [[Károly Herkely]] * [[Alice Hermann]] * [[Emil Hermann]] * [[Imre Hermann]] * [[István Egyed Hermann]] * [[Eszter Herold]] * [[Margit Herrmann]] * [[Tivadar Hertzka]] * [[Ferenc Levente Hervay]] * [[Ernő Hetényi]] * [[Zsuzsa Hetényi]] * [[János Heuffel]] * [[Attila Hevesi]] * [[Simon Hevesi]] * [[George de Hevesy]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Károly Hibay]] * [[Judit Hidas]] * [[Pál Hidas]] * [[Judit Hidasi (japanologo)]] * [[Alfréd Hille]] * [[Jenő Hillebrand]] * [[István Hiller]] * [[István Hiller (bibliotekisto)]] * [[Zoltán Hindy]] * [[Sándor Hites]] * [[Tibor Hódos]] * [[Pál Hoitsy]] * [[Ármin Hoffer]] * [[Andor Hoffmann]] * [[Mária Hoffmann]] * [[Tibor Hoffmann]] * [[Károly Holczer]] * [[József Holderith]] * [[Barnabás Holenda]] * [[Béla Holl]] * [[Imre Holl]] * [[András Holló]] * [[Mária Holló]] * [[István Hollós]] * [[Bálint Hóman]] * [[István Homor]] * [[Rezső Honti]] * [[Lajos Hopp]] * [[Gyula Honyek]] * [[Béla Horányi]] * [[György Horányi]] * [[János Horányi]] * [[Mihály Horányi]] * [[Gusztáv Horay]] * [[András Horn]] * [[Béla Horn]] * [[Ede Horn]] * [[Miklós Horn (instruisto)]] * [[Jenő Horovitz]] * [[Béla Horthy]] * [[Cirill Tamás Hortobágyi]] * [[Ferenc Horusitzky]] * [[Zoltán Horusitzky]] * [[Adolf Olivér Horvát]] * [[Árpád Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Árpád Horváth (kuracisto)]] * [[Árpád Horváth (verkisto)]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Béla Horváth (poeto)]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Döme Horváth]] * [[Ernő Horváth (muzeologo)]] * [[Ferenc Horváth (arkivisto)]] * [[Ferenc Horváth (geofizikisto)]] * [[Ignác Horváth (bibliografo)]] * [[István Horváth (fizikisto)]] * [[István Károly Horváth]] * [[János Horváth (juristo)]] * [[János Horváth (kuracisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[János Horváth (matematikisto)]] * [[Júlia Terézia Horváth]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[László Gábor Horváth]] * [[Róbert István Horváth]] * [[Tamás Horváth Dori]] * [[Tibor Antal Horváth]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]] * [[Miklós Hosszú]] * [[János Hóvári]] * [[Ilona Hubay]] * [[Károly Hubay]] * [[Ferenc Hubert]] * [[Ferenc Hudecz]] * [[József Hunyady (librobindisto)]] * [[László Hunyadi (geologo)]] * [[Béla Husz]] * [[Imre Jeromos Huszár]] * [[István Huszák]] * [[Vilmos Huszár (literaturisto)]] * [[Jenő Huszka]] * [[Ilona Huszka-Fábián]] * [[Imre Hutás (radiologo)]] * [[Tivadar Huth]] * [[Tivadar Hüttl (kirurgo)]] * [[Miklós György Hutterer]] * [[Tivadar Huzella]] {{Div col end}} == I == {{Div col|cols = 2}} * [[Zoltán I. Tóth]] * [[Ferenc Ibrányi]] * [[József Igmándy]] * [[György Gábor Ihász]] * [[Károly Ihrig]] * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Bálint Ila]] * [[György Illei]] * [[Erzsébet Illés]] * [[Fanni Illés]] * [[György Illés (verkisto)]] * [[László Illés]] * [[Sándor Illyés]] * [[Tibor Illyés]] * [[József Imre (1851)]] * [[József Imre (1884)]] * [[Dénes Ágoston Inczédy]] * [[György Inzelt]] * [[Dezső Irányi]] * [[László Irányi]] * [[Vilmos Ircsik]] * [[László Irmédi-Molnár]] * [[Gyula Isaák (pli juna)]] * [[Tamás Isépy]] * [[István Isó]] * [[Kálmán Isoz]] * [[Efraim Israel]], hebree אפרים ישראל, hungare Hap Béla * [[Sándor Istvánfi]] * [[Márton Istvánovits]] * [[Béla Iván]] * [[Ferenc Ivanóczy]] * [[Emma Iványi]] * [[Imre Izsák]] * [[Júlia Izsák]] {{Div col end}} == J == {{Div col|cols = 2}} * [[János Jabloniczky]] * [[József Jablonowski]] * [[Jenő Jablonszky]] * [[Ferenc Jahn]] * [[Béla Odiló Jakab]] * [[Magdolna Jákfalvi]] * [[Gyula Jáki]] * [[László Jakucs]] * [[Andrea Katalin Jancsó]] * [[György Jancsó]] * [[Miklós Janisch]] * [[József Jankó]] * [[László Jankovich (prosektoro)]] * [[György Jánosi]] * [[József Jánosi (jezuito)]] * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[Mihály Jánossy]] * [[István Jánosy]] * [[István Járdányi Paulovics]] * [[András Jaszlinszky]] * [[Benedek Jávor]] * [[Ottó Jávor]] * [[József Jeanplong]] * [[Béla Jedlicska]] * [[László Jéki]] * [[József Jelitai]] * [[Arthur Jellinek]] * [[Harry Jellinek]] * [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]] * [[Loránd Jendrassik]] * [[Ferenc Jenei]] * [[Árpád Jeszenszky]] * [[Ferenc Jeszenszky]] * [[Magda Jóború]] * [[Hugó Johan]] * [[Elemér Jónás]] * [[Ödön Jónás]] * [[Gyula Joó]] * [[Gyula Jordán]] * [[Péter Józsa]] * [[Andor Juhász]] * [[Andor Zoltán Juhász]] * [[Árpád Juhász]] * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Gyula Juhász]] * [[Ernő Juhász]] * [[Pál Juhász (ekonomo)]] * [[Jakab Justus]] * [[Iréneusz Juvancz (1882)]] * [[Iréneusz Juvancz (1910)]] {{Div col end}} == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Magda K. Nagy]] * [[Melinda Kaba]] * [[János Kabay]] * [[Lóránt Kabdebó]] * [[László Kádár]] * [[Zoltán Kádár (arthistoriisto)]] * [[Károly Kaiser]] * [[Zsolt Kajcsos]] * [[József Kakas]] * [[János Kakas (fizikisto)]] * [[Csaba Kákosy]] * [[László Kákosy]] * [[Pál Káldi]] * [[Gyula Káldy-Nagy]] * [[Ernő Kállai (kritikisto)]] * [[Ernő Kállai (ombudsmano)]] * [[Miklós Kállay]] * [[Antal Kálló]] * [[Zsigmond Kallós]] * [[György Kálmán C.]] * [[László Kálmán]] * [[Zoltán Kalmár]] * [[Béla Kálmánfi]] * [[Gusztáv József Kalmár]] * [[György Kalmár (ĵurnalisto)]] * [[László Kalmár]] * [[Magda Kalmár (psikologo)]] * [[Dezső Kalocsai]] * [[Alán Gyula Kalocsay]] * [[János Kamarás]] * [[Dezső Kamocsay]] * [[Ildikó Kamocsay]] * [[Zoltán Kamondi]] * [[Dezső Kanizsai]] * [[Alajos Kannás]] * [[Boglárka Kapás]] * [[Endre Kaposi]] * [[Olivér Kaposi]] * [[András Kappanyos]] * [[Ede Kapuy]] * [[Ferenc Karacs]] * [[Imre Karácson]] * [[István Karády]] * [[Judit Karafiáth]] * [[Orsolya Karafiáth]] * [[Monika Karas]] * [[Dávid Karátson]] * [[Kristóf Karch]] * [[Sándor Karcsay]] * [[Albert Kardos]] * [[Ernő Kardos]] * [[Ferenc Kardos (kemiisto)]] * [[László Kardos (etnografo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor József Karle]] * [[Geyza Karlovszky]] * [[Mór Kármán]] * [[Frigyes Károlyházy]] * [[György Zoltán Károlyi]] * [[Gyula Károlyi]] * [[István Károlyi (venerologo)]] * [[József Károlyi]] * [[Lajos Károlyi]] * [[Mihály Károlyi]] * [[Júlia Karosi]] * [[György Kárpáti (akvopilkisto)]] * [[Károly Kárpáti (instruisto)]] * [[Kelemen Kárpáti]] * [[György Karsai]] * [[Elek Karsai]] * [[Gábor Karsai]] * [[Géza Ferenc Karsai]] * [[László Karsai]] * [[Zsuzsa Kartal]] * [[Ferenc Kárteszi]] * [[Zsigmond Karvázy]] * [[Andrea Katona]] * [[Anna Katona]] * [[István Katona (historiisto)]] * [[Mihály Dénes Katona]] * [[Mór Katona]] * [[Zoltánné Katona Márta Soltész]] * [[Sándor Katz]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Gyula Kautz]] * [[Ármin Kecskeméti]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Károly Kecskeméti (historiisto)]] * [[Aurél Kecskeméthy]] * [[Mihály Kecskés]] * [[Imre Keéri-Szántó]] * [[János Keglevich]] * [[Zsigmond Keglevich]] * [[Marianna Kékes]] * [[Imre Kelemen]] * [[László Kelemen (advokato)]] * [[Béla Kelényi]] * [[Oszkár Keller]] * [[Judit Kemenczky]] * [[Ferenc Kemény]] * [[G. Gábor Kemény]] * [[Károly Kelecsényi]] * [[László Kelecsényi]] * [[Béla Kelemen (instruisto)]] * [[Béla Kelen]] * [[Albert Kemény]] * [[Endre Kemény]] * [[Gábor Kemény (lingvisto)]] * [[István Kemény (sociologo)]] * [[Lajos Kemény (arkivisto)]] * [[Béla Kempelen]] * [[Anna Kende]] * [[János Kende (premonstrato)]] * [[István Kenedi]] * [[István Kenesei]] * [[Béla Kenéz]] * [[Ernő Kenéz (bibliotekisto)]] * [[Gyula Kenézy]] * [[Ágnes Kenyeres]] * [[Balázs Kenyeres]] * [[Elemér Kenyeres]] * [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] * [[Zoltán Kenyeres]] * [[István Kérdő]] * [[János Károly Kerekes]] * [[Ferenc Kerényi]] * [[Grácia Kerényi]] * [[György Kerényi]] * [[György Kerényi (ĵurnalisto)]] * [[Karl Kerényi]] * [[Pál Keresztes (instruisto)]] * [[Ferenc Borgia Kéri]] * [[Jenő Kerpel]] * [[Erika Kertész]] * [[Zsuzsa Kertész]] * [[Ferenc Keserű]] * [[Adorján Kesselyák]] * [[József Keszler]] * [[Pál Keszler]] * [[Tibor Keszthelyi]] * [[Zoltán Keszthelyi]] * [[Aladár Kettesy]] * [[András Keve]] * [[Károly Kétly]] * [[Tivadar Kézmárszky]] * [[Géza Kilényi]] * [[Gyula Kilczer]] * [[Mária Kilényi]] * [[György Király]] * [[Iván Király]] * [[Kinga Júlia Király]] * [[Pál Királyi]] * [[Éva Kis (geografo)]] * [[Sándor Kis]] * [[Imre Kis Pintér]] * [[László Kisbali]] * [[Ákos Kiss]] * [[Albin Ferenc Kiss]] * [[Aranka Kiss]] * [[Arnold Kiss]] * [[Árpád Kiss (kemiisto, 1889)]] * [[Attila Kiss (arkeologo)]] * [[Benedek Kiss]] * [[Csaba Gy. Kiss]] * [[Daisy Kiss]] * [[Endre Kiss]] * [[György Kiss (psikologo)]] * [[György Ádám Kiss]] * [[István Kiss (advokato)]] * [[István Kiss (piaristo)]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[József Kiss (bibliografo)]] * [[Ernő Kiss Angyal]] * [[László Kiss (politikisto)]] * [[Levente Kiss (biologo)]] * [[István Kiszely]] * [[Péter Kiszl]] * [[Pál Kitaibel]] * [[Emil Klafszky]] * [[Kunó Klebelsberg]] * [[Miksa Klein (rabeno)]] * [[Sándor Klein]] * [[Sándor Károly Klempa]] * [[László Klestinszky]] * [[Zoltán Klie]] * [[Ferenc Klohammer]] * [[Dániel Kmeth]] * [[Károly Kmety]] * [[Ferenc Koch]] * [[Ágnes Kocsis]] * [[Mihály Kocsis]] * [[Éva Kocziszky]] * [[Sándor Koczkás]] * [[Gyula Koczkás]] * [[Gyula Kodolányi]] * [[Károly Kogutowicz]] * [[Béla Kőhalmi]] * [[Zoltán Kolláth]] * [[István Koller]] * [[Károly Pius Koller]] * [[Zoltán Kollonay]] * [[Tamás Koltai]] * [[Virgil Koltai]] * [[Aladár Komját]] * [[Aladár Komjáthy]] * [[Jenő Komjáthy]] * [[Aladár Komlós]] * [[Ferenc Komlóssy (kanoniko)]] * [[Vilmos Komornik]] * [[Géza Komoróczy]] * [[István Konecsni]] * [[Sándor Konek]] * [[Dénes Kőnig]] * [[Sándor Konkoly-Thege]] * [[Jenő Konrád]] * [[Dezső Kontraszty]] * [[Károly Kontrát]] * [[Anikó Kónya]] * [[Judith Koós]] * [[Mária Kopp]] * [[György Koppány (meteologo)]] * [[Frigyes Korányi]] * [[György Korbuly]] * [[Iván Korcsmáros]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[István Koren]] * [[Éva Korenchy]] * [[Adrienne Körmendy]] * [[Tivadar Kormos]] * [[Gyula Kornis]] * [[Ákos Koroknai]] * [[Mihály Korom (historiisto)]] * [[Attila Korompai]] * [[Emil Korpás]] * [[László Korpás]] * [[Miklós Richárd Korzenszky]] * [[Géza Körtvélyes]] * [[Rudolf Kós]] * [[Gábor Kósa]] * [[György Kosály]] * [[Vera Kósáné Ormai]] * [[Béla Kossányi]] * [[Ignác Kosutány]] * '''[[Lajos Kossuth]]''' * [[Edit Kőszegi]] * [[Frigyes Kőszegi]] * [[Tamás Kőszegi]] * [[Éva Kosztolányi]] * [[Arisztid Kovách]] * [[Márk Antal Kovách]] * [[Ákos Kovács (kuracisto)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[Ilona Kovács (literaturisto)]] * [[Ilona Kovács (psikologo)]] * [[István Kovács (aktoro)]] * [[József Kovács (kirurgo)]] * [[Lajos Kovács (entomologo)]] * [[László Kovács]] * [[Mihály Kovács (piaristo, pli aĝa)]] * [[Sándor Kovács (luterana episkopo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[Zoltán Kovács (geografo)]] * [[Magdolna Kövesi]] * [[Árpád Kosztolányi]] * [[Dezső Kosztolányi]] * [[Zoltán Kovács (psikologo)]] * [[Miklós Kovalovszky]] * [[Károly Kőváry]] * [[Zoltán Kőváry]] * [[Dániel Kováts]] * [[Gyula Kováts (juristo)]] * [[János István Kováts]] * [[Lajos Kövér]] * [[Iván Köves]] * [[Radó Kövesligethy]] * [[György Kozarics]] * [[Sándor Kozina]] * [[György Kozma]] * [[Flóra Kozmutza]] * [[Attila Krajcsi]] * [[Alán Kralovánszky]] * [[Jenő Kramár]] * [[Miklós Krámer]] * [[Péter Krasztev]] * [[Ferenc Kratochwill]] * [[Ferenc Krausz]] * [[Béla Krekó (pli aĝa)]] * [[Péter Krekó]] * [[József Andor Krenner]] * [[Géza Krepuska]] * [[Géza Kresz]] * [[Mária Kresz]] * [[Miklós Kretzoi]] * [[Tibor Kristóf]] * [[Sándor Krisztics]] * [[Endre Krolopp]] * [[András Kubacska]] * [[Endre Kubányi]] * [[Lajos Kubányi]] * [[Mihály Kubinszky (episkopo)]] * [[Enikő Kubinyi]] * [[László Kubinyi]] * [[Pál Kubinyi]] * [[Imre Kubovics]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[Árpád Kucsman]] * [[Ferenc Kukán]] * [[István Kukorelli]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] * [[Géza Kulitzky]] * [[Ferenc Kulin]] * [[László Külkey]] * [[Jenő Béla Kümmerle]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] * [[Adolf Kunc]] * [[Lajos Kunffy]] * [[András Kürthy]] * [[Zoltán Kunszt]] * [[Endre Kutassy]] * [[Ida Kutzián]] * [[Ede Kvassay]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]] * [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] [[Kategorio:Scienca Universitato Loránd Eötvös]] rr695ym23or5396wopt50s6mn3nu6fv 0 528125 9420078 8396634 2026-07-04T09:16:21Z Moldur 2507 9420078 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} '''Sheev Palpatine''' (esperante, Ŝiv Palpatin) estas [[rolulo]] en ''[[Star Wars]]'', kiu aliĝas al la malbonuloj. Li aperas en ĉiuj filmoj de la serio escepte en la 4a, 7a kaj 8a epizodo, kvankam ja li estas menciita en la 4a kaj 8a. Li estas tre parolkvalita homo, parolema, ruza, vere manipulema kaj hipokrita, kiu dum multa tempo ŝajnigis esti mezgrava politikisto, sed lerta. {{Projektoj}} {{Ĝermo|sciencfikcio}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj regnestroj]] n31w10pvie7r2rnd2otle2ts6xzizek 0 528233 9419700 9328676 2026-07-03T19:50:01Z LilyKitty 25129 om personigo 9419700 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|stilo=helena Mitologio}}'''Pakso''' estas romia diino de [[paco]]. En pli fruaj tempoj ne estis ŝia kulto adorata. Cetere dum miljara historio de [[Romio]] estis nelonga paco nur sepfoje. Pro tio en la [[romia mitologio]] ŝi estis agnoskita diino nur dum regado de [[Aŭgusto]], kiu konstruigis al ŝi altaron post sia reveno el Hispanio kaj Galio en la jaroj 13 - 9 a.K. Ĝi estis konstruita sur Campus Martius kaj nomata Ara Pacis Augustae. La altaro estis valora arta verko el tempo de la imperiestro Aŭgusto, sed ĝi pli poste ruiniĝis. Italaj artistoj rekonstruis ĝin en la jaroj 1937 - 1939 sur origina loko kaj en origina formo. Plua templo estis sur Forum Pacis. La diino estas [[personigo]] de paco. Pro tio ŝi havas nek gepatrojn, nek posteulojn. En artoj ŝi estis bildigata kun olivarbaj branĉoj, korno de abundo kaj [[sceptro]]. En la [[greka mitologio]] respondas al ŝi diino [[Ejreno]]. == Vidu ankaŭ == * ''[[Ara Pacis]]'' * [[679 Pakso]] == Tradukfonto == {{Trad|cs|Pax (mytologie)|11746054}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Romiaj dioj]] c14ojxjj1yg6xm0z31zeitdutncrjou 0 528326 9419561 9413961 2026-07-03T12:49:54Z Crosstor 3176 /* E */ 9419561 wikitext text/x-wiki Jen listo de studentoj, kiuj studis, poste ankaŭ instruis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Ábel]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[Sándor Abonyi]] * [[Mihály Ács (pli aĝa)]] * [[Pál Ács]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Lajos Ádám]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]] * [[Tamás Adamik]] * [[Anna Adamikné Jászó]] * [[Tamás Agócs]] * [[József Aistleitner]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]] * [[Béla Alexander]] * [[Bernát Alexander]] * [[Ferenc Albert (astronomo)]] * [[Károly Alexa]] * [[László Alföldi]] * [[Antal Almási]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Gyula Antal]] * [[László Antal (lingvisto)]] * [[István Apáthy (juristo)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[Edgár Artner]] * [[László Asztalos]] * [[Aladár Aujeszky]] * [[László Aujeszky]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Ernő Babos]] * [[Hugó Baintner]] * [[Béla Babiczky]] * [[Tamás Bács]] * [[Pál Bajory]] * [[István Bakács]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Zelka Baktay]] * [[Péter Balassa]] * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Árpád Balázs]] * [[Géza Balázs]] * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[Lóránt Balázs]] * [[Mária Balázs]] * [[Emil Baleczky]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Zsófia Bán]] * [[József Bánhegyi]] * [[Zoltán Bánhidi]] * [[Jenő Barabás]] * [[Péter Bárándy]] * [[László Baránszky-Jób]] * [[Zsolt Baranyai]] * [[Gusztáv Bárczi]] * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Balázs Barna]] * [[János Bársony]] * [[Judit Bartholy]] * [[Lajos Bartkó]] * [[Géza Bartoniek]] * [[Huba Bartos]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Nándor Baumgarten]] * [[Salamon Beck]] * [[Soma Beck]] * [[János Beér]] * [[Manó Beke]] * [[András Békéssy]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[Henrik Benedict]] * [[Zsolt Beöthy]] * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Endre Berecz]] * [[Gábor Bereczki]] * [[Edit Beregi]] * [[Sándor Berényi]] * [[Zoltán Berkes]] * [[Gabriella Bernáth]] * [[Jenő Bernátsky]] * [[Jolán Berrár]] * [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] * [[Iván Bertényi (pli juna)]] * [[Ede Flórián Birly]] * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[Dezső Bita]] * [[Kriszta Bódis]] * [[Zoltán Bodnár]] * [[Lajos Bodola]] * [[István Bodolai]] * [[Lajos Boglár]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[János Bognár]] * [[László Bogsch]] * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Zoltán Bókay]] * [[Ilona Bolla]] * [[Enikő Bollobás]] * [[Éva Bónis]] * [[György Bónis]] * [[Ádám Boros]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[Zsuzsanna Boros]] * [[József Borossay]] * [[András Borosy]] * [[Károly Borsányi]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[Béla Brandenstein]] * [[József Buday]] * [[József Budenz]] * [[István Bugarszky]] * [[Károly Bugár-Mészáros]] * [[Károly Burger]] * [[Aladár Buzágh]] {{Div col end}} == C == * [[József Cherny]] * [[István Cornides]] * [[István Csabai]] * [[Béla Csákvári]] * [[Csaba Csapodi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Lajos Csapody]] * [[János Csarada]] * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Margit Császár]] * [[Dániel Csatári]] * [[Lenke Csíkhelyi]] * [[Andor Csizmadia]] * [[Mózes Csoma]] * [[Barnabás Csongor]] * [[Csaba Csorba]] * [[László Csorba]] * [[István Czigler]] == D == {{Div col|cols = 2}} * [[László Dabis]] * [[Imre Dambrovszky]] * [[Róbert Dán]] * [[Ágnes Dániel]] * [[Géza Dávid]] * [[János Dégen]] * [[Mihály Demeczky]] * [[Zsolt Demetrovics]] * [[Antal Demién]] * [[Katalin Dér]] * [[Imre Derényi]] * [[Balázs Déri]] * [[Frigyes Dési]] * [[László Detre]] * [[Pál Dienes]] * [[János Diescher]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]] * [[Klára Dobrev]] * [[Sándor Domanovszky]] * [[Tekla Dömötör]] * [[Előd Dudás]] * [[Ágnes Dukkon]] {{Div col end}} == E == * [[Ferenc Eckhart]] * [[Ildikó Ecsedy]] * [[Péter Egri]] * [[István Egyed]] * [[György Eisemann]] * [[Gyula Elischer]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Gyula Eörsi]] * '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato) * [[László Epstein]] * [[István Erdélyi (arkeologo)]] * [[Gábor Erdődy]] * [[Tibor Erényi]] * [[József Ernyey]], apotekisto * [[Bálint Érdi]] * [[János Estók]] == F == {{Div col|cols = 2}} * [[Dóra F. Csanak]] * [[Kálmán Faluba]] * [[Géza Faludi]] * [[András Falus]] * [[Róbert Falus]] * [[Klára Faragó]] * [[Géza Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Tamás Fellegi]] * [[György Fejér]] * [[Lipót Fejér]] * [[Pál Fejes]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Sándor Fekete]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Imre Fényes]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Mária Ferenczy]] * [[Ernő Fináczy]] * [[Géza Finszter]] * [[Ádám Fitter]] * [[József Fleischer]] * [[Gábor Fodor]] * [[József Fodor]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Zoltán Fodor]] * [[István Földes (astronomo)]] * [[András Földi]] * [[Ferenc Földvári]] * [[Magdolna Forró]] * [[András Frank]] * [[Ignác Frank]] * [[Zsolt Frei]] * [[József Frigyesi]] * [[Ida Fröhlich]] * [[Izidor Fröhlich]] * [[György Fukász]] * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]] * [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 2}} * [[G. Béla Németh]] * [[György Gábor (filozofo)]] * [[Miklós Gábori]] * [[Félix Gál]] * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Márton Galambos]] * [[Endre Galla]] * [[Ferenc Galla]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Antal Genersich]] * [[Zoárd Geőcze]] * [[Ágnes Gereben]] * [[András Gerevich]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[Jenő Gergely (historiisto)]] * [[József Gerics]] * [[Ferenc Gerlóczy]] * [[Zsigmond Gerlóczy]] * [[Zoltán Gombocz]] * [[Pál Gömöry]] * [[Katalin Gönczöl]] * [[Endre Góth]] * [[Irén Júlia Götz]] * [[Ferenc Gráf]] * [[Gábor Graff]] * [[László Grétsy]] * [[Emil Grósz]] * [[József Guszmann]] * [[Albert Gyergyai]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] * [[Eszter György (historiisto)]] * [[Júlia György]] * [[Péter György]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] * [[Géza Györgyi (kuracisto)]] * [[Kálmán Györgyi]] * [[Erzsébet Györkös]] * [[János Győry]] * [[Pál Gyulai (kritikisto)]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[János Haas]] * [[Jonathán Pál Haberern]] * [[Péter Hack]] * [[Károly Hadaly]] * [[Lajos Hajdu (juristo)]] * [[Henrik Hajnal]] * [[Imre Hajnik]] * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[József Hála]] * [[Aladár Halász]] * [[János Halmai]] * [[Imre Hamar]] * [[Géza Hámor]] * [[Jenő Hámori]] * [[Tünde Handó]] * [[Szabolcs Harangi]] * [[György Haraszti]] * [[László Hartai (reĝisoro)]] * [[Péter Hatala]] * [[Pál Hári]] * [[Adolf Havas (venerologo)]] * [[József Havas]] * [[Sándor Havas]] * [[Péter Hedvig]] * [[László Hencz]] * [[Árpád Herczeg]] * [[Mihály Herczegh]] * [[István Egyed Hermann]] * [[Zsuzsa Hetényi]] * [[Attila Hevesi]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Jenő Hillebrand]] * [[István Hiller]] * [[Sándor Hites]] * [[Judit Hidasi (japanologo)]] * [[József Holderith]] * [[András Holló]] * [[Bálint Hóman]] * [[Gyula Honyek]] * [[Lajos Hopp]] * [[Béla Horányi]] * [[György Horányi]] * [[János Horányi]] * [[Gusztáv Horay]] * [[Béla Horn]] * [[Ferenc Horusitzky]] * [[Árpád Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Iván Horváth (literaturisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Ferenc Hubert]] * [[Ferenc Hudecz]] * [[János Hunfalvy]] * [[Vilmos Huszár (literaturisto)]] * [[Tivadar Huth]] * [[Miklós György Hutterer]] * [[Tivadar Huzella]] {{Div col end}} == I == * [[Zoltán I. Tóth]] * [[Ferenc Ibrányi]] * [[Sándor Illyés]] * [[József Imre (1851)]] * [[József Imre (1884)]] * [[György Inzelt]] * [[László Irmédi-Molnár]] * [[Béla Iván]] == J == * [[László Jankovich (prosektoro)]] * [[József Jánosi (jezuito)]] * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[András Jaszlinszky]] * [[Ányos Jedlik]] * [[József Jelitai]] * [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]] * [[Magda Jóború]] * [[Gyula Jordán]] * [[Péter Józsa]] * [[Jakab Justus]] * [[Iréneusz Juvancz (1910)]] == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Pál Káldi]] * [[Gyula Káldy-Nagy]] * [[László Kálmán]] * [[Magda Kalmár (psikologo)]] * [[Olivér Kaposi]] * [[Judit Karafiáth]], literaturisto * [[Dávid Karátson]] * [[Mór Kármán]] * [[Géza Ferenc Karsai]] * [[György Karsai]] * [[Ferenc Kárteszi]] * [[István Katona (historiisto)]] * [[Mór Katona]] * [[Gyula Kautz]] * [[Sándor Katz]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Marianna Kékes]] * [[Anna Kende]] * [[Elemér Kenyeres]] * [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] * [[Zoltán Kenyeres]] * [[Adorján Kesselyák]] * [[Pál Kitaibel]] * [[Zsigmond Keglevich]] * [[Imre Kelemen]] * [[Béla Kelen]] * [[Béla Kenéz]] * [[Ernő Kenéz]] * [[Balázs Kenyeres]] * [[Ferenc Kerényi]] * [[Ferenc Borgia Kéri]] * [[Károly Kétly]] * [[András Keve]] * [[Tivadar Kézmárszky]] * [[Imre Kis Pintér]] * [[László Kisbali]] * [[Csaba Gy. Kiss]] * [[Daisy Kiss]] * [[Endre Kiss]] * [[István Kiszely]] * [[István Klinghammer]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[Károly Kmety]] * [[Ferenc Koch (geografo)]] * [[Éva Kocziszky]] * [[Gyula Koczkás]] * [[Sándor Koczkás]] * [[Gyula Kodolányi]] * [[Béla Kőhalmi]] * [[Zoltán Kolláth]] * [[Aladár Komlós]] * [[Géza Komoróczy]] * [[Sándor Konek]] * [[Dénes Kőnig]] * [[Anikó Kónya]] * [[Károly Koppi]] * [[Frigyes Korányi]] * [[György Korbuly]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[Tivadar Kormos]] * [[Gyula Kornis]] * [[Gábor Kósa]] * [[Vera Kósáné Ormai]] * [[Domokos Kosáry]] * [[Ákos Kovács (kuracisto)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[József Kovács (kirurgo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[Gyula Kováts (juristo)]] * [[Radó Kövesligethy]] * [[György Kozma]] * [[Attila Krajcsi]] * [[Ferenc Kratochwill]] * [[József Andor Krenner]] * [[Géza Krepuska]] * [[Sándor Krisztics]] * [[Endre Krolopp]] * [[Endre Kubányi]] * [[Enikő Kubinyi]] * [[László Kubinyi]] * [[Pál Kubinyi]] * [[Imre Kubovics]] * [[Árpád Kucsman]] * [[Ferenc Kukán]] * [[István Kukorelli]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] * [[Ferenc Kulin]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] * [[Endre Kutassy]] {{Div col end}} == L == {{Div col|cols = 2}} * [[László L. Lőrincz]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[László György Lajtha]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Lajos Láng (statistikisto)]] * [[Sándor Láng]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Éva Lax]] * [[Ágost Lechner]] * [[Emma Léderer]] * '''[[Philipp Lenard]]''', Nobel-premiito * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Alajos Loczka]] * [[Lajos Lóczy]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[István Lukács]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 2}} * [[Klára M. Rásky]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Zoltán Magyary]] * [[István Majer]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Pál Makó]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Jenő Markó]] * [[Pál Markovics]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Gábor Máthé]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[László Mátrai]] * [[Béla Mauritz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[László Mérő]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Barna Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Károly Minich]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[József Mogyoródi]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 2}} * [[Ádám Nádasdy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[István Nánay]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[János Nemeskéri]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[Gyula Németh]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Tibor Nónay]] {{Div col end}} == O == * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Miklós Olgyay]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[Péter Oszkó]] * [[László Ottlik]] * [[Kelemen Óváry]] == P == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor P. Szabó]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Péter Paczolay]] * [[Dezső Pais]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Melinda Pap]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Arnold Pataky]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[Gedeon Petz]] * [[Gyula Pikler]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[János Pollák]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[János Prileszky]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == R == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor Radnóti]] * [[János Rainer M.]] * [[János Ranolder]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[István Reiman]] * [[János Reisinger]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[László Rhorer]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[Flóris Ferenc Rómer]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[József Rötth]] * [[Imre Ruff]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[Margit S. Sárdi]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Gergely Salát]] * [[Mihály Samu]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[János Sarkady]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Gábor Schein]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[János György Schmidt]] * [[Aladár Schnierer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Márton Schwartner]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Gyula Sebestény]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[István Síklaki]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Árpád Sipos]] * [[Lajos Sipos]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Rezső Soó]] * [[István Sőtér]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Balázs Sudár]] * [[Ottó Süpek]] * [[György Szabad]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Pál Zoltán Szabó]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[József Szájer]] * [[Zoltán Szalai]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[Iván Szántó]] * [[Pál Szarvas]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[László Szebellédy]] * [[Rezső Szegedy]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[Gyula Szekfű]] * [[Péter Széky]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Imre Szentpétery]] * [[János Szerb]] * [[Gábor Szigethy]] * [[Márton Szilágyi]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Endre Szkárosi]] * [[László Szögi]] * [[János Szolnoki]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[Jenő Szűcs]] * [[István György Szűts]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 2}} * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Lajos Tamás]] * [[Harald Tangl]] * [[Tamás Tarján]] * [[Edit Tasnádi]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Lajos Terkán]] * [[Károly Than]] * [[Ákos Timon]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Béla Török]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[Gábor Tüskés]] * [[János Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Géza Uray]] * [[Róbert Urbán]] == V == {{Div col|cols = 2}} * [[Elemér Vadász]] * [[Ármin Vámbéry]] * [[Jenő Vángel]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Tamás Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Lajos Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Géza Vasy]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Vígh]] * [[Judit Vihar]] * [[Miklós Világhy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Mátyás Vuchetich]] {{Div col end}} == W == * [[János Waldapfel]] * [[Antal Wéber]] * [[Emília Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Lajos Winkler]] * [[József Wodetzky]] == Z == * [[Alajos Zambra]] * [[Imre Zárday]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Aladár Zubriczky]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Listoj]] askl9d6a9dfi7qnvyvdbgo0odg9ifne 0 532442 9420086 9395365 2026-07-04T09:25:25Z Sj1mor 12103 9420086 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Rosa Bonheur''', denaske '''Marie-Rosalie Bonheur''' (naskiĝis la 16-an de marto 1822, mortis la 25-an de majo 1899) estis franca bestartistino, [[Realismo (arto)|realisma]] [[pentristo]] kaj skulptisto. Kiel [[Pentrarto|pentristo]] ŝi iĝis fama ĉefe pro du majstroverkoj: ''Labourage nivernais'',<ref>{{cite web|url=http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/oeuvres-commentees/recherche/commentaire/commentaire_id/labourage-nivernais-31.html|title=Musée d'Orsay: Rosa Bonheur Labourage nivernais|date=[[25a de marto]] [[2009]]|work=musee-orsay.fr|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-08-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190404021133/https://www.musee-orsay.fr/fr/collections/oeuvres-commentees/recherche/commentaire/commentaire_id/labourage-nivernais-31.html|arkivdato=2019-04-04|accessdate=2015-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190404021133/https://www.musee-orsay.fr/fr/collections/oeuvres-commentees/recherche/commentaire/commentaire_id/labourage-nivernais-31.html|archivedate=2019-04-04}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.musee-orsay.fr/fr/collections/oeuvres-commentees/recherche/commentaire/commentaire_id/labourage-nivernais-31.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190404021133/https://www.musee-orsay.fr/fr/collections/oeuvres-commentees/recherche/commentaire/commentaire_id/labourage-nivernais-31.html |arkivdato=2019-04-04 }}</ref> kiu estis unuafoje ekspoziciita ĉe la [[Pentrosalono de Parizo|Salono]] de 1848, kaj estas nune en la [[Musée d'Orsay]] en Parizo, priskribas teamon de oksoj [[plugado|plugantaj]] kampon dum atento fare de [[kamparano]]j antaŭ vasta [[Paŝtismo|paŝtisma]] pejzaĝo; kaj ''Le marché aux chevaux'',<ref>[http://www.metmuseum.org/collection/the-collection-online/search/435702 Rosa Bonheur, ''The Horse Fair'', Metropolitan Museum of Art]</ref> kiu estis ekspoziciata ĉe la [[Pentrosalono de Parizo|Salono]] de 1853 (finigita en 1855) kaj estas nune en la [[Metropola Muzeo de Arto]], en [[Novjorko]]. Bonheur estas amplekse konsiderata la plej fama ina pentristo de la 19a jarcento.<ref>Janson, H. W., Janson, Anthony F. ''History of Art''. Harry N. Abrams, Inc., Publishers. 6a eldono. ISBN 0-13-182895-9, paĝo 674.</ref> == Elektitaj verkoj == <gallery mode=packed heights=140px> Rosa Bonheur Calves 1879.jpg|''Demamigante bovidojn'', Study of a cow by Rosa Bonheur.jpg|<center>''Studo de bovino'' <!-- Danke al [[Figge Art Museum]] - artikolo ne ekzistas; pro kio la danko? --> Rosa Bonheur - Relay Hunting.jpg|<center>''Ĉasripozo'' Rosa Bonheur - Portrait de Col. William F. Cody.jpg|<center>''Portreto de Kol. [[William F. Cody]]'' Rosa Bonheur - The Highland Shepherd.jpg|<center>''La montopaŝtisto'' Rosa Bonheur - Sangliers dans la neige.jpg|<center>''Sangliers dans la neige'' Rosa Bonheur - Changement de pâturages.jpg|<center>''Changement de pâturages'' Rosa Bonheur - Le monarque de la meute.jpg|<center>''Le monarque de la meute'' Rosa Bonheur - Muletiers espagnols traversent les Pyrénées (1857).jpg|<center>''Muletiers espagnols traversent les Pyrénées'' Rosa Bonheur - Ploughing in Nevers - Google Art Project.jpg|<center>''Labourage nivernais'' </gallery> == Notoj == {{referencoj}} == Referencoj == * [http://www.nmwa.org/collection/profile.asp?LinkID=95 NMWA.org Collection Profile]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Artikolo pri Bonheur kaj ŝiaj artaĵoj ĉe National Museum of Women in the Arts. ;Bibliografio * Dore Ashton, ''Rosa Bonheur: A Life and a Legend''. Illustrations and Captions by Denise Browne Harethe. New York: A Studio Book/The Viking Press, 1981 [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE3D61438F937A15756C0A967948260 NYT Review] == Vidu ankaŭ == * [[:fr:Musée_de_l'atelier_Rosa_Bonheur|Musée de l'atelier Rosa Bonheur]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/bonheur_rosa.html Rosa Bonheur] en la reta enciklopedio ''Artcyclopedia'' ({{en}}) * [https://www.chateau-rosa-bonheur.fr/ Château de Rosa Bonheur] ({{fr}}/{{en}}) <!-- ĉiuj sekvaj ligiloj tute ne estas priskribitaj en Esperanto - se meti ilin, bonus mencii ne nur anglalingvajn informojn, sed nepre ankaŭ en la franca, dezirinde en pliaj lingvoj * [http://www.rehs.com/rosa_bonheur_couching_lion.html Rosa Bonheur] - Rehs Galleries' biographical information and an image of her painting ''Couching Lion'', 1872 * [http://smarthistory.khanacademy.org/bonheurs-plowing-in-the-nivernais.html Rosa Bonheur ''Plowing in the Nivernais'' (1849).] A video discussion about the painting from smarthistory.khanacademy.org * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/56268/rec/16 Art and the empire city: New York, 1825-1861], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Bonheur (see index) --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bonheur, Rosa}} [[Kategorio:Homoj de Bordeaux]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:GLAT-artistoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] p8j8ssuoz2mdz1g1jh5f8eetnwed75f 0 533638 9419807 9242248 2026-07-03T21:31:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419807 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kosmoveturilo |nomo = Kosmoteleskopo James Webb |dosiero = James Webb Space Telescope.jpg |lando = {{Usono}} <br> {{flago|Eŭropa Unio}} [[Eŭropa Unio]] <br> {{Kanado}} |priskribo de dosiero = Kosmoteleskopo James Webb,<br />artista vido. |nomo2 = |organizaĵo = [[NASA]], [[Eŭropa Kosma Agentejo|EKA]], [[Kanada Kosma Agentejo|KKA]]. |misio = Infraruĝa astronomio |lanĉo = {{Dato|25|12|2021}} |NSSDC_ID = |pezo = Maso : ~ 6 173 kg |retpaĝo = [http://www.jwst.nasa.gov/ Retpaĝo de ''James Webb Space Telescope'' (angla)] }} [[Dosiero:JWST Launch Logo.png|eta|Logotipo de la lanĉo de JWST|285x285ra]] [[Dosiero:JWST_decal.svg|eta|201x201px|Insigno de la JWST-a misio]] [[Dosiero:Kp199-james-webb-teleskopo.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri la kosmoteleskopo James Webb]] La '''Kosmoteleskopo James Webb''' ({{Lang-en|James Webb Space Telescope}} aŭ ''JWST'', iame nomita « ''Next Generation Space Telescope'' ») estas [[kosma observatorio]] kunlabore disvolvita de la [[NASA]], de la [[Eŭropa Kosma Agentejo]] kaj de la [[Kanada Kosma Agentejo]]. Ĝi estas planita kiel la posteulo de la [[kosmoteleskopo Hubble]]<ref>[http://www.space.com/21925-james-webb-space-telescope-jwst.html Kosmoteleskopo James Webb de la NASA, posteulo de Hubble] {{lingvokodo|en}}</ref> ekde [[2021]] por la observoj en [[transruĝa radiado]] sed ne permesos observojn en [[videbla spektro|videbla]] nek [[Transviola radiado|transviola]] [[lumo]]j. Ĝi estas ekipita per [[spegulo]] de diametro 6,5 metroj-larĝa, ĝia [[distingokapablo (optiko)|distingokapablo]] estas 0,1 [[arksekundo]]. Ĝi estos, interalie, uzita por observi la unuajn [[stelo]]jn kaj [[galaksio]]jn formitajn tuj post la [[Praeksplodo]], la formadon kaj evoluon de steloj kaj ilia [[Planedsistemo|planeda sistemo]], la konsiston de la atmosfero de [[Ekstersunsistema planedo|ekstersunsistemaj planedoj]] kaj la formprocezo de galaksioj. La datumoj kolektitaj helpos klarigi la vivestiĝon kaj rolon de [[Pezega nigra truo|pezegaj nigraj truoj]] en galaksioj, klarigi la procezon de planeda formado, determini la proporcion da planedoj kiuj povas enhavi vivon kaj provizi informojn pri la [[malluma energio]]. La laboroj pri la JWST komenciĝis en 1989, sed la projekto spertis multajn ŝanĝojn kaj multajn problemojn pro la teknologiaj defioj kiujn ĝi levis (faldebla [[primara spegulo]], deplojebla [[kontraŭvarma ŝildo]]) kaj buĝettropasojn. Ĉi tiuj preskaŭ kondukis al ĝia nuligo en 2011. Nur por NASA, ĝia produktadkosto, kiu estis taksita je 3 miliardoj da usonaj dolaroj fine de la ĝenerala dizajna fazo en 2005, finfine atingis ĉirkaŭ 10 miliardojn da usonaj dolaroj. La lanĉdato, komence fiksita por 2013, estis regule prokrastita ĝis la fino de 2021. En 2002, la projekto prenis la nomon de la dua administranto de NASA, [[James E. Webb]], kiu grande kontribuis al la sukceso de la [[Projekto Apollo]]. La teleskopo estis lanĉata per raketo [[Ariane 5]], de la bazo [[Kourou]] en [[Franca Gujano]], kaj estis metata, post unumonata vojaĝo, en orbito ĉirkaŭ la [[punkto de Lagrange |punkto de Lagrange L2]] de la sistemo Sun-Tero, situanta ĉe 1,5 milionoj da kilometroj el la Tero, sur la flanko kontraŭa al la Suno. Post 6-monata starta fazo, komenciĝos la kvinjara primara misio, kiu ebligos plenumi la celojn asignitajn al la JWST-teleskopo. La observtempo estas distribuata de scienca komisiono inter la teamoj kiuj kontribuis al la projekto kaj esploristoj el la tuta mondo, per ĉiujara taksado de la kontribuo de siaj proponoj. La JWST portas rezervojn de [[fuzaĵo]]j (necesaj por konservi sian pozicion ĉe la Lagrange-punkto) kiuj devus ebligi ĝin funkcii dum almenaŭ dek jaroj. == Historio == === Ellaborado === ==== Unuaj skizoj ==== [[Dosiero:Diagram of the «NextGenerationSpaceTelescope».png|eta|Artista bildo de la NGST]] En 1989, la direktoro de la ''Space Telescope Science Institute'', la centro respondeca pri la operacio de la [[Kosmoteleskopo Hubble]], iniciatis pripenson pri la teleskopo kiu devus ĝin sukcedi ĉirkaŭ 2005 {{#tag:ref|Tiame tio estis la atendata fino de vivodato de Hubble kiu estis enorbitigita en 1990. |group="nb"}}. La raporto rezultanta el la laboro, organizita kun la subteno de NASA, proponis, ke la kosma agentejo studu okmetran diametran teleskopon, observante en la proksima infraruĝo kun pasiva malvarmiga sistemo. La problemoj renkontitaj de Hubble baldaŭ post ĝia lanĉo (1990), la malkresko de la buĝeto de NASA kaj la ŝanĝo en la prezidanteco de Usono provizore ĉesigis la studon de la nova teleskopo, kiu estis nomita ''"Next Generation Space Telescope"''(NGST). La studoj estis relanĉitaj en 1993. Laŭ peto de NASA, la usona astronomia komunumo kreis la ''"HST and Beyond"'' komisionon por difini la karakterizaĵojn de la anstataŭonto de Hubble, kiu devis enserviĝi dum la unuaj jardekoj de la sekva jarcento. En 1995, la komitato proponis plilongigi la vivdaŭron de Hubble je kvin jaroj (ĝis 2010) kaj skizis la karakterizaĵojn de ĝia posteulo: ĝi devas inkluzivi spegulon kvar-metran. La sciencaj celoj de la estonta teleskopo estus la studo de la procezo de formado de galaksioj, steloj, planedoj kaj vivo, kun fokuso sur la komencoj de la Universo. La teleskopo nomita Hi-Z devus cirkuli en heliocentra orbito. NASA komisiis unu el ĝiaj establaĵoj, la ''[[Goddard Space Flight Center]]'' (respondeca pri astronomiaj misioj), plenumi fareblecan esploron<ref>Garth Illingworth, « NGST: The Early Days of JWST », STScI newsletter, vol. 33, no 1,‎ 2016, p. 31-41 ([https://www.stsci.edu/files/live/sites/www/files/home/news/newsletters/%20documents/2016-volume033-issue01.pdf legi rete]{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}- [https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.stsci.edu%2Ffiles%2Flive%2Fsites%2Fwww%2Ffiles%2Fhome%2Fnews%2Fnewsletters%2F_documents%2F2016-volume033-issue01.pdf arkivo])</ref>. ==== Fareblecaj esploroj kaj detala difino de la bezonoj (fazo A: 1995-2001) ==== En junio 1997, NASA elektis la inĝenierajn firmaojn ''TRW'' kaj ''Ball Aerospace'' por identigi la eblajn teknikajn arkitekturojn kaj fari unuan taksadon de la kosto de la projekto. La fareblecaj esploroj konkludis, ke eblas produkti tian teleskopon kontraŭ kosto de 500 milionoj da usonaj dolaroj, kondiĉe ke la muntado, inkluzive de la instrumentoj, estu fasonita de la sama kompanio. Ĉi tiu lasta kondiĉo montriĝis neaplikebla. La raporto ''The Next Generation Space Telescope: Visiting The Time When Galaxies Were Young'' difinis referencan arkitekturon por la teleskopo kaj disponigis la elementojn por la kosmoagentejo por lanĉi aĉetkonkurso al industriaj firmaoj. NASA selektis du firmaojn en 1999, ''Lockheed Martin'' kaj ''TRW'', por fari esploron (fazo A) inkluzive de prepara dezajnanalizo kaj kostotakso. La komenco de la kunlaboro de NASA kun la [[Kanada Kosma Agentejo]] kaj la [[Eŭropa Kosma Agentejo]] (EKA) por la fasonado de instrumentoj tiam okazis. Paralele, simulaĵoj ebligis precizigi la necesan sciencan instrumentadon. Tiam estis antaŭvidite observi galaksiojn kun [[ruĝenŝoviĝo]] de 15, kio postulas povi observi en la [[Infraruĝa radiado|mez-infraruĝo]]{{#tag:ref|Pro la [[ekspansio de la universo]], la relativa rapideco de [[galaksio]]j rilate al la Tero estas des pli alta ju pli ili estas foraj. Pro la [[efiko de Doppler]], la radiado kiun ili elsendas estas ŝanĝita sur ricevo direkte al la ruĝa (pli longa [[ondolongo]]). [[Ultraviola radiado|Ultraviola]] aŭ [[videbla lumo]]-emisioj riceviĝas sur la Tero en formo de [[Infraruĝa radiado|infraruĝaj]] aŭ eĉ [[Mikroondoj|mikroondaj radiadoj]]. Ju pli granda la distanco, des pli granda la [[ruĝenŝoviĝo]]|group="nb"}}. Tiuj simulaĵoj reliefigis la bezonon de [[spektroskopio]], ĉar la instrumentoj situantaj sur la Tero ne povas plenumi ĉi-tiun aspekton de observado, pro la sorbado de lumradiado, fare de la atmosfero, de la infraruĝa spektra bando observita de la estonteca teleskopo<ref>[https://www.stsci.edu/jwst/about-jwst/history Deveno de JWST] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.stsci.edu%2Fjwst%2Fabout-jwst%2Fhistory arkivo]) ''Space Telescope Science Institute'' (konsultita la 20-an de decembro 2021)</ref>. De 1997 ĝis 2000, laborgrupo reprezentanta la astronomian komunumon, la ''Science Working Group'', eklaboris pri difino de la ĉefajn sciencajn celojn, kiujn la estonta teleskopo kaj ties instrumentaro, devas povi plenumi. Larĝkampa proksim-infraruĝa fotilo, multobjekta proksim-infraruĝa [[spektrografo]] kaj mez-infraruĝa spektrobildilo estis elektitaj. La unuaj teknikaj esploroj estis farataj por ellabori novajn surŝipajn teknologiojn: malaltmasa spegulo, ondofronta detekta kaj kontrola sistemo, infraruĝaj detektiloj kaj peliloj. Fine de 2000, detala analizo montris, ke la kosto de la teleskopo superas je kelkcent milionoj da usonaj dolaroj la ĝis nun antaŭviditan buĝeton. La lanĉo ne estis ebla antaŭ 2008, konsiderante la longecon de la tempo de fasonado de la speguloj. Por redukti la koston, la diametro de la primara spegulo estis reduktita en 2001 al ses metroj<ref>[https://web.archive.org/web/20140131201501/http://www.stsci.edu/jwst/overview/history/2001 JWST Historio: 1997-2001-aj Realecaj Sukcesoj »] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Farchive.md%2FPoqD2#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Space Telescope Science Institute'' (konsultita la 13-an de januaro 2014)</ref>. ==== Selektado de konstruistoj kaj ĝenerala dezajno (fazo B: 2002-2008) ==== En aŭgusto 2002, NASA elektis la fabrikiston de la kosmoteleskopo por la ĝenerala projektfazo (fazo B): la propono de ''TRW'', asociita por la optika parto kun ''Ball Aerospace'', estis elektita. La saman jaron, ''TRW'' estis transprenita fare de ''Northrop Grumman'' sekvanta malamikan transaĉetoferton kaj iĝis ''Northrop Grumman Space Technology''. La [[Jet Propulsion Laboratory]] estis elektata por la ellaboro de la MIRI-instrumento (Mez-InfraRuĝa Instrumento). En junio 2002, la dizajna tasko de la NIRCam (Near-InfraRed Camera, ''"''Proksim-Infraruĝa Kamerao''"'') estis transdonita al teamo de la [[Universitato de Arizono]]. Oni elektis la lanĉilon, kiu devas la teleskopon enorbitigi: la raketo [[Ariane 5]] ECA, por kiu financado estis provizata de la [[Eŭropa Kosma Agentejo]], estas elektita anstataŭ la raketo [[Atlas V]], komence antaŭvidita sed de pli malalta enhaveco{{#tag:ref|La kialoj de ĉi tiu elekto estas ja kompleksaj. Antaŭ ĉio, ekzistas la pruvita fidindeco de Ariane 5 por ĉi tiu tipo de misio. Dum ĝia elekto, Ariane 5 estis la nura lanĉilo plenumanta la specifarojn. Ĉi tiu decido ebligis al la Eŭropa Kosma Agentejo porti parton de la kosto de la projekto sciante, ke la kerno de la spaca teleskopo (termoŝildo, speguloj, platformo/buso) ne povus esti konfidita al ĝi, pro strategiaj kialoj kaj teknologia kapablo. Krome, la elekto de lanĉilo, farita tre frue, estas malfacile modifebla ĉar la teleskopo estis dizajnita por adaptiĝi al la vibraj kaj akustikaj trajtoj same kiel al la flugprofilo de Ariane 5 kaj ĉiu posta modifo estintus multekosta kaj prokrastiga<ref>[https://ngst.gsfc.nasa.gov/content/about/faqs/faq.html Kial la raketo Ariane 5?] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fngst.gsfc.nasa.gov%2Fcontent%2Fabout%2Ffaqs%2Ffaq.html%23whyAriane5#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''Explore James Webb Space Telescope'', NASA (konsultita la 24-an de decembro 2016)</ref>.|group="nb"}}. La fasonado de la NIRSpec-instrumento kaj la optika parto de la MIRI-instrumento estis komisiita ankaŭ al Eŭropo, dum la FGS / NRISS-instrumento estis dizajnota de Kanado. Kontraŭ tiuj kontribuoj, al eŭropaj kaj kanadaj sciencistoj estas asignitaj observtempo de 15% kaj 5% respektive. En septembro 2002, la teleskopo estis renomita ''James Webb Space Telescope'' (JWST), en honoro de tiu estra administranto de NASA inter 1961 kaj 1968 dum la [[Projekto Apollo|Apollo-programo]]. Li ludis gravan rolon en la sukceso de ĉi tiu projekto. En majo 2021, peticio, subskribita de 1 200 homoj inkluzive de almenaŭ kvar astronomoj, kontraŭis la tiel donitan tributon. Li estas akuzita pro lia partopreno, kiel subsekretario de ŝtato en la [[Harry S. Truman|Truman]]-registaro (1949-1952), pri ĉasado de samseksemaj dungitoj sine de la usona administrado, same kiel la ekskludo de dungito de NASA sub lia leĝdona periodo por la sama kialo. NASA respondis en oktobro, ke ĝi faris ampleksan esploron pri la temo en siaj arkivoj kaj tiuj de la registaro kaj ne trovis kialon por ŝanĝi la nomon de la kosmoteleskopo<ref>Alexandra Witze, [https://www.nature.com/articles/d41586-021-02678-1 ''NASA ne renomos la James Webb-teleskopon - kaj astronomoj koleras''] ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.nature.com%2Farticles%2Fd41586-021-02678-1 arkivo]) ĉe ''Nature'', konsultita la 1-a de oktobro 2021</ref>. Dum ĉi tiu fazo de la projekto, la karakterizaĵoj de la kosmoteleskopo iĝis pli klaraj kaj plu evoluas. La surfaco de la spegulo estis reduktita de 29,4 al 25 m<sup>2</sup> dum la nombro da elementoj de la primara spegulo iris el 36 al 18. NASA elektis [[berilio]] kiel la materialon por la fabrikado de ĉi-tiu spegulo, 6,5 metrojn larĝa laŭ diametro. La [[kriostato]] ellaborita de Eŭropo, kiu celis konservi la temperaturon de la detektiloj de la MIRI-instrumento, estis forlasita en favoro de mekanika fridujo fasonita sub usona superrigardo ([[Jet Propulsion Laboratory|JPL]]). [[Dosiero:James Webb Space Telescope (4370444559).jpg|eta|1/6-a skalmodelo de la optika parto produktita en 2005 por validigi la arkitekturon de la estonta teleskopo.]] En 2004, la teleskopo eniris fazon de detalaj specifoj kiu finfine daŭris kvar jarojn. La kostoj estis retaksitaj ĉe la fino de ĉi tiu fazo. La evoluo de la plej kompleksaj partoj de la teleskopo (la instrumentoj kaj la 18 segmentoj de la [[primara spegulo]]), kiuj postulas longan evolufazon aŭ kiuj uzas ne plene maturajn teknologiojn, komenciĝis en marto 2004, eĉ antaŭ ol NASA donis ĝia aprobo por la konstruado de la teleskopo. En aŭgusto 2006, la instrumentoj NIRCam kaj MIRI pasis la kritikan difinrevizion, kiu ebligis la produktadon de la modeloj komenci. De januaro 2007 ĝis decembro 2008, komisionoj, internaj al NASA kaj eksteraj, reviziis la dizajnon kaj planadon de la projekto. En julio 2008, la ISIM (''Integrated Science Instrument Module'') strukturo, en kiu la instrumentoj estas enhavitaj, estis liverita al la [[Kosmofluga Centro Goddard|Goddard kosmofluga centro]] por serio da testoj. Ili devis kontroli, ke ĝi kapablas elteni la akcelajn fortojn dum lanĉo kaj poste la termikan medion de la kosmo, konservante la instrumentojn en preciza pozicio rilate al la optika parto. Fine de 2008, la usona kosma agentejo, surbaze de la diversaj recenzoj faritaj dum la pasintaj du jaroj, konkludis, ke la dizajno de la kosma teleskopo atingis sufiĉan maturecon por povi lanĉi ĝian fabrikadon. La projekto iris en fazon C (detala difino) kiu antaŭas fazon D (konstruo). La projekto estas parto de la programo ''Origins'', kiu kunigas la aerajn kaj kosmajn astronomiajn misiojn de NASA, kies celo estas studi la originojn de nia universo<ref>[https://cor.gsfc.nasa.gov/ Pri la programo ''Cosmic Origin''] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fcor.gsfc.nasa.gov%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) (konsultita la 21-a de decembro 2021)</ref>. === Konstruado === [[Dosiero:James Webb Space Telescope's Golden Mirror Unveiled (26076364723).jpg|eta|La optika parto plene muntita kun la deplojita stablo de la dua spegulo.]] La konstruado de la kosmoteleskopo komenciĝis en 2009 kiam la projekto estis aprobita fare de NASA. Ĝia kosto tiam estas establita je 4.964 miliardoj da usonaj dolaroj, kun laŭplana lanĉdato en junio 2014. La projekto tre rapide malfruiĝis kaj la buĝeto eksplodis. La kialoj de ĉi tiu drivo estas multnombraj: komenca subtaksado de la kosto, organizaj problemoj, disvolviĝo de novaj teknologioj, komplekseco de la provoj de la kompleta sistemo, nekompletaj muntaj proceduroj ĉe la ĉefa entreprenisto, [[Kronvirusa pandemio de 2019-2021|KOVIM-pandemio]]. Fine, la karakterizaĵoj de la kosmoteleskopo ne estas degraditaj sed livero estas prokrastita al 2021 kaj la kosto de la projekto proksimumas 10 miliardojn da usonaj dolaroj. ==== Fabrikado kaj testado de komponantoj (2009-2016) ==== En marto 2010, la JWST pasis la kritikan dezajnorevizion, kies celo estas certigi ke la kosmoteleskopo plenumas ĉiujn sciencajn kaj teknikajn celojn fiksitajn de la specifaro. En novembro 2011, la produktado de la primaraj spegulsegmentoj estis kompletigita. Tiuj ĉi, post polurado, estis kovritaj per maldika tavolo de oro, kaj sukcese spertis kriogenan teston celantan certigi ilian konduton kiam eksponite al la malvarmo de kosmo. En januaro 2012, la [[Kosmofluga Centro Goddard|Goddard Kosmocentro]] ricevis la unuajn du sciencajn instrumentojn - la MIRI-spektrometron, funkciantan en la meza infraruĝo, liverita fare de la [[Eŭropa Kosma Agentejo]], kaj la NIRISS (''Near Infrared Imager and Slitless Spectrograph'') spektrometro, liverita fare de la [[Kanada Kosma Agentejo]] - same kiel la FGS (''Fine Guidance Sensor'') sistemo, liverita de la sama agentejo. ''Ball Aeropspace'' liveris la unuajn tri segmentojn de la primara spegulo al la Goddard Centro, dum ''Northrop Grumman'' kaj lia partnero ''ATK'' kompletigis la fabrikadon de la centra parto de la strukturo subtenanta la primaran spegulon. Dum la somero de 2011, la nuligo de la projekto estis pripensata de kelkaj reprezentantoj de la [[Usona Kongreso]]. Fine, la projekto evitis nuligon, sed NASA estis ordonata komuniki monate, pri la progreso de la projekto kaj ties kosto. Tamen, la buĝeta parto de la astronomia programo de la kosma agentejo dediĉita al tiu ĉi projekto tiam malhelpis aliajn projektojn, provokante protestojn ene de la astronoma komunumo. Fine de februaro 2012, la konstruado de la du movaj partoj de la primarspegula subteno estis kompletigita, dum la lastaj du sciencaj instrumentoj, la NIRCam-fotilo kaj la NIRSpec (''Near InfraRed Spectrograph'') spektrografo, estis liveritaj respektive fare de la [[Universitato de Arizono]] kaj la [[Eŭropa Kosma Agentejo]]. La konstruado de la platformo, kiu kunigas ĉiujn subtenitajn ekipaĵojn, estis kompletigita en 2014. Grumman produktis skalon 1 inĝenieristikmodelon de la [[kontraŭvarma ŝildo]], por testi ĝian faldadon kaj deplojon. En la sama jaro, la ISIM-modulo, en kiu la kvar sciencaj instrumentoj estis muntitaj, sukcese suferis serion da termikaj testoj, kiuj ebligis kontroli la agadon kaj konduton de la rilata elektroniko. En oktobro 2015, la optika parto de la teleskopo (OTE, ''Optical Telescope Element''), konsistanta el la 18 segmentoj de la [[primara spegulo]], la subtenstrukturo same kiel la [[sekundara spegulo]], estis muntata. En marto 2016, la optika parto kaj la ISIM kaj sciencaj instrumentoj estas siavice muntitaj. La fabrikado de ĉiuj komponantoj estis finata en 2016<ref>[https://www.numerama.com/sciences/293901-la-nasa-repousse-le-lancement-du-telescope-spatial-james-webb-a-2019.html NASA prokrastas la lanĉon de la JWST al 2019] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.numerama.com%2Fsciences%2F293901-la-nasa-repousse-le-lancement-du-telescope-spatial-james-webb-a-2019.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''Numerama'', 29-a de septambbro 2017</ref>. <gallery mode="packed" caption="Muntado kaj testoj"> Dosiero:Webb Telescope's Houston Highlights Time Lapse SLGDkhp28rI.webm|Testo en vakua kamero en la [[Lyndon B. Johnson Space Center|Kosmocentro Lyndon B. Johnson]] Dosiero:Social Media Shorts- NASA’s James Webb Space Telescope Sunshield, Fully Deployed.webm|Testo de deplojado de la kontraŭvarma ŝildo </gallery> ==== Fina muntado kaj testoj de integriĝo ==== Fine de 2016, ĉiuj komponantoj (instrumentoj, elektronikaj ekipaĵoj, moviĝantaj partoj) estis individue testitaj, inkluzive de la segmentoj formantaj la primaran spegulon. La projekto eniras en fazon kaj multekosta kaj kompleksa, kiu konsistas el kontrolado de la funkciado de la tuta teleskopo. Pro sia grandeco, la Kosmoteleskopo James Webb ne povis esti elprovita plene muntita sub kondiĉoj similaj al tiuj, kiujn ĝi spertos en la kosmo (kosma vakuo, foresto de gravito, temperaturo) {{#tag:ref|Ne ekzistas vakua kamero kun volumeno por ebligi ĉi tiun provon. |group="nb"}}. Sed, male al [[Kosmoteleskopo Hubble|Hubble]] kaj malgraŭ la tre alta kosto de ĉi tio operacio, la projektestroj decidis kontroli, en realaj kondiĉoj (krom la foresto de gravito), la tutan optikan ĉenon (de la primara spegulo ĝis la instrumentoj), por eviti anomalion similan al tiu kiu influis la primaran spegulon de Hubble (kiu povis esti korektata, sed tio ne estos ebla por la JWST ĉar la orbito de la teleskopo estas tro malproksime de la Tero). En majo 2017, la aro formita de la optika parto kaj la instrumentoj estis transportita perŝipe al la Johnson Space Center, en [[Houston (Teksaso)]]. Tie, optikaj testoj estis efektivigitaj en la vakua kamero A de la kosma medio-simulilo. La inĝenieroj sukcesis ĝustigi la primaran spegulon kun la bezonata precizeco, konsiderante la ĉeeston de gravito, kaj ankaŭ akiri bildojn kun la atendata rezolucio<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/forScientists/faqScientists.html Oftaj demandoj de sciencistoj] ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2FforScientists%2FfaqScientists.html%23lifetime arkivo]), ĉe ''NASAJWST'' (konsultita la 15-an de decembro 2021)</ref>. Komence de 2018, la komitato respondeca pri la progreseca revizio notis certan nombron da prokrastoj, precipe el la [[kontraŭvarma ŝildo]] kaj la propulssistemo. Por venki la ceterajn problemojn, NASA prokrastis la lanĉon, planitan por majo 2019, al majo 2020<ref>[https://www.nasaspaceflight.com/2018/03/nasa-delays-james-webb-launch-net-may-2020/ Nasa prokrastas la lanĉon de JWST al majo 2020] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.nasaspaceflight.com%2F2018%2F03%2Fnasa-delays-james-webb-launch-net-may-2020%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''nasaspaceflight.co'', 27-a de marto 2018</ref>, poste al marto 2021<ref>[https://www.nasaspaceflight.com/2018/06/james-webb-slips-year-2021-irb-report/ La lanĉo de James Webb pasas alian jaron al 2021 post la raporto de la Sendependa Revizia Estraro] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.nasaspaceflight.com%2F2018%2F06%2Fjames-webb-slips-year-2021-irb-report%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''nasaspaceflight.co'', 27-a de junio 2018</ref>. Poste la varmoŝildo, la platformo, la ISIM kaj la optiko ĉe ''Northrop Grumman'' estis kondukataj al la Redondo Beach-ejo en [[Kalifornio]] por fina muntado kaj integriga testado. La [[Kronvirusa pandemio de 2019-2021|KOVIM-pandemio]], kiu trafis Usonon en la unua duono de 2020, interrompis la ritmon de la laboro de la teamoj. En junio 2020, la lanĉdato, planita por marto 2021, estas prokrastita al la fino de oktobro pro anomalio trafanta la pinton de la raketo Ariane 5<ref>[https://www.esa.int/Science%20Exploration/Space%20Science/James%20Webb%20Space%20Telescope%20to%20launch%20in%20October%202021 Kosmoteleskopo James Webb lanĉiĝos en oktobro 2021]{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.esa.int%2FScience_Exploration%2FSpace_Science%2FJames_Webb_Space_Telescope_to_launch_in_October_2021#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''[[Eŭropa Kosma Agentejo|EKA]]'', 16-a de julio 2020 (konsultita la 13-a de septembro 2020).</ref>. En julio 2020, la kosmoteleskopo sukcese pasis integrigajn testojn ĉe ''Northrop Grumman''. Ĝi estis instalita en ujo ĝuanta kontrolitan medion kaj transportita per ŝoseo al la haveno de Seal Beach (Kalifornio), 40 kilometrojn for. Tie, ĝi estas enŝipigita sur la kargoŝipo MN Colobri, ([[ro-ro-ŝipo]] ĉartita de [[Arianespace]] por la transporto de Ariane-lanĉiloj kaj satelitoj inter Eŭropo kaj la bazo Kourou), por 15-taga vojaĝo tra la [[Panama kanalo]] al la haveno de Pariacabo ([[Franca Gujano]]), ne malproksime de la lanĉejo [[Gviana kosmodromo|Kourou]] , kie ĝi alvenis la 13-an de oktobro 2021<ref>[https://spaceflightnow.com/2021/10/12/webb-completes-sea-voyage-to-launch-base-in-french-guiana/ Webb finas marvojaĝon por lanĉeja bazo en Franca Gujano] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fspaceflightnow.com%2F2021%2F10%2F12%2Fwebb-completes-sea-voyage-to-launch-base-in-french-guiana%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''spaceflightnow.com'', 12-a de oktobro 2021</ref>. En oktobro 2021, la totalkosto de la kosmoteleskopo estas taksita je 9,7 miliardoj da [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]], inkluzive de 8,8 miliardoj por la fasonado de la teleskopo (2004-2021) kaj 861 milionoj da usonaj dolaroj por operacioj dum la kvin jaroj de la primara misio (2022-2026). Konsiderante inflacion, tio reprezentas ĉirkaŭ 10,8 miliardojn da usonaj dolaroj en 2020. Ĉi tiu sumo ne enkalkulas la partoprenon de la Eŭropa Kosma Agentejo (700 milionoj da [[eŭro]]j, aŭ 800 milionoj da usonaj dolaroj) nek tiun de la Kanada Kosma Agentejo (200 milionoj da [[Kanada dolaro|Kanadaj dolaroj]], aŭ 150 milionoj da usonaj dolaroj). Ĉi tio lokas la Kosmoteleskopon James Webb inter la plej multekostaj sciencprojektoj en la historio, proksime al la [[Granda Koliziigilo de Hadronoj]] de [[CERN]] kaj la [[Kosmoteleskopo Hubble]], ĝia antaŭulo. Kvankam la JWST serioze malhelpis aliajn kosmajn astronomiajn projektojn, konsumante dum 20 jaroj trionon de la koverto asignita al ĉi tiu kampo ĉe NASA, preskaŭ la tuta astronomia komunumo opinias, ke la investo estas pravigita. La teleskopo Hubble, kiu siatempe suferis kostojn kaj prokrastojn de la sama grandordo, nun ĝuas kvazaŭ-unuanimecon, ĉar ĝia rolo en la progreso de la astronomio dum la lastaj tridek jaroj estis gravega. La JWST-teleskopo havas kvalitojn ebligantajn al ĝi kontribui al sciencaj sukcesoj de la sama ordo<ref>Casey Dreier, [https://www.planetary.org/articles/cost-of-the-jwst Kiom kostas la JWST?] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.planetary.org%2Farticles%2Fcost-of-the-jwst#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The Planetary Society'', 25-a de oktobro 2021.</ref>. <gallery mode="packed" caption="Pretiga fazo de la lanĉo"> Dosiero:The Webb Telescope Journey to Space Part 1- Packed and Transported to the Ship.webm|JWST foriras la fabrikejon de Northrop Grumman en Kalifornio Dosiero:The Webb Telescope Journey to Space Part 3- Arrival and Off-loading.webm|Alveno al [[Gviana kosmodromo|Kourou]] Dosiero:The Webb Telescope Journey to Space Part 4- Unpacking in the Cleanroom.webm|Elpakumado en [[purĉambro]] Dosiero:Webb Journey to Space Part 5- Spacecraft Fueling.webm|Ŝargado de fuzaĵoj </gallery> === Misio === La teleskopo James Webb estis lanĉata per raketo [[Ariane 5]], el la [[Gviana kosmodromo|bazo Kourou]] en [[Franca Gujano]], kaj estis metita, post trairo de unu monato, en orbito ĉirkaŭ la [[Punkto de Lagrange]] L2 de la sistemo Sun-Tero, situanta je 1,5 milionoj da kilometroj de la Tero, sur la flanko kontraŭa al la Suno. Post 6-monata starta fazo inkluzive de aparte delikata disfaldiĝo de ĝia kontraŭvarma ŝildo kaj speguloj, komenciĝos la kvinjara scienca misio, kiu devus ebligi plenumi la celojn atribuitajn al la teleskopo JWST. La JWST portas rezervojn da [[fuzaĵo]]j kiuj devas ebligi al ĝi resti en operacio dum almenaŭ dek jaroj. ==== Lanĉo ==== [[Dosiero:Ariane 5 with James Webb Space Telescope Prelaunch (NHQ202112230012).jpg|eta|La raketo [[Ariane 5]] enhavanta la JWST-on dum la antaŭ-lanĉa etapo, la 23-an de decembro 2021.]] La kosmoteleskopo James Webb estis lanĉata de la kosmocentro Kourou en Franca Gujano per raketo Ariane 5 ECA<ref>[https://www.sciencesetavenir.fr/sciences/le-telescope-webb-remontera-aux-origines-de-l-univers%202744 JWST vidos la komencon de la kosmo]{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.sciencesetavenir.fr%2Fsciences%2Fle-telescope-webb-remontera-aux-origines-de-l-univers_2744#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''Science & Avenir'', 21-a de aprilo 2015</ref>. La lanĉo-prepara kampanjo okazinta sur la retejo daŭris 55 tagojn. Fine de tiu ĉi fazo, la kosmoteleskopo estis metata sub la pinton de la lanĉilo, okupante preskaŭ la tutan internan volumon, 16,19 metrojn alta kaj 4,57 metrojn en diametro. La [[lanĉfenestro]] havis malmultajn limojn kaj la lanĉo povis okazi 270 tagojn jare. La ĉiutaga lanĉa fenestro havis varian daŭron, ĝis 90 minutojn kaj ĝenerale estas inter 11h45 kaj 14h [[Universala Tempo Kunordigita|UTK]], respondante al la fino de la mateno/mezo de la tago en la loka tempo<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/about/faqs/faq.html Kiu estas la lanĉofenestro de Webb?] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2Fabout%2Ffaqs%2Ffaq.html%23launchWindows#federation=archive.wikiwix.com arkivo])ĉe '' NASA - JWST'' (konsultita la 24-an de decembro 2016)</ref>. La 23-an de decembro 2021, la JWST estas planita lanĉiĝi en kosmon efektive la 25-an de decembro 2021 inter 13h20 kaj 13h52 [[Mezeŭropa tempo|MET]]<ref>Sarah Loff, « [https://www.nasa.gov/feature/james-webb-space-telescope-launch-update James Webb Kosmoteleskopo: Lanĉa Ĝisdatigo] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.nasa.gov%2Ffeature%2Fjames-webb-space-telescope-launch-update#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), ĉe NASA, 21-a de decembro 2021 (konsultita la 22-an de decembro 2021)</ref>. La lanĉo de la Kosmoteleskopo James Webb prezentis apartaĵojn truditaj de ĝiaj karakterizaĵoj. Por malhelpi iujn postrestantajn aerpoŝojn kaŭzi disŝirado de la fraĝila [[kontraŭvarma ŝildo]] kiam la pinto estas malfermita, la 28 ellastruoj, situantaj en ĝi, kiuj disponigas progreseman senpremadon dum la supreniro de la lanĉilo, estis ŝanĝitaj. Pluraj decidoj ankaŭ estis prenitaj por forigi ajnan longedaŭran eksponiĝon de la primara spegulo al la Suno, kiu povus misformi ĝian strukturon. La lanĉo okazis ĉirkaŭ tagmezo tiel ke, dum sia supreniro, la Suno lumigas la nazon de la lanĉilo kaj, kiam la teleskopo estas apartigita, ĝian malantaŭan parton. La lanĉila orientiĝo estis modifita (rulkontrolo) por eviti rekte elmontri la segmentojn de la primara spegulo al la Suno kaj krei varman punkton. Malgraŭ tiuj malmultaj adaptiĝoj, la flugformo malmulte devias de tiu de granda [[komunika satelito]] destinita por la [[geosinkrona orbito]]. La kosmoteleskopo, kun sia maso de 6,2 tunoj, malpli ol la injektkapacito en [[Orbito de geofiksita transiro|orbito de geosinkrona transiro]] (GTO) de Ariane 5, povis esti facile metita sur sian trajektorion al la punkto de Lagrange L2, ĉar tiu-ĉi postulas nur malgrandan pluson de rapideco kompare kun la [[Orbito de geofiksita transiro|orbito de geosinkrona transiro]]. 206 sekundojn post ekflugo, tiam la raketo en alteco de 115 kilometroj, la du duonoj de la raketopinto estis forĵetataj kaj la JWST-teleskopo komencis elsendi telemetrion al grundaj regiloj. La apartigo de la JWST de la dua etaĝo de la lanĉilo okazis en alteco de 1.400 kilometroj, aŭ proksimume 30 minutojn post la ekflugo<ref>NASA, ''James Webb Space Telescope - Launch media kit'', NASA ([https://jwst.nasa.gov/content/webbLaunch/assets/documents/WebbMediaKit.pdf legi rete] - [https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2FwebbLaunch%2Fassets%2Fdocuments%2FWebbMediaKit.pdf#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), p.22-24</ref>. ==== Vojaĝo ĝis la punkto de Lagrange L2 ==== La kosmobservatorio tiam komencis sian vojaĝon al sia celloko, la [[Punkto de Lagrange|Lagrange L2-punkto]], 1.5 milionojn da kilometroj for de la Tero. La lanĉilo metis la teleskopon sur vojon kiu alportas ĝin rekte al sia celo. Dum tiu ĉi transito, la kosmoteleskopo estas orientita tiel ke la varmoŝildo estas intermetita inter la Suno kaj la primara spegulo, ĉar ĝia eksponiĝo kaŭzus deformadon de sia geometrio kiu estus mortiga al la misio. La rapideco komunikita de la lanĉilo estas intencite iomete tro malalta por ke la JWST atingu sian cellokon {{#tag:ref|La spegulo de la teleskopo neniam devas esti turnita al la Suno ĉar la varmo distordus ĝin, kio finus la mision kaŭzante la perdon de dek miliardoj da dolaroj por sola NASA. Sekvas ke raketmotoroj ne povas esti uzataj por bremsi la kosmoteleskopon ĉar tiu manovro postulus orienti la spegulon al la Suno. Tro granda rapideco tial nepre devas esti evitata.|group="nb"}} kaj unuaranga korekto, la plej kritika, postulas funkcii la malgrandajn likvofuzaĵajn raketmotorojn de la JWST dum pluraj horoj. Ĝi estis efektivigata inter 12,5 kaj 20 horoj post lanĉo. Dua manovro estis farata 2,5 tagojn post lanĉo, ĵus antaŭ la komenco de la deplojo de la [[kontraŭvarma ŝildo]]. La lasta estis efektivigata 29 tagojn post lanĉo kaj celas enigi la JWST en optimuman orbiton ĉirkaŭ la Lagrange-punkto L2<ref>NASA, ''James Webb Space Telescope - Launch media kit'', NASA ([https://jwst.nasa.gov/content/webbLaunch/assets/documents/WebbMediaKit.pdf legi rete] - [https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2FwebbLaunch%2Fassets%2Fdocuments%2FWebbMediaKit.pdf#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), p.24</ref>. ==== Deplojo de la teleskopo ==== Dum la transito, kiu daŭris ĉirkaŭ unu monato, la malsamaj moveblaj partoj de la teleskopo (spegulo, kontraŭvarma ŝildo, antenoj, sunpaneloj) estis iom post iom deplojataj. Neniu scienca misio antaŭe postulis tian kompleksan sinsekvon de operacioj de ĉi tiu tipo. En la kosmo, mekanikaj movoj ĉiam prezentas riskon ĉar la foresto de gravito ne permesas ilin reprodukti dum provoj faritaj sur la Tero dum la konduto de la mekanismoj estas modifita en la kosmo. Ĉi tiu fazo de la misio estas do aparte kriza. Se ĝi ne estas efektivigita, ĝi povus konduki al kompleta fiasko. Tuj post la apartigo el la lanĉilo, la sunpaneloj provizantaj la energion estis disfaldataj. Du horojn poste, la sama manovro estis efektivigata por la parabola anteno, kiu ebligas konservi altrapidan komunikan ligon kun la Tero. Aliaj deplojoperacioj ne komenciĝis ĝis 2,5 tagoj post lanĉo kaj kuris dum pluraj tagoj. La unua manovro konsistis el disfaldi la teleskopan maston DTA (''Deployable Tower Assembly'') kiu kunigas la kontraŭvarman ŝildon, unuflanke, kaj la optikan parton kaj la instrumentojn, aliflanke. La kontraŭvarma ŝildo poste estis deplojata: komandoj estis sendataj por plenumi sekvencon de operacioj kiuj aktivigis 139 cilindrojn, ok motorojn, kaj milojn da aliaj komponentoj por disfaldi kaj streĉi la kvin tavolojn de la kontraŭvarma ŝildo tiel ke ĝi akiru sian finan formon. Post kiam la kontraŭvarma ŝildo estis deplojata, t.e. 10 tagojn post lanĉo, la traboj subtenantaj la sekundaran spegulon pivotis por meti ĉi-lastan en ĝian finan pozicion. La radiatoro de la ISIM-modulo enhavanta la instrumentojn poste estis deplojata. Poste la sekvajn tagojn la flankaj segmentoj de la primara spegulo estis laŭliniigitaj kun la centraj segmentoj. Inter T+15 kaj T+24, la pozicio de la 18 segmentoj konsistigantaj la primaran spegulon same kiel tiun de la sekundara spegulo estis alĝustigata en pluraj paŝoj<ref>NASA, ''James Webb Space Telescope - Launch media kit'', 2021, ([https://jwst.nasa.gov/content/webbLaunch/assets/documents/WebbMediaKit.pdf legi rete] - [https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2FwebbLaunch%2Fassets%2Fdocuments%2FWebbMediaKit.pdf#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) p.27</ref><ref>William Harwood, « [https://spaceflightnow.com/2021/12/24/webbs-fate-hinges-on-high-risk-sunshade-mirror-deployments/ La sorto de Webb dependas de altriskaj sunŝirmilaj kaj spegulaj deplojoj] » [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fspaceflightnow.com%2F2021%2F12%2F24%2Fwebbs-fate-hinges-on-high-risk-sunshade-mirror-deployments%2F arkivo], ĉe ''spaceflightnow.com'', 24-a de septembro 2021.</ref>. [[Dosiero:An animation of the Webb Telescope deployment sequence. 30fps 4k h264.ogg|eta|Etapoj de la deplojo de JWST|centra|330x330ra]] ==== La ĉirkaŭsuna orbito ==== Ĉeloke alveninte, la kosmobservatorio enorbitiĝis ĉirkaŭ la [[Punkto de Lagrange|Lagrange-punkto L2]]. JWST ne estas precize ĉe la punkto L2, kiu ne estas stabila: estas pli facile kaj stabile enigi ĝin en orbito ĉirkaŭ la virtuala punkto L2. Tiam la JWST rondiras ĉirkaŭ la Suno tenante la Teron konstante inter la Suno kaj si (proksimume). La ebeno de sia orbito estas perpendikulara al la Tero-Suno-akso kaj al la [[Ekliptiko|ebeno de la ekliptiko]]. En ĉi tiu orbito, kiun ĝi vojaĝas en ses monatoj kun rapido de ĉirkaŭ 1&nbsp;km/s, ĝia distanco de la punkto de Lagrange varias inter 250.000 kaj 832.000&nbsp;km, dum tiu kun la Tero oscilas inter 1,5 kaj 1,8 milionoj da kilometroj. Ĝia maksimuma ekskurso super la ekliptika ebeno estas 520.000&nbsp;km. La orbito estas kalkulita tiel ke la kosmoteleskopo neniam estas en la projekciita ombro de la Tero por eviti la interrompon de sia nura fonto de energio (la [[sunpanelo]]j)<ref name=p28>NASA, ''James Webb Space Telescope - Launch media kit'', 2021, p.25 ([https://jwst.nasa.gov/content/webbLaunch/assets/documents/WebbMediaKit.pdf legi rete] - [https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2FwebbLaunch%2Fassets%2Fdocuments%2FWebbMediaKit.pdf#federation=archive.wikiwix.com arkivo])</ref>.<ref>NASA, ''James Webb Space Telescope - Launch media kit'', 2021, p.28 ([https://jwst.nasa.gov/content/webbLaunch/assets/documents/WebbMediaKit.pdf legi rete] - [https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2FwebbLaunch%2Fassets%2Fdocuments%2FWebbMediaKit.pdf#federation=archive.wikiwix.com arkivo])</ref> [[Dosiero:Animation Of Webb's Orbit.webm|eta|Animacio de la orbito de JWST|centra|330x330ra]] ==== Startigo ==== La ekfunkciado ne okazas ĝis ses monatoj post lanĉo, ĉar ĝi postulas ke la optika parto kaj instrumentoj estu malaltigitaj al temperaturo kongrua kun infraruĝaj observaĵoj kaj estu kalibritaj. La temperaturo de la JWST komencas malpliiĝi iom post iom post lanĉo. Tri semajnojn poste, la parto de la teleskopo situanta en la ombro de la kontraŭvarma ŝildo (optiko kaj instrumentoj) atingas sian celtemperaturon (40 K). Necesas cent tagoj el la lanĉodato por ke la detektilo de la MIRI-instrumento atingas sian nominalan temperaturon (7 K) danke al sia mekanika malvarmiga sistemo<ref name=p28/>. Unu semajnon post enorbitiĝo ĉirkaŭ la L2 Lagrange-punkto, la NIRCam-instrumento sufiĉe malvarmiĝis por povi esti uzata por la spegula liniigo. La inĝenieroj unue certiĝas, ke la bildo atingas la NIRCam-fotilon. Uzante ondfrontan kontrolprocezon kiu dependas de la FGS precizeca gvidsistemo kaj NIRCam, la surteraj regiloj vicigas la segmentojn de la primara spegulo kaj la sekundara spegulo unu post la alia uzante cilindrojn kiuj kuntenas ilin kun sia rako. Ili ĝustigas la kurbiĝon kaj kliniĝon de la segmentoj de la primara spegulo tiel ke la bildo kiu formiĝas sur la fokusa ebeno de la kosmoteleskopo atingas la deziratan kvaliton. Tiam komenciĝas periodo de testado kaj kalibrado de la instrumentoj (MIRI, ktp.) kiu finiĝas ses monatojn post lanĉo. La teleskopo tiam povas komenci sian sciencan mision<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/about/faqs/faq.html Oftaj demandoj: post la lanĉo] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Ffaq.html%23howdeploy#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''NASA - JWST'' (konsultita la 2-an de decembro 2016)</ref>. ==== Funkciado ==== La tuta ĉielo ne povas esti observata en difinita momento, ĉar nepras, ke la detektiloj kaj la optika aro estas tute ŝirmitaj de la radiado de la Suno kaj la Tero per la kontraŭvarma ŝildo. La teleskopo povas libere rotacii je 360° ĉirkaŭ la direkto de la Suno, ĉar la efiko de suna radiado sur la kontraŭvarma ŝildo tiam restas senŝanĝa. Aliflanke, donita la grandeco kaj formo de la varmoŝildo, la angulo inter ĝi kaj la direkto de la Suno (suna alteco) devas esti inter -5 ° kaj 40 °. Pro tiu limo, la observebla zono en antaŭfiksita momento reprezentas proksimume 40% de la ĉiela volbo (Hubble 80%). La orbito de JWST ĉirkaŭ la Suno permesas al ĝi fari observojn de la tuta ĉielo dum almenaŭ 100 tagoj ĉiujare. Ĉielaj objektoj pli proksime al la Suno ol la Tero (Venuso, Merkuro, asteroidoj cirkulantaj en ĉi tiu areo) neniam povas esti observataj<ref>[https://jwst-docs.stsci.edu/jwst-observatory-characteristics/jwst-observatory-coordinate-system-and-field-of-regard « Karakterizaĵoj de la Observatorio de JWST: JWST-Kunordiga Sistemo kaj Aero de Observo »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211226183424/https://jwst-docs.stsci.edu/jwst-observatory-characteristics/jwst-observatory-coordinate-system-and-field-of-regard/ |date=2021-12-26 }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst-docs.stsci.edu%2Fjwst-observatory-characteristics%2Fjwst-observatory-coordinate-system-and-field-of-regard#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''JWST User Documentation'', STScI (konsultita la 16-an de decembro 2021)</ref>. La JWST-a kontrolcentro estas loĝata de la ''Space Telescope Science Institute'' (STScI, "Kosmoteleskopa Scienca Instituto"), situanta en [[Baltimore (Marilando)|Baltimoro]], [[Marilando]]. Ĉi tiu organizo estas administrita de la ''Association of Universities for Research in Astronomy'' (AURA, "Asocio de Universitatoj por Esplorado en Astronomio") nome de NASA. La STScI ankaŭ respondecas pri selektado de la observaĵoj kaj programado de ili. Ĝi plenumas la saman rolon por la [[Kosmoteleskopo Hubble|Teleskopo Hubble]]. La interŝanĝoj inter la Tero kaj la kosmoteleskopo estas efektivigitaj per la grandaj parabolaj antenoj de la ''Deep Space Network''-reto de NASA, situanta en [[Forkosma Komunikada Centro de Goldstone|Goldstone]] en [[Kalifornio]], [[Madrido]] en [[Hispanio]] kaj [[Kanbero]] en [[Aŭstralio]]. [[Spurada kaj Datum-Relajsa Sputnikaro|SDRS-sputnikoj]], la [[Kosmocentro Luigi Broglio]] en [[Kenjo]] kaj la [[Eŭropa Kosm-Operacia Centro|ESOC]]-kontrolcentro en [[Germanio]] ankaŭ kutimas konservi permanentan ligon kun la kosmoteleskopo<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/about/faqs/faq.html#communicate Oftaj demandoj: kiel la teleskopo komunikos kun la surteraj sciencistoj?] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2Fabout%2Ffaqs%2Ffaq.html%23communicate#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), ''[[NASA]]'', 24-a de decembro 2021</ref><ref>[https://www.nasa.gov/feature/goddard/2021/nasa-s-james-webb-space-telescope-completes-final-functional-tests-to-prepare-for-launch "La Kosmoteleskopo James Webb de NASA Finigas Finajn Funkciajn Testojn por Prepari por Lanĉo"] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.nasa.gov%2Ffeature%2Fgoddard%2F2021%2Fnasa-s-james-webb-space-telescope-completes-final-functional-tests-to-prepare-for-launch arkivo]), ''[[NASA]]'', 1-a de marto 2021</ref>. La observoj estas programitaj longtempe anticipe kaj estas transdonitaj en la formo de sekvencoj de operacioj okazantaj dum ĉirkaŭ dudek tagoj (tempo inter du orbitaj korektoj), sen la interveno de la surteraj regiloj. Se observado ne povas esti farita (pro direktiĝa malfacileco, ktp.) la planilo de la kosmoteleskopo aŭtomate efektivigas la sekvan observadon. La atendata haveblecprocento (proporcio de tempo fakte dediĉita al observoj) estas pli granda ol 70%. La programita sekvenco de observaĵoj povas esti interrompita ene de 48 horoj por studi neatenditan astronomian okazaĵon kiel ekzemple la apero de [[supernovao]], [[gamo-radia ekbrilo]] aŭ kolizio inter du korpoj en la sunsistemo<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/forScientists/faqScientists.html Oftaj demandoj: Ĉu JWST povas observi okazantaj fenomenoj?] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2FforScientists%2FfaqScientists.html%23toos#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), ''[[NASA]]'', 24-a de decembro 2021</ref>. Ĝis 232 gigabajtoj da datumoj tage estas elsendataj en ĉiutagaj komunikadaj sesioj daŭrantaj tri horojn<ref>Jonathan P. Gardner et al., « The James Webb Space Telescope », Space Science Reviews, vol. 123,‎ 15-a de majo 2006, p.592-596 ([[Cifereca objekta identigilo|COI]] [https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs11214-006-8315-7 10.1007/s11214-006-8315-7]) ([https://sci.esa.int/documents/34594/36271/1567258187281-JWST%20SRD.pdf legi rete]{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fsci.esa.int%2Fdocuments%2F34594%2F36271%2F1567258187281-JWST_SRD.pdf arkivo])</ref>. Ĉiuj datumoj kolektitaj de la JWST estas konservitaj en la ''Mikulski Archive for Space Telescopes'' (MAST), kiu disponigas ilin al esploristoj kaj publiko. Ĉi tiu sistemo arkivas astronomiajn datumojn kolektitajn en la ultraviola, videbla kaj proksim-infraruĝa radiado, de teraj kaj kosmaj observatorioj administritaj de NASA ([[Pan-STARRS]], [[Misio Kepler|Kepler]], [[TESS]], [[Kosmoteleskopo Hubble|Hubble]])<ref>NASA, ''James Webb Space Telescope - Launch media kit'', 2021, ([https://jwst.nasa.gov/content/webbLaunch/assets/documents/WebbMediaKit.pdf legi rete] - [https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2FwebbLaunch%2Fassets%2Fdocuments%2FWebbMediaKit.pdf#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) p.29</ref>. En Julio 2022 la unua kolora bildo estis publikigita, "[[La unua Profunda Kampo de James Webb|La unua Profunda Kampo de James Webb"]]. ==== Vivdaŭro ==== Por atingi siajn sciencajn celojn, JWST estis dizajnata por funkcii dum almenaŭ kvin-kaj-duono jaroj. Male al infraruĝaj observatorioj kiuj antaŭis ĝin, kiel ekzemple [[Kosmoteleskopo Herschel|Herschel]], tiu vivotempo ne estas limigita de la kvanto de kriogena likvaĵo havebla, ĉar ĝiaj detektiloj ne bezonas esti malvarmigitaj al temperaturoj proksimaj al 0 K, sed estas malvarmigataj meĥanike (por MIRI) aŭ pasive. La nuraj limigaj faktoroj estas la eluziĝo de elektronikaj aŭ mekanikaj komponantoj kaj precipe la elĉerpiĝo de la fuzaĵoj uzataj por teni la teleskopon en sia orbito, ĉar ĉi-lasta ne estas tute stabila. JWST enhavas sufiĉe da fuzaĵoj por resti en orbito unuatakse dum almenaŭ 10 jaroj<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/forScientists/faqScientists.html Oftaj demandoj de sciencistoj: kia estas la vivdaŭro de JWST?] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Ffaq_scientists.html%23lifetime#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''JWST, NASA'' (konsultita la 2-a de decembro 2016</ref>, sed meze de ĝia vojaĝo al L2, inĝenieroj de la NASA reanalizis la trajektorion, kaj malkovris ke dank'al la precizemo de la lanĉilo, la fuzaĵoj ŝparitaj ebligos pli longan vivdaŭron<ref>[https://www.techno-science.net/actualite/duree-vie-telescope-james-webb-sera-minimum-10-ans-N21563.html La vivdaŭro de JWST estos minimume 10-jara, ĉe ''Techno-sciences.net'', 30-a de decembro 2021]</ref>, eble ĝis 20 jaroj<ref>Mathilde Fontez, ''L'autre Terre'', ''Epsiloon'', 13-a numero, p.47</ref>. Kiel la plej multaj kosmoteleskopoj, sed male al la kosmoteleskopo [[Kosmoteleskopo Hubble|Hubble]] (ĝis la retiro de la usona kosmopramo), JWST ne povas esti riparita kaj ĝiaj instrumentoj ne povas esti anstataŭigitaj, ĉar ĝia malproksimeco malhelpas ajnan homan intervenon. == Sciencaj celoj == [[Dosiero:Carina Nebula in Visible and Infrared.jpg|eta|Du alternaj vidoj de la [[Kosmoteleskopo Hubble]], komparante videbloluman kaj infraruĝan fotojn: [[NGC 3372|Carina Nebula]].]] La kosmoteleskopo James-Webb estas dizajnita por kontribui al temoj ĉe la koro de moderna astronomio<ref>Maggie Masetti et Anita Krishnamurthi ''[https://www.jwst.nasa.gov/content/science/index.html JSWT- Scienco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171124152624/https://jwst.nasa.gov/science.html |date=2017-11-24 }}'' ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.jwst.nasa.gov%2Fscience.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo], NASA, 2-a de majo 2009</ref>: * esplori la unuajn [[stelo]]jn kaj [[galaksio]]jn, kiuj aperis en la Universo post la [[Praeksplodo]]: dank'al ĝia potenco de spaca rezolucio kaj ĝia spektra amplekso, JWST devus povi observi objektojn kiuj aperis ĝis 100 ĝis 250 milionoj da jaroj post la Praeksplodo<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/science/firstLight.html Scienco - Frua Universo] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2Fscience%2FfirstLight.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''James Webb Space Telescope, NASA'' (konsultita la 12-an de decembro 2021</ref>. * determini kiel galaksioj evoluas de sia formado ĝis la nuntempo. La malnovaj galaksioj estas malgrandaj kaj densaj, la pli novaj estas spiralaj: JWST celas klarigi ĉi-tiun transiron. Plue, ĝi devas klarigi la originon kaj la rolon de la [[Pezega nigra truo|pezegaj nigraj truoj]] kiuj troviĝas centre de la plejparto de la galaksioj. * observi la formadon de steloj de la plej fruaj stadioj ĝis la formado de [[planedsistemo]]: planedaj sistemoj kaj steloj naskiĝas en grandegaj amasoj da gaso kaj polvo, kiuj blokas la [[videbla lumo|videblan lumon]] elsendita de ĉi tiuj procezoj. Tamen la [[infraruĝa radiado]] elsendita ne estas kaptita de la polvaj nuboj kaj tiel eblas observi la formadon de steloj kaj planedoj ene de tiuj amasoj. JWST povos ekzameni ĉi tiujn radiad-banitajn regionojn kun senekzempla precizeco<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/science/birth.html Naskiĝo de steloj kaj de planedaj sistemoj] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fbirth.html arkivo]) ĉe ''Webb/NASA'' (konsultita la 18-an de decembro 2021)</ref> * mezuri la fizikajn kaj kemiajn trajtojn de planedsistemoj, kaj esplori la komponentojn necesajn por la apero de vivo en la [[atmosfero]] de [[ekstersunsistema planedo|ekstersunsistemaj planedoj]]. Por plenumi ĉi tiun celon, JSWT uzos la transitan metodon : tio estas fari spektran analizon de la lumo de la stelo tiam, kiam la planedo venas inter ĝi kaj la observatorio. Kiam ĉi tiu evento okazas, la kvanto de lumo ricevita de la stelo malpliiĝas kaj ĝia spektra konsisto estas ŝanĝita se ĝi pasas tra la atmosfero de la planedo. Analizo de la [[spektro]] de la ricevita infraruĝa radiado malkaŝos [[Spektra linio|spektrajn liniojn]], kio ebligos dedukti la molekulan konsiston de la atmosfero de la planedo<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/science/origins.html Scienco: Aliaj mondoj] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2Fscience%2Forigins.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''James Webb Space Telescope - NASA'' (konsultita la 12-an de decembro 2021)</ref>. * esplori la planedojn de nia [[Sunsistemo]], ĉar ĝia sentopovo kaj rezolucio permesas al ĝi kompletigi informojn kolektitajn de ekzistantaj observatorioj (teraj, kosmaj kaj kosmaj sondiloj). JWST observos [[Marso (planedo)|Marson]], la [[gasgiganto]]jn, la [[nanplanedo]]jn (ekzemple [[Plutono]] kaj [[Eriso]]) kaj la malgrandajn korpojn de la Sunsistemo, sed, aliflanke, ne povos observi [[Venuso (planedo)|Venuso]]n aŭ [[Merkuro (planedo)|Merkuro]]n, tro proksimajn de la Suno. Ĝi ebligos la malkovron de novaj malgrandaj ĉielaj korpoj: nanplanedoj, objektoj de [[Kujper-zono]], [[asteroido]]j. La observoj koncentriĝos precipe pri organikaj materialoj ĉeestantaj en spurkvantoj en la atmosfero de Marso kaj la laŭsezonaj cikloj de gigantaj planedoj. JWST disponigos spektrajn datumojn pri malgrandaj korpoj kiujn surteraj observatorioj ne kapablas produkti<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/about/faqs/tweetChat2.html Demandoj kaj respondoj de John Matter] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2Fabout%2Ffaqs%2FtweetChat2.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''James Webb Space Telescope - NASA'' (konsultita la 16-an de decembro 2021)</ref>. == Arkitekturo == Post enorbitigo, la Kosmoteleskopo James Webb estas 8m alta, 21,2 m longa kaj 14,2 m larĝa<ref>[https://esamultimedia.esa.int/docs/science/Webb-LaunchKit%20EN.pdf Webb launch kit]{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fesamultimedia.esa.int%2Fdocs%2Fscience%2FWebb-LaunchKit_EN.pdf arkivo]), ''[[Eŭropa Kosma Agentejo|EKA]]'', decembro 2021</ref>. Ĝia lanĉmaso estas proksimume 6,173&nbsp;kg<ref>[https://www.arianespace.com/wp-content/uploads/2021/12/VA256-launchkit-EN.pdf Press kit VA256 Webb Space Telescope] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.arianespace.com%2Fwp-content%2Fuploads%2F2021%2F12%2FVA256-launchkit-EN.pdf arkivo]), ''Arianespace'', decembro 2021</ref>. Ĝi inkludas kvar partojn distribuitajn inter "varma flanko" kaj "malvarma flanko": * la platformo, situanta sur la "varma flanko", kombinas ĉiujn subtenajn funkciojn: kontrolo kaj bontenado de la orbito, elektrigo, konservado de datumoj kolektitaj de la instrumentoj kaj komunikadoj kun la Tero kaj inter la ekipaĵoj de la observatorio. * la [[kontraŭvarma ŝildo]] apartigas la "varman flankon" de la "malvarma flanko". Ĝia rolo estas protekti la plej sentemajn partojn de la teleskopo (optiko kaj instrumentoj) kontraŭ la infraruĝa radiado el la Suno, la Tero kaj la Luno, same kiel de la platformo; * la optika parto de la teleskopo OTE (''Optical Telescope Element''), situanta sur la "malvarma flanko", kolektas la radiadon de la steloj uzante plurajn spegulojn kaj resendas ĝin al sciencaj instrumentoj; * la kvar instrumentoj kunmetitaj en la ISIM (''Integrated Science Instrument Module''), ankaŭ metitaj sur la "malvarma flanko", analizas la kolektitan radiadon kaj produktas bildojn kaj elektromagnetajn spektrojn. [[Dosiero:Blueprints of the James Webb Space Telescope.png|eta|440x440ra|Diagramo 1: Kosmoteleskopo vidita el la flanko. A: Optika parto - 1 Primara spegulo - 2 Malĉefa spegulo - 3 Antaŭa optiko - 4 Malĉefa spegulrako - B Instrumentoj - 5 Radiatoro - C Kontraŭvarma ŝildo - D Platformo - 6 Momantkompensilo - 7 Sunpanelo - 8 Antenoj de granda kaj meza gajno - 9 Stelcelilo (x2) - 10 Raketmotoro (x20) - 11 Suna kolektanto.|centra]] === La platformo === La platformo de la observatorio James-Webb kunigas la aparatojn, kiuj servas kiel subteno por la funkciado de la kosmoteleskopo. Ĝi estas alkroĉita al la lumigita flanko de la varmoŝildo, proksime de la centro de maso de la kosmoŝipo. Ĝi havas la formon de paralelepipedo 3,5 × 3,5 m flanka kaj proksimume 1,5 m alta. Ĉe la bazo de la platformo (kontraŭ la varmoŝildo) estas la ĉefa propulssistemo de la kosmoteleskopo. La antenoj estas fiksitaj sub ĉi tiuj moduloj, dum la radiatoroj kaj sunpaneloj estas fiksitaj sur la flankoj<ref>[https://www.flickr.com/photos/nasawebbtelescope/8362343904 « Mandrel for James Webb Space Telescope spacecraft bus »] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.flickr.com%2Fphotos%2Fnasawebbtelescope%2F8362343904 arkivo]) konsultita la 4-an de decembro 2016</ref>. La ĉefaj subsistemoj de la platformo estas<ref>[https://jwst-docs.stsci.edu/jwst-observatory-hardware/jwst-spacecraft-bus « JWST Observatory Hardware - JWST Spacecraft Bus »] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst-docs.stsci.edu%2Fjwst-observatory-hardware%2Fjwst-spacecraft-bus#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''JWST User Documentation'', STScI (konsultita la 14-an de decembro 2021)</ref>: * la elektra elektroproduktadsistemo kiu dependas de fiksaj [[sunpanelo]]j. Tiuj formas flugilon 5,9 m longan, fiksitan al la platformo je angulo de 20 ° al la ebeno de la kontraŭvarma ŝildo. La sunpaneloj, kiuj estas konstante lumigitaj, produktas minimume 2000 W dum la tuta vivo de la kosmoteleskopo; * la orientkontrolsistemo konservas la celon de la teleskopo kun precizeco de 0.01 µrad de la referencpozicio disponigita fare de la FGS. La determino de orientiĝo kaj movoj estas disponigita per du stelceliloj, sunaj kolektantoj kaj [[giroskopo]]j<ref>[https://jwst-docs.stsci.edu/jwst-observatory-hardware/jwst-spacecraft-bus/jwst-propulsion « JWST Observatory Hardware - JWST Spacecraft Bus- JWST Attitude Control Subsystem »] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst-docs.stsci.edu%2Fjwst-observatory-hardware%2Fjwst-spacecraft-bus%2Fjwst-propulsion#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''JWST User Documentation'', STScI (konsultita la 14-an de decembro 2021)</ref> * la telekomunika sistemo elsendas datumojn kolektitajn per instrumentoj kaj telemetrion informantan la surteran kontrolon pri la stato de la kosmoteleskopo. Reen, ĝi ricevas instrukciojn de la regiloj. La interŝanĝoj estas faritaj per grandgajna parabola anteno 60&nbsp;cm- diametra kaj mezgajna anteno 20&nbsp;cm-a. La mezagajna anteno ebligas al telemetrio esti transdonita, kun minimuma rapideco de 40 [[kilobajto]]<nowiki/>j je sekundo, al iu videbla terstacio. La grandgajna anteno estas uzata por transdoni sciencajn datumojn kun defaŭlta fluo da 3,5 megabajtoj je sekundo<ref>[https://jwst-docs.stsci.edu/jwst-observatory-hardware/jwst-spacecraft-bus/jwst-communications-subsystem « JWST Observatory Hardware - JWST Spacecraft Bus- JWST Communications Subsystem »] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst-docs.stsci.edu%2Fjwst-observatory-hardware%2Fjwst-spacecraft-bus%2Fjwst-communications-subsystem#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''JWST User Documentation'', STScI (konsultita la 14-an de decembro 2021)</ref>. * la sistemo de administrado de datumoj kaj komandoj, kiu uzas surŝipan komputilon, ricevas kaj interpretas la farotajn operaciojn, reelsendas ilin, kolektas kaj konservas sciencajn datumojn antaŭ ol transdoni ilin al la Tero. Atendante dissendon, la datumoj estas konservitaj en [[Duonkonduktanto|duonkonduktanta]] registrilo (SSR) amasmemora kun kapacito de 65 gigabajtoj<ref>[https://smsc.cnes.fr/fr/MIRI/Fr/GP%20telescope.htm Kosmoteleskopo JWST]{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst-docs.stsci.edu%2Fjwst-observatory-hardware%2Fjwst-spacecraft-bus%2Fjwst-communications-subsystem#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), CNES, 11-a de septembro 2009</ref>. * la kosmoteleskopo havas du propulssistemojn. Du redundaj paroj da likvofuzaĵaj raketmotoroj ''Secondary Combustion Augmented Thrusters'' (SCAT), havantaj puŝon da 22 neŭtonoj (ĉirkaŭ 2.2 kilogramoj-forto), estas uzitaj por orbitĝustigo. Ok paroj de MRE (''mono-propellant rocket engine'') monoergola (hidrazino) likvofuzaĵaj raketmotoroj, de pli malalta puŝo (4.4 N), estas uzataj por kontroli la orientiĝon de la teleskopo kaj malsaturigi la reagradojn. 301&nbsp;kg da [[hidrazino]] kaj 133&nbsp;kg da nitrogena peroksido, kiuj permesas minimume 10,5 jarojn da funkciado, estas stokitaj en tankoj loĝigitaj en la platformo<ref>[https://jwst-docs.stsci.edu/jwst-observatory-hardware/jwst-spacecraft-bus/jwst-propulsion « JWST Observatory Hardware - JWST Spacecraft - Bus JWST Propulsion »] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst-docs.stsci.edu%2Fjwst-observatory-hardware%2Fjwst-spacecraft-bus%2Fjwst-propulsion#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''JWST User Documentation'', STScI (konsultita la 14-an de decembro 2021)</ref>. * la termika kontrolsistemo, kiu konservas la tutan platformon ene de la atendata temperaturo, danke al plurtavola izolado kaj kvar radiatoroj deplojitaj ambaŭflanke de la platformo; * fine, la platformo ankaŭ enhavas tri el la kvar etaĝoj de la fridujo kiu konservas la detektilon de la MIRI-instrumento je temperaturo de 7 K. Ĉi tiu ekipaĵo estis metita sur la "varma flanko" ĉar ĝi mem generas varmegon. === La kontraŭvarma ŝildo === [[Dosiero:James Webb telescope sunshield.jpg|eta|Elprovo de deplojo de la kontraŭvarma ŝildo (2014).|280x280ra]] La [[kontraŭvarma ŝildo]] estas longforma seslatera strukturo, 22 metrojn longa kaj 12 metrojn larĝa. Ĝia rolo estas izoli la optikan parton kaj la instrumentojn de la termikaj fluoj venantaj de la Suno, la Tero kaj la Luno. Dum ĝia flanko orientita al la Suno estas alportata al temperaturo de 300 K, ĝi konservas la optikan parton kaj la sciencajn instrumentojn, sen ia aktiva fridiga aparato, je la temperaturo de 40 K, necesa por la funkciado de la infraruĝaj detektiloj kaj la geometria stabileco de la teleskopo. El la 200.000 [[Vato (mezurunuo)|vato]]<nowiki/>j de potenco ricevitaj, la kontraŭvarma ŝildo nur tralasas 1 vaton<ref>[https://jwst-docs.stsci.edu/jwst-observatory-hardware/jwst-observatory-overview Superrigardo de la Observatorio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211226181150/https://jwst-docs.stsci.edu/jwst-observatory-hardware/jwst-observatory-overview |date=2021-12-26 }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst-docs.stsci.edu%2Fjwst-observatory-hardware%2Fjwst-observatory-overview#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''JWST User Documentation'', STScI (konsultita la 18-an de decembro 2021)</ref>. La kontraŭvarma ŝildo konsistas el kvin disigitaj metaligitaj polimeraj tavoloj, kiuj reflektas varmecon reen en la kosmon. La materialo uzata estas ege maldika por malpliigi ĝian mason: 0,05&nbsp;mm por la tavolo sub la Suno kaj 0,025&nbsp;mm por la aliaj. Irante de la ekstera tavolo al la interna tavolo, ĉiu tavolo estas pli malvarma ol la antaŭa. La ŝtofo uzita estas [[Kaptono|kapton]]-tipa [[poliimido]] kiu restas stabila en tre larĝa gamo de temperaturoj (inter −269&nbsp;{{GdC|}} kaj +452&nbsp;{{GdC|}}). Ĉiuj tavoloj ricevas 100 nanometran dikan [[Aluminio|aluminian]] tegaĵon, respondecan pri reflektado de varmofluo. La du plej varmaj tavoloj aldone ricevas 50 nanometran [[Silicio|silician]] tegaĵon, kiu permesas flui [[Elektra ŝargo|elektrajn ŝargojn]]. === La optika parto === La optika parto OTE (''Optical Telescope Element'') estas konstituita de trispegula [[Anastigmato|anastigmata]] sistemo, kun fokusa distanco de 131,40 m por [[Relativa truo de objektivo|relativa truobjektivo]] de f/20. Tiu speco de teleskopo uzas tri kurbajn spegulojn kiuj disponigas larĝan vidkampon minimumigante la ĉefajn [[Aberacio (optiko)|optikajn aberaciojn]]. La optiko konsistas el [[primara spegulo]] 6,5-metra en diametro, [[sekundara spegulo]] 74 centimetra en diametro kaj terciara spegulo. La optika parto enhavas ankaŭ la strukturon subtenantan la spegulojn kaj termigan reguligan sistemon konsistantan el radiatoroj<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/observatory/ote/index.html Optika parto de la teleskopo] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2Fobservatory%2Fote%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''James Webb Space Telescope'', [[NASA]] (konsultita la 16-an de decembro 2021)</ref>. ==== La primara spegulo ==== La [[primara spegulo]] estas de la segmentita tipo, kun diametro de proksimume 6,5 m kaj maso de 705&nbsp;kg, por kolekta surfaco de 25,4 m<sup>2</sup>. La surfaco de la primara spegulo, 5,5 fojojn pli granda ol tiu de [[Kosmoteleskopo Hubble|Hubble]], permesas al la teleskopo kolekti bildon naŭ fojojn pli rapide ol sia antaŭulo. La solva potenco de la teleskopo atingas 0,1 arksekundon en la infraruĝa gamo. Ĝi konsistas el 18 sesangulaj elementoj 1,3m-larĝaj, kiuj ebligas ĝin esti faldita en tri partojn por lanĉo kaj poste deplojita kiam en la kosmo. La segmentoj de la primara spegulo estas alkroĉitaj al rigida strukturo farita el [[Karbono|karbona]] [[kompozita materialo]]. Ĉiu segmento estas farita el [[berilio]]. Berilio estis elektita ĉar ĝi estas forta, malpeza metalo kun ekstreme malalta [[dilatkoeficiento]] ĉe la temperaturoj renkontitaj en kosmo (inter 30 kaj 80K). Ĉiu segmento havas ses movilojn kiuj ebligas ties pozicio kaj orientiĝo alĝustiĝi, same kiel sepan por modifi ĝian kurbradiuson. Ĉi tiuj kontroloj ebligas akiri precizecon pli grandan ol 10 nanometroj<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/observatory/ote/mirrors/index.html La speguloj de Webb] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Fcontent%2Fobservatory%2Fote%2Fmirrors%2Findex.html arkivo]) ĉe ''James Webb Space Telescope'', NASA (konsultita la 16-an de decembro 2021)</ref>. La surfaco de la primara spegulo, kiel tiu de aliaj JWST-speguloj, estas kovrita per maldika tavolo de [[oro]] (dikeco de 100&nbsp;nm, aŭ 48.25 g por la tuta spegulo). Oro havas la econ de optimume reflekti la parton de la elektromagneta spektro observita per la instrumentoj de la teleskopo: la ruĝo de la videbla spektro kaj la infraruĝa radiado homokule nevidebla. Aliflanke, ĝi reflektas tre malbone la bluon de la videbla spektro. La tre delikata tavolo de oro estas siavice kovrita per maldika tavolo de vitro. Estas ĉi tiu maldika tavolo de oro kiu donas la karakterizan oran koloron al la surfaco de la speguloj<ref>[https://jwst.nasa.gov/content/about/faqs/faq.html#gold Oftaj demandoj: Kial oro kaj kiom da oro?] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fjwst.nasa.gov%2Ffaq.html%23gold#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), NASA (konsultita la 11-an de decembro 2016)</ref>. <gallery mode="packed" heights="180"> Ames Webb Space Telescope - Primary Mirror Segment Blank.jpg|Reverso de berilia segmento, antaŭ la munto de moviloj (2010) Scientists inspect one of the Webb telescope's mirrors.jpg|Kontrolado de segmento de la primara spegulo (2012) JWST Full Mirror.jpg|Muntita kaj malfaldita (2016) </gallery> ==== La sekundara spegulo ==== [[Dosiero:Archival Image- NASA’s Webb Telescope Packs Its Sunshield for a Million Mile Trip - 51306480967.jpg|eta|La sekundara spegulo de JWST (2021)|280x280ra]] La [[sekundara spegulo]] estas cirkla konveksa spegulo kun diametro de 0,74 metroj kiu koncentras la lumon de la primara spegulo kaj resendas ĝin al la terciara spegulo. Ĝi estas suspendita super la primara spegulo, per stativa strukturo, faldita laŭ la primara spegulo por la lanĉo. La orientiĝo de la spegulo el berilio povas esti ĝustigita uzante ses movilojn laŭ ses [[Grado de libereco|gradoj de libereco]]<ref name=spegul>[https://jwst-docs.stsci.edu/jwst-observatory-hardware/jwst-telescope JWST-teleskopo] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fjwst-docs.stsci.edu%2Fjwst-observatory-hardware%2Fjwst-telescope#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''JWST User Documentation'', STScI (konsultita la 18-an de decembro 2021)</ref>. ==== Ceteraj elementoj ==== La cetero de la optika parto (''After Optics'') konsistas el la fiksa terciara spegulo kaj el movebla precizeca spegulo (FSM). La terciara spegulo estas de la nesfera konkava tipo kaj de longforma formo (0,73 × 0,52 m). Ĝi sendas la kolektitan radiadon reen al la FSM, korektante aberaciojn, por disponigi kvalitan bildon super la tuta vidkampo. La FSM estas plata spegulo kiu stabiligas la bildon dum sciencaj observaĵoj. Kiam ili okazas, ĝia pozicio estas konstante alĝustigita en du dimensioj por kontraŭstari la movojn de la teleskopo detektitaj per la sinten-kontrolsistemo. Masko ĉe la rando de la FSM reduktas devagan radiadon<ref name=spegul/>. === Instrumentoj === [[Dosiero:NASA's Webb Telescope ISIM Gets Cubed for Gravity Test (15930824442).jpg|eta|ISIM dum rotacia testo|280x280ra]] La teleskopo estas provizita per kvin instrumentoj, kiuj estas kunmetitaj en strukturo alkroĉita al la malantaŭo de rako de la primara spegulo kaj formas la ISIM (''Integrated Science Instrument Module'', Integrata Scienc-Instrumenta Modulo). ==== Kamerao NIRCam ==== [[Dosiero:JWST Nircam1lwres.jpg|eta|NIRCam en la Centro Goddard (2013)|280x280ra]] NIRCam estas larĝkampa [[fotilo]] funkcianta en la proksima infraruĝa de 0,6 ĝis 5 mikrometroj. La fotilo havas du preskaŭ identajn subarojn kiuj kovras apudajn partojn de ĉielo je 44 arkaj sekundoj dise. La optika kampo de ĉiu el ĉi tiuj moduloj estas 2.2 × 2.2 minutoj da arko. Unu el la du instrumentoj kovras ondolongojn inter 0,6 kaj 2,3&nbsp;µm (mallongaj ondoj), la alia inter 2,4 kaj 5&nbsp;µm. La instrumento havas korongrafian reĝimon por bildigi tre malhelajn objektojn, proksimajn de tre helaj lumfontoj, kiel ekstersunsistemaj planedoj aŭ derompaĵdiskoj. La instrumento ankaŭ povas elfari rapidan bildigon sur malgrandaj surfacoj, same kiel senfendan spektroskopion en la 2.4-5 μm spektra bendo kun R-rezolucio de proksimume de 1700. NIRCam estas evoluigita fare de teamo de la [[Universitato de Arizono]] kaj la [[Lockheed Martin |Lockheed Martin Advanced Technology Center]]. ==== Spektrometro NIRSpec ==== [[Dosiero:Acoustic Testing of a Webb Telescope Space-bound Instrument.jpg|eta|NIRSpec dum akustika testo (2013)|280x280ra]] NIRSpec (''Near-InfraRed Spectrometer'', Proksim-InfraRuĝa Spektrometro) estas [[spektrometro]] funkcianta en la proksima infraruĝa radiado de 0,6 ĝis 5,3&nbsp;µm. Ĝi estas optimumigita por la observado de tre malproksimaj, mallumaj galaksioj kaj multaj kompaktaj lumfontoj. NIRSpec estas disponigita fare de la [[Eŭropa Kosma Agentejo]] kaj ĝia fasonado estas kontrolita fare de la [[Eŭropa Centro pri Kosmaj Esploro kaj Teknologio]] (ECKET) en [[Nederlando]]. La ĉefa provizanto estas la establado de [[Airbus Defendo kaj Kosmo]] en [[Ottobrunn]], [[Germanio]]. Detektiloj kaj mikro-obturatorsistemo estas disponigitaj fare de NASA-a [[Kosmofluga Centro Goddard]]. ==== Kamerao / Spektrometro MIRI ==== MIRI (en la angla: ''Mid InfraRed Instrument'', Mez-InfraRuĝa Instrumento) estas spektrobildilo konsistanta el fotilo (MIRIM) kaj el spektrometro (MRS) kiu funkcias en la mez-infraruĝa radiado (5 ĝis 28&nbsp;µm). La instrumento devus precipe ebligi fotojn kaj spektrojn de junaj [[ekstersunsistema planedo|ekstersunsistemaj planedoj]] kaj ilia [[atmosfero]], identigi kaj karakterizi la unuajn [[galaksio]]jn en la Universo kaj analizi la varmajn polvon kaj molekulajn gasojn de junaj [[stelo]]j kaj [[Praplaneda disko|praplanedaj diskoj]]. Por funkcii, ĝi estas malvarmigita al 7 K per ege efika mekanika [[kriostato]], evoluigita sub la respondeco de la [[Jet Propulsion Laboratory]] (JPL), kiu malvarmigas [[heliumo]]n al 6 K. La Mez-InfraRuĝa Instrumento (MIRI) estas provizita de la [[Eŭropa Kosma Agentejo]]. Ĝi estas konstruata de konsorcio de laboratorioj el dek eŭropaj landoj, kunordigita de la [[Reĝa observatorio de Edinburgo|Edinburga Observatorio]] en [[Skotlando]]. ==== Bildilo NIRISS ==== NIRISS (''Near Infrared Imager and Slitless Spectrograph'', Proksim-Infraruĝa Bildilo kaj Senfenda Spektrografo) estas [[spektroskopio]] havigita de la [[Kanada Kosma Agentejo]]. ==== Precizeca gvidsistemo FGS ==== [[Dosiero:JWST FGS ETU picture.jpg|eta|La FGS dum muntado (2016)|280x280ra]] La FGS (''Fine Guidance System'') estas precizeca gvidsistemo, kiu plenumas tri funkciojn: * havigi bildojn de la tuta vidkampo de la teleskopo, kun la celo trovi la regionon de la ĉielo, kiun oni devas studi ĉe la komenco de nova observa kampanjo; * identigi, en la regiono rigardita per la teleskopo, gvidstelon aperantan en la katalogo registrita en ĝia memoro. Post kiam la gvidstelo estas identigita, ĝi estas centrita en 8 × 8-piksela fenestro, tiam la orientiĝo de la teleskopo estas ŝanĝita por poziciigi la gvidstelon en antaŭspecifita areo de la fenestro, tiel ke la parto de la ĉielo observita estas en vicigo kun la akso de la teleskopo; * provizi la sintenkontrolsistemon per mezuradoj por konservi la indikadon de la kosmoteleskopo direkte al la gvidstelo, kun precizeco de unu milisekundo de arko, prenante bildojn 16 fojojn je sekundo. La FGS estas havigita de la [[Kanada Kosma Agentejo]]. == Bildoj == <gallery mode="packed"> Dosiero:JWST-HST-primary-mirrors.svg|Komparo de la grandoj de la speguloj de [[Kosmoteleskopo Hubble|Hubble]] kaj James Webb. Dosiero:L2 rendering.jpg|Situo de la [[punkto de Lagrange]] L<sub>2</sub> de la sistemo [[Tero]] - [[Suno]] Dosiero:JWST people.jpg|[[Maketo]] ([[skalo]] 1:1) de la Kosmoteleskopo James Webb. Dosiero:James Webb Space Telescope 2009 top.jpg|Kosmoteleskopo James Webb vidita de 3/4 desupre. Dosiero:James Webb Space Telescope 2009 bottom.jpg|Kosmoteleskopo James Webb vidita de la latero, kiu frontas al Suno. Dosiero:James Webb Primary Mirror.jpg|Ses segmentoj de spegulo preparitaj por [[kriogeniko|kriogenikaj]] provoj Comparison between mirrors of HST, JWST and HDST.jpg|Komparo de la ĉefa spegulo de [[Kosmoteleskopo Hubble]], James Webb kaj koncepto de [[LUVOIR]]-A 2294 Mission Posters Webb English-1200.jpg|Afiŝo de la NASA pri la misio James Webb </gallery> ==En Esperanto== * [[Amri Wandel]], ''Spac-teleskopo James Webb esploros la prauniverson kaj vivsignojn de eksterplanedoj: ankaŭ en Esperanto'', en [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]], 1365(2) Februaro 2022, pp.&nbsp;40–41. * [[Frank van Hertrooij]], ''[https://scivolemo.wordpress.com/2022/01/31/la-vojago-de-james-webb/ La vojaĝo de James Webb]'' ĉe la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], 31-a de januaro 2022 == Notoj == <references group="nb"/>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Astronomio}} * [[Kosmoteleskopo Hubble]] - fama kosma teleskopo, ofte konsiderata kiel antaŭulo de James Webb * [[LUVOIR]] - konsiderata kosma teleskopo pli potenca ol James Webb * [[Parker Suna Sondilo]] - Sondilo de NASA lanĉita en 2018 kun la misio fari observojn de la ekstera [[korono]] de la Suno. * [[NASA Ekzoplaneda Arkivo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{eo}} [https://scivolemo.wordpress.com/2022/01/31/la-vojago-de-james-webb/ La vojaĝo de James Webb], ampleksa artikolo afiŝita en la scienca blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]] en 31 Januaro 2022 de [[Frank van Hertrooij]] * {{eo}}) [https://kern.punkto.info/2022/02/06/kp199-james-webb-teleskopo/ KP199 James Webb Teleskopo] - Nova kosma teleskopo survoja al novaj klopodoj kompreni la universon, podkasto en [[Kern.punkto]] aperinta 2022-02-16 * {{en}} [https://www.jwst.nasa.gov/ James Webb Space Telescope, oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120104225155/http://www.jwst.nasa.gov/ |date=2012-01-04 }} * {{en}} [https://webbtelescope.org/ James Webb Space Telescope, el la paĝaro de ''Space Telescope Science Institute''] * {{en}} {{fr}} [http://www.asc-csa.gc.ca/fra/satellites/jwst/ La Kosmoteleskopo James Webb, el la paĝaro de la Kanada Kosma Agentejo] * {{en}} [https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Webb La Kosmoteleskopo James Webb, el la paĝaro de la Eŭropa Kosma Agentejo] {{Bibliotekoj}} {{Leginda|jaro=2022 |monato=3 |tago=10}} {{ADLM|2022|09}} {{DEFAŬLTORDIGO:James Webb, kosmoteleskopo}} [[Kategorio:Teleskopoj]] [[Kategorio:Kosmaj observatorioj]] [[Kategorio:Kosmoesploro]] [[Kategorio:Artefaritaj satelitoj]] [[Kategorio:NASA]] [[Kategorio:Eŭropa Kosma Agentejo]] qx6tggs6gd2cktb9sfs2ap909miudqs 0 535179 9419973 9263044 2026-07-04T06:41:38Z Sj1mor 12103 9419973 wikitext text/x-wiki {{informkesto monto |nomo= Weinbiet |foto= 2008-Mussbach-Weinbiet-116.jpg |foto-priskibo= Weinbiet vidata de Mußbach, panoramoturo (mldekste) |latitudo=49/22/33.46/N |longitudo= 8/7/16.9/E |regiono-ISO=DE-RP |alteco= 554.0 |situo= apud apud [[Neustadt ĉe la vinstrato]]; [[Rejnlando-Palatinato]], [[Germanujo]] |montaro= [[Haardt (Palatinata Arbaro)|Haardt]] |rimarkoj= }} [[Dosiero:Weinbiet from plane.jpg|eta|la regiono ĉirkaŭ Weinbiet rigardate el flugmaŝino]] '''Weinbiet''' estas la nomo de 554 m alta monto sur la teritorio de la sendistrikta urbo [[Neustadt ĉe la Vinstrato]], en la germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. Ĝi estas rimarkinda [[monto]] en [[Haardt (Palatinato)|Haardt]] la orienta rando de la [[Palatinata Arbaro]] direkte al la [[Malaltebenaĵo de Supra Rejno]]. Sur la kupolo staras [[elsendomasto]], masonita [[elrigardoturo]] kun [[veterstacio]] ''(Weinbietturm)'' kaj gastejo ''Weinbiethaus''. La du turoj faras, ke la monto estas rekonebla ankaŭ de fore. Weinbiet ankaŭ estas la nomdonanto de vitokultivista kooperativo de la Neustadt-aj urbopartoj [[Mußbach (Neustadt)|Mußbach]], [[Gimmeldingen]] kaj [[Haardt (Neustadt)|Haardt]], '''Winzergenossenschaft Weinbiet''' (vinkooperativo Weinbiet) == Geografio == === Situo === [[Dosiero:Woibied.gif|eta|maldekstre|elsatelita foto de la Weinbiet-masivo<br />1: Weinbiet-pinto<br />2: [[Wolfsburg (burgo)|ruino Wolfsburg]]<br />3: orienta rando de la urbo [[Lambrecht (Palatinato)|Lambrecht]]<br />4: komunumo Lindenberg<br />Dekstre estas ( de supre al malsupre) la urbopartoj Gimmeldingen kaj Haardt kaj la kernurbo de Neustadt ĉe vinstrato, malsupre la valo de la rivereto Speyerbach kaj la urbokvartalo Schöntal.]] La monto situas en [[Palatinato]] nordokcidente kaj supre de la kernurbo Neustadt ĉe vinstrato. Sudoriente de la monto allimas la 409 m alta [[Schlossberg (Haardt)|Schlossberg]] , kie troviĝas la [[burgo Winzingen]] kaj la [[kastelo Haardt]]. Ĉe ĝia okcidenta kaj sudokcidenta flanko estas la valo [[Meisental (Haardt)|Meisental]], liun trafluas la [[Sulzwiesengraben]]. la riveretwa anbuŝiĝas en la urbo Neustadt de [[orografio|oriografie]] maldekstre en la [[Floßbach (Speyerbach)|Floßbach]], ĉ. 1,5&nbsp;km longa maldekstra defluejo de la [[Speyerbach]]s. La sudokcidenta deklivo de la Schlossberg direkte al la Meisental kovras la [[Naturprotektejo]] [[Naturprotektejo Haardtrand – Schloßberg|Haardtrand – Schloßberg]]. Je la alia flanko de la Meisental troviĝas la 490,7m alta [[Wolfsberg (Weinbiet)|Wolfsberg]]. === Ĉirkaŭejo === Je la Nordo allimas la arba, apartenante al la urbo [[Deidesheim]], oriente sekvas laŭ la direkto de la horloĝo la urboparto [[Königsbach ĉe vinstrato|Königsbach]], Gimmeldingen kaj Haardt kaj sekve la kernurbo de Neustadt ĉe vinstrato, sude la urboparto [[Schöntal (Neustadt)|Schöntal]], okcidente la komunumo [[Lindenberg (Pfalz)|Lindenberg]]. La Weinbiet estas ofte vizitanta elrigardejo.<ref name="wandern-in-der-pfalz">{{citaĵo el la reto |url=http://wandern-in-der-pfalz.kruemelhuepfer.de/wanderungen/haardt-vorderpfalz/wolfsburg-weinbiet/ |titolo=Ruine Wolfsburg und Weinbiet |eldoninto=wandern-in-der-pfalz.kruemelhuepfer.de |alirdato=2015-01-20 |kommento=Rundwanderung im südlichen und östlichen Weinbietmassiv mit Übersichtskarte und Fotos |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150120171132/http://wandern-in-der-pfalz.kruemelhuepfer.de/wanderungen/haardt-vorderpfalz/wolfsburg-weinbiet/ |arkivdato=2015-01-20 }}</ref> == Nomo == Laudirela nomo de la monto estiĝis el la nomo ''Weinbiet-Loogs'' 800 m nord de la pinto.<ref name="nw-hausberge">{{citaĵo el la reto |url=https://www.neustadt.eu/PDF/Neustadter_Hausberge_Das_Weinbiet.PDF?ObjSvrID=1441&ObjID=3693&ObjLa=1&Ext=PDF&WTR=1&_ts=1359765781 |titolo=Neustadter Hausberge. Das Weinbiet |hrsg=Stadt Neustadt |alirdato=2015-01-20 |formato=PDF; 6.2 kB |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150121012935/https://www.neustadt.eu/PDF/Neustadter_Hausberge_Das_Weinbiet.PDF?ObjSvrID=1441&ObjID=3693&ObjLa=1&Ext=PDF&WTR=1&_ts=1359765781 |arkivdato=2015-01-21 }}</ref> Tiu ĉ roko sur la monto Hinteren Langenberg portis la nomon jam s 1670 kaj esis menciita jam en 1755 kiel [[limŝtono]] ; ''Loog'' estas malnovgerman vorto por ''limo''. Tiam la roko markis la limon inter la Deidesheimer Wald (arbaro de Deidesheim) en la nordo. La Gimmeldinger Wald (arbaro de Gimmeldingen) en la oriento kaj la arbaro de la Haardten las sudo. Unu „G“ ĉizita en la roko staras por Gimmeldingen , kiu laŭdire similas al ujo por kolekti la vinsukon ĉe la vinpremilo, nomita ''biet''. Laŭ onidiroj de la popolo oni metis en la muldilon vinon, kiam junaj viroj la unuan fojon venis al tiu punkto oni puŝas la vizaĝon la novulo en vino, por ke li pli bone rememor la lokon.<ref name="nw-hausberge" /> == Vidindaĵoj == [[Dosiero:2010 Pfälzer Wald 037 Weinbiethaus.jpg|eta|la domo ĉe la Weinbiet de la asocio por la Palatinata Arbaro, loka grupo Gimmeldingen matrumis la gastejon]] [[Dosiero:2010 Pfälzer Wald 040 Weinbietturm.jpg|eta|la supra parto de la Weinbiet-turo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de montoj en Rejnlando-Palatinato]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://wetterstationen.meteomedia.de/?station=107240&wahl=vorhersage Wetterstation Weinbiet], aktuelle Vorhersage * [http://www.panoramio.com/photo/107217873 Weinbietsender] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924081236/http://www.panoramio.com/photo/107217873 |date=2015-09-24 }}, Fotos von Simon K. [[Kategorio:Montoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Montoj en Palatinata Arbaro]] d0d9qgx06vhqcbz6a6iksuypyivceur 0 538879 9420032 8552882 2026-07-04T07:42:47Z RG72 11847 9420032 wikitext text/x-wiki {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = Sandrine |Familinomo = Kott |Ŝtato = Francio |EnkondukaLinio = ne }} {| class="infobox" style="width:23em;" |- class="" id="50" ! id="51" scope="row" |Formado | id="53" |<div id="54"> <span class="wd_p69">Universitato Paris Ouest Nanterre La Défense<br> <br> </span> Université Paris Diderot université Panthéon-Sorbonne <span class="wd_p69"><span>[[d:Q16675548#P69|<span title="Voir et modifier les données sur Wikidata"><small>+</small></span>]]</span><br> <br> </span></div> |- class="" id="60" ! id="61" scope="row" |Aktiveco | id="63" |<div id="64"> <span class="wd_p106">[[Historiisto|Historiistino]]</span>&nbsp;<span class="wd_p106"><span>[[d:Q16675548#P106|<span title="Voir et modifier les données sur Wikidata"><small>+</small></span>]][//www.wikidata.org/wiki/Q16675548#P106][//www.wikidata.org/wiki/Q16675548#P106]</span></span></div> |- class="" id="68" ! id="69" scope="row" |Laboris por | id="71" |<div id="72"> <span class="wd_p108">Universitato de Poitiers</span>, <span class="wd_p108">[[Universitato de Ĝenevo]]</span>&nbsp;<span class="wd_p108"><span>[[d:Q16675548#P108|<span title="Voir et modifier les données sur Wikidata"><small>+</small></span>]][//www.wikidata.org/wiki/Q16675548#P108][//www.wikidata.org/wiki/Q16675548#P108]</span></span></div> |- class="" id="77" ! id="78" scope="row" |Membro de | id="80" |<div id="81"> <span class="wd_p463">[[Academia Europaea]]</span>, Institut universitaire de France (1997-2004)&nbsp;<span class="wd_p463"><span>[[d:Q16675548#P463|<span title="Voir et modifier les données sur Wikidata"><small>+</small></span>]]</span></span></div> |- class="" id="88" ! id="89" scope="row" |Kunulo | id="91" |<div id="92"> <span class="wd_p26">Antoine Georges</span>&nbsp;<span class="wd_p26"><span>[[d:Q16675548#P26|<span title="Voir et modifier les données sur Wikidata"><small>+</small></span>]][//www.wikidata.org/wiki/Q16675548#P26][//www.wikidata.org/wiki/Q16675548#P26]</span></span></div> |} '''Sandrine Kott''' (naskiĝinta {{naskiĝdato|1960|03|10}} en [[Parizo]]<ref>[http://www.unige.ch/lettres/istge/hco/Enseignants-chercheurs/Kott/cvsk.pdf Vivresumo en la retejo de la universitato de Ĝenevo]</ref>; nun {{aĝo|1960|03|10}}-jara) estas [[Francio|franca]] historiistino, profesorino ĉe la universitato de Ĝenevo. Ekde junio 2015 ŝi estas ministeria delegitino por la plifortigo de la lernado de la germana lingvo en Francio. == Biografio == Post la abiturienta ekzameno Sandrine Kott preparis sin en la [[:fr:Lycée Condorcet|gimnazio Condorcet]] por la enirekzameno por unu el la t.n. ''grandaj lernejoj'' (''[[:fr:grande école|grandes écoles]]''). Poste ŝi studis historion ĉe la universitato de Nanterre kaj estis akceptita por la agregacio de historio en 1984. Ŝi daŭrigis sian esploradon por la doktoriĝo en Germanio (Bielefeld) kaj en Usono ([[Universitato Kolumbio|Universitato Columbia]], Nov-Jorko) antaŭ la defendo de la doktoriĝo ĉe la universitato Paris VII en 1991. Ŝi [[Habilitiĝo|habilitiĝis]] ĉe la universitato de Parizo I en 2001. Ekde 2004 ŝi estas profesorino por la nuntempa historio de Eŭropo ĉe la [[universitato de Ĝenevo]] post posteno ĉe la universitato de Poitiers. Ŝi estis membro de la "Institut universitaire de France" (grupo de altkvalitaj esploristoj) inter 1997 kaj 2002. Ŝi estas asociita esploristino ĉe la centro por esplorado pri sociaj sciencoj&nbsp;Marc-Bloch en Berlino. Ŝi estas membro de la [[Academia Europaea]]<ref>http://www.ae-info.org/</ref>. Ŝi partoprenas en la redakta komitato de ''Genèses, sciences sociales et histoire'', de ''Journal of Modern European History'' kaj de ''Central European History Journal''. Ŝiaj ĉefaj kampoj de esplorado estas la socia kaj kultura historioj de la filantropiaj agoj kaj de la socia ŝtato en Francio kaj en Germanio; krome la soci-historio de la komunismaj kaj post-komunismaj landoj de centra Eŭropo. Ŝi laboras nuntempe pri la cirkulado de scioj kaj kapabloj en la kampoj de ekonomiko kaj socio en la eŭropa regiono dum la periodo de la Malvarma Milito surbaze de la fontoj de la internaciaj organizaĵoj kaj aparte tiuj de la Internacia Labor-Organizaĵo.<ref>[http://www.unige.ch/lettres/istge/hco/Enseignants-chercheurs/Kott.html Paĝo de la universitato de Ĝenevo]</ref> Ŝi estas fonda membro de la ''Reto pri Historio de internaciaj organizoj''.<ref>http://www.hion.ch/</ref> Ekde aprilo 2013 ŝi estas membro de la komisiono de historiistoj por la historio de la germana ministerio pri laboro sub la [[naziismo]] (''Unabhängige Historikerkommission zur Erforschung der Geschichte des Reichsarbeitsministeriums im Nationalsozialismus'').<ref>http://www.bmas.de/DE/Ministerium/Geschichte/historiker-kommission-06-2013.html?nn=115264.</ref> La 17an de junio 2015 ŝi estis nomita ministeria delegitino por la plifortigo de la lernado de la germana lingvo fare de [[Najat Vallaud-Belkacem]], ministrino pri nacia edukado, supera instruado kaj esplorado en Francio.<ref>http://www.education.gouv.fr/cid90509/nomination-de-sandrine-kott-deleguee-ministerielle-au-renforcement-de-l-apprentissage-de-l-allemand.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150914205600/http://www.education.gouv.fr/cid90509/nomination-de-sandrine-kott-deleguee-ministerielle-au-renforcement-de-l-apprentissage-de-l-allemand.html |date=2015-09-14 }} kaj http://www.vousnousils.fr/2015/06/19/sandrine-kott-nouvelle-deleguee-ministerielle-au-renforcement-de-lapprentissage-de-lallemand-571409 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151208150909/http://www.vousnousils.fr/2015/06/19/sandrine-kott-nouvelle-deleguee-ministerielle-au-renforcement-de-lapprentissage-de-lallemand-571409 |date=2015-12-08 }}</ref> == Verkoj == ; Libroj * ''Sozialstaat und Gesellschaft.'' ''Das deutsche Kaiserreich in Europa'' (Socia ŝtato kaj socio. La germana imperio en Eŭropo), Göttingen, Vandenhoeck & Ruprecht, 2014. * '' Histoire de la société allemande au XXe siècle. La RDA (1949-1989).'' (Historio de la germana socio en la <span class="romain">20a</span>&nbsp;<span>jarcento.</span> GDR), Parizo, La Découverte, 2011. * ''Dictionnaire des nations et des nationalismes dans l’Europe contemporaine'' (Vortaro de la nacioj kaj de la naciismoj en la nuntempa Eŭropo), Parizo, Hatier, 2006. * ''Bismarck'', Parizo, Presses de la FNSP, collection Facettes, 2003. * '' Le communisme au quotidien. Les entreprises d'État dans la société est-allemande (1949-1989) (La ĉiutaga komunismo.'' La ŝtataj entreprenoj en la orient-germana socio), Parizo, Berlino, 2001. * ''L'Allemagne du XIXe siècle'' (Germanio en la <span class="romain">19a</span>&nbsp;<span>jarcento)</span>, Parizo, Hachette, collection Carré Histoire, 1999. * '' L'État social allemand. Représentations et pratiques'' (La germana socia ŝtato. Reprezentado kaj praktiko), Parizo, Berlino, 1995. Plena listo de verkoj sur la retejo de la universitato de Ĝenevo == Fontoj == <div class="references-small decimal" style=""> <references></references> </div> [[Kategorio:Naskiĝintoj en Parizo]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Parizo 1 Panthéon Sorbonne]] [[Kategorio:Studentoj de Universitato Parizo la 10-a]] hmgirxr5pnq0wa6ioz42wkjjvuw2s8c 0 538880 9419747 7650606 2026-07-03T20:43:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419747 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Kornél Rados''' [radoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Rados Kornél''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]], [[profesoro]]. Kornél Rados [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC12527/12619.htm] naskiĝis la {{daton|25|februaro|1901}} en [[Hungara reĝlando]] en [[Trstín|Pozsonynádas]] (nuntempa [[Trstín]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|27|majo|1985}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Kornél Rados akiris inĝenieran [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknikuniversitato József]] en [[1926]]. Komence li laboris en privataj [[firmao]]j, sed en [[1932]] li establis propran arkitektan firmaon. En [[1944]] li estis trudlaboristo, eĉ li estis deportita. Inter [[1945]] kaj [[1948]] li estis ĉefkonsilisto de la ĉefurba [[municipo]], inter 1948-1950 li estis institutestro, poste li instruis en la menciita universitato. Li fondis novan katedron, kiun li gvidis ĝis la pensiuliĝo en [[1971]]. Li estis [[rektoro]] inter 1952-1954 kaj 1957-1960. Li kandidatiĝis en [[1959]]. Li ricevis plurfoje [[premio]]jn. Li okupiĝis precipe pri [[projekto]]j de [[fabriko]]j. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Ipari épületek tervezése'' (1953) * ''Ipartelepek építészete 1-5'' (1956-1979) == Fontoj == * [http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=radosk&nev5=Rados+Korn%E9l hungarlingva biografio]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC12527/12619.htm hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Rados Kornel}} m1qxem5l4acy6likxsw66gm3prdmvp2 0 545072 9419629 9419124 2026-07-03T14:44:32Z Dinosaŭrulo 259644 9419629 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Iguanodon new NT.jpg|eta|300px|<center>skizo de igvanodono laŭ ostaro trovita en [[Bernissart]], Belgio]] '''Igvanodono''' („[[igvanedoj|igvaneda]] dento“) estas [[genro (biologio)|genro]] de [[dinosaŭro]]j de la grupo de ''ornitopodoj'' (dinosaŭroj kun "birdecaj piedoj") el la frua [[Kretaceo]] kaj estas la plej granda kaj plej konata reprezentanto de la ''igvanodontioj'' (''Iguanodontia''). Pro la relativa granda frekvenco de malkovroj kaj supozate komparebla vivstilo de herbovorado unu foje nomas la igvanodonojn kaj iliajn parencojn, la [[hadrosaŭredoj]]n (''Hadrosauridae''), la "bovinojn de la dinosaŭra epoko." Igvanodonoj estis la inter la unuaj dinosaŭroj iam trovitaj. Jam en 1809 oni en [[Sussex]] (Britio) trovis igvanodonan [[tibio]]n. == Paleobiologio == '''<big>Manĝaĵo</big>''' Unu el la unuaj trajtoj observitaj ĉe igvanodono estis ĝiaj dentoj de plantomanĝa reptilio<ref>[1]Gideon A. Mantell. Notice on the Iguanodon, a newly discovered fossil reptile, from the sandstone of Tilgate forest, in Sussex. „Philosophical Transactions of the Royal Society”. 115, s. 179–186, 1825. DOI: 10.1098/rstl.1825.0010. ISSN 0261-0523. JSTOR: 107739.</ref>, kvankam ne ĉiam ekzistis konsento pri la maniero, laŭ kiu la besto manĝis. Laŭ Mantell, la ostoj, kiujn li studis, ne similis al tiuj de iu ajn nuntempa reptilio, precipe pro la sendenta, ŝpatetoforma [[mandiblo]] kun [[symphysis menti]], simila al tiu de [[Dufingra pigrulo|dufingraj pigruloj]] aŭ de la formortinta surtera pigrulo [[Mylodon]]. Li ankaŭ sugestis, ke igvanodono havis elastan langon, per kiu ĝi povis kolekti manĝaĵon<ref>[2]Gideon A. Mantell. On the structure of the jaws and teeth of the Iguanodon. „Philosophical Transactions of the Royal Society of London”. 138, s. 183–202, 1848. DOI: 10.1098/rstl.1848.0013. JSTOR: 111004.</ref> simile al ĝirafo. Pli kompletaj fosilioj montris, ke tio estis eraro. Ekzemple, la [[hioido]], kiu subtenis la langon, havis pezan konstruon, kio indikas, ke la lango ne estis elasta, sed bone muskolita kaj uzata por movi manĝaĵon en la buŝo<ref name=":0">[3]David B. Norman. On the ornithischian dinosaur Iguanodon bernissartensis of Bernissart (Belgium). „Mémoires de l’Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique”. 178, s. 1–105, 1980.</ref>. La hipotezo pri ĝirafsimila lango ankaŭ montriĝis malĝusta, ĉar ĝi baziĝis sur misinterpretita rompita mandiblo<ref>[4]Norman, D.B.: The Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs. 1985, s. 115.</ref>. La dentoj de igvanodono, kiel sugestas ĝia nomo, similas al la dentoj de igvano, sed estas multe pli grandaj. Male al la [[Hadrosaŭredoj|hadrosaŭroj]], kiuj havis dentajn bateriojn kun senĉese anstataŭigataj eluziĝintaj dentoj, igvanodono disponis nur pri unu rezerva dento por ĉiu denta pozicio. [[Makzelo]] portis po 29 dentojn ĉe ĉiu flanko, kaj neniu dento estis alkroĉita al la [[intermakzela osto]]. [[Mandiblo]] havis po 25 dentojn ĉe ĉiu flanko. Tiuj nombroj malsamas, ĉar la dentoj de la mandiblo estas pli larĝaj ol tiuj de la makzelo<ref>[5]Iguanodontidae and related ornithopods. W: David B. Norman: The Dinosauria. Weishampel, David B., Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.).. Berkeley: University of California Press, 1990, s. 510–533. <nowiki>ISBN 0-520-06727-4</nowiki>.</ref>. La dentovicoj situas malproksime de la eksteraj randoj de la mandiblo kaj makzelo. Pro tio, kaj ankaŭ pro aliaj anatomiaj trajtoj, oni supozas, ke, same kiel la plej multaj aliaj [[ornitiskioj]], igvanodono havis vangosimilajn strukturojn, ĉu muskolajn aŭ ne, en kiuj ĝi retenis manĝaĵon<ref>[7]Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. "Dinosaur paleoecology." The Dinosauria, 614–626.</ref><ref>[6]Peter M. Galton. The cheeks of ornithischian dinosaurs. „Lethaia”. 6, s. 67–89, 1973. DOI: 10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.</ref>. La kranio estis konstruita tiel, ke kiam la buŝo estis fermita, la dentportantaj makzelostoj iom fleksiĝis. Tio kaŭzis, ke la malsupraj surfacoj de la dentoj de la makzelo frotis kontraŭ la supraj surfacoj de la dentoj de la mandiblo, dispecigante ĉion, kio troviĝis inter ili, kaj tiel plenumante funkcion esence saman al la maĉado ĉe mamuloj<ref>[8]David B. Weishampel. Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. „Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology, 87”, 1984. Berlin; New York: Springer-Verlag. ISSN 0301-5556. PMID: 6464809. <nowiki>ISBN 0-387-13114-0</nowiki>.</ref>. Ĉar la dentoj estis senĉese anstataŭigataj, la besto povis uzi tiun mekanismon dum sia tuta vivo, kio ebligis al ĝi nutri sin per malmola planta materialo<ref>[9]Dinosaurs At Table. W: Robert T. Bakker: The Dinosaur Heresies. New York: William Morrow, 1986, s. 160–178. <nowiki>ISBN 0-14-010055-5</nowiki>.</ref>. Krome, la antaŭaj randoj de la mandiblo kaj makzelo estis sendentaj kaj finiĝis per ostaj tuberoj<ref name=":1">[10]Basal Iguanodontia. W: David B. Norman: The Dinosauria. Weishampel, D.B., Dodson, P., and Osmólska, H. (eds.). Wyd. 2nd. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 413–437. <nowiki>ISBN 0-520-24209-2</nowiki>.</ref>, kiuj formis neregulajn randojn. Tiuj estis verŝajne kovritaj de [[Keratino|keratina]] tavolo, kiu plilongigis ilin kaj formis tranĉan bekon por fortranĉi branĉetojn kaj junajn ŝosojn<ref name=":2">[11]To Study a Dinosaur. W: David B. Norman: The Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs: An Original and Compelling Insight into Life in the Dinosaur Kingdom. New York: Crescent Books, 1985, s. 24–33. <nowiki>ISBN 0-517-46890-5</nowiki>.</ref>. La akiradon de nutraĵo helpis ankaŭ fleksebla [[etfingro]], kiun la besto povis uzi por manipuli objektojn, male al la ceteraj fingroj<ref name=":1" />. Oni ne scias precize, kion igvanodono manĝis. La grandeco de pli grandaj specioj, kiel I. bernissartensis, ebligis taksi, ke ĝi povis paŝtiĝi ekde la grundnivelo ĝis la folioj de arboj kreskantaj je alteco de 4–5 metroj<ref name=":3">[12]Ornithopod dinosaurs. W: Darren Naish: Dinosaurs of the Isle of Wight. David M. Martill. London: The Palaeontological Association, 2001, s. 60–132. <nowiki>ISBN 0-901702-72-2</nowiki>.</ref>. [[David Norman]] proponis dieton konsistantan el [[Ekvizeto|ekvizetoj]], [[cikasaloj]] kaj [[pinofitoj]]<ref name=":2" />. Ĝenerale, igvanodontoj estis ligitaj al la disvastiĝo de [[angiospermoj]] dum la Kretaceo, surbaze de la hipotezo, ke tiuj ornitopodoj paŝtis malaltan vegetaĵaron. Laŭ tiu hipotezo, la prospero de florplantoj estis favorata de paŝtantaj igvanodontioj, kiuj konsumis [[Gimnospermoj|gimnospermojn]] kaj tiel kreis pli da spaco por la fruaj angiospermoj<ref>[13]Bakker, R.T. "When Dinosaurs Invented Flowers". The Dinosaur Heresies, 179–198</ref>. Tamen mankas decidigaj pruvoj por konfirmi tiun supozon<ref name=":1" /><ref>[14]Paul M. Barrett, Willis, K.J.. Did dinosaurs invent flowers? Dinosaur–angiosperm coevolution revisited. „Biological Reviews”. 76 (3), s. 411–447, 2001. DOI: 10.1017/S1464793101005735. PMID: 11569792.</ref>. Kion ajn ĝi efektive manĝis, pro sia granda korpomaso kaj abundo igvanodono estas konsiderata la reganta mez- ĝis grandkorpa plantomanĝanto de siaj ekosistemoj<ref name=":1" />. En Anglio tiuj ekosistemoj inkluzivis ankaŭ la malgrandan predanton [[Aristosuchus|''Aristosuchus'']], la pli grandajn predantojn [[Eotyrannus|''Eotyrannus'']], [[Baryonyx|''Baryonyx'']] kaj [[Neovenator|''Neovenator'']], la malaltvegetaĵajn paŝtantojn [[Hypsilophodon|''Hypsilophodon'']] kaj [[Valdosaurus|''Valdosaurus'']], la alian igvanodonton [[Mantellisaurus|''Mantellisaurus'']], la kirasan [[Polacanthus|''Polacanthus'']] kaj saŭropodojn, ekzemple [[Pelorosaurus|''Pelorosaurus'']]<ref>[15]Weishampel, D.B., Barrett, P.M., Coria, R.A., Le Loeuff, J., Xu Xing, Zhao Xijin, Sahni, A., Gomani, E.M.P. & Noto, C.R. "Dinosaur Distribution". The Dinosauria, 517–606.</ref>. '''<big>Sinteno kaj moviĝado</big>''' La komence konataj restaĵoj de igvanodono estis tre fragmentaj. Tio kondukis al multaj konjektoj pri la sinteno kaj la ĝenerala aspekto de la besto. Komence ĝi estis prezentata kiel kvarpieda estaĵo kun korno sur la nazo. Kiam oni malkovris pliajn ostojn, [[Gideon Mantell]] rimarkis, ke la antaŭaj membroj estis konsiderinde pli malgrandaj ol la malantaŭaj. Lia rivalo [[Richard Owen]] tamen opiniis, ke temas pri masiva besto, staranta sur kvar kolonformaj kruroj. La kontrolon pri la konstruado de la unua vivgranda rekonstruo oni proponis al Mantell, sed li rifuzis pro sia malbona sanstato. Sekve, la skulptaĵo ricevis la aspekton imagitan de Owen. Tamen la trovaĵoj en Bernissart montris, ke la besto havis dupiedan sintenon. Ekde tiam igvanodono estis prezentata staranta sur la malantaŭaj kruroj en vertikala pozo, apogante sin per sia vosto, kiu ripozis sur la grundo<ref>[16]David B. Norman: Dinosaurs: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 192. DOI: 10.1093/actrade/9780192804198.001.0001. <nowiki>ISBN 978-0192804198</nowiki>.</ref>. [[dosiero:Iguanodon feeding.jpg|eta|200px|<center>Deknaŭjarcenta rekonstruo montranta igvanodonon apogiĝantan sur sia vosto.]] Post reekzameno de igvanodono, David Norman montris, ke la supozo pri tripunkta sinteno estas neverŝajna, ĉar ĝian longan voston rigidigis ostiĝintaj tendenoj<ref name=":0" />. Alpreni tripunktan pozon postulus rompi la voston<ref name=":2" />. Kontraŭe, horizontala korposinteno multe pli bone klarigas plurajn trajtojn de la manoj kaj de la [[Pelvo (anatomio)|pelva zono]]. Ekzemple, la relative nemovebla mano, kies tri mezaj fingroj estis kunigitaj kaj finiĝis per hufoformaj fingroostoj, kapablaj je hiperetendiĝo, montras adaptiĝon al portado de la korpopezo. Ankaŭ la pojno estis relative malmulte movebla. Kaj la manoj kaj la antaŭbrakoj estis fortike konstruitaj. Ĉiuj ĉi tiuj trajtoj indikas adaptiĝon al kvarpieda moviĝado<ref name=":0" />. Krome ŝajnas, ke igvanodono fariĝis ĉiam pli kvarpieda dum ĝi maljuniĝis kaj plipeziĝis. Ĉe junaj ekzempleroj de I. bernissartensis la antaŭaj membroj estis pli mallongaj ol ĉe plenkreskuloj: ili atingis ĉirkaŭ 60 % de la longo de la malantaŭaj membroj, dum ĉe plenkreskaj bestoj tiu proporcio estis proksimume 70 %<ref name=":1" />. Kiam la ornitopodo marŝis kvarpiede, ĝi tenis siajn manojn turnitaj internen, kiel montras kaj fosiliaj piedsignoj kaj la anatomio de la manoj kaj pojnoj de tiu genro. La tripiedfingra piedo estis relative longa. Dum moviĝado la besto paŝis sur la fingroj de kaj la antaŭaj kaj la malantaŭaj membroj<ref name=":1" />. La maksimuma rapideco de igvanodono estas taksata je ĉirkaŭ 24 km/h dum dupieda kurado<ref>[17]Walter P. Coombs Jr.. Theoretical aspects of cursorial adaptations in dinosaurs. „Quarterly Review of Biology”. 53 (4), s. 393–418, 1978. DOI: 10.1086/410790. ISSN 0033-5770. JSTOR: 2826581.</ref>. Moviĝante kvarpiede, ĝi galopis simile al ĉevalo<ref name=":1" />. Grandaj tripiedfingraj spuroj el frukretecaj tavoloj en [[Anglio]], precipe el la sedimentoj de la [[Wealden-formacio]] sur la [[Isle of Wight|Insulo Wight]], komence prezentis malfacilaĵojn rilate al sia interpreto. En 1846 [[E. Tagert]] iris ĝis tio, ke li atribuis ilin al nova [[iknogenro]], kiun li nomis ''Iguanodon''<ref>[18]E. Tagert. On markings in the Hastings sands near Hastings, supposed to be the footprints of birds. „Quarterly Journal of the Geological Society of London”. 2, s. 267, 1846. DOI: 10.1144/GSL.JGS.1846.002.01-02.45.</ref>. En 1854 [[Samuel Beckles]] rimarkigis, ke ili similas al birdaj spuroj, kvankam ili povus esti lasitaj de nebirdaj dinosaŭroj<ref>[19]Samuel H. Beckles. On the ornithoidichnites of the Wealden. „Quarterly Journal of the Geological Society of London”. 10, s. 456–464, 1854. DOI: 10.1144/GSL.JGS.1854.010.01-02.52.</ref>. Ilia interpreto fariĝis pli klara post la malkovro, en 1857, de malantaŭa kruro de juna igvanodono kun klare tripiedfingra piedo, montrante, ke tiaj dinosaŭroj povis postlasi tiajn spurojn<ref>[20]Richard Owen. Monograph on the Fossil Reptilia of the Wealden and Purbeck Formations. Part IV. Dinosauria (Hylaeosaurus). „Paleontographical Society Monograph”. 10, s. 1–26, 1858.</ref>. Malgraŭ la manko de rekta pruvo, tiuj spuroj ofte estis atribuataj al igvanodono<ref name=":2" />. La spuroj el Anglio eble apartenis al individuoj de igvanodono, kiuj moviĝis kvarpiede, sed la piedsignoj estas tro nebone konservitaj por ebligi ilian rektan atribuon<ref name=":0" />. Spuroj atribuitaj al la iknogenro ''Iguanodon'' estas konataj ankaŭ el lokoj en Eŭropo, kie troviĝis fosilioj de igvanodono, ekzemple sur [[Spicbergo]] ([[Svalbardo]], [[Norvegio]])<ref>[21]Donald F. Glut: Dinosaurs: The Encyclopedia. 3rd Supplement. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company, Inc., 2003, s. 626. <nowiki>ISBN 0-7864-1166-X</nowiki>.</ref><ref>[22]Albert-Félix de Lapparent. Footprints of dinosaurs in the Lower Cretaceous of Vestspitsbergen – Svalbard. „Arbok Norsk Polarinstitutt, 1960”, s. 13–21, 1962.</ref>. '''<big>Akra dikfingro</big>''' [[dosiero:Horn of Iguanodon.jpg|eta|300px|<center>La originala pika dikfingro, kiun Gideon Mantell misidentigis kiel la korno de la igvanodono.]] La dikfingro de la besto estas kutime interpretata kiel ponardosimila armilo uzata por defendi sin kontraŭ predantoj<ref name=":1" /><ref name=":2" />, kvankam ĝi eble servis ankaŭ por akiri plantan nutraĵon<ref name=":1" /> aŭ por batali kontraŭ aliaj samspecianoj<ref name=":3" />. Oni proponis ankaŭ la hipotezon, ke la pika dikfingro estis ligita al venena glando<ref>[23]Michael W.F. Tweedie: The World of the Dinosaurs. London: Weidenfeld & Nicolson, 1977, s. 143. <nowiki>ISBN 0-688-03222-2</nowiki>.</ref>. Tiu interpreto tamen ne estis akceptita, ĉar la dorno ne estis kava<ref name=":3" /> kaj ne havis sulkojn, tra kiuj veneno povintus flui<ref>[24]Naish, D: Venomous & Septic Bites. [dostęp 2007-02-14].</ref>. '''<big>Eblaj sociaj kondutoj</big>''' Nuntempe la trovaĵoj el Bernissart estas interpretataj kiel registro de pluraj apartaj eventoj, kvankam iuj esploristoj ankoraŭ opinias, ke ili povus esti la rezulto de unu sola katastrofo. Laŭ la pli vaste akceptata interpreto, oni distingis tri apartajn kaŭzojn de morto. Tiel multaj individuoj mortis dum geologie mallonga tempo, eble inter 10 kaj 100 jaroj<ref name=":4">[25]David B. Norman. A mass-accumulation of vertebrates from the Lower Cretaceous of Nehden (Sauerland), West Germany. „Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences”. 230 (1259), s. 215–255, marzec 1987. DOI: 10.1098/rspb.1987.0017.</ref>. Tio signifas, ke la kuŝejo mem ne provizas pruvojn, ke igvanodono vivis en gregoj<ref name=":1" />. Kontraŭ la hipotezo pri grega vivmaniero parolas la granda malofteco de restaĵoj de junaj individuoj en tiu kuŝejo, male al tio, kion oni observas ĉe la morteco de nuntempaj gregbestoj. Pli verŝajne temas pri bestoj, kiuj periode pereis dum subitaj inundoj, kaj kies kadavroj estis transportitaj de la akvo kaj deponitaj en lago aŭ en marĉaj sedimentoj. La kuŝejo de Nehden tamen montras pli grandan aĝan diversecon de la bestoj, same multajn aŭ eĉ pli multajn individuojn de Dollodon aŭ Mantellisaurus ol de Iguanodon bernissartensis, kaj pli limigitan geografian amplekson. Tion oni tamen povas klarigi per la morto de gregoj, kiuj migris trans riveron<ref name=":4" />. Male al aliaj dinosaŭroj, ĉe kiuj oni supozas gregan vivmanieron, precipe hadrosaŭroj kaj [[ceratopedoj]], ĉe igvanodono mankas pruvoj pri [[seksa duformismo]]. Oni ne observis klarajn diferencojn inter maskloj kaj inoj. Iam oni proponis la hipotezon, ke la bernissartaj specimenoj de I. "mantelli" aŭ I. atherfieldensis (nun klasifikataj respektive kiel Dollodon kaj Mantellisaurus) reprezentis unu el la seksoj, plej verŝajne la inojn, dum la pli grandaj kaj pli fortikaj individuoj apartenis al la maskloj<ref>[26]P.J. van Beneden. Sur la découverte de reptiles fossiles gigantesques dans le charbonnage de Bernissart, près de Pruwelz. „Bulletin de l’Institut Royal d’Histoire Naturelle de Belgique”. 3 (1), s. 1–19, 1878.</ref>. Tiu hipotezo tamen ne plu estas subtenata<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref>[27]Turning the old into the new: a separate genus for the gracile iguanodont from the Wealden of England. W: Gregory S. Paul: Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Kenneth Carpenter (red.). Bloomington: Indiana University Press, 2007, s. 69–77. <nowiki>ISBN 0-253-34817-X</nowiki>.</ref>. Oni ankaŭ proponis la hipotezon, ke la pintaj dikfingroj de igvanodono servis kiel armiloj dum bataloj inter rivalaj maskloj, eble ankaŭ dum [[Amindumo|amindumado]]<ref>[28]Kenneth Carpenter: Eggs, Nests, and Baby Dinosaurs: A Look at Dinosaur Reproduction. Indiana University Press, 1999, s. 65.</ref>. Male al hadrosaŭroj, la fosilia registro de la fruaj evoluaj stadioj de I. bernissartensis estas tre malriĉa<ref>[29]David B. Weishampel, John R. Horner: Life history syndromes, heterochrony, and the evolution of Dinosauria. W: Kenneth Carpenter, Karl F. Hirsch & John R. Horner: Dinosaur Eggs and Babies. Cambridge University Press, 1996, s. 229-243. [dostęp 2013-08-28].</ref>. La plej malgrandaj individuoj el Nehden havis korpolongon de ĉirkaŭ 2 metroj<ref name=":4" />. == Referencoj == [[Kategorio:Ornitopodoj]] <references /> == Vidu ankaŭ == [[Braĥiosaŭro]] [[Triceratopo]] iqxxoulkelgpbdrfi9vqmg8ghiu18d5 9419783 9419629 2026-07-03T21:10:21Z Stefangrotz 91903 9419783 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Iguanodon new NT.jpg|eta|300px|<center>skizo de igvanodono laŭ ostaro trovita en [[Bernissart]], Belgio]] '''Igvanodono''' („[[igvanedoj|igvaneda]] dento“) estas [[genro (biologio)|genro]] de [[dinosaŭro]]j de la grupo de ''ornitopodoj'' (dinosaŭroj kun "birdecaj piedoj") el la frua [[Kretaceo]] kaj estas la plej granda kaj plej konata reprezentanto de la ''igvanodontioj'' (''Iguanodontia''). Pro la relativa granda frekvenco de malkovroj kaj supozate komparebla vivstilo de herbovorado unu foje nomas la igvanodonojn kaj iliajn parencojn, la [[hadrosaŭredoj]]n (''Hadrosauridae''), la "bovinojn de la dinosaŭra epoko." Igvanodonoj estis la inter la unuaj dinosaŭroj iam trovitaj. Jam en 1809 oni en [[Sussex]] (Britio) trovis igvanodonan [[tibio]]n. == Paleobiologio == '''<big>Manĝaĵo</big>''' Unu el la unuaj trajtoj observitaj ĉe igvanodono estis ĝiaj dentoj de plantomanĝa reptilio<ref>[1]Gideon A. Mantell. Notice on the Iguanodon, a newly discovered fossil reptile, from the sandstone of Tilgate forest, in Sussex. „Philosophical Transactions of the Royal Society”. 115, s. 179–186, 1825. DOI: 10.1098/rstl.1825.0010. ISSN 0261-0523. JSTOR: 107739.</ref>, kvankam ne ĉiam ekzistis konsento pri la maniero, laŭ kiu la besto manĝis. Laŭ Mantell, la ostoj, kiujn li studis, ne similis al tiuj de iu ajn nuntempa reptilio, precipe pro la sendenta, ŝpatetoforma [[mandiblo]] kun [[symphysis menti]], simila al tiu de [[Dufingra pigrulo|dufingraj pigruloj]] aŭ de la formortinta surtera pigrulo [[Mylodon]]. Li ankaŭ sugestis, ke igvanodono havis elastan langon, per kiu ĝi povis kolekti manĝaĵon<ref>[2]Gideon A. Mantell. On the structure of the jaws and teeth of the Iguanodon. „Philosophical Transactions of the Royal Society of London”. 138, s. 183–202, 1848. DOI: 10.1098/rstl.1848.0013. JSTOR: 111004.</ref> simile al ĝirafo. Pli kompletaj fosilioj montris, ke tio estis eraro. Ekzemple, la [[hioido]], kiu subtenis la langon, havis pezan konstruon, kio indikas, ke la lango ne estis elasta, sed bone muskolita kaj uzata por movi manĝaĵon en la buŝo<ref name=":0">[3]David B. Norman. On the ornithischian dinosaur Iguanodon bernissartensis of Bernissart (Belgium). „Mémoires de l’Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique”. 178, s. 1–105, 1980.</ref>. La hipotezo pri ĝirafsimila lango ankaŭ montriĝis malĝusta, ĉar ĝi baziĝis sur misinterpretita rompita mandiblo<ref>[4]Norman, D.B.: The Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs. 1985, s. 115.</ref>. La dentoj de igvanodono, kiel sugestas ĝia nomo, similas al la dentoj de igvano, sed estas multe pli grandaj. Male al la [[Hadrosaŭredoj|hadrosaŭroj]], kiuj havis dentajn bateriojn kun senĉese anstataŭigataj eluziĝintaj dentoj, igvanodono disponis nur pri unu rezerva dento por ĉiu denta pozicio. [[Makzelo]] portis po 29 dentojn ĉe ĉiu flanko, kaj neniu dento estis alkroĉita al la [[intermakzela osto]]. [[Mandiblo]] havis po 25 dentojn ĉe ĉiu flanko. Tiuj nombroj malsamas, ĉar la dentoj de la mandiblo estas pli larĝaj ol tiuj de la makzelo<ref>[5]Iguanodontidae and related ornithopods. W: David B. Norman: The Dinosauria. Weishampel, David B., Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.).. Berkeley: University of California Press, 1990, s. 510–533. <nowiki>ISBN 0-520-06727-4</nowiki>.</ref>. La dentovicoj situas malproksime de la eksteraj randoj de la mandiblo kaj makzelo. Pro tio, kaj ankaŭ pro aliaj anatomiaj trajtoj, oni supozas, ke, same kiel la plej multaj aliaj [[ornitiskioj]], igvanodono havis vangosimilajn strukturojn, ĉu muskolajn aŭ ne, en kiuj ĝi retenis manĝaĵon<ref>[7]Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. "Dinosaur paleoecology." The Dinosauria, 614–626.</ref><ref>[6]Peter M. Galton. The cheeks of ornithischian dinosaurs. „Lethaia”. 6, s. 67–89, 1973. DOI: 10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.</ref>. La kranio estis konstruita tiel, ke kiam la buŝo estis fermita, la dentportantaj makzelostoj iom fleksiĝis. Tio kaŭzis, ke la malsupraj surfacoj de la dentoj de la makzelo frotis kontraŭ la supraj surfacoj de la dentoj de la mandiblo, dispecigante ĉion, kio troviĝis inter ili, kaj tiel plenumante funkcion esence saman al la maĉado ĉe mamuloj<ref>[8]David B. Weishampel. Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. „Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology, 87”, 1984. Berlin; New York: Springer-Verlag. ISSN 0301-5556. PMID: 6464809. <nowiki>ISBN 0-387-13114-0</nowiki>.</ref>. Ĉar la dentoj estis senĉese anstataŭigataj, la besto povis uzi tiun mekanismon dum sia tuta vivo, kio ebligis al ĝi nutri sin per malmola planta materialo<ref>[9]Dinosaurs At Table. W: Robert T. Bakker: The Dinosaur Heresies. New York: William Morrow, 1986, s. 160–178. <nowiki>ISBN 0-14-010055-5</nowiki>.</ref>. Krome, la antaŭaj randoj de la mandiblo kaj makzelo estis sendentaj kaj finiĝis per ostaj tuberoj<ref name=":1">[10]Basal Iguanodontia. W: David B. Norman: The Dinosauria. Weishampel, D.B., Dodson, P., and Osmólska, H. (eds.). Wyd. 2nd. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 413–437. <nowiki>ISBN 0-520-24209-2</nowiki>.</ref>, kiuj formis neregulajn randojn. Tiuj estis verŝajne kovritaj de [[Keratino|keratina]] tavolo, kiu plilongigis ilin kaj formis tranĉan bekon por fortranĉi branĉetojn kaj junajn ŝosojn<ref name=":2">[11]To Study a Dinosaur. W: David B. Norman: The Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs: An Original and Compelling Insight into Life in the Dinosaur Kingdom. New York: Crescent Books, 1985, s. 24–33. <nowiki>ISBN 0-517-46890-5</nowiki>.</ref>. La akiradon de nutraĵo helpis ankaŭ fleksebla [[etfingro]], kiun la besto povis uzi por manipuli objektojn, male al la ceteraj fingroj<ref name=":1" />. Oni ne scias precize, kion igvanodono manĝis. La grandeco de pli grandaj specioj, kiel I. bernissartensis, ebligis taksi, ke ĝi povis paŝtiĝi ekde la grundnivelo ĝis la folioj de arboj kreskantaj je alteco de 4–5 metroj<ref name=":3">[12]Ornithopod dinosaurs. W: Darren Naish: Dinosaurs of the Isle of Wight. David M. Martill. London: The Palaeontological Association, 2001, s. 60–132. <nowiki>ISBN 0-901702-72-2</nowiki>.</ref>. [[David Norman]] proponis dieton konsistantan el [[Ekvizeto|ekvizetoj]], [[cikasaloj]] kaj [[pinofitoj]]<ref name=":2" />. Ĝenerale, igvanodontoj estis ligitaj al la disvastiĝo de [[angiospermoj]] dum la Kretaceo, surbaze de la hipotezo, ke tiuj ornitopodoj paŝtis malaltan vegetaĵaron. Laŭ tiu hipotezo, la prospero de florplantoj estis favorata de paŝtantaj igvanodontioj, kiuj konsumis [[Gimnospermoj|gimnospermojn]] kaj tiel kreis pli da spaco por la fruaj angiospermoj<ref>[13]Bakker, R.T. "When Dinosaurs Invented Flowers". The Dinosaur Heresies, 179–198</ref>. Tamen mankas decidigaj pruvoj por konfirmi tiun supozon<ref name=":1" /><ref>[14]Paul M. Barrett, Willis, K.J.. Did dinosaurs invent flowers? Dinosaur–angiosperm coevolution revisited. „Biological Reviews”. 76 (3), s. 411–447, 2001. DOI: 10.1017/S1464793101005735. PMID: 11569792.</ref>. Kion ajn ĝi efektive manĝis, pro sia granda korpomaso kaj abundo igvanodono estas konsiderata la reganta mez- ĝis grandkorpa plantomanĝanto de siaj ekosistemoj<ref name=":1" />. En Anglio tiuj ekosistemoj inkluzivis ankaŭ la malgrandan predanton [[Aristosuchus|''Aristosuchus'']], la pli grandajn predantojn [[Eotyrannus|''Eotyrannus'']], [[Baryonyx|''Baryonyx'']] kaj [[Neovenator|''Neovenator'']], la malaltvegetaĵajn paŝtantojn [[Hypsilophodon|''Hypsilophodon'']] kaj [[Valdosaurus|''Valdosaurus'']], la alian igvanodonton [[Mantellisaurus|''Mantellisaurus'']], la kirasan [[Polacanthus|''Polacanthus'']] kaj saŭropodojn, ekzemple [[Pelorosaurus|''Pelorosaurus'']]<ref>[15]Weishampel, D.B., Barrett, P.M., Coria, R.A., Le Loeuff, J., Xu Xing, Zhao Xijin, Sahni, A., Gomani, E.M.P. & Noto, C.R. "Dinosaur Distribution". The Dinosauria, 517–606.</ref>. '''<big>Sinteno kaj moviĝado</big>''' La komence konataj restaĵoj de igvanodono estis tre fragmentaj. Tio kondukis al multaj konjektoj pri la sinteno kaj la ĝenerala aspekto de la besto. Komence ĝi estis prezentata kiel kvarpieda estaĵo kun korno sur la nazo. Kiam oni malkovris pliajn ostojn, [[Gideon Mantell]] rimarkis, ke la antaŭaj membroj estis konsiderinde pli malgrandaj ol la malantaŭaj. Lia rivalo [[Richard Owen]] tamen opiniis, ke temas pri masiva besto, staranta sur kvar kolonformaj kruroj. La kontrolon pri la konstruado de la unua vivgranda rekonstruo oni proponis al Mantell, sed li rifuzis pro sia malbona sanstato. Sekve, la skulptaĵo ricevis la aspekton imagitan de Owen. Tamen la trovaĵoj en Bernissart montris, ke la besto havis dupiedan sintenon. Ekde tiam igvanodono estis prezentata staranta sur la malantaŭaj kruroj en vertikala pozo, apogante sin per sia vosto, kiu ripozis sur la grundo<ref>[16]David B. Norman: Dinosaurs: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 192. DOI: 10.1093/actrade/9780192804198.001.0001. <nowiki>ISBN 978-0192804198</nowiki>.</ref>. [[dosiero:Iguanodon feeding.jpg|eta|200px|<center>Deknaŭjarcenta rekonstruo montranta igvanodonon apogiĝantan sur sia vosto.]] Post reekzameno de igvanodono, David Norman montris, ke la supozo pri tripunkta sinteno estas neverŝajna, ĉar ĝian longan voston rigidigis ostiĝintaj tendenoj<ref name=":0" />. Alpreni tripunktan pozon postulus rompi la voston<ref name=":2" />. Kontraŭe, horizontala korposinteno multe pli bone klarigas plurajn trajtojn de la manoj kaj de la [[Pelvo (anatomio)|pelva zono]]. Ekzemple, la relative nemovebla mano, kies tri mezaj fingroj estis kunigitaj kaj finiĝis per hufoformaj fingroostoj, kapablaj je hiperetendiĝo, montras adaptiĝon al portado de la korpopezo. Ankaŭ la pojno estis relative malmulte movebla. Kaj la manoj kaj la antaŭbrakoj estis fortike konstruitaj. Ĉiuj ĉi tiuj trajtoj indikas adaptiĝon al kvarpieda moviĝado<ref name=":0" />. Krome ŝajnas, ke igvanodono fariĝis ĉiam pli kvarpieda dum ĝi maljuniĝis kaj plipeziĝis. Ĉe junaj ekzempleroj de I. bernissartensis la antaŭaj membroj estis pli mallongaj ol ĉe plenkreskuloj: ili atingis ĉirkaŭ 60 % de la longo de la malantaŭaj membroj, dum ĉe plenkreskaj bestoj tiu proporcio estis proksimume 70 %<ref name=":1" />. Kiam la ornitopodo marŝis kvarpiede, ĝi tenis siajn manojn turnitaj internen, kiel montras kaj fosiliaj piedsignoj kaj la anatomio de la manoj kaj pojnoj de tiu genro. La tripiedfingra piedo estis relative longa. Dum moviĝado la besto paŝis sur la fingroj de kaj la antaŭaj kaj la malantaŭaj membroj<ref name=":1" />. La maksimuma rapideco de igvanodono estas taksata je ĉirkaŭ 24 km/h dum dupieda kurado<ref>[17]Walter P. Coombs Jr.. Theoretical aspects of cursorial adaptations in dinosaurs. „Quarterly Review of Biology”. 53 (4), s. 393–418, 1978. DOI: 10.1086/410790. ISSN 0033-5770. JSTOR: 2826581.</ref>. Moviĝante kvarpiede, ĝi galopis simile al ĉevalo<ref name=":1" />. Grandaj tripiedfingraj spuroj el frukretecaj tavoloj en [[Anglio]], precipe el la sedimentoj de la [[Wealden-formacio]] sur la [[Isle of Wight|Insulo Wight]], komence prezentis malfacilaĵojn rilate al sia interpreto. En 1846 [[E. Tagert]] iris ĝis tio, ke li atribuis ilin al nova [[iknogenro]], kiun li nomis ''Iguanodon''<ref>[18]E. Tagert. On markings in the Hastings sands near Hastings, supposed to be the footprints of birds. „Quarterly Journal of the Geological Society of London”. 2, s. 267, 1846. DOI: 10.1144/GSL.JGS.1846.002.01-02.45.</ref>. En 1854 [[Samuel Beckles]] rimarkigis, ke ili similas al birdaj spuroj, kvankam ili povus esti lasitaj de nebirdaj dinosaŭroj<ref>[19]Samuel H. Beckles. On the ornithoidichnites of the Wealden. „Quarterly Journal of the Geological Society of London”. 10, s. 456–464, 1854. DOI: 10.1144/GSL.JGS.1854.010.01-02.52.</ref>. Ilia interpreto fariĝis pli klara post la malkovro, en 1857, de malantaŭa kruro de juna igvanodono kun klare tripiedfingra piedo, montrante, ke tiaj dinosaŭroj povis postlasi tiajn spurojn<ref>[20]Richard Owen. Monograph on the Fossil Reptilia of the Wealden and Purbeck Formations. Part IV. Dinosauria (Hylaeosaurus). „Paleontographical Society Monograph”. 10, s. 1–26, 1858.</ref>. Malgraŭ la manko de rekta pruvo, tiuj spuroj ofte estis atribuataj al igvanodono<ref name=":2" />. La spuroj el Anglio eble apartenis al individuoj de igvanodono, kiuj moviĝis kvarpiede, sed la piedsignoj estas tro nebone konservitaj por ebligi ilian rektan atribuon<ref name=":0" />. Spuroj atribuitaj al la iknogenro ''Iguanodon'' estas konataj ankaŭ el lokoj en Eŭropo, kie troviĝis fosilioj de igvanodono, ekzemple sur [[Spicbergo]] ([[Svalbardo]], [[Norvegio]])<ref>[21]Donald F. Glut: Dinosaurs: The Encyclopedia. 3rd Supplement. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company, Inc., 2003, s. 626. <nowiki>ISBN 0-7864-1166-X</nowiki>.</ref><ref>[22]Albert-Félix de Lapparent. Footprints of dinosaurs in the Lower Cretaceous of Vestspitsbergen – Svalbard. „Arbok Norsk Polarinstitutt, 1960”, s. 13–21, 1962.</ref>. '''<big>Akra dikfingro</big>''' [[dosiero:Horn of Iguanodon.jpg|eta|300px|<center>La originala pika dikfingro, kiun Gideon Mantell misidentigis kiel la korno de la igvanodono.]] La dikfingro de la besto estas kutime interpretata kiel ponardosimila armilo uzata por defendi sin kontraŭ predantoj<ref name=":1" /><ref name=":2" />, kvankam ĝi eble servis ankaŭ por akiri plantan nutraĵon<ref name=":1" /> aŭ por batali kontraŭ aliaj samspecianoj<ref name=":3" />. Oni proponis ankaŭ la hipotezon, ke la pika dikfingro estis ligita al venena glando<ref>[23]Michael W.F. Tweedie: The World of the Dinosaurs. London: Weidenfeld & Nicolson, 1977, s. 143. <nowiki>ISBN 0-688-03222-2</nowiki>.</ref>. Tiu interpreto tamen ne estis akceptita, ĉar la dorno ne estis kava<ref name=":3" /> kaj ne havis sulkojn, tra kiuj veneno povintus flui<ref>[24]Naish, D: Venomous & Septic Bites. [dostęp 2007-02-14].</ref>. '''<big>Eblaj sociaj kondutoj</big>''' Nuntempe la trovaĵoj el Bernissart estas interpretataj kiel registro de pluraj apartaj eventoj, kvankam iuj esploristoj ankoraŭ opinias, ke ili povus esti la rezulto de unu sola katastrofo. Laŭ la pli vaste akceptata interpreto, oni distingis tri apartajn kaŭzojn de morto. Tiel multaj individuoj mortis dum geologie mallonga tempo, eble inter 10 kaj 100 jaroj<ref name=":4">[25]David B. Norman. A mass-accumulation of vertebrates from the Lower Cretaceous of Nehden (Sauerland), West Germany. „Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences”. 230 (1259), s. 215–255, marzec 1987. DOI: 10.1098/rspb.1987.0017.</ref>. Tio signifas, ke la kuŝejo mem ne provizas pruvojn, ke igvanodono vivis en gregoj<ref name=":1" />. Kontraŭ la hipotezo pri grega vivmaniero parolas la granda malofteco de restaĵoj de junaj individuoj en tiu kuŝejo, male al tio, kion oni observas ĉe la morteco de nuntempaj gregbestoj. Pli verŝajne temas pri bestoj, kiuj periode pereis dum subitaj inundoj, kaj kies kadavroj estis transportitaj de la akvo kaj deponitaj en lago aŭ en marĉaj sedimentoj. La kuŝejo de Nehden tamen montras pli grandan aĝan diversecon de la bestoj, same multajn aŭ eĉ pli multajn individuojn de Dollodon aŭ Mantellisaurus ol de Iguanodon bernissartensis, kaj pli limigitan geografian amplekson. Tion oni tamen povas klarigi per la morto de gregoj, kiuj migris trans riveron<ref name=":4" />. Male al aliaj dinosaŭroj, ĉe kiuj oni supozas gregan vivmanieron, precipe hadrosaŭroj kaj [[ceratopedoj]], ĉe igvanodono mankas pruvoj pri [[seksa duformismo]]. Oni ne observis klarajn diferencojn inter maskloj kaj inoj. Iam oni proponis la hipotezon, ke la bernissartaj specimenoj de I. "mantelli" aŭ I. atherfieldensis (nun klasifikataj respektive kiel Dollodon kaj Mantellisaurus) reprezentis unu el la seksoj, plej verŝajne la inojn, dum la pli grandaj kaj pli fortikaj individuoj apartenis al la maskloj<ref>[26]P.J. van Beneden. Sur la découverte de reptiles fossiles gigantesques dans le charbonnage de Bernissart, près de Pruwelz. „Bulletin de l’Institut Royal d’Histoire Naturelle de Belgique”. 3 (1), s. 1–19, 1878.</ref>. Tiu hipotezo tamen ne plu estas subtenata<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref>[27]Turning the old into the new: a separate genus for the gracile iguanodont from the Wealden of England. W: Gregory S. Paul: Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Kenneth Carpenter (red.). Bloomington: Indiana University Press, 2007, s. 69–77. <nowiki>ISBN 0-253-34817-X</nowiki>.</ref>. Oni ankaŭ proponis la hipotezon, ke la pintaj dikfingroj de igvanodono servis kiel armiloj dum bataloj inter rivalaj maskloj, eble ankaŭ dum [[Amindumo|amindumado]]<ref>[28]Kenneth Carpenter: Eggs, Nests, and Baby Dinosaurs: A Look at Dinosaur Reproduction. Indiana University Press, 1999, s. 65.</ref>. Male al hadrosaŭroj, la fosilia registro de la fruaj evoluaj stadioj de I. bernissartensis estas tre malriĉa<ref>[29]David B. Weishampel, John R. Horner: Life history syndromes, heterochrony, and the evolution of Dinosauria. W: Kenneth Carpenter, Karl F. Hirsch & John R. Horner: Dinosaur Eggs and Babies. Cambridge University Press, 1996, s. 229-243. [dostęp 2013-08-28].</ref>. La plej malgrandaj individuoj el Nehden havis korpolongon de ĉirkaŭ 2 metroj<ref name=":4" />. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Braĥiosaŭro]] * [[Triceratopo]] [[Kategorio:Ornitopodoj]] 0pcnuflvsffa5f21m3tfv0kn3mlwobf 0 546356 9420148 7656451 2026-07-04T10:57:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420148 wikitext text/x-wiki '''[[Karolo|Károly]] Keczkés''' [kAroj keckEŝ? keĉkEŝ?], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Keczkés Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[hidrologo]]-[[inĝeniero]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''gánóci''. Károly Keczkés [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/07592.htm] naskiĝis la {{daton|18|novembro|1799}} en [[Hungara reĝlando]] en [[Levoča|Lőcse]] (nuntempa [[Levoča]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|23|novembro|1856}} en [[Pécs]]. == Biografio == Károly Keczkés akiris [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Institutum Geometricum]] en [[1823]]. Post siaj studoj li faris mapistan laboron pri [[Danubo]]. En [[1829]] li iĝis fakinĝeniero pri navigado, poste li faris projektojn pri kanalizado de [[Rába]], ekde [[1837]] de Danubo. En [[1844]] li estis nomumita ĉefinĝeniero, poste li okupiĝis pri [[Tiso]]. Ekde [[1847]] li gvidis la plenan projekton pri kanalizado de Tiso. Dum la [[Hungara revolucio de 1848]] li ricevis la taskon denove okupiĝi pri la Danubo. Post falo de la revolucio li ricevis signifan [[posteno]]n en la [[ministerio]] en [[Vieno]]. En [[1855]] li ricevis la taskon okupiĝi pri [[inundo]]j de Tiso, krome li inventis maŝinon, kiu helpis la hidrologiajn laborojn. == Restinta publikaĵo == * ''Ártér kiszámítás, védmunkálati költség és vízszerkezetek iránti munkálat'' (1867) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/k/k10601.htm hungarlingva biografio] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=keczkes hungarlingva biografio kun foto] * [http://mult-kor.hu/cikk.php?id=15571 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304202516/http://mult-kor.hu/cikk.php?id=15571 |date=2016-03-04 }} [[Kategorio:Hungaraj hidrologoj]] {{Vivtempo|Keczkes Karoly}} 0wdbf8had9trwt6bjk39eysoj3mbydr 0 547046 9419887 9158233 2026-07-04T03:59:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419887 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:3d10 fm de vilafranca.jpg|eta|[[Katalunio|Katalunaj]] [[homturo|homturanoj]] kunlaboras, havante kunhavitan celon en [[Vilafranca del Penedès]].]] '''Kunlaboro''' aŭ '''kunlaborado''' estas labori kun aliaj por fari taskon kaj por realigi komunajn celojn. Ĝi estas [[Rikuro|rikura]]<ref>Marinez-Moyano, I. J. ''Exploring the Dynamics of Collaboration in Interorganizational Settings'', Ch. 4, p. 83, in Schuman (Editor). [http://www.culture-of-collaboration.com ''Creating a Culture of Collaboration''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210228224749/http://www.culture-of-collaboration.com/|date=2021-02-28}} Jossey-bass, 2006. ISBN 0-7879-8116-8.</ref> [[procezo]]<!--<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Collaboration Collaboration, ''Dictionary.com'', 2007]</ref>-->, en kiu du aŭ pli da homoj aŭ organizoj laboras kune<!--<ref>[http://www.askoxford.com/results/?view=dict&field-12668446=Collaboration&branch=13842570&textsearchtype=exact&sortorder=score]</ref>--> por realigi komunajn celojn, (tio estas pli ol la intersekciiĝo de komunaj celoj vidita en kooperativaj projektoj, sed profunda, kolektiva persistemo atingi identan celon) - ekzemple, klopodo<ref>[http://www.m-w.com/dictionary/collaborate Collaborate, ''Merriam-Webster's Online Dictionary'', 2007]</ref><ref>[http://www.britannica.com/dictionary?book=Dictionary&va=Collaboration&vao=Entry+Word&rh=&rho=Rhyme&fl=&sl=&et=&dt=&df=&dfo=Defining+Text Collaboration, ''Encyclopædia Britannica Online'', 2007]</ref> kiu estas kreiva en [[naturo]]<ref>Collaboration, ''Oxford English Dictionary'', Second Edition, (1989). (Eds.) J. A. Simpson & E. S. C. Weiner. Oxford: Oxford University Press.</ref> - de partumado de [[scio]], lernado kaj konstrua interkonsento. Plej multe de la kunlaboro postulas gvidadon, kvankam la formo de gvidado povas esti socia ene de malcentra kaj [[Egalismo|egalrajtema]] grupo.<ref name="spencelecture">Spence, Muneera U. ''"Graphic Design: Collaborative Processes = Understanding Self and Others."'' (lecture) Art 325: Collaborative Processes. Fairbanks Hall, Oregon State University, Corvallis, [[Oregono]]. 13a de Aprilo 2006. [http://revolutionphiladelphia.aiga.org/resources/content/2/5/7/0/documents/MSpence.pdf See also] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080410234154/http://revolutionphiladelphia.aiga.org/resources/content/2/5/7/0/documents/MSpence.pdf |date=2008-04-10 }}.</ref> Aparte, teamoj kiuj laboras kunlabore povas akiri pli grandajn [[resurso]]jn, rekonon kaj kompenson dum alfrontado de konkurado pri finhavaj resursoj.<ref name="wagner_and_leydesdorff">Caroline S. Wagner kaj Loet Leydesdorff. Globalisation in the network of science in 2005: The diffusion of international collaboration and the formation of a core group. [http://users.fmg.uva.nl/lleydesdorff/cswagner07/index.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070825174955/http://users.fmg.uva.nl/lleydesdorff/cswagner07/index.htm|date=2007-08-25}} Malaperinta en Januaro 2016.</ref> Kunlaboro ankaŭ ĉeestas en kontraŭbatalado por celoj elmontrantaj la nocion de konflikta kunlaboro, kvankam tio ne estas ofta kazo por uzado de la vorto. Strukturitaj metodoj de kunlaboro apogas introspekton de [[konduto]] kaj [[komunikado]].<ref name="spencelecture" /> Tiuj metodoj specife planas pliigi la sukceson de teamoj kiam ili okupiĝas pri kunlabora [[Problemsolvado|problemo solvota]]. Formoj, rubrikoj, kartoj kaj grafikoj estas utilaj en tiuj situacioj por objektive dokumenti personajn trajtojn kun la celo de la plibonigado de efikeco en aktualaj kaj estontaj projektoj. Ekde la Dua Mondmilito la esprimo "Kunlaboro" akiris tre negativan signifon kiel rilatante al personoj kaj grupoj kiuj helpas al eksterlanda okupanto de sia lando - pro fakta uzado por homoj en [[Eŭropo|eŭropaj landoj]] kiuj laboris kun kaj por la [[Nazia Germanio|nazi-germanaj]] okupantoj. Lingve, "kunlaboro" implicas tiamaniere egalajn partnerojn kiuj laboras kune - evidente ne estis la okazo kiam unu partio estas [[armeo]] de okupado kaj la alia estas homoj de la loĝata lando vivanta sub la potenco de tiu armeo. Por fari distingon, la pli specifa esprimo [[kunlaborismo]] ofte estas uzita por tiu fenomeno de kunlaboro kun okupacia armeo. Tamen, ekzistas neniu akvorezista distingo; "Kunlaboro" kaj "kunlaboranto", same kiel "Kunlaborismo" kaj "kunlaborismanto", ofte estas uzitaj en tiu pejorativa signifo - kaj ĉefe la ekvivalentaj nomoj en [[franca]] kaj aliaj lingvoj parolitaj en landoj kiuj spertis rektan naziisman okupadon. == Vidu ankaŭ == * [[Kunlabori]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Daugherty, Patricia J, R. Glenn Richey, Anthony S. Roath, Soonhong Min, Haozhe Chen, Aaron D. Arndt, Stefan E. Genchev (2006), "Is Collaboration Paying Off For Firms?" Business Horizons, Vol. 49, pp.&nbsp;61–70. * Lewin, Bruce. [http://www.fourgroups.com/blog/archives/24/the-tension-in-collaboration/ "The Tension in Collaboration".] * London, Scott. [http://www.scottlondon.com/reports/ppcc.html "Collaboration and Community"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151102044333/http://www.scottlondon.com/reports/ppcc.html |date=2015-11-02 }} * Marcum, James W. ''After the Information Age: A Dynamic Learning Manifesto.'' Vol. 231. Counterpoints: Studies in the Postmodern Theory of Education. New York, NY: Peter Lang, 2006. * Richey, R. Glenn, Anthony S. Roath, Judith S. Whipple, and Stan Fawcett (2010), "Exploring Governance Theory of Supply Chain Integration: Barriers and Facilitators to Integration," ''Journal of Business Logistics'', Vol. 31, No. 1, pp.&nbsp;237–256 * Rosen, Evan, [http://www.thecultureofcollaboration.com ''The Bounty Effect: 7 Steps to the Culture of Collaboration''] * Rosen, Evan, [http://www.thecultureofcollaboration.com ''The Culture of Collaboration: Maximizing Time, Talent and Tools to Create Value in the Global Economy''] * Curated Collaboration Collective, Inspiring a Better Way to work, http://collaborationking.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150103090259/http://collaborationking.com/ |date=2015-01-03 }} * Schneider, Florian: ''[http://summit.kein.org/node/190 Collaboration: Some Thoughts Concerning New Ways of Learning and Working Together.]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141224141111/http://summit.kein.org/node/190 |date=2014-12-24 }}'', in: Academy, edited by Angelika Nollert and Irit Rogoff, 280 pages, Revolver Verlag, ISBN 3-86588-303-6. * Min, Soonhong, Anthony S. Roath, Patricia J. Daugherty, Stefan E. Genchev, Haozhe Chen, Aaron D. Arndt and R. Glenn Richey (2005), “Supply Chain Collaboration: What’s Really Happening,” International Journal of Logistic Management, Vol. 16, No. 2, pp.&nbsp;237–256. * The Power of Collectives, IT NEXT, Jatinder Singh http://www.itnext.in/content/power-collectives.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101228101119/http://www.itnext.in/content/power-collectives.html |date=2010-12-28 }} * Spence, Muneera U. [http://revolutionphiladelphia.aiga.org/resources/content/2/5/7/0/documents/MSpence.pdf "Graphic Design Collaborative Processes: a Course in Collaboration."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080410234154/http://revolutionphiladelphia.aiga.org/resources/content/2/5/7/0/documents/MSpence.pdf |date=2008-04-10 }} Oregon State University. Philadelphia, Pennsylvania: AIGA, 2005. * Toivonen, Tuukka (2013) [http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2369540 "The Emergence of the Social Innovation Community: Towards Collaborative Changemaking?"] University of Oxford. Disponebla ĉe SSRN. (Vidu sekcion ĉe "Cultures of Changemaking and the Collaborative Logic") == Eksteraj ligiloj == * http://www.iste.org/standards/nets-for-students.aspx {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181219155647/http://www.iste.org/standards/nets-for-students.aspx |date=2018-12-19 }} * http://www.iste.org/standards/nets-for-teachers.aspx {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181211155949/http://www.iste.org/standards/nets-for-teachers.aspx |date=2018-12-11 }} {{Projektoj|q=Kunlaborado|ReVo=labor.kun0o|ReVo titolo=Kunlaboro}} [[Kategorio:Psikologio]] [[Kategorio:Laboro]] hjoxhvvl6v5bd0wfv0avvyeyqozrmgn 0 547861 9419879 9077584 2026-07-04T03:04:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419879 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Singer Sargent, John - Orestes Pursued by the Furies - 1921.jpg|eta|[[Oresto]] persekutita de [[Erinioj]], de [[John Singer Sargent]], 1921. La [[erinioj]] reprezentas la kulpon pro la murdo de [[Klitemnestro|lia patrino]].]] En [[krima juro]], '''kulpo''' estas la stato esti kaj senti [[respondeco|responsa]] pro la faro de krimo.<ref name="thefreedictionary.com">[http://www.thefreedictionary.com/guilt]</ref> Jura kulpo estas tute ekstere difinita de la [[ŝtato]], aŭ pli precize de “jura tribunalo”. Esti “kulpa” de [[krimo]] signifas ke oni faris perforton aŭ perfidon de [[krima juro]], aŭ oni plenumis ĉiujn elementojn de la krimo priskribita de krima [[Leĝo (juro)|leĝaro]].<ref>''Vidu ĝenerale'' [http://caselaw.lp.findlaw.com/cgi-bin/getcase.pl?court=1st&navby=case&no=942217 ''United States v. Rivera-Gomez,'' 67 F.3d 993, 997 (1st Cir. 1995)].</ref> La determinado ke oni faris tiun perforton estas farita de ekstera korpo (nome “jura tribunalo”) kaj estas, tiele, tiom definitiva kiel la registro de la korpo. Tiele la plej baza difino estas fundamente cirkla: persono estas kulpa kontraŭ leĝo, se tribunalo diras tion. Filozofie, kulpo en krima juro estas reflekto de funkcianta socio kaj de ties kapablo por kondamni individuajn agojn. Ĝi kuŝas fundamente sur la supozo de [[libera volo]], en kiu individuoj elektas agojn kaj estas, tiele, subjektoj de ekstera juĝado pro la rajteco aŭ malrajteco de tiuj agoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Cite web | title =Guilt in ''Think On These Things'' | work = | url =http://www.svchapel.org/Resources/articles/read_articles.asp?id=3 | accessdate =2006-02-16 | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2016-01-17 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20060117202310/http://svchapel.org/resources/articles/read_articles.asp?id=3 | arkivdato =2006-01-17 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20060117202310/http://svchapel.org/resources/articles/read_articles.asp?id=3 | archivedate =2006-01-17 }} de Gary Gilley * {{Citaĵo el la reto|url=http://tarotcanada.tripod.com/GermanyCollectiveGuilt.html|titolo=The Innocent Bear the Guilt for the Guilty Ones|alirdato=2007-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210504111603/https://tarotcanada.tripod.com/GermanyCollectiveGuilt.html|arkivdato=2021-05-04}} traduko de Gerd Altendorff por Jochen Reiss * [http://requiem.net.au/is_guilt_innate Lernita aŭ denaske] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20060507045901/http://requiem.net.au/is_guilt_innate |date=2006-05-07 }} [[Kategorio:Juro]] fwd543lzuxujcafer1rvnzqhfuay4q7 0 548255 9419685 8571784 2026-07-03T18:26:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419685 wikitext text/x-wiki '''Konto Espero''' estas donackonto malfermita de [[UEA]] por helpi esperantistojn el la tuta mondo kiuj suferas pri la militoj. Estis kreita speciale pri la milito de la eksa [[Jugoslavio]]. Kompreneble en tiu periodo estis ankaŭ memstara helpo de Esperanto-grupoj kaj de individuoj al esperantistoj en la eksa Jugoslavio. Kelkaj eble memoras pri la sendado de kuraciloj netroveblaj en Jugoslavio.<ref>Libera Folio pri Agado Espero [http://www.liberafolio.org/2005/Agado/agadoespero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160126175331/http://www.liberafolio.org/2005/Agado/agadoespero |date=2016-01-26 }}</ref> Post la lasta terura tertremo en [[Nepalo]] je 2015 estis ankaŭ uzita la Konto Espero de UEA por helpi la viktimojn. <ref>Artikolo de la Esperanto-Movado blogo [http://esperantomovado.blogspot.co.id/2015/05/helpu-nepalon.html] </ref> Sekve de la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] estis ankaŭ uzita la Konto Espero de UEA por helpi la viktimojn. <ref>Gazetara komunikilo de UEA: Helpo-servo de UEA kaj TEJO responde al la milito en Ukrainio https://uea.org/gk/1026</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Agado Espero]] [[Kategorio:UEA]] [[Kategorio:Bonfaraj organizoj]] lqeolmpm624ok963kko7gbfr9vvzcek 0 550861 9419702 9322480 2026-07-03T19:54:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419702 wikitext text/x-wiki '''Koralaj rifoj''' estas diversaj subakvaj ekosistemoj kunigitaj de strukturoj de [[kalcia karbonato]] sekreciitaj de [[koralo]]j. Koralrifoj estas konstruitaj de [[Kolonio (biologio)|kolonioj]] de etaj animaloj troviĝantaj en maraj akvoj kiu enhavas kelkajn nutraĵojn. Plej koralrifoj estas konstruitaj el ŝtonkoralo kiuj siavice konsistas el [[polipo]]j kiuj grupiĝas. La polipoj apartenas al grupo de animaloj konataj kiel [[knidulo]]j, kiuj inkludas ankaŭ marajn anemonojn kaj [[meduzo]]jn. Malkiel maraj anemonoj, koraloj sekrecias malmolajn karbonatajn [[ekzoskeleto]]jn kiuj eltenas kaj protektas la koralajn polipojn. Plej rifoj kreskas plej bone en varmaj, neprofundaj, klaraj, sunecaj kaj agitatajn akvojn. Ofte nomitaj "pluvarbaroj de la maro", neprofundaj koralrifoj formas kelkajn el plej diversaj [[ekosistemo]]jn el la Tero. Ili okupas malpli ol 0.1% el la oceana surfaco de la mondo, ĉirkaŭ duono de la areo de Francio, kvankam ili havigas hejmon por almenaŭ 25% el ĉiuj maraj [[specio]]j,<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=New estimates of global and regional coral reef areas|aŭtoro=Spalding MD and Grenfell AM|jaro=1997|gazeto=Coral Reefs|volumo=16|numero=4|COI=10.1007/s003380050078|paĝoj=225–230}}</ref><ref name=Mulhall>Mulhall M (Printempo 2009) [http://www.law.duke.edu/shell/cite.pl?19+Duke+Envtl.+L.+&+Pol%27y+F.+321+pdf Saving rainforests of the sea: An analysis of international efforts to conserve coral reefs] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100106053233/http://www.law.duke.edu/shell/cite.pl?19+Duke+Envtl.+L.+&+Pol%27y+F.+321+pdf |date=2010-01-06 }} Duke Environmental Law and Policy Forum '''19''':321–351.</ref><ref>[http://coralreef.noaa.gov/aboutcorals/coral101/corallocations/ Where are Corals Found?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304053758/http://coralreef.noaa.gov/aboutcorals/coral101/corallocations/ |date=2016-03-04 }} [[NOAA]]. Reviziita: 13an de Majo 2011. Alirita: 24a de Marto 2015.</ref> inklude [[fiŝo]]jn, [[molusko]]jn, [[vermo]]jn, [[krustulo]]jn, [[eĥinodermo]]jn, [[spongo]]jn, [[tunikulo]]jn kaj aliajn [[knidulo]]jn.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Hawai okinai's Sea Creatures|familia nomo=Hoover|persona nomo=John|dato=Novembro 2007|eldoninto=Mutual|ISBN=1-56647-220-2}}</ref> Paradokse, koralrifoj floras eĉ kvankam ili estas ĉirkaŭita de oceanaj akvoj kiuj havigas malmultajn nutraĵojn. Ili estas plej ofte troviĝantaj je malprofundaj akvoj en tropikaj akvoj, sed ekzistas ankaŭ koraloj de profundaj kaj malvarmaj akvoj je pli malgrandaj skaloj en aliaj areoj. == Vidu ankaŭ == * [[Atolo]] * [[Granda Barilrifo]] * [[Koralo]] * [[Mara biologio]] * [[Spongo]] == Notoj == {{Referencoj|30em}} == Referencoj == * [http://water.epa.gov/type/oceb/habitat/coral_index.cfm Coral Reef Protection: What Are Coral Reefs?]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151026043543/http://water.epa.gov/type/oceb/habitat/coral_index.cfm |date=2015-10-26 }}. US EPA. * [http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/13_-_Habitat_Booklets/UNEP_or_GEF_Review_of_Coral_Reefs_in_the_South_China_Sea.html UNEP. 2004. Coral Reefs in the South China Sea. UNEP/GEF/SCS Technical Publication No. 2.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220926123729/http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/13_-_Habitat_Booklets/UNEP_or_GEF_Review_of_Coral_Reefs_in_the_South_China_Sea.html |date=2022-09-26 }} * [http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/19_-_Technical_Publications_and_Guidelines/Technical_Publication_05_-_Coral_Reef_Demonstration_Sites_in_the_South_China_Sea.html UNEP. 2007. Coral Reefs Demonstration Sites in the South China Sea. UNEP/GEF/SCS Technical Publication No. 5.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220926123724/http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/19_-_Technical_Publications_and_Guidelines/Technical_Publication_05_-_Coral_Reef_Demonstration_Sites_in_the_South_China_Sea.html |date=2022-09-26 }} * [http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/19_-_Technical_Publications_and_Guidelines/Technical_Publication_11_-_National_Reports_on_Coral_Reefs_in_the_Coastal_Waters_of_the_South_China_Sea.html UNEP, 2007. National Reports on Coral Reefs in the Coastal Waters of the South China Sea. UNEP/GEF/SCS Technical Publication No. 11.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220926123734/http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/19_-_Technical_Publications_and_Guidelines/Technical_Publication_11_-_National_Reports_on_Coral_Reefs_in_the_Coastal_Waters_of_the_South_China_Sea.html |date=2022-09-26 }} == Literaturo == STOP-BOWITZ, Carl. ''Koralrifoj tropikaj kaj arktikaj''. ISU-prelego, Stokholmo 1980. En: Scienca Revuo, vol. 40, n-ro 156 (1989), pp.&nbsp;22–32 [https://scienca-revuo.info/article/view/329/308 online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170912234308/https://scienca-revuo.info/article/view/329/308 |date=2017-09-12 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ocean.si.edu/corals-and-coral-reefs Corals and Coral Reefs] overview at the Smithsonian Ocean Portal * [http://coral.aims.gov.au/info/about.jsp About Corals] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131226001625/http://coral.aims.gov.au/info/about.jsp |date=2013-12-26 }} ''Australian Institute of Marine Science''. * [http://www.icriforum.org International Coral Reef Initiative] * [http://mcr.lternet.edu Moorea Coral Reef Long Term Ecological Research Site (US NSF)] * [http://www.coralcoe.org.au ARC Centre of Excellence for Coral Reef Studies] * [http://coral.aoml.noaa.gov/mailman/listinfo/coral-list/ NOAA's Coral-List Listserver for Coral Reef Information and News] * [http://www.coralreef.noaa.gov/ NOAA's Coral Reef Conservation Program] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120920205339/http://coralreef.noaa.gov/ |date=2012-09-20 }} * [http://www.coris.noaa.gov/ NOAA's Coral Reef Information System] * [http://www.reefbase.org/ ReefBase: A Global Information System on Coral Reefs] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120831082206/http://www.reefbase.org/ |date=2012-08-31 }} * [http://www.nova.edu/ncri/ National Coral Reef Institute] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121023012451/http://www.nova.edu/ncri/ |date=2012-10-23 }} Nova Southeastern University * [http://www.aquariumcouncil.org Marine Aquarium Council] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130724124203/http://www.aquariumcouncil.org/ |date=2013-07-24 }} * [http://ncore.rsmas.miami.edu/ NCORE National Center for Coral Reef Research] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180127002919/http://ncore.rsmas.miami.edu/ |date=2018-01-27 }} University of Miami * [http://www.unepscs.org/index.php?option=com_content&task=view&id=51&Itemid=83 Science and Management of Coral Reefs in the South China Sea and Gulf of Thailand] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121103193456/http://www.unepscs.org/index.php?option=com_content&task=view&id=51&Itemid=83 |date=2012-11-03 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koralaj rifoj| ]] [[Kategorio:Bestoj]] [[Kategorio:Ekosistemo]] [[Kategorio:Fiŝoj]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Marbordoj]] [[Kategorio:Oceanoj]] 53ymdmse5ha3ydj1j061xjnoec037pu 0 554254 9420152 8980035 2026-07-04T10:59:16Z Sj1mor 12103 9420152 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | priskribo de dosiero = Portreto pri episkopa moŝto John Carroll, pentrita ĉ. 1806 de [[Gilbert Stuart]]}} '''John CARROLL''' (naskiĝinta la {{daton|8|januaro|1735}} en Upper Marlboro, Provinco [[Marilando]] de la [[Brita imperio]] – mortinta en [[Baltimoro]] la {{daton|3|decembro|1815}}<ref>Chisholm, Hugh, red. (1911). "Carroll, John". ''[[Encyclopædia Britannica]]'' (11-a eld.). Cambridge University Press.</ref>) estis [[prelato]] de la [[Romkatolika Eklezio]], kiu servis kiel la unua enlanda superulo de la [[usona]] [[Katolikoj|katolikaro]] (1784, "Superulo de la Misioj"), fariĝante la unua [[episkopo]] (1790) kaj unua [[ĉefepiskopo]] (1808) de la nova lando. Li prezidis la ([[Ĉefepiskopujo|ĉef]])[[Episkopujo|episkopujon]] de Baltimoro. Carroll estas konata ankaŭ kiel la fondinto (1789) de [[universitato Georgetown]], la plej malnova romkatolika [[universitato]] en Usono, kaj de la [[paroĥo de sankta Johano Evangeliisto (Silver Spring)]] (1774) ĉe ''Rock Creek'', (nun ''Forest Glen'' en la kantono Montgomery de Marilando), la unua sekulara (dioceza) paroĥo en la lando; sekulara tiukuntekste signifas, ke ĝiaj pastroj ne apartenas al monaĥaj aŭ misiaj ordenoj. == Fontoj == Bazita sur informoj en la angla Vikipedio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Carroll, John}} [[Kategorio:Marilando]] [[Kategorio:Usonaj romkatolikaj episkopoj]] jm60dxyvdprlqrhudav375huh7urvuq 0 554280 9420035 9353466 2026-07-04T07:43:10Z RG72 11847 9420035 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Historia regiono |lando = Germanio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo=la france okupita zono de postmilita Germanio kaj la franca sektoro de Berlino ekde la 8-a de junio 1947 |regiono-ISO = DE |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} La '''france okupita zono''' ({{lang-fr|französische Besatzungszone}}) aŭ '''sudokcidenta zono''' ({{lang-fr|Südwestzone|ligilo=ne}}) de '''[[Germanio]] post la [[Dua Mondmilito]]''' estis unu el kvar okupitaj zonoj, en kiu Germanio okcidente de la [[Odro-Niso-limo]] post la [[senkondiĉa kapitulaco]] de [[Nazia Germanio]] en majo 1945 estis dividita fare de la [[Aliancanoj]]. == Priskribo == La france okupita zono de postmilita Germanio en la momento de transpreno de la okupa potenco havis nordan kaj sudan partojn. La norda parto ampleksis la sudan parton de la prusia provinco [[Rejnlando]], la okcidentan parton de la prusia [[provinco Nassau]] (sekvaĵo de la historia [[duklando Nassau]]), la parton de [[Rejnhesio]] okcidente de la rivero [[Rejno]] kaj la regionon [[Palatinato]]; la suda parto ampleksis [[Virtembergo]]n-[[Hohencolernoj|Hohencolernon]], la sudan parton de [[Badeno]] kaj la bavara [[distrikto Lindau]]. Ĝis [[1946]] la regiono [[Sarlando]] ankaŭ apartenis al la zono. == Vidu ankaŭ == * [[Okupacio de Germanio]] * [[Aliancita Kontrolkonsilantaro]] {{Projektoj}} {{Okupitaj zonoj de postmilita Germanio}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[en:Allied-occupied Germany#French Zone of Occupation]] [[Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj]] f6zgxdbzprf6zqa665btgaq1rltthbf 0 555260 9419988 8883546 2026-07-04T06:54:28Z Sj1mor 12103 9419988 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bazelacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Basella alba-2.JPG |dosiero larĝo = 270px |priskribo de dosiero = [[blanka bazelo]] (''[[Basella alba]]'') |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |ordo = [[kariofilaloj]] ''[[Caryophyllales]]'' |familio = '''[[bazelacoj]]''' '''''[[Basellaceae ]]''''' |familio aŭtoritato = [[Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz|Raf.]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[bazelo (planto)|bazelo]] ''[[Basella]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} La '''bazelacoj'''<ref name="listo"/> ({{lang-la|[[Basellaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[kariofilaloj]] (''[[Caryophyllales]]''). Ĝi enhavas 4 genrojn kaj 19 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[bazelo (planto)|bazelo]]<ref name="listo"/>. Kelkaj specioj havas pantpartoj, kiuj estas manĝeblaj de la homo. Kelkaj ''Anredera''- kaj ''Basella''-specioj estas kultivataj kiel [[ornamplanto]]j. == Etimologio == La scienca nomo de la tipa genro ''Basella'' elvenas el latino ''basella, ae'', kiu signifas "eta bazo". Aliaj referencoj mencias etimologion el hindia vorto kiu indikus tiun planton en [[Malabaro]]. La esperantigo [[bazelo (planto)|bazelo]] estas konstruita laŭ la PIV-a modelo Pilosella > pilozelo<ref>[http://vortaro.net/#pilozelo ''pilozelo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>, tiel respektante la elparoladon de tiu vorto en la naciaj lingvoj, precipe tiun de la litero ''s'', kvazaŭ ''z'' (ekz. Базелла ruse). Atentu, ne konfuzu kun la svislanda urbo [[Bazelo]]. == Priskribo == [[dosiero:Basella rubra Blanco1.74.png|eta|maldekstre|ilustraĵo de ''[[Basella alba]]'' el Blanco, ĉ. la jaro 1880]] [[dosiero:Ullucus tuberosus.jpg|eta|maldekstre|''[[Ullucus tuberosus]]'', ilustraĵo de [[William Jackson Hooker]] en ''Curtis botanical magazine'', volumeno 77, serio 3, numero 7, 1851, tabulo 4617]] === Vegetativaj karakterizaĵoj === La bazelacoj estas plej ofte multjaraj [[herba planto|herbaj plantoj]] aŭ malofte [[duonarbusto]]j. Ili kreskas aŭ vertikale aŭ estas ofte [[grimpplanto]]j. La radikoj estas fibraj ĝis dikiĝintaj. Kelkaj specioj havas [[rizomo]]jn aŭ tuberojn kiel rezervorganojn, kiuj povas esti subteraj aŭ superteraj. La baza parto de la [[tigo]] ofte estas dikiĝinta, kelkaj estas iom [[sukulento|sukulentaj]]. La tigo de kelkaj specioj povas kreski ĝis kelkaj metroj. Ĉiuj plantpartoj estas kalvaj. La [[folio (planto)|folioj]] havas aŭ ne havas tigojn kaj plej ofte estas [[filotaksio|alternestarantaj]], malofte preskaŭ [[filotaksio|kontraŭstarantaj]]. La simpla foliplato estas ofte karneca. La folirando ofte estas glata, malofte per glandoj dentaj. La [[stomato]]j estas paracitaj. [[Stipulo]]j ne ekzistas. === Floraroj kaj floroj === La floraroj elkreskas la akselojn aŭ estas terminale. Ekzistas plantoj en la familio bazelacoj, kiuj havas [[spiko|spikaj]], [[paniklo|paniklaj]] aŭ [[grapolo|grapolaj]] [[floraro]]j kun ĉ. tri frue defalantaj [[stipulo]]j. Sub ĉiu pinakla aŭ nepinakla floroj estas du kontraŭe starantaj daŭrantaj aŭ frue defalantaj brakteoj. La malgrandaj, [[radiosimetria]]j, duseksaj (malofte funkcie unuseksaj) [[floro]]j estas kelkfoje [[kleistogamio|kleistogamiaj]] kaj plej ofte kvinnombraj. Ekzistas [[hipantio]] (''hypanthium''). La nuraj kontraŭstarantaj, petalsimilaj, haŭtecaj ĝis karnecaj [[sepalo]]j estas liberaj aŭ malofte je la bazo kunkreskintaj. Dum la florado la sepaloj estas verdecaj, blankaj ĝis ruĝecaj kaj fariĝas dum la fruktmaturiĝo brunecaj ĝis nigraj. La plej ofte kvin (malofte kvar ĝis 13) [[petalo]]j estas nur je ilia bazo kunkreskintaj kaj similas en formo kaj koloro la sepalojn. Ekzistas cirklo de plej ofte kvin (malofte kvar ĝis naŭ) [[stameno]]j. La stamenoj nur estas kunkreskintaj je la bazo kun la petaloj. Tri [[karpelo]]j estas kunkreskintaj al unukameraj, hipogeaj [[ovario]]j. Ekzistas un ĝis tri pistiloj kaj ĉiam tri stigmo. La nektarioj estas ringformaj. === Diasporoj kaj semoj === La periantaj folioj estas ĉe fruktmaturiĝo maldikvandaj, sekaj aŭ karnecaj kaj envolvas parte aŭ komplete la [[nukso]]n – ili formas kune la [[diasporo]], kiu nomiĝas ankaŭ „utriklo“. Ĝi povas havi flugilojn. La globforma, rozekolora semo havas haŭtan [[tegumento]]n, multe da [[endospermo]] kaj verdaj, spirale turniĝanta, duoncirkla aŭ hufumforma [[embrio (planto)|embrio]]. === Enhavosubstancoj kaj kromozomnombroj === La planto havas [[betalaino]]jn. Se ĝi havas flavonoloj, tiam temas pri [[kverketino]]. Akumuliĝas [[kalcioksalato|kalcioksalataj]]-kristaloj. La [[kromozomo]]-nombro estas n = 11, 12, 22. == Sistematiko kaj disvastigo == La bazelacoj disvastiĝas tutmonde en la [[tropiko]]j kaj [[subtropiko]]j. La disvastigocentro estas la [[neotropiso]]. Krome specioj hejmiĝas en [[Afriko]] inkluzive de [[Madagaskaro]]. En [[Eŭrazio]] kaj [[Aŭstralio]] troviĝas [[neofito]]j. La plej multaj specioj kreskas en sekaj [[habitato]]j. [[George Bentham]] kaj [[Joseph Dalton Hooker]] metis en 1862–1883 la genroj en la familio „Chenopodiaceae“ kaj [[Augustin Pyramus de Candolle]] kaj [[Alphonse Louis Pierre Pyramus de Candolle]] metis la genrojn 1823–1873 kaj 1993 G. Nageshwar kaj M. Radhakrishnaiah metis ilin al la ''[[Portulacaceae]]''. Laŭ la prioritata regulo la valora plantnomo de la familia nomo ''Basellaceae'' okazis en 1837 de [[Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz]] en ''Flora Telluriana'', 3, p. 44; la publikigo nur okazis en 1840 fare de [[Christian Horace Bénédict Alfred Moquin-Tandon]]. La tipogenro estas ''Basella'' L. [[sinonimo (taksonomio)|sinonimo]] por la bazelacoj RAF. estas: Anrederaceae J.AGARDH kaj Ullucaceae NAKAI.<ref name="GRIN" /><ref name="Tropicos" /> En la [[ordo (biologio)|ordo]] de la [[Kariofilaloj]] la bazelacoj formas kune kun ''[[Halophytaceae]]'', ''[[Didiereaceae]]'', kaj ''[[Montiaceae]]'' [[kladistiko|kladon]]. Tiu ĉi klado ankaŭ parencas kun la [[Kaktacoj]] (''Cactaceae''), [[Portulakacoj]] (''Portulacaceae''), ''[[Anacampserotaceae]]'' kaj ''[[Talinaceae]]''. La familio de la bazelacoj konsistas hodiaŭ el nur kvar genroj kaj ĉ. 19 ĝis 25 specioj [[monofile]] (Roger Eriksson 2007). [[dosiero:Starr 010725-9001 Anredera cordifolia.jpg|eta| ''Anredera cordifolia'']] [[dosiero:Starr 011025-0013 Anredera cordifolia.jpg|eta|floroj de korfolia andredero (''Anredera cordifolia'')]] [[dosiero:Vayalai with fruits.JPG|eta|Malabara spinaco (''Basella alba'') kun floroj kaj fruktoj]] === Genroj kaj specioj === La plantfamilio de la bazelacoj (''Basellaceae'') estas kun nur kvar genroj kaj ĉ. 19 ĝis 25 specioj relative malgranda (stato 2011):<ref name="GRIN" /><ref name="WCSP" /> * ''[[Anredera]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|JUSS.]], (sin.: ''Beriesa'' STEUD. nom. nud., ''Boussingaultia'' KUNTH, ''Clarisia'' ABAT, ''Tandonia'' MOQ.): La du ĝis dek specioj hejmiĝas en la [[Neotropiso]] de [[Teksaso]], [[Florido]] kaj la [[Karibaj insuloj]] ĝis [[Galapagos-insuloj]] kaj [[Argentino]]:<ref name="WCSP" /> ** ''[[Anredera aspera]]'' SPERLING: La hejmregiono estas la okcidenta [[Bolivio]].<ref name="WCSP" /> ** ''[[Anredera baselloides]]'' (KUNTH) BAILL.<ref> [http://www.bihrmann.com/caudiciforms/subs/anr-bas-sub.asp Steckbrief von ''Anredera baselloides''.]</ref>: Sie kommt in Ecuador und Peru vor.<ref name="WCSP" /> ** ''[[Anredera brachystachys]]'' (MOQ.) SPERLING: La hejmregiono estas Kolumbio kaj la norda Ekvadoro.<ref name="WCSP" /> ** ''[[Anredera cordifolia]]'' (TEN.) STEENIS) <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hear.org/starr/hiplants/images/thumbnails/html/anredera_cordifolia.htm |titolo=Steckbrief von ''Anredera cordifolia'' |alirdato=2016-03-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080514210644/http://www.hear.org/starr/hiplants/images/thumbnails/html/anredera_cordifolia.htm |arkivdato=2008-05-14 }}</ref>: hejmiĝas en Sudameriko.<ref name="WCSP" /> ** ''[[Anredera densiflora]]'' SPERLING: La hejmregiono estas Peruo kaj la suda ekvadoro.<ref name="WCSP" /> ** ''[[Anredera diffusa]]'' (MOQ.) SPERLING: Die Heimat ist Peru.<ref name="WCSP" /> ** ''[[Anredera floribunda]]'' {{Person|(MOQ.) SPERLING}}: Die Heimat ist Kolumbien.<ref name="WCSP" /> ** ''[[Anredera krapovickasii]]'' (VILLA) SPERLING: La hejmrgeiono estas Bolivio kaj la nordokcidenta Argentino.<ref name="WCSP" /> ** ''[[Anredera marginata]]'' (KUNTH) SPERLING: Ĝi hejmiĝas en Ekvadoro, Peruo kaj la suda kaj sudorienta Brazilo.<ref name="WCSP" /> ** ''[[Anredera ramosa]]'' (MOQ.) ELIASSON: La du subspecioj hejmiĝas de [[Meksiko]] trans [[Mezameriko]] ĝis la okcidenta Sudameriko.<ref name="WCSP" /> ** ''[[Anredera tucumanensis]]'' (LILLO & HAUMAN) SPERLING: Ĝi hejmiĝas en Bolivio kaj la suda Ekvadoro kaj la nordokcidenta Argentino.<ref name="WCSP" /> ** ''[[Anredera vesicaria]]'' (LAM.) C.F.GAERTN.: Ĝi hejmiĝas en la neotropiso.<ref name="WCSP" /> * ''[[Basella]]'' [[Carl von Linné|L.]] (sin.: ''Gandola'' L.): El kvar ĝis kvin specioj hejmiĝas unu en [[Afriko]], tri en [[Madagaskaro]]<ref name="CVPoMadagascar" /> kaj unu tuttrope. ** [[Blanka bazelo]] (''Basella alba'') * ''Tournonia'' [[Christian Horace Bénédict Alfred Moquin-Tandon|MOQ.]]: Ĝi nur havas unu specio:<ref name="WCSP" /> ** ''[[Tournonia hookeriana]]'' MOQ.: Ĝi hejmiĝas en okcidenta [[Kolumbio]] ĝis la norda [[Ekvadoro]].<ref name="WCSP" /> * ''Ullucus'' [[Francisco José de Caldas|CALDAS]] (Syn.: ''Melloca'' LINDL.): Ĝi konsistas nur el unu specio:<ref name="WCSP" /> ** [[Olluco]] (''Ullucus tuberosus '' CALDAS, Syn.: ''Ullucus aborigineus'' BRÜCHER, ''Ullucus kunthii'' MOQ., ''Ullucus tuberosus'' subsp. ''aborigineus'' (BRÜCHER) SPERLING): Ĝia hejmregiono estas de [[Venezuelo]], Bolivio kaj peruo ĝis la norda [[Argentino]] (nur Jujuy) . Ĝi havas manĝeblajn tuberojn.<ref name="Rousi1988" /><ref name="WCSP" /> === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(11 jun. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000066 ''Basellaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Basellaceae/ ''Basellaceae'' ĉe The Plant List]</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="listo">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Caryophyllales]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[kariofilaloj]] ***''[[Basellaceae]]'' [[Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz|Raf.]] - [[bazelacoj]] ****''[[Anredera]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[anredero]] ****''[[Basella]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[bazelo (planto)|bazelo]] ****''[[Tournonia]]'' Moq. - [[turnonio]] ****''[[Ullucus]]'' Caldas - [[uluko]] {{Genealogia arbo2/fino}} == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/caryophyllalesweb.htm#Basellaceae Die Familie der Basellaceae] bei der [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] (Abschnitt Beschreibung, Verbreitung und Systematik) * Roger Eriksson: ''Neotropical Basellaceae'': [http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Basellaceae.htm Online bei ''The Royal Botanic Gardens, Kew''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304205229/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Basellaceae.htm |date=2016-03-04 }} * Michael A. Vincent: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10096 ''Basellaceae.'', S. 505 - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): ''Flora of North America North of Mexico.'' Volume 4: ''Magnoliophyta: Caryophyllidae, part 1'', Oxford University Press, New York und Oxford, 2003. ISBN 0-19-517389-9 * Dequan Lu, Michael G. Gilbert: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10096 ''Basellaceae.'', S. 445-446 - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): ''Flora of China.'' Volume 5: ''Ulmaceae through Basellaceae'', Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2003. ISBN 1-930723-27-X * Roger Eriksson: ''A synopsis of Basellaceae.'', In: ''Kew Bulletin'', Volume 62, 2007, S. 297-320. (Abschnitt Systematik) * C. R. Sperling, V. Bittrich: ''Basellaceae.'', In: K. Kubitzki & al. (Hrsg.): ''Families and genra of vascular plants'', 2, 1993, S. 143-146. * S. Carlquist: ''Wood, stem, and root anatomy of Basellaceae with relations to habit, systematics, and cambial variants.'' In: ''Flora'', Volume 194, 1, 1999, S. 1-12. * Urs Eggli (Hrsg.): ''Sukkulentenlexikon Band 2 - Zweikeimblättrige Pflanzen (Dicotyledonen) ausgenommen Aizoaceae, Asclepiadaceae, Cactaceae und Crassulaceae'', Eugen Ulmer Verlag, Stuttgart, 2002. ISBN 3-8001-3915-4. * [http://delta-intkey.com/angio/www/basellac.htm Familienbeschreibung der Basellaceae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/angio/ |date=2007-01-03 }} bei [http://delta-intkey.com/ DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }} === Referencoj === <references> <ref name="GRIN"> {{GRIN|FamilyNr=708|WissName=Memecylaceae|Zugriff= }}</ref> <ref name="Tropicos"> {{Tropicos|ID=50324669|WissName=Memecylaceae|Rang=Familie|FamilyNr=42000075|Zugriff=2. Februar 2015}}</ref> <ref name="CVPoMadagascar"> {{Tropicos|ID=50324669|WissName=Memecylaceae|Rang=Familie|FamilyNr=42000075|ProjektID=17}}</ref> <ref name="WCSP"> Rafaël Govaerts (Hrsg.): [http://apps.kew.org/wcsp/qsearch.do?page=quickSearch&plantName=Basellaceae''Basellaceae'' - Datenblatt bei ''World Checklist of Selected Plant Families'' des Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew.] <sub> Zuletzt eingesehen am 2. Februar 2015</sub></ref> <ref name="Rousi1988"> Arne Rousi & al.: ''The Fruit of Ullucus (Basellaceae), an Old Enigma.'' In: ''Taxon'', Volume 37, 1, 1988, S. 71-75.</ref> </references> {{Portalo Biologio}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Kariofilaloj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] rt61igj010606wcz5qldzo8oof9k73w 0 556394 9419831 9275318 2026-07-03T22:38:30Z Moldur 2507 9419831 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kleriko}} '''Alfredo OTTAVIANI''' (naskiĝis la [[29-a de oktobro|29-an de oktobro]] [[1890]] en [[Romo]], mortis la [[3-a de aŭgusto|3-an de aŭgusto]] [[1979]] en [[Vatikanurbo]]) estis [[Roma kurio|kuria]] [[kardinalo]]. [[Dosiero:Alfredo Ottaviani ancora seminarista.jpg|eta|Alfredo Ottaviani kiel seminariano (ĉ. 1916)]] == Biografio == Ottaviani naskiĝis en malriĉa familio de roma popola kvartalo [[Trastevere]], filo de bakisto Enrico Ottaviani kaj de dommastrino Palmira Catalini. Li iĝis pastro la [[18an de marto]] [[1916]]. En marto [[1922]] li iĝis persona sekretario de la papo [[Pio la 11-a]]. Li enposteniĝis en la vatikana Ŝtata Sekretariejo en [[1928]]. Li estis rigora subtenanto de la tradicioj kaj oponanto de la reformuloj ene de la [[Katolika eklezio]]. Verkojn kelkajn liajn en [[germana lingvo|germana]] traduko eldonis [[Eldonejo Sarto]]. == [[Episkopo|Episkopa kunularo]] == * Kardinalo [[Scipione Rebiba]] * Kardinalo [[Giulio Antonio Santorio]] * Kardinalo [[Girolamo Bernerio]], O.P. * Ĉefepiskopo [[Galeazzo Sanvitale]] * Kardinalo [[Ludovico Ludovisi]] * Kardinalo [[Luigi Caetani]] * Kardinalo [[Ulderico Carpegna]] * Kardinalo [[Paluzzo Paluzzi Altieri degli Albertoni]] * [[Benedikto la 13-a]], O.P. * [[Benedikto la 14-a]] * [[Klemento la 13-a]] * Kardinalo [[Bernardino Giraud]] * Kardinalo [[Alessandro Mattei]] * Kardinalo [[Pietro Francesco Galleffi]] * Kardinalo [[Filippo de Angelis]] * Kardinalo [[Amilcare Malagola]] * Kardinalo [[Giovanni Tacci Porcelli]] * [[Johano la 23-a]] * Kardinalo Alfredo Ottaviani {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ottaviani, Alfredo}} [[Kategorio:Kardinaloj]] [[Kategorio:Katolika Eklezio]] 9o93l5w4pc0z1ktgl6t28w8jwo1ysk0 0 557660 9419571 8606808 2026-07-03T13:03:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419571 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = komacuno, sinapa spinaco |koloro = lightgreen |dosiero = Komatsuna.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = sinapa spinaco |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''Dicotyledones'' |ordo = [[Brasikaloj]] '' [[Brassicales]]'' |familio = [[Brasikacoj]]'' Brasicaceae '' |subfamilio = |genro = [[Brasiko]] ''[[Brassica]]'' |specio = ''B. rapa'' |Taxon2_Rang = |dunomo = ''[[Brassica rapa]]'' var. ''perviridis'' |dunomo aŭtoritato = |komunejo = }} '''Komacuno''' ([[Japana lingvo|japana]] (小松菜) aŭ '''sinapa spinaco''' (''[[Brassica rapa]]'' var. ''perviridis'') estas [[folilegomo]] kiu estas parenca al la [[rapo]]. Komacuno estas kultivata en [[Japanujo]] kaj [[Tajvano]] komerce. La finkreskinta planto havas malhelverdajn foliojn kaj mallarĝajn helverdajn tigojn. La planto fariĝas ĉ. 30 cm alta kaj 18 cm larĝa. La planto estas precipe kultivata en printempo kaj aŭtuno, ĉar ĝi ne toleras ekstremajn varmon kaj malvarmon. == Uzado == La planto estas konsumata kuirita aŭ freŝe kiel [[salato]]. Ĝi estas riĉa je [[kalcio]].<ref>''(mortinta ligilo)'' [http://www2.dpi.qld.gov.au/horticulture/5308.html Komatsuna: Commercial Production. Queensland Government, Department of Primary Industries and Fisheries, 2013-05-18] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090823032916/http://www2.dpi.qld.gov.au/horticulture/5308.html |date=2009-08-23 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kitazawaseed.com/seeds_komatsuna.html Kitazawa Seed Co. Leafy Vegetables – Komatsuna] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160503101419/http://www.kitazawaseed.com/seeds_komatsuna.html |date=2016-05-03 }} * [http://www.seedfest.co.uk/seeds/stirfry/stirfry.html#komstsuma Details on Komatsuna] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151226175545/http://www.seedfest.co.uk/seeds/stirfry/stirfry.html#komstsuma |date=2015-12-26 }} == Vidu ankaŭ == * [[listo de legomoj]] [[Kategorio:Azia kuirarto]] [[Kategorio:Legomoj]] [[Kategorio:Brasikacoj]] 2x2cyuzdl1s6rtn3p79wbugo8lg1kx7 0 557866 9419668 9418673 2026-07-03T17:24:17Z Claudio Pistilli 25073 9419668 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:São João no Pelô 2.jpg|eta|300px|Tipa brazila junia festo, fotita en [[Salvador de Bahio]]]] '''Junia festo''' (portugale: ''Festa junina''), aŭ '''Festo de Sankta Johano''' (''Festa de São João'') pro sia celebrado de la naskiĝo de [[Johano la Baptisto]], estas jara [[Brazilo|brazila]] festo rilata al la eŭropaj [[somermeza festo|somermezaj festoj]] dum la monato [[Junio]], eko de vintro en la [[suda duonglobo]]. Tiaj festoj, alportitaj al la lando de la portugaloj dum la [[Kolonia Brazilo|kolonia periodo]] (1500-1822), estas celebrataj junie ĉiujare tutlande. Pro la trosekeco de la [[Nordorienta Brazilo]], ĉi tiuj popularaj festoj okazas dum la fino de la pluvaj sezonoj, kaj homoj profitas tion por danki Sanktan Johanon kaj Sanktan Petron pro la pluvado. Ili ankaŭ celebras malurbanan vivon kaj montras tradiciajn vestaĵojn, manĝaĵojn kaj dancojn. Tiel kiel somermezaj festoj en Eŭropo, ĉi tiu festo celebras edziĝon. La kvadrilja-danco (''quadrilha'') inkluzivas parojn ĉirkaŭ malvera edziĝ-ceremonio kies edziĝantoj estas la centra parto de la danco. Pro la bona epoko por [[maizo]]-rikoltado, la manĝaĵoj ofte estas faritaj el maizo, kiel ''[[pt:Canjica (grão)|kanĵiko]]'', ''[[Pamonjo|pamonha]]'', ''[[:en:Curau|curau]]'', [[krevmaizo]], [[kajpira farunaĵo|kajpira]] [[farunaĵo]] kaj [[:pt:Bolo de milho|maizkuko]]. Aliaj tradiciaj pladoj estas [[Laktorizo|dolĉa rizo]], [[Kuskuso (manĝaĵo)|maizpano]], ''[[:en:Cocada|cocada]]'', ''[[:pt:Bom-bocado|bom-bocado]]'', ''[[:pt:Quentão|quentão]]'', [[Spicvino|varma vino]], ''[[:en:Pé de moleque|pé-de-moleque]]'', [[Batato|dolĉa terpomo]], arakidkuko, kaj kuko el [[Brazila araŭkario|araŭkaria pinsemo]].<ref name="suapesquisa.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.suapesquisa.com/musicacultura/historia_festa_junina.htm|titolo=História da Festa Junina|alirdato=5a de junio 2013|eldoninto=Suapesquisa.com|lingvo=pt}}</ref> La festo kutime okazas en ''arraial'' [ahajaŭ], granda spaco sub tendo kun budoj ene. Oni ornamas la festejon kun buntaj paperflagetoj supere, balonoj kaj pajlo el [[bambuo]] aŭ [[kokoso]]. Viroj vestiĝas kiel [[Bieno|bienknaboj]] kun grandaj pajlaj ĉapeloj kaj inoj vestas kvadraditajn robojn, [[Lentugo|vizaĝlentugojn]], nigrigitajn "breĉajn" dentojn kaj harligaĵojn, omaĝe al la historiaj devenoj de kamparaj brazilanoj. Tia festo estas popularega en ĉiaj urbaj areoj kaj inter ĉiuj sociaj klasoj. En la Nordoriento, la festo estas tiel populara kiel [[karnavalo]]. Same kiel la originalaj eŭropaj somermezaj festoj, oni ekbruligas festofajron dum la dusemajna celebro. [[Dosiero:FestaJunina.jpg|eta|maldekstra|250px|Kajpira junia festo]] En la [[Sudorienta regiono de Brazilo|sudorientaj subŝtatoj]] [[San-Paŭlio]] kaj [[Minas-Ĝerajso]] kaj sudaj subŝtatoj [[Paranao]], [[Sankta Katarino (Brazilo)|Sankta Katarino]] kaj [[Suda Rio-Grando]], la portugalaj celebroj de Sankto Antonio, Sankta Johano kaj Sankta Petro fandiĝis kun agoj de aliaj eŭropaj tradicioj danke al la enmigrintoj de diversaj partoj. La [[Caipira|kajpira]] dancostilo estas ofte trovebla en la regiono kaj dancata al [[Kontreo|kontrea]] muziko per geedzoj (infanaj kaj adultaj) ŝajnigante edziĝan feston, kiel simbolo de grunda fekundeco, simile al festoj en [[Portugalio]], [[Norvegio]] kaj [[Svedio]]. Hodiaŭe, la festivalo ŝajnas la devenoj de somermezaj paganaj festoj pro sia centrigo de kampara vivo, terkulturo, grandaj festofajroj kaj laŭdo de internlandaj pladoj videblaj en la ''arraial''. == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} <br/> {{bibliotekoj}} {{trad|pt|Festa junina|45444504}} [[Kategorio:Festoj en Brazilo]] [[Kategorio:Junio|Festo]] l60y81ey1z66g1wlzfbjz8ctfbzb66j 9419670 9419668 2026-07-03T17:25:52Z Claudio Pistilli 25073 9419670 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:São João no Pelô 2.jpg|eta|300px|Tipa brazila junia festo, fotita en [[Salvador de Bahio]]]] '''Junia festo''' (portugale: ''Festa junina''), aŭ '''Festo de Sankta Johano''' (''Festa de São João'') pro sia celebrado de la naskiĝo de [[Johano la Baptisto]], estas jara [[Brazilo|brazila]] festo rilata al la eŭropaj [[somermeza festo|somermezaj festoj]] dum la monato [[Junio]], eko de vintro en la [[suda duonglobo]]. Tiaj festoj, alportitaj al la lando de la portugaloj dum la [[Kolonia Brazilo|kolonia periodo]] (1500-1822), estas celebrataj junie ĉiujare tutlande. Pro la trosekeco de la [[Nordorienta Brazilo]], ĉi tiuj popularaj festoj okazas dum la fino de la pluvaj sezonoj, kaj homoj profitas tion por danki Sanktan Johanon kaj Sanktan Petron pro la pluvado. Ili ankaŭ celebras malurbanan vivon kaj montras tradiciajn vestaĵojn, manĝaĵojn kaj dancojn. Tiel kiel somermezaj festoj en Eŭropo, ĉi tiu festo celebras edziĝon. La kvadrilja-danco (''quadrilha'') inkluzivas parojn ĉirkaŭ malvera edziĝ-ceremonio kies edziĝantoj estas la centra parto de la danco. Pro la bona epoko por [[maizo]]-rikoltado, la manĝaĵoj ofte estas faritaj el maizo, kiel ''[[pt:Canjica (grão)|kanĵiko]]'', ''[[Pamonjo|pamonha]]'', ''[[:en:Curau|curau]]'', [[krevmaizo]], [[kajpira farunaĵo|kajpira]] [[farunaĵo]] kaj [[:pt:Bolo de milho|maizkuko]]. Aliaj tradiciaj pladoj estas [[Laktorizo|dolĉa rizo]], [[Kuskuso (manĝaĵo)|maizpano]], ''[[:en:Cocada|cocada]]'', ''[[:pt:Bom-bocado|bom-bocado]]'', ''[[:pt:Quentão|quentão]]'', [[Spicvino|varma vino]], ''[[:en:Pé de moleque|pé-de-moleque]]'', [[Batato|dolĉa terpomo]], [[:en:Paçoca|arakidkuko]], kaj kuko el [[Brazila araŭkario|araŭkaria pinsemo]].<ref name="suapesquisa.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.suapesquisa.com/musicacultura/historia_festa_junina.htm|titolo=História da Festa Junina|alirdato=5a de junio 2013|eldoninto=Suapesquisa.com|lingvo=pt}}</ref> La festo kutime okazas en ''arraial'' [ahajaŭ], granda spaco sub tendo kun budoj ene. Oni ornamas la festejon kun buntaj paperflagetoj supere, balonoj kaj pajlo el [[bambuo]] aŭ [[kokoso]]. Viroj vestiĝas kiel [[Bieno|bienknaboj]] kun grandaj pajlaj ĉapeloj kaj inoj vestas kvadraditajn robojn, [[Lentugo|vizaĝlentugojn]], nigrigitajn "breĉajn" dentojn kaj harligaĵojn, omaĝe al la historiaj devenoj de kamparaj brazilanoj. Tia festo estas popularega en ĉiaj urbaj areoj kaj inter ĉiuj sociaj klasoj. En la Nordoriento, la festo estas tiel populara kiel [[karnavalo]]. Same kiel la originalaj eŭropaj somermezaj festoj, oni ekbruligas festofajron dum la dusemajna celebro. [[Dosiero:FestaJunina.jpg|eta|maldekstra|250px|Kajpira junia festo]] En la [[Sudorienta regiono de Brazilo|sudorientaj subŝtatoj]] [[San-Paŭlio]] kaj [[Minas-Ĝerajso]] kaj sudaj subŝtatoj [[Paranao]], [[Sankta Katarino (Brazilo)|Sankta Katarino]] kaj [[Suda Rio-Grando]], la portugalaj celebroj de Sankto Antonio, Sankta Johano kaj Sankta Petro fandiĝis kun agoj de aliaj eŭropaj tradicioj danke al la enmigrintoj de diversaj partoj. La [[Caipira|kajpira]] dancostilo estas ofte trovebla en la regiono kaj dancata al [[Kontreo|kontrea]] muziko per geedzoj (infanaj kaj adultaj) ŝajnigante edziĝan feston, kiel simbolo de grunda fekundeco, simile al festoj en [[Portugalio]], [[Norvegio]] kaj [[Svedio]]. Hodiaŭe, la festivalo ŝajnas la devenoj de somermezaj paganaj festoj pro sia centrigo de kampara vivo, terkulturo, grandaj festofajroj kaj laŭdo de internlandaj pladoj videblaj en la ''arraial''. == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} <br/> {{bibliotekoj}} {{trad|pt|Festa junina|45444504}} [[Kategorio:Festoj en Brazilo]] [[Kategorio:Junio|Festo]] s8rlku461vwwjwgo9fsc14ngatkazgt 1 558827 9419572 9418708 2026-07-03T13:05:07Z Claudio Pistilli 25073 /* */ Respondo 9419572 wikitext text/x-wiki {{re|NMaia|Castelobranco|Roberto|Sudastelaro|Claudio Pistilli}} Vi kvin estas la unuaj brazilaj vikipedianoj, kiuj venas al mia memoro, tial mi adresas min simple al vi: En la teksto estas duonfrazo : "la manĝaĵoj ofte estas faritaj el maizo, kiel ''[[canjica]]'', ''[[pamonha]]'', ''[[curau]]'' ... kaj [[maizkuko]]. Aliaj tradiciaj pladoj estas [[dolĉa rizo]], [[maizpano]], ''[[cocada]]'', ''[[bom-bocado]]'', ''[[quentão]]'', [[varma vino]], ''[[pé-de-moleque]]'', [[dolĉa terpomo]], arakidkuko, kaj kuko el [[Brazila araŭkario|araŭkaria pinsemo]]". Tre multaj ruĝaj ligiloj, kaj mi eĉ ne scias kiel la vorto "arakidkuko" evitis ruĝan ligilon - eble ĉar pri ĝi, kontraste al pri ĉiuj aliaj, ne estas portugala vikipedia teksto? Mi ĵus rigardetis: la ruĝaj ligiloj ĉiuj estas de majo 2016, antaŭ pli dek jaroj, do jam sufiĉas pasive atendi ke iam ajn spontanee venos esperantlingva artikolo, sed bonas aktive varbi pri paĝokreado. Mi certas ke por novaj tekstoj plej bonas uzi fundamenton de la portugala vikipedio, tial mi volas aktive varbi vin fine komenci tute celite bluigi tiujn 12 ruĝajn ligilojn, eventuale eĉ 13-an kaj 14-an pri [[arakidkuko]], kaj [[kuko el araŭkaria pinsemo|kuko el]] [[araŭkaria pinsemo]]. Mi tute ne kompetentas - decidu vi. Vi senprobleme povas elekti por vi unuan el la tekstokreoj, verki tre malmulte kaj savi tiun malmaturan ek-skizon kun la ŝablono {{ŝ|redaktas|via nomo|dato de ... ĝis ...}}. Tiam ĉiuj aliaj scias ke io estas preparata pri tiu temo kaj evitas mem miksiĝi en la preparadon. Mi komprenas ke ankaŭ estas multaj aliaj temoj, pri Brazilo kaj ankaŭ pri aliaj mondregionoj kaj temoj, mi povus ankaŭ varbi pri la 11 ankoraŭ aktuale mankaj biografietoj de aktualaj sportistoj en la ŝablono {{ŝ|Brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}}, aŭ pri la [[ŝablono:Argentina nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026|argentina]] aŭ [[ŝablono:Franca nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026|franca teamoj]] - se vi volas vi povas ankaŭ engaĝiĝi tie. Sed baze mi akcentus tiun ĉi tekston [[Junia festo]] de junio 2016, ĉar ĝi estas tute ne pri aktualaĵo kaj multe malpli en la publika fokuso... sed ne nur temas pri tiu paĝo, ankaŭ pri la paĝo kaj kategorio pri [[brazila kuirarto]], kaj sendube estas pliaj tekstoj, kiuj povus profiti de esperantaj tekstoj pri tiuj brazilecaj manĝaĵoj. Ĉu? Salut' [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 2 jul. 2026 (UTC) :Saluton, Thomas. Mi nuntempe tradukas portugalan libron en Esperanton, tuj kiam eblos mi bluigos la bongustegajn dolcaĵojn servitajn dum la juniaj festoj en Brazilo. Ellkore[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:05, 3 jul. 2026 (UTC) 8hmo6wly7fh519zkj5rgifc3gjvzh1x 1 560149 9420048 5947868 2026-07-04T07:45:46Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Diskuto:Franc-germanaj rilatoj]] al [[Diskuto:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] 5947868 wikitext text/x-wiki La temo indas je artikolo, kaj ĝi meritus multe pli ol la unufrazan liston de paraj ŝtatestroj... Almenaŭ menciindus la ''Office franco-allemand pour la jeunesse'', en kies kadro ekde 1963 ankaŭ okazis multaj komunaj aranĝaĵoj de JEFO kaj GEJ [kies anoj ankaŭ komune kunfestis ekzemple la 25-jariĝon de la institucio en 1988 en la kastela parko de Ludwigsburg - estus interese scii ĉu la esperantistoj ankaŭ memoris kontribui al la 50-jara jubileo en 2013...], menciindus la multegaj german-francaj urbopartnerecoj, al kiuj en multaj kazoj ankaŭ kontribuas la lokaj esperantistoj, kaj menciindus dulingvaj amaskomunikiloj, ne nur la televida kanalo [[ARTE]], sed ankaŭ multaj presitaj periodaĵoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:17, 1 jun. 2016 (UTC) fzlw4yhgvcxh0ivhce742zafl4tlj5q 0 562798 9419938 9339229 2026-07-04T05:40:44Z Crosstor 3176 /* Studentoj de la seminario/altlernejo (elekto) */ 9419938 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo={{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto= |lando=Hungario |situo= |establita= |speco= |gvidanto= |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=HU |situo sur mapo2= |zomo=13 |retejo= |tipo1=reliefo }} La '''Teologia Altlernejo de Esztergom''' estas malnova eklezia edukejo en [[Esztergom]]. [[Dosiero:Esztergom-szeminárium.JPG|eta|maldekstre|Malnova foto pri la seminario en Esztergom]] == Historio == [[Koncilio de Trento]] inter 1545-1563 decidis pri fondoj de seminarioj. Laŭ tio en [[Hungara reĝlando]] [[episkopo]] [[Miklós Oláh]] fondis seminarion en [[1567]] en [[Trnava|Nagyszombat]] sub nomo "Marianum". Inter [[1574]]-[[1590]] la seminario ĉesis pro financa malhelpo de [[Habsburgoj]]. Baldaŭ en la sama urbo episkopo [[Péter Pázmány]] fondis plian seminarion "Stephanium" en pli granda domego. En la frua [[19-a jarcento]] la [[diocezo]] revenis el Nagyszombat al Esztergom, kie oni konstruis konvenan [[konstruaĵo]]n por la seminario. La instruado komenciĝis en [[1850]], sed provizore en [[monaĥejo]]. En la nova konstruaĵo komenciĝis la lernado en [[1865]]. [[Dosiero:Ószeminárium - Esztergom, 2015.04.22.JPG|eta|La seminario en 2015]] En [[1953]] la ŝtato forprenis la konstruaĵon por milita edukejo. La seminario revenis al la monaĥejo, kie ĝi estis pli frue. Post la [[socialismo]] [[primaso]] [[László Paskai]] en [[1992]] aĉetis por la seminario konvenan konstruaĵon. En [[1993]] laŭ leĝo la seminario estis levita al [[altlernejo]]. En [[2002]] laŭjure la altlernejo disiĝis al altlernejo kaj seminario. Ekde [[2006]] la altlernejo funkcias en la renovigita konstruaĵo de la seminario. [[Dosiero:Esztergom-seminary-inside.JPG|eta|Korta parto de la seminario]] == Instruistoj de la seminario/altlernejo (elekto) == * [[Ferenc Ibrányi]] * [[Aladár Zubriczky]] == Studentoj de la seminario/altlernejo (elekto) == * [[László Balássy]] * [[Ferenc Fallenbüchl]] * [[Kálmán Haiczl]] * [[Szabolcs Sajgó]] * [[László Toldy]] == Fontoj == * [http://www.eszhf.hu/ oficiala paĝo kun fotoj] * [http://www.eszhf.hu/alapito-okirat]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{hu}} * [http://www.esztergomiszeminarium.hu/?p=hol/a_szeminarium_tortenete hungare kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161022115756/http://esztergomiszeminarium.hu/?p=hol%2Fa_szeminarium_tortenete |date=2016-10-22 }} * [http://lexikon.katolikus.hu/E/Esztergomi%20%C3%89rseki%20Papnevel%C5%91%20Int%C3%A9zet%20%C3%A9s%20Hittudom%C3%A1nyi%20F%C5%91iskola.html] {{hu}} [[Kategorio:Esztergom]] [[Kategorio:Altlernejoj en Hungario]] dtilsynyx00rr836ddkqgzy9e1rtwrx 0 564850 9419630 9272418 2026-07-03T14:45:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419630 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Amsterdam - Young musicians - 1250.jpg|eta|300px|Junaj muzikistoj loĝantaj en kunhavata komunumo en [[Amsterdamo]].]] '''Komunumo ''' estas internacia termino uzata por [[intenca komunumo]] de personoj kiuj loĝas kune, kunhavante komunajn interesojn, ofte havante komunajn valorojn kaj kredojn, same kiel kunhavatajn [[Posedo|posedaĵojn]], [[resurso]]jn, kaj en kelkaj komunumoj, [[Dungeco|laboron]] kaj [[rento]]n kaj [[aktivo]]jn. Aldone al la komunuma [[ekonomio]], interkonsenta decidfarado, ne-hierarkiaj strukturoj kaj [[ekologia]] vivmaniero iĝis gravaj kernaj principoj por multaj komunumoj. La ĵurnalisto Andrew Jacobs de ''[[The New York Times]]'' verkis ke, male al la popularaj miskonceptoj, "plej komunumoj de la 90-aj jaroj ne estas liberamaj rifuĝejoj por florinfanoj, sed bone ordigitaj, finance funkciantaj kooperativoj kie pragmatiko, ne [[psikedelo]], regas la ĉiutagaĵojn."<ref name='NYTimes 1998-11-29'>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nytimes.com/1998/11/29/nyregion/yes-it-s-a-commune-yes-it-s-on-staten-island.html?scp=3&sq=twin%20oaks%20intentional%20community&st=cse|titolo=Yes, It's a Commune. Yes, It's on Staten Island.|alirdato=2009-07-21|familia nomo=Jacobs|persona nomo=Andrew|dato=1998-11-29|eldoninto=The New York Times Company|verkaĵo=[[The New York Times]]|paĝoj=1}}</ref> Estas multaj nuntempaj intencaj komunumoj tra la tuta mondo.<ref name="directory.ic.org">{{Citaĵo el la reto|url=http://directory.ic.org/|titolo=Welcome to the Intentional Communities Directory|alirdato=28a de Septembro 2010|eldoninto=directory.ic.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110908071732/http://directory.ic.org/|arkivdato=2011-09-08}}</ref> == Kategorioj de komunumoj == Benjamin Zablocki kategoriigis komunumojn tiele:<ref> {{Citaĵo el libro|titolo=The Joyful Community: An Account of the Bruderhof: A Communal Movement Now in Its Third Generation|familia nomo=Zablocki|persona nomo=Benjamin|jaro=1971|loko=Ĉikago|eldoninto=University of Chicago Press|ISBN=0-226-97749-8|referenco=Zablocki}}</ref> * Alternativ-familiaj komunumoj * [[Kooperativo|Kooperativaj]] komunumoj * [[Kontraŭkulturo|Kontraŭkulturaj]] komunumoj * [[Egaleco|Egalecaj]] komunumoj * [[Politiko|Politikaj]] komunumoj * [[Psikologio|Psikologiaj]] komunumoj (bazitaj sur [[mistiko|mistikaj]] aŭ [[Geŝtalt-psikologio|geŝtaltaj]] principoj) * Rehabilitigaj komunumoj * [[Monaĥejo|Religiaj komunumoj]] * [[Spirito|Spiritaj]] komunumoj * [[Eksperimento|Eksperimentaj]] komunumoj Kompreneble, multaj komunumoj enhavas pli ol unu el tiuj kategorioj. == Vidu ankaŭ == * [[Intenca komunumo]] * [[Utopia socialismo]] * [[Emile Chapelier]] * [[Filareto Kavernido]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Curl, John (2007). Memories of Drop City, The First Hippie Commune of the 1960s and the Summer of Love, a memoir. iUniverse. ISBN 0-595-42343-4. [http://www.red-coral.net/DropCityIndex.html Red-coral.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090413150607/http://red-coral.net/DropCityIndex.html |date=2009-04-13 }} * Curl, John (2009) ''For All The People: Uncovering the Hidden History of Cooperation, Cooperative Movements, and Communalism in America'', PM Press. ISBN 978-1-60486-072-6. * Fitzgerald, George R. (1971). Communes Their Goals, Hopes, Problems. New York: Paulist Press. * Hall, John R. (1978). The Ways Out: Utopian Communal Groups in an Age of Babylon. London: Routledge & Kegan Paul. * Horrox, James. (2009). ''A Living Revolution: Anarchism in the Kibbutz Movement''. Oakland: AK Press. * Margaret Hollenbach. (2004)''Lost and Found: My Life in a Group Marriage Commune''. University of New Mexico Press, ISBN 0-8263-3463-6. * {{Citaĵo el libro|titolo=The new communes: coming together in America|familia nomo=Roberts|persona nomo=Ron E.|jaro=1971|eldoninto=Prentice-Hall|referenco=Roberts}} * Rosabeth Moss Kanter. (1972) ''Commitment and community: communes and utopias in sociological perspective.'' Cambridge, Mass., Harvard University Press. ISBN 0-674-14575-5 * Kanter, Rosabeth Moss. (1973) ''Communes: creating and managing the collective life.'' New York, Harper & Row. ISBN 0-06-043476-7 * Lattin, Don. (2003, March 2) Twilight of Hippiedom. [http://www.sfgate.com/ The San Francisco Chronicle]. Retrieved March 16, 2008 * Lauber, John. (1963, June). Hawthorne’s Shaker Tales [Electronic version]. Nineteenth-Century Fiction, Vol. 18, 82–86. * {{Cite book | ref = Metcalf | last1 = Metcalf | first1 = Bill | last2 = Metcalf | first2 = William James | title = Shared visions, shared lives: communal living around the globe | year = 1996 | publisher = Findhorn Press | location = Scotland | isbn = 1-899171-01-0 }} * Meunier, Rachel. (1994, December 17). Communal Living in the Late 60s and Early 70s. Retrieved March 16, 2008, from [http://www.thefarm.org/lifestyle/cmnl.html thefarm.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19981205162804/http://www.thefarm.org/lifestyle/cmnl.html |date=1998-12-05 }} * Miller, Timothy. (1997) "Assault on Eden: A Memoir of Communal Life in the Early '70s", ''Utopian Studies'', Vol. 8, 1997. * Roberts, Ron E. (1971). The New Communes Coming Together in America. New Jersey: Prentice Hall inc. * Van Deusen, David. (2008) [http://news.infoshop.org/article.php?story=2008green-mountain-communes ''Green Mountain Communes: The Making of a Peoples’ Vermont''], Catamount Tavern News Service. * Veysey, Laurence R. (1978)''The Communal Experience: Anarchist and Mystical Communities in Twentieth Century America'' * {{Citaĵo el libro|titolo=Das KommuneBuch|familia nomo=Voß|persona nomo=Elisabeth|jaro=1996|ĉapitro=Was ist eine Kommune?|loko=Göttingen|eldoninto=Verlag Die Werkstatt|ISBN=3-89533-162-7|referenco=Voß|lingvo=de}} * Wild, Paul H. (1966 Marto). Teaching Utopia [Electronic version]. The English Journal, Vol. 55, No. 3, 335-337+339. * Zablocki, Benjamin. (1980, 1971) ''The Joyful Community: An Account of the Bruderhof: A Communal Movement Now in Its Third Generation'' (University of Chicago Press, 1971, reissued 1980), ISBN 0-226-97749-8. (The 1980 edition of the Whole Earth Catalog called this book "the best and most useful book on communes that's been written".) * Zablocki, Benjamin. (1980) ''Alienation and Charisma: A Study of Contemporary American Communes'' (The Free Press, 1980), ISBN 0-02-935780-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://academic.luther.edu/~goodinjo/CSAbibliography.htm Communal Studies Bibliography]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150906071523/http://academic.luther.edu/~goodinjo/CSAbibliography.htm |date=2015-09-06 }} * [http://thefec.org Federation of Egalitarian Communities] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190919144251/http://www.thefec.org/ |date=2019-09-19 }} * [http://www.ic.org Intentional Communities Website] * [http://www.eurotopia.de eurotopia European Directory of Communities and Ecovillages] * [http://www.lescommunes.com List of Communes of France] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190710203844/https://www.lescommunes.com/ |date=2019-07-10 }} * [http://wiki.ic.org Intentional Communities Wiki]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120407101106/http://wiki.ic.org/wiki/Main_Page |date=2012-04-07 }} * [http://project.comex.ru/kampa/ kamparealis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100111180921/http://project.comex.ru/kampa/ |date=2010-01-11 }} Online cooperative commune (Russian) * [http://directory.ic.org/records/communes.php List of Communes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110908071732/http://directory.ic.org/ |date=2011-09-08 }} in the [http://directory.ic.org Communities Directory] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110908071732/http://directory.ic.org/ |date=2011-09-08 }} * [http://www.thefarm.org/lifestyle/root1.html "Roots of Communal Revival"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303182423/http://www.thefarm.org/lifestyle/root1.html |date=2016-03-03 }} by Timothy Miller. A paper on communes in North America from World War I to the 1960s. * [http://www.communitiesconference.org Twin Oaks Communities Conference] Conference focused on education about living in intentional communities. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj]] tincdkz4d1led218wzu9879475plcl6 0 566659 9420062 9408493 2026-07-04T08:35:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420062 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''[[Karolo|Károly]] Alexy''' [kAroj aleksi], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) '''Alexy Károly Ede''' estis [[Hungario|hungara]] [[skulptisto]], artinstruisto. [[Dosiero:Alexy sculpture.jpg|eta|<center>Lajos Batthyány fare de Károly Alexy]] [[Dosiero:BudapestDSCN3760.JPG|eta|<center>Ornamskulptaĵo fare de Károly Alexy]] Károly Alexy [http://www.mke.hu/lyka/09/055-059-alexy.htm] naskiĝis la {{daton|8|februaro|1816}} en [[Hungara reĝlando]] en [[Poprad|Poprád]] (nuntempa [[Poprad]] en [[Slovakio]]) (laŭ kelkaj fontoj la naskiĝjaro estas [[1823]]), li mortis la {{daton|20|majo|1880}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Károly Alexy komencis lerni [[arto]]jn en [[Kežmarok|Késmárk]], ekde [[1936]] li lernis en arta [[akademio]] en [[Vieno]], fine dum studvojaĝo en [[1843]] li iomete lernis en akademio de [[Dresdeno]]. Lia debuta [[ekspozicio]] okazis en [[1840]], ekde la sekva jaro li komencis krei malgrandajn bronzajn skulptaĵojn en Vieno. Ekde [[1844]] li sukcese kreis [[serio]]n de malgrandaj skulptaĵoj pri militestroj. Li partoprenis en la [[Hungara revolucio de 1848]], post la falo li estis kondamnita. Post la liberiĝo en [[1852]] li migris al [[Londono]], kie li rekreis la [[busto]]jn de [[Lajos Batthyány]] kaj [[Lajos Kossuth]], sed li kreis skulptaĵojn ankaŭ por la brita ĉefurbo. En [[1861]] la politika subpremo iom mildiĝis en Hungarlando, tial li hejmenvenis kaj li estis skulptisto en [[Pest (urbo)]], sed li instruis ankaŭ skulptoarton. En [[1879]] li pensiuliĝis pro medicina opinio. == Elektitaj skulptaĵoj == * ornamskulptaĵoj de [[Palaco Vigadó]] * [[busto]] pri [[Sándor Petőfi]] * busto pri [[István Széchenyi]] * busto pri [[Lajos Batthyány]] (1855) == Memorigiloj == * memortabulo en Budapeŝto == Fontoj == * [http://www.hung-art.hu/frames.html?/magyar/a/alexy/ hungarlingva biografio] * [http://mult-kor.hu/cikk.php?id=12402 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160827013637/http://mult-kor.hu/cikk.php?id=12402 |date=2016-08-27 }} * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00003/00178.htm hungarlingva biografio kun bildo] * [http://nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/fiumei-uti-temeto/alexy-karoly-ede-alexi-karoly/8279 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160829014127/http://nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/fiumei-uti-temeto/alexy-karoly-ede-alexi-karoly/8279 |date=2016-08-29 }} * [http://artportal.hu/lexikon/klasszikusok/alexy-karoly-ede hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160809004104/http://artportal.hu/lexikon/klasszikusok/alexy-karoly-ede |date=2016-08-09 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alexy Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] ttut4rhcrs7b9kztt5nz5ram23555kg 0 567370 9420102 9408995 2026-07-04T09:56:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420102 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''[[Karolo|Károly]] ESCHER''' [kAroj eŝer], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Escher Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[fotisto]], [[raportisto]], [[kameraisto]]. Károly Escher [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/escher-karoly-70] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916205917/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/escher-karoly-70 |date=2016-09-16 }} naskiĝis la {{daton|22|oktobro|1890}} en [[Szekszárd]], li mortis la {{daton|16|februaro|1966}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Károly Escher laboris post lernado ekde [[1909]] en diversaj [[fabriko]]j en Budapeŝto kiel teknika desegnisto. En [[1916]] li aliĝis al filmista stabo kiel kameraisto. Dum velkado de la [[muta filmo]] en [[1928]] li iĝis fotisto kaj raportisto de signifaj hungaraj [[gazeto]]j. En [[1951]] li reiris al sia unua profesio kaj li desegnis en ŝtata kontoro 2 jarojn, poste li pensiuliĝis. Li ricevis [[premio]]n en [[Venecio]] en [[1938]], poste en [[1964]] premion de la internacia fotista asocio, fine en la sekva jaro signifan hungaran premion. == Elektitaj kontribuoj == * ''Bajor Gizi'' ([[Gizi Bajor]]), (1958) * ''Riportfényképezés'' (Raportofotado), (1959) * ''Escher olvasókönyv'' (2012) == Elektitaj filmoj == * ''Mackó úr kalandjai'' (1920) * ''Masamód'' (1920) * ''A Szerelem mindent legyöz'' (1920) == Elektitaj ekspozicioj == * [[Milano]] (1934) - komune * Budapeŝto (1965, 1978, 2010) - individue == Fontoj == * [http://nol.hu/kultura/20100510-escher_karoly_kepes_emlekezete-655601] {{hu}} * [http://mult-kor.hu/20101020_az_ismeretlen_ismeros_escher_karoly] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160914225200/http://mult-kor.hu/20101020_az_ismeretlen_ismeros_escher_karoly |date=2016-09-14 }} {{hu}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Escher Károly}} [[Kategorio:Hungaraj fotistoj]] [[Kategorio:Hungaraj raportistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kameraistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj teknikaj desegnistoj]] il0pjsxinldswuhseeriz81uxbr3t11 0 567439 9419974 9271906 2026-07-04T06:41:44Z Sj1mor 12103 9419974 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = malgranda urtiko |koloro = lightgreen |dosiero = Urtica urens 002.JPG |dosiero largxo = 240px |priskribo dosiero = malgranda urtiko (''Urtica urens'') |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[dukotoledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''dicotyledones'' |ordo = [[Rozaloj]] '' Roszales '' |familio =[[Urtikacoj]] '' Urticaceae'' |subfamilio= Lamioideae |genro = ''[[Urtiko]]’’ '' Urtica '' |specio = U. urenss |Taxon2_Rang = |dunomo = '' Urtica urens'' |dunomo auxtoritato = [[Carl von Linné|L.]] |komunejo = }} '''Malgranda urtiko''' (''Urtica urens'') estas [[specio (biologio)|plantspecio]] el la genro [[Urtiko]] (''Urtica''). Ĝi estas disvastigata en [[Eŭrazio]] kaj estas en kelkaj regionono de la mondo [[neofito]]. == Priskribo == [[Dosiero:Urtica urens Sturm40.jpg|eta|maldekstre|ilustraĵo de Urtica urens]] [[Dosiero:Urtica urens 0.0 R.jpg|eta|folioj]] [[Dosiero:Brandnetel_kleine_closeup.jpg|eta|floroj]] [[Dosiero:Urtica urens seeds, kleine brandnetel zaden.jpg|eta|semoj]] La malgranda urtiko kreskas kiel [[unujara planto|unujara]] [[herba planto]] kaj atingas kreskalton de 10 ĝis 60&nbsp;cm. La simpla, malhelverda foliplato estas plej ofte malpli ol 5&nbsp;cm longa kaj ovforma –elipta kun kojnoforma ĝis malpinta folibazo. La folirando estas entranĉite segilforma. La fina dento ne estas pli granda ol la flankaj dentoj.<ref name="Rothmaler2005" /><ref name="Bildatlas">{{citaĵo el libro|aŭtoro=Henning Haeupler, Thomas Muer|titolo=Bildatlas der Farn- und Blütenpflanzen Deutschlands.|eldoninto= Herausgegeben vom Bundesamt für Naturschutz |serio= Die Farn- und Blütenpflanzen Deutschlands. Band 2).|eldono= 2. korrigierte und erweiterte Auflage. |eldonejo=Eugen Ulmer |loko=Stuttgart (Hohenheim)|jaro= 2007 |ISBN= 978-3-8001-4990-2.}}</ref> La malgranda urtiko estas monoika. La [[floraro]]j estas plej ofte pli malgrandaj ol la folitigo.<ref name="Rothmaler2005" /><ref name="Bildatlas" /> La [[floro]]j estas unuseksaj. La planto formas unusemajn [[nukso]]fruktojn. La [[kromosomnombro]] estas 2n = 24.<ref name="Oberdorfer2001" /> == Ekologio == La malgrand urtiko estas [[somerunujara planto]]. Ĝi brulas pli forte ol la [[Granda urtiko]] (''Urtica dioica''). En Mezeŭropo ĝi estas [[Malnovplanto]], kiu hodiaŭ estas neofito en la moderaj kaj varmmoderaj regionoj tutmondaj. Ĝi estas tipa [[hemerofilo]]). La planto estas polenigata per vento.<ref name="Düll">{{citaĵo el libro|aŭtoro= Ruprecht Düll, Herfried Kutzelnigg|titolo=Taschenlexikon der Pflanzen Deutschlands. Ein botanisch-ökologischer Exkursionsbegleiter zu den wichtigsten Arten.|eldono=6., völlig neu bearbeitete Auflage.|eldoninto=Quelle & Meyer|loko=Wiebelsheim|jaro=2005|isbn=3-494-01397-7}}</ref> == Kreskejoj == La malgrand urtiko kreskas diese en fiherbejoj de rubejoj kaj en ĝardenoj, en legombedoj kaj en vilaĝoj. Ĝi preferas nutraĵriĉaj, ekstreme nitrogenriĉaj grundoj.<ref name="Oberdorfer2001" /> [[Dosiero:Urtica urens Paris jd Plantes.jpg|eta|brulharoj de la malgranda urtiko]] == Uzado == === Farmakologio === La kuracefikoj samas kiel ĉe la granda urtiko (''Urtica dioica''). La samaj plantpartoj estas uzataj: folioj, radikoj kaj en la popola medicino ankaŭ la fruktoj (semoj), do la tuta planto.<ref name="SF">{{citaĵo el libro|aŭtoro=Heinz Ellenberg|titolo=Vegetation Mitteleuropas mit den Alpen in ökologischer, dynamischer und historischer Sicht|serio=UTB für Wissenschaft. Große Reihe. Band 8104|eldono=5., stark veränderte und verbesserte Auflage|eldoninto=Eugen Ulmer|loko=Stuttgart (Hohenheim) |jaro=1996|isbn=3-8252-8104-3}}</ref><ref name="Frohne" /> Ĝi estas uzata ĉe [[urtikario]] de la haŭto, [[podagro]], [[reno]] malsanoj, malsanoj de la [[muskolskeleta sistemo]] kaj ĉe [[alergio]]j. En la [[antropozofio]] ĝi estas uzata ĉe [[bruligado (medicino)|bruligado]], [[insektopiko]]j kaj [[sunbrulumo]] plej ofte en kombinaĵo kun [[Arniko]].<ref name="WKFischer" /> === Nutrado === La malgranda urtiko estas multflanke uzebla en la kuirejo. La junaj ŝosoj uzeblas kiel kaj en legomsuko, en herba butero, en salatoj kaj multaj aliaj.<ref name = "Fleischhauer" /> === Kromaj uzado === La malgranda urtiko same kiel la [[granda urtiko]] estas uzata por gajni [[klorofilo]]n..<ref name="Wildpflanzen Mitteleuropas" /> == Referencoj == {{Referencoj | referencoj = <ref name="Rothmaler2005">Werner Rothmaler (Begr.), Eckehart J. Jäger (Hrsg.): ''Exkursionsflora von Deutschland. Band 2. Gefäßpflanzen: Grundband''. 19., bearb. Aufl., Spektrum Akademischer Verlag, München 2005, ISBN 3-8274-1600-0, S. 156.</ref> <ref name="Wildpflanzen Mitteleuropas">Siegfried Schlosser, Lutz Reichhoff, Peter Hanelt: ''Wildpflanzen Mitteleuropas. Nutzung und Schutz.'' Deutscher Landwirtschaftsverlag, Berlin 1991, ISBN 3-331-00301-8, S. 466.</ref> <ref name = "Fleischhauer">Steffen G. Fleischhauer: ''Enzyklopädie der essbaren Wildpflanzen. 1500 Pflanzen Mitteleuropas.'' AT Verlag, Aarau 2003, ISBN 3-85502-889-3, S. 253f.</ref> <ref name="WKFischer">Wolfgang K. Fischer: ''Welche Heilpflanze ist das?'' Kosmos, Stuttgart, 2005, ISBN 3-440-10078-2, S. 188.</ref> <ref name="Oberdorfer2001">Erich Oberdorfer: ''Pflanzensoziologische Exkursionsflora für Deutschland und angrenzende Gebiete''. 8. Auflage. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2001, ISBN 3-8001-3131-5. Seite 322.</ref> <ref name="Frohne">Dietrich Frohne: ''Heilpflanzenlexikon.'' 7. völlig neu bearb. Auflage. Wissenschaftliche Verlagsanstalt, Stuttgart 2002, ISBN 3-8047-1897-3.</ref> }} == Vidu ankaŭ == * [[listo de legomoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://linnaeus.nrm.se/flora/di/urtica/urtic/urtiurev.jpg Verbreitung auf der Nordhalbkugel] aus: Eric Hultén, Magnus Fries: ''Atlas of North European vascular plants.'' 1986, ISBN 3-87429-263-0 bei [http://linnaeus.nrm.se/flora/di/urtica/urtic/urtiure.html ''Den virtuella floran.''] * [http://www.giftpflanzen.com/urtica_urens.html Inhaltsstoffe der Kleinen Brennnessel.] * [http://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Urtica-urens.htm Datenblatt bei ''Botanik im Bild - Flora von Österreich'', 2007.] [[Kategorio:Urtikacoj]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] [[Kategorio:Folilegomoj]] [[Kategorio:Plantoj de Eŭropo]] 4xkyhtzsbusa6o7scj80si8dfta0ga6 14 567799 9420028 6840784 2026-07-04T07:41:54Z RG72 11847 9420028 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ambasadoroj en Francio]] [[Kategorio:Germanaj ambasadoroj|Francio]] [[Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio|Ambasadoroj]] qb2y6i065x6qijlijnor6r7ev66ivl1 0 568152 9419993 8860796 2026-07-04T07:00:37Z Sj1mor 12103 9419993 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato |mapo=Samanid dynasty (819–999).GIF |mapo noto=La Samanida Imperio je sia plej granda etendo dum la regado de Isma'il ibn Ahmad }} La '''Samanida Imperio''' ({{lang-fa|سامانیان}}, ''Sāmāniyān''), konata ankaŭ kiel '''Samanida dinastio''', '''Samanida Emirlando''', aŭ simple '''Samanidoj''', estis [[Sunaisma Islamo|Sunaisma]]<ref>Frye 1975, p. 151.</ref> [[Iranaj popoloj|Irana]] Imperio,<ref>Frye 1975, p. 164.</ref> kiu hegemoniis el 819 al 999. Tiu imperio estis ĉefe centrata en Granda [[Ĥorasano]] kaj [[Transoksiano]] dum sia ekzisto, sed je sia plej granda etendo, la imperio enhavis la tuton de nuntempa [[Afganio]], kaj grandajn partojn de [[Irano]], [[Turkmenio]], [[Uzbekio]], [[Taĝikio]], [[Kirgizio]], [[Kazaĥio]] kaj [[Pakistano]]. La Samanida ŝtato estis fondita de kvar fratoj ibn Asad; nome Nuh, Ahmad, Jahja kaj Iljas — ĉiuj el kiuj regis sian propran teritorion sub suvereneco de [[Abasidoj]]. En 892, [[Isma'il ibn Ahmad]] (892–907) unuigis la Samanidan ŝtaton sub nur unu reganto, kaj tio efektive metis finon al la [[feŭda]] sistemo uzita de Samanidoj. Ankaŭ dum lia regado la Samanidoj iĝis sendependaj el la Abasida aŭtoritato. La Samanida Imperio estis parto de la Irana Intertempo, kiam okazis la kreado de [[Persio|persiigitaj]] kulturo kaj identeco kiu alportis Iranan parolmanierojn kaj tradiciojn en la kerno de la [[Islama mondo]]. Tio kondukus al la formado de Turk-Persa tradicia kulturo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Turko-Persia in Historical Perspective|familia nomo=Canfield L.,|persona nomo=Robert|jaro=2002|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=9780521522915}}</ref> La Samanidoj helpis artojn, ebligante progreson de scienco kaj literaturo, kaj tiele allogante fakulojn kiaj [[Rudaki]], [[Abol-Gasem Ferdousio|Ferdousio]], kaj [[Aviceno]]. Kvankam sub Samanida kontrolo, [[Buĥaro]] estis rivalo de [[Bagdado]] en ties gloro.<ref name="Elton L. Daniel pg. 74">''The History of Iran'' de Elton L. Daniel, p. 74</ref> Fakuloj rimarkas ke Samanidoj revivigis la [[persa]]n pli ol la Bujidoj kaj la [[Safaridoj]], kvankam ili plue patronigis la [[araba]]n je pli malgranda grado.<ref name="Elton L. Daniel pg. 74"/><ref>Frye 1975, pp. 145-146.</ref> Per fama edikto, Samanidaj aŭtoritatoj deklaris ke "ĉi tie, en tiu ĉi regiono, la lingvo estas la [[persa lingvo|persa]], kaj la reĝoj de tiu regno estas persaj reĝoj."<ref name="Elton L. Daniel pg. 74"/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Daniel, Elton. (2001) The History of Iran (The Greenwood Histories of the Modern Nations) Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-30731-8, ISBN 978-0-313-30731-7 * Frye, R.N. (1975). "The Sāmānids". In Frye, R.N. The Cambridge History of Iran. 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;136–161. ISBN 0-521-20093-8. [https://books.google.es/books?id=hvx9jq_2L3EC&lpg=PP1&pg=PA136&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false] Alirita la 15an de Septembro 2016. * Bosworth, C. Edmund (1984). "AḤMAD B. SAHL B. HĀŠEM". Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 6. London et al.: C. Edmund Bosworth. pp.&nbsp;643–644. [http://www.iranicaonline.org/articles/ahmad-b-14] Alirita la 15an de Septembro 2016. * Houtsma, M. Th (1993). First Encyclopaedia of Islam: 1913–1936. Brill. pp.&nbsp;579–1203. ISBN 9789004097964. [https://books.google.dk/books?id=fWNpIGNFz0IC&dq=false] Alirita la 15an de Septembro 2016. * Bosworth, C. Edmund (2011). The Ornament of Histories: A History of the Eastern Islamic Lands AD 650–1041: The Persian Text of Abu Sa'id 'Abd Al-Hayy Gardizi. I.B.Tauris. pp.&nbsp;1–169. ISBN 9781848853539. [https://books.google.dk/books?id=VG36ym3H3CQC&dq=false] Alirita la 15an de Septembro 2016. * Shapur Shahbazi, A. (2005). "SASANIAN DYNASTY". Encyclopaedia Iranica, Reta Eldono. [https://books.google.es/books?id=hvx9jq_2L3EC&lpg=PP1&pg=PA136&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false] Alirita la 15an de Septembro 2016. * Bosworth, C. Edmund (1984). "ĀL-E MOḤTĀJ". Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 7. London et al.: C. Edmund Bosworth. pp.&nbsp;764–766. [http://www.iranicaonline.org/articles/al-e-mohtaj-a-local-dynasty] Alirita la 15an de Septembro 2016. * B. A. Litvinsky, Ahmad Hasan Dani (1998). History of Civilizations of Central Asia: Age of Achievement, A.D. 750 to the end of the 15th-century. UNESCO. ISBN 9789231032110. [https://books.google.dk/books?id=18eABeokpjEC&dq=] Alirita la 15an de Septembro 2016. {{Projektoj}} [[Kategorio:Samanida Imperio| ]] [[Kategorio:Historio de Irano]] [[Kategorio:Historio de Afganio]] [[Kategorio:Historio de Pakistano]] [[Kategorio:Historio de Turkmenio]] [[Kategorio:Historio de Taĝikio]] [[Kategorio:Historio de Kazaĥio]] [[Kategorio:Historio de Kirgizio]] [[Kategorio:Historio de Uzbekio]] [[Kategorio:Antikvaj imperioj en Azio]] [[Kategorio:Emirlandoj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 9-a jarcento]] [[Kategorio:819]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 990-999]] [[Kategorio:999]] 0g5m7axumec3ce9fx0cynmpgivlxbna 0 568708 9420056 7804955 2026-07-04T08:01:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420056 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Kolomano|Kálmán]] Reichenhaller''' [rejĥenhaler], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Reichenhaller Kálmán''' estis [[Hungario|hungara]] [[kemiisto]], [[instruisto]], [[profesoro]]. Kálmán Reichenhaller [http://tudosnaptar.kfki.hu/r/e/reichenhaller/reichenhallerrevai.htm] naskiĝis la {{daton|16|marto|1852}} en [[Pest (urbo)]], li mortis la {{daton|16|aprilo|1919}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Kálmán Reichenhaller frekventis [[mezlernejo]]jn en [[Vác]] kaj [[Sopron]], inter 1868-1872 li studis en agrikulturaj [[akademio]]j en [[Keszthely]] kaj [[Mosonmagyaróvár|Magyaróvár]], poste en Mineja [[Akademio de Selmec]]. Li akiris [[diplomo]]jn kaj pri agrikulturo kaj pri minado. Post siaj studoj li estis [[asistanto]] du jarojn en Akademio de Selmec apud [[István Schenek]]. Inter [[1874]] kaj [[1877]] li studvojaĝis al [[Heidelberg]] (tie li estis asistanto de [[Robert Bunsen]]), Hohenheim kaj [[Munkeno]] helpe de [[stipendio]]. Li doktoriĝis el [[kemio]] en 1876 en Heidelberg, post 2 jaroj en Budapeŝto. Li komencis instrui en [[Arad]] kaj li instalis kemian laboratorion, poste li faris ambaŭ agojn en Budapeŝto. Ekde [[1884]] li gvidis la tutlandan policistan kemian laboratorion. Li havis [[edzino]]n. == Elektitaj kontribuoj == * ''A műszaki vegytan egyes fejezetei'' (1887) * ''Szeszgyártás és eczetgyártás'' (1890) * ''Mineralogia és kémia főgymnasiumok számára'' (1903, 1906) - lernolibro == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/01800/01841/01841.pdf hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 143-a paĝo)] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=reichenhaller&nev5=Reichenhaller+K%E1lm%E1n hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160923023727/http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=reichenhaller&nev5=Reichenhaller%20K%E1lm%E1n |date=2016-09-23 }} * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC12527/12837.htm hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/r/r21352.htm hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Reichenhaller, Kalman}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 5e01g31yv92lc4z20eortusmooegmqc 0 574033 9419722 9257359 2026-07-03T20:32:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419722 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Kornhochheim |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Gotha]] |alto = |areo = |loĝantaro = <!-- prefere ne metu ĉar tro rapide malaktualiĝus --> |loĝantaro-dato = |poŝtkodo = 99192 |tel_antaŭkodo = 036202 |aŭtokodo = GTH }} [[dosiero:Willkommensschild Kornhochheim.jpg|eta|bonveniga ŝildo]] [[dosiero:Kornhochheim-Schwemme-2-CTH.jpg|eta|disde la centra lavejo: vido suden; fone la kirko]] [[dosiero:Kornhochheim-Kirche-außen-1.JPG|eta|la luterana [[Preĝejo Sankta Nikolao (Kornhochheim)|Nikolao-kirko]]]] '''Kornhochheim''' estis de la 14-a de marto 1974 kvartalo de [[Neudietendorf]] ([[GDR]], ekde oktobro 1990 en [[Germanio]]); de 2019 ambaŭ apartenas samrange al la komunumo [[Nesse-Apfelstädt]] en la [[distrikto Gotha]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Ĝi havis ne tute 1000 loĝantojn. La loĝloko estiĝis kvazaŭ rektangula rondplacvilaĝo sur altaĵo sude de la rojo ''Weidbach''. <ref>Arndt Schumann: ''Eine Wanderung durch gebaute Geschichte – Von Kornhochheim nach Neudietendorf'', Jubiläumsausgabe Neudietendorf 2000</ref> La suda mueleja kanalo estas la limo kun Dietendorf. Najbaraj loĝlokoj estas [[Apfelstädt]] (okcidente 2 km), [[Sülzenbrücken]] (sudokcidente 3 km), [[Thörey]] (sude 3 km) kaj [[kastelo de Molsdorf|Erfurt-Molsdorf]] (oriente 3 km). == Historio == Fondite ene de la administrujo [[Amt Wachsenburg|Wachsenburg]] (la kirko de Kornhochheim datas de la 12-a jarcento), ĝi estis de la 16-a jarcento parto de la duklando [[Saksio-Vajmaro]], dum la [[Tridekjara Milito]] de 1618 ĝis 1648 neniu loĝis tie. De 1640 ĝi formale etis parto de ''[[Saksio-Gotao]]'' (post la milito la loko reekloĝiĝis), de 1675 de ''[[Saksio-Gotao-Altenburgo]]'' kaj de 1825 de [[Saksio-Koburgo kaj Gotao]]. Post la [[Unua Mondmilito]], Kornhochheim iĝis parto de la [[distrikto Gotha]]. Nokte post la 8-a aprilo 1945 la artilerio de la [[Aliancanoj]] bruligis la kirkoturon, du domojn, la lernejon kaj plurajn garbejojn. Mortis loĝantino.<ref>Horst Benneckenstein: "Im Gasthof der Brüdergemeine Angriff geplant" - ĉe: ''Thüringische Landeszeitung,'' 8.5.2009</ref> Decidiga por la aranĝo de la vilaĝa centra placo estis la tiea fonto ''Davidsborn''; norde de ĝi estiĝis grandaj farmistaj ejoj kiuj rekonstruiĝis post 1648. Estante kun keloj, ili havas fortimpresajn grandajn pordojn ĉe la suda fasado. La fasadoj spektantaj norden havas naturŝtonan muron laŭ la sama konstrumetodo kiel la tombeja muraro. Sude de la foirejo videblas porĉevala lavejo, la iama vilaĝa lageto. Dum la 20-a jarcento uzis ĝin la fajrobrigadistoj post novaranĝo komence de la 20-a jarcento. Antaŭe ĝi estis estinta aŭtentika ĝenerala porvilaĝa lageto. Tiam dumsomere oni enveturigis eĉ ĉarojn por eviti rad-damaĝojn. Ĉ. 80 metrojn supre de la strateto ''Kirchgasse'' estis ĝis la 1980-a jaroj la ĉefa puto kiu provizis akvon almenaŭ al ok familioj. La tuto ekis malfunkcii post strata asfaltigo. Rekte ĉekirke, je la suda finiĝo de ''Kirchgasse'' spekteblas la iama lernejo, en trabfaka domo de 1768. Postaj uzoj estis kiel administra buroo, loĝejo aŭ taverno ''Zur Alm''. Sude de la Davida Puto estis ĝis post 1945 interesa [[trabfakaĵo]] servinta kiel bierfarejo kaj fajrobrigadejo. Nuntempe modesta ejo samloka servas al la fajroestingistoj. Sude de la vilaĝa kerno estiĝis [[kolĥozo]]j; post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]] ĝi fariĝis la [[Kompanio kun limigita respondeco|kompanio]] ''Landgut GmbH''. Ĉirkaŭ la jaro 1980 troviĝis tie milo da bredataj bovoj. Oriente de la strato en la direkto de Neudietendorf estiĝis sur alta ebenaĵo sude de la monto ''Kirchberg'' moderna kaj ŝatata setlejo kun unufamiliaj domoj. == Ekonomio kaj trafiko == El agrikultura vilaĝo estiĝis fine de la 20-a jarcento ŝanĝo al loĝada zono. Multaj enloĝantoj perlaboras nun la vivon en la grandmetia teritorio suda ''Gewerbegebiet Süd'' kun la apuda [[Erfurter Kreuz]]. Tra Kornhochheim kondukas la landa ŝoseo L 1044 kiu venigis onin al la [[Germana aŭtovojo A4|aŭtovojoj A4]] kaj [[Germana aŭtovojo A71|A71]]. Liniaj busoj cirkulas al [[Gotha|Gotao]], al la grava stacidomo de Neudietendorf kaj al la nordo de [[Arnstadt]]. De aprilo 2008, Kornhochheim estas parto de la trafikunio [[VMT]]. == Vidindaĵoj == * [[Preĝejo Sankta Nikolao (Kornhochheim)|Nikolao-kirko]]: romanika origino, portalo el la 15-a jarcento; tura rekonstruo en pli malimpresa maniero en 1952. * Monumenta [[menhiro]] por falintaj soldatoj, kun ŝanĝoj faritaj dum la [[GDR]]-tempo. * Surkampa kruco ''Kummelkreuz'': de 2000, signo de la paca [[germana reunuiĝo]]<ref>[https://web.archive.org/web/20071030191747/http://www.bistum-erfurt.de/seiten/155.htm "Kummelkreuz" soll in Kornhochheim an die Wiedervereinigung erinnern"] - gazetara komunikado de [[episkopujo de Erfurto|Erfurta episkopujo]], 27.9.2007</ref>; laŭ iniciato de katolikoj el Neudietendorf kaj volontulaj fajrobrigadistoj. == Notoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} *[https://www.nesse-apfelstaedt.de/gemeinde/ortsteile/kornhochheim/ Kornhochheim sur la paĝaro de Nesse-Apfelstädt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20251217055924/https://www.nesse-apfelstaedt.de/gemeinde/ortsteile/kornhochheim/ |date=2025-12-17 }} ({{de}}) {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Gotha]] nsz8ggfv75nci9mb3881tqv41g0zvs7 0 575347 9420042 8659824 2026-07-04T07:44:41Z RG72 11847 9420042 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:LR Departements.png|eta|la francaj departementoj ĉe la maldkesta rejnbordo 1812]] [[Dosiero:Map administrative divisions of the First French Empire 1812-de.svg|eta|300ra|Francujo en la limoj de 1812]] '''Teritorioj maldekstre de la Rejno''' estas la teritorioj kiuj situas [[orografio|orografie]] maldekstre de la rivero Rejno kaj pri kiuj la franca reĝlando respektive respubliko kaj la germanaj ŝtatoj ofte interbatalis. Precipe tiu esprimo estas uzata ({{Lang-fr|Rive gauche du Rhin}})<ref>''Recueil des réglemens et arrêtés émanés du Commissaire du Gouvernement dans les Quatre Nouveaux Départemens de la Rive Gauche du Rhin'' ([http://books.google.de/books?id=EUJHAAAAcAAJ&dq=%22Rive%20gauche%20du%20Rhin%22&hl=de&pg=PP6 Google Books])</ref> por tiu teritorio en la okcidento de [[Germanlingvio]], kiu estis konkerita de la [[unua franca respubliko]] en la [[Unua Koalicio-Milito]] kaj aneksita. La provo krei tiel nomatan <!--[[Cisrejna Respubliko]]-->"cisrejnan respublikon" malsukcesis. Tial tiu regionoj estis organizitaj laŭ franca ekzemplo en [[departemento]]j. El partoj de tiu teritorio estiĝis 1816 la bavara [[Rheinkreis]] (distrikto Rejno) aŭ (Rheinpfalz) kaj la hesia provinco [[Rejnhesio]]. La nordajn regionojn ricevis [[Prusio]] kaj apartenis unue al la provincoj [[provinco Jülich-Kleve-Berg|Jülich-Kleve-Berg]] kaj grandduklando ''Niederrhein'', la nuna [[regiono Malsupra Rejno]]. El tiuj du provincoj fariĝis en la jaro 1822 la [[Rejnprovinco]]. Tiuj sude situantaj maldekstrarejnaj regionoj de tiam grandparte nefranclingvaj loĝantoj, kiuj jam apartenis ekde la 17-a kaj 18-a jarcento al la franca reĝlando, venis nur en 1871 sub germana administrado kiel ''Reichsland Elsaß-Lothringen'' (= regna lando [[Alzaco-Loreno]]). == Administracia strukturo == Dum la franca tempo kaj ankaŭ iom pli longe ekzistis jenaj departementoj * [[departemento Ruro]], ''département de la Roer'' (kun ĉefurbo (''chef-lieu'') [[Akeno]]), * [[departemento Saro]], ''département de la Sarre'', (kun ĉefurbo [[Treviro]]), * [[departemento Rejno-Mozelo]], ''département de Rhin-et-Moselle'', (kun ĉefurbo [[Koblenco]]), * [[departemento Donnersberg]], ''département du Mont-Tonnerre'', (kun ĉefurbo [[Majenco]]). Teritorio en [[Südpfalz]] (suda Palatinato) venis al la departamento Malsupra Rejno (Département [[Bas-Rhin]] (kun la ĉefurbo [[Strasburgo]]). == Vidu ankaŭ == * [[Hansa departemento]] == Eksteraj ligiloj == * Elisabeth Fehrenbach: [http://books.google.de/books?id=5_9Dqp_BOPAC&pg=PA102&lpg=PA102&dq=rheinland+franz%C3%B6sisch++annektiert&source=web&ots=wpQFDXAk9J&sig=BFVdJS_NDipvqz8XolwRz0idbiY&hl=de&sa=X&oi=book_result&resnum=10&ct=result#PPA48,M1 Vom Ancien Régime zum Wiener Kongress], paĝo 48sj pri la aneksado de Rejnlando * http://www.wir-rheinlaender.lvr.de/rheinland_franzosen/1794_1815.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101011155946/http://www.wir-rheinlaender.lvr.de/rheinland_franzosen/1794_1815.htm |date=2010-10-11 }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Eksaj departementoj de Francio]] [[Kategorio:Historio de Rejnlando]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] suqtdxtpp1xzqstyjt86o34pfnh6tfj 0 576286 9420065 9390310 2026-07-04T08:48:31Z Moldur 2507 9420065 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Paul WEXLER''' (naskiĝis {{daton|6|novembro|1938}}) estas usondevena israela lingvisto kaj emerita profesoro pri [[lingvoscienco]] ĉe la [[Universitato de Tel-Avivo]].<ref>George Johnson, [http://www.nytimes.com/1996/10/29/science/scholars-debate-roots-of-yiddish-migration-of-jews.html Scholars Debate Roots of Yiddish, Migration of Jews] [[New York Times]] 29-a de oktobro 1996.</ref> Liaj fakoj inkludas [[historia lingvoscienco|historian lingvosciencon]], [[dulingveco]]n, [[slava lingvoscienco|slavan lingvosciencon]], [[kreolo|kreolan lingvosciencon]], [[romaa lingvo|la romaan lingvon]], kaj judajn lingvojn. Wexler estas konata pro sia polemika teorio, ke la [[soraba lingvo]] estas la genetika pralingvo de la [[jida lingvo]], kaj ke la lingvo estis "[[releksikigo|releksikigita]]" per ĝerman-devenaj vortoj inter la 9-a kaj 13-a jarcentoj pro kontaktoj kun najbaraj ĝermanaj popoloj.<ref>Paul Wexler, 'On the Schizoid Nature of Modern Hebrew,' en Russell A. Stone, Walter P. Zenner (red.),[https://books.google.com/books?id=sLbGOXe5B6YC&pg=PA63 ''Critical Essays on Israeli Social Issues and Scholarship,''] SUNY Press, vol.3 1994 pĝ.63-87.</ref><ref>Paul Wexler, "Yiddish—the fifteenth Slavic language. A study of partial language shift from Judeo-Sorbian to German," ''International journal of the sociology of language'', 1991</ref> Laŭ Wexler, la jida lingva strukturo donas "persvadan evidentecon pri intima juda kontakto kun la [[slavoj]] en la ĝermanaj kaj bohemiaj landoj tiom frue kiom la 9-a jarcento."<ref name="Wexler2">Paul Wexler (1992), "From Serb Lands to Sorb Lands," en ''The Balkan Substratum of Yiddish: A Reassessment of the Unique Romance and Greek Components'', [[Harrassowitz Verlag]], 1992, pĝ. 111</ref> La hipotezo de Wexler estas marĝena en jida lingvoscienco,<ref>Rose Kaplan, [http://www.tabletmag.com/scroll/200977/study-claims-yiddish-originated-in-turkey] [[Tablet (magazine)]]26-a de aprilo 2016.</ref> kaj la ĵurnalo [[The Forward]] karakterizis ĝin kiel "malakceptita de ĉiu jidalingvisto krom Wexler."<ref name="KutzikJunkScience">{{citaĵo el ĵurnalo|familia nomo=Kutzix |persona nomo=Jordan |titolo=Don’t Buy the Junk Science That Says Yiddish Originated in Turkey |url= http://forward.com/opinion/339676/dont-buy-the-junk-science-that-says-yiddish-originated-in-turkey/ |alirdato=3-a de majo 2016 |eldonejo=The Forward |dato=28-a de aprilo 2016}}</ref> === Citaĵo === {{citaĵo | originala teksto = ''Zamenhof hot geŝafn zajn ŝpraĥ ojfn samaĥ fun di greste ejropeiŝe loŝinis. S'zet ojz, az er hot niŝt gevolt arajnmiŝn kajn specifiŝ jidiŝe element. Fundestvegn batraĥt der bakanter jidiŝ-forŝer Pol Veksler Esperanto vi a releksificirtn jidiŝ - a ŝafung fun a jidiŝ-reder, velĥer hot di inerleĥe struktur fun zajn mame-loŝn aribergeflanct ojf an ander bodn. Hgm s'ruv lingvistn zenen niŝt maskem mit Vekslers guzmadike teories, bavajzt ziĥ in Esperanto a mamŝutdiker jidiŝer hintergrund. Oftmal fint ziĥ der germaniŝer ŝiĥt fun der ŝpraĥ dafke vi ojf jidiŝ. Es kon zajn, az fun jidiŝ ŝtamt afile der ecm-gedank cunojfcuŝmelcn farŝejdene ŝpraĥgrupes inejnem ojf an organiŝn ofn.'' | teksto = Zamenhof kreis sian lingvon sur la fundamento de la plej grandaj eŭropaj lingvoj. Aspektas, ke li ne volis enmiksi iujn specife jidajn elementojn. Tial la konata jidologo Paul Wexler konsideras Esperanton kiel [[releksikigo|releksikigitan]] jidan - kreaĵo de jidparolanto, kiu la internan strukturon de sia patrina lingvo transplantis sur alian grundon. Kvankam plej multaj lingvistoj ne konsentas kun la ekstravagantaj teorioj de Wexler, evidentiĝas en Esperanto ia reala jida fono. Ofte troviĝas la ĝermana tavolo de la lingvo ĝuste kiel en la jida. Povas esti, ke de la jida originas eĉ la esenca penso kunfandi malsamajn lingvogrupojn en unu sur organika forno. | aŭtoro = [[Joel Matvejev]] <ref>''Jidiŝ un Esperanto'', vd. sube</ref> }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.gazetaeao.ru/160-2/ ''Jidiŝ un Esperanto - a 160-joriker roman''], "[[Jido]] kaj Esperanto - 160-jara romano". Artikolo de Joel Matvejev en la jida lingvo pri la ligoj inter la jida kaj Esperanto por la 160-a datreveno de Zamenhofo. Aperis 2020-02-05 en [[Birobiĝana Stelo]]. {{Ĝermo|jida lingvo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wexler, Paul}} [[Kategorio:Jida lingvo]] [[Kategorio:Slava lingvaro]] [[Kategorio:Usonaj lingvistoj]] ej8vhsvtbe2iosunoiult3tjo67wln5 0 577257 9420043 8569013 2026-07-04T07:45:02Z RG72 11847 /* Referencoj */ 9420043 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Historia regiono |lando = Germanio |lando1 = Francio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = DE/FR |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} [[Dosiero:Potzberg Panorama 1-1.jpg|eta|rigardo de la monto [[Potzberg]] (562 m) trans laorienta Westrich al la monto [[Donnersberg]]]] '''Westrich''' estas geografia esprimo por teritorio en sudokcidenta [[Germanujo]] kaj en la nordorienta [[Francujo]], kiu havas historian fonon.<ref name="hvsaargegend">url=http://www.hvsaargegend.de/faq.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161227061303/https://www.hvsaargegend.de/faq.htm |date=2016-12-27 }}. Historischer Verein für die Saargegend. ''Häufige Fragen: Westrich'' |elsŝutita 2010-08-06</ref> == Geografio == [[Dosiero:Landstuhl.jpg|eta|maldekstre|almonta deklivo de [[Landstuhl]] (maldekstre) al la [[Sickinger Höhe]] (dekstre)]] La hodiaŭa Westrich ne havas firme difinitajn limojn. Ĝi konsistas el okcidenta [[Palatinato]], orienta kaj suda [[Sarlando]], orienta [[Loreno]] kaj la tiel nomata „kurba Alzaco“, t.s. tiu parto de la [[Bas-Rhin|Malsupra Alzaco]], kiu situas okcidente de la [[Vogezoj]]. En sia germana parto estas minimume parto de la [[Rejnlando-Palatinato|rejnland-palatinataj]] distriktoj [[distrikto Südwestpfalz|Südwestpfalz]], [[distrikto Kaiserslautern|Kaiserslautern]] kaj [[distrikto Kusel|Kusel]] kaj la [[Sarlando|sarlanda]] [[distrikto Saarpfalz]]. Ĉe la franca flanko al Westrich apartenas la orientaj partoj de la departemento [[Moselle]] kaj la regiono en nordokcidento de la Vogezoj. Ĉu la regiono norde de la [[Nordpalatinata montlando]] kaj sude de la [[Nahe (Rhein)|Nahe]], kiu ĉefe apartenas al la [[komunumaro Baumholder]] en la [[distrikto Birkenfeld]] estas ankoraŭ Westrich ne estas certa. La loĝantoj nomas sian regionon Westrich. Simile estas kun la urbo [[Kaiserslautern]], kiu situas „sur la orienta limo'' . La regiono Westrich ne estas unueca naturregiono, sed mikso el diversaj [[pejzaĝo]]j: mezmontaroj (kiel la Nordpalatinata montolando), altebenaĵoj (ekzemple [[Westricher Hochfläche]]) kaj humidaj malaltaĵoj (ekzemple [[Landstuhler Bruch]]). La deakvigado okazas al la Rejno kaj ties flankriveroj [[Mozelo]] kaj [[Nahe (Rejno)|Nahe]]. == Historio == [[Dosiero:Lotharingia-1508.jpg|eta|maldekstre|Loreno-Westrich-mapo de 1513]] [[Dosiero:FranzvonSickingen.jpg|eta|hochkant|kavaliro [[Franz von Sickingen]]]] La nomo estra dokumentita ekde la 13a jarcento kiel ''Westerich'' kaj ''Westerrich''. Etimologie la esprimo konsistas el [[mezaltgermana lingvo|mezaltgermana]] ''wester'' (westlich) kaj ''rîch'' (regno, mondo, senjorejo) kun la signifo „lando en la okcidento“. == Urboj == Gravaj urboj en la regiono Westrich, respektive rande de Westrich estas: {{Div col|cols = 2}} '''en Germanujo:''' * [[Baumholder]] * [[Blieskastel]] * [[Homburg]] * [[Kaiserslautern]] * [[Kusel]] * [[Landstuhl]] * [[Pirmasens]] * [[Ramstein-Miesenbach]] * [[Zweibrücken]] '''en Francujo:''' * [[Bitche]] * [[Saint-Avold|St. Avold]] * [[Sarreguemines]] {{Div col end}} == Literaturo == * Johann Philipp Crollius :http://www.mdz-nbn-resolving.de/urn/resolver.pl?urn=urn:nbn:de:bvb:12-bsb10002604-2 Prolusio de Westrasia]. Zweibrücken.1751. * Eva Schillo-Segatz: [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:291-scidok-31969 „Pfälzer Westrich“: Konzeption zur touristischen Regionalisierung, Entwicklung und zum Marketing einer Region].Dissertation. Saarbrücken.2009 * Dieter Zenglein: Das Westrich, ein geheimnisvoller und „facettenreicher“ Landschaftsname. Westricher Heimatblätter. volumo 41. Kusel. 2010 . paĝoj 4–22 == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|4065818-1}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Pejzaĝoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Westpfalz]] [[Kategorio:Distrikto Saarpfalz]] [[Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj]] [[Kategorio:Historiaj teritorioj de Francio]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Historio de Sarlando]] csprkdcmh08en9ga0lw5d1q51gc0d9x 0 577466 9420017 8974560 2026-07-04T07:35:01Z Sj1mor 12103 9420017 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro }} '''Carrie Frances FISHER''' (n. {{daton|21|oktobro|1956}} - mortis la {{daton|27|decembro|2016}}) estis populara [[Usono|usona]] [[muzikisto|muzikistino]], [[verkisto|verkistino]], [[komikulo|komikulino]] kaj [[aktorino]]. Ŝi mortis la {{daton|27|decembro|2016}}, kaj ŝia patrino, la kantistino kaj verkistino [[Debbie Reynolds]] la sekvan tagon, la {{daton|28|decembro|2016}}. La kompanio Disney ricevis 47 milionojn da dolaroj pro sekurkontrakto kiu celis la filmadon de pliaj filmoj fare de la stelulino.<ref>La póliza de 47 millones de Carrie Fisher que beneficia a Disney, [[El País]], [http://elpais.com/elpais/2017/01/02/estilo/1483355375_481917.html] Alirita la 4an de Januaro 2017.</ref> Ŝi estas konata ĉefe ĉar ludis la rolon de [[Princino Leia]] en la filmoserio [[Star Wars]]. == Filmoj == * [[Hook (filmo)|Hook]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.imdb.com/name/nm0000402/ Carrie Fisher] ĉe [[imdb.com]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|usona aktoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fisher, Carrie}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Humuristoj‎]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktoro]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] gsgrzaxvqeknlejb2udqe7rjzj3ubtm 0 587346 9419948 8720588 2026-07-04T06:19:53Z Sj1mor 12103 9419948 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadilo |nomo = Boeing B-29 Superfortress |dosiero = [[Dosiero:B-29 in flight.jpg|300px|A380 dum la oficiala prezentado en 2005]] |tipo = Bombaviadilo |fabrikanto = [[Boeing]] |unua flugo = {{daton|8|5|1942}} |enkonduko = {{daton|21|6|1944}} |produktperiodo= 1943-1946 |produktkvanto = 3,970 }} La '''Boeing B-29 Superfortress''' (Superfortikaĵo) estas [[Usona]] strategia [[bombaviadilo]] dum la [[Dua Mondmilito]]. La B-29 estis uzita en [[Dua Mondmilito]] kaj [[Korea milito]], ankaŭ konata kiel bombaviadilo, kiu faligis [[atombombo|atombombojn]] [[Little Boy]] kaj Fat Man en [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasaki]] la [[6-an de aŭgusto|6-an]] kaj [[14-an de aŭgusto|19-an de aŭgusto]] 1945, dum la unua atombombado en historio. La B-29 estas ankaŭ unua bombaviadilo, kiu havas premiĝan sistemon en [[fuzelaĝo]]. Tiu premiĝa sistemo poste konektis kun moderna premkajuta sistemo ({{en}} Cabin Pressurizing System) en pasaĝeraviadilo en alta alteco. == Historio == En 1938, Boeing komencis prilaboron de nova longdistanca bombaviadilo por peto de Usonaj Armeaj Aerkorpusoj, kiu poste iĝos [[Usona aerarmeo]]. Tiu plano rezultis bombaviadilon [[Boeing B-17]], tamen Boeing daŭrigis prilaboron sub la nomo ''Superbomber'' (Supera bombaviadilo). Por eviti malamikajn ĉasaviadilojn kaj flugi en alta alteco pli 11km, la Usonaj Aerkorpusoj petis flugan kapablecon de bombaviadilo en alta alteco. Boeing kunlaboris kun Garett AiResearch,<ref group = "noto">Poste, Garett AiResearch estis aneksita en [[Honeywell]], kiu nuntempe fama por elektronika navigada sistemo en modernaj aviadiloj.</ref> kreis premiĝan sistemon de fuzelaĝo. Danke al moderna premiĝa sistemo, B-29 povis flugi en 31,850ft (9,710m). La japanaj ĉasaviadiloj ne ebligis interkapti B-29 pro la foresto de fluga kapableco en alta alteco. Por granda transporta kapablo de bomboj, B-29 bombigis unue [[Bombado de Bankoko en la Dua Mondmilito|Bankoko]]n kaj poste Japanion per bruligaj bombadoj, kiel [[Bombardado de Tokio (10a de marto 1945)|Bombado de Tokio (1945)]] kaj aliaj urboj. Sub la komando de usona generalo, Curtis LeMay, Strategiaj destruktitaj detrubombadoj de B-29 serioze damaĝis militproduktadon de Japanio. Post la Dua Mondmilito, Boeing disvolviĝis C-97 Stratofreighter kaj Boeing 377 Stratocruiser surbaze de B-29. [[Pan Am]] operaciis Boeing 377 Stratocruiser inter 1945 kaj 1961. B-29 ankaŭ partoprenis en [[Koreia milito]], sed pro la apero de kontraŭula ĉasaviadilo [[MiG-15]] poste retirigis el bombadoperaciado. == Notoj == {{Notoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Boeing B-17 Flying Fortress]] * [[Enola Gay]] : La B-29, kiu faligis [[atombombo]]n en [[Hiroŝimo]] la 6-an de aŭgusto 1945. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bombaviadiloj|B-029]] [[Kategorio:Aviadiloj de Boeing]] h46vifbbru0nzfnazmlkn1y0em089ji 0 591010 9419998 8180568 2026-07-04T07:14:04Z Sj1mor 12103 9419998 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}}'''''The Star Wars Holiday Special''''' ("La vintrofestara specialaĵo de Star Wars") estas usona muzika sciencfikcia televida filmo el 1978 okazanta en la [[Star Wars|galaksio de Star Wars.]] En ĝi stelumas la ĉefrolularo de [[Star Wars Episode IV: A New Hope|la unua filmo]] kaj enkondukiĝas la homĉasisto Boba Fett, kiu aperos en postaj filmoj. Ĝi estis unu el la unuaj oficialaj ''[[Star Wars]]''-aj [[kromverko]]j kaj enscenigita de Steve Binder. La specialaĵo estas ĉefe varia spektaĵo kun liga rakonto: [[Chewbacca]] kaj [[Han Solo]] vizitas la hejmplanedon de Chewbacca, Kashyyyk, por celebri Vivotagon. Ilin ĉasas agentoj de la Galaksia Imperio, kiuj serĉas membrojn de la Ribela Alianco sur la planedo. La specialaĵo enkondukas tri membrojn de la familio de Chewbacca: lian patron Itchy, edzinon Malla, kaj filon Lumpy, kvankam tiuj nomoj poste estis klarigitaj kiel alinomoj; iliaj "realaj" nomoj estis Attichitcuk, Mallatobuck, kaj Lumpawarrump, respektive. La programo ankaŭ prezentas multajn aliajn ''Star Wars-''rolulojn, inkludante [[Luke Skywalker]], [[C-3PO]], [[R2-D2]], [[Darth Vader]] kaj Princinon Leia (kiu kantas la "temkanzonon" de la filmo laŭ la ''Star Wars-''temmuziko de [[John Williams (komponisto)|John Williams]], proksime al la fino); ĉiujn portretas la originalaj aktoroj. La programo inkludas arkivajn filmitaĵojn el ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope|Star Wars]]'' kaj ankaŭ prezentas [[Desegnofilmo|desegnofilmon]] produktitan de la Toronto-bazita firmao [[Nelvana]], kiu oficiale enkondukas la homĉasiston Boba Fett. Scenoj ankaŭ okazas en ekstera spaco kaj en kosmoŝipoj, inkludante la ŝipo ''Millennium Falcon'' kaj Imperia Steldestrojero. La variaspektaĵaj segmentoj kaj la desegnofilmo ankaŭ okazas en kelkaj aliaj ejoj, kiel la drinkejo en Mos Eisley sur la dezerta planedo Tatooine kaj nova ruĝa [[oceana planedo]] nome Panna. La specialaĵo estas fifama pro la ekstreme negativa respondo de ŝatantoj de Star Wars kaj kritikistoj, kaj neniam estis retelevidita aŭ oficiale disponita kiel hejma videaĵo. Ĝi sekve fariĝis ia kultura legendo pro la malvasta kono de sia ekzisto kaj de preskaŭ ĉiu perceptite terura kvalito. Oni spektis kaj distribuis ĝin per neoficialaj registroj faritaj de fervoruloj dum sia originala prezento; tiuj unue distribuiĝis per VHS-kasedoj kaj poste adaptiĝis al enhav-kunhavaj retejoj.{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1978]] [[Kategorio:Star Wars]] pl0hy3os4fhgstwlesptp1scfwtjpyh 9420022 9419998 2026-07-04T07:36:41Z Sj1mor 12103 9420022 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}}'''''The Star Wars Holiday Special''''' ("La vintrofestara specialaĵo de Star Wars") estas usona muzika sciencfikcia televida filmo el 1978 okazanta en la [[Star Wars|galaksio de Star Wars.]] En ĝi stelumas la ĉefrolularo de [[Star Wars Episode IV: A New Hope|la unua filmo]] kaj enkondukiĝas la homĉasisto Boba Fett, kiu aperos en postaj filmoj. Ĝi estis unu el la unuaj oficialaj ''[[Star Wars]]''-aj [[kromverko]]j kaj enscenigita de Steve Binder. La specialaĵo estas ĉefe varia spektaĵo kun liga rakonto: [[Chewbacca]] kaj [[Han Solo]] vizitas la hejmplanedon de Chewbacca, Kashyyyk, por celebri Vivotagon. Ilin ĉasas agentoj de la Galaksia Imperio, kiuj serĉas membrojn de la Ribela Alianco sur la planedo. La specialaĵo enkondukas tri membrojn de la familio de Chewbacca: lian patron Itchy, edzinon Malla, kaj filon Lumpy, kvankam tiuj nomoj poste estis klarigitaj kiel alinomoj; iliaj "realaj" nomoj estis Attichitcuk, Mallatobuck, kaj Lumpawarrump, respektive. La programo ankaŭ prezentas multajn aliajn ''Star Wars-''rolulojn, inkludante [[Luke Skywalker]], [[C-3PO]], [[R2-D2]], [[Darth Vader]] kaj [[Princino Leia|Princinon Leia]] (kiu kantas la "temkanzonon" de la filmo laŭ la ''Star Wars-''temmuziko de [[John Williams (komponisto)|John Williams]], proksime al la fino); ĉiujn portretas la originalaj aktoroj. La programo inkludas arkivajn filmitaĵojn el ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope|Star Wars]]'' kaj ankaŭ prezentas [[Desegnofilmo|desegnofilmon]] produktitan de la Toronto-bazita firmao [[Nelvana]], kiu oficiale enkondukas la homĉasiston Boba Fett. Scenoj ankaŭ okazas en ekstera spaco kaj en kosmoŝipoj, inkludante la ŝipo ''Millennium Falcon'' kaj Imperia Steldestrojero. La variaspektaĵaj segmentoj kaj la desegnofilmo ankaŭ okazas en kelkaj aliaj ejoj, kiel la drinkejo en Mos Eisley sur la dezerta planedo Tatooine kaj nova ruĝa [[oceana planedo]] nome Panna. La specialaĵo estas fifama pro la ekstreme negativa respondo de ŝatantoj de Star Wars kaj kritikistoj, kaj neniam estis retelevidita aŭ oficiale disponita kiel hejma videaĵo. Ĝi sekve fariĝis ia kultura legendo pro la malvasta kono de sia ekzisto kaj de preskaŭ ĉiu perceptite terura kvalito. Oni spektis kaj distribuis ĝin per neoficialaj registroj faritaj de fervoruloj dum sia originala prezento; tiuj unue distribuiĝis per VHS-kasedoj kaj poste adaptiĝis al enhav-kunhavaj retejoj.{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1978]] [[Kategorio:Star Wars]] qlr0mya4ttyss8nqouwn3d576i1d78i 0 594815 9419914 8721928 2026-07-04T05:22:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419914 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kuĉuguri | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ru|rus|''Кучугуры''}} <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Rusio | lando_flago = 1 | regiono = [[Krasnodara regiono]] | distrikto = [[Temrjuka distrikto]] | komunumo = [[Fontalovska kampara asentamiento]] | komunumo_tipo = Kampara asentamiento <!-- *** Situo *** --> | koordinatoj_ne_en_titolo = true | lat_d = 45 | lat_m = 24 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 36 | long_m = 57 | long_s = 12 | long_EW = E <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2429 | loĝantaro_dato = 2010 <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[1923]] | establita_tipo = fondo <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+3]] | areo_kodo = +7 86148 | areo_kodo_tipo = Telefona kodo | poŝtkodo = 353547 | kodo1 = 03 251 830 003 | kodo1_tipo = OKATO <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_lokumilo = Rusio | mapo2_lokumilo = Krasnodara regiono | notoj = {{mapligilo vilaĝo}} }} [[Dosiero:September Kuchugury. Temryuk district, Krasnodar region.jpg|eta|Septembro en Kuĉuguri]] '''Kuĉuguri''' ({{lang-ru|Кучугуры}}) estas [[loĝloketo]] en [[Temrjuka distrikto]], [[Krasnodara regiono]]. Ĝi estas parto de [[Fontalovska kampara asentamiento]]. Loĝantaro estas komponita de 2 429 loĝantoj. Loĝloketo lokita en nordokcidento de [[Tamanja duoninsulo]], en bordo de [[Temrjuka golfo]] de [[Azova maro]], en 4&nbsp;km norde de [[Fontalovskaja]], en 35&nbsp;km okcidente de [[Temrjuk]]. == Historio == Ekzistas pluraj versioj pri la origino de la nomo de la vilaĝo. Unu el ili asertas, ke translokiĝintaj kazakoj komparis sablajn dunojn kun montetoj (en la [[ukraina lingvo|ukraina]] "Кучугури" signifas ''montetoj''<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sum.in.ua/s/kuchughura|titolo=Akademia vortaro de ukraina lingvo|alirdato=2017-10-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171019004903/http://sum.in.ua/s/kuchughura|arkivdato=2017-10-19}}</ref>). Oficiala dato de la setleja fondo estas 1924. Ĝis 1940 tie funkciis [[artelo]] "Krasnij Kuĉugur" ("Красный Кучугур"; {{eo}} ''Ruĝa Kuĉugur''), ĝis 1951 — artelo "Putj Kommunizma" ("Путь Коммунизма"; {{eo}} ''Vojo de komunismo''). Ekde 1957 ekzistis kolĥozo "Primorskij" ("Приморский"; {{eo}} ''Ĉemara''). Dum la [[Granda Patriota milito]] loĝloketo estis detruita, postvivis nur tri domoj, loĝantoj estis senditaj de germanoj al [[Krimeo]]. == Stratoj == [[Dosiero:Road to the sea. Kuchugury village, Temryuk district, Krasnodar region.jpg|eta|Strato Gagarina]] {{Div col|2|small = yes}} * Strato Abrikosovaja (Абрикосовая улица) * Strato Altajskaja (Алтайская улица) * Strato Azovskaja (Азовская улица) * Strato Beregovaja (Береговая улица) * Strato Bosporskaja (Боспорская улица) * Strato Druĵbi (улица Дружбы) * Strato Gagarina (улица Гагарина) * Strateto Gvardejskij (Гвардейский переулок) * Strato Izumrudnaja (Изумрудная улица) * Strato Juĵnaja (Южная улица) * Strateto Kazaĉij (Казачий переулок) * Strato Kijevskaja (Киевская улица) * Strato Klenovaja (Кленовая улица) * Strato Kommunistiĉeskaja (Коммунистическая улица) * Strato Komsomolskaja (Комсомольская улица) * Strato Korallovaja (Коралловая улица) * Strateto Korallovij (Коралловый переулок) * Strato Krasnaja (Красная улица) * Strato Krsnoflotskaja (Краснофлотская улица) * Strato Kubanskaja (Кубанская улица) * Strateto Kurortnij (Курортный переулок) * Strato Lenina (улица Ленина) * Strato Lugovaja (Луговая улица) * Strato Mira (улица Мира) * Strato Molodjoĵnaja (Молодёжная улица) * Strateto Morskoj (Морской переулок) * Strato Moskovskaja (Московская улица) * Strato Novaja (Новая улица) * Strateto Pervomajskij (Первомайский переулок) * Strateto Poĉtovij (Почтовый переулок) * Strato Primorskaja (Приморская улица) * Strato Raboĉaja (Рабочая улица) * Strateto Solneĉnij (Солнечный переулок) * Strato Stepnaja (Степная улица) * Strato Svetlaja (Светлая улица) * Strato Triumfalnaja (Триумфальная улица) * Strato Vinogradnaja (Виноградная улица) * Strato Vostoĉnaja (Восточная улица) * Strato Zelonaja (Зелёная улица) * Strateto Zelonij (Зелёный переулок) {{Div col end}} == Vidindaĵo == [[Dosiero:Mud volcano on the cape of Pekla.jpg|eta|Ŝlimvulkano en kabo Pekli]] Proksime de la vilaĝo situas kabo Pekli (Мыс Пеклы), en kiu troviĝas ŝlimvulkano. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Loĝlokoj de Temrjuka distrikto]] 12wu5tfvc1hshtu5k1jlky6u1ouyyxc 0 597281 9419959 9213922 2026-07-04T06:22:09Z Sj1mor 12103 9419959 wikitext text/x-wiki La '''Komercaviadilo''' estas [[aviadilo]], uzata por transporti [[pasaĝero]]jn aŭ [[ŝarĝo]]jn. Komercaj aviadiloj estas ofte operaciitaj de [[flugkompanio|aerlinio]]j. Oni povas klasifiki ilin laŭ celo kaj skalo. == Historio == [[Dosiero:Cathay Pacific Boeing 777-300; B-HNH@HKG;31.07.2011 614tz (6053499684).jpg|eta|300px|Nuntempe la transportaviadilo kun [[jetmotoro]] kiel [[Boeing 777]] estas konsiderita la plej ĝenerala formo de komerca aviadilo.]] La komerca aviado aperis post la [[unua mondmilito]], sed rapide evoluis post la [[dua mondmilito]]. La unua sukcese operaciita komercaviadilo estis [[Douglas DC-3]]. Dum la dua mondmilito pli ol 10,000 aviadiloj estis fabrikitaj. Post la milito, multaj aerlinioj konvertis aviadilojn C-47 en tiuj komercaj. De la [[1950-aj]] ĝis [[1970-aj jaroj]], internacia aviadmerkato estis dominata de usonaj fabrikantoj kiel [[Lockheed]] kaj Douglas, [[Boeing]]. Inter la [[1960-aj]] kaj [[1980-aj jaroj]] [[larĝkorpa aviadilo|larĝkorpaj aviadiloj]] estis aperitaj kaj uzataj por transporti plimulton de pasaĝeroj kaj ŝarĝoj. Tiutempe aermotoroj ne eblis longdistancan flugon, do aviadiloj kun 4 motoroj estis popularaj por mezkontinentaj flugoj. Ankaŭ aerlinioj enkondukis aŭtomatan administran sistemon por administri ĉiun operaciadon, kaj instrumentoj iĝis elektronikaj danke al disvolviĝo de [[komputilo|komputila]] tekniko. Speciale disvolviĝo de [[komunika satelito|satelita komunikado]] kaj [[Tergloba navigada satelita sistemo|navigado]] ebligis altiĝon de la efikeco de aviadiloj. Ekde la 1980-aj jaroj, aerlinioj preferis pli efikajn mezdistancajn komercajn aviadilojn kiel [[Boeing 757]]. Speciale la [[Boeing 777]] kaj [[Airbus A330]] estis grande sukcesaj danke al efika rendimento, kio malpopularigis [[larĝkorpa aviadilo|larĝkorpajn aviadilojn]]. En la [[2000-aj jaroj]], la reguloj iĝis pli striktaj kaj la aviadmerkato koncentriĝis al grandaj fabrikantoj. Tra 1990-aj jaroj, tradiciaj fabrikantoj kiel [[McDonnell Douglas]] estis aneksita en grandaj fabrikantoj kiel [[Boeing]] kaj [[Airbus]]. Nuntempe aerlinioj preferas plibonigi regularan aviadilon por savi koston. Fabrikantoj ankaŭ oferas konvertajn opciojn kiel NEO serio (A320, A330) de Airbus aŭ MAX (B737, B787), Nova motora opcio (B747, B777, B787) de Boeing. == Tipoj == === Larĝkorpa aviadilo === Larĝkorpa aviadilo estas grandskala komercaviadilo. La [[Boeing 747]] estas la plej konata larĝkorpa aviadilo. === Mallarĝkorpa aviadilo === Mallarĝkorpa aviadilo estas regulara komercaviadilo, kiu havas unu pasaĝerkoridoron kaj [[fuzelaĝo]]n, malpli ol 4m (13 ')). Aviadiloj kiel [[Boeing 737]] kaj [[Airbus A321]], kapablaj plenumi mezdistancajn flugojn, ofte estis nomataj mallarĝkorpaj aviadiloj.ii === Regiona aviadilo === Regiona aviadilo nomiĝas malgrandskala aviadilo, kapabla transporti malpli ol 100 pasaĝerojn. Regiona aviadilo estas uzata por mallongdistanca aŭ komuta flugo (ofte enlanda). La aviadiloj el [[Bombardier]] aŭ [[Embraer]] kiel [[Embraer Lineage 1000]] estas preferita al malaltkostaj aerlinioj. == Regulo == La komercaviadilo necesas plenumi normon kaj ricevi kvalifikon de nacia aviada aŭtoritato (NAA). Sed kiam operacianto planas operacii internacian flugon, operacianto devas plenumi normon de [[ICAO]]. Ankaŭ la kvalifiko de [[FAA]] kaj [[EASA]] necesas por operacii internacian flugon. == Vidu ankaŭ == * [[Aviadilo]] * [[Flugkompanio]] {{projektoj|n=Kategorio:Pasaĝera aviadilo}} [[Kategorio:Komercaj aviadiloj| ]] aji8i8uughrd4vpin3pvo66vh9170s2 0 597708 9419951 8061849 2026-07-04T06:20:58Z Sj1mor 12103 9419951 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadilo |nomo = DH 106 Comet |dosiero = [[Dosiero:BEA de Havilland DH-106 Comet 4B Berlin.jpg|300px]]<br />De Havilland Comet de British European Airways, 1969. |tipo = [[Pasaĝeraviadilo]] |fabrikanto = De Havilland |unua flugo = {{daton|27|7|1949}} |enkonduko = {{daton|2|5|1952}}<br />en British Overseas Airway Corporation (BOAC) |uzanto = BOAC (1952-1964)<br />British European Airways<br />[[Reĝa Aerarmeo]] |produktperiodo= 1951-1964 |produktkvanto = 114 }} La '''De Havilland DH 106 Comet''' estas pasaĝeraviadilo de De Havilland, ellaborita en 1957. La Comet estas la unua [[jetmotoro|jetmotora]] [[pasaĝeraviadilo]] en la mondo. Post la debuto en 1952, Comet suferis plurajn akcidentojn inter 1950-aj kaj 1960-jaroj pro [[Laciĝo (materialo)|metala laciĝo]] en aerframo. Tio malpopularigis. Malgraŭ de akcidentoj, Comet estas rigardita kiel unua jetmotora pasaĝeraviadilo, kiu ebligis sukceson de aliaj jetmotoraj komercaj aviadiloj. == Historio == En 1943, La Brabazona Komitato ({{en}} Brabazon Committee) sub la Brita registaro komencis prilaboron de pasaĝeraviadilo kun jetmotoro, kiu uziĝos post la [[dua mondmilito]]. Pluraj dezajnoj estis selektitaj por novaj pasaĝeraviadiloj por Britaj aerlinioj. La ''Tipo IV'' ({{en}} ''Type 4'') el kvin dezajnoj, kiu estis dezajinita de ĉefinĝeniero Ronald Bishop (1903-1989), estis ellaborita en Comet. Bishop dezajnis malpezan bombaviadilon [[De Havilland Mosquito|Mosquito]] dum la milito. Por prilabori aviadilon, Bishop unue dezajnis DH 108 por testo de jetmotoraj teknikoj, tiam dezajnis novan modelon. En 1946, La Brita ŝtata aerlinio, British Overseas Airway Corporation (BOAC) mendis pligrandiĝitan dezajnon al De Havilland. Bishop redezajnis aviadilon kun etendita flugilo. Por flugi en alta alteco, De Havilland testis kaj ellaboris premiĝan sistemon. Kiel rezulto de nova sistemo, De Havilland eblis flugi en 11,000m (36,000ft). Post la prilaboro, Comet estis prezentita en 1949 dum la [[Farnborough]]a aviadekspozicio. La unua kliento estis BOAC, kiu mendis 14 aviadilojn el De Havilland. La Comet komencis servon en BOAC la [[2-an de majo]] [[1952]]. Unuaj pasaĝeroj de Comet estis [[Elizabeth Bowes-Lyon|Reĝedzino Elizabeth]] kaj Princino Magaret, Geoffrey de Havilland, la prezidanto de De Havilland.<ref>Lane, Peter. [https://books.google.co.uk/books?ei=oC7RTOfTBI2d4QbGotnkDA&ct=result&id=iwt8AAAAIAAJ&dq=Queen+Mother+Comet&q=Comet ''The Queen Mother'']. p.254. [[Londono]]: Hale, 1979. ISBN 0-7091-7648-1.</ref> Comet estis rigardita kiel sukcesa en 1953,<ref>Schnaars, Stephen P. ''Managing Imitation Strategies''. [[Novjorko]]: Simon & Schuster, 2002. ISBN 0-7432-4265-3.</ref> sed post la kelkaj jaroj, pluraj akcidentoj okazis dum la operaciado. Speciale la [[10-an de januaro]] [[1954]] kaj la [[8-an de aprilo]] [[1954]], du Comet de BOAC falis sen klara kialo, rezultis morton de ĉiuj pasaĝeroj. Por inspekti kialon de katastrofoj, Brita registaro formis komitaton kaj trovis ke Comet havis strukturan kulpon. Laŭ rezulto de inspekto, La unuaj serioj de Comet estis grundiĝita.<ref group = "noto">En aviado, "Grundigi" nomiĝas statuso de aviadilo, kiu ne povas flugi laŭ direkto de nacia aviada aŭtoritato (NAA) aŭ operacianto mem.</ref> Post la strukutra modifo, De Havilland prezentis novan modelon de Comet, Comet 4. La servo de Comet estis rekomencita en 1958, sed pro akcidentoj en 1950-aj jaroj Comet estis malpopularigita: La konkurantaj jetmotoraj pasaĝeraviadiloj kiel [[Douglas DC-8]] (Majo 1958) kaj [[Boeing 707]] (Oktobro 1958) komencis servon en sama jaro. En 1964, De Havilland haltigis produktadon de Comet. En 1965 BOAC retirigis ĉiujn Comet 4, aliaj aviadilojn daurigis servon ĝis 1980-aj jaroj. La [[14-an de marto]] [[1997]], Comet 4C, kiu estis nomita ''Canopus'' kaj operaciita de Brita Ministerio de Teknologio laste flugis.<ref>Walker, Timothy. ''The First Jet Airliner: The Story of the de Havilland Comet.'' [[Newcastle upon Tyne]], UK: Scoval Publishing Ltd., 2000. ISBN 1-902236-05-X.</ref> == Dezajno == [[Dosiero:De Havilland Comet RAF Museum Cosford (1).jpg|eta|250px|La [[fuzelaĝo]] de De Havilland Comet 1 kaj ingesto de povejo, De Havilland Ghost.]] La Dezajno de Comet distingas el modernaj komercaj aviadiloj. Por malgrandigi aerreziston, Comet ekipis povejon inter [[fuzelaĝo]] kaj flugilo. Tio malgrandigis reziston kaj grandigis rapidon dum la flugo, sed danĝeris pro proksimeco de motoro kun kajuto, speciale kiam fajro okazas en povejo. Comet ankaŭ uzis rektangulan fenestron en fuzelaĝo kiel tiutempaj aviadiloj. Sed la vertico de fenestro provokis premforton dum la flugo. Tiu rezultis [[fendo]]n kaj malfortigis fuzelaĝon. Por eviti [[fendo]]n en fuzelaĝo, komercaj aviadiloj komencis uzi cirklan fenestron kiel modernaj aviadiloj. La malavantaĝoj de Comet influis al aliaj fabrikantoj por aldoni dezajnon por sekureco en siaj aviadiloj. Ekzemple, Boeing uzis motoran apogilon por eviti detruo de flugilo, kiam akcidento okazas en motoro dum la flugo.<ref>Tegler, Jan. ''B-47 Stratojet: Boeing's Brilliant Bomber (Walter J. Boyne Military Aircraft Series).'' p.6. [[Novjorko]]: McGraw-Hill Professional, 2000. ISBN 0-07-135567-7.</ref> Aviadilaj fabrikantoj uzis dikan fuzelaĝon por fortigi strukturon kaj eviti metalan laciĝon.<ref>Dennies, Daniel P. ''How to Organize And Run a Failure Investigation.'' Materials Park, [[Ohio]]: ASM International, 2005. ISBN 0-87170-811-6.</ref> == Legaco == La apero de Comet estis unua provo por enkonduki jetmotoran aviadilon en civila aviado. En 1950-aj jaroj, jetmotoro estis uzata en [[ĉasaviadilo]] aŭ [[bombaviadilo]], sed civila aviado preferis piŝtmotoran aviadilon pro dubo pri rendimento. Tiutempe piŝtmotoraj aviadiloj kiel Douglas DC-6 kaj aliaj piŝtmotoraj aviadiloj estis plimulto de operaciitaj aviadiloj. La sukceso kaj fiasko de Comet signife influis al prilaboro de aliaj jetmotoraj komercaj aviadiloj. La testpiloto de Comet, John Cunningham (1917-2002) poste memoris ke ellaborantoj de [[Boeing]] kaj [[Douglas]] diris al li, se Comet ne spertis kaj solvis problemon el premiĝo, sama problemo okazus en siaj aviadiloj. Cunningham opiniis ke Comet estis sama kiel [[Concorde]], kaj li pensis ke Comet ŝangos aviadon.<ref>Faith, Nicholas. ''Black Box: Why Air Safety is no Accident, The Book Every Air Traveller Should Read.'' pp. 63-64. [[Londono]]: Boxtree, 1996. ISBN 0-7522-2118-3.</ref> == Variantoj == * '''Comet 1 (1952)''' : Originala modelo. * '''Comet 2 (1953)''' : Pliboniĝita modelo de Comet 1 kun nova povejo ([[Rolls-Royce]] Avon Mk. 503) * '''Comet 3 (1954)''' : Plilongiĝita modelo de Comet 2 kun nova povejo ([[Rolls-Royce]] Avon Mk. 502). * '''Comet 4 (1958)''' : Pliboniĝita modelo kun pligrandiĝita fueltanko. Lasta modelo de Comet serio. == Specifaĵoj == {|cellpadding="2" |--- bgcolor="#DDDDDD" ! colspan="5" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Diametroj |--- | || '''Comet 1''' || '''Comet 2''' || '''Comet 3''' || '''Comet 4''' || |--- | Longo || 28m (93ft) || 29.29m (96ft 1in) || 33.99m (111ft 6in) || 33.99m (111ft 6in) |--- | Alto || 8.99m (29ft 6in) || 8.99m (29ft 6in) || 8.99m (29ft 6in) || 8.99m (29ft 6in) |--- | Enverguro || 35m (115ft) || 35m (115ft) || 35m (115ft) || 35m (115ft) |--- ! colspan="5" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Maso |--- | Maksimuma Ekfluga Maso<br />(MTOW) || 50,000kg (110,000lb) || 54,000kg (120,000lb) || 68,000kg (150,000lb) || 71,000kg (156,000lb) |--- ! colspan="5" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Povumo |--- | Transporta kapableco || 36-44 || 36-44 || 58-76 || 56-81 |--- | Povejo ||Kvar Halford<br />H.2 Ghost 50<br />(Turbojeto)||Kvar [[Rolls-Royce]]<br />Avon Mk503/Mk504<br />(Turbojeto)||Kvar [[Rolls-Royce]]<br />Avon Mk502/Mk521<br />(Turbojeto)||Kvar [[Rolls-Royce]]<br />Avon Mk524<br />(Turbojeto)|| |--- | Kroza rapido || 740km/h<br />(460mph, 400kn) || 790km/h<br />(490mph, 430kn) || 840km/h<br />(520mph, 450kn) || 840km/h<br />(520mph, 450kn) |--- | Flugdistanco || 2,400km<br />(7,355nmi) || 4,200km<br />(7,635nmi) || 4,300km<br />(6,430nmi) || 5,190km<br />(6,430nmi) |--- |} == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Douglas DC-8]] * [[Boeing 707]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Komercaj aviadiloj]] [[Kategorio:Aviadiloj de De Havilland]] 1ci6ed94bcucaen23hyxbu31d224a37 0 607351 9420090 9248783 2026-07-04T09:31:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420090 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:View, Pécs by Cserna.jpg|eta|center|555px|<center>Larĝa ilustraĵo pri [[Placo Széchenyi (Pécs)]] en 1888]] {{Informkesto homo |nomo = Károly Cserna |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Karolo|Károly]] Cserna''' [kAroj ĉerna], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Cserna Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[ilustristo]]. [[Dosiero:Lepoglava by Károly Cserna.jpg|eta|<center>Károly Cserna: Desegnaĵo pri Lepoglava]] [[Dosiero:View of Rijeka by Károly Cserna.jpg|eta|<center>Károly Cserna: Desegnaĵo pri [[Rijeka|Fiume]]]] Károly Cserna [http://www.kieselbach.hu/muvesz/cserna-karoly_398] naskiĝis la {{daton|3|oktobro|1867}} en [[Kunszentmiklós]], li mortis la {{daton|14|januaro|1944}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Károly Cserna studis en [[Hungara Belarta Universitato|Reĝa Modela Desegna Lernejo]]. Liaj plej gravaj [[instruisto]]j estis [[János Greguss]], [[Bertalan Székely]] kaj [[Károly Lotz]]. Ekde [[1899]] li estis ilustristo de [[Vasárnapi Ujság]]. En [[1903]] li plulernis en [[Munkeno]], hejmenveninta li pentradis [[aĵpentraĵo]]jn kaj [[portreto]]jn. Inter [[1905]] kaj [[1907]] li pentradis en [[Egipto]]. Dum la [[1-a mondmilito]] li estis milita pentristo. Li ricevis [[premio]]n de la turka [[sultano]]. Li edziĝis kaj vidviĝis dufoje, la dua [[edzino]] naskis 2 [[filino]]jn. == Elektitaj pentraĵoj == * Karaván * Pihenő arabok * Kairói utca * Cairo * Aratók * Akt a szabadban * Ökrösszekér * Életkép * Tavaszi szántás * kelkajn ilustraĵojn vidu supre, apude, malsupre! == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC02469/02765.htm hungarlingva biografio] * [http://viragjuditgaleria.hu/hu/art_info/muveszek/C/cserna_karoly/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180330012249/http://viragjuditgaleria.hu/hu/art_info/muveszek/C/cserna_karoly/ |date=2018-03-30 }} * [https://budapestaukcio.hu/cserna-karoly/festo hungarlingva biografio kun bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180329184732/https://budapestaukcio.hu/cserna-karoly/festo |date=2018-03-29 }} <gallery mode=packed> Palocok-Karancs (127933736).jpg|Popolkostumoj en [[Nógrád (historia departemento)]] Esterházy Palace, Fertőd by Károly Cserna.jpg|[[Kastelo Esterházy (Fertőd)]] Keleti Károly arcképe (Cserna Károly, 1892).jpg|[[Károly Keleti]] Szabó Károly - Ellinger, Cserna.jpg|[[Károly Szabó (historiisto)]] Szapáry Gyula Cserna Károly rajzán.jpg|[[Gyula Szapáry]] Bakócz Tamás by Cserna.jpg|[[Tamás Bakócz]] Ferenc Beniczky Cserna.jpg|[[Ferenc Beniczky]] Kerkapoly Károly1.jpg|[[Károly Kerkapoly]] </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cserna Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] ev09v0rdnylq3fcandgecdfg67pdu5u 14 608884 9420030 7320907 2026-07-04T07:42:19Z RG72 11847 9420030 wikitext text/x-wiki {{PliPri|Francia-Prusia Milito}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Militoj de Francio]] [[Kategorio:Militoj de Prusio]] [[Kategorio:Militoj de Badeno]] [[Kategorio:Militoj de Bavario]] [[Kategorio:Militoj de Virtembergo]] [[Kategorio:Historio de Kubo]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Prusio]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1870]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1871]] [[Kategorio:Militoj de la 19-a jarcento]] k0o646i1c7zwd597aod0c0o7tm3n2i0 0 610519 9420123 8864260 2026-07-04T10:28:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420123 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Harmos |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Harmos Károly }} '''[[Karolo|Károly]] Harmos''' [kAroj harmoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Harmos Károly''' estis [[Hungario|hungara]], poste [[Ĉeĥoslovakio|ĉeĥoslovakia]] [[pentristo]], [[grafikisto]], [[instruisto]]. Lia persona nomo slovake estis ''Karol''. [[Dosiero:Komárom526.JPG|eta|<center>Memortabulo pri Károly Harmos]] Károly Harmos [http://czuczor-gyor.sulinet.hu/wp-content/uploads/2017/06/czirifusz_harmos_karoly.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180505204708/http://czuczor-gyor.sulinet.hu/wp-content/uploads/2017/06/czirifusz_harmos_karoly.pdf |date=2018-05-05 }} naskiĝis la {{daton|28|novembro|1879}} en iama Somogy (nuntempa urboparto de [[Pécs]]), li mortis la {{daton|24|januaro|1956}} en [[Komárno]] ([[Ĉeĥoslovakio]]). == Biografio == Károly Harmos akiris [[diplomo]]n en [[Hungara Belarta Universitato|Reĝa Modela Desegna Lernejo]] en [[1902]]. Lia plej grava instruisto estis [[Bertalan Székely]]. Inter [[1902]] kaj [[1908]] Harmos plulernis en arta [[akademio]] en [[Munkeno]], poste 2 jarojn li instruis desegnadon en privata [[lernejo]] en [[Szentendre]]. Ekde [[1911]] li estis benediktana instruisto en [[gimnazio]] de [[Komárno|Komárom]], post 4 jaroj li gvidis desegnan lernejon ĝis [[1944]]. Post [[Traktato de Trianon]] li apartenis al la hungara [[minoritato]] en Ĉeĥoslovakio. naskis [[filo|gefilojn]]. == El solaj ekspozicioj == * Pécs (1902) * [[Londono]], Munkeno, [[Berlino]], [[Dresdeno]] (1908) * Budapeŝto (1917, 1932) * [[Vieno]] (1921) * Komárno (1921, 1937, 1969, 1979) * [[Miskolc]] (1958) == Elektitaj pentraĵoj == * Tanulmányfejek * Tündérmese * Holt évszak * Erdőrészlet * Csókolózok * Nimfa tánca == Liaj ilustraĵoj == * ksilografiaĵoj en [[Géza Féja]]: ''Mesélő falu'' * bildoj en ''Kis képeskönyv'' (fabellibro, ĉ. 1935) == Disĉiploj == * [[György Rauscher]] == Memorigiloj == * reliefa memortabulo en Komárno (2000) [https://www.kozterkep.hu/~/21389/Harmos_Karoly_relief_Revkomarom_2000.html] == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/harmos-karoly/festo hungarlingva biografio kun bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180505204808/https://budapestaukcio.hu/harmos-karoly/festo |date=2018-05-05 }} * [http://adatbank.sk/lexikon/harmos-karoly/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180505135202/http://adatbank.sk/lexikon/harmos-karoly/ |date=2018-05-05 }} * [http://www.kieselbach.hu/muvesz/harmos-karoly_573 hungarlingva biografio kun bildo] * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/harmos-karoly-606/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180505134737/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/harmos-karoly-606/ |date=2018-05-05 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Harmos Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj hungaroj]] mmewi6m6ovs32lzzuwij2zi0p0vr2n6 0 611615 9420003 8747512 2026-07-04T07:21:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420003 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Kálmán Istókovits |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Istókovits Kálmán }} '''[[Kolomano|Kálmán]] Istókovits''' [iŝtOkoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Istókovits Kálmán''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[grafikisto]] (akvafortisto). [[Dosiero:IstokovitsKalman Szep5.jpg|eta|<center>Memortabulo pri Kálmán Istókovits]] Kálmán Istókovits [https://www.biralat.hu/muveszek/istokovits_kalman.612.html?pageid=56] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180514213822/https://www.biralat.hu/muveszek/istokovits_kalman.612.html?pageid=56 |date=2018-05-14 }} naskiĝis la {{daton|2|septembro|1898}} en [[Siklós]], li mortis la {{daton|21|oktobro|1990}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Kálmán Istókovits studis teknikon pri [[akvaforto]]j de [[István Zádor]], pentradon en [[Vieno]] (1920), [[Milano]] kaj [[Pécs]] (1921). Li akiris [[diplomo]]n en [[Hungara Belarta Universitato|Belarta Altlernejo de Budapeŝto]]. Liaj plej gravaj [[instruisto]]j estis [[István Csók]], [[Gyula Rudnay]] kaj [[Andor Dudits]]. En [[1928]] li ricevis [[stipendio]]n, poste li vivis 2 jarojn en [[Romo]] helpe de alia stipendio. Hejmenveninta li preskaŭ senescepte pentradis en [[Artistkolonio (Szolnok)]] ĝis [[1944]]. Li kreis [[akvaforto]]jn, [[portreto]]jn, religiajn bildojn, [[ĝenro]]jn, [[pejzaĝo]]jn. Li ricevis [[premio]]jn inter 1932 kaj 1990. == El solaj ekspozicioj == * Pécs (1925, 1928, 1932) * Budapeŝto (1927, 1935, 1949, 1955, 1983, 1992) * Siklós (1991) == El kolektivaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1925, 1931, 1936, 1952, 1960) * [[Arthalo Budapeŝto]] (1930, 1934, 1950, 1957) * [[Venecia Bienalo]] (1934, 1936) * [[Esztergom]] (1983, 1984) == Elektitaj pentraĵoj == * A pálos rend története ([[fresko]] en centra [[seminario]]) * altarbildo (vidu la apudan bildon!) * pejzaĝoj: Gabonakeresztek, Jánoskút, Komlósi bányavidék, Révfalusi híd, Somogyi falu, Vihar, Táj, [[Badacsony]], [[Tihany]], ktp * aliaj temoj: Kikötő, Eső, Halászok, Piaci árusok, Sapkás önarckép (1969), Fekvő akt, ktp == Similaj artaĵoj == * ilustraĵoj en [[János Arany]]: ''Toldi estéje'' (1937) * ilustraĵoj en [[Ferenc Herczeg]]: ''Bizánc'' (1938) * akvafortoj: Az utolsó vacsora, Bevonulás Jeruzsálembe, Ecce homo, Keresztrefeszítés, Krisztus beteget gyógyít, Lázár feltámadása, Levétel a keresztről, ktp == Memorigiloj == * memortabulo en Budapeŝto (1998) == Fontoj == * [https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/i-75F28/istokovits-kalman-75F9C/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://budapestaukcio.hu/istokovits-kalman/festo hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180514214015/https://budapestaukcio.hu/istokovits-kalman/festo |date=2018-05-14 }} * [http://www.kieselbach.hu/muvesz/istokovits-kalman_612 hungarlingva biografio kun bildoj] * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/istokovits-kalman-4875/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180515043604/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/istokovits-kalman-4875/ |date=2018-05-15 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Istokovits Kalman}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj akvafortistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 8oitc6j40pu0qlu9td2ys4bme4q8zx4 0 612853 9420171 8747645 2026-07-04T11:09:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420171 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Klimó |dosiero = Klimó Károly festőművész.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Károly Klimó |naskonomo = Klimó Károly }} '''[[Karolo|Károly]] Klimó''' [kAroj klimO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Klimó Károly''' estas [[Hungario|hungara]] [[Abstraktismo|abstrakta]] [[pentristo]], [[ilustristo]], altlerneja [[instruisto]]. Károly Klimó [https://www.ludwigmuseum.hu/alkoto/klimo-karoly] naskiĝis la {{daton|17|majo|1936}} en [[Békéscsaba]]. == Biografio == Károly Klimó akiris [[diplomo]]n en [[Hungara Belarta Universitato|Belarta Altlernejo de Budapeŝto]] en [[1962]], liaj plej signifaj instruistoj estis [[Aurél Bernáth]], [[Gyula Pap]], [[István Szőnyi]], [[Endre Domanovszky]], [[János Kmetty]]. Li lernis ankaŭ en libera lernejo de [[Margit Gráber]]. Inter [[1964]] kaj [[1967]] li havis [[stipendio]]n. Ekde [[1971]] li instruis en la Belarta Altlernejo. En la [[1970-aj jaroj]] li studvojaĝis al okcidenta [[Eŭropo]], [[Skandinavio]] kaj [[Irano]], en la sekva jarcento al [[Usono]], en la [[1990-aj jaroj]] al [[Ĉinio]] kaj [[Sud-Koreio]]. Komence li pentradis en [[Szentendre]], poste en Budapeŝto kaj [[Balatono]]. Li kreis ankaŭ grafikaĵojn kaj ilustris [[libro]]jn. Li ricevis finnan, germanan kaj 3 hungarajn [[premio]]jn inter 1972-2005. == El solaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1974, 1989, 1992, 1997, 2005, 2011) * Szentendre (1977, 1986 * [[Wels]] (1979, 1984, 1993) * [[Novjorko]] (1984, 1989) * Békéscsaba (1988) * [[Groningen]] (1992) * [[Munkeno]] (2000) == El kolektivaj ekspozicioj == * [[Arthalo Budapeŝto]] (1965, 1997) * [[Parizo]] (1966) * [[Vieno]] (1974, 1988, 1995) * [[Teherano]] (1976) * [[Venecia Bienalo]] (1980) * [[Los Angeles]] (1986) * Budapeŝto (1986, 1991, 1996, 2004, 2014) * [[Helsinko]] (1991) * [[Stuttgart]] (2008) == Elektitaj libroilustraĵoj == * [[Giuseppe Tomasi di Lampedusa]]: A párduc (1975) * [[Jarosław Iwaszkiewicz]]: Pétervár (1978) * [[Bohumil Hrabal]]: Sörgyári capriccio (1979) * [[Franz Kafka]]: A kastély (1979) * [[Henrik Ibsen]]: A vadkacsa (1981) * [[Thomas Bernhard]]: In hora mortis (1997) == Elektitaj pentraĵoj == * vidu la malsuprajn bildojn! * Hommage à [[Sándor Weöres]] (escepte monumento, [[Balatonfüred]], (2013) [https://www.kozterkep.hu/~/20713]) == Elektitaj disĉiploj == * [[János Istiván]] * [[Gyula Medgyessy-Kovács]] == Fontoj == * [http://www.kieselbach.hu/muvesz/klimo-karoly_674 hungarlingva biografio kun foto] * [https://budapestaukcio.hu/klimo-karoly/festo hungarlingva biografio kun bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180529203703/https://budapestaukcio.hu/klimo-karoly/festo |date=2018-05-29 }} * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/klimo-karoly-133/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180529203903/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/klimo-karoly-133/ |date=2018-05-29 }} <gallery mode=packed> Klimó Károly Ember és árnyéka 1988.jpg|Homo kaj ombro (1988) Klimó Károly Kusza fények 1997.jpg|Taŭzitaj lumoj (1997) Klimó Károly Csendélet bogarakkal 2005.jpg|Aĵpentraĵo kun skaraboj (2005) Klimo Károly Újkori barlangrajz 2010.jpg|Moderna kavopentraĵo (2010) Klimó Károly Távoli terekben 2008.jpg|En foraj areoj (2008) Klimo Károly Kis lángok 2008.jpg|Flametoj (2008) Klimó Károly Futótűz.jpg|Fajrego Klimó Károly Tüzek a tájban 2011.jpg|Fajroj en la pejzaĝo (2011) Klimó Károly Füst 2008.jpg|Fumo (2008) Klimó Károly Szmog 2009.jpg|Fumnebulo (2009) </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Klimo Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] fnr5sn5gy15hjt7pybnhxkw5n5s8il7 0 612907 9419735 8561542 2026-07-03T20:39:37Z Sj1mor 12103 9419735 wikitext text/x-wiki La '''Simfonio Numero 2''' en [[D-maĵoro]], Op. 73, estis komponita de [[Johannes Brahms]] en la somero de [[1877]], dum vizito al Pörtschach am Wörthersee, urbo en la [[Aŭstrio|Aŭstria]] provinco [[Karintio]]. Ties komponado estis mallonga kompare kun la 21 jaroj kiujn Brahms dediĉis al la kompletigo de sia [[Unua Simfonio de Brahms|Unua Simfonio]]. La simfonio estis planita por 2 [[fluto]]j, 2 [[hobojo]]j, 2 [[klarneto]]j, 2 [[fagoto]]j, 4 [[Korno (muzikinstrumento)|kornoj]], 2 [[trumpeto]]j, 3 [[trombono]]j, [[tubjo]], [[timbalo]]j, kaj [[kordinstrumento]]j.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Johannes Brahms: Complete Symphonies in Full Score (Vienna Gesellschaft der Musikfreunde Edition)|familia nomo=Brahms|persona nomo=Johannes|jaro=1974|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Dover Publications, Inc|ISBN=978-0-486-23053-5|paĝo=87|redaktinto=Hans Gál}}</ref> La premiero okazis en [[Vieno]] la 30an de Decembro 1877 fare de la Viena Filharmoniko sub dirigentado de [[Hans Richter (dirigento)|Hans Richter]]; Walter Frisch notis ke ĝi estis origine planita por la 9a de Decembro, sed "en unu el tiuj ironietoj de muzika historio, ĝi devis esti prokrastita [ĉar] la ludantoj estis priokupitaj por la lernado de ''[[Das Rheingold]]'' de [[Richard Wagner]]."<ref>Walter Frisch, ''Brahms: The Four Symphonies'', New York, 1996: Schirmer Books, p. 68. {{ISBN|0-02-870765-6}}</ref> Tipa ludado daŭras inter 40 kaj 50 minutojn. == Movimentoj == {{Aŭskultu|type=music|header=Symphony No. 2 in D Major, Op. 73 | dosiero = Brahms, Symphony No. 2 in D Major, Op. 73 - I. Allegro non troppo.ogg | titolo = I. Allegro non troppo (16:40) | dosiero2 = Brahms, Symphony No. 2 in D Major, Op. 73 - II. Adagio non troppo.ogg | titolo2 = II. Adagio non troppo (9:16) | dosiero3 = Brahms, Symphony No. 2 in D Major, Op. 73 - III. Allegretto Grazioso.ogg | titolo3 = III. Allegretto Grazioso (5:03) | dosiero4 = Brahms, Symphony No. 2 in D Major, Op. 73 - IV. Allegro Con Spirito.ogg | titolo4 = IV. Allegro Con Spirito (9:45) | priskribo4 = Ĉiuj registraĵoj estas donaco de Musopen}} La kvar movimentoj estas la jenaj: # Allegro non troppo (D-maĵoro) # Adagio non troppo (B-maĵoro) # Allegretto grazioso (quasi andantino) (G-maĵoro) # Allegro con spirito (D-maĵoro) [[Dosiero:Orchesterwerke Romantik Themen.pdf|dekstra|300ra|page=90]] [[Dosiero:Orchesterwerke Romantik Themen.pdf|dekstra|300ra|page=91]] [[Dosiero:Orchesterwerke Romantik Themen.pdf|dekstra|300ra|page=92]] [[Dosiero:Orchesterwerke Romantik Themen.pdf|dekstra|300ra|page=93]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=h40sXHqtUeY&t=1813s En Jutubo] Alirita la 30an de Majo 2018 [[Kategorio:Verkoj de Johannes Brahms]] [[Kategorio:Aperis en 1877]] [[Kategorio:Orkestromuziko]] 8ga93g1wxf98c99vclf6ux44ewefm63 0 612911 9419734 8440738 2026-07-03T20:39:25Z Sj1mor 12103 9419734 wikitext text/x-wiki {{Aŭskultu | dosiero = Brahms, Symphony No. 3 in F Major, Op. 90 - I. Allegro con brio.ogg | titolo = I. Allegro con brio (10:05) | dosiero2 = Brahms, Symphony No. 3 in F Major, Op. 90 - II. Andante.ogg | titolo2 = II. Andante (8:07) | dosiero3 = Brahms, Symphony No. 3 in F Major, Op. 90 - III. Poco allegretto.ogg | titolo3 = III. Poco allegretto (6:10) | dosiero4 = Brahms - Symphony No.3 in F major Op.90 - IV. Allegro.ogg | titolo4 = IV. Allegro (8:28) | priskribo4 = Ĉiuj registraĵoj estas donaco de Musopen }} La '''Simfonio Numero 3''' en [[F-maĵoro]], Op. 90, estas [[simfonio]] de [[Johannes Brahms]]. Tiu verko estis verkita en la somero de [[1883]] en [[Wiesbaden]], preskaŭ ses jarojn post li kompletigis sian [[Dua Simfonio de Brahms|Simfonion Numero 2]]. En tiu tempo Brahms estis verkinta kelkajn el siaj plej grandaj verkoj, kiel la Violonkonĉerto, du uverturojn (Tragika Uverturo kaj Akademifestivala Uverturo), kaj la Pianokonĉerto Numero 2. La premiero okazis la 2an de Decembro 1883 fare de Viena Filarmonia Orkestro, sub dirigentado de [[Hans Richter (dirigento)|Hans Richter]]. Ĝi estas la plej mallonga el la kvar simfonioj de Brahms; tipa ludado daŭras inter 30 kaj 40 minutojn. La simfonio estis planita por 2 [[fluto]]j, 2 [[hobojo]]j, 2 [[klarneto]]j, 2 [[fagoto]]j, 1 [[kontrafagoto]], 4 [[Korno (muzikinstrumento)|kornoj]], 2 [[trumpeto]]j, 3 [[trombono]]j, [[timbalo]]j, kaj [[kordinstrumento]]j. == Movimentoj == [[Dosiero:Orchesterwerke Romantik Themen.pdf|dekstra|300ra|page=94]] [[Dosiero:Orchesterwerke Romantik Themen.pdf|dekstra|300ra|page=95]] [[Dosiero:Orchesterwerke Romantik Themen.pdf|dekstra|300ra|page=96]] [[Dosiero:Orchesterwerke Romantik Themen.pdf|dekstra|300ra|page=97]] La kvar movimentoj estas la jenaj: # Allegro con brio (F-maĵoro, en sonata formo) # Andante ([[C-maĵoro]], en modifita sonata formo) # Poco allegretto ([[C-minoro]], en triparta form A–B–A′) # Allegro — Un poco sostenuto ([[F-minoro]] → F-maĵoro, en modifita sonata formo) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=On7BnzcEwKA En Jutubo] Alirita la 30an de Majo 2018 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj de Johannes Brahms]] [[Kategorio:Verkoj de 1883]] [[Kategorio:Orkestromuziko]] jn6ykvfovm7rroln9w92vkmvhmn8wh1 0 613136 9420177 9398377 2026-07-04T11:18:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420177 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Kotász |dosiero = Kotász Károly – Önarckép.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Memportreto de Károly Kotász |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Pest (urbo)]] ([[Hungara reĝlando]]) |naskonomo = Kotász Károly }} '''[[Karolo|Károly]] Kotász ''' [kAroj kotAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kotász Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[grafikisto]], [[instruisto]], [[framasono]]. [[Dosiero:Károly Kotász Balaton.jpg|eta|<center>Károly Kotász: [[Balatono]]]] Károly Kotász [http://www.kieselbach.hu/muvesz/kotasz-karoly_10218] naskiĝis la {{daton|4|novembro|1872}} en [[Pest (urbo)]], li mortis la {{daton|4|februaro|1941}} en Rákoskeresztúr (nuntempa urboparto de [[Budapeŝto]]). == Biografio == Károly Kotász komence estis ĉapelisto en la familia metiejo, poste li frekventis [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriartan Lernejon]] helpe de [[stipendio]]n ekde [[1893]]. Lia ĉefinstruisto estis [[Gusztáv Morelli]]. Li eklaboris en metiejo, kiel ornamisto. Li daŭris la lernadon en [[Munkeno]] de [[Otto Steitz]] kaj en [[Parizo]] de [[Jean-Paul Laurens]]. Hejmenveninta inter [[1906]] kaj [[1911]] li instruis en privata [[lernejo]], poste li estis profesia pentristo. Li studvojaĝis al [[Italio]], en [[1909]] li aliĝis al [[loĝio]] „Március”. Post 2 jaroj li finance jam firmiĝis kaj aĉetis domon kun [[ateliero]] en [[Rákosmente|Rákoskeresztúr]]. Li ricevis francan [[premio]]n en [[1931]]. Li edziĝis en [[1919]], baldaŭ [[filino]] naskiĝis. == Elektitaj ekspozicioj == * [[Arthalo Budapeŝto]] (1902) * Budapeŝto (1921, 1923, 1927, 1933, 1943, 2000) * [[Vieno]] (1924, 1927) * [[Prago]] (1926, 1931) * [[Londono]] (1928) * Parizo (1929-1933) == Elektitaj pentraĵoj == * Hortobágy (ĉ. 1900, samnoma pentraĵo (1929)) * Önarckép (1930) * Út a Kálváriára (ĉ. 1930) * vidu la bildojn! == Elektitaj ilustraĵoj en libroj == * [[Elek Benedek]]: ''A világ legszebb meséi'' * Mózes Gaál: ''Egy kis diák naplójából'' == Memorigiloj == * [[strato]] (1991) kaj memortabulo en [[Rákosmente]] == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/kotasz-karoly/festo hungarlingva biografio kun bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241205033217/https://budapestaukcio.hu/kotasz-karoly/festo |date=2024-12-05 }} * [http://kotasz.weebly.com/cikk.html hungarlingva biografio kun bildo] * [https://www.biralat.hu/muveszek/kotasz_karoly.10218.html?pageid=56 hungarlingva biografio]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <gallery mode="packed"> Dosiero:Károly Kotász Lachende Weiber.jpg|Ridantaj virinoj Dosiero:Plain with a Working Farmer (Károly Kotasz) - Nationalmuseum - 20078.tif|Ebenaĵo kun laboranta kamparano </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kotasz Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj framasonoj]] 7qot53bloii0o7dl52rvbsxjwnykerq 0 613873 9420182 8301891 2026-07-04T11:49:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420182 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Karol Marko ml. - Landscape with a River and Group of Trees - O 5118 - Slovak National Gallery.jpg|eta|center|555px|<center>Károly Markó: Pejzaĝo kun rivero kaj arboj]] {{Informkesto homo |nomo = Károly Markó |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Markó Károly |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Pest (urbo)]] ([[Hungara reĝlando]]) }} ''En la informkesto la mortodato estas elpensita!'' '''[[Karolo|Károly]] Markó''' [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Ifj. Markó Károly''' (Ifj. signifas hungare pli juna), en [[Italio]] ''Carlo Marco'' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]]. Lia surskribo sur [[pentraĵo]]j estis '''Carlo,''' lia [[patro]] estis [[Károly Markó (pli aĝa)]], lia [[frato]] estis [[Ferenc Markó]]. [[Dosiero:Húsvéti locsolkodás.jpg|eta|<center>Károly Markó: Paska popola ceremonio]] Károly Markó [http://www.kieselbach.hu/muvesz/ifj_-marko-karoly_757] naskiĝis la {{daton|22|januaro|1822}} en [[Pest (urbo)]], li mortis en [[1891]] en [[Moskvo]] ([[Rusa Imperio]]). == Biografio == Károly Markó estis juna, kiam li suferis [[akcidento]]n kaj unu el liaj okulon blindiĝis. Li studis en [[Akademio de Belartoj de Vieno]] inter 1836-1838, poste en la [[familio]] en [[Pizo (Italio)]]. Li studvojaĝis al [[Romo]] kaj [[Florenco]]. En la lasta urbo li lernis de [[Mihály Kovács (pentristo)]], poste li pentradis en Italio. Inter [[1851]] kaj [[1854]] li vivis en [[Vieno]], inter 1854-1885 denove en Italio. Li estis nomumita titulara profesoro de kelkaj italaj universitatoj. Je la fino de sia vivo li translokiĝis al Moskvo. == Elektitaj ekspozicioj == * Florenco (ekde 1845) * Vieno (1851-1854) * pluraj italaj urboj * Budapeŝto (kelkfoje) == Elektitaj pentraĵoj == * vidu la bildojn! == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/marko-karoly-ifj/festo hungarlingva biografio]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.biralat.hu/muveszek/marko_karoly.757.html?pageid=56 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180623113003/https://www.biralat.hu/muveszek/marko_karoly.757.html?pageid=56 |date=2018-06-23 }} <gallery mode=packed> Markó, Károly (Y) - Excursionist in Italian Countryside (1862).jpg|Ekskursantoj en Italio Ifj markó verruca.jpg| Karol Marko ml. - Landscape with a River and a Boat in the Foreground - O 1249 - Slovak National Gallery.jpg|Pejzaĝo kun rivero kaj boato Karol Marko ml. - View of an Italian City - O 2112 - Slovak National Gallery.jpg|Vido de itala urbo Károly Markó - Riverside Scene - WGA14117.jpg|Riverborda sceno Károly Markó - View of the Lake Trasimeno - WGA14115.jpg|Vido de Trasimeno Markó Salvator Rosa is working 1858.jpg| </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marko Karoly pli juna}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] kvqyd0vzdtp030t27c2w2a3cgmhicmy 0 614135 9420026 8755432 2026-07-04T07:39:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420026 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Kálmán Mesterházy |dosiero = Mesterházy Kálmán.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Kálmán Mesterházy |naskonomo = Középbükki Mesterházy Kálmán |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1857|05|3}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Subotica|Szabadka]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = {{mortotago|1898|01|24}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] (Hungara reĝlando) }} '''[[Kolomano|Kálmán]] Mesterházy''' [meŝterhAzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Mesterházy Kálmán''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''középbükki''. [[Dosiero:Kalman Mesterhazy (attr) Waldlandschaft mit Angler.jpg|eta|<center>Kálmán Mesterházy: Arbara pejzaĝo kun ĉasistoj]] Kálmán Mesterházy [http://mesterhazy-kalman.festmenyvetel.hu/festmenyek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180627144422/http://mesterhazy-kalman.festmenyvetel.hu/festmenyek |date=2018-06-27 }} naskiĝis la {{daton|3|majo|1857}} en [[Subotica|Szabadka]] ([[Hungara reĝlando]], nuntempa [[Subotica]] en [[Serbio]]), li mortis la {{daton|24|januaro|1898}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Kálmán Mesterházy lernis [[muziko]]n en [[Budapeŝto]], sed lia mano rompiĝis, tial ekde [[1871]] li interesiĝis pri pentrado. Li faris mallongan studvojaĝon eksterlande. Ekde [[1874]] li partoprenis en [[ekspozicio]]j. En [[1882]] kune kun [[Jenő Zichy]] aranĝis provincajn ekspoziciojn. En [[1891]] li establis lernejon por pentristoj en Budapeŝto kaj li partoprenis en fondo de ekspoziciejo same en la ĉefurbo. Plej ofte li pentradis [[pejzaĝo]]jn. Lia [[edzino]] estis baronino. Li mortigis sin. == Elektitaj pentraĵoj == * Halászok * Mocsaras táj * Fények a Balaton felett * Arbara pejzaĝo kun ĉasistoj (vidu la bildon!) * Hazafelé * Tájkép * Akt == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/mesterhazy-kalman/festo hungarlingva biografio kun bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241220155814/https://budapestaukcio.hu/mesterhazy-kalman/festo |date=2024-12-20 }} * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Borovszky-borovszky-samu-magyarorszag-varmegyei-es-varosai-1/bacs-bodrog-varmegye-ii-22BB/irodalom-tudomany-es-muveszet-a-bevezeto-reszt-irtak-pataj-sandor-dr-es-grcsics-janos-az-eletrajzokat-osszeallitotta-a-szerkesztoseg-kiegeszitett-30EF/mesterhazy-kalman-334B/ hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mesterhazy Kalman}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 5tvgbpqpffirx0b0qgvno82hokobbr8 0 615754 9420184 9408978 2026-07-04T11:56:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420184 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo = Károly Miksa Reissmann |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Karl Max Reissmann ? }} '''[[Karolo|Károly]] Miksa Reissmann''' [kAroj mikŝa rejsman], supozeble origine ''Karl Max Reissmann'', laŭ hungarlingve kutima nomordo ''Reissmann Károly Miksa'' estis [[germana]] [[pentristo]] kaj [[grafikisto]] vivanta en Hungarlando. Lia [[filino]] [[Gizella Barabás]] same estis pentristo. Karl Max Reissmann [http://www.kieselbach.hu/muvesz/reissmann-karoly-miksa_923] naskiĝis la {{daton|14|julio|1856}} en [[Neustadt apud Coburg]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.digiporta.net/pdf/GNM/Reissmann_524476184.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-05-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230504113020/http://www.digiporta.net/pdf/GNM/Reissmann_524476184.pdf |arkivdato=2023-05-04 }}</ref>, [[Germanio]], li mortis la {{daton|11|majo|1917}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Karl Max Reissmann studis en [[Coburg]], [[Lejpcigo]], [[Munkeno]], [[Akademio de Belartoj de Vieno]] (1880-1884), Arta Altlernejo de [[Berlino]]. Post siaj studoj li studvojaĝis al [[Egipto]], [[Palestino]], [[Grekio]]. En [[1887]] li havis inviton al Budapeŝto. Ekde [[1892]] li vivis en la hungara ĉefurbo. En [[1909]] li ricevis hungaran ŝtatanecon, sed li neniam lernis hungare. Krom la pentraĵoj li partoprenis en internaj ornampentradoj de [[Parlamentejo (Budapeŝto)]], [[Baziliko Stefano la 1-a (Budapeŝto)]], [[Belarta Muzeo (Budapeŝto)]]. == Ekspozicioj == * ekde [[1893]] en Budapeŝto * [[Veszprém (urbo)]] (1966) == Elektitaj pentraĵoj == * serio pri [[Tihany]] * Kisbalaton * Útelágazás * Das Mentige Memphis (Pejzaĝo apud Memphis) * Golgota == Memorigiloj == * memortabulo en Budapeŝto (1971) == Referencoj == {{Referencoj|2}} * [http://gyujtemeny.imm.hu/kereses/alkoto/reissmann-karoly-miksa/116d8942-7397-11e7-a64a-f01faf6f1be3?sa=1 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180803074524/http://gyujtemeny.imm.hu/kereses/alkoto/reissmann-karoly-miksa/116d8942-7397-11e7-a64a-f01faf6f1be3?sa=1 |date=2018-08-03 }} * [http://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=REISSMANN%20K%C3%A1roly%20Miksa hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180803074618/http://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=REISSMANN%20K%C3%A1roly%20Miksa |date=2018-08-03 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Reissmann Karoly Miksa}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj desegnistoj]] [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] tcygr0tt0qqpptj5ql9sz3utayprtli 0 616040 9419754 8571791 2026-07-03T20:45:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419754 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Kornél Spányik |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1858|10|29}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Bratislavo|Preßburg]] ([[Hungara reĝlando]], [[Habsburga Imperio]]) |dato de morto = {{mortotago|1943|02|22}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]) }} '''Kornél Spányik''' [ŝpAnjik], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Spányik Kornél''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]]. Kornél Spányik <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://spanyik-kornel.festmenyvetel.hu/alkoto/index/Spanyik_Kornel |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180807155835/http://spanyik-kornel.festmenyvetel.hu/alkoto/index/Spanyik_Kornel |arkivdato=2018-08-07 }}</ref> naskiĝis la {{daton|29|oktobro|1858}} en [[Bratislavo|Preßburg]] (konata ankaŭ [[Pozsony]], [[Hungara reĝlando]], nuntempa [[Bratislavo]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|22|februaro|1943}} en [[Budapeŝto]] (Hungara reĝlando). == Biografio == Kornél Spányik estis filo de advokato. Li frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li studis en [[Akademio de Belartoj de Vieno]] (1876-1880), similaj akademioj en [[Stutgarto]] kaj [[Munkeno]]. En la lasta urbo liaj majstroj estis [[Sándor Liezen-Mayer]] kaj [[Gyula Benczúr]]. Post siaj studoj li pentradis foje en Vieno, foje Pozsony, foje Budapeŝto, sed ekde [[1919]] nur en Budapeŝto. Li ŝatis pentradi [[ĝenro]]jn kaj portretojn. Liaj pentraĵoj ricevis arĝentan medalon en [[Pécs]], en Budapeŝto kaj Parizo po unu bronzajn medalojn, ktp. == Ekspozicioj == * [[Arthalo Budapeŝto]] (ekde 1880) * Pozsony (1887) == Elektitaj pentraĵoj == * Kuŝanta nudulino (1889) * Fratoj (1890) * [[Szidi Rákosi]] (1897) * Bovinoj 1901) * Mielsemajna ŝipado (1911) * Ripozanta kavaliro (1919) * Alegoria sceno (1932) == Referencoj == {{Referencoj|2}} * [https://budapestaukcio.hu/spanyik-kornel/festo hungarlingva biografio kun bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180807155932/https://budapestaukcio.hu/spanyik-kornel/festo |date=2018-08-07 }} * [http://www.biographien.ac.at/oebl/oebl_S/Spanyik_Kornel_1858_1943.xml germanlingva biografio] * [http://lexikon.katolikus.hu/S/Sp%C3%A1nyik.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la meza parto)] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Spanyik Kornel}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] b88x3rupunkj6fe8ay2ceieb6nz8h4n 0 617169 9419883 8794363 2026-07-04T03:30:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419883 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Jan Matejko, Stańczyk.jpg|eta|300px|''Stańczyk dum balo ĉe reĝino [[Bona Sforza]] kontraŭ la perdo de Smoleńsk'', pentraĵo de [[Jan Matejko]], [[1862]].]] [[Dosiero:Pomnik Adama Mickiewicza w Warszawie 2019c.jpg|eta|dekstra|La monumento de Adam Mickiewicz, [[Varsovio]], [[Pollando]].]] La '''kulturo de Pollando''' estas tre ligita kun ties historio interplektita de 1000 jaroj.<ref> Adam Zamoyski, The Polish Way: A Thousand Year History of the Poles and Their Culture. 1993, Hippocrene Books, Poland, ISBN 0-7818-0200-8 [https://www.amazon.co.uk/Polish-Way-Thousand-History-Culture/dp/0781802008] Alirita la 24an de Aŭgusto 2018. </ref> Ties unika karaktero disvolviĝis kiel rezulto de komplika geografia situo de [[Pollando]] en la kuniĝejo de [[Okcidenta Eŭropo|Okcidenta]] kaj [[Orienta Eŭropo]]j. Laŭ la tempopaso, la pola kulturo estis profunde influita de ties ligiloj kun la germana, latinida kaj bizanca mondoj, kiel ankaŭ la kontinua dialogo kun multaj aliaj etnaj grupoj kaj la minoritatoj kiuj loĝis kaj loĝas en Pollando.<ref> Ministerio de Eksterlandaj Aferoj de Pollando, 2002–2007, AN OVERVIEW OF POLISH CULTURE. Alirita 12-13-2007. </ref> La popolo de Pollando konsideriĝis tradicie gastema al la eksterlandaj artistoj kaj ema sekvi la kulturajn kaj artajn tendencojn en aliaj landoj. En la 19-a kaj 20-a jarcentoj, la poloj fokusiĝis al la kulturaj aferoj ofte hegemonie super la politika kaj ekonomia aktivaĵo. Tiuj faktoroj kontribuis al la multflanka naturo de la polaj artoj, kun multaj kompleksaj nuancoj. La pola kulturo estis influita kaj de la orienta kulturo kaj de la okcidenta. Aktuale, tio evidentiĝis en ties [[arkitekturo]], [[folkloro]] kaj [[arto]]. La teritorioj de la iama kaj de la nuna Pollando estas la naskoloko de diversaj konataj gravuloj, kiel [[Marie Curie]], [[Frédéric Chopin]], kaj [[Nikolao Koperniko]], la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]], [[Lech Wałęsa]], [[Joseph Conrad]] kaj [[Ŝimon Peres]], inter aliaj. La pola arto montris la tendencojn ekzistantaj tutmonde. La fama pentristo [[Jan Matejko]] inkludis multnombrajn historiajn okazintaĵojn tre gravajn en siaj pentraĵoj. Alia grava pola artisto estis [[Stanisław Ignacy Witkiewicz]]. Li estis ekzemplo de la ''renesanca homo'', same kiel la elstara dramaturgo, pentristo kaj poeto [[Stanisław Wyspiański]]. La komenco de la [[pola literaturo]] datas de la [[1100-aj jaroj]], kaj ĝi inkludas poetojn kaj verkistojn kiel [[Jan Kochanowski]], [[Adam Mickiewicz]], [[Bolesław Prus]], [[Juliusz Słowacki]], [[Witold Gombrowicz]], [[Stanisław Lem]], [[Ryszard Kapuściński]], [[Henryk Sienkiewicz]], [[Władysław Reymont]], [[Czesław Miłosz]], [[Wisława Szymborska]] (la kvar lastaj ricevintoj de la [[Nobel-premio pri literaturo]]), kaj la anglalingva romanisto de pola deveno nome [[Joseph Conrad]]. == Kino kaj teatro == {{Ĉefartikolo|Polaj filmoj}} Polaj [[reĝisoro]]j, kies filmoj kandidatiĝis por [[Oskar-premio]] en la kategorio de neanglaningvaj filmoj, estas: [[Jerzy Antczak]], [[Sławomir Fabicki]], [[Feliks Falk]] (dufoje), [[Robert Gliński]], [[Jerzy Hoffman]], [[Andrzej Jakimowski]], [[Jerzy Kawalerowicz]] (trifoje), [[Dorota Kędzierzawska]], [[Krzysztof Kieślowski]] (trifoje), [[Jan Jakub Kolski]], [[Andrzej Kotkowski]], [[Kazimierz Kutz]] (dufoje), [[Witold Leszczyński]], [[Juliusz Machulski]], [[Czesław Petelski]], [[Magdalena Piekorz]], [[Radosław Piwowarski]], [[Roman Polański]], [[Jerzy Stuhr]], [[Piotr Trzaskalski]], [[Andrzej Wajda]] (sepfoje), [[Leszek Wosiewicz]] kaj [[Krzysztof Zanussi]] (kvarfoje). == Muziko == [[Dosiero:Franz Xaver Winterhalter-Frédéric Chopin.png|eta|Portreto de [[Chopin]] fare de [[Franz Xaver Winterhalter]].]] [[Polonezo]] estas pola popoldanco en 3/4-takto; ĝi originas el malrapida antaŭdanco al rapida postdanco, kiu poste iĝis la mazurko. [[Mazurko]] estas pola popoldanco, en 3/4-takto kaj grava motivo de la pola muziko. Ĝi estas opiniata kiel plej poleca danco kune kun polonezo. Laŭ ekzemple Cyprian Norwid ĝi esprimas la tutan polan "fatalan" kaj "belegan" senton. Ĝi estas plej malnova pola danco kaj ĝia komenco estas eble en la malfrua antikva epoko. Mazurko estas la pola himno [[Mazurek Dąbrowskiego]] (Mazurko de Dąbrowski) kaj aliaj polaj kantoj kiel Mazurek Trzeciego Maja. La [[Krakova]], aŭ en pola [[Krakowiak]], estas rapida, sinkopa Pola popola danco en duobla tempo el la regiono de Krakovo kaj de Malgranda Pollando. La popola vesto por tiu danco iĝis la nacia vesto de Pollando, ĉefe la ''rogatywka'' kun plumoj de pavo sur la pinto. Plej ofte menciataj polaj komponistoj de klasika muziko estas<ref>http://www.mytopdozen.com/Best_Polish_Composers.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101017105617/http://www.mytopdozen.com/Best_Polish_Composers.html |date=2010-10-17 }} Listo de polaj pomponistoj plej ofte menciataj en interreto</ref>: [[Fryderyk Chopin]], [[Karol Szymanowski]], [[Krzysztof Penderecki]], [[Zbigniew Preisner]], [[Wojciech Kilar]], [[Ignacy Jan Paderewski]], [[Henryk Wieniawski]], [[Krzysztof Komeda]], [[Andrzej Panufnik]], [[Stanisław Moniuszko]], [[Jan Kaczmarek]] kaj [[Witold Lutosławski]]. Inter plej famaj nuntempaj polaj muzikaj grupoj estas: [[Lady Pank]] kaj [[Manchester (muzika grupo)|Manchester]]. == Kuirarto == [[Dosiero:Kotlet schabowy.jpg|eta|dekstra|Panerumita kotleto]] La kreiĝon de tipa, pola kuirarto forte influis historia evoluo. La teritorion de Pola Respubliko enloĝis diversaj nacioj kaj tre fortas kuirartaj influoj ĉefe orientaj (tataraj-turkaj, antaŭe mongolaj), rutenaj, germanaj, francaj, italaj kaj judaj. La plej popularaj polaj pladoj estas samtempe tre popularaj en la najbaraj landoj. Inter ili menciindas: ''pierogi'' (pola versio de [[varenikoj]], ravioloj ktp.), [[Kaĉo (manĝaĵo)|kaĉoj]], farĉitaj terpombuloj, supoj (el acida brasiko aŭ milio, [[barĉo]], [[pizosupo]], [[nigra supo]], [[buljono]], supo el acidigita faruno), manĝaĵoj el [[terpomo]]j kaj [[brasiko]]j (ekz. [[bigoso]], [[brasika rulaĵo]]), bakaĵoj, pano, kukoj (ekz. [[mielkuko]]j kaj [[benjeto]]j), produktaĵoj el [[kazeo]], viandoj (ĉefe porka, koka kaj bova). Malpli oftas sur pola tablo fiŝoj. Inter tipe polaj specialaĵoj menciindas la kukoj [[faworki]], [[pola griza saŭco]] kaj [[bigoso]]. Ordinara alkoholaĵo estas [[vodko]] (ekz. fama [[żubrówka]]) - multe pli ofte drinkata ol [[medo]], kiun tamen oni opinias tradicia pola alkoholaĵo. Tiuj fortaj alkoholaĵoj tamen pli kaj pli cedas sian lokon al [[lupolo|lupola]] hela [[biero]]. En Pollando oni povas aĉeti multajn bierojn, inter plej famaj polaj bieroj apartenas [[Tyskie]] kaj [[Żywiec (biero)|Żywiec]]. Multe malpli populara estas [[vino]] – kutime eksterlanda, ĉar pro netaŭga klimato ekzistas nur kelkaj polaj vinfarejoj. Tre populara trinkaĵo estas nigra [[teo]] trinkata ofte kun sukero kaj citrono. Ĝi venis el Anglio danke al nederlandaj komercistoj, tuj post kiam ĝi aperis en okcidenta Eŭropo. Ĝia vera populariĝo okazis tamen en la 19-a jarcento danke al rusoj. En polaj domoj oni ekuzis [[samovaro]]jn. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Pollando| ]] c944enppaalbdn1mjdm3i4140qsfskk 0 618081 9420021 8610534 2026-07-04T07:36:13Z Sj1mor 12103 9420021 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:Dicksee-Chivalry-1885.jpg|eta|{{centre|Frank Bernard Dicksee: ''Kavalireco'' (1885)}}]] [[Dosiero:Imagination 195308.jpg|eta|Kovrilo de ''Imagination'' (1953)]] La '''savendulino''', aŭ '''persekutata junulino''' aŭ '''damo en danĝero''' aŭ simile, {{lang-fr|demoiselle en détresse}}, {{lang-en|damsel in distress}}, estas [[stereotipo|tipa rolulo]] en romanoj, arto, teatro, filmo, bildliteraturo, videoludoj ktp. Temas pri juna, bela virino, kiun minacas (eble forrabas) iu [[monstro]] aŭ [[maliculo (rolulo)|maliculo]] kaj kiun savas vira [[heroo]] el la danĝero. Hodiaŭ la kliŝa rolo estas ofte kritikata por esti malfeminisma. Modernaj uzoj de la rolo ofte montras savendulinon pli fortan, kiu povas savi sin mem. == Ekzemploj == Kelkaj savendulinoj en populara kulturo: * [[Andromedo (mitologio)|Andromedo]] en greka mitologio * Ann Darrow prenita de [[King Kong]] * [[Princino Leia]], savenda de [[Luke Skywalker]] en ''[[Star Wars]]'' * [[La dormanta belulino]] * [[Neĝblankulino]] * [[Rapunkolo (fabelo)|Rapunkolo]] * [[princino Peach]] en videoludo [[Mario (videoludo)|Mario]] * ''Dejah Thoris'', la [[Princino de Marso]], bela marsanino savota de terano ''John Carter'', en la ''Barsoom''-serio de [[Edgar Rice Burroughs]] == Vidu ankaŭ == * [[Vestita viro, nuda virino]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tipaj roluloj]] [[Kategorio:Virinaj stereotipoj]] 9bwpflkvp2g7agow0l8e2kl9rbrx2j2 0 619696 9420072 8747620 2026-07-04T09:06:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420072 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Bebo |dato de naskiĝo = supozeble en [[1712]] }} '''[[Karolo|Károly]] Bebo''' [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bebo Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[baroko|baroka]] [[skulptisto]]. [[Dosiero:Bebó Károly Bp03 BebóKároly2.jpg|eta|<center>Memortabulo pri Károly Bebo]] Károly Bebo <ref>http://lexikon.katolikus.hu/B/Beb%C3%B3.html</ref> naskiĝis supozeble en [[1712]], li mortis la {{daton|4|aprilo|1779}} en [[Buda]]. == Biografio == Károly Bebo servis ekde [[1740]] al la grafa familio Zichy [ziĉi] en [[Óbuda]]. Li ne nur estis skulptisto, sed ankaŭ li havis plurajn postenojn ĉe la familio, ekzemple li estis inspektoro de konstruado de [[Kastelo Zichy (Óbuda)]] (1746-1757). Li kreis skulptaĵojn aŭ ornamaĵojn al pluraj [[preĝejo]]j. == Elektitaj skulptaĵoj == <gallery mode=packed> SztAnna8FotoThalerTamas.JPG|Ĉefaltaro de [[Preĝejo Sankta Anna (Víziváros)]] Országúti Szent István templom. Főoltárkép. Szent István első vértanú (Márton Lajos, 1945). - Budapest.JPG|Skulptaĵoj ĉe la ĉefaltaro en [[Preĝejo Sankta Stefano (Országút)]] Sculpture ornament on the Main facade. Saints Peter and Paul parish in Óbuda (Károly Bebo 1749). Listed 371. - Lajos Street, Budapest District III., Hungary.JPG|Skulptaĵo en [[Kirko Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Óbuda)]] (1749) Sculpture ornament over the gate. Saints Peter and Paul parish in Óbuda (Károly Bebo 1749). Listed 371. - Lajos Street, Budapest District III., Hungary.JPG|Skulptaĵo en Kirko Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Óbuda) (1749) Sculpture ornament on the Saints Peter and Paul parish in Óbuda (Károly Bebo 1749).- Lajos Street, Budapest District III., Hungary.JPG|Skulptaĵo en Kirko Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Óbuda) (1749) Statue of St. Florian. (Károly Bebo work) Baroque limestone statue at the Saints Peter and Paul church in Óbuda. Listed 371. - Lajos Street, Budapest District III., Hungary.JPG|Statuo pri [[Sankta Floriano]] en Óbuda St. John of Nepomuk Statue (Károly Bebo 1790. Originally 1753) at the Saints Peter and Paul church in Óbuda. Listed 371. - Lajos Street, Budapest District III., Hungary.JPG|[[Johano Nepomuko]] en Óbuda Fehérvár jezs01.jpg|Predikejo en cisterciana preĝejo de [[Székesfehérvár]] Solymári templom szószék.jpg|Predikejo en [[Kirko Nomo de Sankta Maria (Solymár)]] </gallery> == Memorigiloj == * [[strato]] kaj memortabulo en [[Budapeŝto]] == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/bebo-karoly/szobrasz hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180928121708/https://budapestaukcio.hu/bebo-karoly/szobrasz |date=2018-09-28 }} * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00523/01335.htm hungarlingva biografio] * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/bebo-karoly/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180928121758/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/bebo-karoly/ |date=2018-09-28 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bebo Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]] 1rbpoajikgh2qxney912bavmwes7n1x 0 621371 9419585 9416149 2026-07-03T13:19:54Z Crosstor 3176 /* E */ 9419585 wikitext text/x-wiki Jen listo de famaj [[hungaroj]], kiuj mortis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto inter A-F. '''La ceteraj famuloj troviĝas en apartaj paĝoj''': * (inter G-K) en '''[[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]''' * (inter L-R) en '''[[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]]''' * (inter S-Z) en '''[[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]'''. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[artikolo]]jn pri [[distrikto]]j de Budapeŝto kaj pri [[Pest (urbo)]] kaj [[Budao (urbo)]]): * [[Listo de famuloj mortintaj en Buda]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Pest]] {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit Aba-Novák]], tekstilartisto * [[Gyula Abay Neubauer]], [[ekonomikisto]] * [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]] * [[Ödön Abaffy]], [[parlamentano]] * [[Lajos Abafi]], literaturhistoriisto * [[Bódog Ábel]], ekonomikisto * [[Károly Ábel]], [[instruisto]] * [[Béla Abody]], verkisto * [[Béla Abodi Nagy]], [[pentristo]] * [[Arany Abonyi]], [[pentristo]] * [[Árpád Abonyi]], [[verkisto]] * [[Géza Abonyi]], [[aktoro]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[István Abonyi (arbarinĝeniero)]] * [[István Abonyi (ŝakisto)]] * [[Lajos Abonyi (bestokuracisto)]] * [[Sándor Abonyi]], [[zoologo]] * [[Tivadar Abonyi]], aktoro * [[Ambrus Ábrahám]], zoologo * [[Erzsébet Ábrahám]], pulmonologo * [[János Ábrahám (ginekologo)]] * [[Karola Ábrahám]], patologo * [[Lajos Ábrahám]], agronomo * [[Emil Ábrányi (komponisto)]] * [[Kornél Ábrányi (komponisto)]] * [[Kornél Ábrányi (pli juna)]], verkisto * [[Lajos Ábrányi]], pentristo * [[János Abrudbányai]], unitaria pastro * [[János Abrudbányay]], instruisto * [[Sarolta Absolon]], oficisto * [[Ágoston Ács]], pentristo * [[Ernő Ács]], [[fizikisto]] * [[Ilona Ács]], [[naĝado|naĝisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Kató Ács]], verkisto * [[Mária Ács]], kemiisto * [[Lajos Ács]], [[politikisto]] * [[Lipót Ács]], ceramikisto * [[Tivadar Ács]], [[ĵurnalisto]] * [[Ignác Acsády]], [[historiisto]] * [[Antal Acsay]], [[monaĥo]] * [[Tihamér Acsay]], [[juĝisto]] * [[Ilona Aczél]], aktoro * [[Ilona Aczél (pentristo)]] * [[István Aczél]], ekonomo * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[Emil Ádám]], korusestro * [[György Ádám]], [[fiziologo]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (ekonomo)]] * [[Jenő Ádám]], [[komponisto]] * [[Lajos Ádám]], [[kirurgo]] * [[László Ádám (ĵurnalisto)]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]], [[juĝisto]] * [[Magda Ádám]], historiisto * [[Oszkár Ádám]], [[terfizikisto]] * [[Tamás Ádám (agronomo)]] * [[Tamás Ádám (aktoro)]] * [[Mór Adler]], pentristo * [[Zsigmond Adler]], boksisto * [[Zoltán Adonyi]], kemiisto * [[Berta Adorján]], aktoro * [[Bence Adorján]], ekonomo * '''[[Endre Ady]]''', [[poeto]] * [[Lajos Ady]], literaturisto * [[János Áfra (instruisto)]] * [[Árpád Ág]], fizikisto * [[Adolf Ágai]], [[kuracisto]] * [[Karola Ágai]], [[operkantisto]] * [[László Agárdi]], monaĥo * [[Gábor Agárdy]], aktoro * [[Gyula Agárdy]], monaĥo * [[Ilona Agárdy]], aktoro * [[Gyula Aggházy]], pentristo * [[Kamil Aggházy]], historiisto * [[Károly Aggházy]], komponisto * [[Mária Aggházy]], muzeologo * [[Pál Agócsy]], plibonigisto * [[Tivadar Agorasztó]], politikisto * [[György Ágoston (humuristo)]] * [[Julián Imre Ágoston]], monaĥo * [[László Ágoston (filozofo)]] * [[Mihály Ágoston (elektrinĝeniero)]] * [[József Aistleitner]], [[filologo]] * [[Zoltán István Ajkay]], pulmonologo * [[Miklós Ajtai (kemiisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]], kuracisto * [[Erzsi Ákos]], aktoro * [[István Ákos]], instruisto * [[Károly Ákos]], psikologo * [[Klára Ákos]], dancisto * [[László Ákos]], ĵurnalisto * [[Oszkár Alánt]], farmakologo * [[Flórián Albert]], futbalisto * [[István Albert (piaristo)]] * [[Antal Áldásy]], historiisto * [[Béla Alexander]], [[kuracisto]] * [[Bernát Alexander]], [[filozofo]] * [[Gábor Alexander]], kemiisto * [[György Alexits]], [[matematikisto]] * [[Károly Alexy]], skulptisto * [[László Alföldi]], geologo * [[Zoltán Alföldy]], kuracisto * [[Hubert Pál Álgyay]], [[inĝeniero]] * [[György Almár]], pentristo * [[Antal Almási]], juĝisto * [[Elemér Almási]], kemiisto * [[Loránd Almási Balogh]], arkitekto * [[György Almássy (radiologo)]] * [[Andor Almásy]], kemiisto * [[Gedeon Almásy]], kemiisto * [[József Almásy]], filozofo * [[László Almásy]], politikisto * [[Pál Almásy]], politikisto * [[László Alpár]], matematikisto * [[Zsuzsa Alpár]], psikologo * [[Pál Alpári]], redaktoro * [[Irma Alszeghy]], aktoro * [[Kálmán Alszeghy]], reĝisoro * [[Lajos Alszeghy]], aktoro * [[Zsolt Alszeghy]], literaturhistoriisto * [[Margit Altai]], verkisto * [[Rezső Altai]], instruisto * [[Gyula Altenburger]], matematikisto * [[Iván Altomáré]], [[ministro]] * [[Jenő Ambrózi (pli aĝa)]] * [[Ágoston Ambrózy (juĝisto)]] * [[Ágoston Ambrózy (poeto)]] * [[Béla Ambrus]], instruisto * [[Miklós Ambrus]], akvopilkisto * [[Zoltán Ambrus (gitaristo)]] * [[Zoltán Ambrus (verkisto)]] * [[Éva Ancsel]], [[filozofo]] * [[Margit Andaházi]], aktoro * [[Béla Andai]], aktoro * [[Ernő Andai]], aktoro * [[Györgyi Andai]], aktoro * [[Pál Andai]], arkitekto * [[Piroska Anderlik]], imunologo * [[Erzsébet Andics]], historiisto * [[Ilona Andor]], korusestro * [[József Andor]], verkisto * [[Rudolf Andorka (diplomato)]] * [[Béla András]], [[dirigento]] * [[László András (verkisto)]] * [[József Andrasovszky]], botanikisto * [[Aladár Andrássy]], [[politikisto]] * [[Dániel Andrássy]], politikisto * [[Géza Andrássy]], politikisto * [[Gyula Andrássy (pli juna)]], politikisto * [[Sándor Andrássy]], [[ĉambelano]] * [[Tivadar Andrássy]], politikisto * [[Gábor Andreánszky]], [[botanikisto]] * [[Károly Andreetti]], arkitekto * [[Sándor Andrikovics]], biologo * [[Rudolf Andorka]], [[sociologo]] * [[Lambert Angeli]], [[agronomo]] * [[Csaba Anghi]], zoologo * [[Dávid Angyal]], historiisto * [[Dezső Angyal]], agronomo * [[János Angyal (humuristo)]] * [[János Angyal (instruisto)]] * [[Mária Angyal]], reĝisoro * [[Pál Angyal]], juristo * [[Sándor Angyal]], aktoro * [[János Ángyán]], kuracisto * [[Margit Anna]], [[pentristo]] * [[Géza Antal]], [[kirurgo]] * [[Gyula Antal]], advokato * [[Imre Antal (pianisto)]] * [[István Antal (pianisto)]] * [[Iván Antal]], oficisto * [[János Antal (fizikisto)]] * [[Károly Antal]], [[skulptisto]] * [[Lajos Antal]], kuracisto * [[László Antal (ekonomikisto)]] * [[Zoltán Antal]] * [[Albert Antalffy]], operkantisto * [[Mihály Antalfi]], juĝisto * [[József Antall]], [[ĉefministro]] * [[József Antall (pli maljuna)]], politikisto * [[Georg Anthes]], operkantisto * [[Ferenc Antoni]], kuracisto * [[István Antos]], ministro * [[Imre Apáthi]], aktoro * [[Miklós Apáti (poeto)]] * [[Gizella Apor]], flegistino * [[Noémi Apor]], aktoro * [[Klotild Apponyi]], diplomato * [[Lajos Áprily]], poeto * [[Antal Apró]], ministro * [[László Aradszky]], ŝlagrokantisto * [[Dániel Arany]], [[instruisto]] * '''[[János Arany]]''', poeto * [[László Arany]], poeto * [[Béla Aradi]], [[prokuroro]] * [[Kálmán Arady]], internisto * [[Mátyás Pál Aradi]], muzeologo * [[Pál Aranyossi]], ĵurnalisto * [[Magda Aranyossi]], ĵurnalisto * [[István Arató (instruisto)]] * [[Endre Arató]], historiisto * [[István Arató]], pentristo * [[Mihály Arató]], psikiatro * [[Aladár Árkay]], [[arkitekto]] * [[Bertalan Árkay]], arkitekto * [[Lili Árkayné Sztehló]], vitralisto * [[József Árkövy]], dentkuracisto * [[József Árkus]], humuristo * [[Lajos Armentano]], hematologo * [[Edgár Artner]], pastro * [[Vince Árva]], paŭlano * [[Attila Árvay]], kardiologo * [[György Árvay]], apotekisto * [[Emil Asboth]], inĝeniero * [[Lajos Asbóth]], [[generalo]] * [[Oszkár Asbóth]], inventisto * [[Oszkár Ascher]], aktoro * [[Lipót Aschner]], fabrikestro * [[Ákos Ásvány]], kemiisto * [[Károly Aszalós]], instruisto * [[Dezső Aszlányi]], oficisto * [[Imre Aszódi]], tradukisto * [[Mária Aszódi]], operkantisto * [[László Asztalos]], juristo * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] * [[Gábor Attalai]], industriartisto * [[Elemér Atzél]], [[apotekisto]] * [[György Auer]], prokuroro * [[Vince Augustin (kuracisto)]] * [[Mária Augusztinovics]], ekonomikisto * [[László Aujeszky]], [[meteologo]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit B. Kopp]], skulptisto * [[Erzsi B. Marton]], aktoro * [[János B. Nagy]], operkantisto * [[József Babay]], verkisto * [[Vincențiu Babeș]], politikisto * [[Mihály Bába]], ĵurnalisto * [[Antal Babics]], kuracisto * [[Kálmán Babics]], filozofo * [[Béla Babiczky]], bibliotekisto * [[Mihály Babits]], poeto * [[György Babolcsay]], futbalisto * [[Gyula Babos]], [[gitaristo]] * [[Ernő Babos]], lingvisto * [[Sándor Babos]], parazitologo * [[Zoltán Babos]], hidrologo * [[Imre Bach]], kuracisto * [[Iván Bach]], informadikisto * [[Dániel Bachát]], pastro * [[Béla Bacher]], arthistoriisto * [[Emil Bacher]], ekonomikisto * [[Simon Bacher]], poeto * [[István Bachó]], komponisto * [[Iván Bächer]], ĵurnalisto * [[Mihály Bächer]], pianisto * [[Vilmos Bacher]], profesoro * [[Richárd Backhausz]], kuracisto * [[Ferenc Bács]], aktoro * [[Pál Bács]], kirurgo * [[Paula Bacsányi]], aktoro * [[Tamás Bácskai]], ekonomikisto * [[Vera Bácskai]], historiisto * [[Zoltán Bacskay]], instruisto * [[Albert Bacsó]], grundisto * [[Jenő Bacsó (pli juna)]], juristo * [[Nándor Bacsó]], [[meteologo]] * [[Péter Bacsó]], reĝisoro * [[Péter Baczakó]], halterlevisto * [[Bertalan Sándor Badalik]], monaĥo * [[Tibor Badari]], boksisto * [[Ferenc Badics]], literaturhistoriisto * [[József Badics]], agronomo * [[Valér Bády]], franciskano * [[László Bagó]], aktoro * [[András Bágya]], komponisto * [[Géza Baintner]], fizikisto * [[Jenő Bajai]], agronomo * [[Veronika Bajáki]], juristo * [[Géza Bajári]], korbopilkisto * [[Endre Bajomi Lázár]], redaktoro * [[Gizi Bajor]], aktoro * [[Imre Bajor]], aktoro * [[Rezső Bajusz]], fervojisto * [[Izrael Bak]], rabeno * [[János Bak]], bibliografo * [[János P. Bak]], pentristo * [[József Bak]], prokuroro * [[István Bakács]], arkivisto * [[Endre Bakay]], osteologo * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Ágnes Bakó]], verkisto * [[Ágnes Bakó (komunisto)]] * [[Ede Bakó]], bankisto * [[Márta Bakó]], aktoro * [[Tivadar Bakody]], kuracisto * [[Ernő Bakonyi]], popoldancisto * [[Ferenc Bakonyi]], psikologo * [[Kálmán Bakonyi]], juĝisto * [[Ferenc Bakos]], lingvisto * [[Tibor Bakos]], altlerneja instruisto * [[Csaba Baksa]], geologo * [[László Baksa Soós]], aktoro * [[Árpád Baksay]], operetkantisto * [[Zoltán Baksay]], historiisto * [[László Baky]], [[subministro]] * [[Ervin Baktay]], [[orientalisto]] * [[Péter Balabán]], tradukisto * [[Andor Balajthy]], pupteatristo * [[György Balanyi]], historiisto * [[Edit Balás]], arthistoriisto * [[Kornél Balás]], juĝisto * [[Péter Elemér Balás]], juristo * [[Mihály Balatoni]], agronomo * [[József Balassa (ĵurnalisto)]] * [[József Balassa (lingvisto)]] * [[László Balássy]], poeto * [[György Balázs]], redaktoro * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[Mária Balázs]], juĝisto * [[Márta Balázs]], internisto * [[Mihály Balázs (redaktoro)]] * [[Péter Balázs (arkivisto)]] * [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]] * [[János P. Balázs]], lingvisto * [[Jenő Balassa]], aktoro * [[György Balassa (klarnetisto)]] * [[Iván Balassa]], etnografo * [[Péter Balassa]], esteto * [[Sándor Balassa (komponisto)]] * [[Tamás P. Balassa]], komponisto * [[Kamill Balatoni]], kajakisto * [[Károly Balatoni]], naĝisto * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Balázs]], verkisto, poeto * [[Béla Balázs (historiisto)]] * [[Béla Árpád Balázs]], astronomo * [[István Balázs (instruisto)]] * [[János Balázs (aktoro)]] * [[József Balázs (dramaturgo)]] * [[Júlia Balázs]], astronomo * [[Lóránt Balázs]], kemiisto * [[Sándor Balázs (instruisto)]] * [[Sándor Balázs (verkisto)]] * [[Balázs Balázs-Piri]], karikaturisto * [[Lajos Balcza]], instruisto * [[Emil Baleczky]], lingvisto * [[Aladár Bálint]], ĵurnalisto * [[Andor Bálint]], genetikisto * [[Antal Bálint (psikologo)]] * [[Béla Bálint]], aktoro * [[Elemér Bálint]], matematikisto * [[Endre Bálint]], pentristo * [[György Bálint (aktoro)]] * [[István Bálint (reĝisoro)]] * [[Jenő Bálint]], kritikisto * [[Lajos Bálint (kritikisto)]] * [[Péter Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (pentristo)]] * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Zoltán Bálint (arkitekto)]] * [[Mihály Balla]], ĵurnalisto * [[Károly Ballai]], poŝtisto * [[György Baló]], prezentisto * [[Elemér Balogh (filozofo)]] * [[Béla Balkay]], advokato * [[Géza Balkay]], aktoro * [[Aladár Balla]], advokato * [[Antal Balla (ĵurnalisto)]] * [[Kálmán Balla]], aktoro * [[Vilmos Balla]], ekonomikisto * [[Aladár Ballagi]], historiisto * [[Mór Ballagi]], teologo * [[Róbert Ballenegger]], geologo * [[Ede Balló]], pentristo * [[Mátyás Balló]], kemiisto * [[Hugó Ballya]], remisto * [[Elemér Baló]], aktoro * [[László Baló]], ĵurnalisto * [[István Balog (aktoro)]] * [[Ágoston Balogh]], baletisto * [[Albin Lajos Balogh]], monaĥo * [[Andor Balogh]], stenografo * [[Arnold Balogh]], advokato * [[Béla Balogh (geografo)]] * [[Emese Balogh]], aktoro * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Erzsi Balogh]], aktoro * [[Ferenc Balogh]], violonisto * [[György Balogh (politikisto)]] * [[Ilona Balogh]], arthistoriisto * [[István Balogh (futbalisto)]] * [[Jolán Balogh]], muzeologo * [[János Balogh (hidrologo)]] * [[János Balogh (zoologo)]] * [[Jenő Balogh]], politikisto * [[József Balogh (filologo)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Kálmán Balogh (kuracisto)]] * [[Katalin Balogh (aktoro)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Ottó Balogh]], ekonomikisto * [[Pál Balogh (publikigisto)]] * [[Sándor Balogh (futbalisto)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Tihamér Balogh]], kuracisto * [[Ernő Baloghy]], politikisto * [[György Baloghy]], ministro * [[Huba Bálványos]], grafikisto * [[Béla Bamberger]], advokato * [[Károly Bamberger]], bestokuracisto * [[Aladár Bán]], poeto * [[Ervin Bán]], instruisto * [[Frigyes Bán]], reĝisoro * [[Klári Bán]], aktoro * [[Róbert Bán]], reĝisoro * [[Zoltán Bán]], komikisto * [[Éva Bánáty]], gimnastikisto * [[Ede Banda]], [[violonĉelisto]] * [[Anna Bánd]], pupteatristo * [[Dániel Bánffy]], ministro * [[Miklós Bánffy]], verkisto * [[Andor Bánhidi]], grafikisto * [[Zoltán Bánhidi]], lingvisto * [[Béla Bangha]], jezuito * [[Ernő Bánk]], pentristo * [[Donát Bánki]], inventisto * [[Gabriella Bánki]], dancisto * [[Zsuzsa Bánki]], aktoro * [[Róbert Bánky]], pupteatristo * [[Róbert Bánky (pli maljuna)]], aktoro * [[Irén Bánó]], operkantisto * [[István Banó]], etnografo * [[Dezső Bánóczi]], aktoro * [[József Bánóczi]], literaturhistoriisto * [[László Bánóczi]], reĝisoro * [[Kajetán Banovits]], inĝeniero * [[György Bánrévy]], arkivisto * [[Kornél Pál Bánsági]], ekonomikisto * [[Aladár Bányai]], dirigento * [[Éva Bányai (kemiisto)]] * [[Margit Bara]], aktoro * [[Endre Barabás]], ĵurnalisto * [[Gizella Barabás]], pentristo * [[István Barabás (bestokuracisto)]] * [[Jenő Barabás]], etnografo * [[Mihály Barabás (radiologo)]] * [[Miklós Barabás]], pentristo * [[Tamás Barabás]], ĵurnalisto * [[Tibor Barabás]], verkisto * [[Károly Baracs]], trafikinĝeniero * [[Marcell Baracs]], advokato * [[István Baraczka]], arkivisto * [[Emil László Baranski]], pentristo * [[László Baránszky]], arthistoriisto * [[László Baránszky-Jób]], estetikisto * [[István Bárány]], naĝisto * [[Nándor Bárány]], inĝeniero * [[István Baranya]], luktisto * [[Erzsébet Baranyai]], psikologo * [[Gyula Baranyai]], aldviolonisto * [[Károly Bárányos]], ministro * [[Ármin Barát]], ĵurnalisto * [[Irén Barát]], pulmonologo * [[Ferenc Baráth (instruisto)]] * [[Lajos Barbarits]], agronomo * [[Sándor Barcs]], politikisto * [[Zoltán Barcsák]], agronomo * [[Jenő Barcsay]], pentristo * [[Lajos Barcza]], farmaciisto * [[Géza Bárczi]], lingvisto * [[Gusztáv Bárczi]], kuracisto, pedagogo * [[István Bárczy]], ministro * [[Kató Bárczy]], aktoro * [[Imre Bárd]], advokato * [[Ödön Bárdi]], aktoro * [[Árpád Bardócz (pentristo)]] * [[Kálmán Bardócz]], librotenisto * [[Alfréd Bardon]], arkitekto * [[Kornél Albert Bárdos]], monaĥo * [[Lajos Bárdos]], muzikisto * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Pál Bárdos]], dramaturgo * [[Zoltán Bárdosi]], anestezisto * [[László Bárdossy]], ĉefministro * [[Gabi Bárdy]], aktoro * [[Emil Baré]], violonisto * [[Ilona Barkóczi]], psikologo * [[László Barkóczi]], arkeologo * [[József Barla Szabó (kuracisto)]] * [[Ödön Barla-Szabó]], ekonomikisto * [[Béla Barlai]], inĝeniero * [[Ervin Barlai]], arbarinĝeniero * [[Anci Barna]], aktoro * [[Béla Barna (plibonigisto)]] * [[Gyula Barna]], ekonomikisto * [[Ignác Barna]], dentkuracisto * [[Ignác Barna (juĝisto)]] * [[János Barna (instruisto)]] * [[Péter Barna]], policoficiro * [[Anna Báró]], aktoro * [[Zsolt Baronits]], saksofonisto * [[György Baross]], oficisto * [[Gyula Baros]], literaturhistoriisto * [[Imre Baross]], cirkisto * [[János Baross]], nobela juĝisto * [[Károly Baross]], redaktoro * [[József Baróti]], aktoro * [[György Barra]], inspektoro * [[András Barta]], redaktoro * [[Lajos Bartha (psikologo)]] * [[István Bartke]], ekonomikisto * [[János Bartók]], lingvisto * [[Jenő Bársony (instruisto)]] * [[Oszkár Bársony]], fremdultrafikisto * [[Irma Barsy]], verkisto * [[Géza Bartoniek]], fizikisto * [[Andor Basch]], pentristo * [[Árpád Basch]], pentristo * [[József Barsi]], statistikisto * [[Ödön Barsi]], verkisto * [[Gyula Barsy]], statistikisto * [[Sarolta Barsy]], agronomo * [[Dóra Bársony]], operkantisto * [[István Bársony (aktoro)]] * [[István Bársony]], verkisto * [[János Bársony]], kuracisto * [[Tivadar Bársony]], radiologo * [[Ernő Barta]], pentristo * [[Éva Barta]], juvelisto * [[Gábor Barta]], historiisto * [[István Barta]], inĝeniero * [[István Barta (akvopilkisto)]] * [[István Barta (historiisto)]] * [[István Barta (pentristo)]] * [[Lajos Barta]], verkisto * [[Mária Barta]], aktoro * [[Mária Barta (pentristo)]] * [[Ödön Barta]], advokato * [[István Bartalus]], muzikhistoriisto * [[Ede Bartay]], komponisto * [[László Bártfai Szabó]], bibliotekisto * [[Adorján Bartha]], bestokuracisto * [[Alfonz Bartha]], operkantisto * [[Antal Bartha]], historiisto * [[Dénes Bartha]], muzikhistoriisto * [[István Bartha (hidrologo)]] * [[József Bartha (instruisto)]] * [[Lajos Bartkó]], geologo * [[László Bartha (bestokuracisto)]] * [[József Bartl]], pentristo * [[Éva Bartók]], tekstilartisto * [[István Bartók]], patologo * [[Lajos Bartók]], dramverkisto * [[Nándor Barton]], cirkisto * [[Vittorina Bartolucci]], operkantisto * [[Emma Bartoniek]], historiisto * [[Gyula Bartos]], aktoro * [[Lajos Bartucz]], antropologo * [[Andor Basch]], pentristo * [[Árpád Basch]], pentristo * [[Lóránt Basch]], advokato * [[Ábris Basilides]], reĝisoro * [[Barna Basilides]], pentristo * [[Mária Basilides]], operkantisto * [[Sándor Basilides]], pentristo * [[Zoltán Basilides]], aktoro * [[József Baska]], pentristo * [[Ernő Baskai]], kemiisto * [[Lajos Básti]], aktoro * [[István Básthy]], dekoraciisto * [[Imre Bata]], bibliotekisto * [[István Bata]], ministro * [[Ferenc Batári]], arthistoriisto * [[Béla Baternay]], ĵurnalisto * [[István Báthory (kuracisto)]] * [[István Batizfalvy]], instruisto * [[Sámuel Batizfalvy]], kuracisto * [[Elza Báthory]], operetkantisto * [[Giza Báthory]], aktoro * [[Anna Báthy]], operokantisto * [[Zsigmond Bátky]], etnografo * [[Szidor Bátor]], komponisto * [[Lajos Báttaszéki]], advokato * [[Elemér Batthyány]], aristokrato * [[Gyula Batthyány]], pentristo * [[Tivadar Batthyány]], politikisto * [[József Bauer]], bibliotekisto * [[Mihály Bauer]], matematikisto * [[Károly Baumann]], kantisto * [[Izidor Baumgarten]], juristo * [[Nándor Baumgarten]], juristo * [[Sándor Baumgarten]], arkitekto * [[Alajos Baumgartner]], instruisto * [[Béla Bay]], trejnisto * [[István Bayer]], instruisto * [[József Bayer (literaturhistoriisto)]] * [[Lajos Bazsay]], aktoro * [[Jenő Beamter]], drumisto * [[Lajos Bebrits]], ministro * [[Judit Beczássy]], instruisto * [[Fülöp Ö. Beck]], skulptisto * [[Hugó Beck]], advokato * [[Judit Beck]], pentristo * [[Mihály Beck]], kemiisto * [[Salamon Beck]], juristo * [[Tamás Beck]], ministro * [[Ervin Becker]], metalurgo * [[László Beczner]], virologo * [[József Bécsi]], kameraisto * [[György Becsky]], ekonomikisto * [[Antal Beczásy]], pentristo * [[Anna Bede]], poeto * [[Sándor Bedécs]], fasonisto * [[Rudolf Bedő]], fabrikisto * [[Sándor Bedő (agronomo)]] * [[János Beér]], advokato * [[Ferenc Begányi]], operkantisto * [[István Békássy]], aktoro * [[László Beke (agronomo)]] * [[Manó Beke]], matematikisto * [[Ödön Beke]], lingvisto * [[István Békeffi]], verkisto * [[Károly Békeffy]], piaristo * [[Benő Békefi]], kalvinana episkopo * [[Imre Békey]], juristo * [[András Békés]], reĝisoro * [[György Békés]], ginekologo * [[István Békés]], verkisto * [[Pál Békés]], verkisto * [[Rita Békés]], reĝisoro * [[András Békéssy]], matematikisto * [[Jenő Békessy]], bredisto * [[Miklós Békésy]], agronomo * [[Gusztáv Beksics]], juristo * [[Albert Béky]], inĝeniero * [[Iván Béky-Halász]], poeto * [[Henrik Béla]], ĵurnalisto * [[Miklós Béládi]], literaturhistoriisto * [[Antal Bélafi]], laboristo * [[Sándor Belák (kuracisto)]] * [[Iván Bélai]], kemiisto * [[Vilmos Bélay]], arkivisto * [[Izor Béldi]], juristo * [[Alajos Béldy]], naĝisto * [[Márta Belényesi]], etnografo * [[László Beleznai]], akvopilkisto * [[Margit Beleznay]], aktoro * [[Emil Belházy]], inĝeniero * [[Nepomuk János Belházy]], inĝeniero * [[Ernő Béli Vörös]], pentristo * [[Angéla Beliczai]], kalvinana pastro * [[Angéla Beliczay]], kalvinana pastro * [[Géza Beliczey]], politikisto * [[Sándor Belitska]], ministro * [[Béla Béll]], meteologo * [[István Bella]], poeto * [[Ervin Bellák]], okulkuracisto * [[Béla Bellér]], instruisto * [[Pál Bélley]], bibliotekisto * [[Imre Bellovics]], muzikinstruisto * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[Lajos Bélteky]], maŝininĝeniero * [[Sándor Beluleszkó]], etnografo * [[Mihály Bély]], instruisto * [[István Bencsik (pedagogo)]] * [[Imre Bencze (advokato)]] * [[József Bencze]], kuracisto * [[László Bencze]], pentristo * [[László Benczédi]], arkivisto * [[Vilmos Benczik]], esperantisto * [[Béla Benczúr]], arkitekto * [[Gyula Benczúr (kuracisto)]] * [[Ida Benczúr]], pentristo * [[Olga Benczúr]], industriartisto * [[Kálmán Benda]], historiisto * [[Zsolt Bende]], [[operkantisto]] * [[László Bendefy]], inĝeniero * [[Ferenc Bene (futbalisto)]] * [[Géza Bene (pentristo)]] * [[András Benedek]], dramaturgo * [[Árpád Benedek]], reĝisoro * [[Gábor Benedek (bestokuracisto)]] * [[Jenő Benedek]], pentristo * [[József Benedek (inĝeniero)]] * [[Lajos Benedek (aktoro)]] * [[Marcell Benedek]], verkisto * [[Pál Benedek]], kemiisto * [[Pál Benedek (hidrologo)]] * [[Sándor Benedek]], kalvinana pastro * [[Tibor Benedek (aktoro)]] * [[Tibor Benedek (akvopilkisto)]] * [[Henrik Benedict]], internisto * [[Ottó Benedikt]], inĝeniero * [[Ödön Beniczky]], politikisto * [[Ferenc Beniczky]], politikisto * [[Lenke Beniczkyné Bajza]], verkistino * [[László Benjamin]], poeto * [[István Benke (inĝeniero)]] * [[Valéria Benke]], ministro * [[András Benkei]], ministro * [[Ágost Benkhard]], pentristo * [[Ágost Benkhard (arkitekto)]] * [[Etelka Benkő]], operkantisto * [[Gyula Benkő]], aktoro * [[László Benkő]], pianisto * [[László Benkő (instruisto)]] * [[László Benkő (juristo)]] * [[Samu Benkő]], kulturhistoriisto * [[Zoltán Benkő]], pianisto * [[Bálint Benkó]], aktoro * [[Sándor Benkó]], [[klarnetisto]] * [[Katalin Benson]], psikologo * [[István Bényei]], aktoro * [[László Bényi]], pentristo * [[István Benyovszky]], pentristo * [[Ida Benza]], operkantisto * [[Ákos Beöthy]], politikisto * [[László Beöthy]], ministro * [[László Beöthy (teatrestro)]] * [[Lídia Beöthy]], aktoro * [[Ottó Beöthy]], bibliotekisto * [[Pál Beöthy]], politikisto * [[Zsolt Beöthy]], literaturisto * [[Dezső Bér]], karikaturisto * [[Rudolf Bér]], pentristo * [[Lajos Berán]], skulptisto * [[Béla Berceli]], oficiro * [[Imre Berczeller]], ginekologo * [[István Berczelly]], skermisto * [[Tibor Bérces]], kemiisto * [[Béla Bercsényi]], aktoro * [[Tibor Bercsényi]], dekoraciisto * [[Károly Berczeli Anzelm]], ĵurnalisto * [[Géza Berczy]], aktoro * [[Árpád Berczik]], verkisto * [[Sára Berczik]], dancisto * [[Zoltán Berczik]], tablotenisisto * [[József Berda]], poeto * [[Antal Berecz]], [[inspektoro]] * [[Endre Berecz]], kemiisto * [[János Berecz]], ginekologo * [[Frigyes Berecz]], ministro * [[Gyula Berecz]], skulptisto * [[János Berecz]], politikisto * [[Kálmán Berecz]], juristo * [[Gábor Bereczki]], lingvisto * [[Albert Bereczky]], kalvinana episkopo * [[Endre Bereczky]], kemiisto * [[Géza Berek]], agronomo * [[Kati Berek]], aktoro * [[István Berend]], agronomo * [[Miklós Berend]], kuracisto * [[István Berendik]], kameraisto * [[Károly Beregfy]], ministro * [[Andor Berei]], ministro * [[György Berencsi (virologo)]] * [[György Berend]], juristo * [[Iván Berend]], ekonomikisto * [[György Berentey]], traŭmatologo * [[Róbert Berény]], pentristo * [[Ferenc Berényi]], pentristo * [[Gábor Berényi]], reĝisoro * [[Ottó Berényi]], komikisto * [[Sándor Berényi]], juristo * [[Ottó Berg]], dirigento * [[János Berger]], pastro * [[Dénes Berinkey]], ministro * [[Antal Berkes]], pentristo * [[Zoltán Berkes]], [[meteologiisto]] * [[András Berkesi]], verkisto * [[Feriz Berki]], pastro * [[Viola Berki]], pentristo * [[József Berky]], aktoro * [[Kató Berky]], aktoro * [[Irma Bermann]], aktoro * [[Gáspár Bernát]], humuristo * [[István Bernát]], agronomo * [[Aurél Bernáth]], pentristo * [[Géza Bernáth]], juĝisto * [[Sándor Bernáthy]], gitaristo * [[Jenő Bernátsky]], [[botanikisto]] * [[Zsigmond Bernauer]], kemiisto * [[Miksa Bernhard]], advokato * [[Nándor Bernolák]], ministro * [[Jolán Berrár]], lingvisto * [[Mihály Berrár]], bestokuracisto * [[Károly Bertalan]], [[geologo]] * [[Lajos Bertalan]], [[hidrologo]] * [[Vilmos Bertalan]], arthistoriisto * [[Bulcsu Bertha]], verkisto * [[Sándor Bertha]], juristo * [[László Berty]], skermisto * [[László Berza]], bibliotekisto * [[László Berzenczey]], politikisto * [[Albert Berzeviczy]], juristo * [[Lajos Bese]], lingvisto * [[Miklós Besnyő]], historiisto * [[János László Beszédes]], skulptisto * [[Pál Besztercei]], aktoro * [[Bálint Bethlen]], politikisto * [[Gyula Betlen]], skulptisto * [[Oszkár Betlen]], ĵurnalisto * [[Béla Bevilaqua-Borsodi]], muzeologo * [[Miklós Bezegh-Huszágh]], akuzisto * [[Gyula Bezerédi]], skulptisto * [[István Bibó]], politikisto * [[Judit Bibó]], lingvisto * [[Lukács Bicskey]], aktoro * [[Géza Biczó]], pentristo * [[Károly Bieber]], [[forĝisto]] * [[Ferenc Bihar]], ministro * [[Klára Bihari]], verkistino * [[Péter Bihari]], pedagogo * [[Sándor Bihari]], pentristo * [[György Bikády]], aktoro * [[Gábor Bikich]], ĵurnalisto * [[Mária Bilicsi]], aktoro * [[Ágnes Binét]], psikologo * [[Endre Birkás]], bibliotekisto * [[Lilian Birkás]], operkantisto * [[Ferenc Bíró]], inĝeniero * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Gyula Bíró (agronomo)]] * [[János Bíró (inĝeniero)]] * [[József Bíró (ministro)]] * [[Lajos Pál Bíró]], instruisto * [[Mihály Bíró]], afiŝisto * [[Sándor Bíró (futbalisto)]] * [[Béla Biszku]], politikisto * [[Sándor Bisztray-Balku]], inĝeniero * [[Pál Bite]], kemiisto * [[Gyula Bittera]], kemiisto * [[Béla Bittó]], juĝisto * [[Sári Blaha]], aktoro * [[János Blaskó (pentristo)]] * [[Ernő Blaskovich]], bredisto * [[Gizella Blätterbauer]], operkantisto * [[Lajos Blau]], rabeno * [[Jakab Bleyer]], literaturhistoriisto * [[József Bloch]], violonisto * [[Mózes Bloch]], rabeno * [[Zoltán Blum]], futbalisto * [[Gyula Bóbis]], luktisto * [[János Bobula]], arkitekto * [[Ján Nepomuk Bobula]], arkitekto * [[Imre Bóc]], ekonomo * [[Tivadar Böcker]], [[geologo]] * [[János Böckh]], geologo * [[Iván Bócsa]], biologo * [[Ernő Bocz]], agronomo * [[Ede István Boczor]], metalurgo * [[Teréz Bod]], aktoro * [[Gábor Boda]], skulptisto * [[László Bódi]], kantisto * [[György Bodnár]], literaturhistoriisto * [[István Bodnár (ĵurnalisto)]] * [[János Bodnár]], kemiisto * [[Jenő Bodnár]], aktoro * [[Sándor Bodnár]], reĝisoro * [[Erzsébet Bodó]], operkantisto * [[Zalán Bodó]], fizikisto * [[Lajos Bodola (geodeto)]] * [[István Bodolai]], [[meteologiisto]] * [[Béla Bodonyi]], aktoro * [[Endre Bodor]], kemiisto * [[Imre Bodor]], operkantisto * [[Tibor Bodor]], aktoro * [[Gábor Bódy]], reĝisoro * [[Irén Bódy]], tekstilartisto * [[Hermin Boér]], aktoro * [[Gizi Bogár]], aktoro * [[István Bogár (komponisto)]] * [[Richárd Bogár]], koreografo * [[János Bogárdi]], inĝeniero * [[Emil Bogdán]], bestokuracisto * [[István Bogdán (bibliotekisto)]] * [[Erna Bogen]], skermisto * [[Lajos Boglár]], etnologo * [[Elek Bognár]], aktoro * [[Emil Bognár]], pulmonologo * [[Géza Bognár]], inĝeniero * [[Ignác Bognár]], operkantisto * [[Iván Bognár]], arkivisto * [[József Bognár]], [[urbestro]] * [[Károly Bognár]], virusologo * [[Rezső Bognár]], kemiisto * [[Sándor Bognár]], agronomo * [[Szabolcs Bognár]], juristo * [[Albert Bogsch]], radiologo * [[László Bogsch]], paleontologo * [[Samu Bogyó]], matematikisto * [[Ede Bohacsek]], pentristo * [[András Bohár]], artisto * [[Ferenc Böhm]], inĝeniero * [[Henrik Böhm]], arkitekto * [[Szefi Bohuniczky]], verkisto * [[Ferenc Boján]], kuracisto * [[Iván Bojár]], ĵurnalisto * [[Béla Bojta]], advokato * [[Endre Bojtár]], tradukisto * [[Zoltán Bőjtös]], agronomo * [[László Károly Bóka]], literaturhistoriisto * [[Árpád Bókay]], kuracisto * [[János Bókay]], verkisto * [[János Bókai (kuracisto, 1822)]] * [[János Bókay (kuracisto, 1858)]] * [[Zoltán Bókay]], kuracisto * [[Gyula Bőke]], kuracisto * [[Sándor Bökönyi]], arkeologo * [[Elemér Bokor]], entomologo * [[János Bokor]], [[laboristo]] * [[József Bokor (instruisto)]] * [[Péter Bokor (dramaturgo)]] * [[József Bokori]], bestokuracisto * [[Hanna Bokorné Szegő]], juristo * [[Ferenc Bokros]], ilustristo * [[Dezső Bokros Birman]], skulptisto * [[Károly Bolberitz]], kemiisto * [[Kálmán Bölcsházy]], bestokuracisto * [[Elemér Bölcskei]], arkitekto * [[István Boldizsár]], pentristo * [[Iván Boldizsár]], verkisto * [[János Boldóczki]], ministro * [[Sándor Boldogfai Farkas]], skulptisto * [[Elek Bolgár]], historiisto * [[Ilona Bolla]], historiisto * [[István Bölöni Kiss]], pupteatristo * [[József Bölöny (advokato)]] * [[György Botond Bolics]], inĝeniero * [[György Bölöni]], ĵurnalisto * [[Antal Bolvári]], akvopilkisto * [[Géza von Bolváry]], reĝisoro * [[Károly Bolyó]], psikiatro * [[Ervin Bóna]], instruisto * [[Géza Boncz]], [[humuristo]] * [[Ödön Boncz]], kulturhistoriisto * [[Éva Bónis]], muzeologo * [[György Bónis]], juristo * [[Lajos Bónis]], aktoro * [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto * [[Ambrus Bor]], verkisto * [[Dezső Bor]], korusestro * [[Kálmán Bor]], bibliotekisto * [[Pál Bor (pentristo)]] * [[Lajos Boray]], aktoro * [[Gyula Borbándi]], ĵurnalisto * [[János Borbándi]], politikisto * [[Lajos Borbás]], ĝardenisto * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[György Borbély (inĝeniero)]] * [[Gyula Borbély]], dirigento * [[Samu Borbély]], matematikisto * [[Virgil Borbiró]], arkitekto * [[Gáspár Borbás]], futbalisto * [[Lajos Borbély (metalurgo)]] * [[Andor Börcsök]], juĝisto * [[Enikő Börcsök]], aktoro * [[András Bordás]], tornisto * [[Bella Bordy]], baletisto * [[Beatrix Boreczky]], arkivisto * [[György Borgos]], psikologo * [[Pál Borics]], skulptisto * [[Tamás Böröndi]], aktoro * [[Iván Boronkai]], klasika filologo * [[Ádám Boros]], botanikisto * [[István Boros (tablotenisisto)]] * [[Zsuzsanna Boros]], historiisto * [[Elemér Boross]], dramisto * [[Endre Boross]], aktoro * [[Géza Boross (aktoro)]] * [[Géza Boross (pentristo)]] * [[József Borossay]], kemiisto * [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]] * [[András Borosy]], arkivisto * [[Elemér Borotvás]], trafikinĝeniero * [[Samu Borovszky]], historiisto * [[Éva Bornemissza]], aktoro * [[Iván Borsa]], arkivisto * [[György Borsányi (historiisto)]] * [[Károly Borsányi]], historiisto * [[József Borsy]], farmakologo * [[Béla Borsos]], arkitekto * [[József Borsos]], pentristo * [[József Borsos (arkitekto)]] * [[Miklós Borsos]], skulptisto * [[Frigyes Borszéky]], pentristo * [[Sándor Bortnyik]], pentristo * [[Endre Borus]], korusestro * [[József Borus]], historiisto * [[Béla Borvendég]], arkitekto * [[Sándor Borz Kováts]], fasonisto * [[István Borzsák]], [[filologo]] * [[Mátyás Börzsönyi]], patologo * [[Zoltán Bosnyák (subministro)]] * [[Péter Bősze]], aktoro * [[István Bosznay]], pentristo * [[Géza Böszörményi]], reĝisoro * [[Jenő Böszörményi]], inĝeniero * [[Miklós Böszörményi]], pulmonologo * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Béla Both (reĝisoro)]] * [[Ferenc Botka]], bibliografo * [[Imre Botos]], redaktoro * [[Béla Bottló]], arkivisto * [[Olga Bottyán]], antropologo * [[Juci Boyda]], aktoro * [[György Boytha]], juristo * [[Attila Bozay]], komponisto * [[Sándor Bozó]], agronomo * [[László Bozóky]], fizikisto * [[István Bozóky]], aktoro * [[Mihály Bozsi]], akvopilkisto * [[József Bozsik]], futbalisto * [[Sándor Bozsóky]], reŭmatologo * [[Dénes Bözsöny]], hidrologo * [[Ferenc Bőzsöny]], anoncisto * [[Dezső Bozzay]], fasonisto * [[Margit Bozzay (verkisto)]] * [[Siegfried Brachfeld]], prezentisto * [[Ede Brada]], baletisto * [[Rezső Brada]], baletisto * [[Jenő Brandi]], akvopilkisto * [[András Braun]], pentristo * [[Éva Braun (komunisto)]] * [[Paula Braun]], pianisto * [[Tibor Braun]], kemiisto * [[György Brenner]], karikaturisto * [[János Brenner]], arkitekto * [[Béla Bresztovszky]], inĝeniero * [[Gábor Bretz]], operkantisto * [[Albert Breuer]], bestokuracisto * [[Zoltán Breyer]], voĉoaktoro * [[József Breznay]], pentristo * [[Sámuel Lőw Brill]], rabeno * [[Sándor Brodszky]], pentristo * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Bródy (politikisto)]] * [[Lili Bródy]], ĵurnalisto * [[Pál Bródy]], reĝisoro * [[Tamás Bródy]], komponisto * [[Róbert Brósz]], profesoro * [[Sándor Brózik]], plibonigisto * [[Lajos Bruck]], pentristo * [[Miksa Bruck]], pentristo * [[Győző Bruckner]], kemiisto * [[Győző Bruckner (juristo)]] * [[Vilmos Bruimann]], inĝeniero * [[Gusztáv Buchböck]], kemiisto * [[Róbert Büchler]], psikologo * [[József Bucsy]], meteologo * [[János Bud]], [[ministro]] * [[Béla Buda]], [[psikiatro]] * [[László Budai (futbalisto)]] * [[Mária Budanovits]], operkantisto * [[Dénes Buday]], komponisto * [[József Buday]], instruisto * [[Kálmán Buday]], kuracisto * [[Károly Buday]], arthistoriisto * [[László Buday (statistikisto)]] * [[József Budenz]], lingvisto * [[Andor Budincsevits]], kemiisto * [[László Budinszky]], ministro * [[Sándor Budinszky]], raportisto * [[Jusztin Budó]], arkivisto * [[Sándor Buffó Rigó]], violonisto * [[László Buga]], kuracisto * [[István Bugarszky]], kemiisto * [[Károly Bugár-Mészáros]], kuracisto * [[Konstantin Buják]], poŝtisto * [[László Bujtás (ekonomo)]] * [[István Bujtor]], aktoro * [[Márton Bukovi]], futbalisto * [[Ferenc Bukovszky]], fizikisto * [[Béla Büky (bibliotekisto)]] * [[Béla Büky (infankuracisto)]] * [[Béla Büky (pentristo)]] * [[Dorottya Büky]], bibliotekisto * [[György Bulányi]], piaristo * [[Béla Bulla]], geografo * [[Elma Bulla]], aktorino * [[Gyula Bulyovszky (ĵurnalisto)]] * [[Károly Bund]], inĝeniero * [[Lajos Burdáts]], inĝeniero * [[Kálmán Burger]], kemiisto * [[Zsigmond Bürger]], violonĉelisto * [[Róbert Burgert]], agronomo * [[Rezső Burghardt]], pentristo * [[Aladár Burgyán]], politikisto * [[Ambrus Burján]], agronomo * [[Péter Búsbach]], advokato * [[Miklós Büttner]], oficisto * [[Barna Buza]], politikisto * [[Barna Búza]], skulptisto * [[Márton Buza]], instruisto * [[Aladár Buzágh]], kemiisto * [[János Buzási (arkivisto)]] * [[Róbert Byssz]], karikaturisto {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 3}} * [[Robert Capa]], fotoĵurnalisto * [[Anna Carina]], operkantisto * [[Henrik Castiglione]], produktoro * [[László Castiglione]], muzeologo * [[József Cherny]], pastro * [[Jenő Cholnoky]], geografo * [[Kálmán Chován]], komponisto * [[Kornél Chyzer]], kuracisto * [[Vilmos Cieleszky]], kemiisto * [[Győző Concha]], juristo * [[Károly Conlegner]], [[rektoro]] * [[István Cornides]], fizikisto * [[Avendano Gábor Corzan]], matematikisto * [[Ernő Cotel]], inĝeniero * [[György Cukor]], maŝininĝeniero * [[Imre Csaby]], aktoro * [[István Csahók]], statistikisto * [[Gábor Csajághy]], kemiisto * [[Ibolya Csák]], atleto * [[György Csákány]], radiologo * [[M. György Csákány]], ginekologo * [[László Csákányi]], aktoro * [[Frigyes Csáki]], inĝeniero * [[József Csáki-Maronyák]], pentristo * [[Zoltán Csáktornyai]], pentristo * [[Béla Csákvári]], kemiisto * [[Albin Csáky]], politikisto * [[Károly Csáky]], ministro * [[László Csáky (politikisto)]] * [[Zsuzsa Csala]], aktoro * [[Zsolt Csalog]], verkisto * [[Ildikó Csampisz]], voĉaktoro * [[Gusztáv Csanády]], kemiisto * [[György Csanádi]], ekonomikisto * [[György Csanádi (redaktoro)]] * [[Imre Csanádi]], verkisto * [[Veronika Csánk]], arkeologo * [[Dezső Csánki]], historiisto * [[Árpád Csányi]], dekoraciisto * [[Károly Csányi]], arkitekto * [[Benedek Csaplár]], literaturhistoriisto * [[Jenő Csapó (pentristo)]] * [[Csaba Csapodi]], bibliotekisto * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Vera Csapody]], botaniko * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]], bibliotekisto * [[János Csarada]], juristo * [[Elemér Császár]], literaturhistoriisto * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Gyula Császár]], psikologo * [[Imre Császár]], aktoro * [[Károly Császár (instruisto)]] * [[Margit Császár]], meteologo * [[Mihály Császár]], instruisto * [[György Császka]], ĉefepiskopo * [[Lajos Csatáry]], kuracisto * [[Zsófia Csatai]], operetkantisto * [[Dániel Csatári]], historiisto * [[Janka Csatay]], aktoro * [[Kálmán Csathó]], verkisto * [[Zsuzsanna Csató]], kirurgo * [[Imre Csatskó]], juristo * [[Lajos Csávolszky]], ĵurnalisto * [[László Cseh (futbalisto)]] * [[László Cseh (patro)]], naĝisto * [[Sándor Cseh (bestokuracisto)]] * [[László Cseh-Szombathy]], sociologo * [[Aladár Csehély]], stenografisto * [[János Csek]], bestokuracisto * [[Zoltán Csekei]], pentristo * [[Sándor Csekey]], pastro * [[Árpád Csekovszky]], ceramikisto * [[József Cselényi]], kantisto * [[Nándor Cselka]], pastro * [[József Csemegi]], arkitekto * [[Károly Csemegi]], juristo * [[Tihamér Csemiczky]], grafikisto * [[Imre Csenki]], dirigento * [[Ilona Csepreghyné Meznerics]], geologo * [[István Cserepes]], pentristo * [[Tibor Cseres]], verkisto * [[Sándor Cseresznyés]], ĵurnalisto * [[Adolf Cserey]], instruisto * [[Irma Cserey]], aktoro * [[Jenő Cserháti]], inĝeniero * [[Zsuzsa Cserháti]], kantisto * [[Zsuzsa Cserje]], aktoro * [[Gyula Csermely]], verkisto * [[Károly Cserna]], pentristo * [[József Cserny (fasonisto)]] * [[József Cserny (komunisto)]] * [[István Cserőháti Kovács]], pentristo * [[György Csete]], arkitekto * [[Mihály Csiby]], ilustristo * [[Miklós Csics]], arkitekto * [[Imre Csik]], inĝeniero * [[Imre Csikász]], skulptisto * [[Béla Csikós-Nagy]], ekonomikisto * [[Rózsi Csikós]], aktoro * [[Gergely Csiky]], dramisto * [[László Csiky]], aktoro * [[Teréz Csillag]], aktoro * [[Zoltán Csipke]], [[apotekisto]] * [[Lajos Csire]], bredisto * [[Vilmos Csiszár]], bestokuracisto * [[Andor Csizmadia]], juristo * [[Ernő Csizmadia]], ekonomikisto * [[Ernőné Csizmadia Magda Székely]], ekonomikisto * [[Kálmán Csohány]], grafikisto * [[István Csók]], pentristo * [[Béla Csóka]], operkantisto * [[Szilveszter Csollány]], gimnastikisto * [[József Csoma]], historiisto * [[Győző Csomay]], stenografisto * [[Mihály Csomor]], meteologo * [[Barnabás Csongor]], ĉinologo * [[Endre Csonka]], aktoro * [[János Csonka]], inĝeniero * [[Pál Csonka]], inĝeniero * [[József Csontos]], [[mikrobiologo]] * [[János Csontos]], redaktoro * [[János Csontosi]], historiisto * [[Antal Csorba]], kuracisto * [[Ferenc Csorba]], juristo * [[Géza Csorba]], skulptisto * [[János Csorba]], advokato * [[Zoltán Csorba]], botanikisto * [[Lajos Csordás]], futbalisto * [[Gyula Csortos]], aktoro * [[Jenő Csuday]], pastro * [[István Csukás]], verkisto * [[Lajos Csurgai]], kemiisto * [[Árpád Csurgay]], inĝeniero * [[István Csurka]], verkisto * [[Klára Csűrös]], literaturhistoriisto * [[Zoltán Csűrös]], kemiisto * [[Adolf Czakó]], inĝeniero * [[Elemér Czakó]], muzeestro * [[József Czakó (agronomo)]] * [[Kálmán Czakó]], botanikisto * [[Klára Czakó]], aktoro * [[László Czapáry]], agronomo * [[József Czégi]], inĝeniero * [[Endre Czeglédy]], inĝeniero * [[Károly Czeglédy]], orientalisto * [[Nándor Czeiner]], vitisto * [[Endre Czeizel]], genetikisto * [[Marianne Czeke]], bibliotekisto * [[Aurél Czekelius]], inĝeniero * [[Dezső Czigány]], pentristo * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto * [[Zoltán Czigány]], reĝisoro * [[Ádám Cziglényi]], grafikisto * [[Győző Czigler]], arkitekto * [[László Czikéli]], aktoro * [[Anna Czillich]], pentristo * [[Gyula Czimra]], pentristo * [[Mihály Czine]], literaturhistoriisto * [[Géza Czirbusz]], geografo * [[Anna Czóbel]], kameraisto * [[Béla Czóbel]], pentristo * [[Ernő Czóbel]], politikisto * [[Alfréd Czobor]], arkivisto * [[Béla Czobor]], arthistoriisto * [[Károly Czobor]], komponisto * [[Sándor Czottner]], ministro * [[Vilmos Czunft]], kuracisto * [[Andor Czupor]], inĝeniero {{Div col end}} == D == {{Div col|cols = 3}} * [[László Dabis]], kuracisto * [[Jenő Daday]], zoologo * [[Sándor Dallos]], verkisto * [[Győző Dalmady]], juristo * [[Jenő Dalnoki]], futbalisto * [[Viktor Dalnoki]], operkantisto * [[Fáni Dalnokiné Konti]], operkantisto * [[Béla Dalos]], kuracisto * [[Imre Dambrovszky]], kanoniko * [[József Damkó]], skulptisto * [[Norbert Dán]], aktoro * [[Róbert Dán]], filologo * [[Anna Dániel]], instruisto * [[József Dániel]], fasonisto * [[Laura Dánielné Lengyel]], kritikisto * [[Jenő Danis]], aktoro * [[Pista Dankó]], muzikisto * [[Dezső Dányi]], bibliotekisto * [[László Dapsy]], ĵurnalisto * [[Iván Darabos]], politikisto * [[Ignác Darányi]], politikisto * [[Ignác Darányi (pli aĝa)]], juristo * [[Andor Dárday]], operkantisto * [[Sándor Dárday]], juristo * [[Attila Dargay]], animaciisto * [[Béla Darnay]], lokhistoriisto * [[József Daróczy]], produktoro * [[Alajos Daruváry]], juĝisto * [[Géza Daruváry]], ministro * [[Móric Darvai]], instruisto * [[Ibolya Darvas]], operkantisto * [[Iván Darvas]], aktoro * [[Gyula Dávid (komponisto)]] * [[István Dávid (instruisto)]] * [[Károly Dávid]], arkitekto * [[Zoltán Dávid]], demografo * [[Ferenc Deák (futbalisto)]] * [[Lőrinc Deák]], aktoro * [[Pál Deák]], radiologo * [[Lajos Deák-Ébner]], pentristo * [[Lajos Debreceni Kiss]], violonisto * [[Mór Déchy]], vojaĝisto * [[Gyula Décsi]], ministro * [[Irén Deézsi]], fizikisto * [[Árpád Degen]], botanikisto * [[Gusztáv Degen]], juristo * [[Imre Degenfeld]] * [[János Dégi]], aktoro * [[Alajos Degré]], politikisto * [[Miklós Degré]], juristo * [[Imre Deininger]], agronomo * [[András Dékány]], verkisto * [[Emma Delli]], aktoro * [[Rózsi Delly]], operkantisto * [[Mihály Demeczky]], matematikisto * [[Pál Demény]], politikisto * [[Hedvig Demeter]], aktoro * [[Sándor Demján]], negocisto * [[Mari K. Demjén]], aktoro * [[Kálmán Demkó]], instruisto * [[Géza Dénes]], biokemiisto * [[György Dénes]], aktoro * [[József Dénes]], gitaristo * [[Vera Dénes]], violonĉelisto * [[Dezső Dercsényi]], arthistoriisto * [[Antal Deréki]], aktoro * [[Mihály Dérer]], inĝeniero * [[Jenő Déri]], operkantisto * [[Hugó Déry]], aktoro * [[Tibor Déry]], verkisto * [[Dezső Deseő]], kuracisto * [[Frigyes Dési]], meteologiisto * [[Gyula Dessauer]], rabeno * [[Aurél Dessewffy (reĝa juĝisto)]] * [[Sándor Dessewffy]], episkopo * [[László Detre]], astronomo * [[Ákos Detrekői]], geodeto * [[Gábor Devecseri]], tradukisto, poeto * [[Erzsébet Devecseriné Guthi]], tradukisto * [[Ádám Dévényi]], gitaristo * [[János Devich]], violonĉelisto * [[Sándor Devich]], violonisto * [[Gyula Dezséri]], aktoro * [[László Dezséry]], luterana episkopo * [[Lajos Dézsi]], literaturhistoriisto * [[József Dezső]], aktoro * [[Izsó Diamant]], negocisto * [[János di Gléria]], kemiisto * [[Rudolf Diener Dénes]], pentristo * [[Gábor Dienes]], pentristo * [[István Dienes]], arkeologo * [[László Dienes]], sociologo * [[Valéria Dienes]], [[koreografo]] * [[János Diescher]], kuracisto * [[József Diescher]], arkitekto * [[Károly Dietz]], trejnisto * [[Gábor Dilinkó]], pentristo * [[László Dinyés]], skulptisto * [[Lajos Dinnyés]], ĉefministro * [[Antal Diósy]], pentristo * [[Berta Diósyné Handel]], operkantisto * [[Dániel Diószeghy]], inĝeniero * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]], kuracisto * [[Győző Dischka]], inĝeniero * [[Kornél Divald]], arthistoriisto * [[Adorján Divéky]], historiisto * [[Vilmos Dobai]], reĝisoro * [[Tibor Dobolyi]], hidrologo * [[Anni Dobos]], aktoro * [[Ilona Dobos]], [[folkloristo]] * [[László Dobossy]], literaturhistoriisto * [[Géza Károly Doby]], kemiisto * [[Imre Dobozy]], verkisto * [[Zoltán Dobránszky]], aktoro * [[Zsuzsanna Dobránszky]], operkantisto * [[Géza Dobrányi]], kemiisto * [[Gábor Döbrentey]], pentristo * [[Aladár Dobrovits]], muzeologo * [[László Dobszay (dirigento)]] * [[László Dobszay (kuracisto)]] * [[Lajos Dóczy]], ĵurnalisto * [[Imre Dögei]], politikisto * [[János Dohy]], inĝeniero * [[Albert Doctor]], pentristo * [[József Dóczy]], komponisto * [[János Doktor]], aktoro * [[Alfréd Doleschall]], juristro * [[Frigyes Doleschall]], ministro * [[László Domahidy (pli aĝa)]], operkantisto * [[Endre Domanovszky (filozofo)]] * [[Endre Domanovszky]], pentristo * [[Sándor Domanovszky]], historiisto * [[Géza Dombóvári]], juristo * [[László Dombrovszky]], pentristo * [[Edit Domján]], aktorino * [[István Dömök]], kuracisto * [[Mátyás Domokos]], kritikisto * [[János Dömölky]], reĝisoro * [[János Dömötör]], ĵurnalisto * [[Tekla Dömötör]], etnografo * [[Zoltán Dömötör]], akvopilkisto * [[János Dömsödi]], aktoro * [[Pál Domszky]], bibliotekisto * [[Ferenc Donáth]], politikisto * [[György Donáth]], politikisto * [[Gyula Donáth]], skulptisto * [[Tivadar Dörre]], pentristo * [[Károly Dötsch]], inĝeniero * [[Sándor Doubravszky]], kemiisto * [[János Drábik]], ĵurnalisto * [[Lajos Drahos]], politikisto * [[László Drégely]], dekorciisto * [[Imre Dréch]], [[bankisto]] * [[Dénes Dubovitz]], kuracisto * [[Róbert Dubravszky]], subministro * [[József Dudás]], laboristo * [[László Dudás]], fasonisto * [[János Dudek]], pastro * [[Endre Dudich (zoologo)]] * [[Andor Dudits]], pentristo * [[Vilmos Duliczky]], historiisto * [[Jenő Dulovits]], fotisto * [[Imre Dunai]], ministro * [[László Dunaiszky]], skulptisto * [[Tibor Duray]], pentristo * [[Ilona Durigó]], operkantisto * [[Zsolt Durkó]], komponisto * [[Ákos Dutka]], poeto * [[Ede Dvorák]], arkitekto * [[Hubert Dvorák]], inĝeniero * [[Erzsébet Dvorszky]], baletisto * [[Győző Dvortsák]], ĵurnalisto {{Div col end}} == E == {{Div col|cols = 3}} * [[Imre É. Kiss]], agronomo * [[Antal Éber]], bankisto * [[Ernő Éber]], agronomo * [[Béla Eberling]], arkitekto * [[Gábor Éble]], agronomo * [[Imre Eck]], koreografo * [[Ferenc Ecker]], inĝeniero * [[Sándor Eckhardt (kuracisto)]] * [[Csaba Ecsedy]], etnografo * [[Ildikó Ecsedy]], orientalisto * [[Ákos Ecsődi]], pentristo * [[Lipót Edelsheim-Gyulai (1826)]], generalo * [[Bertalan Edelstein]], rabeno * [[Gyula Éder]], pentristo * [[Aladár Edvi Illés (inĝeniero)]] * [[Ödön Edvi Illés]], pentristo * [[Ödön Egervári]], oficisto * [[István Egressy]], radioparolisto * [[István Eigel]], pentristo * [[Károly Illés Edvi]], juristo * [[Sándor Egerszegi]], agronomo * [[Jenő Egerváry]], matematikisto * [[Vilma Egresi]], kajakisto * [[Ákos Egressy]], aktoro * [[Zoltán Egressy]], inĝeniero * [[István Egri (aktoro)]] * [[Mária Egri]], aktoro * [[Péter Egri]], kritikisto * [[András Egyed]], piaristo * [[István Egyed]], juĝisto * [[László Egyed]], fizikisto * [[Dávid Egyedi]], urologo * [[Éva Ehrlich]], ekonomo * [[Ottó Eiben]], [[antropologo]] * [[Mari Eibenschütz]], aktoro * [[Mihály Eisemann]], komponisto * [[János Eisler]], inĝeniero * [[Gyula Éhik]], zoologo * [[Gyula Ejury]], advokato * [[Sándor Ék]], pentristo * [[Károly Eke]], parlamentano * [[Ilona Elek]], skermisto * [[László Elek (agronomo)]] * [[Margit Elek]], skermisto * [[Oszkár Elek]], instruisto * [[Lajos Elekes]], historiisto * [[Jenő Elekfy]], pentristo * [[Béla Éless]], aktoro * [[Gyula Elischer]], kuracisto * [[Adolf Ellenbogen]], violonisto * [[Mátyás Éltes]], pedagogo * [[Ervin Ember]], oficisto * [[Győző Ember]], historiisto * [[Judit Ember]], reĝisoro * [[Mária Ember]], verkisto * [[Gusztáv Emich (ministro)]] * [[Kálmán Emszt]], kemiisto * [[Gyula Endrey]], advokato * [[Sándor Endrődi]], poeto * [[Sebő Endrődi]], entomologo * [[István Énekes (boksisto)]] * [[József Engel (skulptisto)]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Pál Engel]], historiisto * [[Károly Engelbrecht (filo)]], vitisto * [[Mátyás Engesszer]], komponisto * [[Mariann Engrich]], tekvondisto * [[György Enyedi (geografo)]] * [[Géza Entz (biologo)]] * [[Géza Entz (zoologo)]] * [[Béla Enyedi]], arkitekto * [[Gyula Eörsi]], juristo * [[István Eörsi]], poeto * [[Károly Eötvös]], advokato * [[Loránd Eötvös]], fizikisto * [[Antal Eperjessy]], inĝeniero * [[Géza Eperjessy]], historiisto * [[Kálmán Eperjessy]], publikigisto * [[László Epstein]], neŭrologo * [[Ferenc Erdei]], sociologo * [[Klári Erdei]], radioparolisto * [[László Erdei]], filozofo * [[László Erdey]], kemiisto * [[Miklós Erdély]], arkitekto * [[Sándor Erdély]], ministro * [[Artúr Erdélyi]], matematikisto * [[Eta Erdélyi]], gobelinisto * [[Gizella Erdélyi]], arkeologo * [[János Erdélyi (mineralogo)]] * [[Lajos Erdélyi]], fotisto * [[Marietta Erdélyi]], operkantisto * [[Mihály Erdélyi (radiologo)]] * [[Mihály Erdélyi (teatrestro)]] * [[Miklós Erdélyi (dirigento)]] * [[Náci Erdélyi]], violonisto * [[Zsuzsanna Erdélyi]], etnografo * [[Zsigmond Erdélyszky]], meteologiisto * [[Tibor Erdey-Grúz]], kemiisto * [[György Érdi Krausz]], geodeto * [[Pál Érdy]], operkantisto * [[Kálmán Erdődy]], aktoro * [[Péter Erdős]], ekonomikisto * [[Renée Erdős]], poeto * [[Richárd Erdős]], operkantisto * [[Zoltán Erdős]], pediatro * [[Béla Erdőssy]], pentristo * [[Tibor Erényi]], historiisto * [[Elek Erkel]], dirigento * [[Ferenc Erkel]], komponisto * [[Tibor Erkel]], muzika reĝisoro * [[Sándor Ernszt]], ministro * [[Jozefa Ernstné Kaiser]], operkantisto * [[József Ernyey]], apotekisto * [[János Erő]], fizikisto * [[Jenő Erődi]], bibliografo * [[Béla Erődi-Harrach]], oficisto * [[Gyula Erőss]], kuracisto * [[Róbert Ertl]], trafikinĝeniero * [[Károly Escher]], fotisto * [[Péter Esterházy]], verkisto * [[Irma Eszenyi]], operkantisto * [[Miklós Esztó]], inĝeniero * [[Péter Esztó]], inĝeniero * [[Zoltán Esztó]], inĝeniero * [[Emília Étsy]], aktoro * [[Lajos Evva]], teatrestro {{Div col end}} == F == {{Div col|cols = 3}} * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[Zsuzsa F. Várkonyi]], psikologo * [[Gusztáv Fáber]], inĝeniero * [[Árpád Fábián]], episkopo * [[Dezső Fábián]], akvopilkisto * [[Gáspár Fábián]], arkitekto * [[Juli Fábián]], ĵazkantisto * [[László Fábián (kajakisto)]] * [[Teofil Fabiny]], ministro * [[Rudolf Fabinyi (kemiisto)]] * [[Károly Fabritius]], [[pastro]] * [[Edit Fábry]], operkantisto * [[Zoltán Fábry]], reĝisoro * [[Imre Facsar]], bestokuracisto * [[László Facsinay]], geofizikisto * [[Tibor Fajth]], juristo * [[Miksa Falk]], verkisto * [[Gusztáv Faller (1930)]], inĝeniero * [[Károly Faller]], inĝeniero * [[Géza Faludi]], kuracisto * [[György Faludy]], poeto * [[Elek Falus]], grafikisto * [[Ferenc Falus]], pulmonologo * [[Ferenc Falus (ĵurnalisto)]] * [[Róbert Falus]], klasika filologo * [[Katalin Szikra Falusné]], ekonomikisto * [[Lajos Faluvégi (ministro)]] * [[Klára Falvay]], aktoro * [[Ilka Fáncsy]], aktoro * [[László Farádi]], internisto * [[András Faragó]], operkantisto * [[Géza Faragó]], afiŝisto * [[Ödön Faragó]], aktoro * [[Sándor Faragó (teatrestro)]] * [[Vera Faragó]], aktoro * [[Aladár Farkas (skulptisto)]] * [[Antal Farkas (aktoro)]] * [[Dénes Farkas]], politikisto * [[Ferenc Farkas (komponisto)]] * [[Ferenc Farkas (operetkantisto)]] * [[Gyula Farkas (violonisto)]] * [[Ilonka Farkas]], operkantisto * [[Imre Farkas]], komponisto * [[Imre Farkas (kanuisto)]] * [[István Farkas (nobela juĝisto)]] * [[János Farkas (futbalisto)]] * [[Jenő Farkas (koreografo)]] * [[Jenő Farkas (violonisto)]] * [[József Farkas (teologo)]] * [[Károly Farkas (kuracisto)]] * [[Loránd Farkas (kemiisto)]] * [[Lujza Farkas]], ĵurnalisto * [[Sándor Farkas (operkantisto)]] * [[Zoltán Farkas (kritikisto)]] * [[Zoltán Farkas (reĝisoro)]] * [[Zoltán Farkasdi]], arkitekto * [[Zoltán Farkasdy]], arkitekto * [[Zsigmond Farkasházy]], politikisto * [[Árpád Fasang (pli aĝa)]], komponisto * [[Árpád Fasang (pli juna)]], pianisto * [[Antal Fasching]], inĝeniero * [[Károly Fatér]], futbalisto * [[Aladár Fáy]], pentristo * [[Flóra Fáy]], aktoro * [[Szeréna Fáy]], aktoro * [[László Fayer]], juristo * [[Anna Fazekas]], fizioterapiisto * [[Erzsébet Fazekas]], historiisto * [[György Fazekas]], ĵurnalisto * [[Imre Fazekas (dramisto)]] * [[Patrik Fazekas]], fizikisto * [[Tibor Fazekas (1892)]], akvopilkisto * [[Artúr Fehér]], aktoro * [[Dezső Fehér (bestokuracisto)]] * [[György Fehér (bestokuracisto)]] * [[György Fehér (reĝisoro)]] * [[Gyula Fehér]], aktoro * [[Klára Fehér]], verkisto * [[Lajos Fehér]], politikisto * [[Pál Fehér]], operkantisto * [[Jenő Feiks]], [[karikaturisto]] * [[Géza Féja]], verkisto * [[László Fejérpataky]], historiisto * [[Sándor Fejes]], aktoro * [[Teri Fejes]], agronomo * [[László Fejes Tóth]], matematikisto * [[Endre Fejér]], haŭtkuracisto * [[Lipót Fejér]], matematikisto * [[Géza Gyula Fejérváry]], zoologo * [[György Fekete]], politikisto * [[György Fekete (kirurgo)]] * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[György Fekete (trafikinĝeniero)]] * [[Gyula Fekete (verkisto)]] * [[István Fekete]], verkisto * [[Jenő Fekete]], fizikisto * [[Lajos Fekete (historiisto)]] * [[Pál Fekete]], operkantisto * [[Sándor Fekete]], kuracisto * [[Sándor Fekete (redaktoro)]] * [[Tamás Fekete]], skulptisto * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Béla Fekete Nagy]], maŝininĝeniero * [[Edit Fél]], etnografo * [[Irén Feld]], aktoro * [[Mátyás Feld]], aktoro * [[Zsigmond Feld]], aktoro * [[Mózes Feldmann]], rabeno * [[Kamill Feleki]], aktoro * [[Sándor Feleky]], kuracisto * [[Ibolya Felhő]], arkivisto * [[Rózsi Felhő]], operetkantisto * [[László Felkai]], akvopilkisto * [[Tamás Felkai]], ambulancisto * [[Emil Felletár]], kemiisto * [[Henrik Fellner]], bankisto * [[Sándor Fellner]], arkitekto * [[Vilmos Fémes Beck]], skulptisto * [[Károly Fendler]], koreologo * [[Mór Fenyéri]], aktoro * [[Adolf Fényes]], pentristo * [[Imre Fényes]], fizikisto * [[Gyula Fényes]], haŭtkuracisto * [[Szabolcs Fényes]], komponisto * [[Aladár Fenyő]], aktoro * [[Andor Endre Fenyő]], pentristo * [[Emil Fenyő]], aktoro * [[István Fenyő (matematikisto)]] * [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]] * [[Emil Fenyvesi]], aktorino * [[Adolf Fenyvessy]], stenografisto * [[Éva Fenyvessy]], aktorino * [[Gejza Ferdinandy]], juristo * [[János Ferencsik]], dirigento * [[Áron Ferencz]], apotekisto * [[László Ferencz (aktoro)]] * [[Frigyes Ferenczi]], reĝisoro * [[István Ferenczi (citrokonstruisto)]] * [[Krisztina Ferenczi]], aktoro * [[Sándor Ferenczi]], psikologo * [[Zoltán Ferenczi]], literaturhistoriisto * [[Béni Ferenczy]], skulptisto * [[György Ferenczy (pianisto)]] * [[Károly Ferenczy (aktoro)]] * [[Károly Ferenczy (dentkuracisto)]] * [[Mária Ferenczy]], ĉinologo * [[Noémi Ferenczy]], gobelinisto * [[Valér Ferenczy]], pentristo * [[Sándor Ferkó]], obstetrikisto * [[Violetta Ferrari]], aktoro * [[Antal Fery]], grafikisto * [[Imre Fest]], [[subministro]] * [[Sándor Fest]], filologo * [[Leó Festetics]], komponisto * [[Pál Festetics (ĉambelano)]] * [[Frigyes Feszl]], arkitekto * [[Adolf Feszty]], arkitekto * [[Nándor Fettich]], arkeologo * [[Ottó Fettick]], bestokuracisto * [[István Feuer]], kemiisto * [[Gyula Feyér]], inĝeniero * [[Lajos Fialovszky]], inĝeniero * [[Henrik Fieber]], pastro * [[Nándor Filarszky]], botanikisto * [[László Filep]], matematikisto * [[István Fillár (patro)]], aktoro * [[Ernő Fináczy]], pedagogo * [[Zoltán Finta]], ĵurnalisto * [[Annie Fischer]], pianisto * [[Ágoston Fischer]], pastro * [[Antal Fischer]], kuracisto * [[Gertrúd Fischer]], biokemiisto * [[Gyula Fischer (rabeno)]] * [[József Fischer]], politikisto * [[József Fischer (1873)]], arkitekto * [[Sándor József Fischer]], oficisto * [[Kamill Fittler]], arkitekto * [[Jenő Fitz]], arkeologo * [[Gizella Flattné Győrffy]], operkantisto * [[Antal Fleischer]], dirigento * [[József Fleischer]], obstetrikisto * [[Róbert Fleischl]], arkitekto * [[Ármin Flesch]], kuracisto * [[Endre Flórián]], meteologiisto * [[Ármin Fodor]], juĝisto * [[Ella Fodor]], aktoro * [[Ernő Fodor (pianisto)]] * [[Ilona Fodor]], fizikisto * [[Imre Fodor]], teatrestro * [[István Fodor (inĝeniero)]] * [[József Fodor (kuracisto)]] * [[Lajos Fodor (kemiisto)]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Béla Fogarasi]], filozofo * [[János Fogarasi]], lingvisto * [[Elemér Fogassy]], historiisto * [[Dávid Rafael Fokos-Fuchs]], lingvisto * [[Ottó Foky]], animaciisto * [[Imre Földes]], pentristo * [[Péter Földes (verkisto)]] * [[Vilmos Földessy]], aktoro * [[Zsolt Fonyó]], kemiisto * [[Béla Földes]], statistikisto * [[Imre Földes]], verkisto * [[István Földes (virologo)]] * [[Lajos Földes]], obstetrikisto * [[Péter Földes]], kemiisto * [[Gyula Földessy]], literaturhistoriisto * [[János Földy]], advokato * [[Mihály Földi]], verkisto * [[Zoltán Földi]], kemiisto * [[Ferenc Földvári]], haŭtkuracisto * [[József Földvári]], juristo * [[Albert Fonó]], inĝeniero * [[Renée Fonó]], kuracisto * [[Géza Fónyi]], pentristo * [[István Fonyó]], aktoro * [[József Fonyó]], aktoro * [[József Forgách (baletisto)]], * [[Antal Forgács (aktoro)]] * [[László Forgács]], aktoro * [[Erzsébet Forgács Hann]], skulptisto * [[László Forgó]], inĝeniero * [[Jenő Forrai]], radiologo * [[Miklós Forrai]], dirigento * [[Rózsi Forrai]], aktoro * [[Aurél Förster]], filologo * [[Géza Forster]], agronomo * [[Gyula Forster]], arthistoriisto * [[Jenő Förster]], arkivisto * [[Ernő Fóth]], pentristo * [[Mihály Fóti]], radiologo * [[Vilmos Fraknói]], historiisto * [[Rezső Francé]], biologo * [[Imre Francsek]], arkitekto * [[Frigyes Frank]], pentristo * [[József Frankl]], haŭtkuracisto * [[Gedeon Fráter]], dirigento * [[Lóránd Fráter]], komponisto * [[János Frecskay]], ĵurnalisto * [[László Frecskay]], karikaturisto * [[Dezső Freund]], arkitekto * [[Mihály Freund]], kemiisto * [[Vilmos Freund]], arkitekto * [[Lajos Frey]], arkitekto * [[Lajos Fridrich (arkitekto)]] * [[Péter Friedrich]], kuracisto * [[József Frigyesi]], kuracisto * [[Antal Frim]], instruisto * [[Jakab Frim]], instruisto * [[Ármin Frisch]], rabeno * [[Antal Friss]], violonĉelisto * [[István Friss]], ekonomisto * [[János Frivaldszky]], zoologo * [[Izidor Fröhlich]], fizikisto * [[János Fröhlich]], ĵurnalisto * [[Róbert Fröhlich]], arkeologo * [[Mátyás Frühwirth]], esperantisto * [[Emil Fuchs (ĝardenisto)]] * [[Jenő Fuchs (skermisto)]] * [[György Fukász]], filozofo * [[Lajos Fülep]], arthistoriisto * [[Attila Fülöp]], operkantisto * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Kálmán Fülöp (aktoro)]] * [[Mihály Fülöp (skermisto)]] * [[Viktor Fülöp]], baletisto * [[Zoltán Fülöp (dekoraciisto)]] * [[Zsigmond Fülöp]], tradukisto * [[Zsigmond Fülöp (aktoro)]] * [[Károly Füredi]], aktoro * [[Richárd Füredi]], skulptisto * [[Anna Fűri]], psikologo * [[Milán Füst]], poeto * [[Ödön Füves]], historiisto * [[Anna Füzess]], aktoro {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] pr7jilonl50loe6nyzzmmgckiqbuzo8 0 621874 9419992 6720394 2026-07-04T07:00:04Z Sj1mor 12103 9419992 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:USMC-101120-M-2339L-058.jpg|eta|''Hoʻokupu'' proponoj al la Havaja dio [[Lono]] dum la ''hookupu'' protokolprezentado de Makahiki festivalo en la militbazo Bellows Air Force Station en Waimanalo, [[Havajo]], 2010.]] [[Dosiero:USMC-14486.jpg|eta|Havajaj luktoludoj dum Makahiki.]] '''Makahiki''' estas la [[Novjaro|Novjara]] [[festivalo]] de antikva [[Havajo]], honora al la dio [[Lono]] de la Havaja religio. Ĝi estas feria sezono por kvar sinsekvaj [[lunmonato]]j, proksimume el Oktobro aŭ Novembro tra Februaro aŭ Marto. La fokuso de tiu sezono estis tempo por ke viroj, virinoj kaj ĉefoj ripozu, plifortigu la korpon, kaj havu grandajn festojn por rememorado (''‘aha’aina ho’omana’o''). Dum la Makahiki sezono, laboro estis malpermesita kaj estis tagoj por ripozo kaj festo. La [[Havajanoj]] dankis al la dio Lonoikamakahiki pro ties zorgo. Li alportis vivon, benojn, pacon kaj venkon al la lando. Ili preĝis ankaŭ al la dioj pro la morto de siaj malamikoj. ''Maka’ainana'' (komunumanoj) preĝis ke la teroj de ilia ''ali’i'' (ĉefo) estu pliigitaj, kaj ke ilia propra fizika sano kun la sano de iliaj ĉefoj estu plej bonfarta.<ref> Hawaiian Antiquities Mo'olelo Hawai'i. David Malo. 1898. </ref> En antikvaj epokoj, okazis multaj religiaj ceremonioj dum tiu periodo. Komunumanoj ĉesis labori, faris proponojn al la ĉiefo aŭ ''aliʻi'', kaj pasigis sian tempon praktikante sportojn, feste, dancante kaj plinovigante komunumajn ligilojn. Dum la kvar lunmonatoj de la Makahiki sezono, estis malpermesita milito, kio estis uzata kiel "rite deciditaj rimedoj por sekurigi, ke nenio malbona efiku al la rikoltoj."<ref>Kirch, Patrick Vinton (2010). "How Chiefs Became Kings: Divine Kingship and the Rise of Archaic States in Ancient Hawai'i" (Subskribo postulita). Berkeley, CA, USA: University of California Press – via ProQuest ebrary. </ref> Nuntempe, la Aloha Festivaloj (origine la Aloha Semajno) celebras la Makahiki tradicion.<ref> Mary Kawena Pukui kaj Samuel Hoyt Elbert (2003). [http://wehewehe.org/gsdl2.85/cgi-bin/hdict?a=q&j=pk&l=en&q=makahiki "lookup of makahiki".] in Hawaiian Dictionary. Ulukau, the Hawaiian Electronic Library, University of Hawaii Press. Alirita la 26an de Oktobro, 2018. </ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Handy, E. S. C. Ancient Hawaiian Civilization. Honolulu, HI: Mutual Publishing, 1999. * Handy, Edward Smith Craighill; Handy, Elizabeth Green; Pukui, Mary Kawena Native Planters in Old Hawaii: Their Life, Lore, and Environment. Honolulu: Bishop Museum Press, 1972 (rev. eld. 1991). ISBN 0-910240-11-6 * "The Rebirth of Makahiki" Article about past and current Makahiki activities. Maui No Ka 'Oi Magazine Vol.10 No.4 (September 2006) * "Makahiki - The Hawaiian New Year" reta artikolo pri Makahiki tradicioj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Novjaro]] [[Kategorio:Festivaloj en Havajo]] [[Kategorio:Kulturo de Havajo]] [[Kategorio:Havaja religio]] [[Kategorio:Havajaj vortoj kaj esprimoj]] lc29ztyriayjitpnavj554gyfxx28qm 0 623957 9419965 8854808 2026-07-04T06:23:02Z Sj1mor 12103 9419965 wikitext text/x-wiki '''Surteriĝo''' estas lasta parto de [[flugo]], kiam fluganta veturilo (ekz. [[aviadilo]], [[kosmoveturilo]]) aŭ objekto (ekz. [[birdo]]) alvenas al la celloko kaj ĉesas movadon sur la [[tero]] aŭ [[akvo]]. == Etimologio == Laŭ [[NPIV]], '''Surteriĝo''' signifas "ektuŝi la teron, perdante flugrapidecon kaj bremsante la radojn, por halti."<ref>[http://vortaro.net/#surteriĝi "Surteriĝi"], [[NPIV]].</ref> La vorto '''Alteriĝo''' laŭigas al la angla vorto ''Approaching'', kiu signifas manovron flugi al la tero aŭ akvo por suriĝi sur ĝin.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/aeronautika-terminaro-jarlibro-1941-iel.pdf "Alterigo" en Aeronaŭtika Terminaro], Internacia Esperanto-Ligo, 1941.</ref> == Aviadilo == [[Dosiero:An Eagle is landing (8221888377).jpg|eta|250ra|Bombardier CR700 surteriĝas sur aviokurejo]] Surteriĝo estas malfacila parto en la flugo. Ĉiuj aviadiloj devas submeti plurajn kondiĉojn por surteriĝo por preventi akcidentojn. La fiasko de surteriĝo ofte rezultas akcidentojn. Nuntempe la pluraj civilaj aerodromoj ([[Flughaveno]]) kaj militaj aerodromoj ([[Aerbazo]]) ekipas multajn instrumentajn sistemojn, kiuj helpas surterigon. La radio-navigadhelplantaj sistemoj kiel TACAN ({{en}} Tactical Air Navigation System, Taktika Aera Navigada Sistemo), VHF ({{en}} [[Ultramallongondo|VHF]]-Omnirange) kaj surteriĝo-helpantan sistemo ILS estas uzataj por subtenado de surterigo. La plimulto da fiksflugilaj aviadiloj adaptas normalan horizontalan surterigon, sed rotaciiflugilaj aviadiloj kaj [[VSKL-aviadilo]]j eblas vertikale surterigi, kontrolante ĝian povejon. Dum la surteriĝo, [[piloto]]j direkte kontrolas surterigan proceduron. Nuntempe la pliboniĝitaj komputiloj kaj ILS (Instrumental Landing System, Instrumenta Surteriga Sistemo), efektiva ATC (Air Traffic Control, Aera Trafika Kontrolo) helpas malplioftiĝi akcidentojn dum la surteriĝo. Antaŭ surteriĝi sur la aerodromo kaj flughaveno, piloto devas enigi [[datumo]]jn (kiel navigadaj punktoj de alteriĝo) en navigadaj komputiloj, kaj ĝustigi kondiĉojn por surteriĝo. Ankaŭ piloto necesas permeson por surteriĝo sur aerodromo el ATC de aerodromo. Se ATC rifuzas surteriĝon laŭ trafiko, aviadilo devas atendi ĝis anoncita tempo kaj loko estas malokupita. Post la piloto konfirmis informon por surteriĝo (ekz. loko de kurejo, direkto por alteriĝo, Tempo de surteriĝo), laŭ gvido de ATC pilotoj komencas surterigan proceduron. Kiam direkto de kurejo kaj de aeroplano estas sama, piloto malkreskas motorpovon kaj malaltigas surterigaparaton. Aeroplano malrapide malsuprigas sur la kurejo kaj surteriĝas laŭ gvido de ILS. Post la surteriĝo, piloto finas flugon laŭ post-fluga procezo. En krizo-situo, piloto provas surteriĝi sen surteriĝa ekipaĵo, uzante [[fuzelaĝo]]n. Tiu nomiĝas ''harda surteriĝo'' ({{en}} Hard landing). Tiuokaze piloto devas submeti danĝeron de ebla (parta/kompleta) detruo de aviadilo aŭ fiasko de surteriĝo por savi pasaĝerojn. La sukcesa kaj plej konata nuntempa ekzemplo de harda surteriĝo estas [[Flugo 1549 de US Airways]] en 2009, kiam la piloto-en-komando de aviadilo, Kapitano Chesley Sullenberger kaj Jeffrey Skiles sukcese surteriĝis sur la rivero [[Hudsono]] post la birdo-frapo.<ref group="noto">En Aviado, "Birdo-frapo" nomiĝas kolizo inter aviadilo kaj birdo(j). Birdo-frapo ofte kreas danĝeran situon por aviadilo.</ref> La ''[[flankvento|Flankventa]] surteriĝo'' nomiĝas surteriĝo, kiam la aviadilo surterigas en forta [[flankvento]], uzante flugajn teknikojn. Ekzemple, ĝis ĝia fermo en 1998, La flughaveno Kai Tak, iama internacia flughaveno de [[Hongkongo]] estis fama por ĝia unika alteriĝa vojo kaj ''krabo-surteriĝo'' al aviokurejo.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fQSKrraDWPs La surteriĝoj sur la Kai Tak el la vendejaro Kowloon {{en}}], [[Youtube]], 1998.</ref> == Kosmoveturilo == La [[kosmoŝipo]] ofte uzas [[paraŝuto]]n por surterigi sur tero aŭ maro. Ekzemple, la unua lun-esplora kosmoŝipo de usono, [[Apollo 11]] uzis paraŝuton por surterigi sur la [[pacifiko]]. La nuntempaj rusaj kosmoŝipoj kiel [[Sojuz (kosmoŝipo)|Sojuz]] surteriĝas sur la lando, uzante liberan falon kaj paraŝuton. La [[kosmopramo]] eblis surterigi kiel [[glisilo]]. Tamen post la flugo de usona kosmopramo ''Atlantis'' (STS-135) la 21-an de julio 2011, ĉiuj kosmoflugoj de kosmopramoj permanente ĉesiĝis. == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * '''[[Flugo]]''' * [[Aviadilo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Flugado]] t44xmcu3xd3s2cig7qvfaeh78sniyu9 0 627734 9420039 9077066 2026-07-04T07:43:46Z RG72 11847 9420039 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Deutschland Besatzungszonen 8 Jun 1947 - 22 Apr 1949.svg|eta|La kvar zonoj de la Okupacio de Germanio, rekoneblaj laŭ la flagoj de la okupaciantaj ŝtatoj.]] Post la [[Kapitulaco de Germanio de majo 1945|malvenko]] de [[Nazia Germanio]] en la [[Dua Mondmilito]], la venkintaj [[Aliancanoj]] trudis sian kunan aŭtoritaton kaj suverenecon super 'Germanio kiel tuto', difininte kiel tio la teritoriojn de la iama [[Germana Regno]] kiuj kuŝas okcidente de la [[Odro-Niso-limo]], deklarinte la nuligon de la [[Nazia Germanio]] je la morto de [[Adolf Hitler]]. La kvar ĉefaj potencoj dividis 'Germanion kiel tuto' en kvar '''okupaciaj zonoj''' por administraciaj celoj, sub [[Usono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Francio]] kaj [[Sovetunio]] respektive; kreante tion kio iĝis kolektive konata kiel '''Aliancan-okupita Germanio''' ({{lang-de|Alliierten-besetztes Deutschland}}). Tiu divido estis ratifita en la [[Pocdama Konferenco]] (17a de julio al 2a de aŭgusto 1945). La kvar zonoj estis laŭ interkonsento de februaro 1945 inter Usono, Unuiĝinta Reĝlando kaj Sovetunio dum kunsidoj en la [[Jalta Konferenco]]; tio nuligis pli fruan dividon en tri zonoj (eksklude Francion) proponitan en la Londona Protokolo (1944). En [[Pocdamo]], Usono, Unuiĝinta Reĝlando kaj Sovetunio aprobis la disigon de 'Germanio kiel tuto' el la ĝistiamaj germanaj orientaj teritorioj oriente de la [[Odro-Niso-limo]], kun preciza landlima linio determinota je fina Germana Pactraktato. Tiu traktato devis konfirmi, laŭ espero de Aliancanoj, la "alokcidenta ŝanĝo" de la landlimoj de [[Pollando]], ĉar kaj Usono kaj Unuiĝinta Reĝlando engaĝiĝis al apogo en estonta pactraktato de permanenta aligo de iamaj orientaj germanaj teritorioj en Pollando kaj en Sovetunio. El marto 1945 al julio 1945, tiuj [[iamaj orientaj teritorioj de Germanio]] estis administraciitaj sub soveta militokupacio, sed post la Pocdama Konferenco ili estis transdonitaj al la sovetaj kaj polaj civilaj administracioj kaj tiele ili ĉesis konstitui parton de la Aliancan-okupitan Germanion. En la lastaj semajnoj de bataloj en Eŭropo, Usonaj fortoj estis enirantaj trans la interkonsentitaj limoj por la estontaj zonoj de okupacio, en kelkaj lokoj tiom multe kiom ĝis 320&nbsp;km. La tiel nomita "kontaktolinio" inter la fortoj de Sovetunio kaj Usono je la fino de la batalperiodo, ĉefe oriente de la interna germana limo establita en julio 1945, estis provizora. Post du monatoj en kiuj ili estis tenintaj areojn dekomence atribuitajn al la sovetunia zono, la usonaj fortoj retiriĝis en la unuaj tagoj de julio 1945.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,852310,00.html What Is to Be Done?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130826033752/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,852310,00.html |date=2013-08-26 }} ''[[Time (gazeto)|Time]]'', 9a de julio 1945</ref> Kelkaj fakuloj konsideras tion kiel ŝlosila decido kiu konvinkis Sovetunion permesi la usonajn, britajn kaj francajn fortojn en ilia atribuitaj sektoroj en Berlino, kio okazis preskaŭ samtempe (Julio 1945), kvankam ankaŭ la neceso arigi la germanan inteligentularon (vidu Operacon "Paperclip") ludis gravan rolon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historyandpolicy.org/policy-papers/papers/germany-1945-1949-a-case-study-in-post-conflict-reconstruction|titolo=Germany 1945–1949: a case study in post-conflict reconstruction|alirdato=19a de julio 2016|familia nomo=Knowles|persona nomo=Chris|dato=29a de januaro 2014|verko=History & Policy}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Zono de postmilita Germanio okupita de Usono]] * [[Zono de postmilita Germanio okupita de Sovetunio]] * [[Zono de postmilita Germanio okupita de Britio]] * [[Zono de postmilita Germanio okupita de Francio]] * [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]] * [[sennaziigo]] * [[Regajnitaj Teritorioj]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Dua Mondmilito}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Malvarma milito]] [[Kategorio:Sekvoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1945]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1946]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1947]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1948]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1949]] [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Britio]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1945]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1949]] 2pxclt7xmnae4bcbkwboq50p53my6sq 0 628717 9420155 8747643 2026-07-04T11:01:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420155 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Kerti |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1917|10|21}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Magyarbóly]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]]) |dato de morto = {{mortotago|1986|11|29}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Tata (Hungario)]] }} '''[[Karolo|Károly]] Kerti''' [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kerti Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[grafikisto]], [[instruisto]]. Károly Kerti <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://budapestaukcio.hu/kerti-karoly/festo |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190106153449/https://budapestaukcio.hu/kerti-karoly/festo |arkivdato=2019-01-06 }}</ref> naskiĝis la {{daton|21|oktobro|1917}} en [[Magyarbóly]], li mortis la {{daton|29|novembro|1986}} en [[Tata (Hungario)]]. == Biografio == Károly Kerti frekventis mezlernejon en [[Bonyhád]], poste li akiris [[diplomo]]n en [[Hungara Belarta Universitato|Reĝa Belarta Altlernejo]] en [[1942]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[Ágost Benkhard]], [[István Boldizsár]] kaj [[Jenő Elekfy]]. Li batalis en la [[2-a mondmilito]], li estis ankaŭ militkaptito hejmenveninta en [[1947]]. Li instruis en [[Orosháza]], poste ekde [[1957]] ĝismorte en Tata. Ekde [[1953]] li ekspoziciis. Li ricevis [[stipendio]]jn en 1972 kaj 1975, [[premio]]jn inter 1958 – 1986. == Elektitaj solaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1954, 1961) * Tata (1964, 1975, 1985) * [[Oslo]] (1967) * [[Zagrebo]] (1972) * Orosháza (1977, 1983, 1986) == Elektitaj memorekspozicioj == * [[Békéscsaba]] (1987, 1997) * Tata (1987) * Budapeŝto (1987) * [[Tatabánya]] (1996) == Elektitaj artaĵoj == * Csók (kretodesegnaĵo, 1965) * A bohóc (linoleumografiaĵo, 1977) * Térplasztika (skulptaĵo, Tata, 1982) * Visszatekintő (plumodesegnaĵo, 1986) * Beszélgetők (pentraĵo) * Asztali csendélet (pentraĵo) * Tanya (karbodesegnaĵo) == Elektitaj disĉiploj == * [[Nándor Hérics]] == Memorigiloj == * memortabulo (2017, Tata) [http://www.tata.hu/17212/100_eve_szuletett_kerti_karoly] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190106153226/http://www.tata.hu/17212/100_eve_szuletett_kerti_karoly |date=2019-01-06 }} == Fontoj == * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/kerti-karoly-715/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210719064123/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/kerti-karoly-715/ |date=2021-07-19 }} * [https://mandadb.hu/common/file-servlet/document/539984/default/doc_url/jel.pdf hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/k-760F2/kerti-karoly-7638E/ hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua|kat=ne}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kerti Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] h0fvfftoa0ruwv643qw8bkzkrpieqcs 0 637919 9419949 8383760 2026-07-04T06:20:00Z Sj1mor 12103 9419949 wikitext text/x-wiki '''Nacelo''' estas nomo donita al la motora ejo en la [[aviadilo]] en kies flugilo ĝi estas fiksita. Laŭ [[PIV]] ĝi estas "parto de aerveturilo, konstruita ekster la [[fuzelaĝo]] kaj entenanta personaron aŭ motoro(j)n."<ref>[[NPIV]] [http://vortaro.net/#nacelo] Alirita la 17an de aprilo 2019.</ref> La nacelo eblas uziĝi por kunigi [[motoro]]jn, tankojn kaj armilojn al la flugiloj aŭ [[fuzelaĝo]]. En iuj kazoj, kiel la [[P-38 Lightning]], la pilotejo mem povas esti loĝata en nacelo. La naceloj havas duan funkcion: redukti la trenadon generitan de la strukturoj de la aviadilo, kaj tial ili havas aerodinamikan dezajnon. En uzinoj de ventenergio, la nacelo estas la strukturo, kie la [[helico]] estas fiksita kaj normale akomodas la [[generatoro]]n. Ĝi estas la parto malantaŭ la helico, ĉe la supro de la turo. == Etimologio == La vorto devenas el la latina ''navicella'' (malgranda ŝipo) per la franca ''nacelle'' en multaj lingvoj: angle ''nacelle'', portugale ''nacela'', japane ''ナセル'' (naseru), indonezia ''Nasel'', finne ''Naselli''. Kvankam la itala kaj la slavaj lingvoj preferas la formo ''Gondola" ([[gondolo]]). == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Aviada terminologio]] [[Kategorio:Veturilopartoj]] 6pydp6ddp86yplo1fvj6rfojesvo1vc 0 639262 9419792 8717015 2026-07-03T21:17:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419792 wikitext text/x-wiki '''Kosma roko''' estas ĝenro de [[rokenrolo]], unue difinanta la muzikon ludatan de grupoj, plejparte [[Anglio|anglaj]], de [[progresiva roko]] kaj [[psikedela roko]] ekde la [[60-aj jaroj]] (ekz. [[Hawkwind]], [[Gong]], [[Pink Floyd]]<ref>Richie Unterberger, [https://www.allmusic.com//p76669 Pink Floyd biography]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.allmusic.com%2F%2Fp76669 [archive<nowiki>]</nowiki>,] [[AllMusic]], konsultita la 20-an de marto 2015.</ref>), kaj karakterizata de longaj instrumentaj muzikaĵoj, dominataj de [[elektronika orgeno]], de [[sintezilo]]j kaj de psikidelaj [[elektra gitaro|elektraj gitaroj]], kun tekstoj inspiriĝantaj de [[sciencfikcio]] kaj [[kosmo]], ofte flustrataj sur la muziko. == Deveno == Ekde la [[50-aj jaroj]], la kosmo iĝas ofta temo en [[rokenrolo]] kaj inspiras la uzadon de novaj sonoj kaj [[sonefekto]]j. La unua ekzemplo de kosma roko estas la [[konceptalbumo]] eldonita en [[1959]] de la [[Anglio|angla]] [[muzikproduktisto]] kaj [[verkisto]] [[Joe Meek]] titolata ''I hear a new world'' (eo: ''"Mi aŭdas novan mondon"''). Ĉi-tiu albumo inspiriĝas pri la [[kosmokonkuro]] kaj temas pri renkontiĝo inter homo kaj [[eksterterano]]<ref>[https://www.musicomh.com/music/features/joe-meek_0805.htm Joe Meek: The RGM Legacy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121008102511/http://www.musicomh.com/music/features/joe-meek_0805.htm |date=2012-10-08 }} [https://www.musicomh.com/music/features/joe-meek_0805.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121008102511/http://www.musicomh.com/music/features/joe-meek_0805.htm |date=2012-10-08 }} [archive<nowiki>]</nowiki>,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121008102511/http://www.musicomh.com/music/features/joe-meek_0805.htm |date=2012-10-08 }} Music Omh, konsultita la 20-an de marto 2015.</ref>.<br /> La kosma roko emerĝas fine de la [[60-aj jaroj]] en [[Anglio]], kunigita kun la tiamaj [[progresiva roko]] kaj [[psikedela roko]], kun artistoj kiel [[Pink Floyd]] (ĉefe iliaj tri unuaj albumoj: ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'', ''[[A Saucerful of Secrets]]'', ''[[More (albumo)|More]]''), [[Hawkwind]], kiu publikigis en [[1972]] signifan ĉi-ĝenran koncertan albumon: ''Space Ritual''<ref>[https://www.allmusic.com//r40140 Wilson Neate, Space Ritual review]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.allmusic.com%2F%2Fr40140 [archive<nowiki>]</nowiki>] AllMusic, consulté le 20 mars 2015.</ref>, kaj [[Gong]]. Ankaŭ [[Jimi Hendrix]] entuziasmiĝis pri ĉi-tiu muziko, ĉefe en siaj kantoj ''Third Stone from the Sun'', ''1983... (A Merman I Should Turn to Be)'' kaj ''The Stars That Play with Laughing Sam's Dice''. Notindas la kanto ''Flying'' de la [[The Beatles|Beatles]], instrumenta kanto pri la sento flugi, kaj ''Space Oditty'' de [[David Bowie]].<br /> == Ekde la 90-aj jaroj == [[Dosiero:Ozric Tentacles live in Zagreb in 2004.jpg|eta|La grupo [[Ozric Tentacles]] koncerte en [[Zagrebo]] en 2004]] Ekde la [[90-aj jaroj]], la esprimo ''Kosma roko'' estas uzata por indiki artistojn de [[alternativa rokmuziko]], kiuj interesiĝas al sona eksperimentado kaj al sonaj teksturoj, kiel [[Ozric Tentacles]], Kyuss, Slowdive, The Verve, [[My Bloody Valentine]], Flying Saucer Attack, Loop, Ride, Shiner, [[The Flaming Lips]], Failure, Year of the Rabbit, Cave In, Sun Dial, Hum, Orange Goblin, Spacemen 3, Spiritualized, kaj Mercury Rev. La kosma roko ankaŭ influas artistojn de aliaj ĝenroj (ĉefe [[popmuziko]] aŭ [[ŝtonroko]]), ekz. [[Radiohead]], [[Muse]], [[Amplifier]], [[Oceansize]], [[Porcupine Tree]], [[The Mars Volta]], [[Tool]].<br /> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo Muziko}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Progresiva roko]] [[Kategorio:Psikedela rokmuziko]] khbg0zb6peja5rqh1zbl53gpbrhygpt 0 648100 9419736 8642363 2026-07-03T20:39:47Z Sj1mor 12103 9419736 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sedlak, Sedlak from Kantareto.jpg|eta|300ra|dekstre|''Sedlák, sedlák'' en kantaro de ĉeĥaj popolkantoj tradukita en [[Esperanto]].]] [[Antonín Dvořák]] (1841–1904) komponis sian '''6-an simfonion''' en [[D-maĵoro]], Op. 60, B. 112, en [[1880]]. Ĝi estis origin publikigita kiel ''1-a simfonio'' kaj estis dediĉita al [[Hans Richter (dirigento)|Hans Richter]], kiu estis dirigento de la Viena Filharmonia Orkestro. Kun ludodaŭro de proksimume 40 minutoj, la kvar-movimenta peco estis unu el la unuaj grandaj simfoniaj verkoj de Dvořák kiu altiris internacian atenton. En ĝi, li sukcesis kapti iome el la [[ĉeĥoj|ĉeĥa]] nacia stilo ene de normala germana klasik-romantisma formo. La simfonio enhavas kvar movimentojn: * ''[[Allegro]] non tanto'' (D-maĵoro) * ''[[Adagio]]'' ([[B♭-maĵoro]]) * ''[[Scherzo]]'' (Furiant), ''Presto'' ([[D-minoro]]) * Finale, ''Allegro con spirito'' (D-maĵoro) Instrumentoj estas 2 flutoj, 2 hobojoj, 2 klarnetoj, 2 fagotoj, 4 kornoj, 2 trumpetoj, 3 trombonoj, [[tubjo]], timbaloj, kaj kordinstrumentoj. == Bibliografio == * Brown, A. Peter. “The Symphonies of Antonín Dvořák,” in The Second Golden Age of the Viennese Symphony: Brahms, Bruckner, Dvořák, Mahler, and Selected Contemporaries (Bloomington: Indiana University Press, 2003), 314–436. * Dvořák, Antonín. Symphony no. 6, op. 60, in D major. New York: Edition Eulenburg, n.d. * Christoph Hahn, Siegmar Hohl (eld.), Bertelsmann Konzertführer. Bertelsmann Lexikon Verlag, Gütersloh/Munich 1993, ISBN 3-570-10519-9 * Annette Retinski, Alfred Beaujean, Harenberg Konzertführer: der Schlüssel zu 600 Werken von 200 Komponisten: mit 800 CD-Empfehlungen der "FonoForum"-Redaktion, fourth edition. Harenberg Kommunikation, Dortmund, 1998. ISBN 3-611-00535-5. * Hansjürgen Schaefer: Konzertbuch Orchestermusik A-F. VEB Deutscher Verlag für Musik, Leipzig 1958. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Simfonioj de Antonín Dvořák]] [[Kategorio:Verkoj de 1880]] 2qqg4924blwu4ic21t5c062jazt11q7 0 650757 9419548 9293632 2026-07-03T12:34:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419548 wikitext text/x-wiki {{Informkesto strato |nomo = Kolora bulvardo |origina nomo = Цветной бульвар |dosiero = Tumen pesh bulvar.jpg |priskribo de dosiero = |itinero = kvartalo inter stratoj [[Strato Lenin (Tjumeno)|Lenin]], Pervomajskaja, Herzen kaj Orĝonikidze {{Informkesto2| stilo de korpo=width:315px; margin-left:0 |priskribo1 = [[Dosiero:Ikona ulica skrzyżowanie.svg|20ra|maldekstra]] [[Dosiero:Traffic lights icon.svg|5ra|centre]] |datoj1 = strato Pervomajskaja (0 m) |priskribo2 = [[Dosiero:Ikona ulica z prawej.svg|20ra|maldekstra]] |datoj2 = strato Kuznecov (135 m) |priskribo3 = [[Dosiero:Traffic lights icon.svg|5ra|centre]] |datoj3 = piedirejo ĉe [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]] (210 m) |priskribo4 = [[Dosiero:Ikona ulica z lewej.svg|20ra|maldekstra]] |datoj4 = strato Vodoprovodnaja (240 m) |priskribo5 = [[Dosiero:Ikona ulica z prawej.svg|20ra|maldekstra]] [[Dosiero:Traffic lights icon.svg|5ra|centre]] |datoj5 = strato Gribojedov (309 m) |priskribo6 = [[Dosiero:Ikona ulica z lewej.svg|20ra|maldekstra]] |datoj6 = strato la 8-a de Marto (370 m) |priskribo7 = [[Dosiero:Ikona ulica skrzyżowanie.svg|20ra|maldekstra]] [[Dosiero:Traffic lights icon.svg|5ra|centre]] |datoj7 = strato Orĝonikidze (570 m) }} |lando = [[Rusio]] |regiono = [[Tjumena provinco]] |urbo = [[Tjumeno]] |distrikto = la Centra administra distrikto |urboparto = la Centro |latitudo = 57/09/03/N |longitudo = 65/32/15/O |regiono-ISO = RU-TYU |situo sur mapo=Centra Tjumeno |finpunktoj = stratoj [[Strato Lenin (Tjumeno)|Lenin]], Pervomajskaja, Herzen kaj Orĝonikidze |antaŭaj nomoj = |indekso = |longeco = 570 |larĝeco = 195 |commons = [[Commons: Category:Tsvetnoy Boulevard (Tyumen)|Tsvetnoy Boulevard]] |notoj = }} [[Dosiero:Kolora bulvardo (Tjumeno) 01.jpg|eta|Arkado]] [[Dosiero:Infanoj en ĉaro (Tjumeno) 02.jpg|eta|Kaleŝo sur la bulvardo]] [[Dosiero:Kolora bulvardo (Tjumeno) 02.jpg|eta|Baseno, fontano kaj spektoradego]] [[Dosiero: Kolora bulvardo (Tjumeno) 04.jpg|eta|Skulptaĵo ''Cikonio'']] [[Dosiero: Kolora bulvardo en Tjumeno 2019 01.jpg|eta|Karuselo]] [[Dosiero: Tyumen ViewtoCityHall.JPG|eta]] [[Dosiero: Tyumen-krug.JPG|eta|Kilometro nulo]] [[Dosiero: Vajŝnavoj en Tjumeno 03.jpg|eta|Vajŝnavoj sur la bulvardo]] [[Dosiero: Ĉevalrajdistinoj ĉe Kolora bulvardo (Tjumeno).jpg|eta|Ĉevalrajdistino sur la bulvardo]] [[Dosiero: Skulptaĵo de motorciklo (Tjumeno).jpg|eta|Skulptaĵo ''Motorciklo'']] [[Dosiero: Pamytnik-gorsad-tyumen-2.jpg|eta|Skulptaĵo ''Tenero'']] [[Dosiero: Deglitejo en Kolora bulvardo.jpg|eta|Deglitejo]] [[Dosiero: Statuo Dancantoj (Tjumeno) 02.jpg|eta|Skulptaĵo ''Dancu kaj estu feliĉaj!'']] [[Dosiero: Фонтан - panoramio - Сергей Сасин.jpg|eta|Fontano]] [[Dosiero: Kloun-i-cobaka-tyumen.jpg|eta|Klaŭno [[Karandaŝ (rusa klaŭno)|Karandaŝ]] kun sia hundo Kljaksa]] '''Kolora bulvardo''' ({{lang-ru|Цветной бульвар}}) okupas la tutan kvartalon inter stratoj [[Strato Lenin (Tjumeno)|Lenin]], Pervomajskaja, Herzen kaj Orĝonikidze. == Historio == === Bazarplaco === Meze de la 19a jarcento laŭ propono de la urbestro Ivan Ikonnikov estis kreita nova Bazarplaco, kiu okupis grandan areon inter la nunaj stratoj Herzen, Pervomajskaja, Ĥoĥrjakov kaj Orĝonikidze. En orienta parto de la nuna Kolora bulvardo, surloke de la distrejo “La Ora Pordego de Siberio” ({{lang-ru|Золотые ворота Сибири}}) kaj la sportejo “Centralnij” (Centra; {{lang-ru|Центральный}}) troviĝis fiŝbazaro, surloke de la nuna [[Tjumena Ŝtata Cirko|cirko]] — la viandobazaro. Surloke de la nuna fontano situis fajrobrigada gvatoturo sur 12 lignaj apogiloj. Sub ĝi troviĝis koĉa pesilo, sur kiu oni pesis koĉojn kun fojno kaj basto. Apude staris pesilo por viando kaj sakoj<ref name="foiro">{{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2019/10/foiro-en-tjumeno-komerco-kaj-amuzigo.html | titolo = Foiro en Tjumeno: komerco kaj amuziĝo | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-10-06 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191011024009/http://stanobelov.blogspot.com/2019/10/foiro-en-tjumeno-komerco-kaj-amuzigo.html | arkivdato = 2019-10-11 | citaĵo = }}</ref>. Sur la gvatoturo staris budo, ĉirkaŭ kiu marŝis deĵoranto kaj rigardis je binoklo. Post rimarki incendion, li tintigis la sonorilon, kriis en hupo malsupren kaj pendigis nigrajn balonetojn sur masto, tiel montrante en kiu urboparto okazis la incendio<ref name="foiro"/>. Tio estis la urborando, post kiu situis prizono, orfejo kaj fabrikoj kun proletaj kvartaloj. === Urba ĝardeno === Komence de la [[1920-aj jaroj]] strato Lenin estis daŭrigita ĝis la nuna strato Orĝonikidze, kio konturis la estontan bulvardon<ref name="ivanenko206">{{citaĵo el libro |titolo = Новые прогулки по Тюмени: Путеводитель |lasta = Иваненко А. С. |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = |serio = |volumo = |dato = 2008 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Радуга-Т |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-93544-006-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 206 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En [[1928]] komenciĝis konstruado de stadiono, malfermita en [[1934]]. En [[1936]] ĉirkaŭ ĝi estis plantitaj arboj. Okcidente de ĝi dum [[komunista sabato]] kunlaborantoj de la municipa kaleŝejo plantis arbojn, kiuj formis la urban ĝardenon<ref name="ivanenko206"/>. Vintre la stadiono transformiĝis je glitejo. En [[1961]] en la urbo aperis la profesia ([[de facto]]) futbala teamo. Unue ĝi nomiĝis “Geolog” (Geologo), poste “Priboj” (Surfo), “Neftjanik” (Naftisto), “Stroitel” (Konstruisto), ŝanĝante sian nomon depende de kompanio, kiu subtenis ĝin. Do ankaŭ la stadiono ŝanĝis sian nomon: “Neftjanik” (Naftisto), poste alinomita al “Gazovik” (Gazisto) kaj en 1991 al “Centralnij” (Centra). En la [[1980-aj jaroj]] la stadiono grave kadukiĝis kaj ekde mezo de la [[1990-aj jaroj]] ne plu estis uzata. Oni planis konstrui sur ĝia loko [[Atletiko|atletikan]] sportejon, sed poste ŝanĝis la decidon favore al sportejo por la [[Futsalo|futsala]] klubo “Tjumen” ({{lang-ru|Тюмень}}), kiu tiutempe ludis en la sportejo “Sano” ({{lang-ru|Здоровье}}) en Transriverejo. La stadiono estis detruita. El ĉiuj gipsaj skulptaĵoj, starigitaj tie en la [[1970-aj jaroj]], postvivis nur “Futbalisto”, kiu estis transportita al la eksterurba ripozejo “Domo de Junpioniroj” ({{lang-ru|Дом пионеров}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://safe-rgs.ru/4656-futbolist-s-centralnogo-stadiona-tyumeni.html | titolo = "Футболист" с Центрального стадиона Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-09-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = PUTI-shestvuy | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Areo en la orienta parto, surloke de la nuna eventejo “La Ora Pordego de Siberio”, nomiĝis Placo de Orĝonikidze pro proksimeco al la samnoma strato. En la 1930-aj jaroj apude aperis paraŝutista saltoturo, kiu funkciis ĝis la mezo de la 1960-aj jaroj. En [[1959]] ĝi estis transdonita sub aŭspicio de la Maŝinkonstrua Teknikumo. En [[1960]] la lernantoj plantis tie arbojn kaj florojn, aranĝis promenjojn<ref name="ivanenko206"/>. Poste la turo estis detruita kaj sur ĝia loko konstruita la koncerto-danca halo, malfermita la {{daton|28|2|1975}}<ref name="dancejo">{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/chronograph/744/?sphrase_id=1661 | titolo = 28.02.1975 — Открытие концертно-танцевального зала | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En 1936 la okcidenta parto de la areo estis transformita je la urba ĝardeno, oficiale malfermita en [[1944]] kiel la Centra Urba Ĝardeno ({{lang-ru|Центральный городской сад}})<ref>Тюмень. Путеводитель-справочник. Свердловск, 1974. С. 73.</ref>. Ĉi tie aperis somera subĉiela kinejo, du subĉielaj dancejoj, atrakcionoj, fontanoj “Cigno” ({{lang-ru|Лебедь}}) kaj “Feliĉa infanaĝo” ({{lang-ru|Счастливое детство}}) kaj statuoj de [[Lenin]] kaj [[Stalin]]. Krome haveblis la betona statuo de [[Aleksandr Puŝkin]]<ref name="puti">{{citaĵo el la reto | url = http://safe-rgs.ru/431-cvetnoy-bulvar-v-tyumeni.html | titolo = Цветной бульвар в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-04-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = PUTI-shestvuy | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190620144532/http://safe-rgs.ru/431-cvetnoy-bulvar-v-tyumeni.html | arkivdato = 2019-06-20 | citaĵo = }}</ref> farita en [[1949]] en [[Moskvo]] laŭ dezajno de la [[Leningrado|leningrada]] skulptisto Apollon Manujlov (1894-1978)<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://manuilov.pro/about | titolo = Мастерская Мануиловых | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190722102749/http://manuilov.pro/about | arkivdato = 2019-07-22 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi estis du metrojn alta kaj pezis ĉirkaŭ 700&nbsp;kg<ref name="jana">{{citaĵo el la reto | url = https://moi-portal.ru/articles/330787-kakim-byl-ranshe-tsvetnoy-bulvar/ | titolo = Тюмень: как менялся Цветной бульвар? | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Moi-Portal.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Evidente temas pri la modelo, kiun la skulptisto prezentis en 1949 por la konkurso pri kreado de la monumento al Aleksandr Puŝkin sur Placo de Artoj en Leningrado. Venkis alia propono, sed en [[1956]] laŭ tiu modelo estis farita skulptaĵo, starigita en Pulkovskoje ŝoseo, ĉe turniĝo al la urbo [[Puŝkin (urbo)|Puŝkin]]. Ĝi staras tie ĝis nun, komplete restaŭrita en [[1999]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.encspb.ru/object/2805478310?lc=ru | titolo = Пушкину А. С., памятник (Пулковское шоссе) | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Энциклопедия Санкт-Петербурга | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En la 1990-aj jaroj la parko pro neglekto kadukiĝis, multaj urbanoj evitis ĝin kiel lokon kie kolektiĝas marĝenuloj. === Rekonstruo (2004) === En [[2003]] estis anoncita konkurso de dezajnaj projektoj por planota rekonstruo de la parko kaj fine de somero samjare la konkursa komisiono elektis la gajninton. Oni promesis realigi ĉion en tri jaroj. Sed en oktobro 2003 la guberniestro [[Sergej Sobjanin]] subskribis ordonon pri konstruado de bulvardo sur tiu ĉi loko<ref name="ivanenko206"/>. La dezajnon faris la tjumena arkitekto Konstantin Sterĵantov, la skulptaĵojn faris la Arta Fonduso ([[Ekaterinburgo]])<ref name="ivanenko208"/>. La {{daton|26|1|2004}} la parko estis fermita por rekonstruo, kiu devis finiĝi ĝis la {{dato|14|8}} 2004 kiam estis festota la 60-jara datreveno de [[Tjumena provinco]]. Sed la konstruistoj malfruiĝis, do la bulvardo estis malfermita nur parte kaj por kelkaj festotagoj, post kio estis denove fermita por fini la konstruadon, kiu daŭris kelkajn jarojn. ==== Novaj objektoj ==== La {{daton|13|8}} 2004 estis malfermita la cirko, konstruita laŭ dezajno de la tjumena arkitekto Igor Litovka. La unuan prezentaĵon vizitis infanoj el orfejoj. La {{daton|19|11}} estis malfermita la sportejo Centra, kies konstruado komenciĝis en la sovetia epoko. La fontano estis finita printempe [[2006]], kiam aperis kvar inaj figuroj kaj arko. Malnovan spektoradegon 26 metrojn altan oni unue planis transloki al la skvaro de Deputitoj, sed poste sendis al [[Barnaulo]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/416328054022144.html | titolo = Старое тюменское колесо обозрения с Цветного бульвара перекрасят и установят в Барнауле | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мальцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-04-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ĝin anstataŭis nova spektoradego, starigita iom flanke de la antaŭa loko<ref name="ivanenko208">{{citaĵo el libro |titolo = Новые прогулки по Тюмени: Путеводитель |lasta = Иваненко А. С. |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = |serio = |volumo = |dato = 2008 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Радуга-Т |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-93544-006-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 208 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝi ekfunkciis la {{daton|31|12|2017}} kaj estis je 11 metrojn pli alta (pinto estas 37 metrojn super tero), havis 18 kaĝojn kapablajn enspacigi po ses homojn, kun klimatiziloj kaj hejtiloj. Plena cirklo okazis je 20 minutoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/382251275935744.html | titolo = Закрутилось: в Тюмени открыли новое колесо обозрения | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Олеся Белозерова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180103010029/https://72.ru/text/gorod/382251275935744.html | arkivdato = 2018-01-03 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/53319401 | titolo = Колесо обозрения на Цветном бульваре планируют запустить в канун Нового года | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Мария Токмакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190722080208/https://72.ru/text/gorod/53319401/ | arkivdato = 2019-07-22 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|18|8|2020}} ekfunkciis nova spektoradego. Ĝi estas 52 metrojn alta<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2020/08/18/na-cvetnom-bulvare-nachali-rabotat-attrakciony/ | titolo = На Цветном бульваре начало работать новое колесо обозрения | titolo-aldono = | alirdato = 2021-01-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Сергей Кузнецов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-08-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja oblast segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210201072058/https://tumentoday.ru/2020/08/18/na-cvetnom-bulvare-nachali-rabotat-attrakciony/ | arkivdato = 2021-02-01 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi havas 18 kaĝojn kapablajn enspacigi po ses homojn, kun klimatiziloj kaj hejtiloj. Ĝi estis aĉetita kontraŭ 50 milionoj da rubloj. Dum iu tempo apude restis la malnova spektoradego, 37 metrojn alta<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/2020/03/20/69031753/ | titolo = Колесо в деталях: любуемся новым тюменским аттракционом за 1,5 недели до его открытия | titolo-aldono = | alirdato = 2021-01-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Бурлева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-20 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210201150633/https://72.ru/text/gorod/2020/03/20/69031753/ | arkivdato = 2021-02-01 | citaĵo = }}</ref>. ==== Statuoj ==== La statuo de Stalin estis forigita ankoraŭ en la sovetia tempo. Oni promesis dum la rekonstruo lasi la statuon de Lenin, sed poste diris ke laboristoj hazarde damaĝis ĝin, do ankaŭ ĝi estis forigita. La statuon de Puŝkin deziris preni por sia kolekto loka riĉulo, sed lin avancis direktoro de la biblioteko de Puŝkin, kiu forportis ĝin al la librejo en la Transriverejo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Новые прогулки по Тюмени: Путеводитель |lasta = Иваненко А. С. |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = |serio = |volumo = |dato = 2008 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Радуга-Т |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-93544-006-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 209 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. ==== Nomo ==== La nuntempan nomon la bulvardo ricevis nur la {{daton|26|2|2007}} post konkurso, aranĝita de la urba administracio. Inter aliaj proponoj estis: Centra bulvardo, Suna bulvardo, Bulvardo de Deziroj, Tjumena Arbato, Gulajevskij (Gulajev-bulvardo)<ref name="ivanenko207-208">{{citaĵo el libro |titolo = Новые прогулки по Тюмени: Путеводитель |lasta = Иваненко А. С. |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = |serio = |volumo = |dato = 2008 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Радуга-Т |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-93544-006-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 207-208 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Priskribo == Laŭ ideo de la dezajnistoj la bulvardo konsistas el kvin placoj: Placo de Artoj ({{lang-ru|площадь Искусств}}), Fontana placo ({{lang-ru|Фонтанная площадь}}), Placo de Geamantoj ({{lang-ru|площадь Влюбленных}}, Cirka placo ({{lang-ru|Цирковая площадь}}) kaj Sporta placo ({{lang-ru|Спортивная площадь}}). Cetere respektivaj indikiloj mankas, do apenaŭ iu el la urbanoj konas nomojn kaj situojn de tiuj placoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/parki-i-skvery/1620/ | titolo = Цветной бульвар | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. === Okcidenta parto === La bulvardo komenciĝas de strato Pervomajskaja. Poste laŭlonge de strato Lenin viciĝas duetaĝaj manĝejoj (domoj N 52a, 52, 54в, 68/101, 68/102), inter kiuj elstaras la unuetaĝa [[McDonald's]] (domo N 54) — la unua en la urbo — malfermita la {{daton|16|2|2008}}. Ĝi estis konstruita surloke de publika necesejo kadre de kontrakto, subskribita inter la registaro de Tjumena provinco kaj la kompanio kaj havas areon 300 m²<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://regnum.ru/news/958463.html | titolo = В Тюмени открылся "Макдоналдс" | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Regnum]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191012100347/https://regnum.ru/news/958463.html | arkivdato = 2019-10-12 | citaĵo = }}</ref>. Rimarkindas ke ĝia M-simbolo aspektas ĉi-foje iom strange — ambaŭflanke de la konstruaĵo staras po unu duono de la litero. Laŭ ideo de la dezajnistoj en rigardo ili devis surmetiĝi unu sur alian tiel ke preteriranto vidu la literon, formitan el du duonoj, starantaj ĉe kontraŭaj flankoj de la manĝejo. Tamen la konstruaĵo staras tro proksime al strato Lenin, pro kio mankas distanco necesa por tia perspektivo, do la dezajnista ideo fiaskis. En la okcidenta parto de la bulvardo rimarkindas grupo da bronzaj skulptaĵoj, kiuj reprezentas tri famajn sovetiajn klaŭnojn — [[Karandaŝ (rusa klaŭno)|Karandaŝ]] kun sia [[Terhundoj|terhundo]] Kljaksa, [[Jurij Nikulin]] kaj [[Oleg Popov]]. Apude staras bronzaj seĝoj (unu kun jako metita sur ĝin), do oni povas fari foton kun la famaj artistoj. La tri klaŭnoj estis elektitaj, ĉar iliaj biografioj proksime interplektiĝis. La juna Jurij Nikulin komencis sian karieron en la [[Moskva Nikulin cirko en Cvetnoj Bulvardo|Moskva cirko]] (Kolora bulvardo, Moskvo) subestre de Karandaŝ kaj tie konatiĝis kun Oleg Popov. Nun tiu ĉi cirko estas nomita omaĝe al Jurij Nikulin<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/gorodskaya-skulptura/1360/ | titolo = Скульптурная композиция «Трио» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-05-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. De strato Pervomajskaja ĝis la fontano centre de la bulvardo etendiĝas atrakcioj. Meze de ili staras la [[Ŝtalbetono|ŝtalbetona]] statuo “Ora poneo” kiel simbolo de la venko en la ĉiujara konkurso Golden Pony Awards. La konkurso estis lanĉita en [[2002]] de la itala eldonejo Facto Edizioni kaj la tjumena atrakcia parko ricevis ĝin en [[marto 2014]]. En aŭgusto de la sama jaro estis instalita tiu ĉi skulptaĵo kiel simbolo de la venko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/gorodskaya-skulptura/371/ | titolo = Золотой пони | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La kompanio, kiu posedas la atrakciojn, estis establita en [[2000]]. Sur la bulvardo tutjare funkcias pli ol 40 atrakcioj<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.vsluh.ru/news/society/285178 | titolo = Цветной бульвар заслужил "Оскара" в парковой культуре | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-07-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Apude, ĉe angulo de stratoj Herzen kaj Pervomajskaja, staras la [[Tjumena Ŝtata Cirko]], kiu funkcias tutjare. Ĝi ne havas propran artistan teamon, sed kiel parto de la ŝtata kompanio “Rosgoscirk” (Rusia Ŝtata Cirko) akceptas aliurbajn artistojn. Ĝi staras rekte kontraŭ la sidejo de la urba administracio en strato Pervomajskaja, pro kio lokaj ŝercemuloj nomas la spacon inter ili ''Placo de Du Cirkoj''. Sur areo inter strato Pervomajskaja, la cirko kaj atrakcioj ofte okazas amasaj festoj, oni starigas tie scenejon por koncertoj. Sekvas la [[spektoradego]] kun ŝirmitaj kaĝoj, kio ebligas ĝian uzadon tutjare, sendepende de vetero. La {{daton|27|7|2018}} estis solene malfermita muzika horloĝo, kiu troviĝas ĉe flanko de la spektoradego, turnita al la centra promenejo. La horloĝo havas diametron 11 metroj kaj ĝia ciferplato forme de suno estas ĉirkaŭita de steloj kaj duonluno. La sunaj lumstrioj finiĝas ĉe dometoj, malantaŭe kies ŝutroj sin kaŝas personoj el fabeloj de [[Aleksandr Puŝkin]]: [[marvirino]], kato Bajun, [[sciuro]], spegulo, maljunulo kun ora fiŝo, caro Saltan, virkoko. Ĉiuhore malfermiĝas unu fenestro kaj aperas fabela persono, kiu salutas ĉeestantojn. Ĉiuj figuroj moviĝas, la kato havas lumantajn okulojn. La horloĝo sonas de la 10a matene ĝis la 10a vespere<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/gorodskaya-skulptura/1801/ | titolo = Музыкальные часы | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. === Centra parto === Centre de la placo situas fontano “Sezonoj de jaro” ({{lang-ru|Времена года}}), kie sub arko staras kvar bronzaj virinaj figuroj, simbolantaj diversajn sezonojn. La fontano estas farita el naturaj ŝtonoj kaj plurkolora vitro. Tio estas la plej granda fontano en la urbo<ref name="puti"/>. Je egala distanco norde kaj sude de ĝi situas monumentoj forme de inaj figuroj. Unu figuro situas ĉe strato Lenin kaj nomiĝas “Tenero” ({{lang-ru|Нежность}}). Ĝin faris el vitroplasto la skulptisto Georg Gevorkjan el Ekaterinburgo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/gorodskaya-skulptura/158/ | titolo = Нежность | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La dua skulptaĵo fare de la sama aŭtoro situas ĉe strato Herzen kaj nomiĝas “Melodio” ({{lang-ru|Мелодия}}). Ĉi-kaze la ina figuro tenas en siaj manoj [[fluto]]n, do temas pri helena [[muzo]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/gorodskaya-skulptura/620/ | titolo = Мелодия | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Inter tiu skulptaĵo kaj la fontano situas la skulptaĵo Cikonio ({{lang-ru|Аист}}), bildiganta tiun ĉi birdon en nesto kiel simbolon de nasko de infanoj. Oriente de ĝi troviĝas baseno, laŭ kiu somere navigas boatetoj kaj somere ĝi transformiĝas je glitejo. === Orienta parto === La orienta duono de la bulvardo estas formita de du paralelaj konstruaĵoj. Ĉe la norda flanko, laŭlonge de strato Lenin, etendiĝas domo N 60, okupita de la sportejo ''Centralnij'' (La Centra), kie okazas diversaj sportaj eventoj. Ĉe la suda flanko, do laŭlonge de strato Herzen, situas la eventejo "La Ora Pordego de Siberio” ({{lang-ru|Золотые ворота Сибири}}). Origine tio estis la koncerto-danca halo, konstruita en la sovetia epoko. En la 1990-aj jaroj ĝi estis privatigita, rekonstruita kaj transformiĝis je la eventejo "Imperial", posedita de Hamlet Paŝajan, kiu tiutempe estis influa komercisto kaj estro de la [[Armena diasporo|armena komunumo]] de la urbo. La ejo estis plurfoje kritikata pro sia pompa malbongusta dezajno kun sennombraj anĝeletoj, orumaĵoj ktp, sed la posedanto obstine rifuzis iujn ajn ŝanĝojn. Tamen en la ejo okazis multaj gravaj eventoj, inkluzive de tiuj oficialaj, ĉar tio estas la plej granda solenejo de la urbo, kapabla enspacigi ĝis 700 homojn. En 2012 la komerco de Hamlet Paŝajan kolapsis, trafita de la ekonomia krizo kaj kreditoroj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/articles/1036258235 | titolo = Владелец клуба, в котором свою инаугурацию праздновал Собянин, попал под банкротство | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2012-07-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>, kaj la konstruaĵo transiris al nova posedanto — la tjumena komercisto Igor Samkajev. Ĝi estis redezajnita, alinomita kaj denove malfermiĝis la {{daton|11|6|2015}} kiel eventejo. Ĝi plu estas la plej granda halo en la urbocentro, kapabla enspacigi ĝis 850 homoj<ref name="dancejo"/>. Inter la du menciitaj konstruaĵoj en [[aprilo 2017]] estis starigita du metrojn alta spegula ŝildo kun surskribo: “Mi dankas pro la servo”. Ĝi estas destinita por [[memfoto]]j, esprimantaj dankemon de la urbanoj al polico pro ĝia servo. Samtempe oni starigis en diversaj aĉetcentroj de la urbo ujojn por kolekti dankmesaĝojn. La plejaj emerituloj estis premiitaj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/61362611/?from=listnews | titolo = Новый зеркальный арт-объект появился на Цветном бульваре | titolo-aldono = | alirdato = 2017-04-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Бурлева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-09-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231118175255/https://72.ru/text/gorod/2017/04/13/61362611/ | arkivdato = 2021-11-29 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ Novjaro sur tiu areo aperas neĝaj figuroj kaj deglitejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.vsluh.ru/news/society/337239 | titolo = В Тюмени на Цветном бульваре появился ледовый городок | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Сторожук | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|12|6}} ĉiujare ĉi tie okazas la festivalo “Ponto de Amikeco” ({{lang-ru|Мост дружбы}}) dum kiu etnaj komunumoj de Tjumena provinco prezentas siajn tradiciojn, kantas, dancas, regalas ĉiujn per tradiciaj pladoj, starigas siajn tradiciajn loĝejojn ktp<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2019/06/12/v-prazdnichnyh-meropriyatiyah-v-tyumenskoj-oblasti-uchastvuyut-bolee-25-000-chelovek-video/ | titolo = Фестиваль «Мост дружбы» объединил десятки тысяч жителей Тюменской области | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Суворова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190717173407/https://tumentoday.ru/2019/06/12/v-prazdnichnyh-meropriyatiyah-v-tyumenskoj-oblasti-uchastvuyut-bolee-25-000-chelovek-video/ | arkivdato = 2019-07-17 | citaĵo = }}</ref>. Rande de la promenejo troviĝis eta bronza skulptaĵo “Pantofloj” ({{lang-ru|Тапки}}) kun surskribo: “Pure kiel hejme” ({{lang-ru|Чисто как дома}}). Ĝi estis starigita la {{daton|24|4|2010}} iom pli oriente — post arkado, sed vintre estis hazarde damaĝita de neĝoforiga buldozo. Oni restaŭris ĝin, sed poste ĝi kelkfoje estis denove jen damaĝita, jen ŝtelita kaj fine oni ŝovis ĝin ĉi tien<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://safe-rgs.ru/580-pamyatniki-tyumeni-chisto-kak-doma.html | titolo = Памятники Тюмени — «Чисто как дома» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-08-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = PUTI-shestvuy | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ĝi estas ne originala elpensaĵo, sed nura kopiaĵo de simila skulptaĵo situanta antaŭ hotelo en [[Tomsko]]. Apud ĝi kreskas 10 abioj de la specio [[Picea pungens]], plantitaj de la firmao DMS la {{daton|7|10|2016}} kadre de bonfara aranĝo, pri kio informas [[:commons:File:Abio sur la Kolora bulvardo (Tjumeno) 02.jpg|respektiva tabulo]], prezentanta ankaŭ bazajn informojn pri tiu ĉi specio. Finas la bulvardon granda [[Arkado (arkitekturo)|arkado]] sur ok ŝtalaj kolonoj, aperinta dum la ĝenerala rekonstruo de la bulvardo. Post ĝi trotuaro kondukas al sensemafora pasejo trans strato Orĝonikidze. Dek metrojn for post la arkado direkte al strato Orĝonikidze troviĝas la simbola [[kilometro nulo]] — bronza disko, enmuntita en la pavimo, forme de geografia plurpinta stelo, indikanta direkton al gravaj urboj ([[Ekaterinburgo]], [[Ĥanti-Mansijsko]], [[Saleĥardo]], [[Kurgano (urbo)|Kurgano]], [[Moskvo]] kaj aliaj). Ĉe la norda finaĵo de la arkado staras sur podioj plataj figuroj de du viroj en identaj nigraj kompletoj, kiuj tenas en la manoj kadron kun surskriboj ''paradbliznecov'' (parado de ĝemeloj), "protektu miraklon", "tjumen" kaj cifero ''510''. La kadro estas malplena por ebligi fotadon ene de ĝi. La artaĵo estis instalita la {{daton|11|7|2015}} kiam sur la bulvardo okazis la unua parado de ĝemeloj. La prezentaĵon gvidis famaj tjumenaj ĝemeloj-prezentistoj Artjom kaj Konstantin Firsov. Fine estis farita la plej granda foto de ĝemeloj, kiu estis registrita en la Libro de rekordoj de Rusio. Du plej junaj ĝemeloj estis knaboj, kiuj naskiĝis la 9-an de majo en la familio Borcov. Du plej aĝaj estis avinoj, venintaj el Isetska distrikto speciale por partopreni la eventon. Du familioj alportis po du paroj da ĝemeloj; unu el ili havas sep gefilojn, la alia — ok. 200 partoprenintoj estis ĝis tri jarojn aĝaj. Origine por la evento registriĝis 520 ĝemeloj, sed venis nur 510 kaj tiu cifero aperis sur la artaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://park72.ru/socium/66698/ | titolo = Парад близнецов в Тюмени: есть рекорд! | titolo-aldono = | alirdato = 2021-01-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-07-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Park72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210418124551/https://park72.ru/socium/66698/ | arkivdato = 2021-04-18 | citaĵo = }}</ref>. Iom pli for, proksime al strato Orĝonikidze, staras monumento al motorciklistoj — sur loko, kie origine troviĝis “Pantofloj”. Ĝi estis starigita la {{daton|19|5|2012}} kadre de la motorciklista festivalo laŭ iniciato de la urba motorciklista klubo “Siberiaj Akcipitroj” ({{lang-ru| Сибирские ястребы}}). La skulptaĵo prezentas motorciklon de natura grandeco. Ĝi estas forĝita el ŝtalo, pezas 250 kg kaj estas alkroĉita al betona fundamento<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://safe-rgs.ru/1268-zheleznyy-motocikl-na-cvetnom-bulvare.html | titolo = Железный мотоцикл на Цветном Бульваре | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-09-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = PUTI-shestvuy | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ses metiistoj de la tjumena firmao “Ferrum-Art” forĝis ĝin en [[2010]] dum unu monato. Origine ĝi nomiĝis “Country boy” (Kampara bubo) kaj unuafoje estis prezentita en ekspozicio en [[Irbito (urbo)|Irbito]], gajninte la unuan lokon en kategorio “Moto-Art”. Tiutempe ĝia stirilo moviĝis, la radoj estis en pneŭmoj kaj ankaŭ moviĝis. Poste oni decidis starigi ĝin ĉi tie, sur loko kie kutime kolektiĝas la motorciklistoj. Antaŭ la instalado oni modifis la motorciklon por ke ĝi estu malpli movebla, sed pli fortika<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.car72.ru/forum/viewtopic.php?t=81179#p1446909 | titolo = Кованый мотоцикл на Цветном бульваре: место встречи байкеров | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2012-05-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Car72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En 2014 vandaloj rompis la stirilon, sed ĝi estis rapide restaŭrita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/61070241/ | titolo = Мотоцикл на Цветном бульваре отремонтируют на этой неделе | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-03-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190722080034/https://72.ru/text/gorod/61070241/ | arkivdato = 2019-07-22 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭe la motorciklistoj ofte venis tien sur siaj motorcikloj, sed en [[2017]] la trafikpolico anoncis striktan malpermeson, reference al plendoj de piedirantoj. Oni postulis ke la motorcikloj estu lasitaj en parkumejo, ekster la bulvardo kiu estas sole [[piedira zono]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/news/1052300911 | titolo = «Стояли, стоим и будем стоять!» Тюменские байкеры возмущены изгнанием с Цветного бульвара | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Надежда Карташова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-08-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|18|9|2017}} anoj de la tjumena motorcikla klubo “Noktaj Lupoj” ({{lang-ru|Ночные волки}}) aranĝis tie kunvenojn okaze de la Tago de la Pereintaj Motorciklistoj. Oni starigis je granda cirklo motorciklojn, bruligis kandelojn kaj honoris la pereintojn per minuto da silento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/51186071/ | titolo = Мотоциклисты Тюмени почтят память погибших товарищей на Цветном бульваре | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Бурлева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-09-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190722080017/https://72.ru/text/gorod/51186071/ | arkivdato = 2019-07-22 | citaĵo = }}</ref>. Dekstre, antaŭ la eventejo “La Ora Pordego de Siberio” la {{daton|8|4|2016}} estis malfermita la vitroplasta skulptaĵo “Dancu kaj estu feliĉaj!” ({{lang-ru|Танцуйте и будьте счастливы!}}) fare de la tjumena skulptisto Sergej Fefelov, dediĉita al la famaj rusiaj dancistoj Stanislav kaj Ljudmila Popov. La paro formiĝis en oktobro [[1968]] kaj ekde tiam gajnis plurajn naciajn kaj internaciajn premiojn. La ceremonion partoprenis aŭtoro de la frazo Stanislav Popov, la prezidanto de la Rusia Danca Unio, la vic-prezidanto de la Tutmonda Federacio de Sportaj Dancoj. La aferon iniciatis Igor Samkajev, la posedanto de la eventejo, kiu mem dum jaroj okupiĝas pri sportaj dancoj, partoprenas konkursojn kaj ĉiujare aranĝas en Tjumeno la dancan konkurson “La Ora Pordego de Siberio”<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2016/04/09/v-tyumeni-tancuyut-dazhe-pamyatniki/ | titolo = В Тюмени танцуют даже памятники | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Хозяинова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://re-port.ru/pressreleases/skulptura_tancuite_i_budte_schastlivy_otkryta_v_chest_stanislava_i_lyudmily_popovyh/ | titolo = Скульптура "Танцуйте и будьте счастливы!" открыта в честь Станислава и Людмилы Поповых | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Re-port.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La malfermo okazis kadre de la 15-aj Delfaj Ludoj, okazintaj en Tjumeno<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/206541.html | titolo = Центр Тюмени украсила танцующая скульптура | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Шевцова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Kritiko == Lastatempe la urbanoj ĉiam pli forte kritikas staton de la bulvardo. Oni plendas pri abundo de vendistoj kaj luigantoj de infanveturiloj, kiuj aspektas malorde, kondutas bruske kaj prezoj estas tro altaj. Speciale oni kritikas ulojn, kiuj proponas veturi sur ĉevaloj, poneoj kaj kamelo, supozante ke la bestoj estas severe ekspluatataj kaj krome malpurigas la bulvardon. Ankaŭ biletoj al la atrakcioj estas tro kostaj. Ĝenerale oni postulas pli da ordo kaj malpli da komerco<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/66145954/ | titolo = «Смешались люди, кони и верблюды». 10 хлестких мнений тюменцев про хаос на Цветном бульваре | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Mankas ankaŭ biciklejoj, kio kaŭzis plurajn koliziojn de biciklistoj kaj piedirantoj. Pro tio ekde 2017 estas malpermesite bicikli laŭ la bulvardo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/52804721/?from=listnews | titolo = Велосипедистам въезд запрещен: Цветной бульвар станет полностью пешеходным | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Александра Марчук | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231118175309/https://72.ru/text/gorod/2017/12/11/52804721/ | arkivdato = 2022-05-20 | citaĵo = }}</ref>. == Planoj == Oni planas komplete rekonstrui la bulvardon kadre de la totala rekonstruo de strato Lenin, anoncita en [[2019]]. Interalie devas malaperi la fontano, sur kies loko aperos kvar malprofundaj akvejoj. La tuta spaco estos dividita je kelkaj zonoj: la infana, sporta, transita, atrakcia ktp. Oni planas unuecigi dezajnon de ĉiuj manĝejoj, planti pliajn verdaĵojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/articles/1036278447 | titolo = Автор перестройки центра Тюмени, взбесившей горожан, ответила критикам | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Иван Чупров | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-07-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La posedanto de “La Ora Pordego de Siberio” anoncis en [[2016]] konstruadon de la 11-etaĝa hotelo apud sia eventejo, sed efektive sekvis nenio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/news/1052240810 | titolo = Гордость Собянина пострадает. На Цветном бульваре построят высотный центр танца | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Лина Птицина, Марина Шарапова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-02-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Publika transporto == La plej proksimaj bushaltejoj estas jenaj: * [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]]: ''Cvetnoj Bulvar'' (Kolora bulvardo), ''Cvetnoj Bulvar — 2'', ''Centralnij Rinok'' (Centra merkato), ''Centralnij Rinok — 2''. * strato Herzen: ''Cvetnoj Bulvar'' (Kolora Bulvardo). * strato Pervomajskaja: ''Herzen''. * strato Orĝonikidze: ''Oblastnaja Biblioteka'' (Provinca Biblioteko). == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Placo de Unueco kaj Konsento]] * [[Tjumena Ŝtata Cirko]] [[Kategorio:Aperis en 2004]] [[Kategorio:Stratoj en Tjumeno]] [[Kategorio:Strato Lenin (Tjumeno)]] du6lh9e0rph2jke6oec6j3oox9hq49q 0 653081 9419665 8475492 2026-07-03T17:16:34Z ThomasPusch 1869 9419665 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalisto |nomo de ludanto=Teerasil Dangda |dosiero=Teerasil Dangda 20191001.jpg |plena nomo= |dato de naskiĝo= |loko de naskiĝo= |dato de morto= |loko de morto= |alto= |nuntempa klubo= |numero de sporta trikoto= |pozicio= |jaroj=2005<br />2006<br />2007<br />2007-2008<br />2008<br />2008<br />2009-<br />2014-2015<br />2018 |kluboj=[[Air Force Central FC|Air Technical Training School]]<br />[[Rajpracha FC|Rajpracha]]<br />[[Muangthong United FC|Muangthong United]]<br />[[Manchester City FC|Manchester City]]<br />[[Grasshopper Club Zürich|Grasshopper Zürich]]<br />[[Rajpracha FC|Rajpracha]]<br />[[Muangthong United FC|Muangthong United]]<br />[[UD Almería|Almería]]<br />[[Sanfrecce Hiroshima]] |matĉoj (goloj)= |reprezentado jaroj=2007- |reprezentado nomo={{TajlandoFB}} |reprezentado matĉoj (goloj)=94 (37) }} '''Teerasil Dangda''' (n. {{Naskiĝdato|1988|6|6}}) estas [[Tajlando|tajlanda]] [[Futbalo|futbalisto]]. Ekde la jaro 2007 li membras en la [[tajlanda nacia teamo de futbalo]]. Li estis aktiva teamano kiu partoprenis en 94 matĉoj kaj atingis 37 golojn.<small><sup>laŭ kiu stato??</sup></small> La 28-an de decembro 2018 li nomumiĝis teamestro de la nacia teamo. == Reprezentado == {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|{{TajlandoFB}} |- !Jaroj!!Matĉoj!!Goloj |- |2007||7||2 |- |2008||14||8 |- |2009||7||2 |- |2010||5||0 |- |2011||6||3 |- |2012||8||5 |- |2013||6||1 |- |2014||1||0 |- |2015||10||4 |- |2016||15||9 |- |2017||6||2 |- |2018||4||0 |- |2019||5||1 |- !Sume||94||37 |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{NFT player}} * {{J.League player}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Vivtempo|Dangda}} [[Kategorio:Tajlandaj futbalistoj]] ay7r2nbzqoqlypt9slxj535e0ruf6la 9419667 9419665 2026-07-03T17:20:44Z ThomasPusch 1869 9419667 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalisto |nomo de ludanto=Teerasil Dangda |dosiero=Teerasil Dangda 20191001.jpg |plena nomo= |dato de naskiĝo= |loko de naskiĝo= |dato de morto= |loko de morto= |alto= |nuntempa klubo= |numero de sporta trikoto= |pozicio= |jaroj=2005<br />2006<br />2007<br />2007-2008<br />2008<br />2008<br />2009-<br />2014-2015<br />2018 |kluboj=[[Air Force Central FC|Air Technical Training School]]<br />[[Rajpracha FC|Rajpracha]]<br />[[Muangthong United FC|Muangthong United]]<br />[[Manchester City FC|Manchester City]]<br />[[Grasshopper Club Zürich|Grasshopper Zürich]]<br />[[Rajpracha FC|Rajpracha]]<br />[[Muangthong United FC|Muangthong United]]<br />[[UD Almería|Almería]]<br />[[Sanfrecce Hiroshima]] |matĉoj (goloj)= |reprezentado jaroj=2007- |reprezentado nomo={{TajlandoFB}} |reprezentado matĉoj (goloj)=94 (37) }} '''Teerasil Dangda''' (n. {{Naskiĝdato|1988|6|6}}) estas [[Tajlando|tajlanda]] [[Futbalo|futbalisto]]. Ekde la jaro 2007 li membras en la [[tajlanda nacia teamo de futbalo]]. Li estis aktiva teamano kiu ĝis la fino de 2019 partoprenis en 94 matĉoj kaj atingis 37 golojn. La 28-an de decembro 2018 li nomumiĝis teamestro de la nacia teamo. Kvankam la kalkulo ne ne daŭriĝis post 2020, li daŭre en 2026 estas membro kaj teamestro de la nacia teamo, intertempe jam estante {{aĝo|1988|6|6}}-jaraĝa. == Reprezentado == {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|{{TajlandoFB}} |- !Jaroj!!Matĉoj!!Goloj |- |2007||7||2 |- |2008||14||8 |- |2009||7||2 |- |2010||5||0 |- |2011||6||3 |- |2012||8||5 |- |2013||6||1 |- |2014||1||0 |- |2015||10||4 |- |2016||15||9 |- |2017||6||2 |- |2018||4||0 |- |2019||5||1 |- !Sume||94||37 |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{NFT player}} * {{J.League player}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Vivtempo|Dangda}} [[Kategorio:Tajlandaj futbalistoj]] fdggigfmtk6wjk1avozx9wmw3n9x319 0 667398 9420113 9166101 2026-07-04T10:04:53Z Sj1mor 12103 9420113 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo de bildo=Portreto de John Jacob Astor,<br> far de [[John Wesley Jarvis]]}} '''John Jacob ASTOR''' (denaske ''Johann Jakob Astor''; 17a de julio, [[1763]] – 29a de marto, [[1848]]) estis german–usona negocisto, komercisto, magnato de nemoveblaĵoj kaj investisto kiu faris sian riĉon ĉefe en la komerco de [[felo]] kaj investante en nemoveblaĵoj en aŭ ĉirkaŭ [[Novjorko]]. Naskiĝinta en [[Germanio]], Astor enmigris al [[Anglio]] estante dekjarulo kaj laboris kiel fabrikanto de [[muzikinstrumento]]j. Li translokiĝis al Usono post la [[Usona Milito de Sendependeco]]. Li eniris en la komerco de felo kaj konstruis [[monopolo]]n, administrante negocan imperion kiu etendiĝis ĝis la regiono de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]] kaj [[Kanado]], kaj poste etendiĝis al la [[Usona Okcidento]] kaj al la marbordo de [[Pacifiko]]. Vidinte la malpliigon de la peto, li transiris al la komerco de felo en 1830, diversigante per investado en Novjorkaj nemoveblaĵoj kaj poste iĝante fama patrono de artoj.<ref> Axel Madsen, John Jacob Astor: America's First Multimillionaire (2001) </ref> Li estis la unua elstara membro de la familio Astor kaj la unua mult-[[milionulo]] en [[Usono]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Baynes, T.S., eld. (1878), "John Jacob Astor" , Encyclopædia Britannica, 2 (9a eld.), New York: [[Charles Scribner's Sons]], p. 737 * Chisholm, Hugh, eld. (1911), "Astor, John Jacob" , Encyclopædia Britannica, 2 (11a eld.), Cambridge University Press, pp. 793–794 * Ebeling, Herbert C. (1998a), Johann Jakob Astor: Ein Lebensbild, Walldorf, Germany: Astor-Stiftungsrat. * Ebeling, Herbert C. (1998b), Johann Jakob Astor zum 150. Todestag, Walldorf, Germany: Astor-Stiftungsrat. * Johnson, Rossiter, ed. (1904), "John Jacob Astor", The Twentieth Century Biographical Dictionary of Notable Americans, Boston: The Biographical Society, p. 159. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Astor, John Jacob}} [[Kategorio:Novjorko]] [[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Usonaj investistoj]] [[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Usonaj peltnegocistoj]] 2oeib5brqzt3ipbf0f558l4riecov9q 9420114 9420113 2026-07-04T10:05:16Z Sj1mor 12103 9420114 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo =Portreto de John Jacob Astor,<br> far de [[John Wesley Jarvis]]}} '''John Jacob ASTOR''' (denaske ''Johann Jakob Astor''; 17a de julio, [[1763]] – 29a de marto, [[1848]]) estis german–usona negocisto, komercisto, magnato de nemoveblaĵoj kaj investisto kiu faris sian riĉon ĉefe en la komerco de [[felo]] kaj investante en nemoveblaĵoj en aŭ ĉirkaŭ [[Novjorko]]. Naskiĝinta en [[Germanio]], Astor enmigris al [[Anglio]] estante dekjarulo kaj laboris kiel fabrikanto de [[muzikinstrumento]]j. Li translokiĝis al Usono post la [[Usona Milito de Sendependeco]]. Li eniris en la komerco de felo kaj konstruis [[monopolo]]n, administrante negocan imperion kiu etendiĝis ĝis la regiono de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]] kaj [[Kanado]], kaj poste etendiĝis al la [[Usona Okcidento]] kaj al la marbordo de [[Pacifiko]]. Vidinte la malpliigon de la peto, li transiris al la komerco de felo en 1830, diversigante per investado en Novjorkaj nemoveblaĵoj kaj poste iĝante fama patrono de artoj.<ref> Axel Madsen, John Jacob Astor: America's First Multimillionaire (2001) </ref> Li estis la unua elstara membro de la familio Astor kaj la unua mult-[[milionulo]] en [[Usono]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Baynes, T.S., eld. (1878), "John Jacob Astor" , Encyclopædia Britannica, 2 (9a eld.), New York: [[Charles Scribner's Sons]], p. 737 * Chisholm, Hugh, eld. (1911), "Astor, John Jacob" , Encyclopædia Britannica, 2 (11a eld.), Cambridge University Press, pp. 793–794 * Ebeling, Herbert C. (1998a), Johann Jakob Astor: Ein Lebensbild, Walldorf, Germany: Astor-Stiftungsrat. * Ebeling, Herbert C. (1998b), Johann Jakob Astor zum 150. Todestag, Walldorf, Germany: Astor-Stiftungsrat. * Johnson, Rossiter, ed. (1904), "John Jacob Astor", The Twentieth Century Biographical Dictionary of Notable Americans, Boston: The Biographical Society, p. 159. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Astor, John Jacob}} [[Kategorio:Novjorko]] [[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Usonaj investistoj]] [[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Usonaj peltnegocistoj]] jnobknqxr21l48vbgh6rg6wdb6t1rud 0 675754 9419693 9326015 2026-07-03T19:30:43Z ~2026-38059-41 259762 /* */ 9419693 wikitext text/x-wiki '''Listo de cirilaj literoj'''<ref>{{Citaĵo el la reto |url= https://www.omniglot.com/writing/cyrillic.htm | titolo= Cyrillic script |aŭtoro=Ager, Simon (ed.) Omniglot: writing systems & languages of the world |alirdato=2020-01-05}}</ref> Ĉi tie estas prezentitaj la [[Cirila alfabeto|cirilaj alfabetoj]], kiuj estas aŭ estis uzataj. En la subaj tabeloj troviĝas cirilaj literoj, kaj montriĝas respektivaj al ili la ĉefaj sonoj el diversaj lingvoj (detalojn vidu en la artikoloj pri lingvoj). La literoj kun komplikaj supersignoj (kiujn oni rigardas apartaj literoj en neniu lingvo) kaj [[digrafo]]j forestas en la tabeloj, krom ѐ kaj ѝ{{Markita referenco|rim|a}}. Arkaikaj literoj, ne plu uzataj en iu lingvo, same forestas. La blua fono indikas bazajn ([[kirilico|kirilicajn]]) literojn. Ne ĉiuj lingvoj, kiuj uzas aŭ uzis cirilajn alfabetojn ĉeestas la tabelojn. {| class="wikitable" style="text-align:center;text-align:center;table-layout:fixed" |+Uzado de literoj en diversaj lingvoj |- ! style="width:6em"|[[Lingva familio|Lingvaro]] ! colspan="7" style="width:17.5em"|[[Slava lingvaro]] ! colspan="3" style="width:7.5em"|Aliaj [[Hindeŭropa lingvaro|Hindeŭropaj]] ! colspan="6" style="width:12.5em"|[[Urala lingvaro|Urala]] ! colspan="3" style="width:7.5em"|[[Kaŭkaza lingvaro|Kaŭkaza]] |- style="text-align:center" ! style="width:6em"|Lingvo ! style="width:2.5em;"|[[Rusa lingvo|ru]] ! style="width:2.5em;"|[[Belorusa lingvo|be]] ! style="width:2.5em;"|[[Ukraina lingvo|uk]] ! style="width:2.5em;"|[[Rusina lingvo|rue]] ! style="width:2.5em;"|[[Serba lingvo|sr]]{{Markita referenco|rim|b}} ! style="width:2.5em;"|[[Bulgara lingvo|bg]] ! style="width:2.5em;"|[[Makedona lingvo|mk]] ! style="width:2.5em;"|[[Moldava lingvo|mo]] ! style="width:2.5em;"|[[Oseta lingvo|os]] ! style="width:2.5em;"|[[Taĝika lingvo|tg]] ! style="width:2.5em;"|[[Kildin-samea lingvo|sjd]] ! style="width:2.5em;"|[[Maria lingvo|mhr]] ! style="width:2.5em;"|[[Maria lingvo|mrj]] ! style="width:2.5em;"|[[Udmurta lingvo|udm]] ! style="width:2.5em;"|[[Ĥanta lingvo|kca]] ! style="width:2.5em;"|[[Neneca lingvo|yrk]] ! style="width:2.5em;"|[[Abĥaza lingvo|ab]] ! style="width:2.5em;"|[[Kabarda lingvo|kbd]] ! style="width:2.5em;"|[[Ĉeĉena lingvo|ce]] |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[А|А а]]||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|a|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɑ|oblikvoj=j}}||/align"center" colspan=8|{{IFA-ligilo|a|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=3|{{IFA-ligilo|ɑ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|a|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɑ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|a|ː|oblikvoj=j}} |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӑ|Ӑ ӑ]]|| align="center" colspan=19| &nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӓ|Ӓ ӓ]]|| align="center" colspan=10 style="background: #ebebeb;"| &nbsp;||{{IFA-ligilo|ʲ|a|oblikvoj=j}}|| style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|æ|oblikvoj=j}}|| style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ɐ|oblikvoj=j}}|| align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ә|Ә ә]]|| align="center" colspan=14 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ɤ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ʌ|oblikvoj=j}}|| align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӛ|Ӛ ӛ]]|| align="center" colspan=14 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ɘ|oblikvoj=j}}|| align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӕ|Ӕ ӕ]]|| align="center" colspan=8 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ɐ|oblikvoj=j}}|| align="center" colspan=10 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Б|Б б]]|| align="center" colspan=11|{{IFA-ligilo|b|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|β|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|b|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=6|{{IFA-ligilo|b|oblikvoj=j}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[В|В в]]|| align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|v|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʋ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=16|{{IFA-ligilo|v|oblikvoj=j}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Г|Г г]]|| {{IFA-ligilo|g|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ɦ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=7|{{IFA-ligilo|g|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|g|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|g|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|g|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|g|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|g|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ґ|Ґ ґ]]|| align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|g|oblikvoj=j}}|| align="center" colspan=15 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ѓ|Ѓ ѓ]]||align="center" colspan=6 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ɟ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=15 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ғ|Ғ ғ]]||align="center" colspan=9 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ʁ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=9 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӷ|Ӷ ӷ]]||align="center" colspan=16 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ʁ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҕ|Ҕ ҕ]]||align="center" colspan=16 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Д|Д д]]||align="center" colspan=11|{{IFA-ligilo|d|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ð|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|d|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=6|{{IFA-ligilo|d|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ђ|Ђ ђ]] |align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |{{IFA-ligilo|d͡ʑ|oblikvoj=j}} |align="center" colspan=14 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Е|Е е]]||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}|| colspan="8" align="center" |{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ʲ|e|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ʲ|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ʲ|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ʲ|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ɤ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɛ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|a|j|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ɛ|oblikvoj=j}}ː, {{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|i|e|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ѐ|Ѐ ѐ]]||align="center" colspan=6 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=12 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ё|Ё ё]]||{{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}}{{Markita referenco|rim|с}}||{{IFA-ligilo|j|ɔ|oblikvoj=j}}|| style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|j|ɔ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|ɒ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ʲ|o|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=3|{{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ʲ|o|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}} |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӗ|Ӗ ӗ]]||align="center" colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҽ|Ҽ ҽ]]||align="center" colspan=16 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|t͡ʂ|ʰ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҿ|Ҿ ҿ]]||align="center" colspan=16 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|t͡ʂ|ʼ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Є|Є є]]||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=15 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ж|Ж ж]]||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ʐ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ʒ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʐ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=11|{{IFA-ligilo|ʒ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʐ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ʒ|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӂ|Ӂ ӂ]]||align="center" colspan=7 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|d͡ʒ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=11 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Җ|Җ җ]]||align="center" colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӝ|Ӝ ӝ]]||align="center" colspan=13 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|d͡ʒ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=5 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[З|З з]]||align="center" colspan=8|{{IFA-ligilo|z|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|z|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ʒ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=10|{{IFA-ligilo|z|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[З́|З́ з́]]||align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ʑ|oblikvoj=j}}{{Markita referenco|rim|b}}||align="center" colspan=14 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҙ|Ҙ ҙ]]||align="center" colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӟ|Ӟ ӟ]]||align="center" colspan=13 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|d͡ʑ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=5 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӡ|Ӡ ӡ]]||align="center" colspan=16 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|d͡z|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ѕ|Ѕ ѕ]]||align="center" colspan=6 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|d͡z|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=12 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[И|И и]]||{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ɪ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=9|{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ʲ|i|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=3|{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ɨ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ѝ|Ѝ ѝ]]||align="center" colspan=5 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=12 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӥ|Ӥ ӥ]]||align="center" colspan=13 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=5 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӣ|Ӣ ӣ]]||align="center" colspan=9 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|i|ː|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=8 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[І|І і]]|| style="background: #d3f1f1;"| ||align="center" colspan=3|{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=15 style="background: #d3f1f1;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ї|Ї ї]]||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|j|i|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=15 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӏ|Ӏ ӏ]]||align="center" colspan=17 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ʔ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʢ|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Й|Й й]]||align="center" colspan=4|{{IFA-ligilo|j|oblikvoj=j}}|| style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|j|oblikvoj=j}}|| style="background: #ebebeb;"| ||align="center" colspan=9|{{IFA-ligilo|j|oblikvoj=j}}|| style="background: #ebebeb;"| ||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|j|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҋ|Ҋ ҋ]]||align="center" colspan=10 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|j̊|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=8 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ј|Ј ј]]||align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|j|oblikvoj=j}}|| style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|j|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=3 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|j̊|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=8 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[К|К к]]||align="center" colspan=16|{{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|k|ʼ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Қ|Қ қ]]||align="center" colspan=9 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|q|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=6 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|k|ʰ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҟ|Ҟ ҟ]]||align="center" colspan=16 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|q|ʼ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҡ|Ҡ ҡ]]||align="center" colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӄ|Ӄ ӄ]]||align="center" colspan=14 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|q|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҝ|Ҝ ҝ]]||align="center" colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Л|Л л]]||{{IFA-ligilo|l|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ɫ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=4|{{IFA-ligilo|l|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|l|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ɫ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=7|{{IFA-ligilo|l|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|l|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ɫ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|l|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|l|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ɮ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|l|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӆ|Ӆ ӆ]]||align="center" colspan=10 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|l̥|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=8 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Љ|Љ љ]]||align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ʎ|oblikvoj=j}}|| style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ʎ|oblikvoj=j}}|| align="center" style="background: #ebebeb;" colspan="12" |&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[М|М м]]||align="center" colspan=19|{{IFA-ligilo|m|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӎ|Ӎ ӎ]]||align="center" colspan=10 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|m̥|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=8 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Н|Н н]]||align="center" colspan=19|{{IFA-ligilo|n|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӊ|Ӊ ӊ]]||align="center" colspan=10 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|n̥|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=8 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ң|Ң ң]]||align="center" colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӈ|Ӈ ӈ]]||align="center" colspan=10 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ŋ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=3 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ŋ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=3 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҥ|Ҥ ҥ]]||align="center" colspan=11 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ŋ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=7 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Њ|Њ њ]]||align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|ɲ|oblikvoj=j}}|| style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ɲ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=12 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[О|О о]]||{{IFA-ligilo|o|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ɔ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|o|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ɔ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|o|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɔ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=6|{{IFA-ligilo|o|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɔ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|o|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӧ|Ӧ ӧ]]||align="center" colspan=11 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||/align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ø|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʌ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ø|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ө|Ө ө]]||align="center" colspan=14 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|ŏ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӫ|Ӫ ӫ]]||align="center" colspan=14 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|ɵ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ɞ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҩ|Ҩ ҩ]]||align="center" colspan=16 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ɥ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[П|П п]]||align="center" colspan=16|{{IFA-ligilo|p|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|p|ʼ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|p|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҧ|Ҧ ҧ]]||align="center" colspan=16 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|p|ʰ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Р|Р р]]||align="center" colspan=11|{{IFA-ligilo|r|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|r|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ɾ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=6|{{IFA-ligilo|r|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҏ|Ҏ ҏ]]||align="center" colspan=10 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|r̥|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=8 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[С|С с]]||align="center" colspan=8|{{IFA-ligilo|s|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|s|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ʃ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=10|{{IFA-ligilo|s|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[С́|С́ с́]]||align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ɕ|oblikvoj=j}}{{Markita referenco|rim|b}}||align="center" colspan=14 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҫ|Ҫ ҫ]]||align="center" colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Т|Т т]]||align="center" colspan=16|{{IFA-ligilo|t|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|t|ʼ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|t|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҭ|Ҭ ҭ]]||align="center" colspan=16 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|t|ʰ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ћ|Ћ ћ]]||align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |{{IFA-ligilo|t͡ɕ|oblikvoj=j}} |align="center" colspan=14 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ќ|Ќ ќ]]||align="center" colspan=6 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|c|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|t͡ɕ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=12 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[У|У у]]||align="center" colspan=16|{{IFA-ligilo|u|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|<nowiki>[</nowiki>{{IFA-ligilo|u|oblikvoj=j}}<nowiki>]</nowiki>; {{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|u|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ў|Ў ў]]|| style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=17 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӳ|Ӳ ӳ]]||align="center" colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӱ|Ӱ ӱ]]||align="center" colspan=11 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|y|oblikvoj=j}}|| style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|y|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӯ|Ӯ ӯ]]||align="center" colspan=9 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ɵ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ø|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=9 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ү|Ү ү]]||align="center" colspan=19|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ұ|Ұ ұ]]||align="center" colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ф|Ф ф]]||align="center" colspan=19|{{IFA-ligilo|f|oblikvoj=j}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Х|Х х]]||align="center" colspan=7|{{IFA-ligilo|x|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|χ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=6|{{IFA-ligilo|x|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|χ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|x|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҳ|Ҳ ҳ]]||align="center" colspan=9 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=6 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ħ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Һ|Һ һ]]||align="center" colspan=10 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ʰ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=8 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ц|Ц ц]]||align="center" colspan=19|{{IFA-ligilo|t͡s|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҵ|Ҵ ҵ]]||align="center" colspan=16 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|t͡s|ʼ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ч|Ч ч]] |{{IFA-ligilo|t͡ɕ|oblikvoj=j}} |{{IFA-ligilo|t͡ʂ|oblikvoj=j}} |align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|t͡ʃ|oblikvoj=j}} |{{IFA-ligilo|ʈ͡ʂ|oblikvoj=j}} |align="center" colspan=8|{{IFA-ligilo|t͡ʃ|oblikvoj=j}} |{{IFA-ligilo|t͡ɕ|oblikvoj=j}} |{{IFA-ligilo|t͡ʃ|oblikvoj=j}} |{{IFA-ligilo|t͡ɕ|oblikvoj=j}} |{{IFA-ligilo|t͡ʃ|ʰ|oblikvoj=j}} |align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|t͡ʃ|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӵ|Ӵ ӵ]]||align="center" colspan=13 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|t͡ɕ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=5 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҷ|Ҷ ҷ]]||align="center" colspan=9 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|d͡ʒ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=6 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|t͡ʃ|ʼ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӌ|Ӌ ӌ]]||align="center" colspan=19|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҹ|Ҹ ҹ]]||align="center" colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Џ|Џ џ]] |align="center" colspan=4 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |{{IFA-ligilo|ɖ͡ʐ|oblikvoj=j}} | style="background: #ebebeb;"| |{{IFA-ligilo|d͡ʒ|oblikvoj=j}} |align="center" colspan=9 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |{{IFA-ligilo|ɖ͡ʐ|oblikvoj=j}} |align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ш|Ш ш]] |align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ʂ|oblikvoj=j}} |align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ʃ|oblikvoj=j}} |{{IFA-ligilo|ʂ|oblikvoj=j}} |align="center" colspan=9|{{IFA-ligilo|ʃ|oblikvoj=j}} |{{IFA-ligilo|ʃ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ʂ|oblikvoj=j}} |{{IFA-ligilo|ʃ|oblikvoj=j}} |{{IFA-ligilo|ʂ|oblikvoj=j}} |align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ʃ|oblikvoj=j}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Щ|Щ щ]]||{{IFA-ligilo|ɕ|ː|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ʃ|t͡ʃ|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||{{IFA-ligilo|ʃ|t|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #d3f1f1;"|&nbsp; ||{{IFA-ligilo|ʃ|t͡ʃ|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|ʃ|t͡ʃ|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|ç|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ʃ|t͡ʃ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɕ|oblikvoj=j}}({{IFA-ligilo|ː|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|ʃ|t͡ʃ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɕ|ː|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||{{IFA-ligilo|ɕ|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ъ|Ъ ъ]]|| {{Markita referenco|rim|d}} ||align="center" colspan=2 style="background: #d3f1f1;"|&nbsp;|| {{Markita referenco|rim|d}} || style="background: #d3f1f1;"| ||{{IFA-ligilo|ɤ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ɐ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #d3f1f1;"|&nbsp;|| {{Markita referenco|rim|e}} ||{{IFA-ligilo|ʔ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=6| {{Markita referenco|rim|d}} || style="background: #d3f1f1;"| ||{{IFA-ligilo|ˠ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʔ|oblikvoj=j}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ы|Ы ы]]||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ɨ|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||{{IFA-ligilo|ɨ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=3 style="background: #d3f1f1;"|&nbsp;||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ɨ|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|ɨ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|ɤ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɨ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ɯ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=3|{{IFA-ligilo|ɨ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ə|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}) |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӹ|Ӹ ӹ]]||align="center" colspan=12 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|ɯ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ə|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=6 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ь|Ь ь]]||align="center" colspan=4|{{IFA-ligilo|ʲ|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||{{IFA-ligilo|ʲ|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||{{IFA-ligilo|ʲ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2|({{IFA-ligilo|ʲ|oblikvoj=j}})||align="center" colspan=8|{{IFA-ligilo|ʲ|oblikvoj=j}}|| {{Markita referenco|rim|f}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҍ|Ҍ ҍ]]||align="center" colspan=10 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|ʲ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=8 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Э|Э э]]||{{IFA-ligilo|ɛ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɛ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=5 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|ə|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}})||align="center" colspan=5|{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ɛ|ː|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|æ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=2 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӭ|Ӭ ӭ]]||align="center" colspan=10 style="background: #ebebeb;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|ʲ|e|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=8 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ю|Ю ю]]||align="center" colspan=4|{{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||{{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||align="center" colspan=9|{{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Я|Я я]]||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|ɑ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo||j|a|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||{{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||align="center" colspan=6|{{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|ɑ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|ɑ|oblikvoj=j}}|| style="background: #d3f1f1;"| ||align="center" colspan=2|{{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}} |- style="text-align:center" ! style="width:6em"|Lingvo ! style="width:2.5em;"|[[Rusa lingvo|ru]] ! style="width:2.5em;"|[[Belorusa lingvo|be]] ! style="width:2.5em;"|[[Ukraina lingvo|uk]] ! style="width:2.5em;"|[[Rusina lingvo|rue]] ! style="width:2.5em;"|[[Serba lingvo|sr]] ! style="width:2.5em;"|[[Bulgara lingvo|bg]] ! style="width:2.5em;"|[[Makedona lingvo|mk]] ! style="width:2.5em;"|[[Moldava lingvo|mo]] ! style="width:2.5em;"|[[Oseta lingvo|os]] ! style="width:2.5em;"|[[Taĝika lingvo|tg]] ! style="width:2.5em;"|[[Kildin-samea lingvo|sjd]] ! style="width:2.5em;"|[[Maria lingvo|mhr]] ! style="width:2.5em;"|[[Maria lingvo|mrj]] ! style="width:2.5em;"|[[Udmurta lingvo|udm]] ! style="width:2.5em;"|[[Ĥanta lingvo|kca]] ! style="width:2.5em;"|[[Neneca lingvo|yrk]] ! style="width:2.5em;"|[[Abĥaza lingvo|ab]] ! style="width:2.5em;"|[[Kabarda lingvo|kbd]] ! style="width:2.5em;"|[[Ĉeĉena lingvo|ce]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;text-align:center;table-layout:fixed" |+Uzado de literoj en diversaj lingvoj |- ! style="width:6em"|[[Lingva familio|Lingvaro]] ! colspan="14" style="width:35em"|[[Tjurka lingvaro]] ! style="font-size:67%;width:2.5em"|[[Tunguz-manĉura lingvaro|Tung.]] ! colspan="3" style="width:7.5em"|[[Mongola lingvaro|Mongola]] ! style="font-size:67%;width:2.5em"|[[Ĉina lingvaro|Ĉina]] |- style="text-align:center" ! style="width:6em"|Lingvo ! style="width:2.5em;"|[[Azerbajĝana lingvo|az]] ! style="width:2.5em;"|[[Turkmena lingvo|tk]] ! style="width:2.5em;"|[[Kazaĥa lingvo|kk]] ! style="width:2.5em;"|[[Kirgiza lingvo|ky]] ! style="width:2.5em;"|[[Karaĉaja-balkara lingvo|krc]] ! style="width:2.5em;"|[[Baŝkira lingvo|ba]] ! style="width:2.5em;"|[[Tatara lingvo|tt]] ! style="width:2.5em;"|[[Altaja lingvo|alt]] ! style="width:2.5em;"|[[Ĥakasa lingvo|kjh]] ! style="width:2.5em;"|[[Jakuta lingvo|sah]] ! style="width:2.5em;"|[[Tuva lingvo|tyv]] ! style="width:2.5em;"|[[Uzbeka lingvo|uz]] ! style="width:2.5em;"|[[Ujgura lingvo|ug]] ! style="width:2.5em;"|[[Ĉuvaŝa lingvo|cv]] ! style="width:2.5em;"|[[Evenka lingvo|evn]] ! style="width:2.5em;"|[[Burjata lingvo|bua]] ! style="width:2.5em;"|[[Mongola lingvo|mn]] ! style="width:2.5em;"|[[Kalmuka lingvo|xal]] ! style="width:2.5em;"|[[Dungana lingvo|dng]] |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[А|А а]]||{{IFA-ligilo|ɑ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|a|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|ɑ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|a|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|æ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|a|oblikvoj=j}}||colspan=3|{{IFA-ligilo|ɑ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|a|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɑ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|a|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|æ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɑ|oblikvoj=j}}||colspan=5|{{IFA-ligilo|a|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|a|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ɑ|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӑ|Ӑ ӑ]]||colspan=13 style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ə|oblikvoj=j}}||colspan=5 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӓ|Ӓ ӓ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ә|Ә ә]]||colspan=3|{{IFA-ligilo|æ|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background: #ebebeb;"| ||colspan=2|{{IFA-ligilo|æ|oblikvoj=j}}||colspan=5 style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|æ|oblikvoj=j}}||colspan=4 style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|æ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɤ|oblikvoj=j}} |-style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӛ|Ӛ ӛ]]||colspan=19|&nbsp; |-style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӕ|Ӕ ӕ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Б|Б б]]||colspan=10|{{IFA-ligilo|b|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|b|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|p|oblikvoj=j}}||colspan=3|{{IFA-ligilo|b|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|b|oblikvoj=j}}||colspan=3|{{IFA-ligilo|p|oblikvoj=j}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[В|В в]]||{{IFA-ligilo|v|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|β|oblikvoj=j}}||colspan=2|({{IFA-ligilo|v|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|v|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|v|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|v|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|v|oblikvoj=j}}||colspan=2|({{IFA-ligilo|v|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|v|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}} ({{IFA-ligilo|v|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|ʋ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|v|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|β|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Г|Г г]]||{{IFA-ligilo|ɡ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɡ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ʁ|oblikvoj=j}}||colspan=4|{{IFA-ligilo|ɡ|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|ɡ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}||colspan=6|{{IFA-ligilo|ɡ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɡ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɡ|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|ɡ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ɢ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ґ|Ґ ґ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#ebebeb" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ѓ|Ѓ ѓ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ғ|Ғ ғ]]||{{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}||style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ʁ|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʁ|oblikvoj=j}}||colspan=6 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӷ|Ӷ ӷ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҕ|Ҕ ҕ]]||colspan=9 style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ɣ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ʁ|oblikvoj=j}}||colspan=9 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Д|Д д]]||colspan=10|{{IFA-ligilo|d|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|d|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|t|oblikvoj=j}}||colspan=5|{{IFA-ligilo|d|oblikvoj=j}}||colspan=3|{{IFA-ligilo|t|oblikvoj=j}} |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ђ|Ђ ђ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Е|Е е]]||colspan=2|{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|i|ɘ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j||e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j|ɤ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɛ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ɛ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɛ|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|i|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|i|ɛ|oblikvoj=j}} |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ѐ|Ѐ ѐ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ё|Ё ё]]||style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ø|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}}||colspan=2|({{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}})||({{IFA-ligilo|j|ɔ|oblikvoj=j}})||style="background: #ebebeb;"| ||({{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}})||colspan=2|{{IFA-ligilo|j|o|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|j|ɔ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|i|ɔ|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӗ|Ӗ ӗ]]||colspan=13 style="background: #ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ɘ|oblikvoj=j}}||colspan=5 style="background: #ebebeb;"|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҽ|Ҽ ҽ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҿ|Ҿ ҿ]]||colspan=19|&nbsp; |-style="background: #ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Є|Є є]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ж|Ж ж]]||colspan=3|{{IFA-ligilo|ʒ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|d͡ʒ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|d͡ʒ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ʒ|oblikvoj=j}}||colspan=4|{{IFA-ligilo|ʒ|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|ʒ|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|ʒ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|d͡ʒ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʒ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʐ|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|ʒ|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|t͡ʃ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʐ|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӂ|Ӂ ӂ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Җ|Җ җ]]||style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|d͡ʒ|oblikvoj=j}}||colspan=4 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ʑ|oblikvoj=j}}||colspan=5 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|d͡ʒ|oblikvoj=j}}||colspan=4 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|d͡ʒ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|t͡ʂ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|t͡ɕ|oblikvoj=j}} |-style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӝ|Ӝ ӝ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[З|З з]]||{{IFA-ligilo|z|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ð|oblikvoj=j}}||colspan=7|{{IFA-ligilo|z|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|z|oblikvoj=j}})||colspan=6|{{IFA-ligilo|z|oblikvoj=j}}||colspan=3|{{IFA-ligilo|t͡s|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[З́|З́ з́]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҙ|Ҙ ҙ]]||colspan=5 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ð|oblikvoj=j}}||colspan=13 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӟ|Ӟ ӟ]]||colspan=19|&nbsp; |-style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӡ|Ӡ ӡ]]||colspan=19|&nbsp; |-style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ѕ|Ѕ ѕ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[И|И и]]||colspan=11|{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɪ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɪ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ɯ|oblikvoj=j}}||colspan=5|{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|e|i|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ѝ|Ѝ ѝ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӥ|Ӥ ӥ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӣ|Ӣ ӣ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[І|І і]]||align="center" colspan=2 style="background: #d3f1f1;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|ɘ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=5 style="background: #d3f1f1;"|&nbsp;||{{IFA-ligilo|ɪ|oblikvoj=j}}||align="center" colspan=10 style="background: #d3f1f1;"|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ї|Ї ї]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӏ|Ӏ ӏ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Й|Й й]]||colspan=9|{{IFA-ligilo|j|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j̃|oblikvoj=j}}||colspan=7|{{IFA-ligilo|j|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҋ|Ҋ ҋ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ј|Ј ј]]||{{IFA-ligilo|j|oblikvoj=j}}||colspan=6 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ɟ|oblikvoj=j}}||colspan=11 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[К|К к]]||{{IFA-ligilo|c|oblikvoj=j}} ({{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|q|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|q|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|q|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|q|oblikvoj=j}}||colspan=5|{{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}})||({{IFA-ligilo|k|ʰ|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|x|oblikvoj=j}})||({{IFA-ligilo|k|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|k|ʰ|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Қ|Қ қ]]||colspan=2 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|q|oblikvoj=j}}||colspan=8 style="background:#ebebeb;"| ||colspan=2|{{IFA-ligilo|q|oblikvoj=j}}||colspan=6 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҟ|Ҟ ҟ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҡ|Ҡ ҡ]]||colspan=5 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|q|oblikvoj=j}}||colspan=13 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӄ|Ӄ ӄ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҝ|Ҝ ҝ]]||{{IFA-ligilo|ɟ|oblikvoj=j}}||colspan=18 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Л|Л л]]||colspan=16|{{IFA-ligilo|l|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|ɮ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|l|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӆ|Ӆ ӆ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Љ|Љ љ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[М|М м]]||colspan=19|{{IFA-ligilo|m|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӎ|Ӎ ӎ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Н|Н н]]||colspan=19|{{IFA-ligilo|n|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӊ|Ӊ ӊ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ң|Ң ң]]||style="background:#ebebeb;"| ||colspan=3|{{IFA-ligilo|ŋ|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"| ||colspan=2|{{IFA-ligilo|ŋ|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ŋ|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ŋ|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ŋ|oblikvoj=j}}||colspan=4 style="background:#ebebeb;"| ||colspan=2|{{IFA-ligilo|ŋ|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӈ|Ӈ ӈ]]||colspan=14 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ŋ|oblikvoj=j}}||colspan=4 style="background:#ebebeb;"| |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҥ|Ҥ ҥ]]||colspan=7 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ŋ|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ŋ|oblikvoj=j}}||colspan=9 style="background:#ebebeb;"| |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Њ|Њ њ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[О|О о]]||colspan=2|{{IFA-ligilo|o|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|u|ʊ|oblikvoj=j}}||colspan=8|{{IFA-ligilo|o|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɔ|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|o|oblikvoj=j}}||colspan=5|{{IFA-ligilo|ɔ|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӧ|Ӧ ӧ]]||colspan=7 style="background:#ebebeb;"| ||colspan=2|{{IFA-ligilo|ø|oblikvoj=j}}||colspan=10 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ө|Ө ө]]||colspan=2|{{IFA-ligilo|ø|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|y|ʉ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ø|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"| ||colspan=2|{{IFA-ligilo|ø|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background:#ebebeb;"| ||colspan=2|{{IFA-ligilo|ø|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ø|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ø|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|o|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӫ|Ӫ ӫ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҩ|Ҩ ҩ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[П|П п]]||colspan=10|{{IFA-ligilo|p|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|p|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|p|ʰ|oblikvoj=j}}||colspan=4|{{IFA-ligilo|p|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|p|oblikvoj=j}})||colspan=2|({{IFA-ligilo|p|ʰ|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|p|ʰ|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҧ|Ҧ ҧ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Р|Р р]]||{{IFA-ligilo|ɾ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|r|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɾ|oblikvoj=j}}||colspan=4|{{IFA-ligilo|r|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɾ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|r|oblikvoj=j}}||colspan=3|{{IFA-ligilo|ɾ|oblikvoj=j}}||colspan=6|{{IFA-ligilo|r|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɚ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|r|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҏ|Ҏ ҏ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[С|С с]]||{{IFA-ligilo|s|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|θ|oblikvoj=j}}||colspan=17|{{IFA-ligilo|s|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[С́|С́ с́]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҫ|Ҫ ҫ]]||colspan=5 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|θ|oblikvoj=j}}||colspan=7 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ɕ|oblikvoj=j}}||colspan=5 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Т|Т т]]||colspan=10|{{IFA-ligilo|t|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|t|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|t|ʰ|oblikvoj=j}}||colspan=5|{{IFA-ligilo|t|oblikvoj=j}}||colspan=3|{{IFA-ligilo|t|ʰ|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҭ|Ҭ ҭ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ћ|Ћ ћ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ќ|Ќ ќ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[У|У у]]||colspan=2|{{IFA-ligilo|u|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ʊ|w|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ʉ|w|oblikvoj=j}}||colspan=3|{{IFA-ligilo|u|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|u|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}||colspan=9|{{IFA-ligilo|u|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|ʊ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɤ|u|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|u|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ў|Ў ў]]||colspan=4 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}||colspan=6 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|o|oblikvoj=j}}||colspan=6 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|u|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӳ|Ӳ ӳ]]||colspan=13 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|y|oblikvoj=j}}||colspan=5 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӱ|Ӱ ӱ]]||colspan=7 style="background:#ebebeb;"| ||colspan=2|{{IFA-ligilo|y|oblikvoj=j}}||colspan=10 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӯ|Ӯ ӯ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ү|Ү ү]]||colspan=2|{{IFA-ligilo|y|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʉ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|y|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|y|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|y|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background:#ebebeb;"| ||colspan=2|{{IFA-ligilo|y|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ʏ|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|y|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|u|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|y|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ұ|Ұ ұ]]||colspan=2 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|ʊ|oblikvoj=j}}||colspan=16 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ф|Ф ф]]||{{IFA-ligilo|f|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɸ|oblikvoj=j}}||colspan=2|({{IFA-ligilo|f|oblikvoj=j}})||colspan=4|{{IFA-ligilo|f|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɸ|oblikvoj=j}}||colspan=2|({{IFA-ligilo|f|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|f|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|ɸ|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|f|oblikvoj=j}})||colspan=2|{{IFA-ligilo|f|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|f|oblikvoj=j}})||({{IFA-ligilo|f|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|p|ʰ|oblikvoj=j}})||({{IFA-ligilo|f|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|f|oblikvoj=j}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Х|Х х]]||{{IFA-ligilo|x|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|χ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}~{{IFA-ligilo|x|oblikvoj=j}}||colspan=2|({{IFA-ligilo|x|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}||colspan=8|{{IFA-ligilo|x|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|χ|oblikvoj=j}}||colspan=5|{{IFA-ligilo|x|oblikvoj=j}} |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҳ|Ҳ ҳ]]||colspan=11 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}||colspan=7 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Һ|Һ һ]]||{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background:#ebebeb;"| ||colspan=2|{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|h|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ц|Ц ц]]||style="background: #d3f1f1;"| ||colspan=10|({{IFA-ligilo|t͡s|oblikvoj=j}})||style="background: #d3f1f1;"| ||({{IFA-ligilo|t͡s|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|t͡s|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|t͡s|oblikvoj=j}})||colspan=3|{{IFA-ligilo|t͡s|ʰ|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҵ|Ҵ ҵ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ч|Ч ч]]||colspan=2|{{IFA-ligilo|t͡ʃ|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|t͡ɕ|oblikvoj=j}})||colspan=3|{{IFA-ligilo|t͡ʃ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɕ|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|t͡ʃ|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|t͡ʃ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|c|oblikvoj=j}}||colspan=3|{{IFA-ligilo|t͡ʃ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|t͡ɕ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|t͡ʂ|ʰ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|t͡ɕ|ʰ|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӵ|Ӵ ӵ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҷ|Ҷ ҷ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӌ|Ӌ ӌ]]||colspan=8 style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|d͡ʒ|oblikvoj=j}}||colspan=10 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҹ|Ҹ ҹ]]||{{IFA-ligilo|d͡ʒ|oblikvoj=j}}||colspan=18 style="background:#ebebeb;"|&nbsp; |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Џ|Џ џ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ш|Ш ш]]||colspan=9|{{IFA-ligilo|ʃ|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|ʃ|oblikvoj=j}})||colspan=3|{{IFA-ligilo|ʃ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʂ|oblikvoj=j}}||colspan=4|{{IFA-ligilo|ʃ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʂ|oblikvoj=j}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Щ|Щ щ]]||style="background: #d3f1f1;"| ||({{IFA-ligilo|ʃ|t͡ʃ|oblikvoj=j}})||({{IFA-ligilo|ɕ|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|ʃ|t͡ʃ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ʃ|ː|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|ʃ|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|ɕ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʃ|ɕ|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|ʃ|t͡ʃ|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|ɕ|ː|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|ɕ|ː|oblikvoj=j}})||colspan=2|({{IFA-ligilo|ʃ|t͡ʃ|oblikvoj=j}})||style="background: #d3f1f1;"| ||({{IFA-ligilo|ɕ|ː|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ɕ|t͡ɕ|oblikvoj=j}})||colspan=4|({{IFA-ligilo|ʃ|t͡ʃ|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|ɕ|oblikvoj=j}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ъ|Ъ ъ]]||style="background: #d3f1f1;"| ||colspan=4|{{Markita referenco|rim|g}}||{{IFA-ligilo|ʲ|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|ʔ|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{Markita referenco|rim|g}}||{{IFA-ligilo|ˤ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʔ|oblikvoj=j}}||style="background: #d3f1f1;"| ||colspan=2|{{Markita referenco|rim|g}}||{{Markita referenco|rim|d}}||colspan=3|{{Markita referenco|rim|g}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ы|Ы ы]]||colspan=2|{{IFA-ligilo|ɯ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ə|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɯ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɨ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɯ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɤ|oblikvoj=j}}||colspan=4|{{IFA-ligilo|ɯ|oblikvoj=j}}||colspan=2 style="background: #d3f1f1;"| ||{{IFA-ligilo|ɯ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʉ|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|i|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɪ|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ɨ|ə|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӹ|Ӹ ӹ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ь|Ь ь]]||style="background: #d3f1f1;"| ||colspan=4|{{Markita referenco|rim|g}}||{{IFA-ligilo|ʲ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʔ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ʲ|oblikvoj=j}}||{{Markita referenco|rim|g}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|ʲ|oblikvoj=j}}||{{Markita referenco|rim|g}}||style="background: #d3f1f1;"| ||{{Markita referenco|rim|g}}||colspan=4|{{IFA-ligilo|ʲ|oblikvoj=j}}||{{Markita referenco|rim|g}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ҍ|Ҍ ҍ]]||colspan=19|&nbsp; |- | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Э|Э э]]||style="background:#ebebeb;"| ||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|æ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|ʔ|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}})||colspan=3|{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɛ|oblikvoj=j}}||style="background:#ebebeb;"| ||colspan=2|{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɛ|oblikvoj=j}}||colspan=2|{{IFA-ligilo|e|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|ɛ|oblikvoj=j}} |- style="background:#ebebeb;" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ӭ|Ӭ ӭ]]||colspan=19|&nbsp; |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Ю|Ю ю]]||style="background: #d3f1f1;"| ||{{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|ʉ|w|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j|ʊ|oblikvoj=j}}{{IFA-ligilo|w|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j|y|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|y|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j|y|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}}||colspan=5|({{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}})||colspan=2|[{{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|u|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j|ʊ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|ʊ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|i|ɤ|u|oblikvoj=j}} |- style="background:#e0ffff" | style="font-size:120%;white-space:nowrap"|[[Я|Я я]]||style="background: #d3f1f1;"| ||{{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|ɑ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j|ɑ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|æ|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|j|æ|oblikvoj=j}}|||({{IFA-ligilo|j|ɑ|oblikvoj=j}})||{{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}}||colspan=3|({{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}})||({{IFA-ligilo|j|ɑ|oblikvoj=j}}||({{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}})||colspan=4|{{IFA-ligilo|j|a|oblikvoj=j}}||{{IFA-ligilo|i|a|oblikvoj=j}}, {{IFA-ligilo|i|ɑ|oblikvoj=j}} |- style="text-align:center" ! style="width:6em"|Lingvo ! style="width:2.5em;"|[[Azerbajĝana lingvo|az]] ! style="width:2.5em;"|[[Turkmena lingvo|tk]] ! style="width:2.5em;"|[[Kazaĥa lingvo|kk]] ! style="width:2.5em;"|[[Kirgiza lingvo|ky]] ! style="width:2.5em;"|[[Karaĉaja-balkara lingvo|krc]] ! style="width:2.5em;"|[[Baŝkira lingvo|ba]] ! style="width:2.5em;"|[[Tatara lingvo|tt]] ! style="width:2.5em;"|[[Altaja lingvo|alt]] ! style="width:2.5em;"|[[Ĥakasa lingvo|kjh]] ! style="width:2.5em;"|[[Jakuta lingvo|sah]] ! style="width:2.5em;"|[[Tuva lingvo|tyv]] ! style="width:2.5em;"|[[Uzbeka lingvo|uz]] ! style="width:2.5em;"|[[Ujgura lingvo|ug]] ! style="width:2.5em;"|[[Ĉuvaŝa lingvo|cv]] ! style="width:2.5em;"|[[Evenka lingvo|evn]] ! style="width:2.5em;"|[[Burjata lingvo|bua]] ! style="width:2.5em;"|[[Mongola lingvo|mn]] ! style="width:2.5em;"|[[Kalmuka lingvo|xal]] ! style="width:2.5em;"|[[Dungana lingvo|dng]] |} * {{Markita noto|rim|a}} La literojn ѐ kaj ѝ oni rigardas variantoj de literoj е kaj и respektive, do ili ne estas apartaj literoj. Sed ili ja ĉeestas en la tabeloj, ĉar ili estas uzataj en kelkaj sudslavaj lingvoj por eviti ambiguecon kaj havas apartajn Unikodajn kodojn. * {{Markita noto|rim|b}} La literoj з́ kaj с́ ĉeestas nur en [[Montenegra lingvo|montenegra]] alfabeto, la cetero de kiu estas tute identa al la serba alfabeto, do ne estas apartaj kolumnoj. * {{Markita noto|rim|c}} En la rusa ordinare la literon ё oni skribas sen [[tremao]], tute same kiel е. Nur en porinfanaj eldonoj kaj en eldonoj por tiuj, kiuj lernas la rusan, oni ĉiam uzas la literon ё. * {{Markita noto|rim|d}} En tiuj lingvoj ъ montras, ke antaŭa [[konsonanto]] ne estas [[Palataligo|palataligita]]. * {{Markita noto|rim|d}} En la oseta ъ kune kun konsonanto signifas novajn [[fonemo]]jn, precipe [[ejektivo]]jn. * {{Markita noto|rim|f}} En la ĉeĉena lingvo ь kune kun konsonantoj aŭ [[vokalo]]j signifas novajn [[fonemo]]jn. * {{Markita noto|rim|g}} Uzata nur en pruntovortoj. * Ekzistas multaj lingvoj, por kiuj oni uzas pli ol unu alfabeto (ekzemple, krom la cirila oni uzas la [[latina alfabeto|latina]]n aŭ/kaj la [[araba alfabeto|araban alfabeton]]). * En la belorusa kaj la ukraina oni uzas [[apostrofo]]n, kiu indikas, ke antaŭa konsonanto ne estas palataligita. * En la azerbajĝana oni uzas apostrofon ⟨ʼ⟩ kiel literon. * En la neneca oni uzas apostrofon ⟨ʼ⟩ kaj duopan apostrofon ⟨ˮ⟩ kiel literojn. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Specialaj signoj}} == Tradufonto == {{Trad|en|List of Cyrillic letters|930202907}} == Eksteraj ligiloj == * [http://localfonts.eu/cyrillic-alphabets-of-slavic-languages/ Cirilaj alfabetoj de slavaj lingvoj] (''[[Angla lingvo|angle]]''). * [https://localfonts.eu/typography-basics/writing-systems/cyrillic-alphabets-of-non-slavic-languages/iranian-languages/ Cirilaj alfabetoj de iranaj lingvoj] (''angle''). * [https://localfonts.eu/typography-basics/writing-systems/cyrillic-alphabets-of-non-slavic-languages/ Cirilaj alfabetoj de aliaj lingvoj] (''angle''). [[Kategorio:Cirilaj literoj| ]] 18f27rsbbflgycrvf0fyrpurd4n7h2c 2 682322 9419672 9377030 2026-07-03T17:30:45Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9419672 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P1441 wd:Q15228 . } |columns=label:Article,description,P18 |section=131 |min_section=3 |sort=label |links=text |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber |wdedit=yes |language=en }} == Gondor == {| class='wikitable sortable wd_can_edit' ! Article ! description ! image |- class='wd_q2303795' |class='wd_label'| Anfalas |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1752756' |class='wd_label'| Ithilien |class='wd_desc'| fictional place in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Ithilien.jpg|center|128px]] |- class='wd_q308657' |class='wd_label'| Minas Tirith |class='wd_desc'| fictional city in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Minas tirith-2004 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg|center|128px]] |- class='wd_q3220053' |class='wd_label'| Nen Hithoel |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q9304013' |class='wd_label'| Pinnath Gelin | Fictional mountain range in [[Gondor]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2553278' |class='wd_label'| Warning Beacons of Gondor |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Eilenach.jpg|center|128px]] |} == Misc == {| class='wikitable sortable wd_can_edit' ! Article ! description ! image |- class='wd_q2373676' |class='wd_label'| Ages of Middle-earth |class='wd_desc'| fictional age from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2396866' |class='wd_label'| Amon Hen |class='wd_desc'| fictional place |class='wd_p18'| |- class='wd_q2193285' |class='wd_label'| Amon Lhaw | Fictional hill from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2714162' |class='wd_label'| Amroth |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1234609' |class='wd_label'| Anduin |class='wd_desc'| fictional river in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q14917772' |class='wd_label'| Andúril |class='wd_desc'| sword from The Lord of the Rings series |class='wd_p18'| |- class='wd_q180322' |class='wd_label'| Aragorn |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Aragorn.png|center|128px]] |- class='wd_q210877' |class='wd_label'| Arda |class='wd_desc'| the world in J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q206018' |class='wd_label'| Arwen |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Arwen by Anna Kulisz.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1089103' |class='wd_label'| Bag-End |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Baggins residence 'Bag End'.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2347205' |class='wd_label'| Baggins family |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3643663' |class='wd_label'| Bandobras Took |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q843151' |class='wd_label'| Barad-dûr |class='wd_desc'| fictional tower in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1235499' |class='wd_label'| [[Baranduino|Baranduin]] |class='wd_desc'| fictional river in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1089083' |class='wd_label'| Barliman Butterbur |class='wd_desc'| man in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2532784' |class='wd_label'| Battle of Bywater |class='wd_desc'| fictional battle in Middle-earth, final battle of the War of the Ring |class='wd_p18'| |- class='wd_q1764229' |class='wd_label'| Battle of the Hornburg |class='wd_desc'| fictional battle |class='wd_p18'| |- class='wd_q8247410' |class='wd_label'| Beornings |class='wd_desc'| human people from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q793290' |class='wd_label'| Beregond |class='wd_desc'| character from The Lord of The Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q185737' |class='wd_label'| [[Bilbo Baginzo|Bilbo Baggins]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Over Hill - Bilbo and Gandalf by Joel Lee (Colors).jpg|center|128px]] |- class='wd_q5999233' |class='wd_label'| Bill Ferny | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2496414' |class='wd_label'| Bill the Pony |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q15243018' |class='wd_label'| Book of Mazarbul |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q219504' |class='wd_label'| Boromir |class='wd_desc'| fictional character |class='wd_p18'| [[Dosiero:Boromir.png|center|128px]] |- class='wd_q124849377' |class='wd_label'| Bowman Cotton |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q788947' |class='wd_label'| [[Boklando|Buckland]] |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q632806' |class='wd_label'| Cair Andros |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2261918' |class='wd_label'| Calenardhon |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2342795' |class='wd_label'| Cardolan |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q124849478' |class='wd_label'| Carl Cotton |class='wd_desc'| fictional characters from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q719208' |class='wd_label'| Celeborn |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3114199' |class='wd_label'| Cerin Amroth |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6470774' |class='wd_label'| Chamber of Mazarbul | Fictional building from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q7903141' |class='wd_label'| Chetwood |class='wd_desc'| fictional forest |class='wd_p18'| [[Dosiero:Chetwood.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2266196' |class='wd_label'| Cirith Ungol |class='wd_desc'| fictional mountain pass |class='wd_p18'| |- class='wd_q719647' |class='wd_label'| Círdan |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1967025' |class='wd_label'| Damrod | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2862943' |class='wd_label'| Dead Men of Dunharrow | Group of fictional characters from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q13025011' |class='wd_label'| Del |class='wd_desc'| Name of a country on the continent of Middle-earth in J.R.R. Tolkien&#39;s fantasy novel The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q718380' |class='wd_label'| Denethor |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q18433494' |class='wd_label'| Desolation of the Morannon |class='wd_desc'| Middle-earth location |class='wd_p18'| |- class='wd_q7486626' |class='wd_label'| Drogo Baggins |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2603177' |class='wd_label'| Dunharrow |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1235363' |class='wd_label'| Dunlendings |class='wd_desc'| human people from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2249758' |class='wd_label'| Durin's Bane |class='wd_desc'| Balrog of Moria |class='wd_p18'| |- class='wd_q5815259' |class='wd_label'| Durthang | Fictional building in [[Mordor]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| [[Dosiero:Durthang.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1767106' |class='wd_label'| Dáin II Ironfoot |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2069844' |class='wd_label'| Déagol |class='wd_desc'| fictional character from Tolkien&#39;s universe |class='wd_p18'| |- class='wd_q2292021' |class='wd_label'| eagle of Middle-earth |class='wd_desc'| fictional creature from the legendarium of J.R.R. Tolkien |class='wd_p18'| [[Dosiero:Adler Gwaihir.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2069869' |class='wd_label'| Edoras |class='wd_desc'| fictional city in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2251643' |class='wd_label'| Elanor Gardner |class='wd_desc'| fictional character in J. R. R. Tolkien&#39;s fictional Middle-earth legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3721872' |class='wd_label'| Elessar |class='wd_desc'| jewel in J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q5256585' |class='wd_label'| Elfhelm | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q7497130' |class='wd_label'| Elladan | [[Half-elven|half-elven]], part of Elladan and Elrohir from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1777016' |class='wd_label'| Elostirion |class='wd_desc'| fictional tower in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3754051' |class='wd_label'| Elrohir | [[Half-elven|half-elven]], part of Elladan and Elrohir from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q208426' |class='wd_label'| Elrond |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1149537' |class='wd_label'| Elvish |class='wd_desc'| group of fictional languages from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3356703' |class='wd_label'| Emyn Beraid |class='wd_desc'| fictional mountain range in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q19364626' |class='wd_label'| Erestor |class='wd_desc'| chief councelor of the house of Elrond in the Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q1235995' |class='wd_label'| Eriador |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q18235505' |class='wd_label'| Eye of Sauron | Fictional object by [[J. R. R. Tolkien]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| [[Dosiero:Escudo Mordor.svg|center|128px]] |- class='wd_q994518' |class='wd_label'| Eä |class='wd_desc'| fictitious universe from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1417506' |class='wd_label'| Fangorn |class='wd_desc'| forest located in the fictional world of Middle-earth, home of the Ents |class='wd_p18'| |- class='wd_q18368911' |class='wd_label'| Far Downs | Fictional mountain range from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q223468' |class='wd_label'| Faramir |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Faramir-tj01.JPG|center|128px]] |- class='wd_q7915700' |class='wd_label'| Farmer Maggot |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q11681802' |class='wd_label'| Felaróf |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q14517016' |class='wd_label'| fell beast |class='wd_desc'| mount of the Witch-king of Angmar in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Reading Cinema Fell Beast, 'Return of the King' world premiere, Wellington.jpg|center|128px]] |- class='wd_q9009125' |class='wd_label'| Fell Winter | Fictional historical period from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2071479' |class='wd_label'| Fellowship of the Ring |class='wd_desc'| fictional group from J. R. R. Tolkien&#39;s The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q8961699' |class='wd_label'| Fimbrethil | [[Ent]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| [[Dosiero:Ent lady.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2634487' |class='wd_label'| Finduilas | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1131938' |class='wd_label'| Forlong the Fat |class='wd_desc'| man in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1051011' |class='wd_label'| Fredegar Bolger |class='wd_desc'| Middle-earth character |class='wd_p18'| |- class='wd_q3234063' |class='wd_label'| Frerin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q177329' |class='wd_label'| [[Frodo Baginzo|Frodo Baggins]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Frodo by Mark Ferrari.jpg|center|128px]] |- class='wd_q17632607' |class='wd_label'| Frodo Gardner |class='wd_desc'| character from The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q5110973' |class='wd_label'| Fundin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1164633' |class='wd_label'| Fíriel |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q204274' |class='wd_label'| Galadriel |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Lothlorien by Tessa Boronski.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2601807' |class='wd_label'| Gamling | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]], [[Literary character|literary character]], and film character from [[Tolkien's legendarium]], [[The Two Towers]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q177499' |class='wd_label'| [[Gandalf]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:GANDALF.jpg|center|128px]] |- class='wd_q3761852' |class='wd_label'| Ghân-buri-Ghân |class='wd_desc'| fictional character from Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q718383' |class='wd_label'| Gil-galad |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2610060' |class='wd_label'| Gildor Inglorion | [[Elves in Middle-earth|Middle-earth elf]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2487902' |class='wd_label'| Gilraen |class='wd_desc'| character in the fantasy universe of The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q206818' |class='wd_label'| Gimli |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Gimli son of Gloin by Perrie Nicholas Smith.jpg|center|128px]] |- class='wd_q753773' |class='wd_label'| Glorfindel |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:The Fall of Turgon's Tower.jpg|center|128px]] |- class='wd_q3317969' |class='wd_label'| Glóin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2485929' |class='wd_label'| Goldberry |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q15007' |class='wd_label'| [[Golumo|Gollum]] |class='wd_desc'| fictional character from The Hobbit |class='wd_p18'| [[Dosiero:Gollum s journey commences by Frederic Bennett (detail).jpg|center|128px]] |- class='wd_q213586' |class='wd_label'| Gondor |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q114861112' |class='wd_label'| Gondorian New Year |class='wd_desc'| fictional New Year&#39;s Day in Tolkien&#39;s legendarium | first day of the year in the New Reckoning | holiday commemorating the destruction of the One Ring |class='wd_p18'| |- class='wd_q739594' |class='wd_label'| Gorbag | [[Orc (Middle-earth)|Orcs in Tolkien's legendarium]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2556540' |class='wd_label'| Gothmog |class='wd_desc'| Middle-earth character (Third Age) |class='wd_p18'| |- class='wd_q113955247' |class='wd_label'| Great East Road |class='wd_desc'| Road in Middle-Earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3776731' |class='wd_label'| Grey Company | Fictional organization from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q3776797' |class='wd_label'| Grimbeorn | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]], [[The Fellowship of the Ring]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q3325243' |class='wd_label'| Grimbold |class='wd_desc'| Middle-earth character |class='wd_p18'| |- class='wd_q6055107' |class='wd_label'| Grishnakh |class='wd_desc'| Lord of the Rings character |class='wd_p18'| |- class='wd_q748450' |class='wd_label'| Gríma Wormtongue |class='wd_desc'| Lord of the Rings character |class='wd_p18'| |- class='wd_q26413' |class='wd_label'| Gwaihir |class='wd_desc'| fictional character created by J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| [[Dosiero:Adler Gwaihir.jpg|center|128px]] |- class='wd_q5890465' |class='wd_label'| Gúthwinë | Fictional sword from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2570715' |class='wd_label'| Halbarad | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1032885' |class='wd_label'| Haldir |class='wd_desc'| fictional character from The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q3855874' |class='wd_label'| Half-orcs |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q23793252' |class='wd_label'| Hallacar |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q10797461' |class='wd_label'| Hallatan |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2630368' |class='wd_label'| Hamfast Gamgee |class='wd_desc'| father of Sam Gamgee |class='wd_p18'| |- class='wd_q1641279' |class='wd_label'| Helm's Deep |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3099928' |class='wd_label'| Henneth Annûn |class='wd_desc'| fictional place in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3771786' |class='wd_label'| Herugrim | Fictional sword from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2630981' |class='wd_label'| Hobbiton |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q5793867' |class='wd_label'| Horn of Gondor |class='wd_desc'| artifact in J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Boromir.png|center|128px]] |- class='wd_q2261896' |class='wd_label'| House of Húrin |class='wd_desc'| Noble clan from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1147638' |class='wd_label'| Háma |class='wd_desc'| Doorward of Théoden, fictional character from Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q2069894' |class='wd_label'| Imrahil | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] and fictional prince from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q115766459' |class='wd_label'| Ingold |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2347057' |class='wd_label'| Isen |class='wd_desc'| fictional river in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q717079' |class='wd_label'| Isengard |class='wd_desc'| large fortress in J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Orthanc.svg|center|128px]] |- class='wd_q206324' |class='wd_label'| Isildur |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q9173787' |class='wd_label'| Kampf in Mazarbul | Fictional battle, part of [[War of the Ring]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q3238692' |class='wd_label'| Khamûl | [[Nazgûl]], [[Literary character|literary character]], and film character from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2625066' |class='wd_label'| Khand |class='wd_desc'| fictional location by J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q7468941' |class='wd_label'| king of Rohan |class='wd_desc'| noble title from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q16594772' |class='wd_label'| King of the Reunited Kingdom |class='wd_desc'| subclass of fictional king |class='wd_p18'| |- class='wd_q5969620' |class='wd_label'| Lalia Took |class='wd_desc'| hobbit in The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q3355810' |class='wd_label'| Lamedon |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q8158610' |class='wd_label'| Landroval |class='wd_desc'| Middle-earth character (eagle) |class='wd_p18'| |- class='wd_q11800584' |class='wd_label'| Last Bridge |class='wd_desc'| fictional building in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q12221395' |class='wd_label'| Leaflock |class='wd_desc'| ent |class='wd_p18'| |- class='wd_q2261070' |class='wd_label'| Lebennin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q213480' |class='wd_label'| [[Legolaso|Legolas]] |class='wd_desc'| fictional elf from Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Legolas Greenleaf by Benjamin Drake.png|center|128px]] |- class='wd_q19859' |class='wd_label'| Lembas |class='wd_desc'| fictional food |class='wd_p18'| |- class='wd_q11162492' |class='wd_label'| Lindir |class='wd_desc'| Middle-earth elf |class='wd_p18'| |- class='wd_q12275535' |class='wd_label'| location in The Lord of the Rings work | [[Fictional location|fictional location]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q26098' |class='wd_label'| Lonely Mountain |class='wd_desc'| fictional mountain |class='wd_p18'| |- class='wd_q131620457' |class='wd_label'| Lord of the Éothéod |class='wd_desc'| Leader of the Éothéod in Tolkien&#39;s Legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2271279' |class='wd_label'| Lossarnach |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q308659' |class='wd_label'| Lothlórien |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Lothlorien.jpg|center|128px]] |- class='wd_q15331486' |class='wd_label'| Mablung |class='wd_desc'| Middle-earth man |class='wd_p18'| |- class='wd_q2294716' |class='wd_label'| mallorn |class='wd_desc'| fictional plant from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q126121118' |class='wd_label'| Marish | Fictional locality in [[The Shire]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2722222' |class='wd_label'| Meduseld |class='wd_desc'| fictional castle in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q17716237' |class='wd_label'| Meneldor | [[Eagles in Middle-earth|eagle of Middle-earth]] and [[Literary character|literary character]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q219498' |class='wd_label'| Meriadoc Brandybuck |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3903578' |class='wd_label'| Michel Delving |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q79734' |class='wd_label'| [[Mez-Tero|Middle-earth]] |class='wd_desc'| fictional continent in Arda |class='wd_p18'| [[Dosiero:LonelyMountain.jpg|center|128px]] |- class='wd_q5770908' |class='wd_label'| Minas Tirith citadel | Fictional building in [[Minas Tirith]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q5562337' |class='wd_label'| Minor battles in The Lord of the Rings | Fictional battle and class of fictional entities from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q46289' |class='wd_label'| Mirkwood |class='wd_desc'| fictional forest in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Mirkwood - entrance.jpg|center|128px]] |- class='wd_q266511' |class='wd_label'| mithril |class='wd_desc'| fictional metal in Tolkien&#39;s mythos |class='wd_p18'| |- class='wd_q1995792' |class='wd_label'| Morannon |class='wd_desc'| fictional gate in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Morannon.jpg|center|128px]] |- class='wd_q202886' |class='wd_label'| Mordor |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Mordor.jpg|center|128px]] |- class='wd_q46854' |class='wd_label'| Moria |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6024530' |class='wd_label'| Morwen Steelsheen |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q261584' |class='wd_label'| Mouth of Sauron |class='wd_desc'| chief emissary of Sauron in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q12287444' |class='wd_label'| Muzgash |class='wd_desc'| Middle-earth Orc |class='wd_p18'| |- class='wd_q20149' |class='wd_label'| Narsil |class='wd_desc'| sword from The Lord of the Rings series |class='wd_p18'| [[Dosiero:Narsil anduril.png|center|128px]] |- class='wd_q2081500' |class='wd_label'| Narvi | [[Dwarves in Middle-earth|Middle-earth dwarf]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q308661' |class='wd_label'| Nazgûl |class='wd_desc'| character group from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Nazgûl mirando el crepúsculo.jpg|center|128px]] |- class='wd_q114807627' |class='wd_label'| New Reckoning |class='wd_desc'| Fictional calendar in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q6146766' |class='wd_label'| No-Man lands |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2291020' |class='wd_label'| Old Man Willow |class='wd_desc'| fictional character In J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium, appearing in The Lord of the Rings; a sentient, evil willow tree in the Old Forest, with various powers including hypnosis and the ability to move his roots and trunk |class='wd_p18'| |- class='wd_q19852' |class='wd_label'| One Ring |class='wd_desc'| fictional object from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:One Ring Blender Render.png|center|128px]] |- class='wd_q937840' |class='wd_label'| [[Orko (Mez-Tero)|Orcs in Tolkien's legendarium]] |class='wd_desc'| evil race from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Tolkien Orc.png|center|128px]] |- class='wd_q1781719' |class='wd_label'| Orthanc |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6058733' |class='wd_label'| Paladin Took II |class='wd_desc'| character of Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q900617' |class='wd_label'| Paths of the Dead |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6072690' |class='wd_label'| Pearl Took |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Paladins Daughters.jpg|center|128px]] |- class='wd_q219493' |class='wd_label'| [[Peregrino Tjuko|Peregrin Took]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q7486642' |class='wd_label'| Primula Brandybuck |class='wd_desc'| fictional character |class='wd_p18'| |- class='wd_q2389403' |class='wd_label'| Quickbeam |class='wd_desc'| Middle-earth ent |class='wd_p18'| |- class='wd_q719492' |class='wd_label'| Radagast |class='wd_desc'| wizard in J.R.R. Tolkien&#39;s fictional Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Radagast the Brown, Weta Exhibit, Seoul, South Korea (15153582065).jpg|center|128px]] |- class='wd_q3751838' |class='wd_label'| Rammas Echor | Fictional building from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q114873902' |class='wd_label'| Reckoning of Rivendell |class='wd_desc'| fictional calendar kept by elves in J.R.R Tolkein&#39;s Lord of the Rings series |class='wd_p18'| |- class='wd_q3621826' |class='wd_label'| Red Arrow | Fictional arrow from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2472094' |class='wd_label'| Ring of Barahir |class='wd_desc'| fictional object from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1904717' |class='wd_label'| Ring-bearer |class='wd_desc'| fictional title in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1406822' |class='wd_label'| Rings of Power |class='wd_desc'| fictional objects from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q220110' |class='wd_label'| Rohan |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Poolburn-res.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1247809' |class='wd_label'| Rohirric |class='wd_desc'| fictional language in the fantasy works of J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q1798461' |class='wd_label'| Rohirrim |class='wd_desc'| fictional people from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Cavalier-rohan.jpg|center|128px]] |- class='wd_q7476340' |class='wd_label'| Rose Cotton |class='wd_desc'| fictional character |class='wd_p18'| |- class='wd_q12800627' |class='wd_label'| Rúmil of Lórien |class='wd_desc'| fictional character from the legendarium of J.R.R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q16566245' |class='wd_label'| Sackville-Baggins family | Fictional family from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q219473' |class='wd_label'| [[Samsaĝo Vato|Samwise Gamgee]] |class='wd_desc'| Hobbit from the Tolkien universe |class='wd_p18'| |- class='wd_q216489' |class='wd_label'| Saruman |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Curunír.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2281' |class='wd_label'| [[Saŭrono|Sauron]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Sauron replica.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2706729' |class='wd_label'| Scatha |class='wd_desc'| Middle-earth dragon |class='wd_p18'| |- class='wd_q2707949' |class='wd_label'| Shadowfax |class='wd_desc'| fictional horse from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3352165' |class='wd_label'| Shagrat |class='wd_desc'| Middle-earth Uruk-hai |class='wd_p18'| |- class='wd_q1234661' |class='wd_label'| Shelob |class='wd_desc'| fictional character in The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q17628451' |class='wd_label'| Shire Reckoning |class='wd_desc'| fictional calendar from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Shire-calendar.jpg|center|128px]] |- class='wd_q56437' |class='wd_label'| [[Sindara lingvo|Sindarin]] |class='wd_desc'| fictional language from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Sindarin-Beleriand.png|center|128px]] |- class='wd_q5789648' |class='wd_label'| Skinbark | [[Ent]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q678418' |class='wd_label'| smial | Fictional residential building and class of fictional entities from [[Tolkien's legendarium]], [[The Hobbit]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1940540' |class='wd_label'| Snowmane |class='wd_desc'| Middle-earth horse |class='wd_p18'| |- class='wd_q114806158' |class='wd_label'| Steward's Reckoning |class='wd_desc'| Fictional calendar from Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q20152' |class='wd_label'| [[Piko (Mez-Tero)|Sting]] |class='wd_desc'| artefact from J. R. R. Tolkien&#39;s fantasy universe |class='wd_p18'| |- class='wd_q3478903' |class='wd_label'| The Seven Rings of Dwarves |class='wd_desc'| magic rings in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q218728' |class='wd_label'| [[La Provinco|The Shire]] |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Colina de Hobbiton.jpg|center|128px]] |- class='wd_q746840' |class='wd_label'| Thranduil |class='wd_desc'| Middle-earth elf |class='wd_p18'| [[Dosiero:Elvenking by Nolwyn.jpg|center|128px]] |- class='wd_q308813' |class='wd_label'| Théoden |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2000416' |class='wd_label'| Théodred |class='wd_desc'| character in The Lord of the Rings by J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q280608' |class='wd_label'| Tom Bombadil |class='wd_desc'| Middle-earth character |class='wd_p18'| [[Dosiero:Tom Bombadil frees the Hobbits from Old Man Willow.jpg|center|128px]] |- class='wd_q6150892' |class='wd_label'| Towers of the Teeth | Group of fictional objects and fictional tower from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q754477' |class='wd_label'| Treebeard |class='wd_desc'| Ent from Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:TREEBEARD.jpg|center|128px]] |- class='wd_q8008967' |class='wd_label'| Tuckborough |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q9091143' |class='wd_label'| Udûn |class='wd_desc'| Middle-earth location, Third Age |class='wd_p18'| |- class='wd_q1771936' |class='wd_label'| Uglúk |class='wd_desc'| Lord of the Rings character |class='wd_p18'| |- class='wd_q947309' |class='wd_label'| Umbar |class='wd_desc'| fictional port settlement in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q462760' |class='wd_label'| Watcher in the Water |class='wd_desc'| fictional creature in J.R.R. Tolkien’s Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q901288' |class='wd_label'| [[Veterverto|Weathertop]] |class='wd_desc'| fictional hill in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Weathertop.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1232159' |class='wd_label'| Westron |class='wd_desc'| fictional language in the fantasy works of J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q126121094' |class='wd_label'| White Downs | Fictional mountain range from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2267079' |class='wd_label'| White Mountains |class='wd_desc'| fictional mountain range in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q124838527' |class='wd_label'| Wilcome Cotton |class='wd_desc'| the younger of two hobbits by the same name |class='wd_p18'| |- class='wd_q559524' |class='wd_label'| Witch-king of Angmar |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Rey Brujo de Angmar.jpg|center|128px]] |- class='wd_q18367086' |class='wd_label'| Woody End | Fictional forest in [[The Shire]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2756417' |class='wd_label'| Years of the Sun |class='wd_desc'| fictional period from Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q114895420' |class='wd_label'| Yestarë |class='wd_desc'| fictional first day of the year in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q216605' |class='wd_label'| Éomer |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2739634' |class='wd_label'| Éomund |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q716565' |class='wd_label'| Éowyn |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Éowyn de Rohan.jpg|center|128px]] |- class='wd_q15992488' |class='wd_label'| Írensaga | Fictional mountain from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |} ---- &sum; 233 items. {{Wikidata list end}} qd4xgxlvskn18px1cd12knl0iw8aoqk 0 686248 9420009 8504707 2026-07-04T07:25:43Z Sj1mor 12103 9420009 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | nomo = Valérian kaj Laureline | bildo = | bildoteksto = | kreita de = [[Pierre Christin]] kaj [[Jean-Claude Mézières]] | verko = ''Valérian et Laureline'' | interpretita de = | voĉigita de = | reala nomo = | kaŝnomo = | sekso = Valérian: vira, Laureline: ina | specio = homoj | povoj = | naskiĝis = Valérian: Galaxity, Laureline: mezepoko | mortis = | loĝloko = | okupo = spac-temp-agentoj | titolo = | familio = | amikoj = | malamiko = | parencoj = }} '''Valérian''' kaj '''Laureline''' estas la [[ĉefrolulo]]j de [[Francio|franca]] [[sciencfikcio|sciencfikcia]] [[bildliteraturo|bildliteratura]] serio ''Valérian et Laureline'' pri du [[spionado|agentoj]] de la ''Spac-Temp-Servo'' bazita en ''Galaxity'', la ĉefurbo de la estonto. La desegnojn faras [[Jean-Claude Mézières]], la tekstojn [[Pierre Christin]]. Ilin kolorigis [[Évelyne Tranlé]], fratino de Mézières.<ref>Valerian & Veronique Gesamtausgabe Band 5, S. 11, ISBN 978-3-551-02556-2</ref> La unua rakonto aperis la {{daton|9|11|1967}} en la eldono #420 de la bildliteratura magazino ''[[Pilote]]''. == Intrigo == Per sia [[kosmoŝipo]], kiu samtempe estas ankaŭ [[tempomaŝino]], la du herooj estas sendataj al diversaj lokoj kaj tempepokoj, por malkovri rompojn kontraŭ la leĝoj de la ''Spac-Temp-Servo'', aŭ preventi okazintajn/ontajn/untajn katastrofojn. Ili tamen ne povas malhelpi katastrofon kiu disigas ilin de la ''Spac-Temp-Servo''. Valérian, strikta kaj obeema, kaj Laureline, pasia kaj justama, nur ekipitaj per sia kosmoŝipo devas trovi sian propran vojon en disfalanta mondo inter fantastaj kosmaj specioj, iuj amikaj, iuj malamikaj, koruptaj politikistoj, senskrupulaj krimuloj kaj tempaj paradoksoj. == Kino == [[Luc Besson]] verkis filmon pri Valérian kaj Laureline en 2017. [[George Lucas]] kaj [[Michael Crichton]] legis la bildliteraturan serion antaŭ verki "[[Star Wars]]" (pri [[Han Solo]] kaj Leia) kaj "Timeline" (pri Marek kaj Claire). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|bildliteraturo|Francio}} [[Kategorio:Bildstriaj paroj]] [[Kategorio:Fantastaj bildstrioj]] [[Kategorio:Sciencfikciaj bildstrioj]] [[Kategorio:Fikciaj kosmoveturantoj]] [[Kategorio:Tempovojaĝado en fikcio]] [[Kategorio:Paralelaj universoj en fikcio]] [[Kategorio:Fikciuloj de la estonteco]] mr0dtmdv6ibq2ynszw4wpi9o9r6ef99 0 699746 9419852 7013459 2026-07-04T00:04:18Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Praarbaro de Bjalovjeĵa]] 9419852 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Praarbaro de Bjalovjeĵa]] gfcoz9z13njszavo7gtubsrrsx9m5mr 0 705964 9419983 9271752 2026-07-04T06:47:27Z Sj1mor 12103 9419983 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | monto <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kůstrý | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = monto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Kůstrý | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kůstrý.jpg | dosiero_priskribo = Kůstrý vidata de [[Zálesí (Drážov)|Zálesí]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudbohemia regiono | distrikto = Distrikto Strakonice | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Otava (rivero)|Otava]] | rivero1 = Volyňka | rivero_tipo = Akvejo | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = | konstruaĵo_noto = | konstruaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = Šumava cismontaro | aliro = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kůstrý | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 845 | lat_d = 49 | lat_m = 10 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 42 | long_s = 27 | long_EW = E <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Kůstrý | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Kůstrý''' (845&nbsp;m), estas monto en montetaro [[Mladotická vrchovina]] en [[Šumava cismontaro]] inter vilaĝoj [[Zálesí (Drážov)|Zálesí]], [[Víska (Nová Ves)|Víska]] (en kies katastron ĝi apartenas), [[Lhota pod Kůstrým]] kaj [[Maleč (Strašín)|Maleč]]. == Geomorfologio kaj a geologio == Kůstrý estas [[insulmonto]] sur montodorso elkuranta el [[Javorník (Šumava)|Javorník]] en formo de monto plilongigita en direkto nordokcidento - sudoriento kaj kreanta dumonton. El montoj malproksimaj de si proksimume 300 metroj estas ĉefa la nordokcidenta monto markata kiel ''Altán'' kun alteco 845 m (resp. 844,9&nbsp;m), la sudorienta monto kun alteco pli ol 838 m estas monto apuda, sur iuj mapoj la alteco indikata kiel 837 m rilatas al trigonometria punkto. Tio estas la dua kaj la tria [[montopinto]] de [[distrikto Strakonice]]. La plej alta montopinto de la distrikto Strakonice estas [[Zahájený]] (846, resp. 845,6&nbsp;m), malproksima proksimume 2&nbsp;km en sudsudokcidenta direkto. En la montopinta parto aperas malpli grandaj [[roko|rokaroj]] kaj [[ŝtona maro|ŝtonaj maroj]] el [[Moldanubiko|moldanubikaj]] [[migmatito]]j kaj [[gnejso]]j. == Konstruaĵoj sur la monto == Sur la montopinto situis en la 1960-aj jaroj ligna, kvinetaĝa [[triangula turo]]. [[Kategorio:Nová Ves (distrikto Strakonice)]] [[Kategorio:Montoj en Šumava cismontaro]] [[Kategorio:Montoj en distrikto Strakonice]] [[Kategorio:Montoj kun alteco inter 0 kaj 999 m]] a0ujxqgclszvul91bwm7ktfqnt88nqe 15 706430 9420053 7052901 2026-07-04T07:46:09Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kategorio-Diskuto:Franc-germanaj rilatoj]] al [[Kategorio-Diskuto:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] 7052901 wikitext text/x-wiki Kial la kategorio ne nomiĝas Rilatoj de Francio kaj Germanio? Kiel ceteraj interŝtataj rilatoj? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:57, 28 okt. 2020 (UTC) pm0us4kysyditaskiw6hqfx2u5mks2o 0 712636 9419875 9158195 2026-07-04T02:30:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419875 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro=pink |dosiero = Amazona leucocephala -in tree-4cp.jpg |dosiero larĝo=250px |priskribo de dosiero = Kuba amazono |regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj |filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj |klaso = ''[[Aves]]''. Birdoj |ordo = ''[[Psittaciformes]]'' |familio = ''[[Psittacidae]]'' |subfamilio = ''[[Arinae]]'' |tribo = ''[[Androglossini]]'' |genro = ''[[Amazona]]'' | statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Amazona leucocephala'' |volume=2020 |page=e.T22686201A179212864 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22686201A179212864.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |specio = '''Kuba amazono''', ''A. leucocephala'' |dunomo = ''Amazona leucocephala'' |specio aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | sinonimo = ''Psittacus leucocephalus'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} |mapo de vivoteritorioj =Amazona leucocephala map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kuba amazono''' (''Amazona leucocephala'', laŭ kio ''blankkapa papago''), konata ankaŭ kiel '''Kuba papago''' aŭ ''rozgorĝa papago'', estas [[papago]] mezgranda ĉefe verda kiu troviĝas en malsekaj kaj sekaj arbaroj de [[Kubo]], de [[Bahamoj]] kaj de [[Kajmana Insularo]] en [[Karibio]].<ref> [[BirdLife International]] (2012). [https://www.iucnredlist.org/species/22686201/179212864 "Amazona leucocephala".] IUCN Red List of Threatened Species. 2012. Alirita la 5an de Januaro 2021. </ref><ref name = SCSCB>[https://web.archive.org/web/20130407171054/http://www.scscb.org/working_groups/Actions/bird_Dec_06_Rose-throated_Parrot.htm "Rose-throated Parrot (Amazona leucocephala)".] Society for the Conservation and Study of Caribbean Birds (SCSCB). Decembro 2006. Arkivita el la originalo en 2013-01-13.</ref> Kvankam ili estis observita en la naturo en [[Puerto-Riko]], ili estas probable la rezulto de fuĝintaj maskotoj, kaj oni ne registris reproduktadon.<ref> Falcón, Wilfredo; Tremblay, Raymond L. (2018). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6214232/ "From the cage to the wild: introductions of Psittaciformes to Puerto Rico".] PeerJ. 6:e5669: e5669. doi:10.7717/peerj.5669. PMC 6214232. PMID 30397538. </ref> La specio apartenas al la Novtropisa genro ''[[Amazona]]''. == Priskribo == La Kuba amazono estas mezgranda papago 28–33 cm longa.<ref name = BLI>{{cite web |publisher = BirdLife International (2008) |url = http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=1660&m=0 |title = Species factsheet: ''Amazona leucocephala'' |access-date = 17a de Julio 2008 |titolo = Arkivita kopio |alirdato = 2021-01-04 |arkivurl = https://web.archive.org/web/20090105024715/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=1660&m=0 |arkivdato = 2009-01-05 }}</ref> Ĝi estas ĉefe verda kun kelkaj bluaj plumoj en siaj flugiloj.<ref name = JLPeters> Peters, James. L (Julio 1928). [https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v045n03/p0342-p0344.pdf "Races of the Amazon leucocephala" (PDF).] Auk. XLV (#3): 342–344. doi:10.2307/4076025. JSTOR 4076025. </ref> La verdaj plumoj havas nigran finan bordon.<ref name=Forshaw-2006>{{Cite book |first=Joseph M. |last=Forshaw |author-link= |title=Parrots of the World; an Identification Guide |others=Ilustritaj de Frank Knight |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-09251-6 |page=plate 107 |nopp=yes |year=2006 |url=https://archive.org/details/parrotsofworldid0000fors }}</ref> La malsupra vizaĝo, mentono kaj gorĝo estas rozkoloraj, kaj ĝia frunto kaj okulringoj estas blankaj.<ref name = JLPeters/> La etendo de la variaj koloroj de la kapo, la etendo de la rozkoloro en la supra brusto, kaj la etendo de la malbrila ruĝo sur la ventro varias inter la [[subspecio]]j.<ref name = SCSCB/><ref name=Forshaw-2006/> Ties [[iriso]]j estas paloliv-verdecaj, ties beko estas korno-kolora, kaj la plumoj super la oreloj estas nigrecaj.<ref name=Forshaw-2006/> La kruroj estas rozkoloraj.<ref name=Forshaw-2006/> La junulo havas malmulton aŭ nenion ruĝan en la ventro, malpli da nigra en la bordoj de la verdaj plumoj, kaj kelkaj el la plumoj sur la pinto de sia kapo estas palflavaj pli ol blankaj.<ref name=Forshaw-2006/> == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150"> Cuban Amazon Parrot in the Cayman Islands.jpg|''A. l. caymanensis'', [[Granda Kajmano]] Cayman parrot (Amazona leucocephala caymanensis).JPG|''A. l. caymanensis'', [[Granda Kajmano]] Amazona leucocephala -Palmitos Park, Gran Canaria, Spain -upper body-8a.jpg|En Parko Palmitos, Gran Canaria, Hispanio File:Amazona leucocephala -Matanzas, Matanzas Province, Cuba -two-8.jpg|Paro en fruktarbo en Kubo </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Forshaw, Joseph M. & William T. Cooper (1978). Parrots of the World (2a eld.). Melbourne: Landsdowne. ISBN 0-7018-0690-7. * Russello, Michael A. & George Amato (2004). "A molecular phylogeny of Amazona: implications for Neotropical parrot biogeography, taxonomy, and conservation". Molecular Phylogenetics and Evolution. 30 (2): 421–437. doi:10.1016/S1055-7903(03)00192-1. PMID 14715233. == Eksteraj ligiloj == *[http://www.parrots.org/index.php/encyclopedia/profile/cuban_amazon/ World Parrot Trust] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150330100504/http://www.parrots.org/index.php/encyclopedia/profile/cuban_amazon/ |date=2015-03-30 }} Parrot Encyclopedia - Species Profile * [https://www.youtube.com/watch?v=UQSfvJajeC4 Cuban amazon, Video in Zapata Swamp,Cuba] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papagoj]] [[Kategorio:Draste endanĝerigitaj specioj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] [[Kategorio:Endemismoj ĉe birdoj]] [[Kategorio:Faŭno de Kubo]] [[Kategorio:Birdoj de Kubo]] ljae3c83cyk3y8jnttj0lcb7qplhm2p 0 716744 9420082 9127634 2026-07-04T09:22:13Z Sj1mor 12103 9420082 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''George EDWARDS''' (3a de Aprilo 1694 – 23a de Julio 1773) estis angla [[natura historio|natursciencisto]] kaj [[ornitologio|ornitologo]], konata kiel la "patro de la Brita ornitologio".<ref name="cornell" /> Edwards naskiĝis en Stratford, [[Essex]]. Dekomence li veturis etende tra kontinenta Eŭropo, studante [[natura historio|naturan historion]], kaj akirante reputacion pro siaj koloraj desegnoj de animaloj, speciale de birdoj.[[Dosiero:Noctua_minima.jpg|eta|Desegno el ''Gleanings'', vol. I'': strigeto.'']]En 1733, je rekomendo de [[Hans Sloane]], li estis nomumita bibliotekisto de la Reĝa Kolegio de Kuracistoj en Londono. Edwards regule vizited Sloane por kiu li estis naturahistoria pentristo kaj estis bibliotekisto dum tridek ses jaroj. Li estis nomumite membro de la [[Royal Society]] kaj de la Londona Societo de Antikvaĵistoj kaj ricevis la [[Medalo Copley|Medalon Copley]].<ref name="Sloane" /> == Ornitologio == En 1743 Edwards publikigis la unuan volumon de sia ''A Natural History of Uncommon Birds'', kies kvara volumo aperis en 1751; tri suplementaj volumoj, kun la titolo ''Gleanings of Natural History'', aperis en 1758, 1760 kaj 1764. Ambaŭ verkoj enhavas bildojn kaj priskribojn de pli ol 600 subjektoj en natura historio ne priskribitaj aŭ difinitaj ĝistiame. Li verkis ankaŭ ''Essays of Natural History'' (1770), ''Elements of Fossilogy'' (1776). [[Ŝarko]], kiun la unua priskribis Edwards en 1760, estas nune nomita ''Haploblepharus edwardsii''. ''Diadophis punctatus edwardsii'', [[subspecio]] de ringokola nordamerika [[serpento]], estas tiel nomita honore de George Edwards.<ref name="Beolens" /> == Verkoj == * {{ cite book | last=Edwards | first=George | year=1743–1751 | title=A Natural History of Uncommon Birds (Part I to IV) | place=London | publisher=Printed for the author at the College of Physicians | url=https://biodiversitylibrary.org/page/50240591 }} Publication dates on title pages: Part I 1743, Part II 1747, Part III 1750, Part IV 1751 * {{ cite book | last=Edwards | first=George | year=1758 | title=Gleanings of Natural History | volume=Part I | place=London | publisher=Printed for author at the Royal College of Physicians | url=https://biodiversitylibrary.org/page/50229906 }} * {{ cite book | last=Edwards | first=George | year=1760 | title=Gleanings of Natural History | volume=Part II | place=London | publisher=Printed for author at the Royal College of Physicians | url=https://biodiversitylibrary.org/page/50289501 }} * {{ cite book | last=Edwards | first=George | year=1764 | title=Gleanings of Natural History | volume=Part III | place=London | publisher=Printed for author at the Royal College of Physicians | url=https://biodiversitylibrary.org/page/50176574 }} * {{ cite book | last=Edwards | first=George | year=1770 | title=Essays upon Natural History, and other miscellaneous subjects | place=London | publisher=Printed for J. Robson | url=https://biodiversitylibrary.org/page/43317248 }} * {{ cite book | last=Edwards | first=George | year=1776 | title=Elements of Fossilogy | place=London | publisher=Printed by B. White | url=https://books.google.com/books?id=Riw-AAAAcAAJ&pg=PP5 }} == Notoj == {{Referencoj|refs= <ref name="Beolens">{{Cite book|last1=Beolens|first1=Bo|last2=Watkins| first2=Michael|last3=Grayson|first3=Michael|year=2011|chapter=Edwards, G.|title=The Eponym Dictionary of Reptiles|place=Baltimore|publisher=Johns Hopkins University Press|page=81|isbn=978-1-4214-0135-5}}</ref> <ref name="cornell">{{cite web | title = Hill Collection — 18th c. British authors & artists | work = Ornithology Collections in the Libraries at Cornell University: A Descriptive Guide | publisher = Cornell University Library | date = 1999 | url = http://rmc.library.cornell.edu/ornithology/guide/hillguide09.htm | access-date = 2015-08-22}}</ref> <ref name="Sloane">{{Cite journal | last1=Holl | first1=William | last2=Wood | first2=Neville | last3=Mammatt | first3=Edward, editor | title=Memoir of Sir Hans Sloane, founder of the British Museum | journal=The Analyst | volume=5| pages=3–20 [13–14] | publisher=Simpkin and Marshall | date=1836 | url=https://archive.org/stream/analystaquarter06mammgoog#page/n18}}</ref> }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://shop.rcplondon.ac.uk/products/george-edwards-the-bedell-and-his-birds?variant=6364488709 Exhibition catalogue of the Royal College of Physicians, London] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210308125706/https://shop.rcplondon.ac.uk/products/george-edwards-the-bedell-and-his-birds?variant=6364488709 |date=2021-03-08 }} * [http://www.animalbase.uni-goettingen.de/zooweb/servlet/AnimalBase/list/references?x_opt=E Animal Base SUB Göttingen] Link to digital version of ''Natural History of Birds'' * [http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/DLDecArts/DLDecArts-idx?type=browse&scope=DLDECARTS.NATHISTED1 Digital Library for the Decorative Arts and Material Culture] ''Natural History of Birds'' and ''Gleanings of Natural History''. * [http://sdei.senckenberg.de/index/index.php?befehl=about Gaedike, R.; Groll, E. K. & Taeger, A. 2012: Bibliography of the entomological literature from the beginning until 1863 : online database – version 1.0 – Senckenberg Deutsches Entomologisches Institut.] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Edwards, George}} [[Kategorio:Anglaj ornitologoj]] [[Kategorio:Anglaj entomologoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] 4uxqh9q8vbo2a787j0p0o0n19o49kwc 0 719920 9419838 8288678 2026-07-03T23:00:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419838 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Michelangelo - Creation of Adam (cropped).jpg|eta|desktre|500px|''Kreo de Adamo''.]] La '''Kreo de Adamo''' estas [[fresko]] sur la [[volbo]] de la [[Siksta Kapelo]], pentrita de [[Mikelanĝelo]] ĉirkaŭ [[1511]]. Ĝi estas ilustraĵo de unu de la naŭ epizodoj de la biblia [[Genezo]],<ref>[https://books.google.com.ar/books?id=hd48DwAAQBAJ&pg=PT20&dq=%22La+creaci%C3%B3n+de+Ad%C3%A1n+es+uno+de+los+nueve+episodios+del+G%C3%A9nesis+representados+por+Miguel+%C3%81ngel+en+la+c%C3%BApula+de+la+Capilla+Sixtina%22&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjLhrvxiajkAhUIGLkGHXzrDbgQ6AEIKDAA#v=onepage&q=%22La%20creaci%C3%B3n%20de%20Ad%C3%A1n%20es%20uno%20de%20los%20nueve%20episodios%20del%20G%C3%A9nesis%20representados%20por%20Miguel%20%C3%81ngel%20en%20la%20c%C3%BApula%20de%20la%20Capilla%20Sixtina%22&f=false Miguel Ángel: La grandiosidad de un artista en busca de la perfección.] España: 50Minutos.es. 2017. p. 20. «La creación de Adán es uno de los nueve episodios del Génesis representados por Miguel Ángel en la cúpula de la Capilla Sixtina [...]». </ref>​ en kiu [[Dio]] donas la vivon al [[Adamo (Biblio)|Adamo]], nome la unua homo laŭ la [[Biblio]]. Kronologie, ĝi estas la kvara de la pentraĵoj kiuj reprezentas epizodojn de la Genezo sur la plafono de la kapelo, estis unu el la lastaj finkompletigitaj kaj estas unu el la artaĵoj plej konataj kaj aprezataj en la tuta mondo.<ref>[https://historylists.org/art/20-of-the-world%e2%80%99s-most-famous-art-pieces.html «20 of the World's Most Famous Art Pieces – History Lists».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160823103432/https://historylists.org/art/20-of-the-world%e2%80%99s-most-famous-art-pieces.html |date=2016-08-23 }} historylists.org. Konsultita la 1an de Aprilo 2021.</ref>​ == Priskribo == Dio estas reprezentata dekstre (laŭ la rigardanto) kiel vigla maljunulo, barbohava, vestita per hela robo kaj envolvita en purpurkolora tuniko, kunhavita kun [[kerubo]]j. Lia maldekstra brako ĉirkaŭas virinon, normale interpretata kiel [[Eva]], kiu en la momento de la kreo de Adamo ankoraŭ ne estis kreita kaj atendas en la ĉielo la havigon de loko en la Tero. La dekstra brako de Dio estas etendita havigante la [[sparko]]n de la vivo el sia [[montrofingro]] al tiu de Adamo, kies maldekstra brako estas en simila sinteno al tiu de Dio. Famas la fakto ke ambaŭ fingroj estas separataj per minimuma distanco. La pentrofaro postulis tri ĝis kvar jarojn por kompletigo. [[Dosiero:Vatican-ChapelleSixtine-Plafond.jpg|eta|upright=1.5|Kunteksto de la ''Kreo de Adamo'' en la plafono de la [[Siksta Kapelo]]; ĝi videblas proksimume dekstre de la centro.]] La similaj sintenoj de Dio kaj Adamo estas bazitaj sur la enhavo de Genezo 1:27, kie oni diras, ke Dio kreis la [[homo]]n laŭ sia bildo kaj simileco. Samtempe Dio, kiu aperas flosanta en la aero (respektive en la ĉielo), kontrastas kun la surtera bildo de Adamo, kiu fakte estas kuŝe sur stabila triangulo de [[tero]]. La nomo de Adamo venas de la [[hebrea]] kaj signifas homon, dum la ina formo de la radiko estas Adamah kiu signifas teron. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Barolsky, Paul (2001). "The Imperfection of Michelangelo's Adam". Source: Notes in the History of Art. 20 (4): 6–8. doi:10.1086/sou.20.4.23206730. ISSN 0737-4453. JSTOR 23206730. S2CID 191374246. * Wright, Alison (2007-06-01). "Michelangelo Drawings: Closer to the Master". Renaissance Studies. 21 (3): 415–422. doi:10.1111/j.1477-4658.2007.00414.x. ISSN 1477-4658. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.michelangelomodels.com Modeloj de vakso kaj argilo uzitaj de Michelangelo por liaj skulptaĵoj kaj pentraĵoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj de Mikelanĝelo]] [[Kategorio:Adamo kaj Evo en arto]] [[Kategorio:Kristana pentrado]] [[Kategorio:Vizitindaĵoj en Vatikano]] 3o1imi8ef9l59p1dexs52b772t9bmf8 0 722077 9419562 8540266 2026-07-03T12:50:12Z DidCORN 34571 9419562 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''René GUÉNON''', naskiĝinta {{naskiĝtago|1886|11|15}} en [[Blois]], [[Francio]] kaj mortinta {{mortodato|1951|01|07}} en [[Kairo]], [[Egiptujo]], estas franca [[aŭtoro]], "neklasebla figuro en la intelektula historio de la [[dudeka jarcento]]"<ref>Philippe Faure: ''René Guénon : L'appel de la sagesse primordiale'' (La alvoko al saĝeco, unue), Cerf, kol. « Alpha », 2015</ref>. Li publikigis dek sep librojn dum sia vivo, al kiuj aldoniĝas dek kolektoj da artikoloj publikigitaj postmorte, por entute dudek sep regule reeldonitaj titoloj. Ĉi tiuj libroj traktas ĉefe [[metafiziko]]n, [[simbolismo]]n, [[esoterismo]]n kaj kritikon de la moderna mondo. En sia verko, li proponas aŭ ''"senpere elmontri iujn aspektojn de la metafizikaj doktrinoj de Oriento"''<ref name=croix>René Guénon, ''Le Symbolisme de la croix'', « Avant-propos ».</ref>, metafizikajn doktrinojn, kiujn René Guénon difinis kiel ''"universalajn"''<ref>René Guénon, ''L'Homme et son devenir selon le Vêdânta'', antaŭparolo, p. 8.</ref>, aŭ ''"adapti ĉi tiujn samajn doktrinojn [por okcidentaj legantoj] dum ĉiam restante strikte fidelaj al ilia idearo ”''<ref name=croix/>. Li nur postulis la funkcion de ''"resendanto"'' de ĉi tiuj doktrinoj<ref> Ch.-A. Gilis: ''Introduction à l'enseignement et au mystère de René Guénon'', Parizo, eld. de l'Œuvre, 1986).</ref>, kiujn li deklaris esence ''"neindividuaj"''<ref>René Guénon, ''Études sur la franc-maçonnerie et le compagnonnage'', tome I, p. 182.</ref>, ligitaj al pli alta scio, ''"senpera kaj tuja"'', kiun li nomis ''"intelekta intuicio"''<ref>Letero al Noëlle Maurice-Denis Boulet, 19-a de decembro 1918</ref>. Liaj verkoj, verkitaj en la franca (li ankaŭ kontribuis en la araba al la revuo ''El Maarifâ''), estas tradukitaj en pli ol dudek lingvojn. Lia verko kontraŭstaras la civilizaciojn, kiuj restis fidelaj al la ''"tradicia idearo"''<ref>René Guénon ''La crise du monde moderne'' (p. 31, eldono de 1973).</ref>, kiu laŭ li "ne havas pli aŭtentan reprezentanton krom en la Oriento"<ref>René Guénon ''La crise du monde moderne'' (p. 47, eldono de 1973).</ref>, al la tuta moderna civilizo konsiderata kiel deflankiĝinta. Ĝi profunde ŝanĝis la akcepton de esoterismo en la [[Okcidento]] en la dua duono de la dudeka jarcento<ref>Pierre A. Riffard ''L'ésotérisme. Qu'est-ce que l'ésotérisme ?'' (Eld. Robert Laffont, kol. « Bouquins », 1990)p.842.</ref>, kaj havis konsiderindan influon al aŭtoroj tiel diversaj kiel [[Mircea Eliade]], [[Antonin Artaud]], [[Raymond Queneau]], [[Simone Weil]] kaj eĉ [[André Breton]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Guénon, René}} [[Kategorio:Islamaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Esoteristoj]] [[Kategorio:Francaj framasonoj]] [[Kategorio:Sufioj]] [[Kategorio:Metafizikistoj]] [[Kategorio:Premiitoj de Concours Général]] [[Kategorio:Francaj hindologoj]] 45arckg1qfxvkucf883iwibzrdztw8q 9419574 9419562 2026-07-03T13:05:47Z DidCORN 34571 Traduko de verkotitolo 9419574 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''René GUÉNON''', naskiĝinta {{naskiĝtago|1886|11|15}} en [[Blois]], [[Francio]] kaj mortinta {{mortodato|1951|01|07}} en [[Kairo]], [[Egiptujo]], estas franca [[aŭtoro]], "neklasebla figuro en la intelektula historio de la [[dudeka jarcento]]"<ref>Philippe Faure: ''René Guénon : L'appel de la sagesse primordiale'' (La alvoko al la pra-saĝeco), Cerf, kol. « Alpha », 2015</ref>. Li publikigis dek sep librojn dum sia vivo, al kiuj aldoniĝas dek kolektoj da artikoloj publikigitaj postmorte, por entute dudek sep regule reeldonitaj titoloj. Ĉi tiuj libroj traktas ĉefe [[metafiziko]]n, [[simbolismo]]n, [[esoterismo]]n kaj kritikon de la moderna mondo. En sia verko, li proponas aŭ ''"senpere elmontri iujn aspektojn de la metafizikaj doktrinoj de Oriento"''<ref name=croix>René Guénon, ''Le Symbolisme de la croix'', « Avant-propos » (Simbolismo de la kruco, "Antaǔparolo").</ref>, [[metafiziko|metafizikajn]] [[doktrino]]jn, kiujn René Guénon difinis kiel ''"universalajn"''<ref>René Guénon, ''L'Homme et son devenir selon le Vêdânta'', antaŭparolo, p. 8.</ref>, aŭ ''"adapti ĉi tiujn samajn doktrinojn [por okcidentaj legantoj] dum ĉiam restante strikte fidelaj al ilia idearo ”''<ref name=croix/>. Li nur postulis la funkcion de ''"resendanto"'' de ĉi tiuj doktrinoj<ref> Ch.-A. Gilis: ''Introduction à l'enseignement et au mystère de René Guénon'', Parizo, eld. de l'Œuvre, 1986).</ref>, kiujn li deklaris esence ''"neindividuaj"''<ref>René Guénon, ''Études sur la franc-maçonnerie et le compagnonnage'', tome I, p. 182.</ref>, ligitaj al pli alta scio, ''"senpera kaj tuja"'', kiun li nomis ''"intelekta intuicio"''<ref>Letero al Noëlle Maurice-Denis Boulet, 19-a de decembro 1918</ref>. Liaj verkoj, verkitaj en la franca (li ankaŭ kontribuis en la araba al la revuo ''El Maarifâ''), estas tradukitaj en pli ol dudek lingvojn. Lia verko kontraŭstaras la civilizaciojn, kiuj restis fidelaj al la ''"tradicia idearo"''<ref>René Guénon ''La crise du monde moderne'' (p. 31, eldono de 1973) - La krizo de la mderna mondo.</ref>, kiu laŭ li "ne havas pli aŭtentan reprezentanton krom en la Oriento"<ref>René Guénon ''La crise du monde moderne'' (p. 47, eldono de 1973) - La krizo de la moderna mondo.</ref>, al la tuta moderna civilizo konsiderata kiel deflankiĝinta. Ĝi profunde ŝanĝis la akcepton de esoterismo en la [[Okcidento]] en la dua duono de la dudeka jarcento<ref>Pierre A. Riffard ''L'ésotérisme. Qu'est-ce que l'ésotérisme ?'' (Eld. Robert Laffont, kol. « Bouquins », 1990)p.842.</ref>, kaj havis konsiderindan influon al aŭtoroj tiel diversaj kiel [[Mircea Eliade]], [[Antonin Artaud]], [[Raymond Queneau]], [[Simone Weil]] kaj eĉ [[André Breton]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Guénon, René}} [[Kategorio:Islamaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Esoteristoj]] [[Kategorio:Francaj framasonoj]] [[Kategorio:Sufioj]] [[Kategorio:Metafizikistoj]] [[Kategorio:Premiitoj de Concours Général]] [[Kategorio:Francaj hindologoj]] 2w06aujtzcqdd8yin8rjfqxefdkq2g7 0 724905 9419785 8924347 2026-07-03T21:12:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419785 wikitext text/x-wiki {{Polurinda|estas tro listeca}} '''Kosaj klannomoj''' ('''isiduko''' (unu), '''Iziduko''' (pluraj) en la kosa) estas familiecaj nomoj kiuj konsideriĝas pli gravaj ol familiaj nomoj inter [[Kosa lingvo|kosoj]].<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=1950-|persona nomo=Matshoba, Mtutuzeli,|url=http://worldcat.org/oclc/16537365|titolo=Call me not a man : and other stories|dato=1981|eldoninto=Longman|isbn=0-582-78541-3|oclc=16537365}}</ref><ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=http://nelsonmandelas.com/madiba/|titolo=Madiba Nelson Mandela was called Madiba|paĝaro=nelsonmandelas|lingvo=en-US|alirdato=2019-02-23}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pressreader.com/south-africa/daily-dispatch/20130112/281599532851250|titolo=What's in a shared name ?|familia nomo=Boya|persona nomo=Siya|dato=12 January 2013|paĝaro=www.pressreader.com|alirdato=2019-02-23}}</ref> Simile al la klana sistemo de [[Skotlando]], multaj kosoj povas ligi sian familian historion reen al specifa vira prapatro. Mencii ies klannomon estas la plej alta formo de respekto, kaj kiam oni renkontiĝas kun iu, estas ĝentile demandi, kio estas ties klannomon. Membroj de la klano foje ankaŭ uzas la klannomon kiel [[wiktionary:exclamation|ekkrio]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.africanvoices.co.za/xhosa/xhosatop.htm |titolo=African Voices |alirdato=2012-07-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120204150626/http://www.africanvoices.co.za/xhosa/xhosatop.htm |arkivdato=2012-02-04 }}</ref> Kiam virino edziniĝas, tiu povas ricevi la familian nomon de la edzo, sed ĉiam tenas sian propran klannomon kaj aldonas la antaŭafikson ''Ma-''. Viro kaj virino kiu havas la saman klannomon ne povas geedziĝi, ĉar oni konsideras ilin parencoj.<ref name=":0"/> '''KLANNOMOJ''': Kelkaj klannomoj de la kosoj kaj rilataj etnoj: AmaNzotho, ooKhawuta kaGcaleka, ooMaphango,ooMalambedlile, ooNgxale, ooNyelenzi, ooPhalo, ooTogu, ooTshiwo kaTswawe, kaMalangana (AmaXhosa omthonyama). * '''AmaGiqwa''': ooJikijwa, Mvaba, Meqo, Ncudwana, Nkosana, Mdeyama, Xhe, Bhaxa, Qhirama, Nonesi, Qobo, Ntshinga ay'khwazwa ikhwazwa ngabayazo. * '''AmaZangwa''': Khwalo, Mlanjana, Ncuthu, Sohobese. * '''Bhayi''' (Khetshe, Mkhumbeni, Msuthu, Gwaca, Camsholo, Nyokemnyama ecand'iziziba, Nkonjane ebhabh' emafini, Mkentane, Mevamhlophe, Vundle, Khayisa – ili apartenas al la popolo amaVundle). * Bhele Sikwethu;Makubalo; Mzozo; Nozulu; Mavuso; Notell; Nondela; Bharhodi; Nebhunda; Salaivha;Phei; Kaifur; Kuptar; Mbai; Bhungezi; safi; dez; Pheketha; Mbeko; Ndzikame; Madzikana; Cii; Ciya; Gume; gamle; Ngamlana; Qwiba; Ndizakazi; Ntulo; Siqenduka; Nduku; Mfunisa; Masela; Ndzeku; Lahilathi; Msomi; Mzaku; Ntamonde; Hasheki; Mishekwi; Mbidaniso; Rhamente; Mzotho; Mandela; Msuku; Mthengana; mantambo; ntuli; Mthembu; Mtembu; Ntuka; Nteko; Ntoni; Ntonga; David; Favoroj; Fu; festile; huh; Jonnas; Bele;Gqokoma; Gontsana; Fakude; Fezela; Gugushe; Gagashe; Mehlomade; Masengi; Nyembe; Maduna; Mqwathi, qwasana; Nxasana; Zwai; '''Bhala'''; Shezi; Mbekeni; mathole; mathambo; Mazwai; Fukutha;Gwara; Tshawe; Shumeka; Tamse; Luthuli; Magidela; Mgabadeli; Ntsele; Ndayi; Nqala; Ludeke; Madikizela; Ngutyana; Mtengwana; Ngcingwana; Khuluza; matumatu; Photshozwayo; Majeke; mtholesi; Nodada; Mfikeni; Mafikeni; Mofokeng; Twala; Thwasa; Mgoma; mMgeza; Mlaba; Jereka; Jere; Jele; Vhoni; Mfeka; Ka Mvumbi ka Ngigame Notha; Matomela. * "UBhele, uLanga, uQunta, uMafu, uKhuboni, uNdabezitha, uNyathi, uMadibanandlela, uSilokazi, uMbutho, uMdluli, uNkomi'nala, uMbikazi, uNontandukuphakanyiswa". * '''Bhlangwe''' (Mnyamana, Mtshikitsha, Mpembe, Mphube, Mbhongozi, Bulisa, Bhekizulu, Mgungubelana, Nothwalana, NtongazaseChefane). Ubukhulu becala esisiduko sifumaneka Engcobo nase Sinjorino Frere. * '''Bhukhwana''' (ooMbara, ooMpofu, Mtshobo, Phaphulesilo, Phaphulengonyama, En ezingaphathwa mntu ngoba zizinkosi ngokwazo). * '''Bhisha''' (AmaNtambo, Gaba, Xho'ndlovu, Mvundl'olubhelu, Gogoba, Gantsa, Zotsho, Bathi Nonyawana zincinane kanti zinkulu oku kwe Bhlayi letolofiya). * '''Bhuku''' (Sinqasha, Nkamangane, Mbhamla, Mfazi obele lide oncancisela ngaphesheya komfula, iingonyama ezigqumela ngaphakathi ngokuthanda isizwe sama Xesibe). * '''Cethe''' (ooChizama)OoBhurhuma, Ncenceza, Mlowa, Mbambozinomongo, Ootyinyamikrwada, mlanjana, njoloza, ngcok. * '''Cetshe''' (Jaba, Rhuba, Mlamb'okhwel'iintaba, Mlamb'owelwa ziinkonjane). * '''Cirha''' (ooNcibane, Ntswentswe, Nojaholo, Qhanqolo, Sihlobo SikaPhalo, Hloml'phuthu lidala lineempondo, Ghabha ka ntsikana, Nyembezana, MGcaleka, ooMhlantla, khawuta, ntswayibane, nkosiyamntu, ooMhlath'endlovu, Noni, Mfuyo, Lindile thuthani Mdantsane; Mayinga nyevulwa inyashe ngonyawo zambath'iindela; zona zaphosa ub'khosi ngexa yePhuta; zona zibeleke ingasi yobukhosi). * '''Dala''' (Mganu, Wanga, Dibandlela, Nteyi, Ciko, Yolasha, Jalamba, nkomo'zibomvu nezirhwexu). * Deyi (Ncume, Cume; Cum; Wei; Wayisi; Bhangushe; Bhengu; Cebisa; Deyiso; Dei; '''Deii'''; Gabisa; Manzini; Mdeyi; Mtame; Hlathi; Hlabe; Mjoli; Makhoba, Mako; Xolo, Meko; Ngcolosi; Sengwayo; Mthwakazi; Jabavu; Nonina; Dlakana; Ngilana; Ndleko; Vezi; Ndeki; Murr; Nkuna; Mbokazi; Wushe; Khusi; Khusher, Sinyali; Phakwe; Pepu; Mphephu; Babalo; Phaahla; Phoi; Hambashe; Ŝinko; Herr; Nkatha; Nkhatha; Gwabini; Gqwaru; Ngoni; Ngozi; Fusana; Geda; Phephu; Ndudane; Farru; Fini; Finini; Mbelani; Bhekiswa; Bekiswa; Qhakaza; Bekiso; Mase; Manci; Mancini; Noconjo; Zikhali; Mzungulu; Zungulu; Mzungu; Mphafane; Kheswa; Mphafa; Qamata; Qubulashe; Gqigqigqi; Duur; Diya; Diko; Xhonti; Ntoyanto; Xarru; Xhakaza; Xakaza; Shwawu; Mshwawu; Zotsho; Somdeyi; Sukwini; Mahoyi; Motsa; Zungu; Velelo; Valela; Phaala; Mtebele; Lambatha&nbsp;; Nduli; Mbovu; Xoi; Xarr; Sarru; Soreh; Soi kaj Noma-Ndzo-Ndzo ka Phika'ne'langa. * '''Mnkabane''' - Majeke, Mthwembotyi, Noqazo, Mayeye, Nduntsha, Nkomo zika Marhama, zika Ngxalenye, zika Khamanzana, unyawo zipinki noba zinentsente, uMthondwana, Mbuswana, Nywabelemntwini, mfaz'obele linye, uNkomo zakwa Ntleki, Mabandla ka Rhanjana, Mzilanto. Undlunkulu wamaNkabane uzo Dutywa kwisithili sase Taleni"Lunga Mdunyelwa". * '''Debeza''' – OoDebeza, ngoJebe, Nonyanya, Nongoqo, Mbeka Ntshiyini Bathi uqumbile, Khonkcoshe Mbokodo engava mkwetsho (Ĉi tiuj estas reĝeco en la grupo Amampondomse. Ili ĉefe troviĝas en la eksa [[Transkejo|Transkei]], en Tsolo, Qumbu, kaj Umthatha en la Orienta Kabo). * '''Dikela'''' Mqwathi, Bhlangwe, Yongose, Noni, Mfuyo, Ntswayibane Lindile Thuthani Mdantsane * 'Dlaminijama kasjadu zizi elimnyama nenkomo zalo ezmanqina amhlophe kukuwela inkonjane nethukela' (Sibakhulu; Senzeni; Gqibheto; Luku; Lukha; mesiMankuthu; Debesi; Vakasheli; Ndosile; Leki; Ndasuka; Mziyaso; Sokhanyile; Madinga; Susela; Ndosi; Mlotshwa; Ndabazabantu; Mpangazitha; Seku; Mabhida; Peleng; Sokhula; Shange; Nxasabe; Nkulukazi; Mkhiza; Mzizi; Sejamu; Sejadu; Jinineka; Mjele; Jaziya; Jali; Mawawa; Ngubengu; Sonci; Qhineba; Ndelekana; Nyathi; Ngwcabe; Ndasa; Fuleka; Sifumba; Ndlambe; Mjevu; Jevu; Jambasile; Ndalasi; Ntesi; Tyesi; Mbele; Ntume; Nibe; Mcube; Ngcobo; Gumede; Hoffman; Sesesako; Mbusiye; Hadebe; Sibaya; Williams; Buleki; Mtshengo; Nduna; Ntlanga; Mfolosa; Lefifi; Mpuluka; Zondi; Mjeleku; Sabani; Langasika;Khabazela; Nyuzwa; Fanana; Mbeko; Mbingwa; Ntokuza; Ledimo; Leremi; Manyathela; Mashile; Mashaba; ''Dhlamini''; Ngonyama; Mkize; Nzimakhwe; Shenge; Ngwenya; Solomons; Khumalo; Sabelo; Kelso; Daniels; Mzimba; Mndzima; Msebendzi; Ntshona; Ndlovu; Mbeki ka * '''Dodo''' yirha, mzondi, sambu ziyddd '''Dlomo''' (Sopitsho, Ngqolomsila, Yem yem, Vela bambentsele) * '''Dontsa-''' oNoDlidlu, oNoDlabathi, oSwahla, oMntungwa uNdukuMkhonto, uShembe, banujo' uDontsa akananyongo kant' abay'bon' uba igqunywe ngesbhadlalala do mhlehlo... (Hlubi klano) * Dzana '''Dzana''', Khatsini, Ncwabe, Nongalo, Ngxabalala, Swaz'ilobetha izifebe, Ngcofela, Nonunu, Dzan'ibedzu, Mkhuma omnandi njenge zambane, Mayeye, iBhaca, mabheka Phantsi njenge zambane. 'Mziwodidi Majiya' (amabhaca) * '''Dzanibe''' (Nqolo, Gaba kaThsayisa, Mntu wasemanzini, Ndzabedvolo, abakhibexonya-bengalaluki, ningayiqabi mpobovana nizawudlula nabadluli bendlela, Ndzathsane, Mahlambahlaletyeni, Nomvalo ktp. * '''Faku''' (Nyawuza, Thahla, Ndayeni, Ziqelekazi, Ngqungqushe, Dakhile, Mpondo, Hlamba ngobubend'amanz'ekhona) * '''Fundzo''' (Tyani bude bongamel' iziziba, Mduma, Gabela, Mbulukazi, Sodladla) * '''Gaba''' (Mgweba, Mngqosini, Mjobi, Thithiba, Cihoshe, Nozinga, Mnt'womlambo, Thikoloshe, Ndoko, Mbokodw'emnyama Kahili, Msuthu,Mfazi obelenye,) * '''Gadluma''' (Cekwana, Ndulini, Gando, Tshutsha, Tyhopho, Mbomb'emfene, Izinto ezadla igusha zabelungu zathi ziziduli zethafa) * '''Gambu''' (Memela, Msuthu Nontuli, Ngwekazi - AmaHlubi)p * Gamede (aŭ '''Gamedze''') (Nogele, Skhutyana, Phosibe), Mzamani, Ngonyama, Silwa kaMasikani, Nomasi, Gele, Mphubani, Maqaqasi, Mbew'enkulu engahlungulwa, ktp. [[Svazioj|emaSwati]] * '''Ganu''' * '''Gatyeni''' (Mamali, ndondela, nkomo zibomvu, nywabe, indoda uyivumi nepokoto, ocubungu) * '''Gcina''', Helushe, Xhamela Ncancashe, Magwebulikhula, Malambedlile, Nokwindla, Thyopho (Bahamba bepheth'isali – ihashe bakulifuman'emlungwini. La Gcina klano estas originale de Sinjorino Frere en la Orienta Kabo. La amaGcina estas pensita esti reĝoj de Sinjorino Frere kiel ili estas la superrega klano. OR Amagcina Amarhula (Xhamela Ncancashe, Nogawul'ikhula, Malambayendle elambel'inyama yenyamakazi, nokwindla, uthyopho, uhamba epheth'isali ihashe ulifumana emfengwini, izinto zabantu abazibi koko bayazigcina, bathi iigusha ziziduli zethafa, ibhokhwe ngumnqabaza wehlathi, Isizukulwana sika Nomagwayi, umbon'obomvu wase mbo. * Gcuma, ('''Gcuma''', Jola, Dzabela, Mayaba, Nonga yintombi, Malandelwa yintomb' ithi ndizeke. * Maya, ( mntungwa, mbuyisa, . * '''Mgebe''' (Ngobe, Ngaleka, Mkhasela Mduduma nje ngezulu) * '''Godlwana''' (Nompunzi, Gcodi, Lusalu, Catala ka Qoyi, mbumbulu inye zingabambini ziyadubulana) * Goqolo (Ntshintshi, Thanana, Tyebelangaphakathi, Mjoli, Sheya, Ganeka) * '''Gqunu''' (Tshawe, Gcaleka, tshiwo, togu, rharhabe, mdange, ngconde, khawuta) * '''Gqwashu''' Gxiya, Mvambo, Lawu, Siyaphi, Manzini, Ndotshayisa(kun [[Kojoj|Khoikhoi]] genealogio)<ref name="curragh-labs">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.curragh-labs.org/research/sharing_cultures/personal-nm2.html|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131003032037/http://www.curragh-labs.org/research/sharing_cultures/personal-nm2.html |arkivdato=2013-10-03 |url-status=dead |titolo=Sharing Cultures: Personal Revelations: Ncedisa Mayeko|alirdato=4 July 2015}}</ref> * '''Gqwarhu''' – Deyi, omhlophe, Khawu, ngoszi, Mtabasa ka Dingana, cebisa * '''Gxarha''', Cwerha, Vambane, Mahlahla, Siyoyo, Mlawu, Potwana (Mpodomise subgrupa klano nomo) * '''Hegebe''' * '''Jali''' (juda, Mpemvu, Ntlotshane, Mvetshane, Jonas, Tshira, Mabhala, Gwatshu - AmaHlubi) * Jevu(tolo,zulu,mchenge,mabhanekazi,nonywaxhwa,vumbalempongo iyanuka inika ngoku nukiswa,maxhwabaxhwaba. * '''Jola''' SingaMampondomse ngohlanga, ooJola, ooJoliNkomo, ooMphaNkomo, ooQengeba, OoNgwanya, nomakhala, njuza, sthukuthezi, sithandwa mhla kukubi, hoshode, hakaha, mfaz' obele'nye omabele farita, oncancisa naphesheya komlambo (La reĝeco de la Mondomise)<ref name="google2">{{Citaĵo el libro|titolo=South African voices: The way we travelled : oral history and poetry|aŭtoro1=Zenani, N.M.|aŭtoro2=Bhotomane, N.|aŭtoro3=Scheub, H.|dato=2006|eldoninto=Parallel Press, University of Wisconsin-Madison Libraries|isbn=9781893311718|url=https://books.google.com/books?id=pTaFDi1tNzMC&pg=PA22|paĝo=22|alirdato=4 July 2015}}</ref> * '''Jwarha''' (Vongwe, Mtika, Mazaleni, Jotela, Khatiti, Mnangwe, Mayarha, Tiyo, Soga, Mnguyane, Mbelu, Ndabase, Bantw'abahle noba bapheth' izikhali, Ntame'nemida njengeye nkunzi, mabujwe'bhidlika njengodaka) * '''Khawuta''' * '''Khiwa''' (Qwebeda) (Khonjwayo, Chithwayo, Ngcekula, Ndzondela, Hlaka, Ngetu, Phoswa, Silwanyana, Makalanyana, Sikhehlana a Pondo klano) * '''AmaKhonjwayo''' Isizwe noMnombo (Triba Genealogio): Sizakuwubeka ngokokuzalwa kwabo, sithatha nje iintloko zabo, uChithwayo uzala uKhonjwayo, uKhonjwayo azale uKhiwa, uKhiwa uzele amawele elokuqala nguNgcekula elesibini nguNtsikinyane kundlunkulu wakhe (Granda domo) uKhiwa ezele uNdanya ekunene, (amaNdanya akhokelwa nguNkosi uVelile Mkono)waza kwiQadi wazala uTshizi, indlu kaTshizi ikhokelwa nguSiqukwana.(Inkosi eyayiphethe ngexesha lakudala ihlonitshiwe nguNgcekula)uNgcekula (iwele lokuqala) uzele uNdzondela, uNdzondela wazala uHlaka, uHlaka wazala uNgetu, uNgetu wazala uPhoswa, uPhoswa wazala uSilwanyana, uSilwanyana wazala uMakalanyana, uMakalanyana wazala uSikhehlana, uSikhehlana yena uzala uTatana. Ngoku singena kwinzala yewele lesibini. UNtsikinyane iwele lesibini uzele uMakhanda, uMakhanda wazala uNogemane kwiGreat Domo, kwiRight domo wazala uThungana. Masiqale kwindlu enkulu, uNogemane uzele uGwadiso (Dumile), uGwadiso wazala uGodloza, uGodloza yena wazala uNtenteni, uNtenteni wazala uGobizithwana (uZwelidumile) waza ke yena uGobizithwana wazala uDumisani inkosi enkulu ephethe isizwe samaKhonjwayo ngoku. Kanti ke uThungana yena wobunene buka Makhanda uzele uSithelo, uSithelo wazala uPhonyela, uPhonyela wazala uMakhizinyani, uMakhizinyani yena wazala uHlathikhulu, uHlathikhulu yena uzala uThulani. * '''Khumalo''' (Mzilikazi kaMashobane - Hlubi klannomo), mntungwa, dibandlela, imidletye , noyila , sichaba , oomadibanisa indonga , ah! Ndabezitha * '''Khwetshube''' (Xhanga, Ngcawukana, Thamse, Bipha, Bhongxa, kaXhanga; Mhlang'olal 'konsumado Kaz' utshile nje zolala phi! Ndlu kaYokazi. (Mabude, Ndelemane, Detshe, Njenjani) (Mpondo klannomo) * '''Kwayi''' (Ngconde, Togu, Ubulawi, Ngcond'oneentshaba, ktp.) * '''Madiba''' (la klannomo de [[Nelson Mandela]], kiu estis Thembu. Gravaj regantoj kaj ĉefoj inkluzivas Mthikrakra, Ngangelizwe, Dalindyebo, Joyi, Jumba, Sabatha, Buyelekhaya) * '''Maduna''' (Gubevu, Nokhala, Jiyana, Tiba, Matoetoe, Msuthu, Sjekula salakulandela, Umnt'abesi gejebe nkomo sekhona, malobola gesegadana, Umnt'owaw'edakeni kwathi nqa abantu - amaHlubi) * '''Majola''' (vidu Jola) * '''Mambi''' (Nxontsa ka Xesibe, uBhulingwe kuvele imamba, uNtabazikude zikuMganu, Mntshontsho uSabela uyabizwa emazibukweni) * '''Mhlwane''' (ozibula, amahlwane, omkhaliphi, oSigayela, omasabisa, tsiya, oshlahla somquma sigawulwa sisahluma, osthebe sibanzi sisikela amavilakazi) * '''Manci''' (Mbali, Wabane, Tshitshis'intaba, Mdludla, Zinde Zinde Zinemiqala) * /Hlanga ('''Hlanga''', Nobetha, Mqiya, Mndlovu, Mntada, Xhinela, Maleku, Nxeko, Dlangamakhandlela, Yokhwe, Maphuza, Mgweleta, Zilenzi, uMfaz'obelenye phesheya komlanjana) Thembu klano *'''Masiba''' Nyawuza,Mhlongwane, Jesese, Mlaza. * '''Matshaya''' Mbathane, Xesibe * '''Mbanjwa''', Gebane, Mpethwane, Gubulundu, Nongoma, Ntimela, Mhlabeka, Mantiyantiyane, Hlubi * '''Mbatha''' * '''Mbongwe''', Mbuyisa, Mvemnyama, Khoza, Sondisa, Mathobela, Nqalela, Ndimande ka qaqaqa, Sigudu sebhokhwe, Sandamela, Ndawonde, Madas'elangeni, Nkob'aziphekwa ngamavila ziphekwa zizikhuthali - AmaHlubi * Mbotho '''Mbotho''', Mazama, Mtshikilana, Myalo, Fulela mfaz' olivila kuyanetha, Sibasa manzini kuvuth' umlilo, Nyawo zibomvu nokuba zinentsente, Ntsindane, Malala nentombi ivuke ithi ndizeke, Sibasa Manzini kuvith'umlilo, Thoyane. * '''Mdlane''', Tutuse, Nomdimba, Hala, Sophitsho, Ngqolomsila,Ntlokwan'ibanzana, Ngubengcuka, Mtikrakra, mThembu ili estas Thembu posteuloj* * '''Mdlangathi''': Mome mome Sirhama Somntwana, Juta, Ngwenduna, Mencwa, ntshozina, Nobhedu, Ntaba ayikhonjwa ikhonjwa Ngamadlangathi odwa, Nyonyoza ka Nyinywa, Nyame'enja eyafel'emfuleni yeza ngokunuka elalini, Ntlangwane, Mkhobela, Bhalangile ka toto, mth'ugawlwe ngabangangaye ngamapilinya, u-hagu hagu ndibolek'umbombo ndiqebul'amafusi ndakuph'iingqweqwe mhla ndafula, nzipho zekati ziyi nkcalankcala zithul'ibhekile yetiki ixhonywe emahlantini ob'hlanti, mfaz'othakathayo ubonwa ngeempund'uxweba xa kbanda, ndakthum'ebhisdolophu walibala kusel'iti enempukane, mbembe ka mahlalela, u juba lalal'emthini ngokuzbonakalisa, nkunz'emnyana bakhuz'ukuhlaba ngoba zonk'izizwe ziyzwil'ukulila. * '''Mfene Lisa''', Jambase, Hlathi, Msuthu, Buswayo, Canzi, Sanzanza, Uzango'mva Eliweni, Uyibeka Elityeni Ityiwe Zimbovane. * '''Mgiqwa''', Magele, Thotywayo, Jikijwa, Mvaba, Nkosana, Tshobo, Ntshinga ka Khwaza, Ntiya, Bambani * '''Mhaga''' (noSabe, Amawel'ukuzana, uQwetha ne Gqubushe) * '''Miya''', Gcwanini, Munja, Sibewu, Sijekula, Salakulandelwa, Maguqa agalele njenge ngonyama * '''Mjoli''' (Deyi, Shishi, Qubulashe, Wushe, Ngilana, Nonina, Bharhuzi, Fusani, Khusi, Bhedle, Mpulana, vebi, Zulu) * '''Mkhwane''' -Mwelase, Sigasa, Ntukela, Mlalase, Cikilili, Ngwekazi, Mqingwana - AmaHlubi * '''Mkhwemte''' Dabane Sgadi Meka Ntwentswe Fulashe Nojaholo Ncibane Qhanqolo Ntlokwenyathi Ngququ venge * '''Mngxongo''' (oNtsundu, oYem-yem, oVelebem'bhentsele, oZondwa zintshaba zingazubenza nto, oSophitsho, oMadiba, oNgqolomsila, oDlomo, oMthikrakra ,Qhayiya (Posteuloj de la AbaThembu, vidu Madiba, Dlomo, Mmaya) * '''Mmaya''' (oYem-yem, oSophitsho, oMagwa, oNgqolomsila, oBhomoyi) * '''Mlambo''' (Hlubi, oMbinga, Onoxhaka, oDladla, oLubisi, oSenene, Mlambo ongawelwayo owelwa zinkonjane zodwa pho nazo ukuba zinempiko) siszalo sika Gxiva * '''Mnganga''' (ooKrila, Thangane, Mbamba, Bhodl'inja, Ngcondozimhlophe, Mgquba) * '''Mpangela''', Mvinjwa, Rhoshana, Ndlazi, Dlomo, Sibetho, Magwala, Gwadzi elisilika bubuhle, Oogudlilwandle bade balifanela.AmaHlubi * '''Mpehle'''&nbsp;: Cabashe, Dikane, uVete, Notyedo, Goc' iNyonga, Masila, Nkomo z'bomvu ( Mpodomise klannomo) * '''Mpemvu'''&nbsp;: uJali, uJuda, uNtlotshane, Bumela, uNgciva (Thembu klannomo) * '''Mpinga''', Mawawa, Mbala kaNkqoshe, Mpondomise, Ntose, Nto*mntwana, Ngwangwashe, uSenzwa, Sineka, Mbetshane, Hlahla lamsik' umntu es*ndeni, Ngceza, Sintila, Nyaw'zinoshukela, mzukulu kaSityulu, kheth'omthandayo, Mawawa, yazi b'inobaya ifanelwe ngabafana): la klano de Enoch Sontonga, aŭtoro de "Nkosi Sikelel' iAfrika", parto de landa himno de la respubliko de sudafriko. * '''Mphuthi''', Nyathi, Msuthu, uRhahla, Rhabani, Tsiki, Nhose; Oogaxel'umbengo, boya beNyathi, Amathol'enkomo zikaNyathi, abeSuthu, ebePhuth'ephuthini! Oozishuba zimdakana phesheya komlanjana wegqili, Izilwana zona zehla ezintabeni zokhahlamba ngeziluluthwana, sithetha ngenzala ka Nazo (Nhose) kubafazi bakhe abathathu kuMawushe ewe uMatshezi naye uMamhlwane. Esikhoyo isikululwana sesabo OoQhaziyana, OoGeorge kwa noLanga iinkulu zakhe. Ziintsuthu zaseQuthini (Sotho) ngokomlandu kodwa ngenxa yemfuduko zokhokho bafumaneka Orienta Kabo kuTsolo kwela maMpondomise eMcwangele [amaMpondomise ngokuma] “Nje ngoko namagama ezixela ziintsuthu ezi ngobuhlanga” * '''Mqwambi''', Holomi, Khawuta, Tete, Tshanabe, Tshazibane, Gcaleka. * '''Mtakwenda''' (Leta, Libele, Tyebelendle, Ngcwadi, Kwangeshe, Mentuko, Mboyi, Solizembe) * '''Mthunzi''' (Nyukwana, Homposhe, Njifile, Ntibane, Pepepe, Nkayi, Thambo lihlab'elimzondayo, Qabel'eliweni, Mthwakazi) * '''Mvulane''' (Khetshe, Ncilashe, Bhayi * - Aparte de la amaVundle) * '''Mweli''' (Jili, Msingawuthi, Ngqambela, Masengwa, Gqagqangana, Thukela, Mchemane, Sibakhulu, Mkhont' obomvu, enebatha de Ntlangwini yaseMakhuzeni), AmaKhuze * '''Myingwa''' (Ndzelu, Blose, Shinga, shoba shobane I shoba le ndlovu, oma jojobela bathi Akutshingi thina kutshinga isibongo) * Shinga bathi Akutshthina kutshinga isibongo,o jojobela) ingi * '''Myirha''' Mzondi Sampu Ziyeka (Ithambo lenyoka lihlaba elimzondayo) * Nala (Ndokose, Mpembe, Nomgquma, nojakadelana, ozila zimkhonto zimangqangqase, inkomo enhle yaphiwa amaNala nobuhle bayo, osibhekuza baboNzima, bona abaphembela umlilo emanzini uvuthe, omakhanya ehlungwini kuhlwile&nbsp;: amaHlubi) * ''' Ncuthu, Mzangwa, Khwalo, Mlanjana, Songobese, Nkume''' * '''Ncobeni''' (Mthunzi, Gema, Sibakhulu, Thabethe, Dlekedle, Tiba, Khuze), AmaKhuze * '''Ndaba''' (Tshibase, Bhadela, Mntungwa, Nonunu, Nomangcangca, Nogubel'egoduka, Nzipho zimnyama kukuqhwaya, Nkuluka, Dzujana, Choboka nje ngomkhuma woThukela, Nyawo zimhlophe noxa zinodaka, Ntombezintle nabayeni bazo, Bharuza, Manyuza, Njujane, Nothuli, Nomangcangca, Mvelase, Magutywa, Mgubo odliwa ngabahambi bendlela, Mntungwa ombulazi owadl'umntu emyenga ngeendaba, Nompundwana zincinane yanga zingongiwa linunu entle engadli mntu, Khand'iyeza etyeni, Ngabaphakela umyeni esithebeni kuba besonga amazimba, AmaHlubi) * Ndala ('''Ndala''' ka Momamana, uMncotshe, Msunu Sdumbu, Thole, Ngxunga Smukumuku, Ndithinina, Ntombi ubentseleni inkomo zimkaje) * Ndila '''Ndila''', Nyezile, Qangaza, KaNgqili, Ndlwan'inisematyeni, Ndulin'Ophezulu, Mndini, Fulela Kunetha/Fulela Kwanetha, Tshunguza, Cekwana, Gadluma, Tshutsha, Simnde, Mtshakazi, Phaphu lengonyamam Jamel'jekeja, Msili kaNonceba, Roqolombashe, Nomatsinyane, Nomathebe, Mpondimise * '''Ndlovu''' Mntungwa Gengesi Malunga Mancoba (zidlekhaya ngokuswela umalusi), AmaHlubi * '''Ndlela''' (sibhekuza, nodabekhula, nodada, nala, AmaHlubi Amahle) * '''Nduli''' (Bhoma, Phutha, Mayoni, Bhodwayo, Mqula, Nkcala, Mbombose, Qiya, Cabekancidisi, Silandas'iyingcangula, Mkhont'uyimesi, Zonkazothuthu) * '''Ndungwane''' (Bhejula, Velabambentsele, Yem yem, Bukhali bentonga, Sophitsho, UKrali, uSoze, Ngibiselwano, Isagweba esavala iindonga kukubi, uSandla senkosi, uMsimelelo, uNgqolomsila, Buhle bendoda ziinkomo, Themba lamagwala.), Dlomo, Sophitsho, Ngqolomsila, Diya, Mngxongo, Abathembu posteuloj, * '''Ndunu''' (Maphini, Makhetha, Mrhali, Phoyiyane, Twabu) * '''Ndzaba''' (Msuthu, Bhili, Mancoba, Rhanza, Gasa, Mwelase, Vangane, Nkonyeni, Sishuba) en ezehla ezintabeni/ezinkahlambeni zishubele ngenqatha lehashe... AmaHlubi * '''Ngcitshane''' (nkwenkwezana , mev'amhlophe,Qam , Tshaba sikungene , Dwabadwaba Rhasibe ,Schume ka Schongoma, Ndanisa ka Mkhahlela , Mhlanga ka Mhlongwane , Nocubul'inyama ngozipho isitshetshe sikhona , sithebe esimananga-nanga sokwaphulelela intlala yethokazii Ahh!! Thole Lesilo ) * '''Ngcwangule''' (Mpondo klannomo, Tita, Phelwani, Nqashiya, Sikhuni somga nesomthole, mfazii obelelinye owaliphosa pheheya komlanjana bahlutha bonke abasemangcwaguleni, ntombi ziyamlilela zithi Bhuti usishiyela ntoni sikhuthanda nje, Ntombi zithi ndizeke Bhuti noba awunankomo, umntu awagwazumntu emasendeni * '''Ngwane''' (Hlongwane, Ngwane kaNgwadi, Masumpa, Masenga sileke, Nduku Zinobulongwe, Masobuza, nina besizwe sikaMatiwane, usozisela kaMasumpa noTshali, nina bebutho likaSangweni, Zikhali ezingalingani nezamaxhegwana, Mphayise) * '''Ngxabani''' (Meyiwa, Rhibela, Bhabha nomhlehlo, uMdatshi, ubodi kaNcokazi, Nontwenja yinkongolo, bebal' iinkomo nje thina sibal'iinkwenkwezi) * '''Ngwanya''' (vidu Jola) * '''Nkomo''' (Mrhaberhu , Nkumbuzo , Golela , Magajana , Malinga - wena walinga ukupheka inkomo ngembiza ka nopotyi , Mafinyangolwimi , Mkhont' ozilolayo , Mntungwa , Yengwayo ) * '''Mtshengu''' (Ntshantsha, skhalaze, unomfudukwana, umadlelanga, unoflethi ayibethwa ibethwa babayaziyo.) * '''Nkwali''' (Hlubi klannomo: bhukula, Mkhwanazi, Nkwali ye Nkosi). La Nkwalis-a naskiĝis ebukhosini (reĝlando) buka Ndwandwa kaj ili estis famaj dum la regado de reĝo Dlomo la Hlubi. Nkwali devenas de Mkhwanazi. Nkwali aliĝis la tribo amaHlubi. Nkwali naskis je Mlabatheki kiu naskis je Bukula. Same kiel Bukula, Maphela ankaŭ venas de Nkwali. Mapela (Hlubi vorto kiu signifas blaton) akiris la nomon ĉar tiu estis tiom riĉa kiom ties riĉeco estis ĉie kiel blatoj. * '''Abakwa Nkwali bazalwa ebukhosini, kunjalo nje baduma kakhulu ngolawulo likaDlomo. UMlabatheki wayengumfo wakwaNkwali; yena uzala uBukula, lo ufungwayo ngabo.''' UBukula ngulo wamisela uNtsele kubukhulu bamaHlubi, gokusuka amkhelele amanzi ngophondo ukuba awase kuise-mkhulu uDlomo. AbakwaMaphela isekwa ngabakwaNkwali. Balifumana eli gama kuba ubutyebi babo buska banyakasela ngokwamaphela, kwaba se kusithiwas ngabakwaMaphela. "Ngabakwa Nkwali Bhukukala Mkhwanasi,Makhwanasi amahle, amaHlubi kaShamase Nkwal' enkosi, Enyon' engadliwa ngabafokazana idliwa ngamakhosi. Ngabakwa Buz' elikhul' elagedl' umhlanga, Kwavel' amaBuz' abuzwana. NgabakwaNongubo-ntloko. Abanye bazitetil' abanye bazithwele. Inkwali yintak' engcondo zibomvu Edla ikhethe lomfula isihlobo sobugotsho isihlobo sobuwanguwangu uMuMosulelwa ngamafutha inyama engayidlanga Mntana akafani noyise ngalivezandlebe intombi ithi ngizeke Nova awunankomo Mthulukwa lowathulukwa entabeni njengengqatha zempundzi Shamase Somlomoti Spheshu Madubandlela Mkhwanasi Msuthu Sokhethabahle Somkhele Mtubatuba Dlangezwa Phalane Mntongenankundla Luvuno Veyane(Velane) Mayanda(Malanda) Masukumbeya(Mashukumbela) Nzama kaBelisi Magcoba Mhabahaba Sontuyi(Sontuli) Gagisa: IZiduko zama Hlubi, ngu Henry Masila Ndawo. Eldonita de Lovedale Gazetaro, 1939. Trovita ĉe Rhodes Universitata Biblioteko. Laste ĝisdatigita 12/03/2013 nguNkwali, uBukula, uThando wakwa Mjebeza kaNokuni ozalwaNgumsithi yena ozalwangu Mjebeza eGobozana eQonce. * '''Nozulu''' (Deyi, Kheswa, Mpafane, Mchumane, Mpangazitha, Macocobela, Mzimkhulu, Ndokoma, Dosini, Thukela, amaHlubi) * '''Nqarhwane''' (ooZduli, ooHintsabe, ooMaqhula, ooHlabilawu) * '''Ntlane''' (uNtlanga, uNqabane, uDingi, ooMpilo, ooMkhondwana, oobhal'esendeni ngonqaba kwephepha, ooGcuta, oSinje, oomthwa kaSihula, amawele ukwezana ancanciswa apha nangaphesheya) * '''Ntshilibe''' (Bhanqo, Ndize, Langa, Mdumane, Bobese, Gawul'abathakathi, Nqambodada, Nyokony'elinyam'enyameni, Ntshontshololo, Mgcaleka, altranga Counselors en la Xhosa Reĝa Domo, "ama andina tata ndizeke ndingowakho". * '''Ntshiza''', Rhadu, Gubhe, Nakazana, Simelela, Mbamba, Qwangqwa, Manqashe, Ngonyama, Malilelwa ziiNtombi zithi bhuti ndizeke andinabazali, Mpumlo-Nkulu, Bhayi Ka Mcetywa * '''Nxasana''', Thaba, Dunjane, Skhonza, Gazo, Mkhiwa, Totoba, Malilelwa zintombi zithi "Bhuti ndizeke andina mama andina tata", Gqunu kaNomphakatshane, NoMbhekela, Malunguz' udonga andulukuwela * '''Nxotwe''' (Gabazi, Qamkazi, Mfuza afulele okwelifu lemvula, Mpondomise) * '''Nxuba''' (Mduma, Rhudulu) * '''Nyase''' (uMduma, uBhobhoza kaMgqiwane, uNothintwa ongathintwayo ungamthinti lo mntwana uzakukuxaka, icala lenkomo emdaka, uNdzabela, uNtsebeza, umfaz'obelelinye oncancis'okungaphetsheya, uFenjana kafebana ogangathel'abanye bedl'ubomi, oonoshukumis'imivalo, oohombe...Trovita en Ntabankulu kaj Lusikisiki, petsheya kweThina, phetsheya kweTsitsa, phetsheya koMzimvubu [AmaMpondo]) ongathintwayo ungamthinti lo mntwana uzakukuxaka, icala lenkomo emdaka, uNzabela, uNtsebeza, umfaz'obelelinye oncancis'okungaphetsheya, ofenjana kafebana ogangathela abanye bedl'ubomi, onoshukumis'imivalo, ohombe .. Trovita en Ntabankulu eDumsi, eMacwerheni, Lusikisiki, phetsheya kwe Thina, phetsheya kweTsitsa, phetsheya koMzimvubu) * '''Nyathi''' uMsuthu, uMphuthi, uRhahla, uRhabani, uTsiki, uNhose; Oogaxel'umbengo, boya beNyathi, Amathol'enkomo zikaNyathi, abeSuthu, ebePhuth'ephuthini! Oozishuba zimdakana phesheya komlanjana wegqili, Izilwana zona zehla ezintabeni ngeziluluthwana, Nje ngoko namagama ezixela ziintsuthu ezi ngobuhlanga” sithetha ngenzala ka Nazo (Nhose) kubafazi bakhe abathathu kuMawushe, uMatshezi naye umaMhlwane. Esikhoyo isikululwana sesabo oonyana neenkulu zakhe,uQhaziyana uGeorge kwa noLanga. Ziintsuthu zaseQuthini (Sotho) ngokomlandu kodwa ngenxa yemfuduko/ mfeguza zokhokho bafumaneka Orienta Kabo kuTsolo kwela maMpondomise eMcwangele [amaMpondomise ngokuma] * '''Nyawuza''' (Faku, Mpondo reganta linio, ĉefoj inkluzivanta Faku, Sigcau, Bokleni, Ndamase) * Nyosi (Khwange, cesane ndabazana nyosi, jokweni, nodala, khwange, zalamzi, ntunwana, ntozakhe, dlula, cuba, mbewana, ntimela, msuthu, cesana, nophungula, maswakuza njengenyamazana, mbona obomvu, abantu abathunda enkundleni, kuvel' ithokazi lenkomo '''nyos'''' eneqeba ngaphambili, ayilum'iyahlangula, baphakuli beenyosi eziphezulu, ngoba eziphantsi ziyabasinekela khwange lenkomo, babangalithena liyabhebha) * '''Nzotho''' (Nyelezi, Maphongo) * '''Mqadi''' Ngqwili Nondlobe, Ngcwina, * '''Qhinebe''' – (klano de Wonga Guntu, naskiĝis 6 junion 1914) Gqugqugqu, Zithonga-zithathu, Hahaha, Mlunjwa, Mkhomanzi, Duka namahlathi, nkonjan' émnyama edlalémafini. * '''Qocwa''' (Deyi, Zikhali, Mazembe, Jojo, Tiyeka, Butsolo Beentonga Mbizana, Mabombo, Ngcolosi) * '''Qoma''' (Qomukuyitya, ooMvand'inyama, Nyohela, Nwaba ndikwenze, ooSigqo, Sisiqobo eso) * '''Qithi''' (Ndinga, Nkomo ayizali izala ngokuzaliswa, Yem-yem, Sopitsho, Ngqolomsila, Velabembhentsele, Zondwa, Thembu) * '''Qwathi''' – Iinkomo zikaXesibe, zikaJojo, zikaMtshutshumbe, ogqaz'indlel'ebhek'ebuNguni. (La amaQwathi ne estas klano sed sendependa nacio fondita de Mtshutshumbe kaMthetho kiu disiĝis de la amaXesibe nacio kaj loĝis en la areo de Mqanduli en Thembuland antaŭ proksimume 350 jaroj. Poste ili translokiĝis al la nuna ĉefurbo Engcobo dum la reĝado de reĝo Dlomo de abaThembu, ĉirkaŭ 1680. Ĉi tiu malgranda sed tre sendependa kaj anti-kolonia nacio enhavas plurajn klanojn: amaDikela, amaTshaba, ooSdindi, ooBhlangwe, ooBhose, amaNzolo, imiNcayi, amaNtondo, amaKhombayo, ooMkhondweni, amaVumbe, ooKhebesi, amaBangula, amaDumba, ooMhotho, ooCakeni, ooBhabha, amaMvala, amaDabisa, ooS'ximba, ktp. Eminentaj ĉefoj inkluzivas la anti-kolonian Stokwe ka-Ndlela, Dalasile kaFubu, Fubu mem (kiu batalis kaj mortigis kaj Rharhabe kaj ties filon Mlawu en 1782, defendis sian ĉefurbon kaj venkis Madzikane de la Bhaca en 1824 kaj Matiwane de Ngwane en 1828 dum la militoj [[Mfekaneo|Mfecane]] komencitaj de [[Ŝaka|Shaka]], ktp.), Zwelakhe (nuna ĉefo))<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eprints.ru.ac.za/1751/5/Ndima-MA-ch8.pdf |titolo=The origin of the Qwathi |alirdato=2021-05-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131213000000/https://web.archive.org/web/20131213103314/http://eprints.ru.ac.za/1751/5/Ndima-MA-ch8.pdf |arkivdato=2013-12-13 }}</ref> * '''Radebe''' SingamaNgelengele, sisi sizwe esizi mele. Asingo maXhosa, Sotho nek Zulu. Sithi amakhosi kwisizwe sama Hlubi. Ndambe; Fafa; Rhudulu; Teyise; Mfunguma; Goduka; Sandali; Thole; Ncayiyana; Thetho; Holomika; Jambase; Mthimkhulu; Ngqeleni; Mkhence; Mafahla; Joseph; januaro; Mphela; Ndumazi; Bhaziya; Ncuthu; Rheme; Jayiya; Zusana; Ngwana; Molomeka; Malema; Fandesi; Sethima; Sidima; Ngconde; mkhabela; Ncusamba; Mfikazwe; Masinga; Msiza; Yawa; Yaso; Ohoiwa; Qoqoba; Ntsunde; Bandezi; Mqikela; Mqhayi; Mkabani; Sonto; Mai; Vrekke; Damane;Jiyaso; Ntsima; Ndeze; Zenzile; Maphanga; Zuma; Jombose; Ndayisa; Ndila; ndzimande; Bhodlo; Mzimkhulu; Mbotho; Doseni; Dosini; mMqinase; Coko; Vilane; mzoyiyana; Mzozoyana; Tuni; Tau; Baloyi; Valoi; vabooi; Booi; Saliso; Mndima; Mdingi; Ndlobeni; Ndlovukazi; Ndaba; tshaziya; tshaka; lembe; Nemba; Lemba; Bhekuzulu; Bhekezulu; Mantantayise; Sesulu; Sisulu; Ngiba; Ngidi; Goreh; Ngcandana; Mtsamai; Bereng;Tsaitsai; Ncede;Zukulu; Mkhonde; Chitwayo; Ndengane; Feketha; Ndala; Bhubesi; Lamaani; Ndrishan; Drouze; Fulmake kaj Solika ka Ndebela Mande; Makubalo * Rharha-(Rharh'orhalayo ongarhaleli nto yamntu, Nokhwel'thole, Vuyani, Ndulwini, Tshwentshwe, Mfaz'obele'linye phesheya komlanjana) * '''Rhoyi''' (Ntanzi, Dedeza, Mhlambiso, Sakhele, Ndima, Ndzube, Nzimande, Masoka, Mzimkhulu - amaHlubi Amahle) * Shweme, ('''Shweme''', Limakhwe, Nolundi, Nogqagqa, Malilelwa Zintombi zisithi bhuti ndizeke, Zilamkhonto, Soyingwa) * '''Sithathu''' –signifas 'tria', la tria Khoi-khoi genealogia klano, la du aliaj estas Gqwashu kaj Sukwini– oChisana, Khopoyi, Ndebe, Hasa, Lawu] * '''Skhosana''' "Ndebele genealogio "(Skhosana,Nozulu,Ntuthwana eyabikela izizwe nezizwana ngoSkhosana,Musi ka Mhlanga ayihlangani ihlangana etla kwesithebe,Novaphi, Mntungwa,Thukela,Suza,Mpafana,Ndebele) de Andisiwe Volwana ankaŭ de Athi Bahle Monakali * '''Skhoji''' (grupo de homoj kiuj parolas lakosan kiu plejparte okupas la malgrandan urbon nomitan Tsolo en la valo Tsitsa. Ili estas rektaj posteuloj de skoto William Saunders kiu amikiĝis kun kosa virino kaj poste havis infanojn.) * '''Shiya''' * '''Siyagalala''' * '''Sohobese''' * '''Sonani''', ntshiza, phokela, ntshantsha ka- mpisi, bhovula zime nkqo, en'ezawela umlambo nge peni, omazanenkungu, imvula lubabalo kuzo, umabuya, umhlab'ohlul' abafokazana, usndindindi, mfazi omabele faris owancancisa amawele ngaphesheya komfula wase leng * '''S'thathu''', Chisana, Ndebe, Khophoyi, AmaLawu, S'dwashu, Nkomo ezibomvu ezimnyama ziyatyiwa (AmaGqunukhwebe klano * '''Sukude''' (Mkhondwane; Gxarh'eliphezulu; Mancam'iinkomo ethenga iyeza kuba ngugqirha wamaMpondo; Umfo olal'ebanjiwe kodwa avuke kusasa engenatyala; Sikhonza esikhonz'ufaz'obele linye phesheya komlanjana; Zika Hlambangobubende; Zika Mthwa ka Sihula; Zika Gxarha; Zika Gxarheliphezulu; Zika Sitshwili; UNontwemnandi; Izibaya zika Santsabe; Umthondo omhle ozala amakhosi; Mbokod'ebomvu yokusil'ucumsi; Rharh'orhalayo engarhalel'izityalo zabelungu (Mpondo klannomo)). * '''Sukwini''' (kun Khoi-khoi genealogio) – [Deyi, Chwama, Lawu, Dibashe, Tik'ayivumani nepokotho, Somda, Somchiza, Ndlela, Ndlakhwe, Lubisi, Nja-bomvu, Sandlala-ngca, Ithole loMthwakazi, Nobinye masiyixhele Zininzi entabeni, Bhunguza yintloko, Mvaba yiketile, Zazi ngezulu]. * '''Thangana''' (Krila, Mtengwana, Rhaso, M'bamba, Bodlinja, Gobingca) * '''Thiyane''' (Zengele, Ngele-ngele, Mahlangabeza owahlangabeza iNkosi isiza ngobuso ezweni, Nonkosi, Zulu, Buhlungu Benyoka, Nomphumela, Mpundwana zincinci zingazingongiwa, amaHlubi) * '''Thole''' (Gqagqane, Buzini, Ndlangisa, Mzimshe, Lwandle) * '''Tiyana''' (Mbambalalana, Sigquma-Nkungwini kutsho kothuk'izindlwana, Nhanhi, Mpheke, Mlamb'okhal'iintaka, Tshulasi, Nongqwangile) ubukhulu becala esi siduko sifumaneka eMqanduli nangakwicala lase mpuma kumlambo uMthatha (la Klano de Bonke Xakatha "Aah! Zwelobuntu"). * '''Mtolo''' (Tolo, Nongwadla, Mchenge, Bhanekazi, Ngwenyankomo, Dlangamandla, Zulu, Masali, Mfingo, Amajubantlantsi, Vumba lempongo liyanuka, Nozinja ziyakhonkotha, Kuba zithi&nbsp;: "Hawi! Hawu! Hawu! Xa zibon'umnt'ozayo, Nozinja ziyafulathelana, Kanti zenz'umntwana, Umlamb' awuwelwa, Uwelwa ziinkonjane kuphela, Zona zimaphiko farita, Nkomo zikaGaxaza! Oonkuni azothiwa, kuba zithezwe yinkosazana, Bona babasa amadaka eenkomo zabo, Izinto ezifuye inkomo zafuya negusha nehashe.) * '''Mngwevu''' (Zulu, Skhomo, Mhlatyana, Rhudulu, Tshangisa, Bhodlinyama, Snuka, Nxuba, Fak'inyama emlanjeni iphume ivuthiwe)Aah Rhudulu Nabele mntwini Abantu bomlambo Yena oowavuthekwa wafa * '''Tshatshu''' (ooTubane, ooHoza, Inkomo ezibomvu zikaMphasala) * '''Tshawe''' (la reganta domo inter ĉiuj la Xhosa. Ĉefoj inkluzivas Hintsa, Sigcawu, Sarhili, Xolilizwe, Xhosa, Malangana, Nkosi-Yamntu, iiou, Skhomo, Togu, Ngconde ktp.)Kubekho inkwenkwana egama lingu Songe yona imagazimane ingumtshana emaSukwinini nasemaTshaweni ibe ingu Mpinga ingumpondo aze abe uyisemkhulu wakhe ezalwa yintombi yama Dlamini ojola * '''Tshezi''' (la reganta klano Bomvana de la Jalamba-Gambushe linio, kun deveno de eŭropa ŝippereo) * '''Tshomane''' (kun deveno de ŝippereo, dividiĝinta de la reganta Nyawuza klano de la Mpondo) * '''Tyani''' (Mbulu, Mdumo, Noqobo, Nontshatsha, Manci, La klano de AmaZotsho) * '''Tshonyane''' (La klannomo de Chris Hani) -Aphuma kubelungu abatyekezwa yinqanawe) – Chungwa, Dikiza, Sawu, Sido, Saba Tota, Simnke, Khwane, Hani, Mth'uzimele, Gqunukhwebe, Nkomo z'bomvu<ref name="wordpress">{{Citaĵo el la reto|url=http://abongisocial.wordpress.com/2010/08/20/iziduko-nezinqulo-zamaxhosa-jikelele/|titolo=Iziduko nezinqulo zamaXhosa jikelele (Xhosa clans) &#124; Abongisocial&#039;s Blog|eldoninto=abongisocial.wordpress.com|alirdato=4 July 2015||dato=20 August 2010}}</ref> * '''Thwane''' (Fulela wanetha, Mfazi olivila, Mpemvu, Sabelo, Wuwu) * '''Xaba''' (ooNonkosi, ooNonxa asikhathali, ooNomjoli, ooLinda, ooMwelase, ooMlotywa, ooShwabada, owashwabadel'inkomo neempondo zazo, Apho kungavalwa ngamivalo kuvalwa ngamakhand'amadoda, aMahlubi amahle.) * '''Xesibe''' (AmaXesibe estas nacio de pluraj klanoj kaj triboj sed ĝia historio, Mbathane, Tshomela ka Matsho, Matshaya, Makhuma)(Mbathane, Matshaya, Xesibe, Khanda'nyawana, Matshin'ayibheke, Ibhaca * ). * '''Xhamela''' (Ili nomiĝas ankaŭ amaGcina, trovita en Thembuland). * '''Xoko''' (Mpinga, Mawawa, Ntomtwana, Ngceza...Plejparte loĝantaj en Bizana kaj ĉirkaŭaj areoj) * '''Zangwa''' (Khwalo, Ncuthu, Sohobese, oonkuma – amaMpondo). * '''Zulu''' Ntombela, Tshaka, Lombeki, Mtungwa, Mhlehluwile, Sikamade, Mpungose, Mpundzima, Ndabakazi, Mbilingati, Sakhephi, Seme, Ndlovana, Ngwana, Lemba, Phungula, Zulu * '''ZIMA''' ( Bhomoyi, Timane, Nyakwezi, Ceduma,uNxengo, Zima Ka Bhomoyi ka Thembu * '''Zoko''' ( Chatha, Dlokovana, Mathathesuka njeNyamazane, Ngqambashe, Diya malandelwa yintombi ithi ngizeke noma awunkomo, mntomhle njenjomi, Bekwa, Mafumbatha, Kitana, Gojana, Maniza, Mbhantso, Makhawini, Mazwana, Matana, Mkhosana, Nduluka, Nyumbana, Tseku, Bhokomela) Kosa triboj ĉiuj 13 restas ĉi tiel: * AmaGqunukhweba * AmaRigwa * AmaHigwa * AbaThwa - AmaSan kaj Khoi * AmaMpondo * AmaMpondomise * AmaBomvana * AmaFingo * AmaXesibe * AmaQadi * AmaFingwa * AmaNgwevu Ikumkanikazhii Kuxeshaa Nghamaxhoosa Emhilhonhi Kusekudhalhenhi * Amagqhunhukhweba - Zhandholhoo Ndhimaa Ngqhamhakhwe Qaamaataa * AmaMpomse - Nqabeki Sumhako Saandhandha Mbhetsholomee * AmaMfenghuu - Ndhasii Ndhoa Ndelemi Ntsakamu Lithekaaa * AmaGQadi - Quma Xarru Langmaan Xoi Suno Velelaa Xaam * AmaMpondhoo - Gxizhaa Qaa Lalhefhii Qe Qaukaa Qawukelo * AmaXesibe - Lejaais Nkoi D'Nkoi Nkoi Plaatoonhath Rhoi * AmaBomvhanha - Lesjhaku Lhankumhaa Nhekwathi Selebhamthi Se * AmaFinghwaa - Sondhomhaa Lhidhirhaa Rhazhiswamhee Rhaletshu * AmaFinghoo - Solentsu Nghibhanghiso Lhamnghethuu Nghonhiii * AbaThwaa - Ntselekiso Sabalelhii Hintsaa Selaamtshadhi Ncia Ciyaa Ncu Xaa * AmaRigwa - Ntelekeso Selhuya Mpita Se Silanto Ntintalantsu Ntsola * AmaHighwa - Nhikhwelase Siyhaselwase Mhikwase Lidhirhaswe Mhavhekisa Gwijhaa*Suthu, Ncwane, Rhayeni, Ncwane, Mahlatsi, Mahlatsi, Mrhena, Shuba seguusha emnyama * AmaNdambane -mvulotshe, Nohali, Ndlungwane, Maqolo, squngelo, ngubo nkulu Mayiwa * Msuthu:Mtlokwa, tsotetsi, sbilwana ,*msuthukazi por inoj * Mpandla:Mbona, Tshayingwe Heka, Nangu, Tiya, Tyibashe Nxele, Tyhethe, Dlumvubo Gastyeketye, Nunu, Bhuse, Mvabebhokhwe Dobo, Nonjonjo, Nombamba, Rharhabe Mandlana, Sende liyahlaba likhuphi gazi ngomlomo Isilo sehlathi esigquma phezi ko mlambo OoZiduli zibomvu zokuzimela kuba zibalek'intaka uMbon'obomvu ongatyiwa batshakazi kuba uyaba ghabhisa Dobo liyatsha licinywa ngegazi leNgwe NGWE ndini ezidla ngamabala!!. Gantsa:(OoBisha,Wabani,Mhlonyani okakayo njenge ncindi yekhala,Mdludla kabekisi,Tshoba lenkomo noba yeyakwabani,Qholo,Mbali,zinde zinemiqala, Mfazi obele lide oncisela naphesheya komfula,Phuzi luka somanqanqa unqanqazayo,amaNtombo,Gaba,Xho'ndlovu,Gogoba,Zotsho, Bathi Nonyawo Zincane kanti Zinkulu okwe Bhlayi yetolofiya,Mvundl'ubhelu, Malandelwa yintombi,Tshitshis'intaba) Zondi: Ntsele, langa, gqagqagqa, Madlalangemdlovu, mlomane, mbutho, vaphi, khuboni, qunta, Nontandukutatanyiswa, Nondaba,mbilin'awudliwa, dlanamhlotshana, uluqa, ushibane, utetemane, umabonw'abulawe njengenyamazane, umbutho, lusibalikhulu, ugagashe kaBhambatha. UZondi uNtsele sisizukulu sika Dulaze, Gwente, Gqingeni ne Jwambi == Referencoj == {{Referencoj}} Amatipa- Bhayeni, Yiwa, Manzimade, Mkhonto ka Lusiba, Lawu, Sibalude, Ingw' ebetha ngomsila emanzini, == Fontoj == * Mlungisi Ndima (1988). ''A History of the Qwathi People from the Earliest Times to 1910''. MA Thesis. Rhodes University. * Kirsch et al. ''Clicking with Xhosa'' (2001). Cape Town: David Phillips Publishers. p.&nbsp;22. * Makuliwe, Mpumelelo T.A. ''Iziduko zabantu abathetha IsiXhosa: isikhokelo kwintetho yesintu''. Dongo- Mbuyisa,Skhabamkhonto,Ngwengula,Mzoyi,Nomandla,Nyathi,Vezi [[Kategorio:Klanoj]] [[Kategorio:Kosoj]] ocyhvg9tuoixsicurvje7e2xn71svrk 0 725487 9419748 8561490 2026-07-03T20:43:24Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9419748 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Die Feuerzangenbowle (apartigilo)}} {{Informkesto filmo}} '''''Die Feuerzangenbowle'''''<ref>''Feuerzangenbowle'' aŭ '''flamita bovlo''' estas precipe konata en Germanio dum la jarfina festo [[Kristnasko]] kaj [[Silvestro]]. Temas pri tradicia germana alkohola trinkaĵo, variaĵo de [[punĉo]], nomata laŭ la "prenilo" uzata por ĝia preparado, per kiu ĉirkaŭ 15 centimetroj alta konuso da sukerpano trempita en rumo flamiĝas kaj enfluas en la varman vinon, post aldono de diversaj spicoj kaj eventuale fruktosukoj.</ref> estas okcidentgermana filmo el la jaro [[1970]] de la reĝisoro [[Helmut Käutner]] kiu estas relative nekonata ekster [[Germanio]], kvankam li estas vidata kiel unu el la plej bonaj produktoroj en la germana filmhistorio. La filmo estas bazita sur la libro kun la sama nomo verkita en [[1933]] de [[Hans Reimann]] kaj [[Heinrich Spoerl]] kaj estas refaraĵo de la samnomaj filmoj el la jaroj [[1934]] kaj [[1944]]. Ĉi tiu versio estis parto de nombro de [[1970-aj jaroj]] filmoj el la jaro 1970 kiuj koncentriĝis sur la temo modernigi la lernejan sistemon. Tiu ĉi filmo estis multe malpli sukcesa ol ties antaŭuloj. [[Dosiero:Feuerzangenbowle 044-3.jpg|alternative=Feuerzangenbowle aŭ fajrotenila bovlo|maldekstra|eta|''Feuerzangenbowle'' aŭ '''fajrotenila bovlo''']] De unu el tiuj filmoj ekzistas subtekstoj en Esperanto<ref>Informo de esperantistino J. Meier</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Germanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Germanaj komediaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1970]] 0rstpzvijq5mcmyl2cx78dhd9rjjapb 0 735050 9419828 9300882 2026-07-03T22:31:45Z ThomasPusch 1869 9419828 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = Olympiakos Pireo | loko = [[Pireo]], [[Grekio]] | stadiono = stadiono ''Karaiskakis'' | kapacito = 33 449 | plena nomo = ΠΑΕ Ολυμπιακός Σ.Φ.Π., PAE Olimpiakos S.F.P. | dosiero = | fondita = la 10-an de marto 1925 | prezidanto = {{flago|Grekio}} Evangelos Marinakis | trejnisto = {{flago|ESP}} {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} <small>(ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}})</small> | ttt = olympiacos.org | ligo = supera ligo de Grekio | sezono = 2024/25 | pozicio = 1-a pozicio, supera ligo de Grekio | modelo de maldekstra brako1 = _olympiacosfc2122h | modelo de korpo1 = _olympiacosfc2122h | modelo de dekstra brako1 = _olympiacosfc2122h | modelo de ŝorto1 = _olympiacosfc2122h | modelo de ŝtrumpoj1 = _color_3_stripes_vhite | maldekstra brako1 = EF0000 | korpo1 = FFFFFF | dekstra brako1 = EF0000 | ŝorto1 = EF0000 | ŝtrumpoj1 = EF0000 | modelo de maldekstra brako2 = _adidascondivo20bmo | modelo de korpo2 = _adidascondivo20bmo | modelo de dekstra brako2 = _adidascondivo20bmo | modelo de ŝorto2 = _adidascondivo20bmo | modelo de ŝtrumpoj2 = _adidas20sbo | maldekstra brako2 = 3957FF | korpo2 = 3957FF | dekstra brako2 = 3957FF | ŝorto2 = 3957FF | ŝtrumpoj2 = 3957FF | modelo de maldekstra brako3 = _adidascondivo20nv | modelo de korpo3 = _adidascondivo20nv | modelo de dekstra brako3 = _adidascondivo20nv | modelo de ŝorto3 = _adidascondivo20nv | modelo de ŝtrumpoj3 = _color_3_stripes_vhite | maldekstra brako3 = 000060 | korpo3 = 000060 | dekstra brako3 = 000060 | ŝorto3 = 000060 | ŝtrumpoj3 = 000060 }} [[dosiero:Karaiskakis Stadium Piraeus Olympiacos-Arsenal.jpg|eta|maldekstre|240px|{{centre|la stadiono}}]] '''Olimpiakos Pireo FK''' ([[greke]] ΠΑΕ Ολυμπιακός Σ.Φ.Π., ofte nur Ολυμπιακός, Olimpiakos) - estas unu el la pli konataj [[futbalklubo]]j de [[Grekio]]. Kiel la nomo indikas, ĝi baziĝas en la urbo [[Pireo]], havena proksime al [[Ateno]]<!--, kaj kompreneble estas unu el pluraj futbalkluboj de la urbo-->. Ĝi agadas kadre de la [[Grekia Futbala Federacio]]. En la sezono 2024/25, la unua vira teamo de la klubo atingis la 1-an pozicion de la supera ligo de Grekio, la rekordan 48-an jaron en la historio de greka futbalo, multe pli ol iu alia teamo, do je plena rajto konsideriĝas la plej bona vira futbalteamo de la lando. La 10-an de aŭgusto 2021 la unua vira teamo en ĉeesto de pluraj esperantistoj, interalie la germano [[Wieland Pusch]], post longe egala rezulto kaj fina [[Penalo (futbalo)|penalado]] per rezulto de 3:6 goloj malvenkis kontraŭ [[Ludogorec Razgrad]], la aktuale plej bona vira futbalteamo de [[Bulgario]], en antaŭmatĉo de la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA]]. == Gratifikoj == === Naciaj Turniroj=== * '''Greka Ĉampioneco: 48''' ** 1930-31, 1932-33, 1933-34, 1935-36, 1936-37, 1937-38, 1946-47, 1947-48, 1950-51, 1953-54, 1954-55, 1955-56, 1956-57, 1957-58, 1958-59, 1965-66, 1966-67, 1972-73, 1973-74, 1974-75, 1979-80, 1980-81, 1981-82, 1982-83, 1986-87, 1996-97, 1997-98, 1998-99, 1999-00, 2000-01, 2001-02, 2002-03, 2004-05, 2005-06, 2006-07, 2007-08, 2008-09, 2010-11, 2011-12, 2012-2013, 2013-2014, 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017, 2019-2020, 2020-2021, 2021-2022, 2022-2023 * '''Pokalo de Grekio: 29''' ** 1946-47, 1950-51, 1951-52, 1952-53, 1953-54, 1956-57, 1957-58, 1958-59, 1959-60, 1960-61, 1962-63, 1964-65, 1967-68, 1970-71, 1972-73, 1974-75, 1980-81, 1989-90, 1991-92, 1998-99, 2004-05, 2005-06, 2007-08, 2008-09, 2011-12, 2012-13, 2014-15, 2019-20, 2024-25 * '''Superpokalo de Grekio: 5''' ** 1980, 1987, 1992, 2007, 2025<ref>https://www.worldfootball.net/competition/co1428/greece-supercup/records-winners-list/</ref> === Internaciaj Turniroj === * '''UEFA Konferenca Ligo: 1''' ** 2023-24 * '''UEFA Junulara Ligo: 1''' ** 2023-24 === Aliaj Internaciaj Turniroj === * '''Balkana Pokalo: 1''' ** 1961-63 * '''Grek-Cipra Pokalo: 3''' ** 1969, 1972, 1976 == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{el}} kaj {{en}}) <br/> [[Dosiero:Chelsea_Olympiakos_CL07-08_00.jpg|eta|centra|360ra|{{centre|la en la nacia ligo Σούπερ Λίγκα, Soúper Línka, plej sukcesa unua vira teamo de la klubo en la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA]] 2007/2008}}]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{ĝermo|sporto}} {{DEFAŬLTORDIGO:Pireo}} [[Kategorio:Grekaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1925]] 4z21h3dlbsz8424mdmylgelsebd2m7z 9419829 9419828 2026-07-03T22:33:16Z ThomasPusch 1869 9419829 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = Olympiakos Pireo | loko = [[Pireo]], [[Grekio]] | stadiono = stadiono ''Karaiskakis'' | kapacito = 33 449 | plena nomo = ΠΑΕ Ολυμπιακός Σ.Φ.Π., PAE Olimpiakos S.F.P. | dosiero = | fondita = la 10-an de marto 1925 | prezidanto = {{flago|Grekio}} Evangelos Marinakis | trejnisto = {{flago|ESP}} {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} <small>(ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}})</small> | ttt = olympiacos.org | ligo = supera ligo de Grekio | sezono = 2024/25 | pozicio = 1-a pozicio, supera ligo de Grekio | modelo de maldekstra brako1 = _olympiacosfc2122h | modelo de korpo1 = _olympiacosfc2122h | modelo de dekstra brako1 = _olympiacosfc2122h | modelo de ŝorto1 = _olympiacosfc2122h | modelo de ŝtrumpoj1 = _color_3_stripes_vhite | maldekstra brako1 = EF0000 | korpo1 = FFFFFF | dekstra brako1 = EF0000 | ŝorto1 = EF0000 | ŝtrumpoj1 = EF0000 | modelo de maldekstra brako2 = _adidascondivo20bmo | modelo de korpo2 = _adidascondivo20bmo | modelo de dekstra brako2 = _adidascondivo20bmo | modelo de ŝorto2 = _adidascondivo20bmo | modelo de ŝtrumpoj2 = _adidas20sbo | maldekstra brako2 = 3957FF | korpo2 = 3957FF | dekstra brako2 = 3957FF | ŝorto2 = 3957FF | ŝtrumpoj2 = 3957FF | modelo de maldekstra brako3 = _adidascondivo20nv | modelo de korpo3 = _adidascondivo20nv | modelo de dekstra brako3 = _adidascondivo20nv | modelo de ŝorto3 = _adidascondivo20nv | modelo de ŝtrumpoj3 = _color_3_stripes_vhite | maldekstra brako3 = 000060 | korpo3 = 000060 | dekstra brako3 = 000060 | ŝorto3 = 000060 | ŝtrumpoj3 = 000060 }} [[dosiero:Karaiskakis Stadium Piraeus Olympiacos-Arsenal.jpg|eta|maldekstre|240px|{{centre|la stadiono}}]] '''Olimpiakos Pireo FK''' ([[greke]] ΠΑΕ Ολυμπιακός Σ.Φ.Π., ofte nur Ολυμπιακός, Olimpiakos) - estas unu el la pli konataj [[futbalklubo]]j de [[Grekio]]. Kiel la nomo indikas, ĝi baziĝas en la urbo [[Pireo]], havena proksime al [[Ateno]]<!--, kaj kompreneble estas unu el pluraj futbalkluboj de la urbo-->. Ĝi agadas kadre de la [[Grekia Futbala Federacio]]. En la sezono 2024/25, la unua vira teamo de la klubo atingis la 1-an pozicion de la supera ligo de Grekio, la rekordan 48-an jaron en la historio de greka futbalo, multe pli ol iu alia teamo, do je plena rajto konsideriĝas la plej bona vira futbalteamo de la lando. Trejnisto aktuale ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}. La 10-an de aŭgusto 2021 la unua vira teamo en ĉeesto de pluraj esperantistoj, interalie la germano [[Wieland Pusch]], post longe egala rezulto kaj fina [[Penalo (futbalo)|penalado]] per rezulto de 3:6 goloj malvenkis kontraŭ [[Ludogorec Razgrad]], la aktuale plej bona vira futbalteamo de [[Bulgario]], en antaŭmatĉo de la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA]]. == Gratifikoj == === Naciaj Turniroj=== * '''Greka Ĉampioneco: 48''' ** 1930-31, 1932-33, 1933-34, 1935-36, 1936-37, 1937-38, 1946-47, 1947-48, 1950-51, 1953-54, 1954-55, 1955-56, 1956-57, 1957-58, 1958-59, 1965-66, 1966-67, 1972-73, 1973-74, 1974-75, 1979-80, 1980-81, 1981-82, 1982-83, 1986-87, 1996-97, 1997-98, 1998-99, 1999-00, 2000-01, 2001-02, 2002-03, 2004-05, 2005-06, 2006-07, 2007-08, 2008-09, 2010-11, 2011-12, 2012-2013, 2013-2014, 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017, 2019-2020, 2020-2021, 2021-2022, 2022-2023 * '''Pokalo de Grekio: 29''' ** 1946-47, 1950-51, 1951-52, 1952-53, 1953-54, 1956-57, 1957-58, 1958-59, 1959-60, 1960-61, 1962-63, 1964-65, 1967-68, 1970-71, 1972-73, 1974-75, 1980-81, 1989-90, 1991-92, 1998-99, 2004-05, 2005-06, 2007-08, 2008-09, 2011-12, 2012-13, 2014-15, 2019-20, 2024-25 * '''Superpokalo de Grekio: 5''' ** 1980, 1987, 1992, 2007, 2025<ref>https://www.worldfootball.net/competition/co1428/greece-supercup/records-winners-list/</ref> === Internaciaj Turniroj === * '''UEFA Konferenca Ligo: 1''' ** 2023-24 * '''UEFA Junulara Ligo: 1''' ** 2023-24 === Aliaj Internaciaj Turniroj === * '''Balkana Pokalo: 1''' ** 1961-63 * '''Grek-Cipra Pokalo: 3''' ** 1969, 1972, 1976 == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{el}} kaj {{en}}) <br/> [[Dosiero:Chelsea_Olympiakos_CL07-08_00.jpg|eta|centra|360ra|{{centre|la en la nacia ligo Σούπερ Λίγκα, Soúper Línka, plej sukcesa unua vira teamo de la klubo en la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA]] 2007/2008}}]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{ĝermo|sporto}} {{DEFAŬLTORDIGO:Pireo}} [[Kategorio:Grekaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1925]] 9g63714z429oa2gypsr10x6ipks0hk9 0 740886 9419880 8871771 2026-07-04T03:05:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419880 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:First cultured hamburger unfried.png|eta|upright=1.3|La unua kultivita hamburgero antaŭ kuiro, fabrikita en Aŭgusto 2013.]] '''Kultivita viando''' estas [[viando]] produktita per [[ĉelkultivaĵo]]j ''[[in vitro]]'' de bestaj ĉeloj.<ref name=":5">{{citaĵo el gazeto|familia nomo=Datar|persona nomo=I|dato=2010-01|titolo=Possibilities for an in vitro meat production system|gazeto=Innovative Food Science & Emerging Technologies|volumo=11|numero=1|paĝoj=13–22|doi=10.1016/j.ifset.2009.10.007}}</ref> Ĝi estas speco de [[ĉelagrikulturo]]. Kultivitan viandon oni produktas uzante teknikojn de [[hista inĝenierio]] tradicie uzataj en la [[regenera medicino]].<ref>{{citaĵo el gazeto|familia nomo=Post|persona nomo=Mark|dato=2013-12-04|titolo=Medical technology to Produce Food|gazeto=Journal of the Science of Food and Agriculture|volumo=94|numero=6|paĝoj=1039–1041|doi=10.1002/jsfa.6474|pmid=24214798}}</ref> La koncepton de kultivita viando popularigis [[Jason Matheny]] en la fruaj 2000-aj jaroj, post kiam li kunaŭtoris referaĵon<ref name=":1">{{citaĵo el gazeto|familia nomo=Edelman|persona nomo=P. D.|dato=2005-05-03|titolo=Commentary: In Vitro-Cultured Meat Productionsystem|url=https://www.researchgate.net/publication/7746539 |gazeto=Tissue Engineering|volumo=11|numero=5–6|paĝoj=659–662|doi=10.1089/ten.2005.11.659|pmid=15998207|alirdato=2018-04-08|citeseerx=10.1.1.179.588}}</ref> pri produktado de kulturita viando, kaj kreis [[New Harvest]], la unuan [[ne-profitcela organizaĵo|ne-profitcelan organizaĵon]] en la mondo dediĉitan al esploroj pri viando ''in-vitro''.<ref>{{citaĵo el la reto |familia nomo=Schonwald |persona nomo=Josh |dato=2009-05 |url=http://magazine.uchicago.edu/0906/features/future_fillet.shtml |titolo=Future Fillet |eldoninto=The University of Chicago Magazine}}</ref> Kultivita viando estas potenciala kontribuonto al la solvo de grandaj tutteraj problemoj de la [[Mediprotekta_vegetarismo#Naturmediaj_efikoj_de_viandoproduktado|naturmediaj efikoj de viando-produktado]], [[besta bonfarto]], [[nutra sekureco]] kaj homa [[sano]].<ref>{{citaĵo el gazeto |familia nomo=Bryant |persona nomo=Christopher J. |titolo=Culture, meat, and cultured meat |gazeto=Journal of Animal Science |dato=2020-08-03 |volumo=98 |numero=8 |paĝoj=skaa172 |doi=10.1093/jas/skaa172 |issn=0021-8812|pmc=7398566 }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | familia nomo=Hong |persona nomo=Tae Kyung |kunaŭtoroj=Shin, Dong-Min; Choi, Joonhyuk; Do, Jeong Tae; Han, Sung Gu |titolo=Current Issues and Technical Advances in Cultured Meat Production: AReview |gazeto=Food Science of Animal Resources |dato=2021-05 |volumo=41 |numero=3 |paĝoj=355–372 |doi=10.5851/kosfa.2021.e14 |issn=2636-0772|pmc=8112310 }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto |familia nomo=Treich |persona nomo=Nicolas |titolo=Cultured Meat: Promises and Challenges |gazeto=Environmental and Resource Economics |dato=2021-05-01 |volumo=79 |numero=1 |paĝoj=33–61 |doi=10.1007/s10640-021-00551-3 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10640-021-00551-3 |lingvo=en |issn=1573-1502|pmc=7977488 }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto |familia nomo=Bryant |persona nomo=Christopher J. |titolo=Culture, meat, and cultured meat |gazeto=Journal of Animal Science |dato=2020-08-01 |volumo=98 |numero=8 |paĝoj=skaa172 |doi=10.1093/jas/skaa172|pmc=7398566 }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto |familia nomo=Treich |persona nomo=Nicolas |titolo=Cultured Meat: Promises and Challenges |gazeto=Environmental and Resource Economics |dato=2021-05 |volumo=79 |numero=1 |paĝoj=33–61 |doi=10.1007/s10640-021-00551-3|pmc=7977488 }}</ref> En 2013 profesoro [[Mark Post]] ĉe [[Universitato Maastricht]] pionire plenumis kontrolon pri la realigeblo de kultivita viando, kreante la unuan platan bulon por [[vegana hamburgero|hamburgero]] kultivitan rekte el ĉeloj. Aliaj [[prototipo]]j de kultivita viando poste altiris atenton de la amaskomunikiloj: [[SuperMeat]] malfermis laboratorian restoracion nomitan ''The Chicken''<ref>{{citaĵo el gazeto |familia nomo=Kolyohin |persona nomo=Nick |titolo=Feature: Israeli cultured meat company aims to redefine industry |gazeto=Xinhua News Agency |dato=2021-07-02 |url=http://www.xinhuanet.com/english/2021-07/02/c_1310040282.htm |alirdato=2021-07-02}}</ref> en Tel-Avivo por testi la reagon de konsumantoj je sia “kokaĵa” hamburgero,<ref>{{citaĵo el gazeto |familia nomo=Peters |persona nomo=Adele |titolo=At the first lab-grown meat restaurant, you can eat a 'cultured chicken' sandwich |gazeto=Fast Company |dato=2020-11-05 |url=https://www.fastcompany.com/90572093/at-the-first-lab-grown-meat-restaurant-you-can-eat-a-cultured-chicken-sandwich |alirdato=2021-01-18}}</ref> kaj la “unua en la mondo komerca vendo de ĉelkultivita viando” okazis en Decembro 2020 en la singapura restoracio ''1880'', kie oni vendis kultivitan viandon fabrikitan de la usona firmao [[Eat Just]].<ref>{{citaĵo el gazeto |familia nomo=Scully |persona nomo=Matthew |titolo=Hello Cultured Meat, Goodbye to the Cruelty of Industrial Animal Farming |gazeto=National Review |dato=2021-01-17 |url=https://www.nationalreview.com/2021/01/hello-cultured-meat-good-bye-to-the-cruelty-of-industrial-animal-farming/ |alirdato=2021-01-18}}</ref> La produktada procezo evoluas konstante, antaŭenigata de pluraj firmaoj kaj institucioj de [[esploro kaj evoluigo]].<ref name=":03">{{citaĵo el la reto|url=http://www.futurefood.org/in-vitro-meat/index_en.php|titolo=Future Food - In Vitro Meat|dato=2018-11|alirdato=2018-11-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230627013553/https://www.futurefood.org/in-vitro-meat/index_en.php|arkivdato=2023-06-27}}</ref> La evoluigo de kultivita viando kondukis al debatoj pri rilataj [[etika vegetarismo|etikaj]], [[Vegetarismo#Argumentoj_de_vegetaranoj|sanrilataj]], naturmediaj, kulturaj kaj ekonomiaj demandoj.<ref name=":12">{{citaĵo el novaĵo|url=http://sentience-politics.org/policy-papers/cultured-meat/|titolo=Cultured Meat |familia nomo=Rohrheim|persona nomo=A.|dato=2016-06|verkaĵo=Sentience Politics|alirdato=2018-11-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181201005128/https://sentience-politics.org/policy-papers/cultured-meat/|arkivdato=2018-12-01|url-status=dead}}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vegana kuirarto]] [[Kategorio:Vegetara kuirarto]] [[Kategorio:Viand-anstataŭaĵoj|*]] 6y4drzebomfrygnujrf16c65bo3a7rf 0 740997 9420038 7314657 2026-07-04T07:43:33Z RG72 11847 9420038 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:DeGaulleAdenauer.jpg|eta|Skulptaĵo memoranta la franc-germanan amikecon en [[Berlino]], montrante la ŝtatestrojn [[Charles de Gaulle]] kaj [[Konrad Adenauer]] manpremantajn.]] La '''Franc-germana Amikeco''' estas franc-germana [[diplomatio|diplomatia]] koncepto naskita post la [[Dua Mondmilito|dua mondmilito]], la tria konflikto en malpli ol jarcento inter [[Francio]] kaj [[Germanio]]. Por eviti novan militon kaj ĉesigi [[Revanĉismo|revanĉismon]], la du landoj entreprenis pacigajn klopodojn. Ĝi do disvolviĝis paralele kun [[Eŭropa Unio]], la franc-germana paro ĉiam estis motoro en eŭropa konstruado. La [[Traktato de Elizeo]] en 1963 formaligis ĉi tiun simbolan alproksimiĝon. {{Ĝermo}} [[Kategorio:Nuntempa historio de Germanio]] [[Kategorio:Nuntempa historio de Francio]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Amikeco]] dmer1zvr4j8md2agkhs79isi4eekqqc 0 746314 9419957 9279676 2026-07-04T06:21:54Z Sj1mor 12103 9419957 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadilo |nomo = IPAI-32 |dosiero = |tipo = [[Ultramalpeza aviadilo]] |fabrikanto = [[IPAI, Escola de Engenharia de Sâo Carlos]] }} La '''IPAI-32''' estis aviadilo projektita de la [[Brazilo|brazila]] {{Ill|lingvo=d|trad=Q10274620|eo=IPAI, Escola de Engenharia de São Carlos}}. == Historio kaj konstruo == La maŝino estis projektita ĉe la [[IPAI, Escola de Engenharia de Sâo Carlos|Escola de Engenharia de Sâo Carlos]] sub la mastrumado de [[Romeu Corsini]].<ref name="Pereira" /> Havante unu motoron kaj ŝultrajn flugilojn, ĝi uzis duoblan empenon kaj fiksajn radojn en moderna (tricikloforma) aranĝo. En la fermita kajuto estis du sidiloj unu apud la alia, kaj post ili la motoro, kiu turnus puŝan helicon. La [[fuzelaĝo]] estis konstruita el velditaj ŝtalaj tuboj kaj la flugsurfacoj el aluminio, kiu estus kovrita per sinteza materialo. Fine oni konstruis nur malpligrandigitan modelon por ventotunelo.<ref name="Pereira" /> Movus la aviadilon 51-kW-a 4-cilindra piŝta motoro konstruita speciale de la inĝenieroj de IPAI por uzi alkoholon kiel brulaĵon, kiu tamen neniam estis uzata.<ref name="Pereira" /> == Teknikaj karakteroj == {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe8" ! Karaktero ! Valoro<ref name="Pereira">Roberto Pereira: ''Enciclopédia de Aviões Brasileiros'', 1997, p. 203, ISBN 85-250-2137-7</ref> |- | Deĵorantaro || 1 |- | Pasaĝeraro || 1 |- | Longo || m |- | Enverguro || 11 m |- | Alto || ? m |- | Flugila surfaco || 13,2 m² |- | Malplena maso || ? kg |- | Maks. flugmaso || 500 kg |- | Normala rapido || 126 km/h |- | Maks. rapido || 146 km/h |- | Maks. funkcialto || ? m |- | Maks. flugdaŭro || 3 horoj |- | Motoro || 1 × alkoholbrula 4-cilindra piŝta motoro produktanta 51 kW |- |} == Bibliografio == * Roberto Pereira: ''Enciclopédia de Aviões Brasileiros'', 1997, p. 203, ISBN 85-250-2137-7 == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Eksperimentaj aviadiloj]] 6435bkhfuooa6y2onu3y45chdd0qfbo 0 747351 9420027 9189836 2026-07-04T07:41:37Z RG72 11847 9420027 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Unterschriften 2+4.jpg|eta|{{centre|Subskriboj de reprezentantoj de la kvar [[Aliancanoj]]}}]] La '''Du-plus-kvar-traktato''' ({{l-de|Zwei-plus-Vier-Vertrag}}, {{l-en|Two Plus Four Agreement}}, {{l-ru|Договор 2+4}}, {{l-fr|Traité deux plus quatre}}), plena oficiala titolo: {{l-de|Vertrag über die abschließende Regelung in bezug auf Deutschland}}; mallonge {{l-de|Regelungsvertrag}}, do "Kontrakto pri la fina regularo koncerne Germanion"; mallonge "Reguliga kontrakto", estas interŝtata [[traktato]] inter la registaroj de la [[Federacia Respubliko de Germanio]] kaj la [[Germana Demokratia Respubliko]] ("du") unuflanke kaj de [[Francio]], [[Sovetunio]], [[Britio]] kaj [[Usono]] ("kvar") aliflanke. Ĝi liberigis la vojon por la [[reunuiĝo de Germanio]], estis subskribita en [[Moskvo]] la 12-an de septembro 1990, kaj trapasis la 15-an de marto 1991, la dato en kiu la lasta ratifika dokumento estis deponita. {{Projektoj}} {{Ĝermo|politiko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germana reuniĝo]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Sovetunio kaj Britio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Sovetunio kaj Usono]] [[Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Britio]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Usono]] [[Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Sekvoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:1990 en Francio]] [[Kategorio:1990 en Germanio]] [[Kategorio:1990 en Moskvo]] [[Kategorio:1990 en Britio]] [[Kategorio:1990 en Usono]] [[Kategorio:Politiko en 1990]] mregoyuds9h6vqesybt9tykyzo0934j 9420055 9420027 2026-07-04T07:47:56Z RG72 11847 9420055 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Unterschriften 2+4.jpg|eta|{{centre|Subskriboj de reprezentantoj de la kvar [[Aliancanoj]]}}]] La '''Du-plus-kvar-traktato''' ({{l-de|Zwei-plus-Vier-Vertrag}}, {{l-en|Two Plus Four Agreement}}, {{l-ru|Договор 2+4}}, {{l-fr|Traité deux plus quatre}}), plena oficiala titolo: {{l-de|Vertrag über die abschließende Regelung in bezug auf Deutschland}}; mallonge {{l-de|Regelungsvertrag}}, do "Kontrakto pri la fina regularo koncerne Germanion"; mallonge "Reguliga kontrakto", estas interŝtata [[traktato]] inter la registaroj de la [[Federacia Respubliko de Germanio]] kaj la [[Germana Demokratia Respubliko]] ("du") unuflanke kaj de [[Francio]], [[Sovetunio]], [[Britio]] kaj [[Usono]] ("kvar") aliflanke. Ĝi liberigis la vojon por la [[reunuiĝo de Germanio]], estis subskribita en [[Moskvo]] la 12-an de septembro 1990, kaj trapasis la 15-an de marto 1991, la dato en kiu la lasta ratifika dokumento estis deponita. {{Projektoj}} {{Ĝermo|politiko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germana reuniĝo]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Sovetunio kaj Britio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Sovetunio kaj Usono]] [[Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Britio]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Usono]] [[Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Sekvoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:1990 en Francio]] [[Kategorio:1990 en Germanio]] [[Kategorio:1990 en Moskvo]] [[Kategorio:1990 en Britio]] [[Kategorio:1990 en Usono]] [[Kategorio:Politiko en 1990]] [[Kategorio:Landlimoj de Germanio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Francio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Germanio]] [[Kategorio:Traktatoj de la Dua Mondmilito]] ts2ybly0wwn4vwdqwmksmako5krcqnz 0 771351 9419554 8967994 2026-07-03T12:37:52Z DidCORN 34571 /* Vidu ankaŭ */ 9419554 wikitext text/x-wiki '''Pejorativo''' estas [[vorto]] aŭ [[Gramatiko|gramatika]] formo esprimanta negativan aŭ malrespektan [[konotacio]]n, malaltan opinion aŭ manko de respekto al iu aŭ io, aŭ laŭ la difino de [[PIV]] malŝaton, senvalorigon aŭ kondamnon.<ref>[https://vortaro.net/#pejorativa_kd la adjektiva formo ''pejorativa'' klarigita] en [[PIV 2020]] ({{eo}})</ref> Ĝi ankaŭ estas uzata por esprimi [[kritiko]]n, [[malamikeco]]n aŭ malrespekton. Foje, termino estas rigardata kiel pejorativa en iuj [[Socia grupo|sociaj]] aŭ [[Etno|etnaj]] grupoj sed ne en aliaj, aŭ povas esti origine malestima sed [[Semantika ŝanĝo|poste adopti]] ne-pejorativan sencon (aŭ inverse) en iuj aŭ ĉiuj kuntekstoj. == Etimologio == La vorto ''pejorativo'' originas de la [[latino]] uzata en la [[Malfrua Antikveco]]. Ĝi estas derivita de ''pejorativus'', pasinteca participo de ''peiorare'', kun la signifo "malplibonigi", de ''peior'' "malplibona". == Malplibonigoj kaj plibonigoj de signifoj == En historia lingvistiko, la procezo de ne-ofenda vorto iĝanta pejorativa estas formo de signifoŝanĝo. Ekzemplo de tio estas la ŝanĝo en signifo de la angla vorto ''silly'' (stulta) de signifo ke persono estis feliĉa kaj bonŝanca al signifo ke ĝi estas malsaĝa kaj [[stulteco|stulteca]]. La procezo de pejorado povas ripeti sin ĉirkaŭ ununura koncepto, saltante de vorto al vorto en fenomeno konata kiel la "eŭfemisma tretmuelilo", ekzemple kiel en la sinsekva malplibonigo de la terminoj [[kloako]], "privata ĉambro", [[latrino]], urinejo, [[klozeto]], neprejo, banĉambro kaj [[necesejo]]. Kiam esprimo komenciĝas kiel pejorativa kaj poste estas adoptita en ne-pejorativa signifo, tio estas nomata [[semantiko|semantika]] plibonigo. Unu ekzemplo estas la ŝanĝo en signifo de la [[angla]] vorto ''nice'' (ŝatinda) ekde signifo de persono malsaĝa al signifo de persono agrabla. Se farita intence, ĝi estas priskribita kiel "reprenado".[7] Ekzemplo de vorto kiu estis reprenita fare de partoj de la komunumo kiun ĝi celas estas la [[angla]] vorto ''queer'' (adjektive stranga aŭ substantive strangulo), aŭdace esperantigita al [[novvorto]] ''kvira'' aŭ ''[[kviro]]'', kiu komencis esti ""reprenita" kiel pozitiva priskribilo en la fruaj 1990-aj jaroj fare de aktivismaj grupoj batalantaj kontraŭ diskriminacioj de [[samseksemulo]]j. Tamen, pro ĝia historio kaj – en kelkaj regionoj – daŭra uzo kiel pejorativo, restas "[[GLAT]]"-aj individuoj, kiuj estas malkomfortaj, ke ĉi tiu termino aplikiĝas al ili. Tio indikas ke repreni pejorativan [[epiteto]]n estas finfine kompleksa kaj longeca procezo, ĉar la praktiko povas ricevi ŝanĝiĝantajn gradojn da subteno ene de la socia grupo aŭ subkulturo kiu estas engaĝita. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Pejorativa afikso]] - [[sufikso]], kiu almetas negativan signifon al la vorto aŭ vortradiko antaŭanta ĝin (en Esperanto kompreneble la silabo [[-aĉ-]]) aŭ [[prefikso]] farante la samon al la vortoparto post ĝi (en Esperanto kompreneble la silabo ''fi-'') {{Projektoj}} [[Kategorio:Semantiko]] [[Kategorio:Komunikado]] [[Kategorio:Konotacio]] 5l0iyas56v5y7a614mwohuvklw7jhr5 0 780973 9419717 9418256 2026-07-03T20:26:35Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] Nekorekta linirompo (<br>) 9419717 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Дворец и крепость | esperantatitolo = Palaco kaj fortikaĵo | bildo = Dvorec I krepost.jpg | bildpiedo = Afiŝo la filmo | produktolando = [[Sovetunio]] | filmadlando = [[Sovetunio]] | originalalingvo = [[rusa lingvo]] | aperdato = 1924 | daŭro = 58 minutoj | ĝenro = [[historia dramo]] | kameraado = Viktor Glass<br/>Ivan Frolov | buĝeto = | reĝisoro = [[Aleksandr Ivanovskij]] | scenaro = Olga Forŝ<br/>Pavel Ŝĉjogolev | laŭverko = Vestitaj per ŝtono | produktisto = | muziko = | ĉefrolanto = Jevgenij Boroniĥin<br/>Jurij Korvin-Krukovskij<br/>Jelena Ĥmelevskaja<br/>Maria Jurjeva | efektoj = | produkto = Sovkino ([[Leningrado]]) | distribuo = | imdb_id = 0014009 }} '''''Palaco kaj fortikaĵo''''' ({{l-ru|Дворец и крепость|t=Dvorec i krepost}}) estas [[filmo]] de reĝisoro [[Aleksandr Ivanovskij]] farita en 1924.<ref>[https://www.km.ru/kino/encyclopedia/dvorets-i-krepost ДВОРЕЦ И КРЕПОСТЬ]</ref><ref>[https://www.kinopoisk.ru/film/44358/ Дворец и крепость (1923)]</ref> Ne malproksime, en malgranda loĝejo kun sia patrino kaj fratinoj, Junker Beideman vivas, enamiĝinte kun Vera, la filino de riĉa terposedanto Lagutin, kies manon ankaŭ princo Kurakin serĉas. En ĉi tiu tempo, la Narodnaya Volya subfosis la kaleŝon kun la caro, kaj la aŭtoritatoj ĉirkaŭprenis la kontraŭulojn de la aŭtokratio. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1924]] [[Kategorio:Filmoj de Aleksandr Ivanovskij]] [[Kategorio:Ruslingvaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj mutaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj biografiaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri malliberuloj]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] n01vl29vem7fj3mz3iabfuo63rjfcog 0 780997 9419716 9418254 2026-07-03T20:26:06Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] Nekorekta linirompo (<br>) 9419716 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Декабристы | esperantatitolo = Decembristoj | bildo = Decembrists, film 1926.jpg | bildpiedo = Bildo el la filmo | produktolando = [[Sovetunio]] | filmadlando = [[Sovetunio]] | originalalingvo = [[rusa lingvo]] | aperdato = la {{daton|2|8|1927}} | daŭro = 99 minutoj | ĝenro = [[historia dramo]] | kameraado = Ivan Frolov | buĝeto = | reĝisoro = [[Aleksandr Ivanovskij]] | scenaro = [[Aleksandr Ivanovskij]]<br/>Pavel Ŝĉjogolev | laŭverko = | produktisto = | muziko = | ĉefrolanto = Konstantin Karenin<br/>Boris Tamarin<br/>Aleksandr Larikov<br/>Gennadij Miĉurin<br/>Varvara Annenkova | efektoj = | produkto = [[Lenfilm]] | distribuo = | imdb_id = 0017797 }} '''''Decembristoj''''' ({{l-ru|Декабристы|t=Dekabristi}}) estas dram-historia [[muta filmo]] de reĝisoro [[Aleksandr Ivanovskij]] farita en [[1926]].<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4205271 Звезда пленительного бунта]</ref><ref>[https://www.afisha.ru/movie/224427/ Декабристы]</ref> La filmo prezentas la historion de la movado de [[decembristoj]]: nome eksplodon de kamparanaj ribeloj, organizadon de nobela movado kaj la ribelon mem; antaŭ la fono de tiuj okazaĵoj aperas la amafera historio de la decembristoj Ivan Annenkov kaj la franca ĉapelistino Pauline Gueble. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1926]] [[Kategorio:Filmoj de Lenfilm]] [[Kategorio:Filmoj de Aleksandr Ivanovskij]] [[Kategorio:Ruslingvaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj mutaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj historiaj filmoj]] [[Kategorio:Rusia imperio en filmoj]] [[Kategorio:19-a jarcento en filmoj]] [[Kategorio:Aleksandro la 1-a (Rusio)]] [[Kategorio:Nikolao la 1-a (Rusio)]] [[Kategorio:Decembristoj]] 7t4j4rmtg79v3tgrb7keuzwr8bt7cqe 0 799933 9419707 8951845 2026-07-03T20:20:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419707 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako|sporta fako=Koresponda ŝako|supera fako=<!--(nedeviga)-->|fakoj=|kategorio=Sporto}}'''Koresponda ŝako''' aŭ '''transdistanca ŝako''' estas variaĵo de [[ŝako]] kun la samaj reguloj, sed la ludantoj alfrontantaj unu la alian estas en malsamaj lokoj. La pozicioj estas sendataj skribe kaj ne necesas respondi ilin en la tago. Tiu ĉi ludmaniero iĝis pli populara post 1840 kiam la moderna [[poŝto]] estis kreita. Antaŭ ol ili oni uzis la [[telegrafo]]n, kiu anstataŭis la mesaĝistojn. Kun la progreso de la teknologio venis la [[fakso]], la [[retpoŝto]] kaj nun la [[servilo]], ĉiam serĉante, ke la movoj alveni rapide kaj sekure. La unuaj dokumentitaj datenoj pri korespondaj ŝakludoj estas de la komenco de la [[19-a jarcento]]. Estis ofte por ŝakkluboj de malsamaj grandurboj aŭ landoj defii unu la alian por honoro aŭ mono. Ĵurnaloj kiuj havis ŝaksekciojn kaj specialecajn revuojn komencis organizi korespondajn ŝakturnirojn inter siaj legantoj. == ICSB - IFSB == La 15-an de aŭgusto 1928 Erich Freienhagen (Germanio) fondis la unuan internacian korespondan ŝakfederacion en Berlino: ICSB (''Internationaler Correspondesschachund''). Pro diferencoj inter iliaj gvidantoj, grupo el ili (la germanoj Rudolf Duhrssen, Kurt Laue, Hans von Massow kaj Johann Keemink el Nederlando) eksiĝis por fondi la IFSB (''Internationaler Fernschachbund'') en Berlino, la 2-an de decembro 1928. La ICSB malaperis en 1933 pro la morto de sia fondinto, dum la IFSB dissolviĝis en 1939 komence de la Dua Mondmilito. == ICCA - ICCF == Fine de la milito Erik Larsson (Svedio), Baruch Wood (Anglio) kaj Jan Zaagman (Nederlando) fondis la ICCA (''International Correspondence Chess Association'') la 2-an de decembro 1945 en Londono. La eksiĝo de Larsson kaj la posta malsano de Wood igis la unuiĝon kolapsi en 1950. La sekvan jaron, Larsson kunvokis kongreson de delegitoj el diversaj landoj en Londono por fondi novan institucion. Tiel naskiĝis la ICCF (''International Correspondence Chess Federation'') la 26-an de marto 1951, kiu nuntempe kunigas 55 naciajn ligojn el 5 kontinentoj. <ref>[https://www.iccf.com/message?message=463 ICCF]</ref> == Viraj Mondaj Korespondaj Ŝakĉampionoj == {|class="wikitable" ! # !! Jaroj !! Ĉampiono !! Nacieco !! |- | 01 || 1950-1953 || Cecil Purdy || {{AUS}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/wcfin/wch-01.htm 1.MKS]</ref> |- | 02 || 1956-1959 || Viacheslav Ragozin || {{URS}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/wcfin/wch-02.htm 2.MKS]</ref> |- | 03 || 1959-1962 || Alberic O'Kelly || {{BEL}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/wcfin/wch-03.htm 3.MKS]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 04 || 1962-1965 || Vladimir Zagorovsky || {{URS}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/wcfin/wch-04.htm 4.MKS]</ref> |- | 05 || 1965-1968 || Hans Berliner || {{USA}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/wcfin/wch-05.htm 5.MKS]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 06 || 1968-1971 || Horst Rittner || {{GDR}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/wcfin/wch-06.htm 6.MKS]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 07 || 1972-1976 || Jacob Estrin || {{URS}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/wcfin/wch-07.htm 7.MKS]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 08 || 1975-1980 || Jorn Sloth || {{DEN}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/wcfin/wch-08.htm 8.MKS]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 09 || 1977-1983 || Tonu Oim || {{URS}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/wcfin/wch-09.htm 9.MKS]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 10 || 1978-1984 || Vytas Palciauskas || {{USA}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/wcfin/wch-10.htm 10.MKS]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 11 || 1983-1989 || Fritz Baumbach || {{GDR}} ||<ref>[https://www.iccf.com/event?id=38834 11.MKS]</ref> |- | 12 || 1984-1991 || Grigory Sanakoev || {{URS}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=38835 12.MKS]</ref> |- | 13 || 1989-1998 || Mikhail Umansky || {{RUS}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=35601 13.MKS]</ref> |- | 14 || 1994-2000 || Tonu Oim || {{EST}} || <ref>[https://www.iccf.com/event/event?id=35602 14.MKS]</ref> |- | 15 || 1996-2002 || Gert Timmerman || {{NED}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=35606 15.MKS]</ref> |- | 16 || 1999-2004 || Tunc Hamarat || {{TUR}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=35610 16.MKS]</ref> |- | 17 || 2002-2007 || Ivar Bern ||{{NOR}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=5329 17.MKS]</ref> |- | 18 || 2003-2005 || Joop van Oosterom || {{NED}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=35616 18.MKS]</ref> |- | 19 || 2004-2007 || Christophe Leotard || {{FRA}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=5588 19.MKS]</ref> |- | 20 || 2004-2011 || Pertti Lehikoinen |||{{FIN}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=5726 20.MKS]</ref> |- | 21 || 2005-2008 || Joop van Oosterom || {{NED}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=5952 21.MKS]</ref> |- | 22 || 2007-2010 || Aleksandr Dronov || {{RUS}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=13580 22.MKS]</ref> |- | 23 || 2007-2010 || Ulrich Stephan || {{GER}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=13581 23.MKS]</ref> |- | 24 || 2009-2011 || Marjan Semri || {{SLO}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=18349 24.MKS]</ref> |- | 25 || 2009-2013 || Fabio Finocchiaro ||{{ITA}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=19811 25.MKS]</ref> |- | 26 || 2010-2014 || Ron Langeveld || {{NED}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=21732 26.MKS]</ref> |- | 27 || 2011-2014 || Alexandr Dronov || {{RUS}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=25887 27.MKS]</ref> |- | 28 || 2013-2016 || Leonardo Ljubicic || {{CRO}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=37632 28.MKS]</ref> |- | 29 || 2015-2018 || Aleksandr Dronov || {{RUS}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=52852 29.MKS]</ref> |- | 30 || 2017-2019 || Andrey Kochemasov || {{RUS}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=55745 30.MKS]</ref> |- | 31 || 2019-2022 || Fabian Stanach, <br /> Christian Muck, <br /> Ron Langeveld || {{POL}} <br /> {{AUT}} <br /> {{NED}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=79897 31.MKS]</ref> |- | 32 || 2020-2022 || Jon Edwards || {{USA}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=85042 32.MKS]</ref> |} == Virinaj Mondaj Korespondaj Ŝakĉampionoj == {|class="wikitable" ! # !! Jaroj !! Ĉampiono !! Nacieco !! |- | 01 || 1968-1972 || Olga Rubtsova ||{{URS}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/ladies/wch-01l.htm 1.VMKŜ]</ref> |- | 02 || 1972-1977 || Lora Jakovleva ||{{URS}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/ladies/wch-02l.htm 2.VMKŜ]</ref> |- | 03 || 1978-1984 || Luba Kristol || {{ISR}} || <ref>[https://tables.iccf.com/world/ladies/wch-03l.htm 3.VMKŜ]</ref> |- | 04 || 1984-1992 || Ljudmila Belavenets || {{RUS}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=38764 4.VMKŜ]</ref> |- | 05 || 1993-1998 || Luba Kristol || {{ISR}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=35414 5.VMKŜ]</ref> |- | 06 || 2000-2005 || Alessandra Riegler || {{ITA}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=35415 6.VMKŜ]</ref> |- | 07 || 2002-2007 || Olga Sukhareva || {{RUS}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=5344 7.VMKŜ]</ref> |- | 08 || 2007-2010 || Olga Sukhareva ||{{RUS}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=13568 8.VMKŜ]</ref> |- | 09 || 2011-2014 || Irina Perevertkina ||{{RUS}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=24233 9.VMKŜ]</ref> |- | 10 || 2014-2017 || Irina Perevertkina ||{{RUS}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=48376 10.VMHŜ]</ref> |- | 11 || 2017-2020 || Irina Perevertkina || {{RUS}} || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=71947 11.VMKŜ]</ref> |- | 12 || 2020-2023 || Irina Perevertkina || {{RUS}}|| <ref>[https://www.iccf.com/event?id=89629 12.VMKŜ]</ref> |} == Monda Pokalo de Veteranoj == Ĝi estas rezervita por ŝakludantoj pli ol 60 jarojn aĝaj. Ĝi okazas en tri stadioj: prepara, duonfinalo kaj fina. # Rob Kruis {{NED}} (2009-2011) <ref>[https://www.iccf,com/event?id=20207 1.MPV]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</reF> # Vladimir Sergeev {{RUS}} (2013-2014) <ref>[https://www.iccf.com/event?id=33077 2.MPV]</ref> # Frits Bleker {{GRE}} (2014-2016) <ref>[https://www.iccf.com/event?id=42056 3.MPV]</ref> # Reinhard Sikorsky {{GER}} (2015-2017) <ref>[https://www.iccf.com/event?id=49878 4.MPV]</ref> # Ralf Neubauer {{GER}} (2016-2017) <ref>[https://www.iccf.com/event?id=57458 5.MPV]</ref> # Mattia Boccia {{ITA}} (2017-2019) <ref>[https://www.iccf.com/event?id=65638 6.MPV]</ref> # Sergey Novikov {{RUS}} (2018-2020) <ref>[https://www.iccf.com/event?id=74478 7.MPV]</ref> # Guy van Habberney {{BEL}} (2019-2021) <ref>[https://www.iccf.com/event?id=79710 8.MPV]</ref> # Jean Claude Schuller {{LUX}} (2020-2022) <ref>[https://www.iccf.com/event?id=85406 9.MPV]</ref> # Gediminas Voveris {{LTU}} (2021-2023) <ref>[https://www,iccf,com/event?id=93731 10.MPV]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Olimpikaj korespondaj ŝakludoj == {|class="wikitable" ! # !! Jaroj !! Ora medalo !! Arĝenta medalo !! Bronza medalo !! |- | 1 || 1949-1952 || {{HUN}} (25) || {{TCH}} (20) || {{SWE}} (19,5) || <ref>[https://tables.iccf.com/world/olymp/ol-01f.htm 1.Olimpikoj]</ref> |- | 2 || 1952-1955 || {{TCH}} (27,5) || {{SWE}} (27,5) || {{GER}} (27) || <ref>[https://tables.iccf.com/world/olymp/ol-02f.htm 2.Olimpikoj]</ref> |- | 3 || 1958-1961 || {{URS}} (35,5) || {{HUN}} (32,5) || {{YUG}} (32) || <ref>[https://tables.iccf.com/world/olymp/ol-03f.htm 3.Olimpikoj]</ref> |- | 4 || 1962-1964 || {{URS}} (36) || {{GDR}} (28,5) || {{SWE}} (27,5) || <ref> [https://tables.iccf.com/world/olymp/ol-04f.htm 4.Olimpikoj]</ref> |- | 5 || 1965-1968 || {{TCH}} (31,5) || {{URS}} (30) || {{FRG}} (29,5) || <ref>[https://tables.iccf.com/world/olymp/ol-05f.htm 5.Olimpikoj]{{404|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 6 || 1968-1972 || {{URS}} (38) || {{TCH}} (28,5) || {{GDR}} (25,5) || <ref> [https://tables.iccf.com/world/olymp/ol-06f.htm 6.Olimpikoj]</ref> |- | 7 || 1972-1976 || {{URS}} (35,5) || {{BUL}} (30) || {{GBR}} (29,5) || <ref>[https://tables.iccf.com/world/olymp/ol-07f.htm 7.Olimpikoj]</ref> |- | 8 || 1977-1982 || {{URS}} (46,5) || {{HUN}} (44) || {{GBR}} (41,5) || <ref>[https://tables.iccf.com/world/olymp/ol-08f.htm 8.Olimpikoj]</ref> |- | 9 || 1982-1987 || {{GBR}} (33,5) || {{FRG}} (30) || {{URS}} (27) || <ref>[https://tables.iccf.com/world/olymp/ol-09f.htm 9.Olimpikoj]</ref> |- | 10 || 1987-1995 || {{URS}} (34) || {{ENG}} (33,5) || {{GDR}} (33,5) || <ref>[https://iccf.com/event?id=38679 10.Olimpikoj]</ref> |- | 11 || 1992-1999 || {{TCH}} (45,5) <br/> {{GER}} (45,5) || || {{CAN}} (40) <br/> {{SCO}} (40) || <ref>[https://iccf.com/event?id=35071 11.Olimpikoj]</ref> |- | 12 || 1998-2004 || {{GER}} (47,5) || {{LTU}} (42,5) || {{LAT}} (42,5) || <ref>[https://iccf.com/event?id=35072 12.Olimpikoj]</ref> |- | 13 || 2004-2009 || {{GER}} (38) || {{CZE}} (34,5) || {{POL}} (32) || <ref>[https://iccf.com/event?id=5734 13.Olimpikoj]</ref> |- | 14 || 2002-2006 || {{uRS}} (45,5) || {{LTU}} (39,5) || {{USA}} (36) || <ref>[https://iccf.com/event?id=5392 14.Olimpikoj]</ref> |- | 15 || 2006-2009 || {{NOR}} (48) || {{GER}} (47) || {{NED}} (46,5) || <ref>[https://iccf.com/event?id=1635 15.Olimpikoj]</ref> |- | 16 || 2010-2016 || {{CZE}} (33,5) || {{GER}} (28,5) || {{FRA}} (26,5) || <ref>[https://iccf.com/event?id=21733 16.Olimpikoj]</ref> |- | 17 || 2009-2012 || {{GER}} (44.5) || {{ESP}} (43,5) || {{ITA}} (39,5) || <ref>[https://iccf.com/event?id=19050 17.Olimpikoj]</ref> |- | 18 || 2012-2016 || {{GER}} (41,5) || {{SLO}} (41) || {{ESP}} (39) || <ref>[https://iccf.com/event?id=32177 18.Olimpikoj]</ref> |- | 19 || 2016-2021 || {{BUL}} (27) || {{GER}} (26,5) || {{CZE}} (26,5) <br/> {{POL}} (26,5) || <ref>[https://iccf.com/event?id=60285 19.Olimpikoj]</ref> |- | 20 || 2016-2019 || {{GER}} (39,5) || {{RUS}} (39,5) || {{ESP}} (39) || <ref>[https://iccf.com/event?id=60510 20.Olimpikoj]</ref> |- | 21 || 2020-2023 || {{GER}} (38) || {{LUX}} (37) || {{USA}} (37) || <ref> [https://iccf.com/event?id=83159 21.Olimpikoj]</ref> |} == Virinaj korespondaj ŝakludoj == {|class="wikitable" ! # !! Jaroj !! Ora medalo !! Arĝenta medalo !! Bronza medalo !! |- | 1 || 1974-1979 || {{URS}} (22) || {{FRG}} (19) || {{TCH}} (15,5) || <ref>[https://tables.iccf.com/world/ladies/olw-01f.htm 1.VKŜ]</ref> |- | 2 || 1980-1986 || {{URS}} (26) || {{TCH}} (26) || {{YUG}} (20) || <ref>[https://kszgk.com/iccf?page_id=574 2.VKŜ]</ref> |- | 3 || 1986-1992 || {{URS}} (23) || {{TCH}} (21) || {{HUN}} (14,5) || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=38760 3.VKŜ]</ref> |- | 4 || 1992-1997 || {{CZE}} (24) || {{RUS}} (21) || {{POL}} (18,5) || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=35406 4.VKŜ]</ref> |- | 5 || 1997-2003 || {{RUS}} (25) || {{GER}} (22) || {{CZE}} (18) || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=35407 5.VKŜ]</ref> |- | 6 || 2003-2006 || {{LTU}} (26,5) || {{GER}} 23,5) || {{ITA}} (23) || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=5410 6.VKŜ]</ref> |- | 7 || 2007-2009 || {{SLO}} (25) || {{LTU}} (23,5) || {{GER}} (23) || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=10895 7.VKŜ]</ref> |- | 8 || 2008-2010 || {{POL}} (27) || {{BUL}} (27) || {{ITA}} (26) || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=16389 8.VKŜ]</ref> |- | 9 || 2011-2014 || {{RUS}} (34) || {{LTU}} (32,5) || {{GER}} (30) || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=26870 9.VKŜ]</ref> |- | 10 || 2015-2018 || {{GER}} (33) || {{LTU}} (30) || {{RUS}} (28) || <ref>[https://www.iccf.com/event?id=54041 10.VKŜ]</ref> |- |} == Referencoj == {{Referencoj|4}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ŝako]] qt9w6w6xmc68a7ufq0oxgx7j4587gi3 0 802541 9419596 9390453 2026-07-03T13:33:59Z ThomasPusch 1869 /* Aspekto */ 9419596 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=oficiala pilko de Futbala Mondpokalo 2022|oficiala pilko de Futbala Mondpokalo 2014|Adidas Brazuca|firmao "adidas"|Adidas}} [[Dosiero:HK_中環街市_Central_Market_shopping_mall_商場_event_World_Cup_November_2022_Px3_03.jpg|eta|Foto de granda versio de la pilko Al Rihla]] '''''Al Rihla''''' ([[Araba lingvo|arabe]] {{Lang|ar|dir=rtl|teksto=الْرِّحْلَة}} "<span>Vojaĝo"</span>) estas [[piedpilko]] produktita de la firmao [[Adidas]]. Ĝi estas la oficiala pilko de [[Futbala Mondpokalo 2022|la Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]].<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|lingvo=ar|url=https://www.alarabiya.net/last-page/2022/11/20/كرة-سريعة-وذكية-تعرفوا-على-الرحلة-في-مونديال-2022|titolo=سريعة و"ذكية".. ما لا تعرفه عن كرة مونديال 2022!|dato=2022-11-20|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref name=":1">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.scientificamerican.com/article/mens-world-cup-soccer-ball-the-al-rihla-has-the-aerodynamics-of-a-champion/|titolo=Men’s World Cup Soccer Ball, the Al Rihla, Has the Aerodynamics of a Champion|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref name=":2">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://theathletic.com/3776004/2022/11/10/world-cup-2022-ball-review-al-rihla/|titolo=How does the 2022 World Cup ball stack up with previous editions? Reviewing 'Al Rihla'|aŭtoro=Pyzdrowski|persona nomo=Matt|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://gulfnews.com/qatar-world-cup-2022/news-views/qatar-world-cup-al-rihla-a-football-inspired-by-the-architecture-boats-and-flag-of-qatar-1.1668613453931|titolo=Qatar World Cup: Al Rihla, a football inspired by the architecture, boats, and flag of Qatar|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.comal-rihla-by-adidas-revealed-as-fifa-world-cup-qatar-2022-tm-official-match|titolo=Al Rihla by adidas revealed as FIFA World Cup Qatar 2022™ Official Match Ball|alirdato=2022-11-20}}{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La pilko enhavas pendigitan [[inercia mezurada unuo|inerci-mezurilon]] en la aerujo, kiu provizas la [[videohelpa arbitracio|videohelpan arbitracion]] (VAR) per tujaj, tre detalaj datumoj pri movado de la pilko. == La nomo == [[Dosiero:تحفة_النظار_في_غرائب_الأمصار_وعجائب_الأسفار.jpg|eta| Manskribita kopio de la ĉefverko de [[Ibn Batuta]] el 1484, konata kiel ar-Rihla.]] [[Araba lingvo|Araba]] vorto ''Al-Rihla'' ({{Lang|ar|الْرِّحْلَة|dir=rtl|trans=ar-riḥla}} {{Transl|ar|ar-riḥla}}, <nowiki>"</nowiki><span>Vojaĝo"</span>) estis elektita kiel la nomo de la pilko. ''Rihla'' estas ankaŭ tradicia ĝenro de [[Arablingva literaturo|araba literaturo]]. == Historio == Adidas prezentis ''Al Rihla'' la 30-an de marto 2022.<ref name="автоссылка1">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://theathletic.com/3776004/2022/11/10/world-cup-2022-ball-review-al-rihla/|titolo=How does the 2022 World Cup ball stack up with previous editions? Reviewing 'Al Rihla'|aŭtoro=Pyzdrowski|persona nomo=Matt|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=ar|url=https://www.goal.com/ar-eg/أخبار/الرحلة-تعرف-على-الكرة-الرسمية-لبطولة-كاس-العالم-2022-في-قطر/blt839c48199a56574b|titolo="الرحلة" .. تعرف على الكرة الرسمية لبطولة كأس العالم 2022 في قطر {{!}} Goal.com|alirdato=2022-11-20}}</ref> En Kataro la prezentantoj estis iamaj mondaj ĉampionoj [[Kaká|Kaka]] el Brazilo kaj [[Iker Casillas]] el Hispanio, kaj ankaŭ Farah Jefri el Saud-Arabio kaj Nouf Al-Anzi el Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.thenationalnews.com/sport/football/2022/03/31/kaka-and-iker-casillas-unveil-al-rihla-match-ball-for-qatar-world-cup-2022/|titolo=Kaka and Iker Casillas unveil 'Al Rihla' match ball for Qatar World Cup 2022|dato=2022-03-31|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=ar|url=https://aawsat.com/home/article/3563506/السعودية-«فرح-جفري»-تدشن-كرة-المونديال-الرسمية-مع-أساطير-اللعبة|titolo=السعودية «فرح جفري» تدشن كرة المونديال الرسمية مع أساطير اللعبة|alirdato=2022-11-20}}</ref> Tio estas la unua futbala pilko, produktita per ekologiaj farbo kaj gluo.<ref name="автоссылка2">{{Citaĵo el la reto|lingvo=ar|url=https://www.alarabiya.net/last-page/2022/11/20/كرة-سريعة-وذكية-تعرفوا-على-الرحلة-في-مونديال-2022|titolo=سريعة و"ذكية".. ما لا تعرفه عن كرة مونديال 2022!|dato=2022-11-20|alirdato=2022-11-20}}</ref> == Priskribo == === Surfaco === La membrano de ''Al Rihla'' konsistas el dudek senkudraj [[Poliuretano|poliuretanaj]] termovelditaj paneloj.<ref name="автоссылка2" /><ref name="автоссылка3">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.scientificamerican.com/article/mens-world-cup-soccer-ball-the-al-rihla-has-the-aerodynamics-of-a-champion/|titolo=Men’s World Cup Soccer Ball, the Al Rihla, Has the Aerodynamics of a Champion|alirdato=2022-11-20}}</ref> Ĝia surfaco "Speedshell" estas [[Bosado|bosita]] per makro- kaj mikroornamaĵoj, plibonigantaj la stabilecon de la pilko dum flugo kaj ties deklinemon<ref name=":1" /><ref name="автоссылка4">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.comal-rihla-by-adidas-revealed-as-fifa-world-cup-qatar-2022-tm-official-match|titolo=Al Rihla by adidas revealed as FIFA World Cup Qatar 2022™ Official Match Ball|alirdato=2022-11-20}}{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Franziska Loffelmann, dezajnodirektoro ĉe Adidas, priskribas ''Al Rihla'' kiel "la plej rapidan kaj plej precizan FIFA-pilkon nuntempe"<ref name=":3" />. === Movsensilo === En la pilkon estas enmuntita "teĥnologio de konektita pilko", suspensio ene de la aerujo kun inerci-mezurilo en la centro, por provizi la arbitraciistan videohelpilon (VAR) per kiel eble plej precizaj datumoj pri movado de la pilko post nur kelkaj sekundoj<ref name=":5">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://news.adidas.com/football/adidas-reveals-the-first-fifa-world-cup--official-match-ball-featuring-connected-ball-technology/s/cccb7187-a67c-4166-b57d-2b28f1d36fa0|titolo=adidas reveals the first FIFA World Cup™ official match ball featuring connected ball technology|dato=2022-07-01|alirdato=2022-11-21}}</ref><ref name=":6">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en-au|url=https://www.spruson.com/patents/ip-grandstanding-at-the-2022-soccer-world-cup/|titolo=IP grandstanding at the 2022 soccer World Cup|aŭtoro=Yao|persona nomo=Yuchen|dato=2022-11-02|alirdato=2022-11-21|kunaŭtoroj=Dixon Gareth}}</ref>. Tiu teĥnologio estis ellaborita kune kun [[FIFA]] kaj Kinexon en [[Munkeno]]<ref name=":5" /><ref name=":6" /> . === Aspekto === Laŭ FIFA, la aspekto de la pilko estas inspirita de la Kataraj [[kulturo]], [[arkitekturo]], [[Daŭo|boatoj]] kaj [[Flago de Kataro|flago]]<ref name="автоссылка4" />. [[dosiero:Irana esperantisto aŭtuno 2022.jpg|eta|{{centre|la revuo [[Irana esperantisto]] en aŭtuno 2022 titolpaĝe prezentis la pilkon}}]] === Produktado === La pilkoj estas produktitaj en [[Ĉinio]] kaj [[Sialkot]] en [[Pakistano]]. == Esperanto == Sur la versio "Pro" de la pilko videblas la teksto "Futbalo estas ..." en ses lingvoj: la [[angla lingvo|angla]], [[Araba lingvo|araba]], [[Ĉina normlingvo|ĉina]], [[franca lingvo|franca]], [[hispana lingvo|hispana]] kaj [[Esperanto]]. En Esperanto estas skribite meze "FUTBALO ESTAS", kaj ĉirkaŭe "kolektiva - respondeco - pasio - respekto - [[teamlaboro]] - honesteco".<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.adidas.com/us/al-rihla-pro-ball/H57783.html|titolo=adidas Al Rihla Pro Ball|titolo-aldono=La skribo klare videblas en la dua foto}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reddit.com/r/Esperanto/comments/z2wnfy/la_oficiala_pilko_de_la_nuna_futbala_mondpokalo/|titolo=La oficiala pilko de la nuna futbala mondpokalo havas Esperantan tekston.|titolo-aldono=Publikaĵo ĉe Reddit, en la komunumo r/Esperanto|dato=2022-11-23|alirdato=2022-11-23}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://uea.org/gk/1085 Al Rihla kaj Al Hilm: Esperanto sur la pilkoj de la Mondpokalo 2022], gazetara komuniko 1085 de [[UEA]], aperinta 2022-12-15 {{eo}} * {{tradukita|lingvo=ru|artikolo=Adidas Al Rihla|revizio=126832084}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2022]] [[Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj]] r5fficyqtfvrzizbs1i9yqbzgo3ghhn 9419598 9419596 2026-07-03T13:35:18Z ThomasPusch 1869 /* Surfaco */ 9419598 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=oficiala pilko de Futbala Mondpokalo 2022|oficiala pilko de Futbala Mondpokalo 2014|Adidas Brazuca|firmao "adidas"|Adidas}} [[Dosiero:HK_中環街市_Central_Market_shopping_mall_商場_event_World_Cup_November_2022_Px3_03.jpg|eta|Foto de granda versio de la pilko Al Rihla]] '''''Al Rihla''''' ([[Araba lingvo|arabe]] {{Lang|ar|dir=rtl|teksto=الْرِّحْلَة}} "<span>Vojaĝo"</span>) estas [[piedpilko]] produktita de la firmao [[Adidas]]. Ĝi estas la oficiala pilko de [[Futbala Mondpokalo 2022|la Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]].<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|lingvo=ar|url=https://www.alarabiya.net/last-page/2022/11/20/كرة-سريعة-وذكية-تعرفوا-على-الرحلة-في-مونديال-2022|titolo=سريعة و"ذكية".. ما لا تعرفه عن كرة مونديال 2022!|dato=2022-11-20|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref name=":1">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.scientificamerican.com/article/mens-world-cup-soccer-ball-the-al-rihla-has-the-aerodynamics-of-a-champion/|titolo=Men’s World Cup Soccer Ball, the Al Rihla, Has the Aerodynamics of a Champion|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref name=":2">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://theathletic.com/3776004/2022/11/10/world-cup-2022-ball-review-al-rihla/|titolo=How does the 2022 World Cup ball stack up with previous editions? Reviewing 'Al Rihla'|aŭtoro=Pyzdrowski|persona nomo=Matt|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://gulfnews.com/qatar-world-cup-2022/news-views/qatar-world-cup-al-rihla-a-football-inspired-by-the-architecture-boats-and-flag-of-qatar-1.1668613453931|titolo=Qatar World Cup: Al Rihla, a football inspired by the architecture, boats, and flag of Qatar|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.comal-rihla-by-adidas-revealed-as-fifa-world-cup-qatar-2022-tm-official-match|titolo=Al Rihla by adidas revealed as FIFA World Cup Qatar 2022™ Official Match Ball|alirdato=2022-11-20}}{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La pilko enhavas pendigitan [[inercia mezurada unuo|inerci-mezurilon]] en la aerujo, kiu provizas la [[videohelpa arbitracio|videohelpan arbitracion]] (VAR) per tujaj, tre detalaj datumoj pri movado de la pilko. == La nomo == [[Dosiero:تحفة_النظار_في_غرائب_الأمصار_وعجائب_الأسفار.jpg|eta| Manskribita kopio de la ĉefverko de [[Ibn Batuta]] el 1484, konata kiel ar-Rihla.]] [[Araba lingvo|Araba]] vorto ''Al-Rihla'' ({{Lang|ar|الْرِّحْلَة|dir=rtl|trans=ar-riḥla}} {{Transl|ar|ar-riḥla}}, <nowiki>"</nowiki><span>Vojaĝo"</span>) estis elektita kiel la nomo de la pilko. ''Rihla'' estas ankaŭ tradicia ĝenro de [[Arablingva literaturo|araba literaturo]]. == Historio == Adidas prezentis ''Al Rihla'' la 30-an de marto 2022.<ref name="автоссылка1">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://theathletic.com/3776004/2022/11/10/world-cup-2022-ball-review-al-rihla/|titolo=How does the 2022 World Cup ball stack up with previous editions? Reviewing 'Al Rihla'|aŭtoro=Pyzdrowski|persona nomo=Matt|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=ar|url=https://www.goal.com/ar-eg/أخبار/الرحلة-تعرف-على-الكرة-الرسمية-لبطولة-كاس-العالم-2022-في-قطر/blt839c48199a56574b|titolo="الرحلة" .. تعرف على الكرة الرسمية لبطولة كأس العالم 2022 في قطر {{!}} Goal.com|alirdato=2022-11-20}}</ref> En Kataro la prezentantoj estis iamaj mondaj ĉampionoj [[Kaká|Kaka]] el Brazilo kaj [[Iker Casillas]] el Hispanio, kaj ankaŭ Farah Jefri el Saud-Arabio kaj Nouf Al-Anzi el Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.thenationalnews.com/sport/football/2022/03/31/kaka-and-iker-casillas-unveil-al-rihla-match-ball-for-qatar-world-cup-2022/|titolo=Kaka and Iker Casillas unveil 'Al Rihla' match ball for Qatar World Cup 2022|dato=2022-03-31|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=ar|url=https://aawsat.com/home/article/3563506/السعودية-«فرح-جفري»-تدشن-كرة-المونديال-الرسمية-مع-أساطير-اللعبة|titolo=السعودية «فرح جفري» تدشن كرة المونديال الرسمية مع أساطير اللعبة|alirdato=2022-11-20}}</ref> Tio estas la unua futbala pilko, produktita per ekologiaj farbo kaj gluo.<ref name="автоссылка2">{{Citaĵo el la reto|lingvo=ar|url=https://www.alarabiya.net/last-page/2022/11/20/كرة-سريعة-وذكية-تعرفوا-على-الرحلة-في-مونديال-2022|titolo=سريعة و"ذكية".. ما لا تعرفه عن كرة مونديال 2022!|dato=2022-11-20|alirdato=2022-11-20}}</ref> == Priskribo == === Surfaco === La membrano de ''Al Rihla'' konsistas el dudek senkudraj [[Poliuretano|poliuretanaj]] termovelditaj paneloj.<ref name="автоссылка2" /><ref name="автоссылка3">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.scientificamerican.com/article/mens-world-cup-soccer-ball-the-al-rihla-has-the-aerodynamics-of-a-champion/|titolo=Men’s World Cup Soccer Ball, the Al Rihla, Has the Aerodynamics of a Champion|alirdato=2022-11-20}}</ref> Ĝia surfaco "Speedshell" estas [[Bosado|bosita]] per makro- kaj mikroornamaĵoj, plibonigantaj la stabilecon de la pilko dum flugo kaj ties deklinemon<ref name=":1" /><!-- ref name="автоссылка4">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.comal-rihla-by-adidas-revealed-as-fifa-world-cup-qatar-2022-tm-official-match|titolo=Al Rihla by adidas revealed as FIFA World Cup Qatar 2022™ Official Match Ball|alirdato=2022-11-20}}{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref -->. Franziska Loffelmann, dezajnodirektoro ĉe Adidas, priskribas ''Al Rihla'' kiel "la plej rapidan kaj plej precizan FIFA-pilkon nuntempe"<ref name=":3" />. === Movsensilo === En la pilkon estas enmuntita "teĥnologio de konektita pilko", suspensio ene de la aerujo kun inerci-mezurilo en la centro, por provizi la arbitraciistan videohelpilon (VAR) per kiel eble plej precizaj datumoj pri movado de la pilko post nur kelkaj sekundoj<ref name=":5">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://news.adidas.com/football/adidas-reveals-the-first-fifa-world-cup--official-match-ball-featuring-connected-ball-technology/s/cccb7187-a67c-4166-b57d-2b28f1d36fa0|titolo=adidas reveals the first FIFA World Cup™ official match ball featuring connected ball technology|dato=2022-07-01|alirdato=2022-11-21}}</ref><ref name=":6">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en-au|url=https://www.spruson.com/patents/ip-grandstanding-at-the-2022-soccer-world-cup/|titolo=IP grandstanding at the 2022 soccer World Cup|aŭtoro=Yao|persona nomo=Yuchen|dato=2022-11-02|alirdato=2022-11-21|kunaŭtoroj=Dixon Gareth}}</ref>. Tiu teĥnologio estis ellaborita kune kun [[FIFA]] kaj Kinexon en [[Munkeno]]<ref name=":5" /><ref name=":6" /> . === Aspekto === Laŭ FIFA, la aspekto de la pilko estas inspirita de la Kataraj [[kulturo]], [[arkitekturo]], [[Daŭo|boatoj]] kaj [[Flago de Kataro|flago]]<ref name="автоссылка4" />. [[dosiero:Irana esperantisto aŭtuno 2022.jpg|eta|{{centre|la revuo [[Irana esperantisto]] en aŭtuno 2022 titolpaĝe prezentis la pilkon}}]] === Produktado === La pilkoj estas produktitaj en [[Ĉinio]] kaj [[Sialkot]] en [[Pakistano]]. == Esperanto == Sur la versio "Pro" de la pilko videblas la teksto "Futbalo estas ..." en ses lingvoj: la [[angla lingvo|angla]], [[Araba lingvo|araba]], [[Ĉina normlingvo|ĉina]], [[franca lingvo|franca]], [[hispana lingvo|hispana]] kaj [[Esperanto]]. En Esperanto estas skribite meze "FUTBALO ESTAS", kaj ĉirkaŭe "kolektiva - respondeco - pasio - respekto - [[teamlaboro]] - honesteco".<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.adidas.com/us/al-rihla-pro-ball/H57783.html|titolo=adidas Al Rihla Pro Ball|titolo-aldono=La skribo klare videblas en la dua foto}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reddit.com/r/Esperanto/comments/z2wnfy/la_oficiala_pilko_de_la_nuna_futbala_mondpokalo/|titolo=La oficiala pilko de la nuna futbala mondpokalo havas Esperantan tekston.|titolo-aldono=Publikaĵo ĉe Reddit, en la komunumo r/Esperanto|dato=2022-11-23|alirdato=2022-11-23}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://uea.org/gk/1085 Al Rihla kaj Al Hilm: Esperanto sur la pilkoj de la Mondpokalo 2022], gazetara komuniko 1085 de [[UEA]], aperinta 2022-12-15 {{eo}} * {{tradukita|lingvo=ru|artikolo=Adidas Al Rihla|revizio=126832084}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2022]] [[Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj]] tgvkcy24dzvaz77o7x2sixxa5f62l24 9419599 9419598 2026-07-03T13:37:12Z ThomasPusch 1869 9419599 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=oficiala pilko de Futbala Mondpokalo 2022|oficiala pilko de Futbala Mondpokalo 2014|Adidas Brazuca|firmao "adidas"|Adidas}} [[Dosiero:HK_中環街市_Central_Market_shopping_mall_商場_event_World_Cup_November_2022_Px3_03.jpg|eta|Foto de granda versio de la pilko Al Rihla]] '''''Al Rihla''''' ([[Araba lingvo|arabe]] {{Lang|ar|dir=rtl|teksto=الْرِّحْلَة}} "<span>Vojaĝo"</span>) estas [[piedpilko]] produktita de la firmao [[Adidas]]. Ĝi estas la oficiala pilko de [[Futbala Mondpokalo 2022|la Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]].<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|lingvo=ar|url=https://www.alarabiya.net/last-page/2022/11/20/كرة-سريعة-وذكية-تعرفوا-على-الرحلة-في-مونديال-2022|titolo=سريعة و"ذكية".. ما لا تعرفه عن كرة مونديال 2022!|dato=2022-11-20|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref name=":1">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.scientificamerican.com/article/mens-world-cup-soccer-ball-the-al-rihla-has-the-aerodynamics-of-a-champion/|titolo=Men’s World Cup Soccer Ball, the Al Rihla, Has the Aerodynamics of a Champion|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref name=":2">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://theathletic.com/3776004/2022/11/10/world-cup-2022-ball-review-al-rihla/|titolo=How does the 2022 World Cup ball stack up with previous editions? Reviewing 'Al Rihla'|aŭtoro=Pyzdrowski|persona nomo=Matt|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://gulfnews.com/qatar-world-cup-2022/news-views/qatar-world-cup-al-rihla-a-football-inspired-by-the-architecture-boats-and-flag-of-qatar-1.1668613453931|titolo=Qatar World Cup: Al Rihla, a football inspired by the architecture, boats, and flag of Qatar|alirdato=2022-11-20}}</ref><!-- ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.comal-rihla-by-adidas-revealed-as-fifa-world-cup-qatar-2022-tm-official-match|titolo=Al Rihla by adidas revealed as FIFA World Cup Qatar 2022™ Official Match Ball|alirdato=2022-11-20}}{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref --> La pilko enhavas pendigitan [[inercia mezurada unuo|inerci-mezurilon]] en la aerujo, kiu provizas la [[videohelpa arbitracio|videohelpan arbitracion]] (VAR) per tujaj, tre detalaj datumoj pri movado de la pilko. == La nomo == [[Dosiero:تحفة_النظار_في_غرائب_الأمصار_وعجائب_الأسفار.jpg|eta| Manskribita kopio de la ĉefverko de [[Ibn Batuta]] el 1484, konata kiel ar-Rihla.]] [[Araba lingvo|Araba]] vorto ''Al-Rihla'' ({{Lang|ar|الْرِّحْلَة|dir=rtl|trans=ar-riḥla}} {{Transl|ar|ar-riḥla}}, <nowiki>"</nowiki><span>Vojaĝo"</span>) estis elektita kiel la nomo de la pilko. ''Rihla'' estas ankaŭ tradicia ĝenro de [[Arablingva literaturo|araba literaturo]]. == Historio == Adidas prezentis ''Al Rihla'' la 30-an de marto 2022.<ref name="автоссылка1">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://theathletic.com/3776004/2022/11/10/world-cup-2022-ball-review-al-rihla/|titolo=How does the 2022 World Cup ball stack up with previous editions? Reviewing 'Al Rihla'|aŭtoro=Pyzdrowski|persona nomo=Matt|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=ar|url=https://www.goal.com/ar-eg/أخبار/الرحلة-تعرف-على-الكرة-الرسمية-لبطولة-كاس-العالم-2022-في-قطر/blt839c48199a56574b|titolo="الرحلة" .. تعرف على الكرة الرسمية لبطولة كأس العالم 2022 في قطر {{!}} Goal.com|alirdato=2022-11-20}}</ref> En Kataro la prezentantoj estis iamaj mondaj ĉampionoj [[Kaká|Kaka]] el Brazilo kaj [[Iker Casillas]] el Hispanio, kaj ankaŭ Farah Jefri el Saud-Arabio kaj Nouf Al-Anzi el Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.thenationalnews.com/sport/football/2022/03/31/kaka-and-iker-casillas-unveil-al-rihla-match-ball-for-qatar-world-cup-2022/|titolo=Kaka and Iker Casillas unveil 'Al Rihla' match ball for Qatar World Cup 2022|dato=2022-03-31|alirdato=2022-11-20}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=ar|url=https://aawsat.com/home/article/3563506/السعودية-«فرح-جفري»-تدشن-كرة-المونديال-الرسمية-مع-أساطير-اللعبة|titolo=السعودية «فرح جفري» تدشن كرة المونديال الرسمية مع أساطير اللعبة|alirdato=2022-11-20}}</ref> Tio estas la unua futbala pilko, produktita per ekologiaj farbo kaj gluo.<ref name="автоссылка2">{{Citaĵo el la reto|lingvo=ar|url=https://www.alarabiya.net/last-page/2022/11/20/كرة-سريعة-وذكية-تعرفوا-على-الرحلة-في-مونديال-2022|titolo=سريعة و"ذكية".. ما لا تعرفه عن كرة مونديال 2022!|dato=2022-11-20|alirdato=2022-11-20}}</ref> == Priskribo == === Surfaco === La membrano de ''Al Rihla'' konsistas el dudek senkudraj [[Poliuretano|poliuretanaj]] termovelditaj paneloj.<ref name="автоссылка2" /><ref name="автоссылка3">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.scientificamerican.com/article/mens-world-cup-soccer-ball-the-al-rihla-has-the-aerodynamics-of-a-champion/|titolo=Men’s World Cup Soccer Ball, the Al Rihla, Has the Aerodynamics of a Champion|alirdato=2022-11-20}}</ref> Ĝia surfaco "Speedshell" estas [[Bosado|bosita]] per makro- kaj mikroornamaĵoj, plibonigantaj la stabilecon de la pilko dum flugo kaj ties deklinemon<ref name=":1" /><!-- ref name="автоссылка4">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.comal-rihla-by-adidas-revealed-as-fifa-world-cup-qatar-2022-tm-official-match|titolo=Al Rihla by adidas revealed as FIFA World Cup Qatar 2022™ Official Match Ball|alirdato=2022-11-20}}{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref -->. Franziska Loffelmann, dezajnodirektoro ĉe Adidas, priskribas ''Al Rihla'' kiel "la plej rapidan kaj plej precizan FIFA-pilkon nuntempe"<!-- ref name=":3" / -->. === Movsensilo === En la pilkon estas enmuntita "teĥnologio de konektita pilko", suspensio ene de la aerujo kun inerci-mezurilo en la centro, por provizi la arbitraciistan videohelpilon (VAR) per kiel eble plej precizaj datumoj pri movado de la pilko post nur kelkaj sekundoj<ref name=":5">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://news.adidas.com/football/adidas-reveals-the-first-fifa-world-cup--official-match-ball-featuring-connected-ball-technology/s/cccb7187-a67c-4166-b57d-2b28f1d36fa0|titolo=adidas reveals the first FIFA World Cup™ official match ball featuring connected ball technology|dato=2022-07-01|alirdato=2022-11-21}}</ref><ref name=":6">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en-au|url=https://www.spruson.com/patents/ip-grandstanding-at-the-2022-soccer-world-cup/|titolo=IP grandstanding at the 2022 soccer World Cup|aŭtoro=Yao|persona nomo=Yuchen|dato=2022-11-02|alirdato=2022-11-21|kunaŭtoroj=Dixon Gareth}}</ref>. Tiu teĥnologio estis ellaborita kune kun [[FIFA]] kaj Kinexon en [[Munkeno]]<ref name=":5" /><ref name=":6" /> . === Aspekto === Laŭ FIFA, la aspekto de la pilko estas inspirita de la Kataraj [[kulturo]], [[arkitekturo]], [[Daŭo|boatoj]] kaj [[Flago de Kataro|flago]]<!-- ref name="автоссылка4" / -->. [[dosiero:Irana esperantisto aŭtuno 2022.jpg|eta|{{centre|la revuo [[Irana esperantisto]] en aŭtuno 2022 titolpaĝe prezentis la pilkon}}]] === Produktado === La pilkoj estas produktitaj en [[Ĉinio]] kaj [[Sialkot]] en [[Pakistano]]. == Esperanto == Sur la versio "Pro" de la pilko videblas la teksto "Futbalo estas ..." en ses lingvoj: la [[angla lingvo|angla]], [[Araba lingvo|araba]], [[Ĉina normlingvo|ĉina]], [[franca lingvo|franca]], [[hispana lingvo|hispana]] kaj [[Esperanto]]. En Esperanto estas skribite meze "FUTBALO ESTAS", kaj ĉirkaŭe "kolektiva - respondeco - pasio - respekto - [[teamlaboro]] - honesteco".<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.adidas.com/us/al-rihla-pro-ball/H57783.html|titolo=adidas Al Rihla Pro Ball|titolo-aldono=La skribo klare videblas en la dua foto}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reddit.com/r/Esperanto/comments/z2wnfy/la_oficiala_pilko_de_la_nuna_futbala_mondpokalo/|titolo=La oficiala pilko de la nuna futbala mondpokalo havas Esperantan tekston.|titolo-aldono=Publikaĵo ĉe Reddit, en la komunumo r/Esperanto|dato=2022-11-23|alirdato=2022-11-23}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://uea.org/gk/1085 Al Rihla kaj Al Hilm: Esperanto sur la pilkoj de la Mondpokalo 2022], gazetara komuniko 1085 de [[UEA]], aperinta 2022-12-15 {{eo}} * {{tradukita|lingvo=ru|artikolo=Adidas Al Rihla|revizio=126832084}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2022]] [[Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj]] epn50nijq1b7updmzwawx88tj8iwqxd 10 802595 9419894 9418819 2026-07-04T04:23:11Z ThomasPusch 1869 9419894 wikitext text/x-wiki {{navigilo2 | nomo = Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022 |titolo = [[Maroka nacia teamo de futbalo|Maroka nacia teamo]] &nbsp;&nbsp; [[Dosiero:Flag of Morocco.svg|25px|border|Flago de Maroko]] &nbsp;&nbsp; [[Futbala Mondpokalo 2022]] |bildo = [[Dosiero:Flago-de-Maroko.svg|40px|Flago de Maroko]] |stato = collapsed |stilo = width: 85%; |stilo de ĉefa titolo = background:#C1272D; border:1px solid #006233; color:white; |titolstilo=color:white; |bodyclass = hlist <!-- laŭ la nuna stato tiu neesperantlingva parametro necesas, ne forigu ĝin --> |listo1 = *<small>1</small>&nbsp;[[Yassine Bounou|Bounou]] *<small>2</small>&nbsp;[[Achraf Hakimi|Hakimi]] *<small>3</small>&nbsp;[[Noussair Mazraoui|Mazraoui]] *<small>4</small>&nbsp;[[Sofyan Amrabat|Amrabat]] *<small>5</small>&nbsp;[[Nayef Aguerd|Aguerd]] *<small>6</small>&nbsp;[[Romain Saïss|Saïss]]&nbsp;(teamestro) *<small>7</small>&nbsp;[[Hakim Ziyech|Ziyech]] *<small>8</small>&nbsp;[[Azzedine Ounahi|Ounahi]] *<small>9</small>&nbsp;[[Abderrazak Hamdallah|Hamdallah]] *<small>10</small>&nbsp;[[Anass Zaroury|Zaroury]] *<small>11</small>&nbsp;[[Abdelhamid Sabiri|Sabiri]] *<small>12</small>&nbsp;[[Munir Mohamedi|Munir]] *<small>13</small>&nbsp;[[Ilias Chair|Chair]] *<small>14</small>&nbsp;[[Zakaria Aboukhlal|Aboukhlal]] *<small>15</small>&nbsp;[[Selim Amallah|Amallah]] *<small>16</small>&nbsp;[[Abde Ezzalzouli|Ezzalzouli]] *<small>17</small>&nbsp;[[Sofiane Boufal|Boufal]] *<small>18</small>&nbsp;[[Jawad El Yamiq|El Yamiq]] *<small>19</small>&nbsp;[[Youssef En-Nesyri|En-Nesyri]] *<small>20</small>&nbsp;[[Achraf Dari|Dari]] *<small>21</small>&nbsp;[[Walid Cheddira|Cheddira]] *<small>22</small>&nbsp;[[Ahmed Reda Tagnaouti|Tagnaouti]] *<small>23</small>&nbsp;[[Bilal El Khannouss|El Khannouss]] *<small>24</small>&nbsp;[[Badr Benoun|Benoun]] *<small>25</small>&nbsp;[[Yahia Attiyat Allah|Attiyat Allah]] *<small>26</small>&nbsp;[[Yahya Jabrane|Jabrane]] *<small>trejnisto</small>&nbsp;[[Walid Regragui|Regragui]] }}<noinclude> [[Kategorio:Maroka nacia teamo de futbalo|!]] [[Kategorio:Navigilo:Maroko|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Navigilo:Futbalo|{{PAĜONOMO}}]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2022|!]] </noinclude> i4bcxpn0z2z5a1p1cbqdi30ynbdeng8 0 802633 9419627 9245470 2026-07-03T14:28:59Z ThomasPusch 1869 vastigo de 2 al 5 frazoj, por almenaŭ obei la minimumajn kondiĉojn de artikola ĝermo. 9419627 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Irano | bildo = Emblem of Iran.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Irana futbal-federacio | konfederacio = AFC | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = | kodo = IRN | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 6 | plej bona rezulto = | turniro = Azia Pokalo | aperoj-t = 14 | plej bona rezulto-t = }} La vira '''irana nacia teamo de futbalo''' reprezentas [[Irano]]n. Ĝi estas unu el la plej fortaj futbalteamoj en Azio, kiu venkis en la [[Azia Pokalo]] tri fojojn. La teamo agas sub la organizado de la Irana futbal-federacio, nacia federacio de la [[AFC|Azia Futbal-Konfederacio]], [[angle]] mallongigite [[CAF]] kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Azia Pokalo]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, laŭ informoj el [[Vikidatumoj]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * 6 partoprenoj en [[Futbala Mondpokalo 1978|1978]], [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]], [[Futbala Mondpokalo 2006|2006]], [[Futbala Mondpokalo 2014|2014]], [[Futbala Mondpokalo 2018|2018]], [[Futbala Mondpokalo 2022|2022]]. === Azia Pokalo === * Ĉampionoj (3): 1968, 1972, 1976. * Finalisto (0) * Tria (4): 1980, 1988, 1996, 2004 [[dosiero:Iran v Wales in the 2022 FIFA World Cup Match 17 - Iran line-up.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|la teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]]}}]] {{Irana nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Irana nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Irano]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] oklrr6eqrgsqhx486h9pba0s04jsdn0 0 802635 9419662 8444793 2026-07-03T17:00:14Z ThomasPusch 1869 9419662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Sauda Arabio | bildo = Emblem of Saudi Arabia.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Saudarabia Futbal-Federacio | konfederacio = AFC | manaĝero = [[Hervé Renard]] | golreĝo = | stadiono = | kodo = KSA | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 6 | plej bona rezulto = | turniro = Azia Pokalo | aperoj-t = 11 | plej bona rezulto-t = }} '''Saudarabia nacia teamo de futbalo''' estas la reprezentanto de [[Sauda Arabio]]. Ĝi estas unu el la plej fortaj futbalteamoj en Azio, kiu venkis en la [[Azia Pokalo]] tri fojojn. La teamo agas sub la organizado de la Saudarabia futbal-Federacio, nacia federacio de la [[AFC|Azia Futbal-Konfederacio]], [[angle]] mallongigite [[CAF]] kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Azia Pokalo]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, laŭ informoj el [[Vikidatumoj]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Ĝi partoprenis kvar fojojn sed neniam preterpasis la grupstadion. === Pokalo de FIFA-konfederacioj === * Ĉampiono (0) * Vic-ĉampiono (1): 1992 === Azia Pokalo === * Ĉampiono (3): 1984, 1988, 1996. * Finalisto (3): 1992, 2000, 2007. === Araba Pokalo === * Ĉampiono (2): 1998, 2002. * Finalisto (1): 1992 {{Saudarabia nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Saudarabia nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Sauda Arabio]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] fzjc6t1a1f7vgaqadsrq3svqqwkzebg 9419663 9419662 2026-07-03T17:00:56Z ThomasPusch 1869 9419663 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Sauda Arabio | bildo = Emblem of Saudi Arabia.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | jaroj = | asocio = Saudarabia Futbal-Federacio | konfederacio = AFC | manaĝero = [[Hervé Renard]] | golreĝo = | stadiono = | kodo = KSA | unua matĉo = | fina matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | aperoj = 6 | plej bona rezulto = | turniro = Azia Pokalo | aperoj-t = 11 | plej bona rezulto-t = }} '''Saudarabia nacia teamo de futbalo''' estas la reprezentanto de [[Sauda Arabio]]. Ĝi estas unu el la plej fortaj futbalteamoj en Azio, kiu venkis en la [[Azia Pokalo]] tri fojojn. La teamo agas sub la organizado de la Saudarabia futbal-Federacio, nacia federacio de la [[AFC|Azia Futbal-Konfederacio]], [[angle]] mallongigite [[CAF]] kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Azia Pokalo]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, laŭ informoj el [[Vikidatumoj]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. <!--ekde 1 2023 teamestro estas Salem Al Dawsari --> == Partoprenoj == === Futbala Mondpokalo === * Ĝi partoprenis kvar fojojn sed neniam preterpasis la grupstadion. === Pokalo de FIFA-konfederacioj === * Ĉampiono (0) * Vic-ĉampiono (1): 1992 === Azia Pokalo === * Ĉampiono (3): 1984, 1988, 1996. * Finalisto (3): 1992, 2000, 2007. === Araba Pokalo === * Ĉampiono (2): 1998, 2002. * Finalisto (1): 1992 {{Saudarabia nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Saudarabia nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Futbalo en Sauda Arabio]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] 95we5acts0hhe1chx3ity5bfqhob6l2 0 805179 9420131 8567374 2026-07-04T10:38:21Z ThomasPusch 1869 9420131 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Walid Regragui''' ({{Lang-ar|وليد الركراكي}}), realnome '''Hoalid Regragui''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1975|09|23}} en [[Corbeil-Essonnes]], [[Francio]]), estas maroka profesia [[Futbalo|futbala]] trejnisto kaj iama ludanto, kiu ludis kiel dekstra defendanto. Li estas la ĉeftrejnisto de la [[Maroka nacia teamo de futbalo|Maroko nacia teamo]]. Li estis vaste laŭdita pro sia gvidado de la Maroka teamo post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ Portugalio, en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=Morocco beat Portugal to make World Cup history |url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Regragui, Walid}} [[Kategorio:Maroka nacia teamo de futbalo]] [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Trejnistoj de futbalo]] f4zenbz1ux5laorpxz2j6er3qow5sdu 0 806812 9420066 8773001 2026-07-04T08:49:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420066 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} (staranta maldekstre la 2-a) |naskonomo = }} '''[[Karolo|Károly]] Balatoni''' [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo '''Balatoni Károly Ignác''' estis [[Hungario|hungara]] [[naĝado|naĝisto]], [[akvopilkado|akvopilkisto]], [[Klasik-stila luktado|luktisto]], banka [[oficisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Gräfl'', foje ''Graefl'' ĝis [[1902]], lia baldaŭa familia nomvarianto estis ''Balatony''. Tiu nomo venis de [[Balatono]], ja li estis ŝatanto de la hungara lago. Lia [[frato]] estis [[Ödön Gräfl]]. Károly Gräfl<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM43050/14513455-5cf9-4d43-8479-c73ecf636e98/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis la {{daton|19|julio|1878}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|5|marto|1945}} en Budapeŝto. == Biografio == {{paĝonomo}} en la ekstersporta vivo laboris en ŝparkaso. Li edziĝis en 1905. === Sporta kariero === {{paĝonomo}} estis hungara ĉampiono kvarfoje (1898, 1900, 1901 kaj 1902) en longdistanca rapida naĝo je 1 [[mejlo]], same hungara ĉampiono sepfoje (1896-1904). Li estis unu el la [[pioniro]]j de la hungara akvopilko. Li partoprenis en la unua hungara publika matĉo en [[1899]], en la sekva jaro li fondis naĝistan societon. Li estis ankaŭ hungara akvopilka ĉampiono en 1904. En [[1907]] jam malaktiva en sporto li establis hungaran naĝistan asocion. Li estis ankaŭ hungara ĉampiono en [[klasik-stila luktado]] en 1904. == Fontoj == * [http://www.helyismeret.hu/index.php?title=Balatony_K%C3%A1roly hungarlingva biografio kun foto] * [https://old.ekmk.hu/lexikon/talalatok.php hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241202113919/https://old.ekmk.hu/lexikon/talalatok.php |date=2024-12-02 }} * [https://www.nevpont.hu/palyakep/balatoni-karoly-ba386 hungarlingva biografio] * [https://hi-in.facebook.com/kupakoipaprika/posts/1992854607535426/ hungarlingva biografio] * [https://likebalaton.hu/telepules/balaton/hireink/grafl-karoly-a-to-keresztfia-130397/ koncerna teksto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Balatoni Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj naĝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj luktistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 2dfnjosvootyippltygqz5l79o7wmiw 0 807440 9420057 8667099 2026-07-04T08:10:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9420057 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1846|7|12}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}} {{Aŭstra Imperio}} [[Pest (urbo)]] |dato de morto = {{mortotago|1923|12|30}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}} [[Budapeŝto]] }} '''[[Kolomano|Kálmán]] Szekrényessy''' [sekrEnjeŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szekrényessy Kálmán''' estis [[Hungario|hungara]] [[naĝado|naĝisto]], [[oficiro]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''székelyhidi kaj kémeri'' [sEkejhidi]. Oni aprezas lin, kiel la unua hungara naĝisto. Liaj konataj [[frato]]j estis [[Árpád Szekrényessy]] kaj [[Lajos Szekrényessy]]. {{paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM71249 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis la {{daton|12|julio|1846}} en [[Pest (urbo)]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]]), li mortis la {{daton|30|decembro|1923}} (estas konataj ankaŭ aliaj mortodatenoj) en [[Budapeŝto]]. [[Dosiero:Szekrenyessy Bf Gyogy1.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Memortabulo pri {{paĝonomo}}}}]] [[Dosiero:Szekrényessy Kálmán-.jpg|eta|{{centre|{{paĝonomo}}}}]] [[Dosiero:Statue of Kálmán Szekrényessy, 2019 Siófok.jpg|eta|{{centre|Statuo pri {{paĝonomo}}}}]] == Biografio == {{paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li studis en [[ELTE|Universitato de Pest]], sed interrompe li aliĝis al la aŭstra armeo en 1866. Post 3 jaroj li akiris armean diplometon en [[Hainburg an der Donau]] kun rango [[leŭtenanto]]. Pli poste li batalis en diversaj lokoj. En 1873 li estis la unua hungaro, kiu tranaĝis la [[Ĝibraltara Markolo|Ĝibraltaran Markolon]], post 3 jaroj la [[Bosporo]]n, en 1879 la [[Bodenlago]]n, iom poste la [[Balatono]]n. En 1881 internacia naĝkonkurso okazis inter [[Vác]] kaj Budapeŝto, kie li atingis la duan lokon, tamen li estis la unua kiel hungaro. Krom la naĝadoj li kontribuis en gazetoj, baldaŭ li fondis gazetojn, eĉ li verkis teatraĵojn, fondis ankaŭ sportklubon kaj estis motoro de la hungara naskiĝanta naĝsporto. == Elektitaj kontribuoj == * ''Magyarország és a délszláv tartományok'' (1878) * ''Utirajzok'' (1879) * ''Ermini'' (dramo, 1882) * ''Teleki Mihály'' (dramo, 1903) == Memorigiloj == * [[statuo]] en [[Siófok]] (1997) * memortabuloj en Budapeŝto kaj Siófok * [[strato]] en Siófok == Fontoj == * [https://www.vaconline.hu/2020/08/01/szekrenyessy-kalman-aki-a-sporttortenelembe-beirta-vac-nevet/ hungarlingva biografio kun fotoj kaj bildoj] * [https://mtk.hu/hirek/140-eve-az-mtk-alapito-reven-jott-letre-a-magyar-uszosport-szekrenyessy-kalman-1880-as-balaton-atuszasa-i-resz hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.helyismeret.hu/index.php?title=Szekr%C3%A9nyessy_K%C3%A1lm%C3%A1n hungarlingva biografio kun foto] * [https://old.ekmk.hu/lexikon/talalatok.php hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241202113919/https://old.ekmk.hu/lexikon/talalatok.php |date=2024-12-02 }} * [https://www.kozterkep.hu/4812/szekelyhidi-szekrenyessy-kalman hungarlingva biografio kun bildo] * [https://intezet.nori.gov.hu/national-tombs/budapest/fiumei-uti-temeto/szekrenyessy-kalman-szekelyhidi-es-kemeri/ hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (legebla post klako al digrafo Sz, poste serĉu la nomon)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (legebla post klako al digrafo Sz, poste serĉu la nomon)] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Szekrényessy Kálmán emléktáblája Ferenciek tere 7-8.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Memortabulo pri {{paĝonomo}}}}]] {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szekrenyessy Kalmán}} [[Kategorio:Hungaraj naĝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj oficiroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} lxoqvwossiwj89vq8txr0f7bfmy3mzf 0 808075 9419731 9404782 2026-07-03T20:38:23Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj 9419731 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= Yunost.jpg |ŝtato = {{Ukrainio}} |provinco = {{Donecka provinco}} |regiono-ISO=UA-14 |situo sur mapo2= Ukrainio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=11 }} '''Ĉistjakove''' ({{lang-uk|Чистякове}}; {{lang-ru|Торез}}, '''Torez''') estas urbo de [[Ukrainio]], en [[Donecka provinco]]. Ĝi havis {{Unuo|53462}} loĝantojn komence de 2022.<ref>[http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_%D0%A1huselnist.pdf la nuna loĝantaro de Ukrainio, tabelaro de la ukraina servo pri statistiko] ({{uk}} kaj {{en}})</ref> La {{Daton|15|07|1964}}, Ĉistjakove estis alinomita Torez omaĝe al la Ĝenerala Sekretario de la Franca Komunista Partio, [[Maurice Thorez]]. Post batalado, la [[30-an de septembro]] 2022 la [[registaro de Rusio]] deklaris ĝin [[anekso|aneksita]] al la teritorio de [[Rusio]] kune kun la tuta [[Donecka provinco]] kaj tri aliaj provincoj de [[Ukrainio]]. Ĉar tio estas nur postulo de [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|agrese militanta najbara ŝtato]], klaras ke la [[registaro de Ukrainio]] kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[Thoraise]], en la [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Doubs (departemento)|Doubs]]'', en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] kaj en la historia regiono [[Franĉkonteo]] de [[Francio]] * {{flago|Francio}} [[Sallaumines]] (ekde 1990), en la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Pas-de-Calais]], [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Hauts-de-France]] de [[Francio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Torez (stacidomo)]] * [[Donecka provinco]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Maurice Thorez]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) {{ĝermo|Ukrainio}} [[Kategorio:Ĉistjakove| ]] [[Kategorio:Urboj en Donecka provinco]] skaithgza9amc7fv2sme9xu2dcvf002 0 809277 9419966 9118756 2026-07-04T06:23:07Z Sj1mor 12103 9419966 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Muzeo de la Pakistana Aerarmeo | devena_nomo = {{Lang-ur|{{Nastaliq|پاک فضائیہ عجائب گھر}}| t=pak fazaiya ajaaeb ghar}} | alia_nomo = {{Lang-en|Pakistan Air Force Museum}} | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | kategorio = [[Muzeo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Dosiero:PAF Museum Karachi, Pakistan 04.jpg | dosiero_priskribo = Aviadilo [[Shenyang F-6|F-6]], kun la naciaj flagoj de Pakistano kaj de Ĉinio. | dosiero_grandeco = 280 <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = [[Pakistano]] | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Sindo]] | ŝtato_tipo = Provinco | regiono = | histregiono = | histregiono_noto = | distrikto = | municipo = [[Karaĉio]] <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = <!-- *** Situo *** --> | situo = | direkcio_situo = | direkcio_municipo = | leviĝo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | regiono-ISO = PK-SD <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | establita_tipo = | posedanto = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = | utc_offset = | horzono_DST = | utc_offset_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Aliro *** --> | publiko = Alirebla por la publiko | aliro = | vizito = | vizito_jaro = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Karaĉio (urba areo) |mapo2 lokumilo = Centra Karaĉio |mapo2 priskribo = Situo en centra [[Karaĉio]]. | freemap_zoom = |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapligilo = jes |zomo=13 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = | statistiko = | retpaĝo = | portalo = {{oficiala retejo| http://www.pafmuseum.com.pk}} <!-- *** Notoj *** --> | notoj = <!-- *** Trajtoj *** --> | arkitekto = | stilo = <!-- *** Trajtoj de biblioteko, muzeo, ktp *** --> | stoko = | lingvoj = }} La '''Muzeo de la Pakistana Aerarmeo''' ({{Lang-ur|{{Nastaliq|پاک فضائیہ عجائب گھر}}| t=pak fazaiya ajaaeb ghar}}) estas [[muzeo]] pri [[aerarmeo]] kaj parko kiu troviĝas proksime al ''Karsaz Flyover'' laŭlonge de bulvardo Ŝahrah-e-Faisal en urbo [[Karaĉio]], en la provinco [[Sindo]] de [[Pakistano]].<ref name=TheNation>{{citaĵo el gazeto|url=http://nation.com.pk/national/07-Sep-2015/air-chief-inaugurates-martyrs-monument-at-paf-museum-karachi|titolo= Air Chief inaugurates martyrs monument at PAF Museum Karachi|gazeto=[[The Nation (Pakistan)|The Nation]]|dato= 7-a de septembro 2015|alirdato = 14-a de septembro 2017|lingvo=angle}}</ref> Plimulto de la [[aviadilo]]j, [[armilo]]j kaj [[radaro]]j estas montritaj ekstere en apuda parko; tamen la muzea konstruaĵo enhavas ĉiujn gravajn batalintajn aviadilojn kiuj estis uzitaj de la [[Pakistana Aerarmeo]]. La muzeo eĉ gastigas la aviadilon ''Vickers VC.1 Viking'', uzita de [[Muhammad Ali Jinnah|Mahometo Ali Ĝinah]], la fondinto de Pakistano kaj de ''[[Folland Gnat]]'' el la [[Barata Aerarmeo]], kiu batalis en urbo Pasrur en Pakistano dum la [[Barat-Pakistana Milito de 1965|Barat-Pakistana milito de 1965]]. La ekspozicio inkluzivas skalajn modelojn de aviadiloj el [[Unua Mondmilito|la unua mondmilito]], [[Dua Mondmilito|la dua mondmilito]] kaj kelkajn pli modernajn aviadilojn, kune kun fotaj galerioj de preskaŭ ĉiuj la eskadroj de la [[Pakistana Aerarmeo]].<ref>{{citaĵo el gazeto|url=https://www.dawn.com/news/747887|titolo= Japanese sailors visit PAF Museum|gazeto=[[Dawn (ĵurnalo)|Dawn]]|dato= 8-a de septembro 2012|alirdato = 14-a de septembro 2017|lingvo=angle}}</ref> == Historio == La muzeo estis starigita en 1990 en du neuzitaj hangaroj en izolita parto de la bazo.{{Mankas fonto|kialo=kiu bazo?}} La muzeon poste multe kreskiĝis, kompare al sia malriĉa komenco, en la periodo 1999–2004. La aldonoj inkluzivas manĝejojn kaj kelkajn areojn kie infanoj povas ludi. == Administrado == La muzeon administras komitato gvidata de la Aera Oficisto kiu komandas la Sudan Aeran Komandon; pri la muzeo respondecas ankaŭ administranto. == Bildgalerio == {{Bildgalerio |vicigo=centre |alto=110| larĝo=160 |Dosiero:PAF_Museum_Karachi1.JPG |Ĉefa enirejo de la muzeo. |Dosiero:PAF Museum Karachi, Pakistan 01.jpg | Ĉefa pordego. |Dosiero:PAF Museum Karachi, Pakistan 03.jpg |Aviadilo [[Dassault Mirage III|''Mirage III'']]. |Dosiero:PAF Museum Karachi, Pakistan 06.jpg |Galerio de la arĥivoj. |Dosiero:PAF Museum Hall.jpg |Halo de la muzeo dumnokte. |Dosiero:PAF gallery.jpg |Barata ''[[Folland Gnat]]'' kaptita dum la milito de 1965. |Dosiero:PAF Museum Karachi, Pakistan 02.jpg |Aviadilo ''Shenyang F-6''. |Dosiero:Pakistan Air Force Museum Austin Aiglet 1.jpg |[[Auster Aiglet]] retirita al la Aerarmeo. |Dosiero:Bombs At PAF Museum.JPG |Bomboj montritaj en la muzeo. |Dosiero:Fighter plane At PAF Museum.JPG |Aviadilo por militoj kun la [[Nacia Flago de Pakistano|nacia flago]]. |Dosiero:PAF Museum Hall Inside View.jpg |Ena video de muzea galerio. |Dosiero:Pakistan Air Force Museum 30 mm cannon of F-6 and model of Martin B-57.jpg |Modelo de la bombarda aviadilo [[Martin B-57 Canberra|''Martin B-57'']] kaj la 30-mm kanono instalita sur la ''[[Shenyang F-6]]''. }} == Elektitaj vidindaĵoj == Jen kelkaj el la aviadiloj kiuj estas konservitaj en la muzeo: {{Div col|cols = 4}} *''[[Martin B-57 Canberra]]'' *''[[De Havilland Tiger Moth]]'' * [[Nordamerika Harvardo]] *''[[Lockheed F-104 Starfighter]]'' *''[[North American F-86 Sabre]]'' *''[[Dassault Mirage 5]]'' *''[[Shenyang F-6]]'' *''[[Lockheed T-33]]'' *''[[Mikoyan-Gurevich MiG-15]]'' *''[[Auster Autocar]]'' *''[[Antonov An-26]]'' *''[[Antonov An-12]]'' *''[[A-26 Invader]]'' *U-9 ''[[Aero Commander]]'' *''[[Vickers Viking]]'' *''[[Folland Gnat]]'' *''[[Kaman HH-43 Huskie]]'' {{Div col end}} Krom la Pakistanaj aviadiloj, la vizitantoj povas vidi la kaptitan ''Folland Gnat'' de la Barata Aerarmeo, kune kun la ''Mig 21'' de la [[Afgana Aerarmeo]] kaj la ''[[Antonov An-12]]'' de la [[Iraka Aerarmeo]]. Galerio nome «[[Operacio Swift Retort|operacio ''Swift Retort'']]» gastigas statuon de la tiama komandanto de la Barata Aerarmeo ''Abhinandan Varthaman'', kune kun partoj de la [[fuzelaĝo]] kaj vosto de lia aviadilo ''Mig-21''.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.dawn.com/news/1516292/|titolo=Statue of Indian pilot Abhinandan installed in Karachi's PAF Museum|dato=13-a de novembro 2019|lingvo=en|verkaĵo=Dawn}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de muzeoj en Pakistano]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.pafmuseum.com.pk/ Retejo de la muzeo]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=2e0of4PGyDA Muzeo de la Pakistana Aerarmeo en Karaĉio], en Jutubo * [http://www.paffalcons.com/ Fervorulo de la «Falkoj»] ({{Lang-en|Falcons}}) de la Aerarmeo *{{tradukita|lingvo=en|artikolo=Pakistan Air Force Museum|revizio=1120969102}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Aviadaj muzeoj]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Muzeoj en Pakistano]] [[Kategorio:Karaĉio]] [[Kategorio:Muzeoj fonditaj en 1990-1999]] msfbxoe8lytks2yk20a34aunhuun3sh 0 809592 9419963 9175146 2026-07-04T06:22:53Z Sj1mor 12103 9419963 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Marie Ana Aurelia (Mariana) Drăgescu''' (7a de septembro 1912 &#x2013; 24a de marto 2013) estis [[Rumanio|rumana]] militista [[piloto]] dum la [[Dua Mondmilito|dua mondmilito]]. Ŝi estis la lasta travivanta membro de la [[Blanka Eskadro]], teamo de virinaj aviadistoj kiuj pilotis kuracan aviadilon dum la dua mondmilito.<ref name="IM">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://adevarul.ro/news/eveniment/a-murit-mariana-dragescu-fost-pilot-escadrilaalba-1_5150e49500f5182b854fcd54/index.html|lingvo=ro|titolo=A murit Mariana Drăgescu, fost pilot în „Escadrila Albă“|persona nomo=Iulia|familia nomo=Marin}}</ref><ref name="pro">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://stirileprotv.ro/stiri/actualitate/a-murit-mariana-dragescu-fosta-mare-aviatoare-in-cel-de-al-doilea-razboi-mondial-avea-100-de-ani.html|lingvo=ro|titolo=A murit Mariana Dragescu, fosta mare aviatoare in cel de-al Doilea Razboi Mondial. Avea 100 de ani}}</ref><ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=http://jurnalul.ro/campaniile-jurnalul/viata-mea-e-un-roman/ultima-femeie-pilot-din-escadrila-alba-67482.html|unua=Adriana|date=June 9, 2004|titolo=Ultima femeie-pilot din "Escadrila Alba"|alirdato=2023-01-28|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140717003600/http://jurnalul.ro/campaniile-jurnalul/viata-mea-e-un-roman/ultima-femeie-pilot-din-escadrila-alba-67482.html|arkivdato=2014-07-17}}</ref> Rumanio estis la nura lando en la mondo kie oni permesis al virinoj piloti por kuracaj misioj dum la milito.<ref name="zf">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.zf.ro/ziarul-de-duminica/mariana-dragescu-si-escadrila-alba-i-3028733|lingvo=ro|persona nomo=Daniel|familia nomo=Focșa|titolo=Mariana Dragescu si Escadrila Alba (I)}}</ref> == Biografio == Ŝi naskiĝis la 7an de septembro 1912 en [[Craiova]], [[Rumanio]]. Ŝia patrino estis "sendependa virino" kaj muzikinstruisto kaj ŝia patro, militisto, fariĝis kolonelo post [[Unua Mondmilito|la unua mondmilito]]. Ŝi rakontis ke ŝia enkonduko al flugado venis je frua aĝo.<ref name=":0"/> Kiam ŝi estis 23-jara, en 1935, Drăgescu akiris pilot-licencon.<ref name="pro"/> Ŝi diris poste, "mi akiris la sepan virinan licencon en [[Rumanio]]."<ref name=":0"/> Sekve ŝi laboris en la Reĝa Aeroklubo de Rumanio kie ŝi renkontis francajn aviadistojn<ref name="IM" />. Antaŭ la minaco de kreskanta konflikto en Eŭropo en 1938, Drăgescu estis invitita aliĝi al nova, nur-virina, aviada teamo kiu famiĝos kiel la Blanka Eskadro.<ref name="zf"/> Kvar aliaj virinoj aliĝis: [[Virginia Thomas (aviator)|Virginia Thomas]], [[Nadia Russo]], [[Marina Știrbey|Marina Știrbei]] kaj [[Irina Burnaia]] (alia piloto, Virginia Duțescu, malsaniĝis, retiriĝis kaj neniam flugis denove).<ref name=":0" /><ref name="zf" /> == Dummilita flugado == [[Dosiero:Mariana_Dragescu_preTakeOff_casualty.jpg|eta|Mariana Drăgescu kun vundita soldato en aviadilo]] La Blanka Eskadro estis ekipita per tri malgrandaj aviadiloj, blanke farbitaj, kun la ruĝa-kruca signo sur la [[fuzelaĝo]] kaj sur la flugiloj. Kiam Rumanio eniris la militon kontraŭ [[Sovetunio|Sovetio]] en junio 1941, la eskadro komencis transporti vunditajn soldatojn de la frontaj linioj al Bukareŝto por kuraca prizorgo. Drăgescu rakontis poste, "Ni estis flugantaj per aviadiloj al la fronta linio. Kaj se ne estis aerodromo proksime al la loko kie ni devis kapti la vunditojn, ni havis ordonojn alteriĝi ien ajn ... "<ref name=":0"/> La blankaj aviadiloj estis ĉasitaj de la malamikoj, sed ne en la ĉielo ĉar ili flugis maksimume 50 metrojn super la tero kaj la ĉasantaj pilotoj timis flugi tiel malalte. Sed ili plu celis la aviadilojn kiam ili estis surtere. Post la unua monato, la aviadiloj de la eskadro estis refarbitaj per kamuflaj koloroj.<ref name=":0"/> Drăgescu flugis en la [[sieĝo de Odeso]], en la Crimea kampanjo kaj en la [[Batalo ĉe Stalingrado|Batalo de Stalingrad]] kaj, post la eksiĝoj aŭ malsanoj de aliaj pilotoj, ŝi restis la nura rumana pilotino sur la fronto.<ref name=":0"/> == Finaj jaroj == Post la milito, Drăgescu laboris plurajn jarojn kiel flug-instruisto ĉe flugaj lernejoj en Chitila kaj [[Ghimbav]]. Ŝi rajtis flugi ĝis 1955, kiam ŝia licenco estis forprenita kaj ŝi forpelita kun aliaj dungitoj. Ŝi poste laboris kiel tajpisto en la Ana Ipătescu C.F.R. Kliniko en Bukareŝto, ĝis sia emeritiĝo en 1967.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://historia.ro/sectiune/portret/zburatoarea-mariana-dragescu-ultima-legenda-581484.html|lingvo=ro|titolo=Zburătoarea - Mariana Drăgescu, ultima legendă feminină a aviaţiei române din cel de-Al Doilea Război Mondial|aŭtoro=Laurenţiu Ungureanu}}</ref> Dum la [[Socialisma Respubliko Rumanio|komunista epoko]], la historio de la rumana aviado kaj la kontribuoj de Drăgescu kaj aliaj virinoj de la Blanka Eskadro estis ignoritaj. Post la [[rumana Revolucio de 1989]], ilia rakonto ricevis pli da agnosko.<ref name="pro"/> Mariana Drăgescu mortis kiam ŝi estis 100-jara, en Bukareŝto, la 24an de marto 2013.<ref name="pro"/> == Honoroj == * Kavaliro de la Ordeno de la Stelo de Rumanio * Ordeno de Aeronaŭtika Virto * Ordeno de la germana Aglo == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{Citaĵo el gazeto|familia nomo=Craciunoiu|persona nomo=Cristian|titolo=Pilote à l'escadrille blanche|paĝoj=29-37|numero=83|identigilo=ISSN 1243-8650|gazeto=Avions: Toute l'aéronautique et son histoire|lingvo=franca|dato=Februaro 2000}} * {{Citaĵo el gazeto|familia nomo=Craciunoiu|persona nomo=Cristian|titolo=Pilote à l'escadrille blanche|paĝoj=9-15|numero=84|identigilo=ISSN 1243-8650|gazeto=Avions: Toute l'aéronautique et son histoire|lingvo=franca|dato=Marto 2000}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rumanoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Pilotoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Pilotoj]] [[Kategorio:Pilotoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Aviado en Rumanio]] khnwwsu9ifk6ovbpa94ez8m0w09844g 1 813283 9419609 9390458 2026-07-03T13:54:05Z ThomasPusch 1869 /* Esperanto: "FUTBALO ESTAS" */ 9419609 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la tria frazo "La pilko enhavas pendigitan [[inercia mezurada unuo|inerci-mezurilon]] en la aerujo, kiu provizas la [[videohelpa arbitracio|videohelpan arbitracion]] (VAR) per tujaj, tre detalaj datumoj pri movado de la pilko" apenaŭ kompreneblas je unua lego (se oni legas la koncernan teksteron en aliaj lingvoj kaj poste revenas, la frazo aspektas ĝusta, sed la ideo estas tuj kompreni esperantan frazon sen unue devi legi la samon en iu ajn nacia lingvo). Eble helpus se oni verkus klarigan artikolon kompreneblan por ĉiu ajn homo pri la ankoraŭ manka teksto [[inercia mezurada unuo]] (kiu estas en aliaj lingvoj signife pli faka, ankoraŭ malpli facile klarigebla temo, do - bonŝancon!), aŭ oni povus pli simpligi la frazon entute kaj rezigni pri la (nesukcesa) klopodo detalege kopii frazon el alia lingvo. Mi volonte vidintus kiel aliaj pli etaj lingvoj, kiujn mi hazarde komprenus, solvus la problemon - sed plej multaj lingvoj kun malpli ol 5 milionoj da parolantoj entute ne skribas kaj pri la altteknologia pilko kaj pri la temo [[inercia mezurada unuo]]. Tio ankaŭ estas ebla strategio. Sed nun forigi la esperantan artikolon, kun rezigna noto "estus tro komplike traduki ĉion al facila lingvaĵo" ankaŭ estus malkontentiga eliro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 4 mar. 2023 (UTC) == La titolo == La antaŭa oficiala pilko de la [[Futbala Mondpokalo 2014]] havas esperantan paĝon kun titolo [[Adidas Brazuca]], ne [[Adidas Brazuca (pilko)]]. Por firmao "Adidas" legu la artikolon [[Adidas]], ne [[Adidas (firmao)]] aŭ [[Adidas (internacia konzerno)]]. Aldonaĵoj inter krampoj en esperantaj titoloj estu nur kiam necesas distingi inter pluraj samnomaj temoj. Ĉar necesas konstati ke ne estas ajna alia temo "Adidas Al Rihla" en la esperanta vikipedio kiu konfuzeblus kun tiu ĉi teksto pri la oficiala pilko de 2022, rezulte klare la teksto estu ŝovata al simpla artikola titolo "Adidas Al Rihla". Ĉu iu ajn havus argumenton kontraŭ tiu propono? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 12 jan. 2026 (UTC) == Esperanto: "FUTBALO ESTAS" == Ni volas vidi kaj vidigi la esperantaĵojn! Do prenu bonajn fotojn kaj havebligu ilin ĉe vikikomunejo sub la komuneja kategorio de tiu ĉi artikolo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:01, 2 jun. 2026 (UTC) :{{re|Sj1mor}} Ne estas tiom facile - krom se oni en 2022 entuziasmege aĉetis la pilkon, kaj ne havas infanojn kiuj intertempe per futbalado tute uzigis ĝin. Intertempe ne plu eblas aĉeti la pilkon, kaj ankaŭ la sekva referenco : Referenco, citaĵo el la reto: {{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.adidas.com/us/al-rihla-pro-ball/H57783.html|titolo=adidas Al Rihla Pro Ball|titolo-aldono=La skribo klare videblas en la dua foto}} :intertempe mensogas pri la aldono "La skribo klare videblas en la dua foto". Tie nun ĉiuj fotoj de 2022 estas forigitaj, kaj oni nur volas privarbi kaj vendi la pilkon de 2026. :Mi jam pripensis ĉu senanstataŭe forigi la referencon, sed oni povus ankaŭ sondi ĉu hazarde la [[interreta arkivo]] savis iun bone videblan ekranfoton. Ĉiukaze, estas bone ke la revuo [[Irana esperantisto]] ne ŝparis kostojn por brila multkolora titolpaĝo, tie stelule montris foton de la pilko, kaj ke ni eĉ vikipedie havas tiun titolpaĝan bildon. Tiun titolpaĝon mi ĵus enigis. Ĝi eble ne estas tio pri kio vi revus: ne estas la tuta pilko, sed nur fokuse la esperanta parto, kaj ĝi ne estas en la komunejo, ĉar tie kompreneble neniuj komercaĵoj tolereblus... Sed almenaŭ estas io. a8q7zslwzsw5ytir9qxvfn1d08vcnz6 9419613 9419609 2026-07-03T13:57:44Z ThomasPusch 1869 /* Esperanto: "FUTBALO ESTAS" */ 9419613 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la tria frazo "La pilko enhavas pendigitan [[inercia mezurada unuo|inerci-mezurilon]] en la aerujo, kiu provizas la [[videohelpa arbitracio|videohelpan arbitracion]] (VAR) per tujaj, tre detalaj datumoj pri movado de la pilko" apenaŭ kompreneblas je unua lego (se oni legas la koncernan teksteron en aliaj lingvoj kaj poste revenas, la frazo aspektas ĝusta, sed la ideo estas tuj kompreni esperantan frazon sen unue devi legi la samon en iu ajn nacia lingvo). Eble helpus se oni verkus klarigan artikolon kompreneblan por ĉiu ajn homo pri la ankoraŭ manka teksto [[inercia mezurada unuo]] (kiu estas en aliaj lingvoj signife pli faka, ankoraŭ malpli facile klarigebla temo, do - bonŝancon!), aŭ oni povus pli simpligi la frazon entute kaj rezigni pri la (nesukcesa) klopodo detalege kopii frazon el alia lingvo. Mi volonte vidintus kiel aliaj pli etaj lingvoj, kiujn mi hazarde komprenus, solvus la problemon - sed plej multaj lingvoj kun malpli ol 5 milionoj da parolantoj entute ne skribas kaj pri la altteknologia pilko kaj pri la temo [[inercia mezurada unuo]]. Tio ankaŭ estas ebla strategio. Sed nun forigi la esperantan artikolon, kun rezigna noto "estus tro komplike traduki ĉion al facila lingvaĵo" ankaŭ estus malkontentiga eliro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 4 mar. 2023 (UTC) == La titolo == La antaŭa oficiala pilko de la [[Futbala Mondpokalo 2014]] havas esperantan paĝon kun titolo [[Adidas Brazuca]], ne [[Adidas Brazuca (pilko)]]. Por firmao "Adidas" legu la artikolon [[Adidas]], ne [[Adidas (firmao)]] aŭ [[Adidas (internacia konzerno)]]. Aldonaĵoj inter krampoj en esperantaj titoloj estu nur kiam necesas distingi inter pluraj samnomaj temoj. Ĉar necesas konstati ke ne estas ajna alia temo "Adidas Al Rihla" en la esperanta vikipedio kiu konfuzeblus kun tiu ĉi teksto pri la oficiala pilko de 2022, rezulte klare la teksto estu ŝovata al simpla artikola titolo "Adidas Al Rihla". Ĉu iu ajn havus argumenton kontraŭ tiu propono? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 12 jan. 2026 (UTC) == Esperanto: "FUTBALO ESTAS" == Ni volas vidi kaj vidigi la esperantaĵojn! Do prenu bonajn fotojn kaj havebligu ilin ĉe vikikomunejo sub la komuneja kategorio de tiu ĉi artikolo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:01, 2 jun. 2026 (UTC) :{{re|Sj1mor}} Ne estas tiom facile - krom se oni en 2022 entuziasmege aĉetis la pilkon, kaj ne havas infanojn kiuj intertempe per futbalado tute uzigis ĝin. Intertempe ne plu eblas aĉeti la pilkon, kaj ankaŭ la sekva referenco : Referenco, citaĵo el la reto: {{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.adidas.com/us/al-rihla-pro-ball/H57783.html|titolo=adidas Al Rihla Pro Ball|titolo-aldono=La skribo klare videblas en la dua foto}} :intertempe mensogas pri la aldono "La skribo klare videblas en la dua foto". Tie nun ĉiuj fotoj de 2022 estas forigitaj, kaj oni nur volas privarbi kaj vendi la pilkon de 2026. :Mi jam pripensis ĉu senanstataŭe forigi la referencon, sed oni povus ankaŭ sondi ĉu hazarde la [[interreta arkivo]] savis iun bone videblan ekranfoton. Ĉiukaze, estas bone ke la revuo [[Irana esperantisto]] ne ŝparis kostojn por brila multkolora titolpaĝo, tie stelule montris foton de la pilko, kaj ke ni eĉ vikipedie havas tiun titolpaĝan bildon. Tiun titolpaĝon mi ĵus enigis. Ĝi eble ne estas tio pri kio vi revus: ne estas la tuta pilko, sed nur fokuse la esperanta parto, kaj ĝi ne estas en la komunejo, ĉar tie kompreneble neniuj komercaĵoj tolereblus... Sed almenaŭ estas io. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:57, 3 jul. 2026 (UTC) :Cetere: Strikte pensante, la titolpaĝo nur tolerata je [[justa uzo]] fakte nur estus montrebla en la paĝo [[Irana Esperantisto]] - ke ĝi nun videblas ankaŭ en du pliaj paĝoj [[Adidas Al Rihla (pilko)]] kaj [[Irana Esperanto-Asocio]], jam estas eta peko, sed mi dirus ke nur tre eta, kaj ne estas akuzanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:57, 3 jul. 2026 (UTC) 3sym3z2fxvmj0g77blw36qedunb5wia 9419614 9419613 2026-07-03T13:58:52Z ThomasPusch 1869 /* Esperanto: "FUTBALO ESTAS" */ 9419614 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la tria frazo "La pilko enhavas pendigitan [[inercia mezurada unuo|inerci-mezurilon]] en la aerujo, kiu provizas la [[videohelpa arbitracio|videohelpan arbitracion]] (VAR) per tujaj, tre detalaj datumoj pri movado de la pilko" apenaŭ kompreneblas je unua lego (se oni legas la koncernan teksteron en aliaj lingvoj kaj poste revenas, la frazo aspektas ĝusta, sed la ideo estas tuj kompreni esperantan frazon sen unue devi legi la samon en iu ajn nacia lingvo). Eble helpus se oni verkus klarigan artikolon kompreneblan por ĉiu ajn homo pri la ankoraŭ manka teksto [[inercia mezurada unuo]] (kiu estas en aliaj lingvoj signife pli faka, ankoraŭ malpli facile klarigebla temo, do - bonŝancon!), aŭ oni povus pli simpligi la frazon entute kaj rezigni pri la (nesukcesa) klopodo detalege kopii frazon el alia lingvo. Mi volonte vidintus kiel aliaj pli etaj lingvoj, kiujn mi hazarde komprenus, solvus la problemon - sed plej multaj lingvoj kun malpli ol 5 milionoj da parolantoj entute ne skribas kaj pri la altteknologia pilko kaj pri la temo [[inercia mezurada unuo]]. Tio ankaŭ estas ebla strategio. Sed nun forigi la esperantan artikolon, kun rezigna noto "estus tro komplike traduki ĉion al facila lingvaĵo" ankaŭ estus malkontentiga eliro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 4 mar. 2023 (UTC) == La titolo == La antaŭa oficiala pilko de la [[Futbala Mondpokalo 2014]] havas esperantan paĝon kun titolo [[Adidas Brazuca]], ne [[Adidas Brazuca (pilko)]]. Por firmao "Adidas" legu la artikolon [[Adidas]], ne [[Adidas (firmao)]] aŭ [[Adidas (internacia konzerno)]]. Aldonaĵoj inter krampoj en esperantaj titoloj estu nur kiam necesas distingi inter pluraj samnomaj temoj. Ĉar necesas konstati ke ne estas ajna alia temo "Adidas Al Rihla" en la esperanta vikipedio kiu konfuzeblus kun tiu ĉi teksto pri la oficiala pilko de 2022, rezulte klare la teksto estu ŝovata al simpla artikola titolo "Adidas Al Rihla". Ĉu iu ajn havus argumenton kontraŭ tiu propono? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 12 jan. 2026 (UTC) == Esperanto: "FUTBALO ESTAS" == Ni volas vidi kaj vidigi la esperantaĵojn! Do prenu bonajn fotojn kaj havebligu ilin ĉe vikikomunejo sub la komuneja kategorio de tiu ĉi artikolo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:01, 2 jun. 2026 (UTC) :{{re|Sj1mor}} Ne estas tiom facile - krom se oni en 2022 entuziasmege aĉetis la pilkon, kaj ne havas infanojn kiuj intertempe per futbalado tute uzigis ĝin. Intertempe ne plu eblas aĉeti la pilkon, kaj ankaŭ la sekva referenco : citaĵo el la reto: {{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.adidas.com/us/al-rihla-pro-ball/H57783.html|titolo=adidas Al Rihla Pro Ball|titolo-aldono=La skribo klare videblas en la dua foto}} :intertempe mensogas pri la aldono "La skribo klare videblas en la dua foto". Tie nun ĉiuj fotoj de 2022 estas forigitaj, kaj oni nur volas privarbi kaj vendi la pilkon de 2026. :Mi jam pripensis ĉu senanstataŭe forigi la referencon, sed oni povus ankaŭ sondi ĉu hazarde la [[interreta arkivo]] savis iun bone videblan ekranfoton. Ĉiukaze, estas bone ke la revuo [[Irana esperantisto]] ne ŝparis kostojn por brila multkolora titolpaĝo, tie stelule montris foton de la pilko, kaj ke ni eĉ vikipedie havas tiun titolpaĝan bildon. Tiun titolpaĝon mi ĵus enigis. Ĝi eble ne estas tio pri kio vi revus: ne estas la tuta pilko, sed nur fokuse la esperanta parto, kaj ĝi ne estas en la komunejo, ĉar tie kompreneble neniuj komercaĵoj tolereblus... Sed almenaŭ estas io. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:57, 3 jul. 2026 (UTC) :Cetere: Strikte pensante, la titolpaĝo nur tolerata je [[justa uzo]] fakte nur estus montrebla en la paĝo [[Irana Esperantisto]] - ke ĝi nun videblas ankaŭ en du pliaj paĝoj [[Adidas Al Rihla (pilko)]] kaj [[Irana Esperanto-Asocio]], jam estas eta peko, sed mi dirus ke nur tre eta, kaj ne estas akuzanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:57, 3 jul. 2026 (UTC) bmeaes19ox2p8cdx2shwj7qm2ed5dc8 9419616 9419614 2026-07-03T13:59:53Z ThomasPusch 1869 /* Esperanto: "FUTBALO ESTAS" */ 9419616 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la tria frazo "La pilko enhavas pendigitan [[inercia mezurada unuo|inerci-mezurilon]] en la aerujo, kiu provizas la [[videohelpa arbitracio|videohelpan arbitracion]] (VAR) per tujaj, tre detalaj datumoj pri movado de la pilko" apenaŭ kompreneblas je unua lego (se oni legas la koncernan teksteron en aliaj lingvoj kaj poste revenas, la frazo aspektas ĝusta, sed la ideo estas tuj kompreni esperantan frazon sen unue devi legi la samon en iu ajn nacia lingvo). Eble helpus se oni verkus klarigan artikolon kompreneblan por ĉiu ajn homo pri la ankoraŭ manka teksto [[inercia mezurada unuo]] (kiu estas en aliaj lingvoj signife pli faka, ankoraŭ malpli facile klarigebla temo, do - bonŝancon!), aŭ oni povus pli simpligi la frazon entute kaj rezigni pri la (nesukcesa) klopodo detalege kopii frazon el alia lingvo. Mi volonte vidintus kiel aliaj pli etaj lingvoj, kiujn mi hazarde komprenus, solvus la problemon - sed plej multaj lingvoj kun malpli ol 5 milionoj da parolantoj entute ne skribas kaj pri la altteknologia pilko kaj pri la temo [[inercia mezurada unuo]]. Tio ankaŭ estas ebla strategio. Sed nun forigi la esperantan artikolon, kun rezigna noto "estus tro komplike traduki ĉion al facila lingvaĵo" ankaŭ estus malkontentiga eliro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 4 mar. 2023 (UTC) == La titolo == La antaŭa oficiala pilko de la [[Futbala Mondpokalo 2014]] havas esperantan paĝon kun titolo [[Adidas Brazuca]], ne [[Adidas Brazuca (pilko)]]. Por firmao "Adidas" legu la artikolon [[Adidas]], ne [[Adidas (firmao)]] aŭ [[Adidas (internacia konzerno)]]. Aldonaĵoj inter krampoj en esperantaj titoloj estu nur kiam necesas distingi inter pluraj samnomaj temoj. Ĉar necesas konstati ke ne estas ajna alia temo "Adidas Al Rihla" en la esperanta vikipedio kiu konfuzeblus kun tiu ĉi teksto pri la oficiala pilko de 2022, rezulte klare la teksto estu ŝovata al simpla artikola titolo "Adidas Al Rihla". Ĉu iu ajn havus argumenton kontraŭ tiu propono? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 12 jan. 2026 (UTC) == Esperanto: "FUTBALO ESTAS" == Ni volas vidi kaj vidigi la esperantaĵojn! Do prenu bonajn fotojn kaj havebligu ilin ĉe vikikomunejo sub la komuneja kategorio de tiu ĉi artikolo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:01, 2 jun. 2026 (UTC) :{{re|Sj1mor}} Ne estas tiom facile - krom se oni en 2022 entuziasmege aĉetis la pilkon, kaj ne havas infanojn kiuj intertempe per futbalado tute uzigis ĝin. Intertempe ne plu eblas aĉeti la pilkon, kaj ankaŭ la sekva referenco : citaĵo el la reto: {{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.adidas.com/us/al-rihla-pro-ball/H57783.html|titolo=adidas Al Rihla Pro Ball|titolo-aldono=La skribo klare videblas en la dua foto}} :intertempe mensogas pri la aldono "La skribo klare videblas en la dua foto". Tie nun ĉiuj fotoj de 2022 estas forigitaj, kaj oni nur volas privarbi kaj vendi la pilkon de 2026. :Mi jam pripensis ĉu senanstataŭe forigi tiun referencon de la retejo adidas.com, sed oni povus ankoraŭ sondi ĉu hazarde la [[interreta arkivo]] savis iun bone videblan ekranfoton. Ĉiukaze, estas bone ke la revuo [[Irana esperantisto]] ne ŝparis kostojn por brila multkolora titolpaĝo, tie stelule montris foton de la pilko, kaj ke ni eĉ vikipedie havas tiun titolpaĝan bildon. Tiun titolpaĝon mi ĵus enigis. Ĝi eble ne estas tio pri kio vi revus: ne estas la tuta pilko, sed nur fokuse la esperanta parto, kaj ĝi ne estas en la komunejo, ĉar tie kompreneble neniuj komercaĵoj tolereblus... Sed almenaŭ estas io. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:57, 3 jul. 2026 (UTC) :Cetere: Strikte pensante, la titolpaĝo nur tolerata je [[justa uzo]] fakte nur estus montrebla en la paĝo [[Irana Esperantisto]] - ke ĝi nun videblas ankaŭ en du pliaj paĝoj [[Adidas Al Rihla (pilko)]] kaj [[Irana Esperanto-Asocio]], jam estas eta peko, sed mi dirus ke nur tre eta, kaj ne estas akuzanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:57, 3 jul. 2026 (UTC) tbk7mwznp6d6tvfe8w4z0wjstfht4t6 9419621 9419616 2026-07-03T14:04:38Z ThomasPusch 1869 /* Esperanto: "FUTBALO ESTAS" */ 9419621 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la tria frazo "La pilko enhavas pendigitan [[inercia mezurada unuo|inerci-mezurilon]] en la aerujo, kiu provizas la [[videohelpa arbitracio|videohelpan arbitracion]] (VAR) per tujaj, tre detalaj datumoj pri movado de la pilko" apenaŭ kompreneblas je unua lego (se oni legas la koncernan teksteron en aliaj lingvoj kaj poste revenas, la frazo aspektas ĝusta, sed la ideo estas tuj kompreni esperantan frazon sen unue devi legi la samon en iu ajn nacia lingvo). Eble helpus se oni verkus klarigan artikolon kompreneblan por ĉiu ajn homo pri la ankoraŭ manka teksto [[inercia mezurada unuo]] (kiu estas en aliaj lingvoj signife pli faka, ankoraŭ malpli facile klarigebla temo, do - bonŝancon!), aŭ oni povus pli simpligi la frazon entute kaj rezigni pri la (nesukcesa) klopodo detalege kopii frazon el alia lingvo. Mi volonte vidintus kiel aliaj pli etaj lingvoj, kiujn mi hazarde komprenus, solvus la problemon - sed plej multaj lingvoj kun malpli ol 5 milionoj da parolantoj entute ne skribas kaj pri la altteknologia pilko kaj pri la temo [[inercia mezurada unuo]]. Tio ankaŭ estas ebla strategio. Sed nun forigi la esperantan artikolon, kun rezigna noto "estus tro komplike traduki ĉion al facila lingvaĵo" ankaŭ estus malkontentiga eliro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 4 mar. 2023 (UTC) == La titolo == La antaŭa oficiala pilko de la [[Futbala Mondpokalo 2014]] havas esperantan paĝon kun titolo [[Adidas Brazuca]], ne [[Adidas Brazuca (pilko)]]. Por firmao "Adidas" legu la artikolon [[Adidas]], ne [[Adidas (firmao)]] aŭ [[Adidas (internacia konzerno)]]. Aldonaĵoj inter krampoj en esperantaj titoloj estu nur kiam necesas distingi inter pluraj samnomaj temoj. Ĉar necesas konstati ke ne estas ajna alia temo "Adidas Al Rihla" en la esperanta vikipedio kiu konfuzeblus kun tiu ĉi teksto pri la oficiala pilko de 2022, rezulte klare la teksto estu ŝovata al simpla artikola titolo "Adidas Al Rihla". Ĉu iu ajn havus argumenton kontraŭ tiu propono? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 12 jan. 2026 (UTC) == Esperanto: "FUTBALO ESTAS" == Ni volas vidi kaj vidigi la esperantaĵojn! Do prenu bonajn fotojn kaj havebligu ilin ĉe vikikomunejo sub la komuneja kategorio de tiu ĉi artikolo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:01, 2 jun. 2026 (UTC) :{{re|Sj1mor}} Ne estas tiom facile - krom se oni en 2022 entuziasmege aĉetis la pilkon, kaj ne havas infanojn kiuj intertempe per futbalado tute uzigis ĝin. Intertempe ne plu eblas aĉeti la pilkon, kaj ankaŭ la sekva referenco : citaĵo el la reto: {{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.adidas.com/us/al-rihla-pro-ball/H57783.html|titolo=adidas Al Rihla Pro Ball|titolo-aldono=La skribo klare videblas en la dua foto}} :intertempe mensogas pri la aldono "La skribo klare videblas en la dua foto". Tie nun ĉiuj fotoj de 2022 estas forigitaj, kaj oni nur volas privarbi kaj vendi la pilkon de 2026. :Mi jam pripensis ĉu senanstataŭe forigi tiun referencon de la retejo adidas.com, sed oni povus ankoraŭ sondi ĉu hazarde la [[interreta arkivo]] savis iun bone videblan ekranfoton. Ĉiukaze, estas bone ke la revuo [[Irana esperantisto]] ne ŝparis kostojn por brila multkolora titolpaĝo, tie stelule montris foton de la pilko, kaj ke ni eĉ vikipedie havas tiun titolpaĝan bildon. Tiun titolpaĝon mi ĵus enigis. Ĝi eble ne estas tio pri kio vi revus: ne estas la tuta pilko, sed nur fokuse la esperanta parto, kaj ĝi ne estas en la komunejo, ĉar tie kompreneble neniuj komercaĵoj tolereblus... Sed almenaŭ estas io. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:57, 3 jul. 2026 (UTC) :Cetere: Strikte pensante, la titolpaĝo nur tolerata je [[justa uzo]] fakte nur estus montrebla en la paĝo [[Irana Esperantisto]] - ke ĝi nun videblas ankaŭ en du pliaj paĝoj [[Adidas Al Rihla (pilko)]] kaj [[Irana Esperanto-Asocio]], jam estas eta peko, sed mi dirus ke nur tre eta, kaj ne estas akuzanto... Oni eĉ povus pripensi ĉu ankaŭ fari iun etan plian pekan paŝon kaj ankaŭ afiŝi ĝin en la teksto [[Irana nacia teamo de futbalo]]. Tie nun estas nur du tre magraj frazoj, kaj la teksto nun fakte eĉ ne plenumas la kondiĉojn de artikola ĝermo - sed plia bildo ankoraŭ ne estus pliaj frazoj, nur iom vastigus la montreblan volumenon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:57, 3 jul. 2026 (UTC) db96hn0m102g52r6n2wlv530j37jy7h 9419622 9419621 2026-07-03T14:05:02Z ThomasPusch 1869 /* Esperanto: "FUTBALO ESTAS" */ 9419622 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la tria frazo "La pilko enhavas pendigitan [[inercia mezurada unuo|inerci-mezurilon]] en la aerujo, kiu provizas la [[videohelpa arbitracio|videohelpan arbitracion]] (VAR) per tujaj, tre detalaj datumoj pri movado de la pilko" apenaŭ kompreneblas je unua lego (se oni legas la koncernan teksteron en aliaj lingvoj kaj poste revenas, la frazo aspektas ĝusta, sed la ideo estas tuj kompreni esperantan frazon sen unue devi legi la samon en iu ajn nacia lingvo). Eble helpus se oni verkus klarigan artikolon kompreneblan por ĉiu ajn homo pri la ankoraŭ manka teksto [[inercia mezurada unuo]] (kiu estas en aliaj lingvoj signife pli faka, ankoraŭ malpli facile klarigebla temo, do - bonŝancon!), aŭ oni povus pli simpligi la frazon entute kaj rezigni pri la (nesukcesa) klopodo detalege kopii frazon el alia lingvo. Mi volonte vidintus kiel aliaj pli etaj lingvoj, kiujn mi hazarde komprenus, solvus la problemon - sed plej multaj lingvoj kun malpli ol 5 milionoj da parolantoj entute ne skribas kaj pri la altteknologia pilko kaj pri la temo [[inercia mezurada unuo]]. Tio ankaŭ estas ebla strategio. Sed nun forigi la esperantan artikolon, kun rezigna noto "estus tro komplike traduki ĉion al facila lingvaĵo" ankaŭ estus malkontentiga eliro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 4 mar. 2023 (UTC) == La titolo == La antaŭa oficiala pilko de la [[Futbala Mondpokalo 2014]] havas esperantan paĝon kun titolo [[Adidas Brazuca]], ne [[Adidas Brazuca (pilko)]]. Por firmao "Adidas" legu la artikolon [[Adidas]], ne [[Adidas (firmao)]] aŭ [[Adidas (internacia konzerno)]]. Aldonaĵoj inter krampoj en esperantaj titoloj estu nur kiam necesas distingi inter pluraj samnomaj temoj. Ĉar necesas konstati ke ne estas ajna alia temo "Adidas Al Rihla" en la esperanta vikipedio kiu konfuzeblus kun tiu ĉi teksto pri la oficiala pilko de 2022, rezulte klare la teksto estu ŝovata al simpla artikola titolo "Adidas Al Rihla". Ĉu iu ajn havus argumenton kontraŭ tiu propono? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 12 jan. 2026 (UTC) == Esperanto: "FUTBALO ESTAS" == Ni volas vidi kaj vidigi la esperantaĵojn! Do prenu bonajn fotojn kaj havebligu ilin ĉe vikikomunejo sub la komuneja kategorio de tiu ĉi artikolo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:01, 2 jun. 2026 (UTC) :{{re|Sj1mor}} Ne estas tiom facile - krom se oni en 2022 entuziasmege aĉetis la pilkon, kaj ne havas infanojn kiuj intertempe per futbalado tute uzigis ĝin. Intertempe ne plu eblas aĉeti la pilkon, kaj ankaŭ la sekva referenco : citaĵo el la reto: {{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://www.adidas.com/us/al-rihla-pro-ball/H57783.html|titolo=adidas Al Rihla Pro Ball|titolo-aldono=La skribo klare videblas en la dua foto}} :intertempe mensogas pri la aldono "La skribo klare videblas en la dua foto". Tie nun ĉiuj fotoj de 2022 estas forigitaj, kaj oni nur volas privarbi kaj vendi la pilkon de 2026. :Mi jam pripensis ĉu senanstataŭe forigi tiun referencon de la retejo adidas.com, sed oni povus ankoraŭ sondi ĉu hazarde la [[interreta arkivo]] savis iun bone videblan ekranfoton. Ĉiukaze, estas bone ke la revuo [[Irana esperantisto]] ne ŝparis kostojn por brila multkolora titolpaĝo, tie stelule montris foton de la pilko, kaj ke ni eĉ vikipedie havas tiun titolpaĝan bildon. Tiun titolpaĝon mi ĵus enigis. Ĝi eble ne estas tio pri kio vi revus: ne estas la tuta pilko, sed nur fokuse la esperanta parto, kaj ĝi ne estas en la komunejo, ĉar tie kompreneble neniuj komercaĵoj tolereblus... Sed almenaŭ estas io. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:57, 3 jul. 2026 (UTC) :Cetere: Strikte pensante, la titolpaĝo nur tolerata je [[justa uzo]] fakte nur estus montrebla en la paĝo [[Irana Esperantisto]] - ke ĝi nun videblas ankaŭ en du pliaj paĝoj [[Adidas Al Rihla (pilko)]] kaj [[Irana Esperanto-Asocio]], jam estas eta peko, sed mi dirus ke nur tre eta, kaj ne estas akuzanto... <small>Oni eĉ povus pripensi ĉu ankaŭ fari iun etan plian pekan paŝon kaj ankaŭ afiŝi ĝin en la teksto [[Irana nacia teamo de futbalo]]. Tie nun estas nur du tre magraj frazoj, kaj la teksto nun fakte eĉ ne plenumas la kondiĉojn de artikola ĝermo - sed plia bildo ankoraŭ ne estus pliaj frazoj, nur iom vastigus la montreblan volumenon.</small> [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:57, 3 jul. 2026 (UTC) p10uvoejt4a6qd5u6565x95qzhhyyk2 0 817400 9419881 9405980 2026-07-04T03:12:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419881 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Madonna_-_Rebel_Heart_Tour_(21847382128)_(cropped)_(cropped).jpg|eta|Madonna (2015)]] [[Dosiero:Madonna1037_(21916900629)_(cropped).jpg|eta|Madonna, vidita ĉi tie sur ŝia Ribela Koro [[Turneo (muziko)|Turneo]] (2015–2016). Intelektuloj ĉirkaŭ la mondo notis la daŭrantan kulturan influon kaj heredo de Madonna en la 20a kaj 21a jarcentoj.]] Ekde la komenco de ŝia kariero en la fruaj [[1980-aj jaroj]], usona kantisto kaj kantverkisto [[Madonna]] havis soci-kulturan efikon al la mondo tra ŝiaj kantoj, rilatoj, stilo de robo kaj vivstilo. Laŭlonge de ŝia kariero, Madonna estis priskribita fare de multoblaj internaciaj verkintoj kiel la "plej sukcesa virino de ĉiuj tempoj" en muziko, aŭ verŝajne la "plej influa artisto de ĉiuj tempoj". Ŝi ankaŭ atingis la statuson de "kultura ikono" kiel notite fare de [[Teorio|kulturteoriulo]] Stuart Sim. La kultura heredo, kiun Madonna kreis tra la jaroj, estis studita de [[Sociologio|sociologoj]], historiistoj kaj [[Socia sciencisto|sociaj sciencistoj]], kiuj faris ampleksajn studojn pri Madonna <ref>[https://web.archive.org/web/20200725194954/http://www.mtv.com/news/2943458/madonna-billboard-woman-of-the-year-2016/ Madonna Is The Queen Of Pop (And Also 2016, According to Billboard) - MTV], web.archive.org, ‏2020-07-25</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140228112705/http://bad.eserver.org/issues/1993/09/newitz.html Bad Subjects: Madonna's Revenge], web.archive.org, ‏2014-02-28</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200926050209/https://www.vix.com/es/btg/musica/9637/9-razones-que-explican-por-que-madonna-es-la-reina-del-pop-de-todos-los-tiempos 9 razones que explican por qué Madonna es la Reina del Pop de todos los tiempos], VIX '''(hispana)'''</ref>. Ŝia muzika influo estis komparita kun aliaj muzikikonoj kiel ekzemple [[The Beatles]] kaj [[Elvis Presley]]. Laŭ vendokvanto, Madonna estas konsiderita [[Listo de plej vendantaj muzikistoj|plej vendanta muzikisto]] kaj ŝiaj registraĵoj vendis centojn da milionoj da kopioj, igante ŝin la plej vendata artisto de ĉiuj tempoj. Multaj kritikistoj asertis ke retrospektive ŝia kariero, mondfama sukceso kaj arta-kultura kontribuo tiel pavimis la komercan vojon por multaj artistoj kaj ŝanĝis la muzikan scenejon por virinoj en muziko, precipe en [[Pop-muziko|popmuziko]] kaj [[dancmuziko]]. Recenzoj de ŝiaj verkoj ankaŭ funkcias kiel "vojmapo por ekzamenado de virinoj en ĉiu stadio de siaj muzikkarieroj" laŭ multaj kritikistoj. Laŭ la [[Fam-Salono kaj Muzeo de Rokenrolo]], Madonna estas la unua [[Plurmedio|plurmedia]] [[Pop-ikono|popikono]] en la historio. La franca akademiulo Georges Claude Gilbert sentas ke ŝi havas pli grandan kulturan gravecon ol estis pensita kaj argumentis ke ŝi estas [[Postmodernismo|postmoderna]] [[mito]], kiu havas universalecon kaj eternecon. Akademiano Camille Paglia nomis ŝin "grava historia figuro". Referencoj al Madonna en popola kulturo estas trovitaj en la artoj, [[literaturo]], muziko kaj eĉ scienco. En ĝenerala signifo, ĵurnalisto Peter Robinson notis ke "Madonna inventis la nuntempan popkulturon tiel ke ekzistas almenaŭ malmulto de ŝi en la [[DNA]] de io ajn en moderna popmuziko". Krome, Madonna estas konsiderita polarizanta figuro; dum ŝia kariero, Madonna altiris konfliktan kulturan atenton de konservativaj familiaj organizoj, kontraŭ-pornaj feministoj, kaj religiaj grupoj ĉirkaŭ la mondo tra [[Bojkoto|bojkotoj]] kaj [[Protesto|protestoj]]. Ŝiaj kantoj, ŝiaj albumoj kaj la muzikfilmetoj kiujn ŝi publikigis dum sia kariero, iĝis neforigebla nemateriala kultura posedaĵo en diversaj landoj ĉirkaŭ la mondo <ref>{{Cite news|title=The 150 Greatest Albums Made By Women|url=https://www.npr.org/2017/07/24/538317263/turning-the-tables-150-greatest-albums-made-by-women-page-14|newspaper=NPR|date=2017-07-24|access-date=2022-02-19|language=en|last=N|last2=P|last3=R}}</ref><ref>{{Cite news|title=Turning The Tables: The 150 Greatest Albums Made By Women (As Chosen By You)|url=https://www.npr.org/2018/04/09/600116052/turning-the-tables-the-150-greatest-albums-made-by-women-as-chosen-by-you|newspaper=NPR|date=2018-04-09|access-date=2022-02-19|language=en|first=Ann|last=Powers}}</ref><ref>Rob Sheffield, Rob Sheffield, [https://www.rollingstone.com/music/music-lists/women-who-rock-the-50-greatest-albums-of-all-time-160558/ Women Who Rock: The 50 Greatest Albums of All Time], Rolling Stone, ‏2012-06-22 '''(usona angla)'''</ref>. == Superrigardo == [[Dosiero:Countries_Madonna_concerts_have_occurred_in.svg|eta|[[Monda mapo]] montranta landojn kie Madonna aperis por ŝiaj koncertoj kaj aliaj vizitoj kiel humanitaraj aferoj aktuale de [[2021]].]] [[Dosiero:Madonna_Rebel_Heart_Tour_2015_-_Stockholm_(23310987592).jpg|maldekstra|eta|La fiziko de Madonna estis komparita al Romia statuo aŭ renesanca bildigo.]] [[Dosiero:Madona_02837189373_London.jpg|maldekstra|eta|Madonna estas unu el la unuaj virinaj publikaj figuroj iam ajn por prezenti ambicion, potencon kaj forton en unu sinpoviganta pakon laŭ usona aŭtoro Rene Denfeld <ref name="Denfeld2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uYQ1AQAAQBAJ|title=The New Victorians: A Young Woman's Challenge to the Old Feminist Order|first=Rene|last=Denfeld|author-link=Rene Denfeld|date=2009|url-access=limited|access-date=March 13, 2022|orig-date=1st pub. 1995|publisher=[[Grand Central Publishing]]|isbn=978-0-446-56523-3|via=Google Books}}</ref>]] Kelkaj akademiuloj kaj verkistoj notis la pliiĝantan kulturan influon de Madonna ĉar ŝi komencis sian karieron en la 80'oj de la 20-a jarcento kaj komentis pri ŝia daŭra influo kaj heredo en la sekvaj jardekoj. Fine de la [[2010-aj jaroj]], la muzikologo Eduardo Viñala de la [[Universitato de Oviedo]], en konversacio kun [[Radio France internationale|Radio France Internationale]], respondis ke "Madonna-analizo" estas enprofundiĝi en la evoluon de multaj el la plej gravaj aspektoj de la socio. En [[1998]] Ann Powers de [[The New York Times]] difinis Madonna'n kiel "delongan idolon kiu estas difinita fare de ŝia spektantaro kaj funkcias kiel la homa vizaĝo de la nuntempa socia ŝanĝo". Ĉirkaŭ tiu tempo, kelkaj akademiuloj priskribis ŝin kiel "kulturan [[Barometro|barometron]] kiu direktas atenton al kulturaj transformoj, luktoj kaj ŝanĝoj". La brita verkinto, George Pendle, skribanta por la organizo ''Bidoun'' klarigis ke por multege da junuloj ŝi difinis vivmanieron en la 80'oj kaj 90'oj kaj tio rezultigis ke ŝi estis konstante priskribita kiel "kultura ikono". Al li aliĝis la brita akademia esploristo Brian McNair, kiu aldonis, ke ŝi estas "pli ol ikono kaj kultura [[influanto]]". Kanada profesoro Carlena Faith argumentis ke la strangeco/kvireco de Madonna estis ke "ŝi flosis tiel libere tra tiel multaj kulturaj terenoj kaj ŝi estis figuro de admiro inter homoj de tuta gamo da kulturoj kiuj sekvis ŝin pli kaj pli kiam ŝi iĝis pli centra figuro". La usona poeto, Jane Miller, diris ke "Madonna funkcias kiel rekta [[arketipo]] ene de nuntempa kulturo", komparante ŝin kun la [[Virgulino de Ĉenstoĥovo]]. En la priskribo de la usona verkisto Strawberry Saroyan, Madonna estas "rakontanto" kaj "kultura migrovojisto". Li ankaŭ diris: "La kapablo de Madonna transdoni ŝian mesaĝon preter muziko kaj influi la vivojn de virinoj estis ŝia heredaĵo." Rumana profesoro Doru Pop de [[Universitato Babeș-Bolyai]] priskribis en sia libro "The Age of Promiscuity" (La epoko de promiskuiteco, 2018) ke ŝi estas "unuigita kultura ikono" kaj notis la fakton ke pluraj verkistoj nomis ŝin "[[heroo]]". Profesoroj kaj verkintoj de la [[enciklopedio]] "''Encyclopedia of Women in Today's World, Volume 1''" (Virinoj en la nuntempa mondo , volumo 1) (2011), skribis: {{Citaĵo | teksto = La kultura influo de Madonna estis profunda kaj larĝa, ĉar ŝiaj multoblaj transformoj kaj konfliktoj altiris la atenton de multaj esploristoj laborantaj en gamo da kampoj, kiel ekzemple feminisma kaj kvira teorio, kultursciencoj, filmo- kaj komunikadostudoj. Sciencaj diskutoj pri Madonna ampleksas ampleksan gamon da temoj [...] Kritikaj studoj pri Madonna malkaŝas ŝin - kiel simbolon, bildigon kaj varmarkon. }} Komentaĵoj pri la kultura influo aŭ heredaĵo de Madonna ankaŭ povas esti trovitaj en tradiciaj gazetoj kaj alia amaskomunikilaro. Janice Min de [[Billboard (revuo)|Billboard]] skribis en 2016 ke "Madonna estas unu el malmulto de supersteluloj kaj muzikartistoj kies influo kaj kariero iris preter muziko." Rebecca Harrington, redaktisto de la New York revuo skribis: "La veraj atingoj de Madonna estas tro multe por moderna viro eĉ pensi pri." William Langley de [[The Daily Telegraph]] sentis ke "Madonna ŝanĝis la [[socihistorio]]n de la mondo, kaj faris pli da aĵoj ol aliaj homoj iam eble faros". Kontribuanto de [[Spin Media]] finis ke "Madonna ŝanĝis socion tra sia fajra ambicio kaj malemo kompromisi." Marisa C. Muller de [[W (revuo)|''W'']] skribis ke "Madonna postlasis sian markon sur ĉiu aspekto de kulturo". == Usono == [[Dosiero:Bellhooks.jpg|eta|[[Bell hooks]] (''fotita'') koncentris ŝian studon de Madonna pri ŝia interrilato de nigraj spektantaroj <ref name="Walker2">{{Cite book|url=https://www.academia.edu/12024312|title=Madonna and the Visual Arts|year=2009|via=Academia.edu|first=John A.|last=Walker|author-link=John A. Walker (art critic)|access-date=April 4, 2021|work=Art and Celebrity|isbn=978-0-7453-1850-9|pages=70–89|publisher=[[Pluto Press]]}}</ref>.]] [[Dosiero:LamentDionisio_(cropped).jpg|maldekstra|eta|Madonna estas ankaŭ notita por ŝiaj prezentoj kaj kantoteksto kiu inkluzivas politikajn mesaĝojn. En la bildo, la kantisto ligita en [[elektra seĝo]] interpretanta la kanton "Lamento"]] En Usono, Madonna estis referita kiel "usona ikono" fare de multaj usonanoj kaj internaciaj verkistoj kaj dank'al ŝia frua influo kaj ŝia heredaĵo en usona kulturo. Diversaj akademiuloj komparis ŝin kun aliaj usonaj ikonoj kiel ekzemple [[Marilyn Monroe]], [[Elvis Presley]] kaj [[Kokakolao|Koka-kolao]]. Ili sentis, ke ŝia bildigo "estas tuj rekonebla ĉirkaŭ la mondo kaj tuj komunikas kun multaj el la valoroj de usona kulturo." Konsultisto pri sekso kaj muzikologio en kurso dediĉita al Madonna ĉe la Universitato de Oviedo en [[2015]], diris ke ŝia historio kaj evoluo estus "kompareblaj" kaj povus esti "utilaj por analizi la [[Historio de Usono|historian evoluon de Usono]]". La argentina verkisto, Rodrigo Fresán, konsideris ŝin unu el la "klasikaj simboloj de usona faritaĵo". Alia ekstera percepto venis de la franca akademiano Georges Claude Gilbert kiu esprimis (ĉirkaŭ [[2002]]) ke "Usono scias pli pri Madonna ol pri iu ajn parto de la [[Biblio]]". La usona redaktisto Annalee Newitz deklaris ke la kantisto disdonis usonan kulturon ĉirkaŭ la mondo, ne kolekton de kantoj, sed kolekton de bildigoj". Kulturhistoriisto kaj verkinto Jim Cullen skribis ke "malmultaj figuroj en usona vivo povis kontroli sian propran sorton tiel multo kiel ŝi havas, kaj la fakto ke ŝi faris ĝin kiel virino estas eĉ pli mirinda." Profesoro Berta A. Smith Shumade sentas, ke nur Madonna konkuras en la spaco okupita de [[Oprah Winfrey]] fine de la 20-a jarcento kaj en la animo de la nacia kulturo. Dum la 80-aj kaj 90-aj jaroj ŝi estis traktata kiel propra feminisma, politika kaj seksa movado. Anne Powers diris ke "intelektuloj priskribis ŝin kiel la formadon de sekso, [[kapitalismo]] kaj famuleco mem." Sarah Marcus diris ke "la kantisto kaŭzis ŝanĝojn en usona kulturo". Krome, ŝi diris ke "la disvastiĝo de [[Seksa libero|seksa liberigo]] al [[Mezameriko]] ŝanĝis ĉi tiun mondregionon por pli bone. Kaj ĉi tio ne estas malnova novaĵo; ni ankoraŭ travivas tion procezon." En la konkludo de ŝia artikolo ŝi skribis: "Madonna transformis usonan kulturon." Profesoro kaj historiisto Glenn Ginson diris ke ŝi "liberigis usonanojn de iliaj [[inhibicio]]j kaj igis ilin sentiĝi bone ĉirkaŭ [[plezuro]]." Skota verkisto Andrew O'Hagan skribis: "Madonna estas kiel heroa kontraŭulo al la kultura kaj politika [[aŭtoritatismo]] de la usona establo." == Madonna kiel ikono == [[Dosiero:Madonnaicon.jpg|dekstra|eta|Bildo de Madonna el la kampanjo de la asocio "APLA Health"]] Marcel Dancy, profesoro pri [[semiotiko]] kaj lingva [[Antropologio|antropologo]] ĉe la [[Universitato de Toronto]] diris ke la vorto ikono estas esprimo kiu estis uzita en religia kunteksto sed kun la sukceso de Madonna, ĝi ankaŭ komencis esti uzita inter famuloj. Krome, li asertis, ke oni uzis la vorton por priskribi virojn, sed dank' al Madonna, tiu vorto estas uzata ankaŭ por virinoj. Sekve de tio, pluraj bonkonataj vortaroj uzis Madonnan por doni ekzemplon de la uzo de la vorto. Madonna estis nomita "ikono" en multaj kampoj inkluzive de [[feminismo]], [[amoro]], [[Kviro|kvireco]] kaj [[socia sekso]] en tiuj kiuj studoj estis faritaj. Profesoro Diane Pecknold diris en 2006 ke "la fakto ke ne nur ŝia laboro sed ŝia personeco estis malfermaj al multoblaj interpretoj kontribuis al la pliiĝo en esplorado ĉirkaŭ ŝi." En [[Rolling Stone]] estas skribite ke: "Ŝi estas vivanta simbolo ne nur pro ĉi tiuj aferoj sed kiel ideo, kiel ekzemplo kiel arketipo kiu aperas samtempe kiel la reala virino". === Feminismo === [[Dosiero:Madonna_-_Rebel_Heart_Tour_2015_-_Mannheim_(23388285172).jpg|eta|Ĉiaokaze ŝia muziko ludis duan lokon por multaj, multenombraj observantoj laŭdis muzikan influon de Madonna kaj multebleco malgraŭ ke fariĝi muzikisto estis neniam ŝia aspiro dekomence.]] [[Dosiero:Madonna_Louise_Veronica_Ciccone_by_Joe_Sioufi.jpg|maldekstra|eta|[[Oleo-pentrado|oleo-pentraĵo]] de Madonna. Por aŭtoroj kiel akademiulo [[Camille Paglia]], ŝi fariĝis historia figuro.]] Madonna kiel feminisma ikono kreis diversajn opiniojn tra la mondo dum jardekoj. Kanada komentisto Mark Stein klarigis ke "Ŝi havas gravecon por feminismo tra kolegiokursoj" kaj nomis ŝin "[[metaforo]] por industrio". Richard Appignanesi kaj Chris Garrett skribis en ''Introducing Post Modernism: A Graphic Guide'' ‏ 2014ke por kelkaj, "Madonna estas la cibermodelo de la nova virino". En 2012, aktivulo kaj verkinto Jennifer Baumgardner sentis ke Madonna "naskigis novan rason de feministoj". Profesoro Sut Jahali diris, ke la kantisto "estas preskaŭ sankta feminisma ikono". En 1990, la akademiano Camille Paglia nomis Madonnan "vera feministo" kaj "la estonteco de feminismo". En 2017 li diris ke efektive Madonna estis la estonteco de feminismo. En 2011, [[The Guardian]] gazeto inkludis Madonnan en la listo de "100 gvidaj virinoj de nia tempo" kiam la redaktisto de la gazeto skribis: "Ne grave la jardeko aŭ la modtendenco, ŝi ĉiam estis sincera koncerne she fortecon kaj ambicion." Ŝi ankaŭ aldonis ke Madonna "ne inspiras ĉar ŝi donas al aliaj virinoj manon, sed ĉar ŝi rompas la limojn kiuj estas ĝenerale konsideritaj neakcepteblaj." En 2012, la hispana kulturkritikisto Victor Lenore kunvokis komisionon de esploristoj por diskuti la fakton ke Madonna estas feminisma ikono. Unu el la reagoj estis: "Ŝi alportis la ideon de virinoj kiel herooj kaj agentoj de iliaj agoj", dum aliaj homoj en la komitato deklaris, ke ŝi "kontribuas al la povigo de virinoj en minoritataj grupoj, okcidentaj virinoj, homoj el la meza klaso, kaj homoj de la [[GLAT]]-komunumo, sed tiu povigo ne estas feminismo, ĉar tio estas individuisma." Por aliaj, kiel ekzemple la aŭstralia komentisto, Melinda Tankard Reist, "Madonna turnis ŝian dorson al la kaŭzo de virinoj" kaj ankaŭ skribis pri tio en ŝia artikolo en 2016 kie ŝi priskribis Madonnan kiel "minacon al la [[status quo]]". === Sekssimbolo === [[Dosiero:Rodrigo_Sá_(2465800233_680e42b046).jpg|maldekstra|eta|Brazila kantisto Rodrigo Sá, tenanta revuon sur kies kovrilo Madonna aperas por <nowiki><i id="mwAtw">Q</i></nowiki> revuo.]] Dum ŝia kariero, Madonna estis referita kiel "seksa ikono" kaj "seksa simbolo" <ref>{{Cite journal|last=Janowitz|first=Tama|date=April 1987|volume=3|number=1|ISSN=0886-3032|title=Sex as a Weapon|journal=Spin|page=57|url=http://books.google.com/books?id=komIU8HDrboC&pg=PA57|quote=I'm a sex symbol in Italy.}}</ref>. Eĉ en la fruaj jaroj da ŝia kariero, ŝi estis nomita tiel kaj multaj kredis ke ŝi daŭros esti tiel en lumo de sia maturiĝo. Seksa signifo estis parto de ŝia kariero, dum Courtney A. Smith skribis en la libro "Women's Record Collection" (2011) ke la plej multaj homoj asocias Madonna'n kun sekso. Chuck Klosterman en la libro "Sex, Drugs and Cocoa Puffs " (2003) asertas ke "kiam ajn mi aŭdas intelektulojn paroli pri la hodiaŭaj seksikonoj, la plej menciita nomo estas Madonna". Fizikisto [[Stephen Hawking]] iam ŝercis pri ĉi tiuj disvastigintaj perceptoj kiam li diris: "Mi vendis pli da libroj pri [[fiziko]] ol Madonna pri [[Amoro|sekso]]." La uzo de Madonna de ŝia sekseco ekde la komenco de ŝia kariero estis dokumentita kaj emfazita en la lumo de la fakto ke la plej multaj el la homoj kiuj estis sukcesaj en tiu tempo en la muzika kampo estis viroj kaj tial ŝia sekseco elstaras pro la fakto ke ŝi laboris en kampo kiu estis konsiderata ĉefe vira. Profesoro Santiago Foz-Hernández kaj verkinto de la libro "''Madonna's Drowned Worlds''" (2004) skribis ke Madonna: "servis kiel [[rolmodelo]] por virinoj en multaj malsamaj kulturoj, simbolante profesian kaj personan sendependecon en [[Patriarkeco|vira-dominita socio]], same kiel [[Seksa libero|seksa liberigo]]." Inter nuntempaj vidoj, ŝia sekseco estis analizita fare de kinistoj Wendy Lee kaj Steven Curten kiam ili notis ke ŝi "mastris la manipuladon de ĉiu viro en sia atingo", dum esploristoj Sherry Benstock kaj Susan Ferris komentis ke "knaboj estas ludiloj al ŝi". Tiu opinio, kunhavita per multaj, estis prezentita fare de la psikiatro kaj verkinto Jules Eisenbod kiu deklaris ke la rifuzo de Madonna akcepti la potencon kaj virinecon igis ŝin "egala al viroj" kaj "permesis al ŝi konservi ŝian pozicion kiel sekssimbolo". Akademiuloj kaj verkistoj daŭre reekzamenis ŝian seksecon en la sekvaj jardekoj, kaj D-ro Susan Hopkins en ŝia libro, "Girl Heroes: The New Power in Popular Culture" (2002), diris ke "Madonna povas maljuniĝi antaŭ ĉiuj aliaj, sed ŝi daŭre prezentas sin kiel seksa revoluciulo." Freya c Reman, muzikakademiulo ĉe [[Universitato de Liverpolo]], diris en 2018 ke Madonna "montras novan specon de graveco" kaj emfazis ke "kvankam ŝi jam estas plenkreskulo, ŝi daŭre estas en la publikatento kiu igas ŝin daŭre grava." Inter la retaksoj de kaj ŝia influo kaj ŝia heredaĵo, usona redaktisto Janice Min skribis ke "Madonna posedis ŝian seksecon", plue klarigante ke "ŝi igis homojn timigi sed ankaŭ pensi alimaniere pri inaj prezentistoj" kaj vidis "ŝian rolon kiel provokanto kiel iu. kiu ŝanĝis la limojn por estontaj generacioj." Tamen, homoj kiel ekzemple Shmuel Botah kritikis Madonna'n kaj diris: "Antaŭ Madonna, virinoj eble estis pli famaj pro siaj voĉoj ol sia deklivo, kaj tiel ili aperintus kiel supersteluloj de muziko" kaj konklude li diris: "En la post-Madona universo, multaj artistoj sentas Nun la premon elmontri siajn korpojn en nacia televido por vendi albumojn." En aliaj reagoj, kulturkolumnisto Robin Meltzer de la [[New Statesman]], certigis ke la kantisto "nereveneble ŝanĝis la bildon de la amaskomunikilaro de ina sekseco." Jaime Anderson, kiu instruis ĉe la Eŭropa Lernejo de Administrado kaj Teknologio, diris ke ŝi estis unu el la unuaj inaj artistoj en la mondo kiu "sukcesis manipuli religiajn kaj seksajn aferojn samtempe." === Modo === [[Dosiero:3_Madonna.gif|eta|gif dosiero de Madonna montranta multenombran de ŝiaj stiloj. Pli da ol iu ajn alia antaŭ ol, la reinvento de Madonna ligis skemojn kiu estis antaŭe vidita kiel neakordigebla (ekz. religia/sekseco aŭ subkulturo/ĉeftendenco)]] Muzikologo Susan McClary skribis ke "multe da inko estis verŝita en la diskuto ĉirkaŭ la vida bildo de Madonna". La brita profesoro kaj lingvisto Sarah Mills en sia libro, Gendering the Reader (1994), nomis Madonnan "noviganto", precipe en ŝia uzo de bildoj kaj koncentriĝis superforte sur ŝiaj videoklipoj, kiuj estis distribuitaj dum ŝia kariero. Du jardekojn poste, skribante la ĵurnalon "Journal of Popular Culture" en 2014, lektoro Jose P. Blanco ke akademiuloj kaj modkritikistoj rilatis al la influo de Madonna en modo. Blanco plue aldonis sian opinion de Madonna en tiu artikolo dirante ke ŝi "uzas vestaĵojn por simboli kulturon. Por peri ŝian rolulon kaj ankaŭ por krei multe da personeco en ŝi." Profesoroj pri Modo en [[1994]] skribis ke "la modo kaj identeco de Madonna estas neapartigeblaj de ŝiaj estetikaj praktikoj". [[Dosiero:Madonna_Wax_Museo_de_cera_Mexico.jpg|maldekstre|eta|Vaksa figuro de Madonna en Meksiko prezentas kun la [[flago de Usono]] kaj provokativa vestomodo.]] Aldone al tio, ili asertis ke ŝia modo nutras ŝian bildon kaj rilatis al ŝia stilo de vestaĵo en muzikfilmetoj, filmprezentoj, ktp. Sabrina Barr de [[The Independent]] citis la kritikojn de akademiulo Douglas Kellner de la uzo de modo kaj la identeco de Madonna kun ŝiaj vestaĵoj kaj emfazis ke "la maniero kiel la kantisto uzis ŝian stilon por reprezenti ŝian identecon estis nova koncepto kiam ŝi unue eniris la muzikan scenejon." De la komenco de ŝia kariero, Madonna estis konata pro konstante ŝanĝado de sia bildo kaj stilo, dum la aŭstralia akademiulo Mackenzie Wark komparis ŝin kun [[David Bowie]]. Nov-Zelanda moda akademiano Vicky Karminas kaj aŭstralia preleganto kaj artisto Adam Gessi diris ke Madonna konstante ŝanĝas sian stilon en maniero kiel kiu igas ŝin atingi ikonecan statuson. Krome, ili asertis ke Madonna estis la unua virino farendaĵo tion.Ŝia influo en la modsceno estis aprezita fare de verkinto Diane Esitimbe kiu deklaris ke "Madonna ŝanĝis modon eterne kiam ŝia mamzono estis portita publike". Asistimbai aldonis ke ŝi kaj [[Michael Jordan]] "faris pli por la modindustrio en Usono ol multaj el niaj modkolektoj kombinitaj." Brita verkinto kaj historiisto Michael Pai sentis ke la kantisto "ne ĵus faras modon, ŝi estas modo". Anna Wintour, la ĉefredaktoro de la modmagazeno [[Vogue]] diris: ŝi "igas modon okazi" kaj diris ke "Madonna estis unu el la plej potencaj stilformistoj de nia tempo". Kiel rezulto, Wintour elektis Madonna'n kiel la unuan virinon kiu ne estis modelo estanta sur la kovro de la revuo. Krome, la revuo [[Time]] nomis ŝin unu el la 100 plej influaj homoj de ĉiuj tempoj en la kampo de modo, stilo kaj dezajno en [[2012]]. Omaĝe al la 30-a datreveno de la doku-filmo "En lito kun Madonna" estas skribite: "La modaj dancoj, kiuj eliris el la marĝena kulturo sur la scenejojn, la obsedo pri senhalta mem- dokumentaro kaj eĉ la fotoj de Billie Eilish en korseto - la dokumentario kiu anticipis la hodiaŭajn tendencojn". === La GLAT-komunumo kaj kviruloj === [[Dosiero:Madonna_performing_Human_Nature_4.jpg|eta|Madonna elfaranta ''Human Nature'' (Homa Naturo), konata kiel "responda "kanto" al ŝiaj kritikantoj kiuj mallaŭdis ŝian provokativan bildon en la frua-1990aj jaroj]] [[Dosiero:Madonna_-_Rebel_Heart_Tour_2015_-_Antwerp_(22868326584).jpg|eta|la bildigo kaj identeco de Madonna estas amplekse debatata inter kulturaj scienculoj. Al granda etendo multaj de ili demandas "[[:en:Who's_That_Girl_World_Tour|Who's That Girl]]" (Kiu estas tiu knabino)?.]] Profesoro Judith A. Fraino diris ke "neniu laboris pli forte ol Madonna por esti samseksema ikono, ŝi faris tion en ĉiuj eblaj platformoj kiel ekzemple [[Muzikvideo|muzikvideoj]], filmoj kaj prezentoj. Esploristoj Carmine Saracino kaj Kevin Scott en ''The Porning of America'' diris ke ŝi "akiris specialan popularecon inter la komunumo, kreante longperspektivan admirantaron kiu kondukis al ŝi esti kronita la plej granda samseksema ikono de ĉiuj tempoj." Ŝia influo ankaŭ estis menciita inter GLAT-komunumoj kaj inter multaj artikoloj kiam, inter aliaj, la GLAT-revuo [[The Advocate]] nomis ŝin "la plej granda samseksema ikono de ĉiuj tempoj". [[Out (revuo)|Out]] [[revuo]] skribis ke ŝi "establis sian pozicion kiel samsekseman ikonon eĉ antaŭ ol estis mojose esti unu." La prezidanto kaj ĉefoficisto de la [[Homo-Lesba-Kontraŭ-Kalumnio-Ligo]] rimarkis en 2019, ke "Madonna ĉiam estis kaj ĉiam estos la plej influa rekta geja ikono." Madonna ankaŭ estas identigita kiel ikono de [[Kviro]] kaj ilia "simbolo de reĝeco". La [[Teologio|teologo]] Robert Goss diris: "Por mi, Madonna estis ne nur kvira ikono sed ankaŭ kristana ikono kiu fandis la limojn inter kvira kulturo kaj religiaj komunumoj." Muzikologo Sheila Wheatley skribis en sia libro "The Sexy Beat: Music and Gender" (2013) ke "Madonna venis plej proksima al iu alia nuntempa famulo en esti supertera kvira ikono." Redaktoro ĉe [[The New York Times]] diris en 2016 pri la dokumenta filmo "In Bed with Madonna": "Ĉi tiuj dancistoj, al kiuj ŝi sentis sin tiel proksimaj, trapasis la epokon de aidoso kaj la stigmato kiu akompanis la malsanon" (rilatante al la fakto. ke aidoso estis tiutempe identigita kun la geja komunumo). Ĵurnalisto Daryl Dino de [[The Huffington Post]] ankaŭ skribis tiun saman jaron kiel la filmo influis lin kiel juna knabo en [[Ilinojso]] : "Ekzistis sceno de la [[Fiereca Parado]] en la filmo, io mi neniam antaŭe vidis." Poste, li aldonis ke "la dancistoj de Madonna staras flanke, dum homoj marŝas kaj fiere krias: "Ni estas ĉi tie. Ni estas kviraj. Kutimiĝu al ĝi!" Mi pensis al mi, eĉ mi povas konveni tie. Tiu momento ŝanĝis mian vivon, kaj la dancistoj de Madonna tuj fariĝis miaj herooj. Ili montris al mi, ke estas bone esti malsama. Kiel adoleskanto en la fruaj 90-aj jaroj, ili sentis min kiel mi apartenis." [[Ynet]] skribis pri la filmo: "Ĉiu maniero, de socia perspektivo, la graveco de la filmo estis registrita plejparte en reala tempo, kiam ĝi helpis normaligi la sintenon direkte al la GLAT-komunumo. Samseksaj rilatoj estis prezentitaj en ĝi, same kiel la diskurso pri la [[Aidoso|aidosa]] [[epidemio]], kiu estis en sia apogeo tiutempe." En 2019, la libro [https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH005039730/NLI ''Madonna: The Greatest Homosexual Obsession of All: Deciphering of the Essence of Emotion, The Rationale and the Unprecedented Admiration of Gays for the World's Greatest Diva''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211128025235/https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH005039730/NLI |date=2021-11-28 }} estis publikigita en Israelo fare de Doron Brownstein kiu esploras la originojn de la samseksema admiro al la kantisto. === Postmodernismo === [[Dosiero:Madonna_-_Rebel_Heart_Tour_Cologne_2_(23245940845).jpg|eta|Madonna 57-jaraĝa. la koncertoj de Madonna kutime postulas altan nivelon de aerobia kaj atleta prepariteco kaj alta-energia reĝisorado. Kvankam ŝi ricevis laŭdojn pro tio laŭlonge de ŝia kariero, tamen tio eĉ pliiĝis des pli ŝi maljuniĝas.]] La brita verkisto kaj ĵurnalisto, Lucy O'Brien, nomis Madonna'n "postmoderna ikono". Lektoro Olivier Scardin diris ke Madonna estas la epitomo de postmodernismo. La kristana verkisto, Graham Cray, ankaŭ donis sian vidpunkton dirante ke "Madonna estas eble la plej videbla ekzemplo de kio estas konata kiel postmodernismo" dum por la verkisto [[Martin Amis]] komentis ke ŝi estas "eble la plej postmoderna personeco sur la planedo". Tamen, la akademiuloj Sudhir Venkatesh kaj Foat Pirat konsideris ŝin "reprezentanto de la postmoderna ribelo". La prelegantoj Stephanie Gantz kaj Benjamin Barbon skribis en la libro "Postfeminismo: Kulturaj Tekstoj kaj Teorioj" (2009) ke "Ĉu kiel virino, kiel popikono, aŭ kiel 50-jara virino, la usona kantisto defias nian antaŭkonceptitan. nocioj pri kiu "Madonna" estas kaj larĝe Pli, kion tiuj identecaj kategorioj signifas en postmoderna kunteksto." === Muziko === [[Dosiero:102879053_key_chart-nc.png|eta|Plej oftaj [[tonalo]]j en la kantoj de Madonna, aktuale de 2015.]] Multaj kritikistoj vidis Madonna'n kiel muzika ikono en lumo de ŝia kontribuo al la muzika industrio kvankam ili ankaŭ vidis ŝian muzikon kiel kontestata. Verkintoj kaj kritikistoj Roger Blackwell kaj Stephen Thomas Earlwein diris ke ŝi estis "la unua virino se temas pri havi kompletan kontrolon de sia bildo kaj ŝia muziko". Anna Legler, redaktisto de Batanga Media klarigis ke antaŭ Madonna, [[Diskeldonejo|diskokompanio]] determinis ĉiun paŝon de artistoj sed ŝi esprimis siajn ideojn kaj she stilon en ĉiu parto de sia kariero. Profesoro Carol Benson diris ke "Madonna membrigis la muzikkomercon kun definitivaj ideoj pri ŝia bildo, sed estis ŝiaj atingoj kiuj permesis al ŝi pliigi ŝian nivelon de kreiva kontrolo de ŝia muziko." Poste en ŝia kariero, Madonna fondis Maverick Records, diskokompanion kiu estis filio de [[Warner Music|Warner Records]]. La firmao estis tre sukcesa kiam ĝi rastis miliardo da dolaroj kaj tiel iĝis la plej sukcesa diskokompanio prizorgita fare de kantisto. Multaj homoj taksis ke la sukceso de Madonna en la muzika scenejo kaŭzis grandan ŝanĝon kaj malfermis la pordon por ke pli da virinoj eniru la kampon de muziko, precipe la [[Pop-muziko|pop-]] kaj [[Dancmuziko|dancscenon]]. [[Deutsche Welle]] asertis ke la kampo de pop-muziko dum la eksplodperiodo de Madonna estis konsiderita vira kampo kaj tiel priskribis ŝin kiel "la unuan virinon se temas pri domini popmuzikon". [[The Times]] revuo ankaŭ asertis ke "Madonna revoluciigis virinojn en la mondo de muziko." Simile, Joe Levy, ĉefredaktisto de [[Blender (revuo)|Blender]], diris ke ŝi "malfermis la pordon al tio, kion virinoj povas atingi kaj rajtas fari." En la percepto de la aktorino kaj aktivulo, Susan Sarandon: "La historio de virinoj en populara muziko povas esti dividita antaŭ kaj post Madonna." La revuo [[Billboard (revuo)|Billboard]] ankaŭ skribis la samon. Krome, Marissa Mueller de [[W (revuo)|''W'']] sentis ke ŝi "normaligas la ideon ke popsteluloj povas kaj devus skribi siajn proprajn kantojn". Ankaŭ, multaj homoj nomis ŝin "la plej granda artisto en la historio de muziko" kaj "la plej influa artisto" en la historio de muziko. == Madonna en nuntempa arto == [[Dosiero:Madonna_vitruvio_by_Lesmack.jpg|eta|205x205ra|Pentraĵo desegnita de fervorulo de Madonna kadre de speciala projekto de la kantisto, kiu instigas junajn artistojn. La pentraĵo gajnis unuan lokon en la konkurso de la projekto <ref name="Fanart2">{{Cite web|url=https://www.hotelplayamazatlan.com/mx/madonna-nombra-al-mazatleco-lesmack-meza-parente-como-primer-ganador-del-concurso-arte-para-la-libertad/|title=Madonna nombra al mazatleco Lesmack Meza Parente como primer ganador del concurso: Arte para la Libertad|publisher=Hotel Playa Mazatlán|access-date=April 29, 2021|archive-date=April 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429190928/https://www.hotelplayamazatlan.com/mx/madonna-nombra-al-mazatleco-lesmack-meza-parente-como-primer-ganador-del-concurso-arte-para-la-libertad/}}</ref>.]] [[Dosiero:Madonna's_Mosaic_z_(cropped).jpg|maldekstra|eta|Akademia Lynn Spigel notis ke Madonna estas "produktisto" de kultura ambigueco kaj malfermiteco" <ref name="Spiegel232">{{harvnb|Spigel|Brunsdon|2007|p=123}}</ref>.]] Dum ŝia kariero, Madonna ankaŭ influis la artan mondon kiam ŝi "faris ĝin malantaŭ la scenoj" Stephanie Eckardt, raportisto por ''W-'' revuo <ref>[https://www.wmagazine.com/story/madonna-art-collection-basquiat Madonna estas sekreta influanto de arto mondo] , W Magazine '''(angla)'''</ref>. Inter aliaj aĵoj, dum ŝia kariero ŝi donacis financon aŭ sponsoris diversajn artekspoziciojn kiuj ricevis pozitivajn recenzojn inkluzive de la unua grava retrospektivo de [[Tina Modotti]], kiun la [[kuratoro]] kaj [[Historiisto|arthistoriisto]], Anne Harnoncourt diris ke ŝi [Madonna] "prezentas ŝin [Modotti] al publiko pli larĝa". Similaj sentoj venis de Rosie Millard, la artraportisto ''[[BBC|de BBC]]'', kiam ŝi prezentis la premio Turner ĉe Tate Britain en [[2001]]. Ŝi sponsoris ekspozicion de fotisto kaj artisto [[Cindy Sherman]] ĉe la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] (MoMA) en 1997 <ref name=":0">John A. Walker, [https://www.academia.edu/12024312/MADONNA_AND_THE_VISUAL_ARTS MADONNA KAJ LA VIDARTOJ]</ref>. Madonna estas konata kiel artaĵkolektanto; ŝi havas artaĵojn kun valoro de 100 milionoj da dolaroj, inkluzive de proksimume 300 verkoj de pentristoj kiel [[Frida Kahlo]] kaj [[Salvador Dalí]]. En [[1996]] ŝi estis inkludita en la listo de "100 Greatest Art Collectors" fare de ''Art & Antiques'' kaj en la listo de "Top 25 Art Collectors" de ''[[The Hollywood Reporter]]'' en [[2013]]. Artkritikistoj kaj arthistoriistoj kiel ekzemple John A. Walker ankaŭ ekzamenis ŝian karieron en la perspektivo de la artoj <ref name=":0" />. Krom ŝiaj agadoj ligitaj al la artareno, dum ŝia kariero Madonna laboris kun multaj videofaristoj, modfotistoj kaj dizajnistoj kaj eĉ kun plastikaj artistoj kiel ekzemple [[Andy Warhol]], Keith Haring kaj ŝia ekspartnero, [[Jean-Michel Basquiat]] <ref>[https://archive.ph/hj0Q1 Elton John, Madonna Among Entertainment Industry "Supra 25 Artkolekto"] , archive.ph, 2021-04-05</ref> <ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20151229203948/https://www.artspace.com/magazine/news_events/newsmaker/madonna-51822 Kial Madono Volas Fari "Arton por Libereco?" | Arto por Vendo | Artspace] , web.archive.org, 2015-12-29</ref>. La laboro de Madonna kun la samaj homoj ricevis pozitivajn recenzojn. Sekvante tion, la Irlanda [[The Times|Times]] revuo skribis ke Madonna "estis la unua ina popstelulo se temas pri plene engaĝiĝi kun la vidaj elementoj de ŝia arto emfazante ŝiajn kunlaborojn" <ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20200228170355/https://www.wmagazine.com/story/madonna-influence-culture-trends-yoga-fashion/ La 9 Aĵoj, kiujn Madono inventis, ke vi ne rimarkis, ke Madono inventis | W Revuo | Novaĵoj pri Virina Modo kaj Famulo] , web.archive.org, 2020-02-28</ref>. Raportisto de YGO-revuo ''W'' diris ke Madonna estis "la unua se temas pri rutine kunlabori inter popartistoj kaj dizajnistoj" <ref name=":2" />. Kuratoro kaj fotartkritikisto Vince Alty diris ke Madonna atingis "ikonecan statuson" en la kampo <ref>[https://web.archive.org/web/20141201212138/http://www.interviewmagazine.com/music/madonna-1/ Madono - Paĝo - Intervjua Revuo] , web.archive.org, 2014-12-01</ref>. Raportisto de ''W-'' revuo priskribis ŝin kiel pioniron en la kampo de kombinado de popmuziko kaj arto. Ŝi estis priskribita per multaj kiel la unua se temas pri uzi la plenan potencialon de videoklipoj, kiel Lucy O'Brien ankaŭ priskribis en la [[Encyclopædia Britannica]] <ref>Encyclopaedia Britannica, Inc. "[https://www.britannica.com/explore/100women/the-women/profiles 100 Virinoj]" . Encyclopaedia Britannica . Arkivo .</ref>. Filmkritikisto Armond White diris ke ŝi igis kelkajn artistojn "arte konsciaj" kaj sentas ke "ili neniam ripetos la momenton kiam la ligo de Madonna al la [[Zeitgeist]] iĝis historia" <ref>[https://web.archive.org/web/20150312070925/https://www.out.com/music/2015/3/11/advertisements-herself-how-madonna-perfected-art-form Reklamoj por Ŝi: Kiel Madono perfektigis artan formon | El Revuo] , web.archive.org, 2015-03-12</ref>. En la percepto de la grafitiisto kaj kultura komentisto, Pub Five Freddie "estas la perfekta ekzemplo de la bildartisto" <ref name=":1" />. Post la morto de [[Michael Jackson]], grupo de argentinaj artkritikistoj konsideris ŝin "la nura universala artisto forlasita". Multaj kritikistoj, inkluzive de Daniel Molina, Graciela Speranza kaj Alicia de Arteaga klarigis ke ŝi mem estas "multmedia esprimo kiu alportas kune modon, dancon, fotarton, skulptaĵon, muzikon, vidbendon kaj pentraĵon" <ref>[https://web.archive.org/web/20210321221653/https://www.lanacion.com.ar/cultura/la-ultima-revolucion-del-arte-nid1215025/ La última revolución del arte - LA NACION] , web.archive.org, 2021-03-21</ref>. Simila koncepto notiĝis fare de John Parles kiam li invitis la spektantaron por vidi ŝin kiel "daŭranta multmedia artprojekto" <ref name=":3">[https://web.archive.org/web/20130517175225/https://www.nytimes.com/1990/06/11/arts/critic-s-notebook-on-the-edge-of-the-permissible-madonna-s-evolving-persona.html?pagewanted=all&src=pm Kajero de kritikisto; Sur la Rando de la Permesebla: la Evoluanta Persona de Madono - New York Times] , web.archive.org, 2013-05-17</ref>. Iluziartisto David Blaine priskribis ŝin kiel "en si mem sian propran plej bonegan artverkon - io tiel influa por esti neimagebla". Profesoro John R. Anglaj kaj Sikh Studies-maĵoro majo eltrovis ke ŝi estis " [[Tutarta verko|gazmatkunstwerk]] " kaj skota muzikverkisto Alan McGee diris ke ŝi estis "postmoderna arto la similaĵoj de kiuj ni neniam vidos denove" <ref name=":3" />. == Komerca efiko == [[Dosiero:102967001_wealth-nc.png|eta|[[Forbes]] revuartikolo (2017) deklaris ke Madonna estas la plej riĉa kantisto en [[Nordameriko]], kaj datuma ĵurnalisto Clara Guibourg de BBC rimarkis en ŝia artikolo de 2018 pri multaj el la statistikoj de Madonna inkluzive ŝian plej altan netan valoron <ref name="Guibourg2">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-45112992|title=Madonna at 60: The Queen of Pop in seven charts|work=[[BBC News]]|access-date=April 29, 2021|date=August 15, 2018|archive-date=November 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109030732/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-45112992|url-status=live}}</ref>.]] [[Dosiero:Madonna_vinyl_(cropped).jpg|eta|Madonna estis kronita fare de la [[Guinness-libro de rekordoj]] en [[1998]] kiel la kantisto kiu vendis la plej multajn albumojn kaj kantojn en historio kiam ŝia albumo kaj kantvendo estis proksimume 200 milionoj da kopioj, kio ankaŭ igis ŝin la unua kantisto fari tion. Ŝi daŭre tenas la rekordon kun vendo de 345 milionoj da albumoj kaj kantoj, igante ŝin la ununura virino kiu vendis pli ol 300 milionojn da kopioj <ref>{{cite news|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2018/8/madonnas-career-in-10-records-as-queen-of-pop-turns-60-536857|title=Madonna's career in 10 records as Queen of Pop turns 60|date=August 16, 2018|first=Riley|last=Baker|work=[[Guinness World Records]]|access-date=March 25, 2021|archive-date=January 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120234548/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2018/8/madonnas-career-in-10-records-as-queen-of-pop-turns-60-536857|url-status=live}}</ref>.]] [[Dosiero:Like_a_Prayer_single_logo_(cropped).png|eta|Emblemo de ŝia ''Kiel Preĝo'' epoko. La [[Varomarko|varmarko]] de Madonna estis vasta analizita de multenombraj agentoj, donita al ŝia kredito de preskaŭ-eksterordinara pozicio]] [[Dosiero:Warner_Communications.svg|maldekstra|eta|En la pinto de ŝia kariero, la vendaj cifero de Madonna influis la provizon de [[WarnerMedia]] kaj havis 20 al 33 procento de ĉiuj diskovendoj de la firmao.]] La [[semiotiko]] kaj influo de Madonna ankaŭ etendiĝis en la kampon de fakaj lernejoj kaj la merkatika komunumo. Ekonomiistoj, merkatistoj, entreprenistoj aŭ aliaj komercaj fakuloj analizis aŭ faris kursojn, kiuj esploras ŝian sukceson kaj komercajn "strategiojn"; ekzemple, la akademiulo Douglas Kellner diris ke "estas maleble plene ekteni la Madonna-fenomenon sen analizado de ŝiaj merkatigstrategioj". Ekonomiisto kaj esploristo Robert M. Grant prelegis pri ŝi en 2008 kaj emfazis la kuntekston de la distra mondo por konkurencivo. Merkatadeksperto kaj profesoro Stephen Brown de la Universitato de Ulstero nomis ŝin "merkatiga geniulo" dum esplorado de ŝia kazo. Komerca profesoro Oren Harari elpensis la frazon "Madonna-efiko" inspirita per ŝiaj komercaj taktikoj kaj ŝanĝoj, vidante ĝian uzon por kaj individuoj kaj organizoj. Doktoro Peter van Ham de ''NATO Review'' klarigis la "Madonnan-kurbon", frazon uzatan de kelkaj komercaj analizistoj por priskribi "adaptiĝi al novaj taskoj konservante viajn proprajn principojn". Li plue klarigis ke "komercoj utiligas Madonna'n kiel rolmodelon por mem-reinvento." La psikologo Christopher Bergland analizis ankaŭ la sukceson de la kantisto, sed el [[Neŭroscienco|neŭroscienca]] vidpunkto. Ankaŭ, Madonna estis aprezita fare de gamo da ekspertoj en la industrio kiel [[Entreprenisto|komercistino]] kaj kelkaj el ili nomis ŝin "la plej inteligenta komercistino en Usono". La Kelly Lernejo de Komerco diris ke ŝi estis pli ol [[Rito|popolkulta ikono]] "kaj estis imperio de la unua tago." Profesoro Robert Miklich priskribis ŝin kiel korporacion en si mem, kiam li parolis pri ŝi en sia libro de "[[Hegelo]] ĝis Madonna". Colin Barrow, alvojaĝanta akademiulo ĉe la Cranfield Lernejo de Administrado, konsideris ŝin "organizo al si mem." Eksperto pri entreprenemo Martin Cope kaj teoriulo Jamie Anderson nomis ŝin iu kiu estis "naskita por esti entreprenisto". En 2018, Patricia Lippa Davis de ''Campaign'', engaĝiĝis kun Madonna en la aĝo de 60, proponante sian kazon kiel bonan ekzemplon por merkatistoj celantaj pli malnovajn demografiojn de virinoj. Ŝia kontribuo en helpi formi la muzikkomercon estis aprezita fare de [[Lucy O'Brien]], kiu diris ke Madonna iĝis la unua se temas pri "ekspluati la ideon" de la popartisto kiel marko en la 1980-aj jaroj. Redaktisto Gerald Marzoretti diris ke la celo de Madonna estis enkonduki la fenomenon de "steluleco" en multmedian. Jam en la [[1980-aj jaroj|80-aj]] kaj [[1990-aj jaroj|90-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento]], multaj organizaĵoj kaj homoj nomis ŝin la plej sukcesa kantisto kiu ekzistas, dum en 1998 [[Guinness-libro de rekordoj]] oficiale kronis ŝin kiel la kantisto kiu vendis la plej multajn albumojn kaj kantojn de ĉiuj tempoj. Esploristoj de ''la Journal of Business Research'' nomis ŝin ne nur la plej komerce sukcesa kantisto en la historio, sed ankaŭ la plej sukcesa vojaĝanta kantisto de ĉiuj tempoj; Por tio, ili deklaris ke ekzistis "rekono de ŝia marko kaj vivstilo". En 2015, seksa konsultisto kaj muzikologo Laura Vignale instruis en kurso dediĉita al Madonna ĉe la Universitato de Oviedo ke "ŝi estas la nura virino kiu havas tiel longan kaj sukcesan karieron en la mondo de muziko." Madonna iĝis la unua virino aperanta sur la kovro de [[Forbes]] revuo. Krome, ŝi estis inkludita en pluraj el iliaj enspezoj kaj riĉaĵlistoj ekde ŝia frua kariero en la 1980-aj jaroj kaj eĉ estis nomita la plej riĉa kantisto. La usona komercrevuo, ''Fast Company'' nomis ŝin "la plej granda popmarko sur la planedo". En 2021, estis publikigita en Forbes ke dum ŝia kariero, Madonna gajnis pli ol 1.2 miliardojn da dolaroj <ref>[https://www.forbes.com/profile/madonna/ Madono] , Forbes '''(angla)'''</ref>. === Kulturaj tendencoj === [[Dosiero:Nathan_Rissman_and_Madonna_by_David_Shankbone.jpg|eta|Madonna kaj Nathan Rissman ĉe la premiero de ''[[:en:I_Am_Because_We_Are|I Am Because We Are]]'' (''mi estas ĉar ni estas'') ĉe la [[Filmfestivalo de Tribeca|Tribeca Filmo Festo]] en 2008.]] [[Dosiero:Madonna's_Coca-Coca_bottle_(7961835112).jpg|eta|[[Kolao|Kokakola botelo]] inspirita fare de Madonna <ref name="Madonna bottle2">{{Cite web|title=Couture Coke Bottles Inspired by Madonna|url=https://abcnews.go.com/blogs/lifestyle/2012/04/couture-coke-bottles-inspired-by-madonna|publisher=[[ABC News]]|first=Lauren|last=Torrisi|access-date=March 22, 2020|date=April 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323022520/https://abcnews.go.com/blogs/lifestyle/2012/04/couture-coke-bottles-inspired-by-madonna|archive-date=March 23, 2020|url-status=live}}</ref>.]] Dum la plej granda parto de ŝia kariero, la asocio kun Madonna kaj la tendencoj desegnis interpretojn de kelkaj observantoj, inkluzive de amaskomunikilaro kaj akademiuloj egale. Kanada asistanto profesoro Ken McCloud de la Universitato de Toronto konfirmis en sia libro "We Are the Champions" (2011) ke "ŝi ludis rolon en pluraj kulturaj tendencoj". Arthistoriisto John A. Walker konsideris ŝin "akra tendenca kreinto" (en kampoj kiel ekzemple [[arto]] aŭ [[Kino|kinejo]] ) kaj profesoro Mary Cross ankaŭ rimarkis ŝian "alĝustigon al kulturaj tendencoj". Tamen, preleganto Susan Hopkins de la [[Universitato de Suda Kvinslando]], skribante por "The Conversation" retejo en [[2016]], diris ke Madonna "pioniris multajn kulturajn tendencojn kiuj faris neniujn favorojn al averaĝaj laboristinoj". Madonna estas ĝenerale konsiderata kiel helpinta, motivigita, enkondukinta aŭ popularigi kelkajn aferojn kiel terminoj, lokoj, kulturaj praktikoj, modotendencoj aŭ produktoj kiujn "MuchMusic" konsideris "la plej grandaj tendencoj en la mondo." Manuel Heredia, la ministro de turismo en [[Belizo]] diris, ke la kanto ''La Isla Bonita'' altiris turistojn al [[San Petro (Belizo)|San Petro]] en [[Belizo]]. Simila ekzemplo okazis kiam ŝi translokiĝis al [[Lisbono]] ĉirkaŭ [[2017]], tiel altirante turistojn al la lando kaj igante turistojn interesiĝi pri la [[Nemoveblaĵo|nemoveblaĵoj]] de la lando. Multaj fontoj kiel ekzemple la [[The Independent]] gazeto kreditis Madonna'n je la populareco de [[juda mistikismo]] en la [[okcidenta mondo]]. Usona verkistino kaj iama edukisto Alison Strobel diris tion: Madonna fariĝis tiel populara, ke estis facile trovi lokon por lerni pri ŝi. The [[The New York Times|New York Times]] asertis ke Madonna alportis [[Jogo|jogon]] al publika konscio. Profesoroj Isabel Dyke kaj Pamela Moss precipe kreditis ŝin je la populareco de [[Ashtanga Jogo|Aŝtanga Jogo]]. Stephen Orsprung de Smith College parolis pri la influo de Madonna en la kampo de modo kaj asertis ke ŝi kreis "novan [[Merkato|merkaton]] de modo" kaj krome asertis ke ŝia arto "lasis markon sur la mondo". La dana preleganto Henrik Volgaard asertis, ke Madonna popularigis la fakon de danca muziko en la mondo danke al siaj kantoj kaj ŝiaj muzikfilmetoj. Usonaj profesoroj argumentis ke ŝi ankaŭ kontribuis al la populareco de vortoj kaj frazoj en la angla leksikono. Ili inkluzivis la anglan esprimon "wannabe" (volestulo) ke [[Time]] revuo uzis en [[1985]] por priskribi la "Madonna Wannabe" (tiuj kiuj deziras esti kiel Madonna) fenomenon, en kiu multaj homoj volis esti kiel Madonna kaj superforte imitas ŝin. Alia termino, kiu estis populara danke al ŝi, estas el la nomo de la unua filmo en kiu ŝi aktoris. En la angla la filmo nomiĝas: ''Desperately Seeking Susan'' (''Senespere serĉante Suzanan''). La nomo de la filmo estis vaste cirkulita en gazettitoloj kaj iĝis populara frazo. Kristin Lieb de BuzzFeed News asertis ke Madonna popularigis la esprimon "Celesbian" (interkruciĝo inter la vortoj celebra-famula kaj lesba) dank'al sia [[kiso]] kun [[Britney Spears]] kaj [[Christina Aguilera]] ĉe la premioj VMA en [[2003]]. Dank' al tiu ĉi ceremonio ankaŭ estis inventita la termino "Madonna-Britney", kiu estis vaste uzata en [[2004]]. Akademiano Juliana Tsovatkova notis ke [[Dolce & Gabbana]] "ricevis sian unuan internacian rekonon dank'al Madonna", dum ĵurnalistoj kiel ekzemple Lynn Hirschberg skribis ke la atento ĉirkaŭa modokreanto Olivia Wiskens estis intensigita dank'al la kantisto. La [[The Daily Telegraph|Daily Telegraph]] asertis ke dank'al Madonna, la pentraĵoj de [[Frida Kahlo]] iĝis popularaj inter artkolektantoj. Esploristoj Rhonda Hammer kaj Douglas Kellner raportis al la klipo de la kanto ''[[Frozen (popkanto)|Frozen]]'' en kiu Madonna portis hindan kostumon kaj asertis tiutempe, ke virinoj, kiuj estas vestitaj sub la influo de [[Suda Azio|sud-aziaj]] virinoj, estas atendita esti populara fenomeno en la proksima estonteco, ili asertis ke "kvankam Madonna ne iniciatis la belecon de [[Akcesoraĵo|akcesoraĵoj]] de hinda modo [... ] tamen ŝi alportis ilin al la publikatento altirante la atenton de la monda amaskomunikilaro." Laŭ latinaj kritikistoj, ŝi alportis [[Burlesko|burleskaĵon]] en [[Amaskulturo|amaskulturon]]. Raportisto Mark Bego asertis ke Madonna kune kun Michael Jackson helpis establi la sukceson de la [[MTV (televida kanalo)|MTV]]-kanalo. Muzikrecenzisto Stephen Thomas Earlwein diris ke ŝi havis "enorman rolon en la popularigo de danca muziko". Aliaj kritikistoj asertis ke Madonna havis efikon en levado de la populareco de [[elektronika muziko]]. Verkistoj kiel Lucy O'Brien asertis ke Madonna ankaŭ havis influon sur la [[:en:Rave|rave movado]], precipe en la [[1990-aj jaroj]]. Laŭ [[The Vinyl Factory]], ŝia unuopaĵo ''[[Vogue (kanto)|Vogue]]'' popularigis la uzon de la [[KORG|Korg]] M1-instrumento. Krome, la kanto levis konscion pri la [[Vogue (danco)|Vogue]]-dancoj. == Madonna en popola kulturo == [[Dosiero:Madonna_-_Rebel_Heart_Tour_2015_-_London_2_(23405804962).jpg|eta|Madonna vidita de ŝia londona spektantaro dum ŝia turneo ribela koro en 2015]] Madonna kiel popikono kaj figuro pri popola kulturo igis multajn homojn analizi ŝian personecon kaj ŝiajn muzikajn kaj vidajn verkojn tra la jaroj. En la 1990-aj jaroj, akademiulo Douglas Kellner konsideris ŝin "tre influa popkulturikono" kaj "la plej parolita pri kantisto en populara muziko". La daŭra percepto de Madonna kiel subjekto en popola kulturo estis esprimita fare de komunikadkonsultistoj kaj amaskomunikilstudaj esploristoj kiam ili diris tion: "Madonna daŭre estas malfacila ĉeesto ene de popola kulturo." En [[2012]], latinaj kritikistoj kiel Victor Lenor perceptis Madonna'n kiel la plej influa persono pri popola kulturo en tiu tempo. En [[2015]], esploristo de la programo "Esplorado en Kampoj" de Rutgers University diris ke "Madonna fariĝis la plej granda kaj plej socie grava popikono, same kiel la plej kontestata." Kiam ŝi fariĝis 60-jara en [[2018]], [[The Guardian]] prezentis serion de artikoloj diskutantaj ŝian karakteron el la vidpunkto de pluraj aŭtoroj, inkluzive de kolumnistoj aŭ muzikistoj. Kiel parto de tiuj komentoj, la verkisto de la "Observanto" kolono Barbara Allen skribis ke "ŝi volis difini la [[zeitgeist]], kaj ne ĵus reflekti ĝin" kaj diris ke "populara kulturo daŭre odoras je sia influo". En ŝia artikolo ŝi ankaŭ deklaris ke Madonna estas "la plej granda pluvivanto de popmuziko" Georges Claude Gilbert notis ke "Madonna estis longe akceptita kiel popikono kiu indikas ŝin kiel postmodernan miton kun ŝajna universaleco kaj eterneco". Same, Russell Ilipa de PRS por Muziko skribis ke "Dum ŝia kariero, Madonna transcendis la esprimon "popstelulo" por iĝi tutmonda kultura ikono." === Publika kaj amaskomunikila figuro === [[Dosiero:Madonna,_Betancourt_and_Fernández_de_Kirchner.jpg|eta|Kolombia aktivulino [[Íngrid Betancourt]] (post la Operacio Emmanuel), tiam prezidanto de Argentino, [[Cristina Fernández de Kirchner]] kaj Madonna en 2008.]] Aŭtoroj en la akademia komplekso "The Connection Madonna" trovis ke "aliaj esploristoj analizas konversaciojn kaj reprezentadojn de Madonna en la amaskomunikilaro." Profesoro Anne Kwatkovich diris ke figuroj kiel Madonna rivelas la "tutmondan atingon de amaskomunikila kulturo". Diversaj akademiuloj ankaŭ notis la komentaĵon de redaktisto Stephen Anderson pri "The Village Voice" pri Madonna, kiu diris en [[1989]] : "Ŝi fariĝis deponejo por ĉiuj niaj ideoj pri famo, [[mono]], sekso, feminismo, popkulturo, kaj eĉ morto." En retroaktiva vido de tiu punkto, la brita leganto Deborah Jermyn de la Universitato de Roehampton komentis en 2016 ke Madonna "maljuniĝas kaj ne foriras de vido kaj daŭre funkcias kiel rezervujo". En la opinio de la hispana filozofo, Anna Marta Gonzalez Madonna havas neniun "kulturan" eminentecon sed ŝi "estos pli kulture signifa ol la plej multaj el la homoj kiuj ŝanĝis la kurson de historio". Skribante por [[Forko|Pitchfork]] en [[2015]], muzikverkisto kaj instruisto T. Cole Rachel diris: "Se vi ne estas fervora adoranto - aŭ eĉ adoranto entute - ne estas eskapinta Madonna. Ŝi estas ĉie." Kvankam laŭlonge de la jaroj pri la sukceso kaj influo de Madonna en la kampo de muziko estis parolita ankaŭ estis homoj kiuj tra la jaroj sentis ke preter la muzika industrio Madonna estas unu el la plej famaj virinoj en la mondo. Muzikrecenzisto Stephen Thomas Earlwein skribis en profiloj de ŝi en [[Allmusic]] kaj [[MTV (televida kanalo)|MTV]] ke "unu el la plej grandaj atingoj de Madonna estas la maniero kiel ŝi manipulis la amaskomunikilaron kaj publikon kun sia muziko, ŝiaj vidbendoj, ŝia diskonigo kaj ŝia sekseco." Becky Johnston de revuo Intervjuo diris ke Madonna ĉiam "incitetis raportistojn bonege" kaj estis "impona kaj sincera kiam la situacio postulis tion". La politika aktivulo, Yasmina Tesanovich nomis Madonna'n "unu el la plej honestaj prezentistoj en popkulturo" kaj plue asertis ke ŝiaj ŝanĝoj estis "bone pripensitaj". En 2013, preleganto Becca Cragin diris ke "Madonna sukcesis teni la atenton de publiko dum 30 jaroj" kun kapabloj kiel ekzemple "esprimado de si". Muzikredaktisto Bill Friskix-Warren skribis ke "la megasteluleco kaj kultura influo de Madonna igis ŝin same multe socia konstruaĵo kiel persono kiu iĝis ideo." "Multaj malsamaj specoj de homoj aprezas Madonna'n pro multaj malsamaj kialoj. Madonna havas adorantojn junaj kaj maljunaj, honestaj kaj samseksemaj, kleraj kaj nekleraj, homoj kiuj venas el evoluintaj landoj kaj homoj sur Ipe el triamondaj landoj, nigraj, blankaj, brunaj kaj flavaj, kaj de ĉiu seksa prefero, demografia kategorio kaj vivstilo imagebla. Homoj kiuj estas diferencaj de unu la alian laŭ ĉiu maniero, daŭre povas trovi ion signifan en la plurdimensia bildo de Madonna." === Famo === [[Dosiero:Madonna_@_Berlinale_(2).jpg|eta|Eble pli ol iu ajn alia periodo de ŝia kariero, en la jaroj 1989–1993 ŝi estis ofte opiniita kiel la plej fama virino sur la planedo. Ŝia famo kaj steluleco estis la temo de intelektaj diskutoj, inkluzive de komunikadstudoj kaj takso de ŝia efiko al kampoj kiel ekzemple feminismo.]]Stan Hawkins de la Universitato de Leeds diris ke Madonna estis la unua ina soloartisto se temas pri atingi superstelulstatuson en la 1980-aj jaroj. Historiisto Gil Troy difinis Madonna'n kiel "la dominan inan stelon de la 1980-aj jaroj". Akademiulo Andrew Ferguson asertis ke "ŝia plej granda krimo estis longviveco" dum akademia Lynn Ferguson fakte asertis ke ŝia populareco malkreskis en la 1990-aj jaroj. La brita verkisto Mark Watts, kiu verkis la akademian revuon "New Theatre Quarterly" en [[1996]], sentis, ke la (perceptitaj) leviĝo kaj falo de Madonna iris, se tiel diri, man en mano kun tiu de postmoderna teorio - "sed tamen ŝi multe influis ĝin". Preter dividitaj perceptoj, Erin Skarda skribis al "Time" en 2012 ke "ŝi baze redifinis tion kion signifas esti fama en Usono." Brita verkinto Peter Robinson ankaŭ diris ke "Madonna sufiĉe multe inventis nuntempan popfamon tiel ke ekzistas iom da ŝi en la [[DNA]] de io ajn moderna popmuziko". La redaktisto Anali Newitz notis en la naŭdekaj ke " [[Teologio|teologiaj]] kampoj por kviraj studoj skribis studojn sur la signifo de Madonna por seksaj rilatoj, por usona kulturo kaj por la estonteco". Dum kvar sinsekvaj jardekoj Madonna estis priskribita de multaj amaskomunikiloj kiel "unu el la plej famaj virinoj" aŭ la "plej fama artisto". En respondo al tiu punkto, la franca akademiano Georges Claude Gilbert registris ke "en la usona, brita, aŭstralia kaj franca gazetaro" (liaj kvar ĉefaj fontoj) "estas klare kiel tago, ke Madonna estas la plej fama virino en la mondo". La brita akademiulo kaj ekonomiisto Robert M. priskribis ĝin en similaj manieroj. Grant kiel "la plej fama virino sur la planedo" en [[2008]]. Politika konsultisto Aaron Klein diris en [[2007]] ke ŝi estas verŝajne "la plej konata usona famulo en la Proksima Oriento." Rosie Millard de la [[BBC]] diris ke ŝi "ne povas esti dirita kiel la plej fama persono vivanta en Britio" (rilatante al la fakto ke Millard vivas en Britio). Brita verkisto Matt Keane skribis en 2018: "Ŝi estas unu el la plej famaj virinoj, kiuj iam vivis." Cornell University kronis Madonnan en [[2014]] kiel "la plej influa virino en historio" en studo bazita sur algoritmoj de Vikipedio. Krome, financa konsilisto Alvin Hall nomis Madonnan en [[2003]] la "plej potenca famulo en la mondo" tiutempe. === Honoraj titoloj por Madonna === [[Dosiero:Madonna_on_Medellin_MTV_premiere.png|eta|Madonna en intervjuo por la internacia MTV-kanalo, aprilo 2019.]] Dum ŝia kariero, Madonna ricevis plurajn honorajn titolojn. La ĉilia revuo "Qué Pasa" deklaris en 1996 ke "Madonna povas esti atribuita multajn kromnomojn kaj neniam troigi. Ŝi estas la senkontesta reĝino de popmuziko, la diino de sekso kaj la reĝino de merkatigo." Aŭstralia profesoro Robert Clarke de la [[Universitato de Tasmanio]] skribis en "Salonitic Colonialism" (2009) ke "Madonna estas identigita kun gamo da kromknomoj kiel ekzemple "materialisma knabino" aŭ "reĝino de popmuziko" rilatanta al ŝia grandkomerca popkariero". Skota muzikverkisto Alan McGee asertis ke Madonna kaj Michael Jackson elpensis la esprimojn "Reĝino kaj Reĝo de Popmuziko", dum usona ĵurnalisto Edna Gundersen priskribis Michael Jackson, [[Prince]] kaj Madonnan kiel "poptriopon kiu eltenas ilian duonjarcenton" en 2009. En akademiaj artikoloj de la naŭdekaj ŝi estis nomita "moderna meduzo" kaj de kelkaj kiel la "reĝino de seksa malordo" kaj "reĝino de rasismo". Ŝi ankaŭ estis nomita la "Reĝino de Allowances". Profesoro Matthew Donahue, kiu prelegas pri Madonna en multaj el siaj klasoj en la popolkultura sekcio en Bowling Green State University, nomis ŝin "la reĝino de ĉiuj amaskomunikiloj." La brita gazetaro kromnomis ŝin "Madge" kiam ŝi translokiĝis al [[Londono]] en la finaj 1990aj jaroj. Ŝi ankaŭ estis nomita la reĝino de MTV kaj [[CNN]] diris ke MTV povus fari kanalon kiu estas nur por Madonna. == Influoj == === Aferoj kiuj influis Madonna'n === [[Dosiero:Rebel_Heart_Tour_2016_-_Brisbane_2_(25683897113).jpg|eta|Aŭtoroj ofte rimarkis la alproprigon de Madonna de nigrula, azia (''montrita'') aŭ latina kulturo.]] [[Dosiero:4Q201.jpg|maldekstra|eta|Pli ol iu ajn, Madonna estas tipe kreditita por popularigi la judan mistikismon kaj [[Kabalo|Kabalo'n]] ambaŭ en [[Okcidenta civilizo|okcidenta mondo]] kaj [[popola kulturo]]]] [[National Geographic Society|National Geographic]] trovis ke historiistoj aŭ antropologoj spuras ŝiajn influojn de pluraj kulturaj inspiroj kiel ekzemple sudokcident-azia spiriteco ĝis feminisma arthistorio. Ŝi ankaŭ estis inspirita fare de aliaj kantistoj kaj famuloj, dum multaj filmoj dokumentis ke ŝiaj ĉefaj inspiroj venis de la mondo de arto kaj filmo, prefere ol muziko. Observantoj rilatis al ŝia influo sur aliaj prezentistoj kiel ekzemple Howard Kramer, direktoro de la [[Fam-Salono kaj Muzeo de Rokenrolo]] diris ke "kvankam Madonna havis influojn, ŝi kreis sian propran personan stilon". Li aldonis ke la kantisto "skribis sian propran formulon; ŝi ne devis sekvi la formulon de iu ajn alia." === Aferojn kiujn Madonna influis === [[Dosiero:Madaonna_-_Madama_X_album_(48122941058).jpg|eta|Madonna surmura stratafiŝo de ŝia albumo de 2019, ''Madame X''.]] [[Dosiero:Frida_Kahlo,_by_Guillermo_Kahlo_3_(cropped).jpg|eta|Diversaj fontoj, inkluzive de artaj revuoj kaj artaj historiistoj, rimarkis ke Madonna ludis gravan rolon en alportado de [[Frida Kahlo]] (fotita) kaj ties "Fridamania" en populara kulturo kaj kolekto de la mondo]] Granda nombro da internaciaj verkistoj kaj ĵurnalistoj kiuj traktas muzikon notis la influon de Madonna sur aliaj, precipe inter inaj artistoj. Jocelyn Vena de MTV diris ke "ŝi influis aliajn" "kaj eĉ sin". Ian Youngs de la BBC skribis ke "ŝia influo sur aliaj venas same multe de ŝia bildo kiel de ŝia muziko". Kaj Young kaj Paul Rees de Q notis ke Madonna estas "konscia pri la efiko kiun ŝi havas sur aliaj". La muzikĵurnalisto Diego A. Manrique notis la dominecon en la furorlisto de "Herirs" kaj notis ke "laŭ popkulturo ni vivas en la epoko de Madonna". La eseisto Gillian Barnstetter, kiu skribis por la "Daily Dot", ankaŭ dividis similajn pensojn kaj trovis pli da graveco en ŝia influo kaj skribis ke Madonna estas unu el la "plej grandaj faktoroj en tiu influo" Li notis la periodon de la 80-aj jaroj en kiu Madonna. eksplodis, kaj rilatis al la fakto ke tiam Plej elstaraj muzikistoj estis viroj. Branstetter sentis ke la kantisto estis "disigita ĉie en ĉiu centra ago" kaj ŝia efiko estis "preskaŭ plene sufoka". Fontoj kaj verkintoj kiel ekzemple "Branstetter" konsciis pri la influo de artistoj de aliaj generacioj ol Madonna, dum Nick Levine de iD klarigis en 2018 ke "ŝi ne fiksis la ŝablonon sole" sed "pli ol iu ajn alia, Madonna kreis la regulojn. de engaĝiĝo kiuj nun estas sekvitaj fare de Ĉiuj". En la sama jaro, 2018, la [[Billboard (revuo)|Billboard]]-teamo komparis ŝin kun Michael Jackson kaj Prince kaj aldonis ke "Madonna daŭre estas tiu kiu plej starigis la ŝablonon por kio popstelulo povas kaj devus esti." En pli ampleksa recenzo, Michelle Castillo de "Time" finis en 2010 ke ĉiu popstelulo (en la lastaj du aŭ tri jardekoj) devas danki Madonna'n iel pro ŝia sukceso." Similaj pensoj venis de profesoro Mary Cross kiu skribis ke "novaj popikonoj ŝuldas al Madonna dankon" kaj aldonis ke "ŝia influo estas nekontestebla kaj ampleksa." Tony Scalpani skribis por [[MSNBC]] en 2008 ke "artistoj daŭre uzas ŝiajn ideojn kaj aspektas modernaj farante tion." La vasta influo de Madonna sur inaj artistoj kaj la influo kiun ŝi havis en iliaj verkoj notiĝis per [[Vice (revuo)|Vice]] revuo: "Recenzoj de ŝia laboro funkciis kiel vojmapo por ekzamenado de virinoj en ĉiu stadio de iliaj muzikkarieroj." Ekstere de la muzika industrio, Madonna estis la temo de multaj libroj, artikoloj kaj aliaj literaturaj verkoj, kie la plej multaj verkistoj notas ŝian grandan influon. Verkisto Maura Johnston traktis tiun punkton kaj diris ke "la apetito por libroj pri Madonna estas bonega, kaj la gamo da aliroj kiujn verkistoj, redaktistoj kaj fotistoj prenis por formi siajn portretojn estas signoj de kiel ŝia kariero ankaŭ inspiris." Ekzemploj inkludas la italan verkinton Francesco Falconi, kiu diris ke ŝi inspiris sian skribkarieron. Fotisto Mario Testino estas alia ekzemplo. En intervjuo kun Nigel Ferndale, li diris ke Madonna estis la unua ne-modelo kun kiu li kunlaboris: "Kun ŝi mi sciis ke mi malkovris mian stilon ĉar mi ŝatas kredi je kion mi fotas." Modokreanto Anna Sui citis Madonna'n kiel influon en ŝia kariero. Ŝi komentis, ke renkonti la kantiston donis al ŝi "konfidon" kaj donis al ŝi "motivon efektivigi la ideon komenci sian propran unuan startlenan spektaklon." Ŝia influo ankaŭ estis trovita en nuntempaj artistoj. Ĝenerala ekzemplo inkludas "Dazed" artikolon de kuratoro Jefferson Hack (2014) kiam li analizis artaĵojn de nuntempaj artistoj en la kunteksto de Madonna. Unu el ili estis Silvia Prada kiu diris: "Por mi, Madonna fariĝis eĉ pli grava ol iu ajn artmovado laŭ historio kaj popola kulturo." La skota pentristo Peter Howson, kiu dediĉis multajn verkojn al la kantisto de la urbo iam ĉar "ŝi estas temo al kiu ĉiuj estas altiritaj". La meksika pentristo [[Alberto Gironella]] dediĉis preskaŭ ĉiujn siajn verkojn en siaj lastaj tagoj al Madonna kaj li priskribis ke "pli ol popmuziko, ŝi estas la lasta superrealisto". === Madonna kiel kromnomo aŭ titolo por aliaj === [[Dosiero:Rihanna,_LOUD_Tour,_Hannover_3_cropped_2.JPG|dekstra|eta|[[Rihanna]] diris al la amaskomunikilaro en [[2007]] ke ŝi volis esti "la nigra Madonna"]] Ekde la 1980-aj jaroj, diversaj artistoj (ĉefe inaj muzikistoj) tra la mondo estas nomitaj "Madonna" fare de la gazetaro, kritikistoj aŭ intelektuloj. Ĉi tiu temo ankaŭ ricevis signifan priraportadon en la literaturo de kelkaj el ili. Ekzemple, la kantisto [[Britney Spears]] poste estis nomita la "heredanto de Madonna" kaj la "princino de popmuziko" pro la fakto ke Madonna estis nomita la "reĝino de popmuziko". Kanada filozofo Paul Thagard klarigis ke "kiam homoj diras ke (Lancoj) estas la nova Madonna, ili ne laŭlitere signifas ke ŝi estas Madonna, sed ili indikas kiom multe da sistema simileco ekzistas inter la du." En superrigardo de tiu afero, Billboard revuo deklaris en 2017 ke Madonna "devas akcepti la rolon de komandanto staranta ĉe la avangardo de virinoj" same kiel "la kontestatan kompleksecon de homa sekseco, malgraŭ la neevitebla liberigo por okazi". Krome ili skribis ke Madonna "devas esti tendenco aŭ muzo por produktantoj, kantverkistoj, modokreantoj aŭ direktoroj egale egalante kaj ŝiajn diskovendojn kaj ŝiajn atingojn". La kinejoj Issa Muguruza kaj Los Prieto Flores skribis en 2021 ke ĉiufoje "estas meksika Madonna, latina Madonna kaj eĉ nigra Madonna" ĉar ŝi kreis sian propran bildon kaj multaj homoj perceptas ŝin kiel manieron fari aĵojn. Ekde ŝia sukceso en la 1980-aj jaroj, diversaj diskokompanioj inkluzive de CBS Records International kaj Reprise Records vidis Madonna'n kiel modelo por sukceso kaj deziris ke iliaj kantistinoj estu same sukcesaj kiel Madonna. Kantistoj kiel [[Martika]] kaj [[Hindio]] kiuj estis signitaj al tiuj muzikeldonejoj eĉ elektis siajn artistajn nomojn inspiritajn fare de Madonna. Ekzemple, la latina diskokompanio [[Hispavox]] deziris ke iliaj kantistinoj estu tiel sukcesaj ke ili povus nomi ilin la "Hispana Madonna". Komence de la naŭdekaj, ĉi tiu fenomeno estis priskribita de Gloria Trevi en intervjuo kun la [[Los Angeles Times]] : "Multaj artistoj en [[Meksiko]] batalas por esti la latina Madonna". Tiutempe, Trevi mem ricevis la titolon "Latina Madonna" aŭ "Meksika Madonna". Dum la [[2000-aj jaroj]], kantistoj kiel [[Rihanna]], [[Anitta]] aŭ [[Dua Lipa]] ricevis kromnomojn inspiritajn de Madonna. La kantisto [[Sandra Cretu]] ankaŭ ricevis titolon inspiritan de Madonna kiam ŝi ricevis la titolon "La eŭropa Madonna". La kantisto [[Alisha Chinnay]] ankaŭ ricevis similan titolon kiam ŝi ricevis la titolon "Indian Madonna" dum la sudafrika kantisto [[Brenda Pisci]] estis kromnomita "La Nigra Madonna". Madonna mem ankaŭ uzis ĉi tiun esprimon kiam en 2015 ŝi nomis [[Kanye West]] la "nova Madonna" kaj la "nigra Madonna". == Konfliktaj opinioj == [[Dosiero:Madonna_Graffiti_Medusa_(7).png|eta|Dum la 1990-aj jaroj, Madonna estis nomita fare de akademiuloj la "moderna Meduzo".]] [[Dosiero:Nobody_Knows_Me_MDNA.jpg|eta|Kvankam ŝi ricevis kritikon de politikistoj kaj religiaj gvidantoj, Madonna ankaŭ kritikis ilin publike en ŝiaj prezentaĵoj kaj paroladoj. Ĉi-tie kun la gvidantoj de la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]] dum la balotoj de 2012.]] Profesoro Diane Pecknold skribis en American Icons (2006) ke Madonna ankaŭ estis "polariga figuro". Teoriulo kaj kritikisto, Stuart Sim skribis ke "Madonna nun akiris la statuson de kultura ikono, sed ŝi estas ekstreme problema" kaj finis ke" ŝi faras tre malfacila klasifiki ŝin; depende de onies vidpunkto". Esploristo Audra Gugler de Lehi University klarigis ke "ekzistas granda grupo de kritikistoj kiuj laŭdis ŝin komence, sed poste iĝis seniluziigita kun ŝi kiam ŝi iĝis pli kaj pli polemika." Dum ŝia kariero, Madonna altiris la atenton de familiaj organizoj, kontraŭ-pornaj feministoj kaj religiaj grupoj ĉirkaŭ la mondo kun bojkoto aŭ protesto. Verkisto Jock McGregor de la kristana organizo "L'Abri" diris: "La sektoro de socio kiu estis plej trafita fare de Madonna, estis la kristana komunumo." Profesoro kaj ministro Bruce Forbes esprimis ke "kelkaj el la plej gravaj kaj interesaj tekstoj en lastatempa usona kulturo kiuj havas interkovrajn zorgojn kun teologioj de liberigo estas tiu de Madonna." Multaj kritikistoj ankaŭ akuzis Madonna'n je kultura transpreno. Sociologioprofesoro kaj verkinto David Cheney dokumentis en sia libro The Cultural Turn (1994) ke "por multaj politikaj aktivuloj, la pli ĝena implico estas ke Madonna subfosis bazajn signojn de subkultura membreco. Eĉ se ŝia sukceso nun malkreskis." Sociologo John Shepard skribis ke la kulturaj trajtoj de Madonna elstarigas la "bedaŭrinde daŭrantan socian realecon de kontrolo kaj submetiĝo". Prezidanto de Boston University John R. Silver diris ke "Madonna ne plu havas la rajton diri al niaj infanoj kion fari kiel [[Adolf Hitler]] kaj [[Saddam Hussein]] ne havis la rajton. Ĉi tiu estas la verkinto de la libro "Sex Symbols" (1999) diris ke Madonna "puŝis la limojn. ke la plej multaj virinoj ne volas rompi". Ĉe la pinto de ŝia kariero, kelkaj observantoj kiel ekzemple itala artkritikisto [[Bonito, Alica Oliva]] kaj verkisto [[Camille Paglia]] trovis ke por iuj "Madonna alportis reen [la bildon de la] [[Meretrico de Babilono]], la pagana diino malpermesita fare de la [[Nova Testamento]]. La verkintoj de la akademia artikolo "The Madonna Connection" komparis Madonna'n kun [[Sukubo]] ({{lang-la|succubus}}), kampfiguro de mezepokaj legendoj kiuj tentus virojn por amori kun ŝi. Juda rabeno Shmuli Butach diris en 2004: "Dum pli ol du jardekoj, Madonna estis permesita detrui la inan registradindustrion forviŝante la limon inter muziko kaj [[pornografio]]." Krome, li priskribis la agojn de Madonna kiel "timigajn" kaj asertis ke Madonna kaj homoj kiel ŝi "naskigis tragedian mondon." Profesoroj Sheila Jeffries kaj Cheryl Obers diris ke "Madonna estis grava elemento en donado al la prostituitinoj la aspekto de alta modo kaj tiel helpis normaligi prostituadon en la kulturo." La verkintoj de la libro "Representing gender in cultures" asertis ke Madonna malaltigis sian statuson kiel vera muzikisto, dum en la okuloj de la belga kritikisto Luc Santa "ŝi estas apenaŭ adekvata kiel kantisto". Ludovic Hunter-Tilny de la [[Financial Times]] diris ke "ŝi pravas nomi sin komercistino sed malĝusta nomi sin artisto". Verkinto Michael Campbell sentis ke "nek [Mikaelo] Jackson nek Madonna estis muzikaj novigantoj", kvankam li klarigis ke "iliaj plej influaj kaj novigaj kontribuoj venis en aliaj kampoj". En alia ambivalenta punkto, aŭstralia publika intelektulo Jermaine Greer koncedis ke ŝi estis de la opinio dividita per multaj ke "ŝi [Madonna] povas nek danci nek kanti", sed priskribis ke "Madonna havas la nuran talenton kiu vere gravas en la 21-a jarcento" kiu estas "merkatado". === Kritiko tra la mondo === [[Dosiero:Protest_against_Madonna_in_Poland.jpg|maldekstra|eta|Protesto de religiaj subtenemuloj kontraŭ Madonna en Pollando por ŝia Sticky & Sweet (algluiĝa k. dolĉa) muzikturneo.]]Dum ŝia kariero Madonna estis bojkotita fare de landoj kaj komunumoj ĉirkaŭ la mondo. En 2016, la estro de brita grupo por [[Nord-Koreio]] riproĉis Madonnan pro la [[Kolapso de Sovetunio|kolapso de Sovet-Unio]] igante homojn aŭskulti "la plej stultajn aspektojn de [[Burĝo|burĝa]] imperiisma popkulturo". Alia aserto en tiu ĉi kunteksto venas de la rusa ĵurnalisto Maksim Ŝevĉenko, kiu skribis en 2012 ke ŝi estas parto de "viva simbolo de ĉio supraĵa, trompa kaj malama, kiun [[Okcidenta civilizo|Okcidento]] montras al [[Rusio]]". Politika konsultisto Aaron Klein en sia libro "Schmoozing with Terrorists" ke ĉiuj konas Madonnan en Mezoriento en negativa maniero kaj ke la teroristoj akuzas ŝin pri "koruptado de la homaro sur la tero". Krome, li rezonis, ke multaj [[ŝejĥo]]j vidas Madonna-n kiel iun, kiu provas igi junajn islamanojn devii de sia vojo. En [[2015]] estis raportite ke la [[Islama Ŝtato]] en [[Irako]] kaj la [[Levantenio]] nomis ŝiajn prezentojn kaj ŝian muzikon "Harmon" kaj diris ke ŝi reprezentis kontraŭ-islamajn valorojn. Mezorienta esploristo Patrick Clawson diris ke "iranaj radikaluloj ankaŭ malakceptas Madonnan". Ŝia decido koncerti ĉe la [[Eurovision Song Contest|Eŭrovido-Kantokonkurso]] en [[2019]] provokis kritikojn inter palestinaj aktivulaj grupoj, akademiuloj kaj intelektuloj de [[PACBI]] ĝis [[Bojkoto, Malinvesto, kaj Sankciumoj|BDS]]. Ŝi ricevis mortminacojn de multaj grupoj ĉar ŝia kultura influo estas vidita kiel negativa en iliaj okuloj. La Aŭstralia Novaĵagentejo (AAP) notis en [[2004]] ke palestinaj teroristoj minacis mortigi ŝin "ĉar ŝi reprezentas multajn aferojn kiujn ili malamas pri la Okcidento". Kiel rezulto, ŝi nuligis tri prezentojn kiuj estis planitaj en [[Israelo]] en tiu tempo. En [[2006]] estis raportite ke rusaj mafiaj krimestroj minacis mortigi ŝin dum ŝi estis sur turneo. En [[2009]], ŝi ankaŭ ricevis minacojn de islamaj ekstremistoj en Israelo, kiel anoncis la historiisto kaj ĵurnalisto Yossi Melman. La temo de adopto ankaŭ iĝis tre populara post kiam ŝi adoptis du infanojn en 2006. En [[2017]] ŝi denove adoptis du pliajn infanojn de Afriko-aktivistgrupoj avertis ŝin, ke tiel fari faciligos la trafikadon de infanoj en Afriko. La itala skulptisto Walter Fogni planis statuon de Madonna en [[1988]] kiun li volis konstrui en Italio ĉar la geavoj de Madonna venis de tie sed la urbestro de [[פאסנטרו|Passantero]] kontraŭbatalis la ideon kaj tiel ĝi ne realiĝis. La parencoj de Madonna en Italio ankaŭ kontraŭbatalis la ideon. === Adversaj reagoj === [[Dosiero:Nobody_Knows_Me_MDNA.jpg|eta|Kvankam ŝi ricevis kritikon de politikistoj kaj religiaj gvidantoj, Madonna ankaŭ kritikis ilin publike en ŝiaj prezentaĵoj kaj paroladoj. Ĉi-tie kun la gvidantoj de la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]] dum la balotoj de 2012.]] Deborah Jermyn de la Universitato de Roehampton skribis en 2016 ke "multaj akademiaj studoj pripensis kiel Madonna polarizas ŝiajn opiniojn". Kvankam ŝia revizio generis signifan analizon kaj kontraŭreagon, Maria Gallagher skribis en The Philadelphia Inquirer en 1992 ke "ekzistas neniu eskapa Madonna, tiel ke ni povas studi ŝin." Ŝi ankaŭ notis la fakton ke sociologo Cindy Patton priskribis Madonnan kiel "socialkritikiston laŭ maniero" kaj "havas instinkton ne nur por kio igos homojn koleraj, sed kio igos homojn pensi." Muzikologo Susan McClary diris ke Madonna temas pri reverkado de kelkaj tre bazaj niveloj de okcidenta penso. Akademiulo Googler diris pri Madonna: "Ŝi renkontis multajn kritikojn dum sia kariero, sed multe de ĝi estas maljusta." En la percepto de la merkatisto kaj profesoro Stephen Brown de la Universitato de Ulstero: "Kion homoj diras pri Madonna diras pli pri ili ol kion ili diras pri la kantisto." Stan Hawkins de la [[Universitato de Leeds]] diris en la malfruaj 1990-aj jaroj ke "la agoj de Madonna povas nur kolerigi tiujn kiuj estas nekonataj kun la ĉiutagaj homaj formoj de esprimo viditaj en reklamoj, filmoj, vidbendoj, modo, literaturo, arto kaj ĵurnalismo".[[Dosiero:Madonna_tour_collage.jpg|eta|Tipe, Madonna estas kreditita por krei la modernan koncertan turneon en multenombraj manieroj, inkluzive kiel teatra spektaklo en kiu la virina muzika artisto estas lokita en centran scenejon <ref name="Yanıkkaya2">{{Cite book|isbn=978-1-79984-830-1|title=Dangerous Women Feminism|work=Multidisciplinary Perspectives on Women, Voice, and Agency|author-link1=Berrin Yanıkkaya|last1=Yanıkkaya|first1=Berrin|first2=Angelique Margarita|last2=Nairn|date=2020|url=https://books.google.com/books?id=1FfRDwAAQBAJ&q=Madonna|access-date=January 30, 2022|publisher=IGI Global|pages=138–140|via=Google Books}}</ref><ref name="Cain20182">{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/music/artists/eight-ways-madonna-changed-world-exploring-female-sexuality/|title=Eight ways Madonna changed the world, from exploring female sexuality to inventing reality TV|work=The Daily Telegraph|date=July 27, 2018|access-date=April 3, 2021|archive-date=July 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727185425/https://www.telegraph.co.uk/music/artists/eight-ways-madonna-changed-world-exploring-female-sexuality/|url-access=limited|first=Matt|last=Cain|author-link=Matt Cain (writer)}}</ref>.]]Alia opinio venis de kanada akademiulo Samantha C. Tripp de Simon Fraser University, kiu diris ke "la korpo de kritiko inspirita per la kultura produktado de Madonna malfermis vojojn por feminisma analizo kiel tiu de [[Martha Stewart]]. Profesoro kaj ekonomiisto Robert C. Allen diris ke Madonna estas" fonto de tuta serio de diskursoj, multaj el kiuj estas kontraŭdiraj unu la alian sed kune ili prezentas la malsamajn vidojn de homoj." Nederlandaj akademiuloj en la artikolo "Madonna kiel simbolo de refleksiva modernigo" (2013) konsideris ŝin "simbolo" kaj "reprezento" kaj diris ke: "La socia kaj kultura streĉiteco enkorpigita en la Madonna klarigos la publikan kaj sciencan fascinon kiu ne estas Dua al tio. Kultura fenomeno." En internacia kongreso okazigita en 2005, kataluna tradukisto kaj asistanto profesoro Lydia Bruga de la University of De Vik (Universitato de De Vik) donis ŝian sufiĉe simpatian vidon de Madonna: "Madonna estas artisto kun multoblaj mesaĝoj kiuj foje estas neklaraj. Ili provokas polemikon, tio estas vera, sed tio preterpasas kreadon de polemikoj. Ŝia influo en la socio estas granda kaj vekas kritikojn ne nur ĉe "madonnafobiaj" "madonnafiliaj" feminismaj grupoj, sed ankaŭ de la plimulto de la monda loĝantaro. La usona verkistino Jennifer Egan skribis en sia artikolo pri Madonna, ke ŝi dubas pri la homoj, kiuj diris, ke Madonna ne havas talenton. Krome, ŝi diris ke "muziko memstare neniam ampleksis la tutecon de la ambicioj de Madonna." Eĉ Madonna mem konfesis tion, kiam ŝi diris en unu el siaj intervjuoj: "Mi scias, ke mi ne estas la plej bona kantisto aŭ dancisto, sed mi ne interesiĝas pri tio, mi interesiĝas esti politika." == Kulturaj priskriboj == [[Dosiero:By_Carlos_Latuff.jpg|eta|Politika karikaturo de brazila karikaturisto [[Carlos Latuff]] inspirita en la protestoj kontraŭ la anonco de ŝia prezento ĉe la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2019|Eurovision Kantokonkurso 2019]] en [[Israelo]].]]La vivo kaj kariero de Madonna estis prezentitaj en filmo, televido, literaturo, muziko, la artoj kaj eĉ scienco. Akademiulo Georges Claude Gilbert diris "ŝia kariero povas esti konsiderita finfina en pluraj kampoj" sed argumentis ke muzeekranaĵoj estis influitaj fare de ŝi. En 2006 specio de akvourso estis nomita "Echiniscus madonnae". La zoologoj kiuj malkovris tiun specion diris ke "ili estas feliĉaj nomi la specion laŭ la vera nomo de la plej signifaj artoj de nia tempo". Multaj nuntempaj artistoj estis inspiritaj fare de Madonna. Libro nomita "Madonna in Art" (2004) kolektis bildojn de la kantisto en arta formo de pli ol 116 artistoj de 23 landoj, inkluzive de Andrew Logan, Sebastian Kruger, [[Al Hirschfeld]] kaj Peter Husson. Krome, kial ŝi estis uzata kiel temo por muzikkolektantoj kaj estis unua en la listo de "100 plej kolekteblaj divoj" de la muzikrevuo "Record Collector". Ŝiaj kantoj estis kovritaj de multaj kantistoj en pluraj lingvoj kaj ŝi ankaŭ inspiris la kreadon de novaj muzikaj unuopaĵoj. En [[2002]], la aŭstralia muzikgrupo "The Androids" publikigis kanton nomitan ''Do It with Madonna'' kiu estis ilia unua kanto kiu estis parto de la komencaj kvin en la aŭstralia furorlisto. Simile okazis al [[Robbie Williams]] kiam li ĵetis kanton nomitan ''She's Madonna'' kiu atingis la unuajn kvin en multaj landoj de [[Eŭropo]]. En [[2010]] la muzikgrupo Secret publikigis kanton nomitan laŭ Madonna kiu atingis numeron unu en ilia hejmlando kaj eĉ publikigis [[Muzikalbumeto|EP]] nomitan laŭ Madonna. == Laŭdoj de recenzojn kaj enketojn == Dum ŝia kariero, Madonna aperis en multaj listoj. Profesoro Diane Pecknold diris en 2006: "Preskaŭ ĉiu enketo de la plej granda, plej bona popola kulturo inkluzivas ŝian nomon." Malsupre estas kelkaj ekzemploj de listoj kie Madonna estis vicigita tra la jaroj: {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+Madonna on critics' lists and polls (all-time or century) !Year !Publication !List or Work ! data-sort-type="number" |Rank ! scope="col" class="unsortable" |{{abbr|Ref.|Reference}} |- |2002 |[[Life (magazine)|''Life'']] |50 Most Influential [[Boomer|Boomers]] | align="center" |14 | align="center" |<ref>{{cite magazine|url=http://www.life.com/Life/boomers/50boomers02.html|title=The most influential boomers: Numbers 11 to 20|magazine=[[Life (magazine)|Life]]|access-date=December 3, 2021|archive-date=January 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070127071004/http://www.life.com/Life/boomers/50boomers02.html|url-status=dead|page=2}}</ref> |- |2005 |[[Discovery Channel]] |[[The Greatest American|100 Greatest Americans]] | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-2005-04-27-0504270282-story.html|title=America's Best Slightly Short of Greatness|work=[[Orlando Sentinel]]|archive-url=https://archive.today/20210330061123/https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-2005-04-27-0504270282-story.html|access-date=March 30, 2021|archive-date=March 30, 2021|url-status=dead|first=Jerry|last=Greene|date=April 5, 2005}}</ref> |- |2005 |''[[Variety (magazine)|Variety]]'' |100 Icons of the Century | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite web|title=100 Icons of the Century|url=http://www.variety.com/index.asp?layout=variety100&content=jump2&jump=iconIndex|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=October 6, 2011|date=October 16, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051220175804/http://www.variety.com/index.asp?layout=variety100&content=jump2&jump=iconIndex|archive-date=December 20, 2005}}</ref> |- |2008 |''[[Encyclopædia Britannica]]'' |100 Most Influential Americans | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=UbicAAAAQBAJ&pg=PA469|title=Britannica Guide to 100 Most Influential Americans|isbn=978-1-59339-857-6|chapter=Madonna (B. 1958)|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|date=2008|page=469}}</ref> |- |2009 |[[Igloo Books]] |People Who Changed the World {{Small|(134 names)}} | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/peoplewhochanged0000unse_s6f3/|title=People Who Changed the World|isbn=978-1-84817-717-8|publisher=[[Igloo Books]]|date=2009}}</ref> |- |2014 |[[Smithsonian Institution]] |100 Most Significant Americans of All Time | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonianmag/meet-100-most-significant-americans-all-time-180953341/|title=Meet the 100 Most Significant Americans of All Time|first=T.A.|last=Frail|work=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]]|date=November 17, 2014|access-date=March 31, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20141118033317/http://www.smithsonianmag.com/smithsonianmag/meet-100-most-significant-americans-all-time-180953341/|archive-date=November 18, 2014}}</ref> |- |2014 |[[University of Toulouse]] |[[Wikipedia]]'s most influential people {{Small|(Based on all languages ranked)}} | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/technology/wikipedias-most-influential-people-carl-linnaeus-jesus-hitler-michael-jackson-20140611-zs39r.html|title=Wikipedia's most influential people: Carl Linnaeus, Jesus, Hitler, Michael Jackson|first=Rose|last=Powell|work=[[The Sydney Morning Herald]]|date=June 10, 2014|access-date=April 5, 2021|archive-url=https://archive.today/20210405004951/https://www.smh.com.au/technology/wikipedias-most-influential-people-carl-linnaeus-jesus-hitler-michael-jackson-20140611-zs39r.html|archive-date=April 5, 2021}}</ref> |- |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !שנה !גוף !רשימה ! data-sort-type="number" |דירוג !מקום |- |1997 |[[:he:סיימון_אנד_שוסטר|סיימון אנד שוסטר]] |365 נשים אשר חוללו שינוי | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/365womenwhomaded0000unse/page/24/mode/2up?q=Madonna|title=Madonna, 1958|first=Catherine M.|last=Edmonson|work=365 women who made a difference|publisher=[[Adams Media]]|year=1997|access-date=March 31, 2021|via=Archive.org|isbn=978-1-5585-0641-1}}</ref> |- |1998 |''[[:he:ליידיז_הום|ליידיז הום]]'' |100 הנשים החשובות של המאה ה-20 | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/35762719.html?dids=35762719:35762719&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Nov+08%2C+1998&author=Vicky+Edwards.+Compiled+by+Wendy+Navratil.&pub=Chicago+Tribune&desc=WOMEN%27S+WORKS+GET+THEIR+WORDS%27+WORTH&pqatl=google|archive-url=https://web.archive.org/web/20120504030010/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/35762719.html?dids=35762719:35762719&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Nov+08%2C+1998&author=Vicky+Edwards.+Compiled+by+Wendy+Navratil.&pub=Chicago+Tribune&desc=WOMEN%27S+WORKS+GET+THEIR+WORDS%27+WORTH&pqatl=google|url-status=dead|archive-date=May 4, 2012|title=Women's Works Get Their Words' Worth|first=Vicky|last=Edwards|work=[[Chicago Tribune]]|publisher=[[Tribune Company]]|date=November 8, 1998|access-date=March 29, 2021|via=Pqasb.pqarchiver}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120504030010/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/35762719.html?dids=35762719:35762719&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Nov+08%2C+1998&author=Vicky+Edwards.+Compiled+by+Wendy+Navratil.&pub=Chicago+Tribune&desc=WOMEN%27S+WORKS+GET+THEIR+WORDS%27+WORTH&pqatl=google |date=2012-05-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/35762719.html?dids=35762719:35762719&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Nov+08%2C+1998&author=Vicky+Edwards.+Compiled+by+Wendy+Navratil.&pub=Chicago+Tribune&desc=WOMEN%27S+WORKS+GET+THEIR+WORDS%27+WORTH&pqatl=google |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-04-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120504030010/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/35762719.html?dids=35762719:35762719&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Nov+08%2C+1998&author=Vicky+Edwards.+Compiled+by+Wendy+Navratil.&pub=Chicago+Tribune&desc=WOMEN%27S+WORKS+GET+THEIR+WORDS%27+WORTH&pqatl=google |arkivdato=2012-05-04 }}</ref> |- |1998 |[[:he:בארנס_אנד_נובל|בארנס אנד נובל]] |100 הנשים המדהימות של המאה ה-20 | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=W81nAAAAMAAJ&q=Madonna|title=Remarkable Women of the Twentieth Century: 100 Portraits of Achievement|isbn=978-1-5679-9599-2|first1=Kristen|last1=Golden|first2=Barbara|last2=Findlen|year=1998}}</ref> |- |1999 |[[:he:ABC-Clio|ABC-Clio]] |נשים בולטות בהיסטוריה האמריקאית {{Small|500 מהנשים הבולטות בהיסטוריה האמריקאית}} | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite book|url=https://www.barnesandnoble.com/w/notable-women-in-american-history-lynda-g-adamson/1112047214|title=Madonna|page=222|first=Lynda G.|last=Adamson|work=Notable Women in American History: A Guide to Recommended Biographies and Autobiographies|publisher=[[ABC-Clio]]|date=August 30, 1999|access-date=May 30, 2021|isbn=978-0313295843}}</ref> |- |2002 |[[:he:VH1|VH1]] |100 הנשים הגדולות ביותר במוזיקה ({{small|Poll}}) | align="center" |1 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2284705.stm|title=Madonna voted greatest female artist|publisher=[[BBC News]]|access-date=April 8, 2021|date=September 27, 2002}}</ref> |- |2003 |VH1 |50 הנשים הגדולות ביותר בעידן הווידאו קליפים | align="center" |1 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://www.vh1.com/shows/the_greatest/episode.jhtml?episodeID=66355|title=50 Greatest Women of the Video Era|publisher=[[VH1]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629061423/http://www.vh1.com/shows/the_greatest/episode.jhtml?episodeID=66355|access-date=June 29, 2011|archive-date=June 29, 2011}}</ref> |- |2003 |[[:he:פיפל|פיפל]] |200 האנשים הגדולות והאייקוניות בתרבות הפופ | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0307/21/se.15.html|title=LIVE FROM THE HEADLINES|publisher=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604040555/http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0307/21/se.15.html|first=Anderson|last=Cooper|author-link=Anderson Cooper|access-date=April 5, 2021|archive-date=June 4, 2011}}</ref> |- |2005 |[[:he:ערוץ_דיסקברי|ערוץ דיסקברי]] |100 האמריקאים הגדולים ביותר | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-2005-04-27-0504270282-story.html|title=AMERICA'S BEST SLIGHTLY SHORT OF GREATNESS|work=[[Orlando Sentinel]]|archive-url=https://archive.is/vGhls|access-date=March 30, 2021|archive-date=March 30, 2021|url-status=dead|first=Jerry|last=Greene|date=April 5, 2005}}</ref> |- |2005 |''[[:he:וראייטי_(מגזין)|וראייטי]]'' |100 האייקונים של המאה | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite web|title=100 Icons of the Century|url=http://www.variety.com/index.asp?layout=variety100&content=jump2&jump=iconIndex|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=October 6, 2011|date=October 16, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051220175804/http://www.variety.com/index.asp?layout=variety100&content=jump2&jump=iconIndex|archive-date=December 20, 2005}}</ref> |- |2007 |[[:he:Quercus|Quercus]] |50 נשים אשר שינו את העולם | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite book|url=https://www.quercusbooks.co.uk/titles/ros-horton/women-who-changed-the-world/9781847240262/?v2=true|title=Women Who Changed the World|isbn=978-1-8472-4026-2|last1=Horton|first1=Ros|last2=Simmons|first2=Sally|date=January 2007|publisher=[[Quercus (publisher)|Quercus]]|access-date=March 30, 2021|location=London, United Kingdom|url-status=live|archive-date=March 30, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330061735/https://www.quercusbooks.co.uk/titles/ros-horton/women-who-changed-the-world/9781847240262/?v2=true}}</ref> |- |2008 |''[[:he:בריטניקה|בריטניקה]]'' |100 האמריקאים המשפיעים ביותר | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=UbicAAAAQBAJ&pg=PA469|title=Britannica Guide to 100 Most Influential Americans|isbn=978-1-5933-9857-6|chapter=MADONNA (B. 1958)|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|date=2008|page=469}}</ref> |- |2009 |[[:he:אנציקלופדיה_בריטניקה_(חברה)|אנציקלופדיה בריטניקה]] |100 המוזיקאים המשפיעים ביותר בכל הזמנים | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite book|chapter-url=https://www.google.com/books/edition/The_100_Most_Influential_Musicians_of_Al/DbucAAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1|title=The 100 Most Influential Musicians of All Time|isbn=978-1615300563|chapter=Madonna (b. Aug 16, 1958, Bay City, Mich., U.S.)|publisher=[[Britannica Educational Publishing]]|editor-first=Amy|editor-last=McKenna|date=2009|pages=329–331}}</ref> |- |2010 |''[[:he:טיים|טיים]]'' |25 הנשים החזקות ביותר במאה שעברה | align="center" |n/a | align="center" |<ref name="Time">{{cite news|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2029774_2029776_2031853,00.html|title=The 25 Most Powerful Women of the Past Century|work=[[Time (magazine)|Time]]|first=Michelle|last=Castillo|date=November 18, 2010|access-date=June 16, 2015|archive-date=January 12, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112173322/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2029774_2029776_2031853,00.html}}</ref> |- |2011 |''[[:he:הגרדיאן|הגרדיאן]]'' |100 הנשים המובילות בתחומי האומנות, הקולנוע, האופנה והמוזיקה | align="center" |n/a |- |2012 |VH1 |100 הנשים הגדולות במוזיקה | align="center" |1 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://www.vh1.com/news/1238/the-100-greatest-women-in-music/|title=VH1's 100 Greatest Women in Music|first=Mark|last=Graham|publisher=[[VH1]]. [[Viacom (2005–present)|Viacom]]|date=February 13, 2012|access-date=March 30, 2021|archive-date=April 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418005547/http://www.vh1.com/news/1238/the-100-greatest-women-in-music/|url-status=live}}</ref> |- |2012 |טיים |100 אייקוני האופנה של כל הזמנים | align="center" |n/a |- |2014 |מכון [[:he:סמית'סוניאן|סמית'סוניאן]] |100 האמריקאים שהאשימו את החותם הגדול ביותר | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonianmag/meet-100-most-significant-americans-all-time-180953341/|title=Meet the 100 Most Significant Americans of All Time|first=T.A.|last=Frail|work=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]]|date=November 17, 2014|access-date=March 31, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20141118033317/http://www.smithsonianmag.com/smithsonianmag/meet-100-most-significant-americans-all-time-180953341/|archive-date=November 18, 2014}}</ref> |- |2014 |[[:he:אוניברסיטת_טולוז|אוניברסיטת טולוז]] |האנשים המשפיעים ביותר על ויקיפדיה | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/technology/wikipedias-most-influential-people-carl-linnaeus-jesus-hitler-michael-jackson-20140611-zs39r.html|title=Wikipedia's most influential people: Carl Linnaeus, Jesus, Hitler, Michael Jackson|first=Rose|last=Powell|work=[[The Sydney Morning Herald]]|date=June 10, 2014|access-date=April 5, 2021|archive-url=https://archive.is/Oto0i|archive-date=April 5, 2021}}</ref> |- |2015 |''[[:he:דיילי_טלגרף|דיילי טלגרף]]'' |20 כוכבות הפופ הגדולות של כל הזמנים | align="center" |1 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/music/artists/pop-20-greatest-female-artists/madonna/|title=Pop's 20 greatest female artists|work=[[The Daily Telegraph]]|date=August 7, 2015|access-date=June 18, 2017|archive-date=August 15, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015052200/https://www.telegraph.co.uk/music/artists/pop-20-greatest-female-artists/madonna/|url-access=subscription}}</ref> |- |2016 |''[[:he:אסקווייר|אסקווייר]]'' |75 הנשים הגדולות של כל הזמנים | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/entertainment/g514/greatest-women-in-history/?slide=49|title=The 75 Greatest Women of All Time|work=[[Esquire (magazine)|Esquire]]|date=February 4, 2016|access-date=April 5, 2021|archive-date=April 5, 2021|archive-url=https://archive.is/RZyc8}}</ref> |- |2019 |''[[:he:בריטניקה|בריטניקה]]'' |100 הנשים הגדולות ביותר | align="center" |n/a | align="center" |<ref name="Britannica2019">{{cite news|url=https://www.britannica.com/explore/100women/the-women/profiles|title=100 Women|author=Encyclopædia Britannica, Inc.|work=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=March 30, 2021|archive-date=March 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302152833/https://www.britannica.com/explore/100women/the-women/profiles|url-status=live}}</ref> |- |2019 |''[[:he:טיים|טיים]]'' |100 הנשים שהגדירו את המאה הקודמת | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://time.com/5793713/madonna-100-women-of-the-year/|title=Madonna: TIME 100 Women of the Year - 1989: Madonna|last=Cooper|first=Brittney|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=March 30, 2021|archive-date=March 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304234725/https://time.com/5793713/madonna-100-women-of-the-year/|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200319163611/https://time.com/5793713/madonna-100-women-of-the-year/ |date=2020-03-19 }}</ref> |- |2019 |[[:he:Laurence_King_Publishing|Laurence King Publishing]] |100 הנשים ששינו את הדרך בה אנו נראים | align="center" |n/a | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.10magazine.com/womenswear/tamsin-blanchard-10-women-who-changed-the-way-we-dress-madonna-bjork/|title=TAMSIN BLANCHARD SELECTS 10 WOMEN WHO CHANGED THE WAY WE DRESS TODAY|last=Blanchard|first=Tamsin|work=[[10 Magazine (British magazine)|10 Magazine]]|access-date=April 4, 2021|archive-date=January 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122155145/https://www.10magazine.com/womenswear/tamsin-blanchard-10-women-who-changed-the-way-we-dress-madonna-bjork/|author-link=Tamsin Blanchard|url-status=live}}</ref> |} == Bildaro == {{Bildgalerio|File:Madonna at "Bringing Human Rights Home" Concert cropped.jpg|Madonna at Bringing Human Rights Home concert organized by [[Amnesty International]] in New York City on February 5, 2014.|File:Madonna-live earth-la isla bonita.jpg|Madonna at Live Earth in 2007|File:Madonna @ Live 8 (cropped).jpg|Madonna at Live 8, with [[Birhan Woldu]] in 2005|File:Madonna 1990.jpg|From left to right: Madonna with [[Tony Ward (model)|Tony Ward]] and [[Donna De Lory]] at [[AIDS Project Los Angeles]] benefit concert, 1990}} {{-}} == Vidu ankaŭ == * Madonna studoj: la efiko de Madonna sur akademio * Madonna wannabe: la efiko de Madonna sur modo kaj identeco * Madonna kiel geja ikono: la efiko de Madonna sur la LGBTa komunumo == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.madonna.com/}} {{Tradukita | lingvo = hebrea | artikolo = השפעתה התרבותית של מדונה | revizio =La 3-an de aprilo 2023 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Populara kulturo]] [[Kategorio:Popmuziko]] [[Kategorio:Tutmondigo]] [[Kategorio:Subkulturoj]] [[Kategorio:Kontraŭkulturo]] 54h3qixm5jbz9nuiooqz9of66usu8ev 0 818956 9419635 9177901 2026-07-03T15:14:54Z Moldur 2507 [[Kategorio:Kalifornio en fikcio]] 9419635 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''Kristnasko en Kalifornio''' ({{Lang-en|A California Christmas}}) estas originala [[Netflix]] [[Usono|usona]] [[Komedio|komedi]]-[[amafera filmo]] de 2020 reĝisorita de Shaun Piccinino kun ĉefroloj de Lauren Swickard kaj Josh Swickard. Daŭrigo ''A California Christmas: City Lights'' estis publikigita la 16-an de decembro 2021.<ref>{{citaĵo el la reto|url= https://readysteadycut.com/2020/12/14/a-california-christmas-netflix-review/|titolo=A California Christmas review |titolo-aldono= |alirdato= 2023-03-03|persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= |formato= |verko= |eldoninto= |paĝoj= |lingvo= en|arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }}</ref> == Intrigo == {{intrigo}} Joseph Van Aston vivas senzorgan vivon kaj estas la filo de riĉa San Francisco-magnato (lia patrino). Li pasigas sian tempon ĝuante sian riĉan vivstilon. Lia patrino sendas lin al Petaluma por fermi interkonsenton por aĉeti laktofarmon, kiu ade rifuzis vendi la teron. Callie Bernet estas laborema kaj obstina virino, kies bieno estas pli valora por ŝi ol iu mona valoro, malgraŭ tio ke ŝi havas grandan ŝuldon. Ŝi loĝasn en la bieno kun sia patrino Wendy, kiu havas kanceron, kaj ŝia fratineto Hannah. Joseph alvenas en la bienon kaj renkontas Callie, kiu estas okupata ĉe bovinnaskanton. Li estas konfuzita kun la nova [[bienlaboristo]] Manny, kiu devis alveni baldaŭ, kaj helpas Callie dum la naskiĝo. Li decidas ekspluati tion por klopodi akiri la fidon de Callie, kaj malgraŭ neniu sperto pri bieno, daŭre laboras kiel Manny. Dume, Joseph sendas sian ĉefserviston Leo por trovi la realan Manny kaj pagi al li por ne aperi ĉe la bieno. Manny profitas situacion por fari multajn petojn kontraŭ sia silento. Manny restas ĉe Airbnb kun Leo, kie ili dorlotas sin, ludas videoludojn kaj trinkas bonajn vinojn dum la tuta tago. Leo trovas ke Manny havas mirindan kapablon gustumi ĉiun trajtojn en la vinoj. Manny ankaŭ disponigas laborajn konsilojn al Joseph. Dum tempo Joseph iĝas pli lerta sur la bieno kaj kreskas pli proksime al la Bernet-familio. Joseph kaj Callie baldaŭ evoluigas sentojn kaj Callie montras al Joseph malgrandan forlasitan [[vitejo]]n sur la posedaĵo, postlasita de la forpasinta patro de Callie. Ŝi foje donacas (sed ne vendas) la antaŭe enboteligitan [[vino]]n, ili kun dividas parton de botelo. Ĉar [[Kristnasko]] alproksimiĝas, Joseph provas rakonti al Callie la veron pri kiu li estas, sed neniam trovas la ĝustan momenton. Li ankaŭ daŭre ignoras la postulojn de sia patrino pri la bienaĉeto. La patrino de Joseph prenas la situacion en siajn proprajn manojn kaj iras al la bieno, plene eksponante la trompon, kaj premas Callie por akcepti la interkonsenton kaj tiel pagi la ampleksajn medicinajn fakturojn de sia patrino. Callie rifuzas la oferton kaj forĵetas Joseph, kvankam Joseph staras ĉe sia patrino kaj pledas por helpi savi la bienon. Leo kaj Manny gustumas la vinon de la bieno en la restanta botelo kiun Joseph havis kaj ekkomprenas ke ĝi estas unu el la plej bonaj vinoj, kiujn ili iam gustumis. La tri el ili alportas la vinon al elstara vineksperto kaj la vineksperto konsentas pri la kvalito. Joseph iras reen al la forlasita vitejo kaj helpas plibonigi la plantaĵojn. Callie trovas lin laboranta ĉe la vitejo kaj kvankam daŭre kolera pri li, laboras kun li por igi la vitejon prezentebla. La vineksperto vizitas la vitejon kaj decidas aĉeti la reston de la vino de la patro de Callie en la kelo kaj ankaŭ luas la bienon por la estonteco. Kun la aĉeto kaj estontaj komisionoj de vendoj, sufiĉas por teni la bienon en la manoj de Callie. Joseph sekrete riparas la malnovan garbejon de Callie kaj Kristnaska festado okazas, kie Callie poste pardonas lin. Iam en la estonteco, Joseph kaj Callie sidas sur benko en la nun flora vitejo. Geedziĝaj ringoj estas videblaj sur iliaj manoj. {{intrigofino}} == Rolularo == * [[Lauren Swickard]] kiel Callie * [[Josh Swickard]] kiel Joseph * Ali Afshar kiel Leo * David Del Rio kiel Manny * Katelyn Epperly kiel Liz * Amanda Detmer kiel Wendy * Natalia Mann kiel Hannah * Julie Lancaster kiel Amy * Gunnar Anderson kiel Connor * Aaron Jones kiel Vincenzo * Derrica Barbee kiel Derrica * Cheyney Steininger kiel patro de Callie * George Kosturos kiel Liam == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb titolo}} * {{Rotten Tomatoes titolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2020]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj filmoj]] [[Kategorio:Romantikaj komediaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj romancaj filmoj‎]] [[Kategorio:Amaferaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj de Netflix‎]] [[Kategorio:Kristnaskaj filmoj]] [[Kategorio:Kalifornio en fikcio]] lrciqfmggdx2pdonecpwcw1748oz5hu 0 820146 9419932 8351876 2026-07-04T05:37:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419932 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| monumento <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kvar-Pordegoj | devena nomo = {{Lang-te|చార్ కమాన్}} | alia nomo = {{Lang-ur|{{nastaliq|چار کمان}}}} | alia nomo1 = | alia nomo2 = | kategorio = [[Arkado (arkitekturo)|Arkaĵo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Dosiero:Hyderabad,_arco_cerimoniale_sud_della_via_delle_parate,_charminar_kaman_02_verso_charminar.jpg | dosiero priskribo = La Kvar-Pordegoj fronte de la [[Kvar-Minaretoj]] | dosiero grandeco = 280 <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = {{#invoke:Wikidata|claim|P17}} | lando flago = 1 | ŝtato = [[Telangano]] | ŝtato tipo = | regiono = | histregiono = | histregiono noto = | distrikto = | municipo = [[Hajderabado]] <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = <!-- *** Situo *** --> | situo = | direkcio situo = | direkcio municipo = | leviĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | regiono-ISO = IN-TG <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | establita tipo = | posedanto = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = {{#invoke:Wikidata|claim|P421}} | horzono DST = | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | areo kodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | areo kodo tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1 tipo = <!-- *** Aliro *** --> | publiko = Alirebla por la publiko | aliro = | vizito = | vizito jaro = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera tipo = | libera1 = | libera1 tipo = | libera2 = | libera2 tipo = | libera3 = | libera3 tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo en ŝtato [[Telangano]] de [[{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}]]. | mapo lokumilo = iso | mapo1 = | mapo1 fono = | mapo1 priskribo = Situo en [[{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}]]. | mapo1 lokumilo = {{#invoke:Wikidata|claim|P17}} | mapo2 = | mapo2 priskribo = |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapligilo = jes |zomo=15 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = | statistiko = | retpaĝo = | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = <!-- *** Trajtoj *** --> | materialo = | arkitekto = | stilo = <!-- *** Trajtoj de biblioteko, muzeo, ktp *** --> | stoko = | lingvoj = }} La '''Kvar-Pordegoj''' ({{Lang-te|చార్ కమాన్}}, [[IAST]]: ''Cār Kamān'', [[Hunter]]: ''Char Kaman''; {{Lang-ur|{{nastaliq|چار کمان}}}}) estas kvar historiaj strukturoj en [[Hajderabado]], [[Barato]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Char-kaman-in-Old-City-faces-monumental-neglect/articleshow/9169234.cms|titolo=Char kaman in Old City faces monumental neglect - Times Of India|alirdato=2011-09-05|familia nomo=Henry|persona nomo=Nikhila|dato=2011-07-10|eldoninto=[[Times of India]]}}</ref> Ili troviĝas proksime al [[Kvar-Minaretoj]].<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/07/01/stories/2010070161890300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100707143536/http://www.hindu.com/2010/07/01/stories/2010070161890300.htm |url-status=dead |archive-date=2010-07-07 |title=Andhra Pradesh / Hyderabad News : Charminar pedestrianisation a far cry? |work=[[The Hindu]] |date=2010-07-01 |access-date=2011-09-05 |location=Chennai, India }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100707143536/http://www.hindu.com/2010/07/01/stories/2010070161890300.htm |date=2010-07-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hindu.com/2010/07/01/stories/2010070161890300.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100707143536/http://www.hindu.com/2010/07/01/stories/2010070161890300.htm |arkivdato=2010-07-07 }}</ref> Post la kompletiĝo de [[Kvar-Minaretoj]], je ĉirkaŭ 75m futoj tie norden, la [[dinastio Qutb Shahi]] konstruis kvar altajn arkaĵojn konatajn kiel Kvar-Pordegojn, en 1592.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=wgo97XF0XuYC|titolo=Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad|familia nomo=Bilgrami|persona nomo=Syed Ali Asgar|dato=1992|eldoninto=Asian Educational Services|ISBN=9788120605435|lingvo=en}}</ref> La nomoj de la kvar arkaĵoj estas ''Charminar Kaman'', ''Machli Kaman'', ''Kali Kaman'' kaj ''Sher-e-Batil-Ki-Kaman''.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/03/10/stories/2004031000490300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20050201020508/http://www.hindu.com/mp/2004/03/10/stories/2004031000490300.htm|url-status=dead|archive-date=1 February 2005|title=Glory of the gates|work=[[The Hindu]]|date=10 March 2004|access-date=2011-09-05|location=Chennai, India}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131110235149/http://www.hindu.com/mp/2004/03/10/stories/2004031000490300.htm |date=2013-11-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hindu.com/mp/2004/03/10/stories/2004031000490300.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-04-21 |arkivurl=https://archive.today/20121209014948/http://www.hindu.com/mp/2004/03/10/stories/2004031000490300.htm |arkivdato=2012-12-09 }}</ref> La arkaĵoj estas kvindek futojn altaj ĉe la limo de malferma kvadrato, antaŭ kiu la palaco Qutb Shahi iam ekzistis. La fakulo [[Omar Khalidi]] notas, ke la Kvar-Pordegoj koncepte similas al la [[Registan]] konstruita en [[Samarkando]], [[Uzbekio]] de la [[Timuridoj]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://worldcat.org/oclc/233637198|titolo=A guide to architecture in Hyderabad, Deccan, India|familia nomo=Khalidi|persona nomo=Omar|dato=2008|eldoninto=Aga Khan Program for Islamic Architecture, MIT Libraries|OCLC=233637198|paĝoj=5 & 7}}</ref> En 1858, la monumento estis rehabilitita de la kvina [[Nizam de Hajderabado]], nome [[Afzal-ud-Daulah]].<ref>{{Citation |title=Nineteenth-Century Hyderabad: Re-Scripting Urban Heritage |date=2008-01-01 |url=http://dx.doi.org/10.1163/ej.9789004162402.i-1500.156 |work=The City in the Islamic World (2 vols.) |pages=591 |publisher=BRILL |access-date=2022-03-11}}</ref> Kvar-Pordegoj estas listigata kiel heredaĵa strukturo fare de la barata registara organizaĵo [[INTACH]]<ref>{{cite web|url=http://intach.ap.nic.in/heritagesites.htm|title=HERITAGE - SITES|publisher=INTACH Hyderabad Chapter|access-date=2011-09-05|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006021909/http://intach.ap.nic.in/heritagesites.htm|archive-date=6 October 2011|df=dmy-all}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111006021909/http://intach.ap.nic.in/heritagesites.htm |date=2011-10-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://intach.ap.nic.in/heritagesites.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111006021909/http://intach.ap.nic.in/heritagesites.htm |arkivdato=2011-10-06 }}</ref> == Referencoj == [[Dosiero:The_gateway_to_the_Charminar_in_Hyderabad_on_a_busy_afternoon.jpg|eta|maldekstre|239x239ra|La enirejo al la Kvar-Minaretoj en Hajderabado dum trafika posttagmezo.]] {{projektoj}} {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kvar-Minaretoj]] * [[Hajderabado|Urbo Hajderabado]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Hajderabado]] 0wihvncwvvkdlhwj31k5jp4j25t4gfg 0 821779 9419590 9018211 2026-07-03T13:25:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419590 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-CA | situo sur mapo = San-Diego |zomo = 14 }} [[Dosiero:Comic_Con_2009_(3747608853).jpg|eta|La oficiala logoo kiel ĝi aperas en la enirejo de la konferencejo.]] '''Komik-Kon Internacio de San Diego''' ({{Lang-en|San Diego Comic-Con International}} aŭ '''SDCC'''; kio signifas Komikulo-Trompo) estas la plej granda [[konferenco de entuziasmuloj|fankongreso]] en la mondo por [[Bildliteraturo|bildstrioj]] aparte kaj [[Distrindustrio|distro]] ĝenerale, okazigita ĉiujare en la urba [[kongresejo]] en [[San-Diego]], [[Kalifornio]], [[Usono]]. La konferenco prezentas [[Popola kulturo|popolan kulturon]] el multaj [[ĝenro]]j, inkluzive de [[Bildliteraturo|bildstrioj]], kaj [[retkomikso]] , [[sciencfikcio]], [[Fantasto]], [[animacio]], [[animeo]], [[mangao]], [[Hororo|horora fikcio]], [[videoludo]]j, [[kartludo]]j kaj [[Grafika novelo|grafikaj noveloj]]. Ĉi tiu konferenco gastigas multajn artistojn de la distra industrio, inkluzive de [[Kino|kino]] kaj [[televido]] por [[reklamado]], kaj premias industriopremiojn kiel per la premio Eisner ([[Eisner Award]]) kaj la premio Inkpot ([[Inkpot Award]]). Okazas laborrenkontiĝoj kaj [[seminario (klaso)|seminarioj]] kun profesiuloj de la komika kampo, premierprojekcioj de [[Filma anonco|antaŭfilmoj]] por estontaj filmoj, [[Kosplejo|cosplay]] kostumkonkursoj kaj sendependa [[filmfestivalo]]. La konferenco estis fondita en [[1970]] fare de grupo de lokaj loĝantoj, kaj laŭ la ekonomia revuo [[Forbes]], ĝi estas la plej granda el ĉiuj Comic-Con-konvencioj okazigitaj ĉirkaŭ la mondo {{Refn|[http://www.forbes.com/sites/davidewalt/2011/07/25/costumes-comic-con-cosplay/ The Coolest Costumes Of Comic-Con], David M. Ewalt, la 26an de julio 2011}}. == Historio kaj organizo == La konferenco estis fondita en 1970 fare de Shel Dorf, Richard Alf, Ken Kruger, Mike Tevari, Barry Alphonso, Bob Sorek kaj Greg Beer. Dorf, naskita en [[Detrojto]], [[Miĉigano]], komiksoadoranto, aperis en la mez-[[1960-aj jaroj]] sur la Detrojtaj Triobla-Pan-Fajroj, unu el la komercaj komiksoofankonvencioj. Kiam li translokiĝis al San-Diego, Kalifornio, en 1970, li organizis unutagan kongreson (Golden State Comic-Minicon) la 21-an de marto 1970, kiel "seka kuro" por la pli granda kongreso kiun li esperis okazigi. Dorf daŭre estis asociita kun la konferenco kiel prezidanto aŭ direktoro, dum multaj jaroj, ĝis li forlasis la organizon. Alf funkciis kune kun Kruger kiel la unua konferenca prezidanto kaj iĝis la sola prezidanto en 1971. Post la komenca renkontiĝo, la tritaga komika kongreso de San-Diego, la Golden State Comic-Con, tiris 300 homojn kaj estis okazigita en la U.S. Grant hotelo de la 1a ĝis la 3a de aŭgusto 1970. Aliaj lokoj en la fruaj jaroj de la kongreso inkluzivas la El Cortez Hotelon, [[Universitato de Kalifornio ĉe San-Diego|UC San Diegon]], kaj Golden Hall antaŭ ol la kongreso translokiĝis al la San Diego Convention Center en 1991. La konferenca emblemo estis dezajnita fare de Richard Branning kaj Josh Bittman en 1995. La konferenco estas organizita de [[panelo]] de 13 membroj, 16 ĝis 20 plentempaj kaj partatempaj dungitoj kaj 80 volontuloj. Comic Con International estas [[neprofitcela organizaĵo]], kaj la enspezo de la evento estas uzata por financi ĝin. == Vidu ankaŭ == * Komiklibra kongreso * Komikarta kongreso * [[Fanaro]] * [[San-Diego|San Diego, Kalifornio]] * [[Sciencfikciaj kongresoj]] * WonderCon * Komik-Con Muzeo == Por plia legado == * Bill Schelly. [https://www.comic-con.org/sites/default/files/forms/cci19_sb01_schelly_article.pdf "The Comic-Con of Destiny"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230409094244/https://www.comic-con.org/sites/default/files/forms/cci19_sb01_schelly_article.pdf |date=2023-04-09 }}. ''Comic-Con Souvenir Book'' 2019. pp.&nbsp;14–32. * [http://jimhillmedia.com/blogs/scott_shaw/archive/2005/07/07/1717.aspx The "Secret Origin" of San Diego's Comic-Con International] * [http://sdccblog.com/san-diego-comic-con-frequently-asked-questions/ San Diego Comic-Con – Frequently Asked Questions] * [https://comic-con-begins.simplecast.com Comic-Con Begins oral history] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [https://www.comic-con.org/awards/1980s-recipients 1985-1989 Gajnintoj de Eisner Premio], Komik-Kon Internacio San Diego. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230605225154/https://www.comic-con.org/awards/1980s-recipients |date=2023-06-05 }} de la originalo la 3an de julio, 2013. * [https://www.comic-con.org/awards/1990s-recipients 1991-1999 Gajnintoj de Eisner Premio], Komik-Kon Internacio San Diego. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230606065521/https://www.comic-con.org/awards/1990s-recipients |date=2023-06-06 }} de la originalo la 1an de februaro, 2014 * [https://www.comic-con.org/awards/2000s 2000-2009 Gajnintoj de Eisner Premio], Komik-Kon Internacio San Diego. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230606054802/https://www.comic-con.org/awards/2000s |date=2023-06-06 }} de la originalo la 1an de februaro, 2015. * [https://www.comic-con.org/awards/eisner-award-recipients-2010-present 2010-2020 Gajnintoj de Eisner Premio], Komik-Kon Internacio San Diego. [https://web.archive.org/web/20201030031640/https://comic-con.org/awards/eisner-award-recipients-2010-present Enarkivigita] de la originalo la 30an de oktobro, 2020. * {{Cite web|url=http://www.hahnlibrary.net/comics/awards/eisner.php|editor-first=Joel|editor-last=Hahn|title=Will Eisner Awards [1988-2007]|publisher=Comic Book Awards Almanac|access-date=November 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20101102132937/http://www.hahnlibrary.net/comics/awards/eisner|archive-date=November 2, 2010|url-status=live}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Bildliteraturo]] [[Kategorio:Konferencoj]] [[Kategorio:San-Diego]] btk3o5l2tt51o40y3eac3kd46kwz1lq 0 822004 9420183 8212960 2026-07-04T11:51:15Z ~2026-38113-44 259794 9420183 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Pertti Juhani TORSTILA''' (naskita la 13-an de februaro 1946 en [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]) estas [[finnoj|finna]] ŝtatoficisto kaj diplomato kiu havis longan karieron en la Eksterpolitika Ministerio de Finnlando. Antaŭ sia emeritiĝo, li funkciis kiel Ŝtata Sekretario de la Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj de 2006 ĝis 2014. En junio 2014, Torstila estis elektita prezidanto de la Finna Ruĝa Kruco. En majo 2015, Torstila ricevis honordoktorecon ĉe la Fakultato de Sociaj Sciencoj de la Universitato de Budapeŝto (Eötvös Lorand). {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Torstila, Pertti}} [[Kategorio:Finnaj politikistoj]] 3zdqvrv0rf1deh95c595d74vrmz9l7l 0 822139 9419721 9414804 2026-07-03T20:32:07Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ref 9419721 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:ComeWail009.jpg|eta|altdekstre|Reklamfolio de 1963 promocianta surfmuzikistojn.]] '''Surfmuziko''' (aŭ en angla ''surf music'', ''surf rock'', ''surf pop'', aŭ ''surf guitar'') estas [[Muzikĝenro|ĝenro]] de [[rok-muziko]] asocia kun la subkulturo de [[surfado]], precize ĉe [[Suda Kalifornio]]. == Historio == Ĝi estis speciale populara el 1958 ĝis 1964 en du ĉefaj formoj.{{sfn|Blair|2015|pp=7, 49, 119}} La unua estas '''instrumenta surfmuziko''', distingita per [[resono|reson]]-fortaj [[elektra gitaro|elektraj gitaroj]] luditaj por alvoki la sonon de eksplodantaj marondoj, ege pioniere de [[Dick Dale]] kaj ''the Del-Tones''. La dua estas '''voĉa surfmuziko''', kiu prenis elementojn de la origina surfsono kaj aldonis voĉajn [[harmonio]]jn, movado estrita ĉefe de [[the Beach Boys]].<ref name="AllMusicSurf">{{Cite web|title=Surf|website=[[AllMusic]]|url=http://www.allmusic.com/subgenre/surf-ma0000002883}}</ref><ref>P. Romanowski, ''The New Rolling Stone Encyclopedia of Rock & Roll: Completely Revised and Updated'' ([[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]], 2-a reviziita eldono, 1995), paĝo 973.</ref> [[Dosiero:Sullivan Beach Boys.jpg|eta|maldekstre|[[The Beach Boys]] ludantaj "I Get Around" en 1964.]] Dick Dale disvolvigis la surfstilon el instrumenta rokmuziko, al kiu li aldonis influojn de [[Mezoriento]] kaj de [[Meksiko]], fortan resonadon kaj rapide alternan [[gitaro|gitarplukadon]]. Lia sukcesa "Let's Go Trippin'", en 1961, lanĉis la surfmuzikan frenezecon, inspirante multajn aliajn sekvi tiun modon. La ĝenro atingis tutlandan eksponon kiam ĝi estis reprezentita per kantobandoj kiel ''the Beach Boys'' kaj ''{{Q|Q1682401}}''.{{sfn|Blair|2015|pp=7, 49}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Blair, John (1985). The Illustrated Discography of Surf Music, 1961–1965 (2-a eldono), eldonejo Pierian Press. * Blair, John (2015). Southern California Surf Music, 1960-1966, eldonejo Arcadia Publishing. ISBN 978-1-4671-3320-3. * Bogdanov, Vladimir; Woodstra, Chris; Erlewine, Stephen Thomas, eds. (2002). All Music Guide to Rock: The Definitive Guide to Rock, Pop and Soul, eldonejo Backbeat Books. ISBN 978-0-87930-653-3. * Breitenstein, Jeff. Ultimate Hot Rod Dictionary: A-Bombs to Zoomies, eldonejo MotorBooks International. ISBN 978-1-61059-235-2. * Cooley, Timothy J. (2014). Surfing About Music, eldonejo University of California Press. ISBN 978-0-520-95721-3. * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Surf music|revizio=1153216375}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muziko en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj muzikstiloj]] [[Kategorio:Rokmuzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Kalifornio]] dvwijqyxc5cm9m1wwg2xpeuvrqiy97c 0 823384 9419885 9293167 2026-07-04T03:50:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419885 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Antiguo Cabildo de JerezMIN-DSC06135.JPG|eta|dekstre|Procesio de la Kunfrataro de la Stelo surstrate ĉe [[Jerez de la Frontera]].]] '''Kunfrataro''', kiel ĝenerala termino, referencas al diversaj tipoj de grupigoj, gildoj, kompanioj, societoj de individuoj. [[PIV]] registras la terminon "frataro", kiel "tuto de la fratoj de [[ordeno]] aŭ [[societo]]".<ref>[[PIV]] [https://vortaro.net/#frataro_kd NPIV] Alirita la 26an de Majo 2023.</ref>​ En la kristana medio kaj pli precize ene de la [[Katolika Eklezio]], kunfrataro referencas diversajn manierojn de asocio de kredantoj, ĉu publika ĉu privata, establita laŭ la kanonoj de la Titolo 5a de la [[Kodo de Kanona Juro]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120527071000/http://www.vatican.va/archive/ESL0020/__P10.HTM Título V del Código de Derecho Canónico: De las Asociaciones de Fieles.]</ref><ref>[[Real Academia Española]] (2005). [https://www.rae.es/dpd/cofrade «cofrade».] [[Diccionario panhispánico de dudas]]. Madrid: Santillana. Konsultita la 7an de majo 2013.</ref> En kelkaj katolikaj landoj tiuj kunfrataroj havas mezepokajn originojn, rilate al metiaj gildoj, apartaj kvartaloj, profesioj, aŭ adorado al specifaj figuroj aŭ konceptoj de la kredaro (virgulinoj, sanktuloj, skulptaĵoj ktp.). Ili estas regataj per regularoj, multaj el kiuj historiaj; lastatempe en diversaj lokoj de Hispanio okazis polemikoj ĉar tiuj regularoj (aŭ ties aplikoj) konsideris nur virojn, dum virinoj restis ekskluditaj, eĉ se ili faras tamen multajn kunfratarajn taskojn. La agado de tiuj kunfrataroj temas ĉefe pri la [[Sankta Semajno]] aŭ aliaj lokaj religiaj festoj. En pagana medio, oni nomas "kunfrataroj" la grupojn de sorĉistoj aŭ sorĉistinoj apartenantaj al [[kongregacio]] kiuj kunsidas por okazigi festojn, ritarojn aŭ kultopraktikojn. La terminon uzas aparte la nomitaj blankaj sorĉistoj, kiaj la [[Viko|vikanoj]] (praktikantoj de [[Viko]])<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tarotistas.com/secciones/magiawicca/Circulos_cofradias.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-05-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220331122600/http://www.tarotistas.com/secciones/magiawicca/Circulos_cofradias.php |arkivdato=2022-03-31 }}</ref>​ kaj ĝenerale la novpaganaj religioj de kelta deveno.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://libroesoterico.com/biblioteca/Wicca/Recopilacion%20Sobre%20Conocimiento%20Wicca.pdf |titolo=«Recopilación sobre conocimiento Wicca». |alirdato=2023-05-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231121015614/https://libroesoterico.com/biblioteca/Wicca/Recopilacion%20Sobre%20Conocimiento%20Wicca.pdf |arkivdato=2023-11-21 }}</ref>​ == Kunfrataro de gustumado == En [[Francio]] estas multaj kunfrataroj de [[gusto|gustumado]] pri manĝaĵoj ka trinkaĵoj, ekzemple tiaj ke [[gastronomio]], [[vino]]j, [[frukto]]j, [[fromaĝo]]j, [[kuko]]j, [[kasuleto]]j, [[ĉarola|ĉarola bovo]], [[heliko]] ktp. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Fratrio]] * [[Kunfrataro de la Rozkruco]] * [[Kunfrateco de la Ĉeno de Rostistoj]] -- * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Cofradía|revizio=151174254}} [[Kategorio:Sankta Semajno]] [[Kategorio:Katolikaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Fratriaj asocioj]] j9rm80pcmblwpqwmuwbj0n9q9fy6q5s 10 829326 9419870 8227038 2026-07-04T01:13:52Z RitaLem 244078 9419870 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | nomo = Metroo de Bilbao | titolo = <span style="float: left">{{Bilbaa metroo|Met}}</span>Stacioj de la metroo de Bilbao<span style="float: right">{{Bilbaa metroo|L1}} {{Bilbaa metroo|L2}} {{Bilbaa metroo|L3}}</span> | stato = collapsed | bodyclass = hlist | stilo de grupoj = background:transparent | stilo de paraj = background-color:#f0f0f0; color:Black | grupo1 = {{Bilbaa metroo|L1}} | listo1 = * {{Metrostacio|Plentzia}} * {{Metrostacio|Urduliz}} * {{Metrostacio|Sopela}} * {{Metrostacio|Larrabasterra}} * {{Metrostacio|Berango}} * {{Metrostacio|Ibarbengoa}} * {{Metrostacio|Bidezabal}} * {{Metrostacio|Algorta}} * {{Metrostacio|Aiboa}} * {{Metrostacio|Neguri}} * {{Metrostacio|Gobela}} * {{Metrostacio|Areeta}} * {{Metrostacio|Lamiako}} * {{Metrostacio|Leioa}} * {{Metrostacio|Astrabudua}} * {{Metrostacio|Erandio}} * {{Metrostacio|Lutxana}} * {{Metrostacio|San Ignazio}} * {{Metrostacio|Sarriko}} * {{Metrostacio|Deustu}} * {{Metrostacio|Santimami-San Mamés}} * {{Metrostacio|Indautxu}} * {{Metrostacio|Eliptikoa}} * {{Metrostacio|Abando}} * {{Metrostacio|Zazpikaleak-Casco Viejo}} * {{Metrostacio|Santutxu}} * {{Metrostacio|Basarrate}} * {{Metrostacio|Bolueta}} * {{Metrostacio|Etxebarri}} | grupo2 = {{Bilbaa metroo|L2}} | listo2 = * {{Metrostacio|Kabiezes}} * {{Metrostacio|Santurtzi}}{{Bilbaa metroo|Fm}} * {{Metrostacio|Peñota}} * {{Metrostacio|Portugalete}} * {{Metrostacio|Abatxolo}} * {{Metrostacio|Sestao}} * {{Metrostacio|Urbinaga}} * {{Metrostacio|Bagatza}} * {{Metrostacio|Barakaldo}} * {{Metrostacio|Ansio}} * {{Metrostacio|Gurutzeta-Cruces}} * {{Metrostacio|San Ignazio}} * {{Metrostacio|Sarriko}} * {{Metrostacio|Deustu}} * {{Metrostacio|Santimami-San Mamés}} * {{Metrostacio|Indautxu}} * {{Metrostacio|Eliptikoa}} * {{Metrostacio|Abando}} * {{Metrostacio|Zazpikaleak-Casco Viejo}} * {{Metrostacio|Santutxu}} * {{Metrostacio|Basarrate}} * {{Metrostacio|Bolueta}} * {{Metrostacio|Etxebarri}} * {{Metrostacio|Ariz}} * {{Metrostacio|Basauri}} | grupo3 = {{Bilbaa metroo|L3}} | listo3 = * {{Metrostacio|Matiko}} * {{Metrostacio|Uribarri}} * {{Metrostacio|Zazpikaleak-Casco Viejo}} * {{Metrostacio|Zurbaranbarri}} * {{Metrostacio|Txurdinaga}} * {{Metrostacio|Otxarkoaga}} * {{Metrostacio|Kukullaga}} | malsupre = {{Najbaraj stacioj}} }} <noinclude> [[Kategorio:Metroo de Bilbao|!]] [[Kategorio:Stacioj de la metroo de Bilbao|!]] </noinclude> tekepi9ouvceycf841v44e4anf3hy9v 0 829443 9419689 9020603 2026-07-03T19:03:42Z 127517jon 259738 Stacia nomo ĝisdatigita 9419689 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | nomo = Eliptikoa | dua nomo = Estación de Eliptikoa<br />Eliptikoa geltokia | bildo = Bilbao - Metro - Mouya (24918450865).jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = Stacio ''Eliptikoa'' | lando = Hispanio | urbo = [[Bilbao]] | situo = | latitudo = 43.262778 | longitudo = -2.933889 | regiono-ISO = ES-BI | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Centra Bilbao/Bilbao/Biskajo/Eŭska Aŭtonoma Komunumo/Hispanio | tipo = | zono = 1 | trakoj = 2 | kajoj = 2 | malfermo = {{Dato|11|11|1995}} | fermo = | trafiko = | arkitekto = | proprietulo = Euskal Trenbide Sarea<br />Consorcio de Transportes de Bizkaia | trafikanto = Metroo de Bilbao | kodo = | linio = {{Bilbaa metroo|L1}}{{Bilbaa metroo|L2}} | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre }} '''Eliptikoa''' (antaŭe '''Moyua''') estas stacio sur linioj L1, L2 de la [[Metroo de Bilbao]], situanta en [[Bilbao]]. == Mapo == [[Dosiero:Moyua geltoki mapa.svg|centra|450px]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Bilbao]] * [[Metroo de Bilbao]] * [[Euskotren]] {{Metroo de Bilbao}} {{DEFAŬLTORDIGO:Moyua (metrostacio)}} [[Kategorio:Stacioj de la metroo de Bilbao]] [[Kategorio:Bilbao]] gtwg4d8uom1o3eu74lofutaa7ko6s9w 9419867 9419689 2026-07-04T01:11:57Z RitaLem 244078 RitaLem movis paĝon [[Moyua (metrostacio)]] al [[Eliptikoa (metrostacio)]] 9419689 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | nomo = Eliptikoa | dua nomo = Estación de Eliptikoa<br />Eliptikoa geltokia | bildo = Bilbao - Metro - Mouya (24918450865).jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = Stacio ''Eliptikoa'' | lando = Hispanio | urbo = [[Bilbao]] | situo = | latitudo = 43.262778 | longitudo = -2.933889 | regiono-ISO = ES-BI | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Centra Bilbao/Bilbao/Biskajo/Eŭska Aŭtonoma Komunumo/Hispanio | tipo = | zono = 1 | trakoj = 2 | kajoj = 2 | malfermo = {{Dato|11|11|1995}} | fermo = | trafiko = | arkitekto = | proprietulo = Euskal Trenbide Sarea<br />Consorcio de Transportes de Bizkaia | trafikanto = Metroo de Bilbao | kodo = | linio = {{Bilbaa metroo|L1}}{{Bilbaa metroo|L2}} | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre }} '''Eliptikoa''' (antaŭe '''Moyua''') estas stacio sur linioj L1, L2 de la [[Metroo de Bilbao]], situanta en [[Bilbao]]. == Mapo == [[Dosiero:Moyua geltoki mapa.svg|centra|450px]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Bilbao]] * [[Metroo de Bilbao]] * [[Euskotren]] {{Metroo de Bilbao}} {{DEFAŬLTORDIGO:Moyua (metrostacio)}} [[Kategorio:Stacioj de la metroo de Bilbao]] [[Kategorio:Bilbao]] gtwg4d8uom1o3eu74lofutaa7ko6s9w 0 831476 9420124 9416989 2026-07-04T10:28:52Z Crosstor 3176 /* F */ 9420124 wikitext text/x-wiki Jen pli kompleta listo de signifaj [[bibliotekisto]]j en [[Tutlanda Biblioteko Széchényi]] dekomence: *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Gábor Albert]] == B == * [[Béla Babiczky]] * [[László Bártfai Szabó]] * [[Emma Bartoniek]] * [[Imre Bata]] * [[József Bauer]] * [[Károly Berczeli Anzelm]] * [[Béla Bevilaqua-Borsodi]] * [[László Boka]] * [[Kálmán Bor]] == C == * [[Csaba Csapodi]] * [[Miklós Csapody]] * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]] * [[János Csontosi]] * [[Marianne Czeke]] * [[Alfréd Czobor]] == D == * [[Róbert Dán]] * [[József Deér]] == E == * [[Pál Engel]] * [[László Eörsi]] == F == * [[Zoltán Fallenbüchl]] * [[László Fejérpataky]] * [[József Fitz]] * [[Vilmos Fraknói]] * [[István Fried]] == G == * [[G. Gábor Kemény]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[István Gombocz]] * [[Pál Gulyás (bibliotekisto)]] * [[József Györke]] == H == * [[Helga Hajdu]] * [[Gábor Halász (kritikisto)]] * [[Antal Haliczky]] * [[Klára Hamburger]] * [[Zoltán Havasi]] * [[Ferenc Levente Hervay]] * [[Antal Hodinka]] * [[Mária Hoffmann]] * [[Bálint Hóman]] * [[János Honti]] * [[István Horvát]] * [[Ignác Horváth (bibliografo)]] * [[Ilona Hubay]] * [[József Hunyady (librobindisto)]] == I == * [[Kálmán Isoz]] == J == * [[Emil Jakubovich]] * [[Gyula Juhász (historiisto)]] == K == * [[Andrea Katona]] * [[István Kemény (sociologo)]] * [[István Kniezsa]] * [[Ferenc Kollányi]] * [[Ernő Kulcsár Szabó]] == L == * [[György Lakó]] * [[Kálmán Lambrecht]] * [[Rezső Lavotta]] * [[Irén Lovász]] * [[Imre Lukinich]] == M == * [[Edit Madas]] * [[Béla Majláth]] * [[Györgyi Markovits]] * [[Gábor Mátray]] * [[János Melich]] * [[Jakab Ferdinánd Miller]] * [[István Monok]] == N == * [[Gyula Nagy]] * [[Katalin Németh S.]] == P == * [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]] * [[Lajos Prohászka]] == R == * [[Tivadar Rédey]] * [[András Róna-Tas]] * [[Dávid Rózsa]] == S == * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Géza Sebestyén]] * [[László Somfai]] * [[Béla Stoll]] * [[András Szabó (literaturisto)]] * [[István Szamota]] * [[József Szauder]] * [[László Szelestei Nagy]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Rezső Szíj]] * [[József Szinnyei]] == T == * [[Andor Tarnai]] * [[Gábor Tolnai]] * [[Bálint Tóth (poeto)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[László Tüske]] == V == * [[Balázs Vargha (bibliotekisto)]] * [[József Vekerdi]] * [[Jenő Vértesy]] * [[András Vizkelety]] == W == * [[Eszter Waldapfel]] == Fontoj == * La listo estas elekto el koncernaj datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] 3adlzpi2qt00t0xbggdhi63c9wt2kik 0 837690 9420037 8893354 2026-07-04T07:43:22Z RG72 11847 9420037 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Franc-Germana Brigado''' ({{lang-fr|'''Brigade Franco-Allemande'''}}, {{lang-de|'''Deutsch-Französische Brigade'''}}) estas komuna [[brigado]] de la [[Bundeswehr]] (la germana armeo) kaj la [[Franca Terarmeo]] <ref>{{Cite web|url=http://www.eurocorps.net/organisation/german_french_brigade/|title=Franco-German Brigade|website=Eurocorps|access-date=2008-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080220071754/http://www.eurocorps.net/organisation/german_french_brigade/|archive-date=2008-02-20|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080220071754/http://www.eurocorps.net/organisation/german_french_brigade/ |date=2008-02-20 }}</ref>. La brigado plenumas multnaciajn taskojn servante ambaŭ landojn. Ĝia patrinbazo estas en [[Mülheim]] en [[Germanio]], kaj ĝiaj komandantoj estas alterne francaj kaj germanaj generaloj. La brigado estas inkluzivita en la kadro de [[Eŭrokorpo]], kaj estas konsiderita la nukleo de sia potenco <ref>{{Cite web|url=http://www.df-brigade.de/site_de/gesch.htm|title=Geschichte|trans-title=History|website=Deutsch-Französischen Brigade|language=de|access-date=13 February 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20071212214138/http://www.df-brigade.de/site_de/gesch.htm|archive-date=12 December 2007|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071212214138/http://www.df-brigade.de/site_de/gesch.htm |date=2007-12-12 }}</ref>. == Historio == [[Dosiero:Palais_de_justice_698.JPG|eta|281x281ra|La Franco-germana Brigada parado en [[Reims]] en honoro de la 50a datreveno de Franco-germana amikeco.]] La decido establi la brigadon estis farita en pintkonferenco de [[Prezidanto de la Respubliko (Francio)|franca prezidento]] [[François Mitterrand]] kaj [[Kanceliero de Germanio|germana kanceliero]] [[Helmut Kohl]] en [[1987]]. La brigado mem estis oficiale establita la [[2-a de oktobro|2-an de oktobro]] [[1989]]. La bazo de la brigado estas en la grandurbo de [[Mülheim|Mielheim]] en Germanio, kaj ĉiuj ĝiaj trupoj situas en tiu areo. La komandantoj de la forto estas alterne germanaj kaj francaj generaloj. En [[2009]], unu el la germanaj batalionoj de la brigado estis postenigita proksime de [[Strasburgo]]. Tio estas la unua fojo ekde la [[Dua Mondmilito]] ke germana trupo estas postenigita en Francio <ref>{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/ap/2009/02/07/europe/EU-Germany-France-Troops.php|title=German battalion to be stationed in France|newspaper=[[International Herald Tribune]]|date=7 February 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090212164319/http://www.iht.com/articles/ap/2009/02/07/europe/EU-Germany-France-Troops.php|archive-date=12 February 2009|access-date=9 April 2018}}</ref>. En [[2014]], Francio sciigis ke ĝi resendis unu el siaj regimentoj de Germanio <ref>{{Cite web|url=http://www.spacewar.com/reports/France_dissolves_symbolic_regiment_based_in_Germany_999.html|work=Space War|title=France Dissolves Symbolic Regiment Based In Germany|date=31 October 2013|author=[[Agence France-Presse]]|publisher=Space Media Network}}</ref>. Tiu paŝo signife reduktis la forton de la brigado, sed reduktis la ĉeeston de francaj trupoj en Germanio (kiuj estis tie ekde la fino de la Dua Mondmilito) al nur 500 homoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.bundeswehr.de/de/organisation/heer/organisation/10-panzerdivision/deutsch-franzoesische-brigade Deutsch-Französischen Brigado] ĉe Bundeswehr.de {{de}} * [http://www.europeandefenceconcept.eu La Franco-germana brigado kaj la prova unuo de proponita ununura Eu27pean regimento de eŭropa Armeo]. {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Terarmeo de Francio]] [[Kategorio:Bundeswehr]] ha3vs2rnsp9x19bpietscq8oj4pdrnz 0 846833 9419687 9068557 2026-07-03T18:53:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419687 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Magav-Facebook--Yamam-0009.jpg|eta|250x250ra|Israelaj YAMAM soldatoj, kontraŭterorisma unuo de la Israela Polico, en trejnado kun speciale trejnita hundo.]] [[Dosiero:US_Customs_and_Border_Protection_officers.jpg|eta|247x247ra|Usonaj oficeroj de la [[Usona Dogana kaj Landlimprotekta Administracio|Dogana kaj Landlimprotekta Administracio]]]] [[Dosiero:Most_wanted_by_egyptian_police_belongs_to_Muslim_Brotherhood_armed_militias_1.jpg|eta|246x246ra|Publikigante fotojn de serĉataj teroristoj de la [[Islama Frataro|islama frateco]] fare de la egipta polico. Tiu ĉi metodo publikigi bildojn kaj nomojn de ĉefe altrangaj teroristoj kaj instigi civitanojn ekstradicii ilin (foje akompanate de granda mona rekompenco), estas akceptita metodo de reĝimoj batalantaj kontraŭ terorismaj organizaĵoj.]] '''Kontraŭ-terorismo''' estas iniciatoj, proceduroj kaj strategioj, kiujn registaroj, militfortoj kaj aliaj grupoj uzas por batali tion, kion ili kredas esti [[terorismo]] <ref>{{cite journal|last1=Stigall|first1=Dan E.|last2=Miller|first2=Chris|last3=Donnatucci|first3=Lauren|title=The 2018 National Strategy for Counterterrorism: A Synoptic Overview|journal=American University National Security Law Brief|date=October 7, 2019|ssrn=3466967}}</ref>. Kontraŭterorismo ne estas specifa por iu ajn areo aŭ organizo kaj implikas entojn ĉe ĉiuj niveloj de socio. Tiuj tuŝitaj kaj implikitaj en kontraŭterorismaj agadoj estas multaj: Komercoj kiuj enhavas registarajn datumojn. La [[polico]], [[Fajrobrigadisto|fajrobrigadistoj]] kaj kriz-kuraca helpo havas kriz-planojn por teroraj atakoj. Armeoj faras bataloperaciojn kontraŭ terorismo, ofte uzante specialajn [[Roto|rotojn]]. La kreado de specialaj kontraŭterorismaj teamoj implikas ĉiujn segmentojn de socio kaj diversajn ŝtatorganizojn. Falsa [[propagando]] kaj [[endoktrinigo]] estas la bazo de terorismo. Tiel, kompreni ĝian profilon kaj funkciadon pliigas la kapablon kontraŭstari terorismon pli efike <ref>{{Cite web|date=1 February 2020|title=Introduction to Foreign Internal Defense|url=https://www.doctrine.af.mil/Portals/61/documents/AFDP_3-22/3-22-D01-FID-Introduction.pdf|website=U.S. Air Force Doctrine|accessdate=2023-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126094733/https://www.doctrine.af.mil/Portals/61/documents/AFDP_3-22/3-22-D01-FID-Introduction.pdf|archivedate=2022-01-26}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Introduction to Foreign Internal Defense|url=https://doctrine.af.mil/download.jsp?filename=3-22-D01-FID-Introduction.pdf|journal=Curtis E. Lemay Center for Doctrine Development and Education|access-date=July 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170124234528/https://www.doctrine.af.mil/download.jsp?filename=3-22-D01-FID-Introduction.pdf|archive-date=January 24, 2017|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170124234528/https://www.doctrine.af.mil/download.jsp?filename=3-22-D01-FID-Introduction.pdf |date=2017-01-24 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sofrep.com/specialoperations/differences-fid-coin-relate-sof/|title=Differences Between Foreign Internal Defense (FID) and Counter Insurgency (COIN)}}</ref>. La terminoj kontraŭterorismo kaj kontraŭteroro foje estas uzataj interŝanĝe. En principo, tamen, estas diferenco: * ''Kontraŭ-terorismo'' estas diversaj preventaj rimedoj por malhelpi teruron, ekzemple per inteligenteco kaj diversaj rimedoj por ĉesigi agojn, ekzemple per esploro kaj persekuto. * ''Kontraŭ-teroro'' estas ofendaj mezuroj kun la uzo de forto por malhelpi teroristajn atakojn. La unua taktika (dediĉita) kontraŭterorisma unuo estis [[GSG 9]] de la [[Federacia Polico de Germanio|germana Federacia Polico]], formita en respondo al la [[Masakro de Munkena Olimpiko|Munkena masakro]] de [[1972]] <ref>{{cite web|date=19 September 1972|title=Conception for the Establishment and Employment of a Border-Guard for Special Police Action (GSG9)|url=http://www.sapstf.org/pdf/1972%20GSG9%20Formation%20Document.pdf|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.sapstf.org/pdf/1972%20GSG9%20Formation%20Document.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=9 September 2017}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Milito kontraŭ terorismo]] == Eksteraj ligiloj == * [https://2009-2017.state.gov/s/ct/ Usona Buroo de Kontraŭterorismo] * [https://www.counterterrorism.police.uk/ Britia kontraŭterorisma policado] * [https://www.orderandsafety.org/ "Publika ordo kaj sekureco" – Internacia projekto pri kontraŭbatalado de krimo kaj terorismo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kontraŭterorismo]] [[Kategorio:Publika sekureco]] [[Kategorio:Nacia sekureco]] [[Kategorio:Protektado]] [[Kategorio:Ĝendarmoj]] [[Kategorio:Polico]] [[Kategorio:Militoj laŭ tipoj]] iaqzdnoy3gcje2zgkh6snj7xc9szbyd 0 848209 9419626 9264111 2026-07-03T14:23:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419626 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |moto=''Para Buruh Seluruh Dunia, Bersatulah!''<br>[[Proletoj el ĉiuj landoj, unuiĝu!]] }} '''Komunista Partio de Indonezio''' ({{Lang-id|'''Partai Komunis Indonesia'''}}, akronime '''PKI''') - estis la indonezia [[komunista partio]]. Dum la 1950-aj kaj fruaj 1960-aj jaroj tiu ĉi partio aperis kiel la plej granda nereganta komunista partio en la mondo, ĝis en 1965 ĝis 1966, [[Indonezia amasmurdaro je 1965–1966|kontraŭkomunisma amasmurdaro]] okazis, kiu ekstermis proksimume unu milionon da ĝiaj aktivuloj kaj simpatiantoj. == Historio == [[Dosiero:PKI-1925-Commisariate_Batavia.jpg|alternative=Six men behind a banner|eta|PKI renkontiĝo en [[Batavio]] (nuntempa [[Ĝakarto]]), 1925]] La partio fondiĝis kiel sekcio de la [[Kominterno]] de la maldekstra flanko de la Socialdemokrata Asocio funkcianta ekde 1914; sed ĝi estis fondita en 1920 en [[Semarang]], elirante el la Socialdemokrata Asocio de Indies ({{Lang-nl|Indische Sociaal-Democratische Vereeniging}}, ''ISDV''). La PKI estis komence nomita la Komunista Asocio de Indioj ({{Lang-id|Perserikatan Komunis di Hindia}}). La PKI estis la unua komunista partio en [[Azio]] kaj iĝis sekcio de la [[Komunista Internacio]] baldaŭ post sia fondo. En [[1917]] okazis gravega revolucio de soldatoj kaj maristoj ĉe [[Surabajo]], estrata de "Indies Social Democratic Association" (Komunista Partio de Indonezio). Tiu revolucio estis perfortege forpremita. Ĝi havas sian nunan nomon ekde 1924 <ref>George McTurnan Kahin, ''Nationalism and Revolution in Indonesia'' (Cornell University Press: Ithaca. New York, 1952) p. 77.</ref>. En 1925, la PKI organizis [[Amasstriko|amasstrikojn]] en [[Javo]], kiuj en 1926–1927 iĝis popola ribelo kontraŭ la nederlandaj aŭtoritatoj <ref name="SINAGA_12">Sinaga (1960) p. 12.</ref>. En 1927, ĝi estis malpermesita de la kolonia registaro de [[Nederlanda orienta Hindio|Nederlandaj Orienthindiaj Insuloj]] post ĝia partopreno en la ribeloj en [[Banten]] kaj [[Okcidenta Sumatro]]. kaj ekde 1935 ĝi funkciis subtere <ref>{{cite web|url=http://www.marxists.org/indonesia/indones/pkihist.htm|title=www.marxists.org/indonesia/indones/pkihist.htm|access-date=6 June 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522023700/http://www.marxists.org/indonesia/indones/pkihist.htm|archive-date=22 May 2010}}</ref>. Dum la japana okupacio de Indonezio de 1942 ĝis 1945, ĝi partoprenis la [[Rezistomovado|rezistan movadon]]. Post la japana kapitulaco en 1945 la PKI revenis al la publika vivo partoprenante aktivan en la lukto por la indonezia sendependeco. La maldekstra flanko de la Indonezia Socialista Partio ( ''Partai Sosialis Indonesia'' ) aliĝis al la PKI en 1948. En 1947 ĝi iĝis parto de la [[koalicia registaro]], sed post apogado de la 1948-datita Madiun-kamparanaj ribeloj, la PKI estis malpermesita fare de la jam sendependa indonezia registaro por mallonga periodo. En la 1950-aj jaroj la PKI adoptis naciismajn poziciojn sub la gvidado de [[Dipa Nusantara Aidit]], apogante la kontraŭ-koloniajn kaj kontraŭ- okcidentajn politikojn de la registaro de prezidanto Sukarno <ref>{{cite web|title=Communism and Stalinism in Indonesia. Workers' Liberty #61, February 2000.|url=http://archive.workersliberty.org/wlmags/wl61/indonesi.htm|access-date=6 June 2016}}</ref>. Kun kreskanta populara subteno kaj preskaŭ 3 milionoj da membroj antaŭ 1965, la PKI estis la plej granda komunista partio ekster tiuj de [[Sovetunio]] kaj la [[Ĉina Popola Respubliko]], sed nereganta. La kreskanta influo de la PKI malkomfortigis Usonon <ref>{{cite book|last1=Bevins|first1=Vincent|title=The Jakarta Method: Washington's Anticommunist Crusade and the Mass Murder Program that Shaped Our World|date=2020|publisher=PublicAffairs|page=64|isbn=978-1541742406}}</ref><ref>Benjamin, Roger W.; Kautsky, John H..</ref>. Same, kaj kvankam Sukarno konservis certan bonvolemon kun la komunistoj, li vidis sian reĝimon en danĝero pro ilia rapida kaj forta leviĝo. La islamaj religiaj gvidantoj (Indonezio estas la lando kun la plej multaj islamanoj en la mondo) kaj la plej naciismaj sektoroj de la Armeo ankaŭ vidis siajn sociajn [[Privilegio|privilegiojn]] en danĝero. En 1965, ĝi partoprenis en malsukcesa [[militista puĉo]], pro kiu ĝi estis submetita al subpremo kaj malpermesita en 1966. Sekve de la malsukcesa puĉo, kontraŭkomunisma genocido okazis, kiu estis subtenata de [[Usono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj [[Aŭstralio]] <ref name="Bevins2">{{cite news|last=Bevins|first=Vincent|date=20 October 2017|title=What the United States Did in Indonesia|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2017/10/the-indonesia-documents-and-the-us-agenda/543534/|work=The Atlantic|access-date=22 October 2017}}</ref>. De 1965 ĝis 1967, laŭ diversaj taksoj, inter 300 000 kaj 400 000 PKI-anoj kaj subtenantoj <ref name="The Indonesian Counter-Revolution">{{Cite web|url=https://jacobin.com/2019/01/unmasked-graves-review-indonesia-genocide-communist-party|title=The Indonesian Counter-Revolution|website=jacobin.com}}</ref>. Ekde 1966 ĝis 1998, kontraŭkomunisma epoko nomita Nova Ordo, kaj dum tiu periodo ĝi kaŝe aktivis kaj ne estas signifa politika forto en la lando <ref name=":0">(en) Bambang Muryanto, '[https://www.thejakartapost.com/life/2018/05/31/bumi-manusia-simplified-to-lure-millennial-generation.html ''Bumi Manusia' simpligita por logi jarmilan generacion'']', ''[[The Jakarta Post]]'', la 31-an de majo 2018.</ref>. == Kontraŭkomunisma amasmurdaro de 1965-1966 kaj sekvoj == Vidu [[Indonezia amasmurdaro je 1965–1966]] Nokte de la 30-a de septembro 1965, grupo formita de mezaj armeaj oficiroj kidnapis kaj murdis 6 altrangajn generalojn, asertante malhelpi puĉon. La PKI estis akuzita je instigado de puĉo kaj servis kiel preteksto por la puĉo de generalo Suharto <ref>{{Cite book|last=Roosa|first=John|url=https://books.google.com/books?id=jt7vU-7AhukC|title=Pretext for Mass Murder: The September 30th Movement and Suharto's Coup D'Etat in Indonesia|date=2006-08-03|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-22030-3|language=en}}</ref>. La PKI suferis severan subpremon en kiu pli ol 500 000 el siaj membroj kaj simpatiantoj estis mortigitaj kaj pli ol miliono estis arestitaj <ref>{{cite book|last=Robinson|first=Geoffrey B.|date=2018|title=The Killing Season: A History of the Indonesian Massacres, 1965-66|url=https://press.princeton.edu/titles/11135.html|publisher=[[Princeton University Press]]|pages=66–81|isbn=9781400888863}}</ref>. La listoj de suspektataj komunistoj estis supozeble provizitaj de la [[CIA]]. En 1966, la PKI kaj ĝia tuta organizo (gazetoj, revuoj kaj aliaj publikaĵoj) estis tute ekster la leĝo <ref name="GellatelyKiernan">{{cite book|last1=Gellately|first1=Robert|last2=Kiernan|first2=Ben|date=July 2003|title=The Specter of Genocide: Mass Murder in Historical Perspective|url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/twentieth-century-regional-history/specter-genocide-mass-murder-historical-perspective|publisher=[[Cambridge University Press]]|pages=|isbn=0521527503|access-date=17 August 2015}}</ref><ref>{{cite book|title=Historical Dictionary of Indonesia|last1=Cribb|first1=Robert|last2=Kahin|first2=Audrey|date=15 September 2004|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0810849358|page=[https://books.google.com/books?id=SawyrExg75cC&pg=PA264 264]}}</ref>. Kelkaj el tiuj eventoj estis montritaj en la populara romano kaj filmo ''[[The Year of Living Dangerously]]'', kiu estis malpermesita en Indonezio ĝis 1999. La romano estis verkita de la aŭstraliano Christopher Koch en 1978 kaj transformita en filmon de [[Peter Weir]] en 1982. La filmo ĉefroligis [[Mel Gibson]] kaj [[Sigourney Weaver]], inter aliaj aktoroj. Laŭ [[Internacia Amnestio]], en 1998 estis ankoraŭ 13 maljunuloj en indoneziaj malliberejoj akuzitaj pri apartenado al la PKI. Iamaj membroj de la PKI estas (aktuale en 2004) ekskluditaj de certaj laborlokoj, inkluzive de en la Publika Administracio. Dum la prezidanteco de [[Abdurrahman Wahid]] estis levita la ebleco fini la subteran komunistojn, kio kaŭzis tian polemikon en la indonezia socio ke lia demisio estis akcelita. Laŭ studo de la CIA de la eventoj en Indonezio, "En terminoj de la nombroj mortigitaj la kontraŭkomunismaj masakroj en Indonezio, ĝi rangas kiel unu el la plej grandaj amasaj murdoj de la 20a jarcento" <ref name="pki196522">Kahin, George McT.</ref><ref name="BlumenthalMcCormack22">Mark Aarons (2007).</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Tan Malaka * Musso (politikisto) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.massline.info/Indonesia/PKIscrit.htm Homoj de Indonezio, Unuiĝu kaj Batalu al demisiigo de la Faŝisma Reĝimo] * [https://web.archive.org/web/20060203165317/http://www.marxists.org/indonesia/indones/sudisman.htm Defenda parolado donita de Sudisman en 1967] * [https://www.pbs.org/wnet/shadowplay ''Ombra Ludado'']{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150421022728/http://www.pbs.org/wnet/shadowplay/ |date=2015-04-21 }} - Informo koncerne al la 1965 puĉo kaj posta subpremo de la PKI. * [http://www.marxist.com/indonesian-communist-party-pki2000.htm La unua periodo de la Indonezia Komunista Partia (PKI): 1914-1926] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1914]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1966]] [[Kategorio:Malpermesitaj komunismaj partioj]] qahx8zvvbnxng2o7xjxjgh2zgnd1z0s 0 855865 9420153 9399328 2026-07-04T11:00:10Z Sj1mor 12103 9420153 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |bildo = Worcester Art Museum (Massachusetts).jpg |priskribo de bildo=ekstero de la muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-MA | situo sur mapo = |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La '''Arta Muzeo de Worcester''' ({{l-en|'''Worcester Art Museum'''}}, akronime '''WAM''') estas artmuzeo en [[Usono]], situanta en la urbo [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester]]. Temas pri la dua plej granda kolekto de belartoj en [[Masaĉuseco]] kaj la tuta [[Nov-Anglio]] post la [[Belarta Muzeo de Bostono]]. == Historio == [[Dosiero:Mosaics,_Worcester_Art_Museum_-_IMG_7439.JPG|maldekstre|eta|Interno de la muzeo, la korto de la muzeo kun unu el la antikvaj mozaikoj]] [[Dosiero:Mosaics,_Worcester_Art_Museum_-_IMG_7443.JPG|maldekstre|eta|Ĉasmozaiko de Antioĥio]] La muzeo estis organizita en 1896 sur la iniciato de loka entreprenisto Stephen Salisbury, kiu donacis terpecon por la konstruado de la konstruaĵo, kaj kelkajn el siaj amikoj. En 1898 ĝi malfermiĝis al vizitantoj en novkonstruita konstruaĵo. Komence, la kolekto konsistis plejparte el gipsokopioj de antikva kaj mezepoka skulptaĵo, same kiel kolekto de japanaj [[Kuprogravuro|kuprogravuroj]] de 5,000 ekzempleroj; en 1905, post la morto de Salisbury, ĝi estis replenigita kun lia kolekto, kiu inkluzivis plejparte usonajn pentraĵojn. En la sama tempo, la AMW poste signife vastigis siajn kolektojn dank'al akceptebla akcia politiko. Tiel, ĝi estis la unua muzeo en Usono se temas pri akiri verkojn de [[Monet]] kaj [[Gauguin]]. En la [[1930-aj jaroj]], kune kun la [[Luvro]], [[Dumbarton Oaks]], la [[Baltimora Muzeo de Belartoj|Baltimora Muzeo de Arto]], kaj [[Universitato Princeton]], la AMW kunsponsoris elfosadojn de antikva [[Antioĥio]], rezultigante kelkajn [[Mozaiko|mozaikojn]] estantajn aldonitajn al ĝia kolekto. En la sama tempo, la [[kapelo]] de la [[Benediktanoj|benediktina]] [[Abatejo]] de Saint-Jean proksime de [[Poitiers]] en [[Francio]], konstruita en la 12-a jarcento, estis akirita kaj transportita al Usono, kie ĝi estis aldonita al la ĉefkonstruaĵo de la muzeo. En 1972, du verkoj de Gauguin, same kiel pentraĵoj de [[Picasso]] kaj [[Rembrandt]], estis ŝtelitaj de la muzeo, sed la [[ŝtelo]] estis malkovrita kaj la pentraĵoj estis resenditaj al la [[ekspozicio]]. == Kolekto == La muzeo nun enhavas pli ol 35000 verkojn de malsamaj epokoj kaj kulturoj de antikvaj tempoj ĝis modernaj tempoj. Nuntempe, en la fonduso de la muzeo, krom antikvaj mozaikoj kaj skulptaĵo, la arto de la [[Impresionismo|impresionistoj]] kaj [[Post-impresionismo|postimpresionistoj]] estas plej plene reprezentita, inkluzive de Monet, [[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]], Gauguin, [[Cézanne|Cezanne]], [[Van Gogh]], Picasso, same kiel usona pentraĵo, en aparte, la verkoj de [[Gilbert Stuart]], [[Thomas Cole|Cole]], [[Winslow Homer|Homer]], [[John Singer Sargent|Sargent]], [[George Bellows|Bellows]]. "Ŝakludantoj" ([[:ru:Шахматисты_(картина_Норткота)|ru]]) ''-'' pentraĵo de la angla artisto, [[artkritikisto]] kaj memoristo [[James Northcote]] (1746-1831) prezentas homan maljuniĝon en alegoria formo kaj estas lia plej fama verkaĵo. Inter pli fruaj pentraĵoj, la muzeo posedas verkojn de [[El Greco]] kaj Rembrandt ; 20-a-jarcenta pentraĵo estas reprezentita, inter aliaj, fare de [[Vasilij Kandinskij|Kandinskij]], [[Franz Kline|Kline]] kaj [[Jackson Pollock|Pollock]]. Ekzistas ankaŭ granda kolekto de japanaj presaĵoj. La plej famaj ekspoziciaĵoj en la pentraĵkolekto inkludas verkojn de [[El Greco]], [[Rembrandt van Rijn]] kaj ''The Brooding Woman (Te Faaturuma)'' de [[Paul Gauguin]]. == Galerio == === Usona Arto === <gallery widths="160" heights="160"> Dosiero:Elizabeth_Clarke_Freake_(Mrs._John_Freake)_and_Baby_Mary_Freake-Gibbs_Painter_1671–1674.jpg|alternative=Freake-Gibbs Painter, Elizabeth Clarke Freake (Mrs. John Freake) and Baby Mary, 1671–1674|Freake-Gibbs Pentristo, ''Elizabeth Clarke Freake (S-ino. John Freake) kaj Bebo Mary'', 1671–1674 Dosiero:Freake-Gibbs_Painter_John_Freake_1671–1674.jpg|alternative=Freake-Gibbs Painter, John Freake, 1671–1674|Freake-Gibbs Pentristo, ''John Freake'', 1671–1674 Dosiero:Winslow_Homer_The_Gale_1883–1893.jpg|alternative=Winslow Homer, The Gale, 1883–1893|[[Winslow Homer]], ''La Ventego'', 1883–1893 Dosiero:John_La_Farge_Peacock_Window_1892–1908.jpg|alternative=John La Farge, Peacock Window, 1892–1908|[[John La Farge]], ''Pava fenestro'', 1892–1908 Dosiero:Edward_Augustus_Brackett_Shipwrecked_Mother_and_Child_1848-1851.jpg|alternative=Edward Augustus Brackett, Shipwrecked Mother and Child, 1848-1851|Edward Augustus Brackett, ''patrino kaj infano post [[ŝipfrakaso]]'', 1848-1851 Dosiero:Paul_Revere_Paine_Service_1773.jpg|alternative=Paul Revere, servico de familio Paine, 1773|[[Paul Revere]], [[arĝento|arĝentaj]] [[kruĉo]]j kaj [[manĝilo]]j de familio Paine, 1773 Dosiero:Sarah_Wentworth_Apthorp_Morton_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Nefinita portreto de sia [[Muzoj|muzo]], Sarah Morton, unu el pluraj portretoj de Gilbert Stuart (1755–1828) en la muzeo Dosiero:Monhegan_Island_by_George_Wesley_Bellows_1913.jpeg|''Monhegan Insulo'', George Wesley Bellows ([[:en:George_Wesley_Bellows|en]]) </gallery> === Eŭropa arto === <gallery widths="160" heights="160"> Dosiero:Piero_di_Cosimo_The_Discovery_of_Honey_by_Bacchus_about_1499.jpg|alternative=Piero di Cosimo, The Discovery of Honey by Bacchus, about 1499|Piero di Cosimo,''La Eltrovo de Mielo fare de Bacchus'', ĉ. 1499 Dosiero:Attributed_to_Leonardo_da_Vinci_and_Lorenzo_di_Credi_A_Miracle_of_Saint_Donatus_of_Arezzo_1475-1479.jpg|alternative=Attributed to Leonardo da Vinci and Lorenzo di Credi, A Miracle of Saint Donatus of Arezzo, about 1479|Atribuita al [[Leonardo da Vinci]] kaj [[Lorenzo di Credi]], ''Miraklo de Sankta Donatus de Arezzo'', ĉ. 1479 Dosiero:Portrait_of_the_Artist's_Daughters,_probably_early_1760s,_by_Thomas_Gainsborough_(1727-1788)_-_IMG_7281.JPG|alternative=Thomas Gainsborough, Portrait of the Artist's Daughters, 1763–64|[[Thomas Gainsborough]], ''Portreto de la filinoj de la artisto'', 1763–64 Dosiero:Paul_Gauguin_045.jpg|alternative=Paul Gauguin, Te Faaturuma (The Brooding Woman), 1891|[[Paul Gauguin]],''Te Faaturuma (La brodanta virino)'', 1891 <ref>{{cite web|url=http://www.worcesterart.org/collection/European/1921.186.html|title=Worcester Art Museum – The Brooding Woman|website=www.worcesterart.org}}</ref> </gallery> === Azia arto === <gallery widths="160"> Dosiero:Torii_Kiyonobu_I_Actor_Sawamura_Kodenji_I_as_Tsuyu-no-Mae_1698.jpg|alternative=Torii Kiyonobu I, Actor Sawamura Kodenji I as Tsuyu-no-Mae, 1698|Torii Kiyonobu la 1-a,''Aktoro Sawamura Kodenji la 1-a kiel Tsuyu-no-Mae'', 1698 Dosiero:Mughal_Basawan_Birth_of_Ghazan_Khan_about_1596.jpg|alternative=Mughal (Basawan), Birth of Ghazan Khan, from a manuscript of the "Jami'al-Tawarikh" by Rashid al-Din (1247-1318), about 1596|Mughal (Basawan), ''Naskiĝo de Ghazan Khan, de manuskripto de la "Jami'al-Tawarikh" de Rashid al-Din (1247-1318)'', ĉ. 1596 Dosiero:Chinese_Northern_Wei_Dynasty_Head_of_a_Buddha_550–770.jpg|alternative=Chinese, Northern Wei Dynasty, Head of a Buddha, 550–770|[[Ĉinio]], Norda Wei dinastio, ''Kapo de [[Budho]]'', 550–770 </gallery> === Armiloj kaj Kiraso === <gallery widths="160"> Dosiero:Nagasone_Tojiro_Mitsumasa_Helmet_in_the_form_of_a_Sea_Conch_Shell_1618.jpg|alternative=Nagasone Tojiro Mitsumasa, Helmet in the form of a Sea Conch Shell, 1618|Nagasone Tojiro Mitsumasa, Kasko en la formo de markonka ŝelo, 1618 Dosiero:Stefan_Rormoser_Armor_for_Field_and_Tilt_1554.jpg|alternative=Stefan Rormoser, Armor for Field and Tilt, of Count Franz von Teuffenbach (1516-1578), 1554|Stefan Rormoser, Kiraso por Kampo kaj Kliniĝo, de Grafo Franz von Teuffenbach (1516-1578), 1554 Dosiero:Workshop_of_Hans_Sumersperger_Gothic_Hunting_Sword_1490–1500.jpg|alternative=Workshop of Hans Sumersperger, "Gothic" Hunting Sword, about 1490–1500|Laborejo de Hans Sumersperger, "gotika" Ĉasada Glavo, ĉ. 1490–1500 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.worcesterart.org}} ({{en}}) * [https://archive.org/details/worcesterartmuseumlibrary?&sort=-week&page=4 WAMa biblioteko] ĉe la [[Interreta Arkivo]] ({{en}}) <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] [[Kategorio:Muzeoj en Usono]] [[Kategorio:Masaĉuseco]] [[Kategorio:Muzeoj fonditaj en la 19-a jarcento]] lj4vi8igdvfedh5ww5uqr9dhbwkwkn4 0 869423 9420023 9274302 2026-07-04T07:36:55Z Sj1mor 12103 9420023 wikitext text/x-wiki {{informkesto politikisto}} '''Jeanne BARSEGHIAN''' (/baʁ.se.ɡjɑ̃/), naskiĝis en [[Suresnes]] kaj estas franca politikistino. Ano de la [[Eŭropo_Ekologio_La_Verduloj_(Francio)|verda partio Europe Écologie Les Verts (EELV)]] de post 2013, ŝi estis elektita en 2014 en la urba konsilio de [[Strasburgo]] kaj en la konsilio de la Eŭrometropolo de Strasburgo, en kiu ŝi estis delegito pri [[Sociala_ekonomio|sociala kaj solidara ekonomio]]. Ŝi estas elektita [[urbestro]] de [[Strasburgo]] sekve de la venko de la listo EELV, kiun ŝi tiam direktis dum la urbaj balotoj de 2020. ==Biografio== ===Familia deveno=== Naskiĝinta en 1980 de jurista patrino kaj de advokada patro, ŝia patrina familio devenas de la urbo [[Gennes-sur-Seiche]], en la departamento [[Ille-et-Vilaine]], kaj ŝia patra familio anas en la komunumo de la armenoj de Turkio. Ŝia praavo Sarkis Barseghian estis unu el la unuaj homoj, kiuj estis arestitaj la 24an de aprilo 1915 dum la razio de armenaj intelektuloj de Konstantinoplo, kiu stampas la komencon de la [[Armena_genocido|armena genocido]]. Li estis deportita kaj mortigita. Ŝia praavino, la verkistino Berdjouhi Barseghian (1889-1940), deputino de la [[Armenio|demokrata Respubliko de Armenio]], ekloĝas en [[Francio]] ĉirkaŭ 1924 post pluraj ekziljaroj, kune kun sia filo, Armen Barseghian (1914-2003), tiam 10-jaraĝa, avo de Jeanne Barseghian. ===Studvojo=== Jeanne Barseghian estas diplomita pri [[juro]] en la [[Université_Paris-Nanterre|Universitato Paris-Nanterre]], fakiĝinta pri franc-germana juro kaj poste pri [[Medio|naturmedia juro]], kies fakdiplomon ŝi sukcesis ĉe la [[Universitato_de_Strasburgo|Universitato Robert Schuman]] en [[Strasburgo]]. Ŝi ankaŭ sekvis trejnadon por iĝi ekokonsilisto, kaj findiplomiĝis ĉe la Instituto ECO Conseil en Strasburgo. ===Profesia kariero=== Jeanne Barseghian ekloĝas en Strasburgo en 2002 por fakiĝi pri [[Medio|naturmedia juro]]. Dum sia studperiodo en Strasburgo, ŝi estis vendistino ĉe la kristnaska bazaro kaj organizis lernejajn ekskursojn en la bestomuzeo de Strasburgo. Post sia studperiodo, ŝi konsilas entreprenojn, lokajn komunumajn aŭtoritatojn, kaj asociojn pri la ekonomiaj, socialaj kaj naturmediaj defioj dum pluraj jaroj. Ŝi laboris interalie por la [[Grand_Est|regiona konsilio de Alzaco]] koncerne disvolvadon de [[Ekoturismo|daŭrpova turismo]] ĉirkaŭ la [[Rejno]]. En 2012, ŝi aliĝas al la [[Grand_Est|nova regiona konsilio de Alzaco]], kaj laboras por la grupo de ekologiistaj elektitoj, interalie pri la unika konsilio de Alzaco aŭ pri la estonteco de la teritorio de Fessenheim (kie oni fermis kaj malmuntas atomkernan centralon ). Ŝi daŭrigis poste siajn konsilajn aktivaĵojn, laborante interalie sur la sankampo, pri ekologia transiro de pluraj malsanulejoj. ===Privata vivo=== Jeanne Barseghian havas vivkunulon kun germana civitaneco, kiu laboras en [[Freiburg|Frajburgo-en-Brisgaŭ]]. Ŝi loĝas en la Neudorf-kvartalo. La magazino Décideurs rimarkigas post ŝia elekto, ke kiel urbestrino, ŝi « malmulte elstarigas sian intimecon, tiel okaze de publikaj kunvenoj kiel ĉe la [[Socia_retejo|sociaj retoj]], ĉe kiuj ŝiaj oficialaj [[Twitter|X]]- kaj [[Facebook]] kontoj ĝis nun estas malmulte zorgataj », male al ŝia ĉefaj konkurenculoj dum la urbaj balotoj. ==Politikaj engaĝiĝoj== ===Asociaj devontiĝoj por ekologio=== Ŝi engaĝiĝas en 2002 sine de la asocia medio, en Alsace Nature kaj en la Grupo por la studado kaj protektado de [[mamuloj]] en Alzaco (GEPMA). ===Engaĝiĝo favore al Armenio=== En 2009, sojle de ŝia tridekjariĝo, Jeanne Barseghian eksentas bezonon religi sin kun ŝiaj [[Armenio|armenaj radikoj]]. Ŝi engaĝiĝas en pluraj kooperaj projektoj kun [[Armenio]], sur kampo kiel [[ekoturismo]], [[Rubmastrumado|rubaĵzorgado]] kaj socikulturaj defioj. Ŝi kreis en Strasburgo taĉmenton de la asocio Sevak, kies nomo devenas de la armena poeto [[Parujr_Sevak|Parouir Sévak]], kaj laboras dum du jaroj por tiu asocio. Dum tiu periodo, ŝi lernas la [[Armena_lingvo|armenan lingvon]] kaj ensorbas tiun [[kulturo|kulturon]]. En 2016, ŝi ankaŭ partoprenas en la filmado de la dokumentfilmo de la [[ARTE|ARTE-televidkanalo]], Voyage en Anatolie. ===Politikaj komencoj=== Ŝi aliĝas al [[Eŭropo_Ekologio_La_Verduloj_(Francio)|verda partio Europe Écologie Les Verts (EELV)]] en 2013, dum la kampanjo de la urbaj balotoj en Strasburgo. Ŝi estas nomumita respondeculo pri la politika programo de la kampanjo kaj situas ĉe la 4a vicrango de la listo. En 2015, ŝi iĝos denove kunrespondeculo de la programo de [[Sandrine_Bélier|Sandrine Bélier]], kiu kandidatas por la prezidanteco de la [[Grand_Est|grandorienta Regiono]] (Grand-Est). Dum la urbaj balotoj de 2014 en Strasburgo, ŝi troviĝas ĉe la 4a vicrango de la listo, kiun direktas Alain Jund. Ŝi estas elektita konsiliano de la strasburga urbo kaj de la Eŭrometropolo de Strasburgo. Ŝi estas nomumita kunprezidanto de la ekologiista grupo de la urbo Strasburgo kaj estas delegito pri la socia kaj solidara ekonomio pri kaj reduktado de rubaĵproduktado ĝis 2018. ===Urbaj balotoj de 2020=== En oktobro 2019, ŝi estas vokita de « civitana asembleo » kiel list-estrino dum la urbaj balotoj de 2020 en Strasburgo, laŭ la konsiloj de Alain Jund, loka elstarulo de EELV. Ŝia listo « Strasburgo ekologiema kaj civitema » estas subtenata de [[Politika_maldekstro|maldekstremaj politikaj partioj]], interalie de Europe Écologie Les Verts. La kampanjo interalie memorfrape distingiĝas per afiŝo « Jeanne Barseghian, jen nova espero » inspirita de la [[Princino Leia]], dum la ekapero [[kinejo|kinejen]] de la lasta [[Star Wars]]. Ŝia listo enhavas interalie multnombrajn antiracistajn aktivistojn, elektitojn de la [[Franca_Komunista_Partio|komunista partio PCF]] kies Hulliya Turan, departementa sekretario de la partio en la [[Bas-Rhin|Malalt-rejno]], kaj de Caroline Zorn, prezidantino de la strasburga sekcio de la sindikato de la advokatoj de Francio aŭ de Alexandre Feltz, vicurbestroj de la tiam eksoficiĝonta politika plimultanaro. Antaŭ la unua balotvico, voĉdon-enketoj montras Jeanne Barseghian kaj Alain Fontanel ĉefajn konkurenculojn, anoncitaj ŝultron al ŝultro. Ŝia listo unuarangiĝas ekde la unua balotvico per 27,87 % de la esprimitaj voĉdonoj. Ŝia voĉprocentaĵo superas 8 ĝis 10 poentoj tiujn de ŝiaj ĉefaj konkurenculoj : Alain Fontanel ([[Renaissance_(partio)|La République en Marche]] : 19,86 %), [[Catherine_Trautmann|Catherine Trautmann]] (Parti socialiste : 19,77 %) kaj Jean-Philippe Vetter ([[Les_Républicains|Les Républicains]] : 18,26 %). La deviga hejmrestado, kiun trudis la registaro kadre de la [[Kronvirusa_malsano_de_2019|kronvirusa pandemio en 2019-2020]] kondukas al prokrasto de la dua balotvico. Dum la dua balotvico, Jeanne Barseghian alfrontas Alain Fontanel (La République en Marche, Les Républicains) kaj [[Catherine_Trautmann|Catherine Trautmann]] ([[socialista_partio|Parti Socialiste]]). Kunfandiĝo de la listo de Jean-Philippe Vetter ([[Les_Républicains|Les Républicains]]) kun tiu de Alain Fontanel rezultas el tio, ke ĝi aritmetike aperas favorigita al venko ĉe la dua vico, dum la intertraktadoj cele al kunfando de la listoj de Jeanne Barseghian kaj de [[Catherine_Trautmann|Catherine Trautmann]] fiaskis. La listo de Jeanne Barseghian tamen venkas per 41,70 % de la ĉiomaj voĉdonoj. Ŝi estas elektita urbestrino de [[Strasburgo]] la 4an de julio 2020. Ŝi iĝas la unua ekologiista urbestrino de Strasburgo kaj la unua urbestrino, kiu ne havas [[Alzaco|alzacan devenon]]. La grupo de [[Catherine_Trautmann|Catherine Trautmann]] aliĝas al la plimultanaro. Jeanne Barseghian akiras cetere la unuan vic-prezidantecon de la Eŭrometropolo de Strasburgo, taskigita por la translimaj, eŭropaj kaj internaciaj rilatoj, la metropola konsilio estas prezidata de Pia Imbs, urbestrino de [[Holtzheim]], elektita ĉe tiu posteno kun ŝia subteno. ==Urbestrino de Strasburgo== ===Dispozicioj favore al naturmedio=== ====Klimata krizostato==== Dum ŝia unua alparolo kiel urbestrino, ŝi deklaras la « [[Krizostato|ekologian krizostaton]]» kaj konfirmas dispoziciojn sur kiu ŝi bazis sian kampanjon, tiajn kiajn senmineralizi la urbocentron, krei parkojn, [[Biciklovojo|biciklajn vojojn]], forpeli [[Dizelmotoro|dizelmotorajn veturilojn]] el la [[urbocentro]] antaŭ 2025 (dispozicio jam alprenita de ŝia antaŭulo [[Roland_Ries|Roland Ries]]), aŭ helpi [[feminismo|feministajn asociojn]]. Magazine Décideurs indikas, ke « dum ŝia kampanjo kaj dum la tagoj post ŝia balota venko, ŝi ne hezitis trankviligi la ekonomiajn mediojn, konfirmante interalie la pligrandigon de la [[stadiono]] de la Meinau », kaj taksas, ke ŝi « deziras regadi laŭ la maniero de la [[Alianco_'90/La_Verduloj|germanaj verduloj]], tio estas emfazante transpartian diskutadon kaj kunlaboradon kun la medio de firmaestroj ». ====Kanopea plano==== La [[kanopeo|kanopea]] plano konsistas el tio, plantadi dek mil arbojn por profitigi 30 % de la strasburga teritorio de ilia ombro kaj ilia [[evapotranspirado]] kadre de luktado kontraŭ pintvarmoj kaŭzitaj de la [[klimatŝanĝiĝo]], laŭ la ritmo de mil [[arbo|arboj]] plantitaj ĉiujare. Al tio aldoniĝas senmineralizado de grundoj por ilin vegetaĵizi kaj ebligi pli bonan enfiltriĝon de [[pluvo|pluvakvoj]]. Kvin milionoj da eŭroj estas dediĉitaj por tiu plano. Jean-Philippe Vetter, politika kontraŭulo de la partio Les Républicains, opinias la nombron da plantotaj arboj tro malalta kaj pridubas la nemoveblajn konstruprojektojn, kiuj estas kondukataj paralele en la kvartaloj Neudorf, Neuhof kaj la Robertsau. ====Grasa hepataĵo==== De post la komenco de ŝia mandato, en julio 2020, Jeanne Barseghian decidas ne plu proponi [[Grashepataĵo|grasan hepataĵon]] dum la oficialaj gastakceptoj de la urbo Strasburgo, pro la kritikoj rilataj al la trudnutrado de [[anaso|anasoj]] kaj [[ansero|anseroj]]. Ĉi tiu strebrimedo favore al la [[Bestaj_rajtoj|besta bonfarteco]] estas aplikita en la urbo [[Grenoble|Grenoble]] jam de post 2014 kaj en [[Liono]]. ==Sociaj strebrimedoj== ===Fino de la kontraŭalmozpeta dekreto=== En julio 2020, Jeanne Barseghian ĉesekifigis la kontraŭalmozpetan dekreton, kiun alprenis ŝia antaŭulo [[Roland_Ries|Roland Ries]]. ===Malpliigo de la ofic-rilata kompensmono=== La municipo voĉdonis por redukti ŝian kompensmonon kompare kun tiu, kiun ricevis ŝia antaŭulo (malnete 4 861,75 eŭroj kontraŭ 6 000), samkiel tiun de ŝia unua vicurbestro, profite al aliaj urbaj konsilianoj de la politika plimultanaro. ===Ŝirmgastigado de inaj viktimoj pro perforto=== En la aŭtuno 2020, partnere kun la asocio SOS Femmes Solidarité, kiu estas unu el la kvar asocioj, kiuj gajnis la municipan projekt-alvokon, 74 ŝirmloĝejoj estas kreitaj por virinoj sen aŭ kun infanoj viktimaj de intrafamiliaj perfortoj. ===Urĝkaza ŝirmgastigado=== Inter 2020 kaj 2023, 500 urĝkazaj ŝirmgastlokoj estis kreitaj en Strasburgo. En 2020, 104 urĝkazaj ŝirmgastlokoj estis kreitaj, el iuj 74 por virinoj viktimaj de intraparaj perfortoj. Krome, la nova urba skipo forlasas la persekutajn procedurojn, kiujn iniciatis la urbestro dum la antaŭa mandatperiodo kontraŭ la « ĉestrata hotelo », memmastrumata ŝirmhejmo, kiu povas gastigi pli ol 300 senhejmulojn. La loĝantoj de la ĉestrata hotelo iom post iom estis alihejmigitaj en dediĉitajn loĝejojn ĝis la fino de la ŝtelokupado planita fine de septembro 2021. Post tiam, la 86 lastaj loĝantoj devis forlasi la lokon. Cetere, cele al luktado kontraŭ sendignaj kaj nesanaj loĝejoj, la urbo de Strasburgo kreis lupren-permesilon aljuĝitan post kontrolo de la laŭnormigo de la koncernaj loĝejoj. Tiu strebrimedo estas limitigita je la stacidoma kvartalo de Strasburgo. === Plendo kontraŭ la ŝtato pro misfunkcio de senhejmula ŝirmgastigado === En 2022, la urbo Strasburgo plendas kontraŭ la franca ŝtato pro misfunkcio garantii loĝejon al ĉiuj senhejmaj personoj, kies garantikompetentecon posedas normale la ŝtato. Kiel urbestro, Jeanne Barseghian paralele alvokas elektitojn kaj asociojn por ke ili aliĝu al la respondec-agnoskpeta ago. ===Rifuzo apliki la leĝon pri enmigrado de 2023=== Taksinte la leĝon pri enmigrado adoptita la 19-an de decembro 2023 de la nacia asembleo kontraŭa al la valoroj de la respubliko, la urbo de Strasburgo deklaras ekrezisti kaj rifuzas apliki la novan jurkadron. Jeanne Barseghian rebatas, ke la prezpolitiko koncerne transportimedojn dependas de la principo pri libera administrado fare de la komunumaj aŭtoritatoj kaj ke la ŝtato ja ne estas rajtigita decidi pri eksigo el solidara prezpolitiko de ne laŭregulaj personoj. Krome, ŝi asertas ke malpermesado al senpaperuloj profiti urĝkazan ŝirmgastlokon surbaze de la leĝo pri enmigrado kontraŭas la konstitucion, la principojn pri libereco, egalecon, frateco kaj la homa digno. La urbo engaĝiĝas ne observi ĉi tiun dispozicion de la leĝo pri enmigrado gastigante en la urĝkazajn ŝirmhejmojn ĉiun personon, sendepende de ŝlia deveno, sekso aŭ religio. ==Transport-rimedoj== ===Senpageco por neplenaĝuloj de kolektivaj transport-rimedoj=== Ekde septembro 2021, la [[Daŭripova_transporto|kolektivaj transport-rimedoj]] de Strasburgo kaj en la Eŭrometropolo de Strasburgo estas senpagaj por la junuloj, kiuj aĝas malpli ol 18 jarojn. La strebrimedo koncernas 30 000 nepliaĝulojn. ===Kreo de novaj tramlinioj=== De post la fino de 2025, la [[Tramtransporto_en_Strasburgo|linio F]] atingos la komunumojn de Eckbolsheim kaj de Wolfisheim okcidente de Strasburgo, tio estas plilongigo de 4 km kun kreo de 8 novaj [[tramo|tramstacioj]]. Ĝis 2027, nova branĉo etendiĝos al la nordo de la urbo travojante komunumojn de Schiltigheim kaj Bischheim kaj tra la avenuo de la vogezoj, kiu estos de post tiam malpermesita al veturiloj. Temas pri la plej multekosta plilongigo en la strasburga tramhistorio, tio estas 268 milionojn da eŭroj, kio superas la antaŭan rekordon registritan por la tramlinia plilongigo al Kehl en 2017, kiu kostis 110 milionojn da eŭroj. ===Disopiniaj debatoj=== ==Moskeo Eyyup Sultan== La 22an de marto 2021, la municipa plimultanaro alprenas « la principon de subvencio » de 2,5 milionoj da eŭroj por daŭrigi konstruadon de [[moskeo]] komencitan en 2014 en la Meinau-kvartalo dum la mandato de la antaŭa socialista urbestro [[Roland_Ries|Roland Ries]]. Tiu moskeo, kies konstrubuĝeto atingas 32 milionojn da eŭroj, estis antaŭvidita la plej granda moskeo de [[Eŭropo]] kaj estis konstruota de turka asocio, taksita politikema pro ĝia proksimeco kun la turka povo, la islama konfederacio Millî Görüş. La islama konfederacio Millî Görüs rifuzis subskribi la ĉarton pri la principoj por la islamo de Francio. Pro la [[konkordato]], tiu ĉi voĉdono konformas al la strasburgaj municipaj praktikoj, kio estas financi 10 % de la konstrukostoj por starigi diservejon, principo ekvalidiĝinta de post 1999, kondiĉe ke la projekto havas lokan utilon kaj post debatpripensado. La ministro pri la internaj aferoj, Gérald Darmanin, denuncas apogon plenumitan por « moskeo subtenata de federacio, kiu rifuzis subskribi la ĉarton pri la principoj por la islamo de Francio kaj kiu defensas politikeman islamon». La pozici-alpreno de Jeanne Barseghian favore al asocio proksima al la turka povo provokas « akutegan emocion » en la armena komunumo, despli ke la praavo de Jeanne Barseghian estis unu el la multnombraj viktimoj de la [[Armena_genocido|amasbuĉado de la armenoj]] fare de la [[Turkio|turka ŝtato]] en 1915. Laŭ IFOP-enketo por la [[Framasonismo|framasona Grand Orient de France]], 81 % de la alzacanoj malaprobas tiun subvencion, dum 52 % estas favoraj al nuligo de la konkordato de Alzaco-Mozelo. En letero adresita al [[Emmanuel Macron]], Jeanne Barseghian indikas, ke ŝi ricevis « nenian averton » de la ŝtato pri la polemika statuso de la asocio. Ŝi finfine laŭkondiĉigas la urban helpon al « klara reaserto » de la respublikaj principoj kaj al « fortika » financplano. Aperas cetere, ke la ŝtataj servoj plurfoje jam intertraktis kun Millî Görüş dum la antaŭaj monatoj, antaŭ ol la asocio rifuzis subskribi la « ĉarton pri la principoj por la islamo de Francio ». [[Roland_Ries|Roland Ries]], antaŭulo de Jeanne Barseghian, jam konsentis pri konstrupermeso en 2014, kaj ĉeestis la surmurigon de la unua konstruŝtono en 2017, sed indikis, ke li ne aljuĝus subvencion post komenco de la konstruado. Le 6an de aprilo, la prefektino de la Malalt-Rejno privokis la administran tribunalon surbaze de la « kontestebla debatpripensado » de la urbodomo. La saman tagon, la priakuzita asocio neas dum gazetarkonferenco la akuzojn pri islama politikemo kaj la fidel-obeema submetiĝo al [[Turkio]], kaj indikas ne esti subskribinta la « ĉarton pri la principoj por la islamo de Francio » pro malfruo de la aŭtoritatoj. La 8an de aprilo, la senato favore voĉdonas amendon de la leĝpropono, kiu plifirmigas la observemon de la respublikaj principoj, submetita de [[Ministro_pri_internaj_aferoj|ministro pri internaj aferoj]] [[Gérald_Darmanin|Gérald Darmanin]], kiu antaŭvidas, ke urbestro, kiu deziras favorigi konstruadon de diservejo devas informi la prefekton 3 monatojn antaŭ la subskribo de longperspektiva ĝurajtiga kontrakto aŭ de pruntgarantio. La 15an aprilo, Jeanne Barseghian anoncas, ke Millî Görüş reprenis sian subvencipeton kaj ke ŝi engaĝiĝas en « konstruema prilaborado » de la proceduroj, kiuj atribuas financon por diservejoj. Sekve de la polemiko, Jeanne Barseghian iĝas la celo de ripetaj minacoj kaj insultoj fare de la [[ekstremdekstro]]. Tiu situacio kondukas ŝin al tio, peti kaj obteni funkcian protektadon, kiel difinitan de la artikolo L 2123-35 de la Code général des collectivités territoriales. En novembro 2022, la [[Tribunalo_(juro)|administra tribunalo]] nuligas la debatpripensan rezulton, kiu atribuas la subvencion pro miskonforma proceduro. ==Difino de antisemitismo== Dum la kunsido de la 22a de marto 2021, la urba konsilio de Strasburgo, al kiu ankaŭ anas la urbestro Jeanne Barseghian, malakceptas rezolucion favoran al adopto de difino de [[antisemitismo]] laŭ la [[Internacia Holokaŭsta Memora Alianco]], male al tio, kion decidis la [[Nacia_Asembleo_(Francio)|nacia asembleo]]. Tiu rifuzo estas kritikita de la prezidanto de la reprezenta konsilio de la judaj institucioj de Francio, Francis Kalifat vidas tiun ĉi malakcepton kiel indikon, ke la urbodomo « rifuzas ataki ĉiajn formojn de antisemitismo ». La 26-an de marto, la [[Eŭropa kolektivumo de Alzaco]] adoptas tiun difinon de antisemitismo. ==Balotrezultoj== ===Urbaj balotoj=== La jenaj rezultoj ĉi-sube koncernas nur la balotojn, dum kiuj Jeanne Barseghian estis listestrino. {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! rowspan="2" scope="col" |Jaro ! colspan="1" rowspan="2" scope="col" |Listo ! rowspan="2" scope="col" |Urbo ! colspan=2 scope=col | 1a voĉdonvico ! colspan=2 scope=col | 2a voĉdonvico ! colspan="2" scope="col" |Akiritaj seĝoj |- ! scope="col" |% ! scope="col" |Rango ! scope="col" |% ! scope="col" |Rango ! Urba konsilio ! [[Eŭrometropolo_Strasburgo|EMS]] |- ! [[Municipaj balotoj de 2020 en Strasburgo]] | [[Eŭropo_Ekologio_La_Verduloj_(Francio)|EELV]]-[[Parti communiste français|PCF]]-Génération.s-Place publique | [[Strasburgo]] | 27,87 | 1a | 41,70 | 1a | 47/65 | 35/49 |} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj politikistoj]] 304qkfqqag8hjnkqlbhdx34ixj8xmqu 0 870676 9419791 9400152 2026-07-03T21:16:40Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419791 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Views around the city center of Shingal (Sinjar) in summer of 2019, following the war with the Islamic State 16.jpg|eta|{{centre|la urbocentro de Sinĝar en 2019, post la detruoj de la "Islama Ŝtato"}}]] La '''masakro de Sinĝar''' ({{Lang-ku|Komkujiya Şengalê}}) markis la komencon de la [[genocido]] de [[jezidoj]] fare de la terorisma organizaĵo "[[Islama Ŝtato]]", la mortigo kaj forkapto de miloj<!--<ref name="5 000 jezidoj ekzekutitaj de ISIL"/><ref name=plosmedicine/><ref name="CNN7Aug"/>--> de [[jezidoj]], viroj, virinoj kaj infanoj. Ĝi okazis en aŭgusto 2014 en la urbo kaj samnoma distrikto Sinĝar ([[kurde]] شنگال aŭ Şingal, [[arabe]] سنجار, latinliterigite ''Sinĝar'', [[sirie]] ܫܝܓܪ, latinliterigite ''Ŝingar'') en la [[Gubernio Ninivo]] de [[Irako]] kaj estis farita de la armita grupo kiu mem nomas sin [[Islama Ŝtato|''Islama Ŝtato de Irako kaj Sirio'' aŭ ''Islama Ŝtato de Irako kaj Levantenio'']] (mallongigataj IŜIS aŭ IŜIL). La masakro komenciĝis kiam la terorisma grupiĝo atakis kaj konkeris la urbon Sinĝar, plejparte loĝatan de [[jezidoj]], kaj najbarajn urbojn la 3-an de aŭgusto 2014, dum ĝia ofensivo de Norda Irako. La 8-an de aŭgusto 2014, la armeoj de Usono kaj Britio reagis per aviadilaj atakoj kontraŭ unuoj kaj konvojoj de la "Islama Ŝtato" en norda [[Irako]], kiuj kaŭzis armean intervenon de pluraj landoj kontraŭ la "Islama Ŝtato". La 17-an de decembro 2014, fortoj de la [[kurdoj|kurdaj]] ''peŝmergoj''<ref>''La peŝmergoj estas anoj de la armitaj fortoj de la Aŭtonoma Regiono Kurdio en norda Irako. Ili originis kiel gerilanoj en la 20-a jarcento, defendante la rajtojn de la kurda popolo kontraŭ diversaj registaroj. Post 2003 ili oficilaliĝis kaj estis agnoskitaj kadre de la iraka konstitucio. Dum la milito kontraŭ [[Islama Ŝtato]] la peŝmergoj ludis ŝlosilan rolon en la protektado de lokaj komunumoj kaj la rekonkeronde teritorioj. Kvankam dividitaj laŭ politikaj linioj, ili ofte kunlaboras por komunaj defendo-celoj.''</ref>, do la armeo de [[Aŭtonoma Regiono Kurdistano]], [[PKK]] kaj [[Protektaj Taĉmentoj de la Popolo]] komencis la Sinĝar-ofensivon kun la subteno de usonaj kaj britaj aviadilaj atakoj. Tiu ofensivo rompis la truptransportajn vojojn de la "Islama Ŝtato" kaj provizoliniojn inter [[Mosul]] kaj [[Ar-Raka]], la plej grandaj grandurboj en la areo tiutempe kontrolita per la organizaĵo [[Islama Ŝtato]]. == Noto kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Genocidoj]] [[Kategorio:Jezidoj]] [[Kategorio:Jezidismo]] [[Kategorio:Politiko de Irako]] [[Kategorio:Aŭtonoma Regiono Kurdistano]] fdm8tglfftp4paknwpjjezroznpb029 0 875615 9419934 8793001 2026-07-04T05:38:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419934 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Kvar Generacioj sub la Sama Tegmento''''' (ĉine: 四世同堂; pinjine: Sì Shì Tóng Táng) estas [[romano]] verkita de [[Lao Ŝe]] en 1944, kiu priskribas la vivon de la ĉina popolo dum la [[Dua japana-ĉina milito|japana okupacio]] de [[Pekino]]. La romano estis esperantigita de [[Laŭlum]] kaj eldonita de [[Fremdlingva Eldonejo (Pekino)|Fremdlingva Eldonejo]] en 2011.<ref>[https://katalogo.uea.org/?inf=8694]</ref> Lao Ŝe finis la unuan kaj duan partojn en Ĉinio en 1945 kaj plenumis la trian dum sia restado en Usono en 1946. Kun la helpo de Ida Pruitt kaj [[Pearl S. Buck]], la anglalingva versio de la romano estis eldonita sub la titolo ''The Yellow Storm'' (La flava ŝtormo) en Usono en 1951.<ref>[https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/8/archival_objects/2184382 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240629100344/https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/8/archival_objects/2184382 |date=2024-06-29 }} ''Yellow Storm'' (alternative title: ''Four Generations in One House''<nowiki>) by Lau Shaw [Lao She], translated by Pruitt, published c. 1951: Early draft</nowiki>]. Hollis for Archival Discovery, Harvard Library.</ref><ref>Zhang, Man. "[https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780429316821-10/study-contrasting-translatorial-methodologies-ida-pruitt-lao-co-translation-yellow-storm-1-man-zhang A study of contrasting translatorial methodologies in Ida Pruitt and Lao She’s co-translation of ''The Yellow Storm 1'']". ''A Century of Chinese Literature in Translation (1919–2019)''. Routledge, 2020: 103-115. </ref> La origina manuskripto de la lastaj 13 ĉapitroj estis detruita dum la [[Kultura Revolucio]]. En 1983, la Eldonejo de la Popola Literaturo tradukis la lastajn 13 ĉapitrojn el la anglalingva versio kaj restaŭris la tutan romanon. == Ekstera Ligilo == * Wang, Lihua. "[http://www.espero.com.cn/se/txt/2012-03/21/content_441382.htm Recenzo pri la Esperanta versio de ''Kvar Generacioj sub la Sama Tegmento'']", publikigita 2012-03-21. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉinlingvaj romanoj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1944]] [[Kategorio:Historiaj romanoj]] 5xrw44382w22ruq6xrl54obquus223w 0 882206 9419752 9257707 2026-07-03T20:44:44Z Sj1mor 12103 9419752 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Video synthesizer, PNW SynthFest 2013.jpg|eta|300px|Video sintezilo, PNW SynthFest 2013]] '''Videoarto''' estas artfako kiu uzas ciferecajn [[Bildo|bildojn]] kutime akompanatajn de voĉa bendo. Videoarto uzas ciferecajn [[Teknologio|teknologiojn]] kiel [[video]] aŭ [[DVD]] por stoki kaj projekcii la artaĵon. Ĉi tiuj teknologioj funkcias kiel platformo por verkoj en diversaj artaj ĝenroj kiel [[animacio]], [[Dokumentario|dokumenta kino]], verkoj kun [[Superrealismo|superreala]] - poezia tono kaj pli. La rimedo de videoarto aperas en diversaj ekranformoj. Multfoje la maniero kiel la video estas montrita estas signifa parto de la arta deklaro de la kreinto. Ekzistas videartaj verkoj kiuj estas prezentitaj kiel instalaĵo en [[spaco]], kiel parto de pli granda skulpta aro, dum aliaj estas prezentitaj kiel [[filmo]] projekciita per diversaj rimedoj kiel ekzemple videoprojekciilo, aŭ tra [[televido]] kaj diversaj specoj de [[Ekrano|ekranoj]]. Videoarto devias de la rimedo de [[kino]] en tio ke ĝi ne postulas la uzon de [[Aktoro|aktoroj]] aŭ [[dialogo]] kaj ne estas postulata por prezenti [[Rakonto|rakonton]] aŭ [[Intrigo|intrigon]]. Multaj [[Artkritikisto|artkritikistoj]] perceptas la rimedon de videarto kiel okupiĝado pri kritika mem-observado de kino, la kondiĉoj de ekrano kaj la rilato inter la spektanto kaj la filmo <ref>Hartney, Mick. [http://www.moma.org/collection/details.php?theme_id=10215 "Video art"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111017000000/https://web.archive.org/web/20111017023139/http://moma.org/collection/details.php?theme_id=10215 |date=2011-10-17 }}, [[MoMA]], accessed January 31, 2011</ref>. == Ecoj == Videoarto (malsame al, ekzemple, [[Muzikfilmo|muzikfilm(et)oj]], antaŭfilmoj, [[televidreklamo]] aŭ [[Ekrankurteno|ekrankurtenoj]]) estas ne nur komerca produkto, male, ĝi kutime celas montri en la arta spaco (en [[Muzeo|muzeoj]], [[Galerio|galerioj]], [[Festivalo|festivaloj]])., ktp.) kaj ofte estas dezajnita por edukita spektanto. Tiaj trajtoj de amasa videokulturo kiel ŝoka filmaĵo, ekstrema redaktado, koncipa intrigo kaj [[Speciala efekto|specialaj efektoj]] ne estas prioritato por videoarto kaj povas servi, kune kun aliaj rimedoj, nur kiel maniero atingi artan celon. === Estetiko === Video estas teknologio kiu uzas elektronikajn signalojn por la celoj de [[fotado]], [[Registro (muziko)|registrado]], stokado, [[Elsendfluo|elsendado]] kaj spektado de sekvenco de senmovaj bildoj kiuj kreas la iluzion de movado tra la homa vida sistemo. La video transformas artefaritan reprezenton de la mondo en klaran "realecon". La filozofo [[Paul Virilio]] priskribis tiun ŝanĝon, en la vida percepto de homo, kiel radikalan ŝanĝon en la maniero kiel oni perceptas spacon kaj [[Realo|realecon]]. En lia libro "La Kritika Spaco" (1984), Virilio argumentis ke spaco ne estas perceptita en [[Eŭklida geometrio|eŭklida]] [[perspektivo]], sed en tujeco kiu utiligas la [[Fiziologio|fiziologion]] de la [[vida sistemo]]. La bildo akirita de la "[[skanado]]" de la [[fotilo]] de la fakta [[Objekto (fiziko)|objekto]] kaj la skanado de la [[okulo]] de la projekciita bildo, konsistas el informunuoj ([[Pikselo|pikseloj]]) kiuj eliminas la rektan referencon de la objekto al spaco, t.e. la rekta observado de spaco. Anstataŭ rigardi [[Materialo|materialon]] kaj realan objekton (kiel ekzemple [[statuo]] aŭ [[pentraĵo]]), la persono rigardas la bildon projekciitan sur la [[Retino|retinon]]. En ĉi tiu situacio, asertas Virilio, kreiĝas ankaŭ nova referenco al la dimensio de tempo, kiu fariĝas malkontinua, mankas kohereco kaj estas submetita nur al la maniero de ricevo sur la retino de la okulo. Ĉi tiu nova maniero rigardi la [[Artverko|artverkon]] estis fokuso por la estetika pensado dum la [[20-a jarcento]]. Multaj trovas la penson de la filozofo kaj artkritikisto [[Walter Benjamin]] kiel centra deirpunkto por pensi pri la projekciita bildo. En sia artikolo [[La Artverko dum la Epoko de ĝia Mekanika Reproduktebleco|''La Artverko dum la Epoko de ĝia Mekanika Reproduktebleco'']] ({{Lang-de|Das Kunstwerk im Zeitalter seiner technischen Reproduzierbarkeit}}, 1936-1938), Benjamin prezentas la [[Modernismo|modernisman]] [[Avangardo|avangardan]] arton, gviditan de fotarto kaj kino, kiel pionirojn en provo forigi la "kultura [[aŭreolo]]" de la verko de arto. Anstataŭ trakti la [[Socia statuso|socian statuson]] kiun la artaĵo kreis por si mem - kiel produktanto de [[distro]] - la pensado de Benjamin sugestas percepti la arton de kino kiel arton sen "deveno", signifante ke ĝi havas la potencialon produkti multajn kopiojn de la verko, ĉiu el kiuj havas la saman artan statuson. Laŭ lia opinio, tiu nova statuso indikas la direkton kiun arto kreos por si mem kiel reflekta kritikisto de realeco tra emfazado de la teknika strukturo de la verko. La evoluo de videoteknologio, en la [[1960-aj jaroj]], akcelis pensadon en ĉi tiu tradicio. En ŝia artikolo " Video: La Estetiko de Narcisismo " ({{Lang-en|Video: The Aesthetics of Narcissism}}, 1976) artesploristo kaj kritikisto [[Rosalind E. Krauss]] proponis ekzameni la medion de videoarto, kaj precipe grupon de usonaj videoartaj verkoj de la [[1970-aj jaroj]], rilate al la dimensio de " prezento " ĉeestanta en ili. Kraus trovas ke la bazo de ĉi tiuj videoartaĵoj estas psikologia stato de [[narcisismo]]. La video, kiel teknologia ekipaĵo, kreas situacion en kiu la objekto registrita en la verkoj estas centrita inter la fotilo kaj la videekrano "kiu projekcias la bildon de la prezentisto kun la tujeco de [[spegulo]]". Tiu ĉi stato de "re-nutrado" kreas kaj karakterizas staton de konstanta reflektado de la medio. Kraus distingas tiun situacion de la refleksiveco en [[moderna arto]] en tio ke la reflektado ne estas la provo montri la interspacon inter [[Objekto (filozofio)|objekto]] kaj [[subjekto]], sed tute forigi ĝin. En ŝia artikolo "Visual Pleasure and Cinematic Narrative" (1973), feminisma teoriulo Laura Mulvey prezentis kritikan [[Psikoanalizo|psikanalizan]] aplikon de la uzo farita de instituciigita kino por manipuli la vidadon de la spektanto. La "rigardo" (angle ''Gaze'') de la spektanto en la kino estas vidita en ŝiaj okuloj kiel esprimo de vida [[plezuro]], kiu alportas la spektanton en konservativan [[Socia ordo|socian ordon]], kiun ŝi ankaŭ nomas [[Patriarkeco|patriarkeca]]. Tradicia kino enhavas, laŭ Mulvey, du specojn de rigardoj. Unu estas la vido de la fotilo registranta la "antaŭ-kinemajn" okazaĵojn, la alia estas la vido de la spektantoj en la halo. Tiuj du vidoj estas malklarigitaj, neitaj kaj puŝitaj el la [[konscio]] de la spektantaro helpe de kinematografiaj [[Konvencio|konvencioj]], por plifortigi la reton de vidoj inter la aktoroj en la filmo. La radikala kino, laŭ Malloy, "liberigos la vidadon de la fotilo al sia materieco en tempo kaj spaco, kaj la vidadon de la spektantaro al stato de [[dialektiko]], de emocia malligo (pasia malligo)". La praktika esprimo de ĉi tiu aliro estas elmontri la teknikan [[Mekanismo|mekanismon]] kiu produktas la arton kaj igi ĝin videbla kun la helpo de rimedoj kiel reliefigi malsamajn fotilajn angulojn, kun la helpo de rompi la intrigon de tradicia kino kaj pli. == Historio == === Komencoj === La radikoj de la videoarto estas en [[Eksperimenta kinarto|eksperimenta kino]], kiu funkciis kune kun la establita [[filmindustrio]]. Subfosaj kaj malalt-buĝetaj filmoj estis produktitaj kaj pavimis vojojn prezentante avangardan aliron al priskribado de spaco kaj tempo. Multaj el la unuaj artistoj kiuj okupiĝis pri ĉi tiu tipo de arto estis asociitaj kun la superrealisma movado. Inter ili oni povas nomi [[René Clair]], kaj la pentristojn [[Man Ray]], [[Marcel Duchamp]], [[Fernand Léger]], [[Hans Richter (artisto)|Hans Richter]]. Tiuj Artistoj estis konvinkitaj pri la bezono malmaterialigi arton, turnis sin al la kortuŝa nigrablanka bildo kiel parodio de la ĉefa kinematografia sperto. La plej konata ekzemplo de tia filmo estas la filmo de [[Luis Buñuel]] kaj [[Salvador Dali]] [[Un chien andalou|''Un chien andalou'']] (Andaluza Hundo, 1928). La filmo prezentis okazaĵon priskribitan en la fragmenta strukturo de [[fantazio]] aŭ [[sonĝo]] - strukturo senklara kaj fragmenta kiu arbitre "saltas" inter malsamaj [[Tempodaŭro|tempodaŭroj]], ne laŭ kronologia templinio. Ekde la 1960-aj jaroj, multaj artistoj kreis artajn filmojn aŭ eksperimentajn filmojn. Ĉi tiuj estis filmoj kiuj estis filmitaj en hejmaj kinfotiloj en 8 mm aŭ 16 mm [[Filmo (fotografio)|formato]]. La unuaj videartartistoj, perceptis la medion kiel rimedon de kritiko de la establita kino kaj televido. La marĝeneco de la komunikilo kaj precipe ĝia manko de [[Komerco|komerceco]], simbolis la avangardan artan percepton de la artistoj. Inter la artistoj oni povas mencii la nomon de Maya Deren. Dern kreis filmojn de superreala naturo, faritaj per la tekniko de kinematografia muntado. En la sama tempo kiel ŝia laboro kiel [[Produktoro (kinematografio)|produktoro]], Darren okupiĝis pri mem-[[Merkatiko|merkatigo]] de la filmoj tra prelegoj kaj artikoloj. Alia artisto nomita Stan Brakhage, kreis kinematografiajn verkojn ekzamenante la temon de [[abstraktado]] en kino, dum la jaroj paralelaj al la agado de la " [[New York School]] ". La usona artisto [[Andy Warhol]], ekzemple, kreis filmon en 1963 nomita ''[[Sleep (filmo)|Sleep]]'' "Dormo" en kiu estas registraĵo de viro dormanta dum ĉirkaŭ ok horoj. La filmo estis projekciita en kino kiel speco de socia-kultura okazaĵo, kaj la spektantaro povis forlasi la kinejon kaj reveni al ĝi dum la projekciado. Ĉi tiu filmo kaj aliaj similaj estis kreitaj de Warhol kiel rimedo por krei "kontraŭ-kinon" en la spirito de la [[Dadaismo]]. Warhol prezentis alian rompon kun la kinematografia projekcio en sia filmo "Chelsea Girls" de 1966. Por projekcii la filmon, Warhol uzis du 16 mm projekciilojn kiuj projekciis du bildojn en la sama tempo. La ekspozicio "Documenta -5" (1972), kiu multmaniere iĝis turnopunkto por [[nuntempa arto]], estis unu el la unuaj en tiu tempo se temas pri inkludi en sia ekspozicio sekcion dediĉitan al filmoj pri 16 mm filmo kaj video. Ĝi montris, precipe, tiajn verkojn kiel "Manoj Kaptante Plumbo (Kuglo)" kaj "Manoj Ligitaj" (Richard Serra), "Remote Control" (Vito Acconci), "Felt TV" ([[Joseph Beuys]]), "Unu Paŝo" (Stanley Brown), " La Muŝo " ([[Yoko Ono]]). La ĉefa strategio de la kreintoj de la plej multaj artaj filmoj de tiu tempo estis devigi la filmon aŭ videon turni la rigardon sur si mem, enkonduki memreflekton, memmontrigon en la moviĝantan bildon. Oni kredis, ke nur tiel oni povas aprezi la potencon de la plej travidebla el ĉiuj esprimrimedoj. Ekzemple, kanada artisto [[Michael Snow (artisto)|Michael Snow]], en sia verko "De La", metis fotilon sur strukturon kun turnanta tenilo. La fotilo povis foti seninterrompe, ŝanĝante la fotan angulon kaj rapidecon de movado. La bildo estis elsendita sur kvar ekranoj metitaj ĉirkaŭ la strukturo. La tuta instalaĵo situis en [[ĉambro]] tra kiu la spektanto povis moviĝi. En 1973-1974, porteblaj, pageblaj videaj [[Kamerao|kameraoj]] komencis aperi por vendo. Tio kontribuis al la signifa evoluo de videarto. Impona nombro da artistoj komencis fari mallongajn videojn kiuj satirumis kaj parodiis la praktikojn de komerca televido kaj domina kulturo ĝenerale. En la sesminuta video de Richard Serra "Television Delivers People" (1973), sur la ekrano aperis vortaj mesaĝoj portantaj paradoksan socian mesaĝon: "La projekto de televido estas la spektantaro", "Televido provizas homojn al la reklamanto", "La amaskomunikilaro" signifas, ke la mediumo povas liveri amasojn da homoj" kaj simile. Aliaj artistoj elektis pli ludajn kaj esprimplenajn formojn. Kvar artistoj kaj arkitektoj - Chip Lord, Hudson Marquez, Doug Michaels kaj Curtis Schroer, kunigitaj en la grupo nomita "Ant Farm" - komencis publikajn eventojn pri komerca televido. Ekzemple, en la prezento "Media Boom" (1972), la artistoj stakigis stakon da televidiloj, en kiuj [[Cadillac]] kun videokamerao instalita sur ĝi kraŝis. Kompare kun verkoj de "kina" naturo, multaj videoartaj verkoj prezentis specon de fotografia dokumentado de prezentado. Tiuj registradoj, kiuj estis karakterizitaj per la uzo de ununura fotila angulo, minimuma redaktado kaj tre ofte ankaŭ ne aldonante eksteran sonon al la registrado, portis koncipan naturon kaj traktis rekte demandojn koncerne la naturon de arto kaj la naturon de la rimedo de fotado. La fotisto kaj artisto William Wegman, kreis amuzajn filmojn, parte kun la helpo de [[Hundo|hundoj]], en kiuj li prezentis koncipan pripensadon pri la naturo de arto. La artisto [[Vito Acconci]] registris sin en sia studiospaco, prezentante serion de prezentoj kaj aliaj agoj konataj kiel ''The Red Tapes'' (La Ruĝaj Bendoj, 1976). Alia pionira videoartisto - Martha Rosler, kreis multajn kritikajn verkojn, kelkaj el kiuj havas feminisman dimension. En ŝia fama verko ''Semiotics of the Kitchen'' (Semiotiko de la Kuirejo, 1975), Rosler aperis kiel speco de gastiganto de [[kuira spektaklo]] kaj montris kiel uzi diversajn kuirejajn ilojn. Ĉi tiu prezento provis elmontris la reprenitan perforton en virinoj kaj provis interrompi la stereotipan vidon de virinoj en la hejma kuirejo. === Videoteknologio === [[Dosiero:Sony_AV-3400_Porta_Pak_Camera.jpg|eta|Sony AV-3400 [[Portapak]]]] Kun la invento de videoteknologio, fine de la 1960-aj jaroj, la produktado de filmoj fariĝis malmultekosta kaj pli kaj pli ĉiutaga procezo. [[Urba legendo]] asertas ke ĝi estis korea - usona artisto [[Paik Nam-june]] kiu estis la unua se temas pri krei videoverkon uzante [[Sony]]- vidbendon en kiu li registris televidfilmetojn dokumentantajn papon [[Paŭlo la 6-a]] dum sia vizito al [[Novjorko]] en 1965, kaj ekzamenis la produktojn tiun vesperon en iu [[kafejo]] en la urbo. Oni scias, ke tio estas nur legendo, la registra aparato de Sony estis surmerkatigita unuafoje nur proksimume du jarojn poste, en 1967 <ref>{{cite web|url=http://www.vdb.org/sites/default/files/Kate%20Horsfield%20-%20Busting%20the%20Tube;%20A%20Brief%20History%20of%20Video%20Art.pdf|title=Archived copy|access-date=2016-05-16|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053728/http://www.vdb.org/sites/default/files/Kate%20Horsfield%20-%20Busting%20the%20Tube;%20A%20Brief%20History%20of%20Video%20Art.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/going-out-guide/post/father-of-video-art-nam-june-paik-gets-american-art-museum-exhibit-photos/2012/12/12/c16fa980-448b-11e2-8e70-e1993528222d_blog.html|title=Nam June Paik at the Smithsonian American Art Museum opens Dec. 13|first=Maura|last=Judkis|date=12 December 2012|website=washingtonpost.com|access-date=9 May 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809041026/https://www.washingtonpost.com/blogs/going-out-guide/post/father-of-video-art-nam-june-paik-gets-american-art-museum-exhibit-photos/2012/12/12/c16fa980-448b-11e2-8e70-e1993528222d_blog.html|archive-date=9 August 2017}}</ref>. La transiro de la artistoj al la uzo de videoteknologio kreis videoarton kiu ne estas de [[Dokumenta filmo|dokumenta naturo]], sed estis kunmetita de kinematografia muntado. Multaj artistoj utiligis registradojn de [[Publika Televido|publika televido]] kiel [[Krudaĵo|krudaĵon]] por siaj verkoj. La percepto de la [[komunikilo]] kiel kritika, sekvante pensulojn kiel ekzemple [[Marshall McLuhan|Marshall McLaughlin]], kiu elpensis la diraĵon " la komunikilo estas la [[mesaĝo]] ", instigis la artistojn por kritiki la amaskomunikilaron kaj la bildojn transdonitajn en siaj verkoj. [[Paik Nam-june]], ekzemple, kreis [[Skulptaĵo|skulptaĵojn]] kaj instalaĵojn konsistantajn el televidekranoj, [[Videoaparato|videaparatoj]] kaj aliaj teknologiaj rimedoj, en kiuj speguliĝis la moderna vivo, la bildoj de televidaj programoj kaj [[Reklamo|reklamoj]] por priskribi vivon plenan de [[hororo]] kaj [[melankolio]]. En aliaj verkoj de Paik, kreitaj kiel parto de la [[Fluxus]]- movado en la 60-aj jaroj, Paik atingis specojn de kinematografia abstraktado uzante helpilojn kiuj kreis interrompon de la elsenditaj [[Signalo|signaloj]] <ref>NBK Band 4. Time Pieces. Videokunst seit 1963. Verlag der Buchhandlung Walther König, Köln, 2013, {{ISBN|978-3-86335-074-1}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.medienkunstnetz.de/works/television-decollage/|title=Media Art Net - Vostell, Wolf: Television Décollage|first=Media Art|last=Net|date=9 May 2018|website=www.medienkunstnetz.de|access-date=9 May 2018|url-status=live|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20120511194915/http://www.medienkunstnetz.de/works/television-decollage/|archive-date=11 May 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.medienkunstnetz.de/works/sun-in-your-head/|title=Media Art Net - Vostell, Wolf: Sun in Your Head|first=Media Art|last=Net|date=9 May 2018|website=www.medienkunstnetz.de|access-date=9 May 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008211648/http://www.medienkunstnetz.de/works/sun-in-your-head/|archive-date=8 October 2017}}</ref>. Aliaj artistoj kreis verkojn kiuj funkcias kiel reago al la naturo de televidelsendoj kaj kontraŭ amaskomunikiloj. La artisto [[Bruce Nauman]], ekzemple, kreis filmon longan ĉirkaŭ 30 minutojn, kiu estis elsendita en usona publika televido, en kiu li prezentis sinsekvon de variaĵoj en ununura sceno implikanta [[Perforto|perforton]] inter [[viro]] kaj [[virino]] en hejma medio. Alia formo de interveno en la televidelsendoj estis serio de dek verkoj, ĉiu 60 sekundojn longaj, de la usona artisto Stan Douglas, nomita "Monodramoj" (1991). La verkoj, kiuj estis televidigitaj en aroj de reklamvideoj, enhavis dokumentadon de dezertaj kaj timigaj urbopejzaĝoj same kiel aliajn sensignifajn okazaĵojn. "Konfuzitaj spektantoj", notas Tirza Evan en artikolo pri la verkoj de Douglas, "kiuj renkontis monodramojn por la unua fojo, vokis la lokan reton por malkovri kion ili provis vendi." Ĉi tiu tipo de verko provas rompi la ŝablonon de pasive spekti televidon por igi ĝin aktiva agado. == Cifereca teknologio == La enkonduko de ciferecaj kaj stokaj teknologioj, kiuj eniris la komunikadmerkaton ekde la [[1990-aj jaroj]], malfermis novajn eblecojn por la artistoj koncerne fotarton, redaktadon kaj montradon de videoarto. Simile al produktoroj, videartistoj komencis redakti siajn filmojn sur [[Komputilo|komputiloj]] uzante redaktajn [[Programaro|programarojn]] kiel "Avid" aŭ "Premier". Tiu ĉi opcio kreis eblecon por hejma komputila redaktado de la verkoj. La ciferecaj prilaboraj opcioj malfermis al la artistoj la eblecon rilati al ĉiu kadro de la filmo sendepende kaj redakti ĝin, aŭ sekciojn de ĝi, kun teknologiaj manipuladoj, unuflanke, kaj krei rakontan kinematografian sekvencon relative malmultekoste. En la kampo de prezentado, la teknologio influis la eblecon de la varia projekcio de la filmoj, komence de videoprojekcio sur diversaj objektoj kaj [[Surfaco|surfacoj]], kaj specife montri por la Interreto helpe de informacia kunpremado kaj prilaborada teknologio. Artisto Tony Oursler kreas videoinstalaĵojn ({{Lang-en|Video installation}}) kiuj kombinas skulptaĵon kaj stabiligon. Oursler kreas la personigon de la objektoj, kiel ekzemple [[Pupo (ludilo)|pupoj]], projekciante videon kun la [[vizaĝo]] de homa figuro sur la pinto de la pupo. En la verko "Sofa" (1994), ekzemple, aperas hejma [[sofo]] kaj sub ĝi kuŝas pupo, kiu ploras, murmuras kaj parolas al la spektantoj, dum la artisto projekcias sur ĝi homan vizaĝon. "Ĉi tiu homgranda amaso da ĉifonoj, kiu reprezentas homan figuron, permesas al Tony Oursler uzi [[Patoso|patosemon]] por konsciigi la spektantojn, ke la objekto en nia teknologia mondo alfrontas [[Formorto|formorton]]." Douglas Gordon uzas la ciferecan dissendteknikon por testi la rilaton inter la spektanto kaj la arto. En sia verko "24 Hours of Psycho" (1993), Gordon projekciis la filmon de [[Alfred Hitchcock]] - " ''[[Psycho (filmo de 1960)|Psycho]]'' " (1960), malrapidigante la rapidecon de la filmo ĝis ĝi estis projekciita en la baza unuo de filmo - kiel individuajn kadrojn. La verko estas prezentita kiel projekcio sen la muziko de la filmo, sur ekrano en spaco kiel skulpta videinstalaĵo ĉirkaŭ kiu la spektanto povas moviĝi. Kinematografiaj rakontelementoj kiel ekzemple streĉiteco kaj [[prokrasto]] aŭ temposekvenco iĝas abstraktaj en tiu formo de projekcio, per apartigado de la bildo de la kinematografia rakonto. Gordon priskribis la verkon kiel movon "teorian kaj kontraŭteorian samtempe" kaj kiel provon provoki kaj kuraĝigi moralajn demandojn tra la arta kunteksto: "ĉi tiu kaoso kaj la tuta ideo de inversio kaj la konfuzo de kreado, la strukturo kiu kolapsas enen sur si mem tuj kiam ĝi estas konstruita". La apero de cifereca teknologio paradokse kreis deziron por diversaj artistoj strebi por la uzo de kinematografiaj rimedoj. Parto de tiu aliro estas karakterizita per la uzo de fotarto kun elefantoj, t.e., kun fotografia filmo, anstataŭe de cifereca fotado, kaj provo krei kinematografian intrigsekvencon. La elstara ekzemplo de ĉi tiu tendenco estas la verko de la artisto Matthew Barney kiu kreis serion de longaj videoartaj filmoj projekciitaj sur granda ekrano kiel filmo. Barney, kreis la filmojn en kompleksa produktada procezo simila al la produktada procezo de filmo, kaj li ankaŭ insistas pri projekciado de tiuj filmoj en simila maniero. La tendenco al spektaklo kiu ekzistas en la verkoj de Barney, same kiel la manko de [[komercismo]] en lia verko kiu originas de la uzo de metafora [[vida lingvaĵo]], estas kio asocias lin kun la kampo de arto kaj videarto. La aranĝaj kaj kompleksaj [[Kostumo|kostumoj]] de la filmoj foje iĝas instalaĵo kiun Barney prezentas en galerioj kaj aliaj [[Ekspozicio|ekspoziciejoj]]. == Eminentaj videartistoj == Multaj el la eminentaj fruaj videartistoj estis tiuj implikitaj kun samtempaj movadoj en konceptarto, efikeco, kaj eksperimenta filmo. Tiuj inkludas usonanojn Vito Acconci, Valie Export, John Baldessari, Peter Campus, Doris Totten Chase, Norman Cowie, Dimitri Devyatkin, Dan Graham, Joan Jonas, Bruce Nauman, [[Paik Nam-june]], [[Bill Viola]], Shigeko Kubota, Martha Rosler, William Wegman, Jessica Donaji, Gary Hill, kaj multaj aliaj. Ekzistis ankaŭ tiuj kiel Steina kaj Woody Vasulka kiuj estis interesitaj pri la formalaj kvalitoj de video kaj uzis videosintezilojn por krei abstraktajn verkojn. Famaj artistoj, pioniroj de video, aperis pli-malpli samtempe en [[Eŭropo]] kaj aliaj landoj kiel Nan Hoover ([[Nederlando]]), Marta Minujín ([[Argentino]]), Juan Downey ([[Ĉilio]]), Wolf Vostell ([[Germanio]]), Slobodan Pajic ([[Francio]]), Wolf. Kahlen ([[Germanio]]), Peter Weibel ([[Aŭstrio]]), David Hall ([[Unuiĝinta Reĝlando]]), Paul Wong ([[Kanado]]), Lisa Steele (Kanado), Colin Campbell (Kanado), Miroslaw Rogala ([[Pollando]]), Clemencia Echeverri ([[Kolombio]]), Danny Matthys ([[Belgio]]), Chantal Akerman (Belgio), Akram Zaatari ([[Libano]]), Mireille Astore (Libano/[[Aŭstralio]]) kaj aliaj. == Famaj videoartaj organizaĵoj == * Video Pool Media Art Centre, Vinipego, Kanado * AEC Ars Electronica Center, Linz, Aŭstrio * Centro de Esploro kaj Dokumentado de Video-arto, La Neomudéjar, Madrido * Demolden Video Project, Santandero, Hispanio * PROJEKTORO/Platformo de Video Arto, Hispanio * Edith-Russ Haus por Media Art, Oldenbourg, Germanio * Electronic Arts Intermix, New York, NY * EMAF European Media Art Festival, Osnabrueck, Germanio * La Eksperimenta Televido-Centro, New York * Goetz Collection, Munkeno, Germanio * Imai - intermedia artinstituto, Duseldorfo, Germanio * Julia Stoschek Collection, Duseldorfo, Germanio * Kunstmuseum Bonn, granda kolekto de videoarto * LA Freewaves estas eksperimenta amaskomunikila festivalo kun videoarto, mallongaj filmoj kaj animacio; La ekspozicioj troviĝas en Los-Anĝeleso kaj troviĝas ankaŭ interrete. * Lumen Eclipse - Harvard Square, Masaĉuseco * LUX, Londono, Britio * London Video Arts, Londono, UK * Eterna artmaŝino, Novjorko * Raindance Foundation, New York * Duncan de Jordanstone Kolegio de Arto kaj Dezajno, Skotlando. * Impakt Festivalo, Utrecht * LIMA, la antaŭa Netherlands Media Art Institute/Montevideo, Amsterdamo, Nederlando * NBK Video-Forum, videartkolekto, Neuer Berliner Kunstverein, Berlino. * Suveniroj el la Tero, Arta Televidstacio sur eŭropaj Kabloretoj (Parizo, Kolonjo) * Videoarkivo de Ursula Blickle, Vieno, Aŭstrio * Video Art World, Hamptons, NY * Vid-Datenbanko, Ĉikago, IL. * VIVO Media Arts Center (Video In/Video Out Distribution), Vankuvero, Kanado * Videonale, Bonn, Germanio * V-bendo, Toronto, Kanado * ZKM Centro por Arto kaj Amaskomunikilaro Karlsruhe, Germanio * Port Actif, Gento, Belgio == Vidu ankaŭ == * Artmedia * [[Eksperimenta kinarto]] * INFERMENTAL * Interaktiva filmo * Listo de videaj artistoj * [[Muzikvideo]] * Muzika imagado * Nova amaskomunikilara arto * Optika retrosciigo * Vera-tempo komputilaj grafikaĵoj * Grataĵa video * Ununura-kanala video * [[Sonarto]] * [[Videoĵokeo|Videaĵokeo]] * Videa poezio * Videa skulptaĵo * Videa instalaĵo * Videa sintezilo * Vida muziko * VJing == Referencoj == {{Projektoj|ReVo=art.vide0o}}{{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arto]] [[Kategorio:Artaj rimedoj]] [[Kategorio:Nuntempa arto]] [[Kategorio:Artaj teĥnikoj]] [[Kategorio:Skulptaj teknikoj]] [[Kategorio:Kina terminologio]] b8985egse084knmoq1ryriarag3s8jo 0 884907 9419715 8874987 2026-07-03T20:25:29Z Sj1mor 12103 9419715 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}},''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo '''Bakó Ede Rikard [[Paŭlo|Pál]] [[Aleksandro|Sándor]],''' estis [[Hungario|hungara]] [[ekonomikisto]], [[bankisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM42873/1bf7f323-3683-4f7e-9a16-6d95318ad7aa/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1935|11|6}} en [[Újszász]], li mortis {{mortotago|2001|1|13}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris ekonomian diplomon en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Ekonomia Universitato Károly Marx]] en [[1958]]. Post la diplomo li laboris en la [[Hungara Nacia Banko]] havanta paŝo post paŝo pli altajn postenojn ĝis 1991. En tiu periodo lia ĉefa laboro estis fari viglan kontakton kun [[Internacia Valuta Fonduso]]. Pli poste li estis ĉefkonsilisto en la financa ministerio ĝis la pensiuliĝo en 1994. Li edziĝis dufoje, la unua edzino naskis 2 gefilojn en 1965 kaj 1968. Li ricevis [[premio]]jn inter 1970-1983. == Elektitaj kontribuoj == * ''A fejlett nyugati országok valutaárfolyam-rendszerének néhány problémája és perspektívája.'' (1970) * ''Nemzetközi mérlegek. A tőkésországok nemzetközi pénzügyi rendszere.'' (studenta lernolibro, 1975) * ''A Nemzetközi Valutaalap gyakorlati tevékenysége a kis szocialista országok szemszögéből.'' (studo, 1980) * ''Konvertibilis viszonylatú hitelfelvételi politikánkról a felszabadulástól napjainkig.'' (1989) * ''Magyar csatlakozás a Nemzetközi Valuta Alaphoz. Történeti tények, adalékok, epizódok.'' (1997) == Fontoj == * [https://www.nevpont.hu/palyakep/bako-ede-26408 biografio hungare] * [https://ujszasz.hu/szervezeti-szemelyzeti-adatok/116-lapok biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bako Ede}} [[Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj bankistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} peq7d027ai1iyozu9ur7zl2wq5jy0tq 0 886754 9420045 9250088 2026-07-04T07:45:32Z RG72 11847 9420045 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bundesarchiv_B_145_Bild-P106816,_Paris,_Unterzeichnung_Elysée-Vertrag.jpg|eta|La subskribo de la traktato en la ''Salono Murat'' de la [[Palaco Elizeo]]. Sidantaj ĉe la tablo Konrad Adenauer, Charles de Gaulle, [[Georges Pompidou]], [[Gerhard Schröder|Gerhard Schroeder]], [[Maurice Couve de Murville]].]] [[Dosiero:DeGaulleAdenauer.jpg|eta|Skulptaĵo memoranta la franc-germanan amikecon en [[Berlino]], montrante la ŝtatestrojn [[Charles de Gaulle]] kaj [[Konrad Adenauer]] manpremantajn.]] La '''Elizea Traktato''' ({{lang-fr|'''Traité de l'Élysée'''}}, {{lang-de|'''Élysée-Vertrag'''}}, ankaŭ konata kiel la '''Traktato de [[Franc-Germana Amikeco|Amikeco]]''') estis subskribita la 22-an de januaro 1963 inter [[Prezidanto de la Respubliko (Francio)|franca prezidento]] [[Charles de Gaulle]] kaj [[Okcidenta Germanio|okcidentgermana]] [[kanceliero]] [[Konrad Adenauer]] en la [[Elizea Palaco]] en [[Parizo]] kaj ekvalidis la 2-an de julio 1963 post [[Ratifo|ratifiko]] de la [[Parlamento|parlamentoj]] de ambaŭ landoj <ref>{{cite web|title=Elysée Treaty|url=https://www.diplomatie.gouv.fr/en/country-files/germany/france-and-germany/elysee-treaty/|website=France Diplomacy|publisher=French Ministry for Europe and Foreign Affairs|access-date=20 January 2021}}</ref>. La traktato donis oficialan kaj devigan validecon al historia repaciĝo inter la landoj, kaj kiel rezulto de la interkonsento, [[Francio]] kaj [[Okcidenta Germanio]] establis renoviĝintajn reciprokajn rilatojn kiuj metis finon al la historia malamikeco inter la du nacioj <ref>{{cite news|url=https://www.nzz.ch/deutsch-franzoesischer-krieg-187071-fatale-nationalgefuehle-und-eine-erbfeindschaft-ld.1304922|title=Fatale Nationalgefühle und eine "Erbfeindschaft"|last=Ritte|first=Jürgen|newspaper=[[Neue Zürcher Zeitung]]|language=de|date=8 July 2017|access-date=20 May 2018}}</ref> <ref>{{cite book|last1=Wells|first1=Anne Sharp|title=Historical Dictionary of World War II: The War against Germany and Italy.|date=2013|publisher=Scarecrow Press|isbn=0810879441|pages=7–10}}</ref> <ref name="bpb2012">{{cite web|url=http://www.bpb.de/apuz/152060/zur-bedeutung-des-elysee-vertrags?p=all|title=Zur Bedeutung des Élysée-Vertrags|trans-title=On the Significance of the Élysée Treaty|last=Pfeil|first=Ulrich|publisher=Federala Agentejo de Civita Edukado (Bundeszentrale für politische Bildung, bpb)|language=de|date=19 December 2012}}</ref>. Antaŭ la subskirbo la du ŝtatestroj okazadis serioi de reciprokaj renkontiĝoj inter ili, kiuj komenciĝis en septembro 1958. En julio 1962, Konrad Adenauer faris sian unuan [[Ŝtatvizito|ŝtatviziton]] en Francio. En septembro de la sama jaro, Charles de Gaulle faris sian unuan ŝtatviziton en Germanio, en la tiama provizora ĉefurbo [[Bonn]] kaj estis entuziasme akceptita <ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21723392-what-emmanuel-marcron-could-mean-paris-berlin-relations-restarting-franco-german-engine|title=Restarting the Franco-German engine|newspaper=[[The Economist]]|url-access=registration|date=15 June 2017|access-date=4 April 2018}}</ref><ref name="dw2013riegert">{{cite news|url=http://p.dw.com/p/17Jfu|title=In brief: What is actually in the Elysee Treaty?|last=Riegert|first=Bernd|publisher=[[Deutsche Welle]]|date=22 January 2013|access-date=9 April 2018}}</ref>. Sed la ratifiko mem estis kontestata en Germanio mem, [[Usono]], [[Britio]] kaj aliaj landoj kaj kaŭzis malkonsentojn kaj [[Protesto|protestojn]]. Laŭ la interkonsento, la du landoj devas fari reciprokan interkonsiliĝon pri ĉiu grava demando por atingi interkonsenton pri la preferata solvo. La gvidantoj de la landoj okazigos regulajn kunvenojn por diskuti diversajn aferojn, kiuj estas en la tagordo. Kadre de la interkonsento estis subskribita la establado de [[Oficejo Franc-Germana pri Junularo]], komuna oficejo pri junularaj aferoj, komunaj lernejoj kaj ĝemelaj interkonsentoj inter urboj, lernejoj kaj distriktoj de la du landoj. Laŭleĝe, la kontrakto estas konsiderata malplena, ĝi ne estas deviga kaj estas la bazo por pure libervola [[kunlaboro]]. Ĝia signifo vidiĝas ĉefe en la politika simboleco de repaciĝo kaj amikeco, kiu estas precipe alvokita je la datrevenfestoj. Efektive, tiu interkonsento instituciigis proksiman rilaton inter Francio kaj Germanio, kiu servis kiel solida bazo por la [[Eŭropa integriĝo|integriĝo]] de ĉiuj okcidenteŭropaj landoj en la kadro de la [[Eŭropa Unio]]. En 2003, kaj kadre de la kvardekjaraj festoj de la [[subskribo]] de la interkonsento, la interkonsento estis plivastigita tiel ke estis establita komuna konsilio de ministroj de la du landoj, kiu kunvenas dufoje jare, kaj estis interkonsentita verki komuna historia libro, kiu estos uzata de la studentoj de la du landoj, kaj kiu estis redaktita en maniero kiu reflektas reciprokan interkonsenton pri historiaj okazaĵoj komunaj al la du landoj. En 2013, la 50-a datreveno, la parlamentoj de ambaŭ landoj, la [[Bundestag]] kaj la [[Franca Nacia Asembleo]], kaj [[Registaro|registaroj]] kaj [[Ŝtatestro|ŝtatestroj]] kunvenis por festi en la [[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag-konstruaĵo]] en [[Berlino]]. En 2018, La 56-datreveno, Germanio kaj Francio subskribis novan amikinterkonsenton, la tielnomitan [[Traktato de Aachen]] ({{Lang-fr|Traité d'Aix-la-Chapelle}}, respektive {{Lang-de|Vertrag von Aachen}}). La subskribo okazis en la [[urbodomo]] de Aachen, la [[ĉefurbo]] de [[Karolo la Granda]]. == Vidu ankaŭ == * [[Franc-germanaj rilatoj]] * [[Franc-Germana Amikeco]] * [[Deklaro de Schuman]] * [[Historio de Eŭropo]] * [[Traktato de Akeno (2019)]] == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=864 Komuna Deklaro akompananta la Traktaton] * [http://www.1000dokumente.de/index.html?c=dokument_de&dokument=0016_ely&object=facsimile&pimage=2&v=100&nav=&l=de germanlingva faksimilo de la originala traktato] ĉe la [[Bavara Ŝtata Biblioteko]] * [https://www.c-span.org/video/?174786-1/40th-anniversary-elysee-treaty Gazetara Konferenco de Jacques Chirac kaj Gerhard Schröder] okaze de 40a datreveno de la traktato je 2003 {{Ĝermo}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:1963 en Francio]] [[Kategorio:1963 en Germanio]] [[Kategorio:Politiko en 1963]] [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Francio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Germanio]] [[Kategorio:Packontraktoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Charles de Gaulle]] [[Kategorio:Konrad Adenauer]] rzm6owvg0rnnensjuc6ubksh5vcm7ap 0 888634 9419744 9387246 2026-07-03T20:42:38Z Sj1mor 12103 9419744 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Regna ligo de germanaj verkistoj''' (germane: ''Reichsverband deutscher Schriftsteller'', mallongigo ''RDS'') estis perforta organizo inter 1933 kaj 1935 por verkistoj en [[Nazia Germanio]]. Sidejo ĝia estis en [[Berlino]] (Nürnberger Straße 8). == Historio == === Fondo kaj strukturo === Laŭ instigo de la Regna ministerio pri progagando fondiĝis en junio 1933 la Regna ligo de germanaj verkistoj.<ref>[[Cuno Horkenbach]] (eld.): ''Das deutsche Reich von 1918 bis heute''. Raportovolumo 3. Verlag für Presse, Wirtschaft und Politik, 1933, p. 575</ref> Fakte ĝi englutis la organizojn ''Schutzverband deutscher Schriftsteller'', ''Verband deutscher Erzähler'', ''Deutsche Schriftstellerverein'' kaj ''Kartell lyrischer Autoren''. Havas ĝi la sekvan strukturon<ref>''Archiv für Geschichte des Buchwesens'', volumo 21. Buchhändler-Vereinigung, Frankfurt am Main 1980, ISBN 3-7657-0948-4, p. 625-626</ref>: Prezidantis [[Goetz Otto Stoffregen]] ''(Reichsführer)'', viciĝonte de sekretario [[Hans Richter (artisto)|Hans Richter]]. Trezoristoj estis [[Heinz Wismann]] kaj [[Karl August Walther]]. Helpis la estraron konsilio je kiu anis [[Friedrich Arenhövel]], [[Werner Beumelburg]], [[Hans Martin Cremer]], [[Franz Dülberg]], [[Wilhelm Conrad Gomoll]], [[Karl Heinl]], [[Bruno Herbert Jahn]], [[Gerhard Menzel]], [[Hans Heinz Sadila-Mantau]] kaj [[Richard Schneider-Edenkoben]]. Membroj de la t.n. honora senato estis [[Walter Bloem]], [[Kurt Karl Gustav von Glasenapp]], [[Ricarda Huch]], [[Ernst Krieck]], [[Agnes Miegel]], [[Rudolf Presber]], [[Arthur Rehbein]], [[Ina Seidel]], [[Heinrich Sohnrey]], [[Hermann Stehr]], [[Lulu von Strauß und Torney]] kaj [[Fedor von Zobeltitz]]. Kelkaj membroj de tiuj ĉi suborganizoj stis ankaŭ komisiitoj fakaj. Kromaj specialaj fakuloj por RDS estis [[Ilse Hamel]], [[Georg Irrgang]], [[Robert Seitz]] kaj [[Albert Sergel]]. === Kondiĉoj por membreco === Malmultajn monatojn post fondo de RDS oni enkorpigis ĝin je [[Regna Literatura Ĉambro]] (''Reichsschrifttumskammer,'' RSK) kiu siavice apartenis al [[Regna kulturejo]]. Laŭ § 4 de la dekreto ''Erste Verordnung zur Durchführung des Reichskulturkammergesetzes'' (1.11.1933) estis devo de ĉiuj germanaj verkistoj membri.<ref>Joseph Wulf: ''Literatur und Dichtung im Dritten Reich. Eine Dokumentation'' (=Kultur im Dritten Reich, 2). Ullstein, Frankfurt am Main/Berlin 1989, ISBN 3-550-07056-X, p. 202</ref> Plua informo de la 10.12.1933 klarigis ke tiu devo validus nur por ĉiuj ĉefprofesiaj literaturistoj kaj ke membreco ĉe RSK aŭtomate estiĝus per membreco ĉe RDS.<ref>''Claire Goll, Yvan Goll, Paula Ludwig. «Noch einmal werd ich dir untreu sein». Briefwechsel und Aufzeichnungen 1917 – 1966''. Eldonis kaj postparole komentis Barbara Glauert-Hesse, Wallstein Verlag, Göttingen 2013, ISBN 978-3-8353-1046-9, p. 270</ref> Implicite do temis pri devontigo. Laŭ membreckondiĉoj de julio 1933 nur ''germansangaj'' aŭtoroj povis membriĝi ne kontraŭante al la novaj politikaj cirkonstancoj.<ref>Murray G. Hall: ''Der Paul Zsolnay Verlag. Von der Gründung bis zur Rückkehr aus dem Exil.'' Max Niemeyer, Tübingen 1994, ISBN 978-3-484-35045-8, p. 372</ref> Tiel ebligis la malinkludo de judoj kaj opoziciuloj. Sur la aliĝformularo troviĝu detaloj pri la politika sinteno kaj ĝistiama agado.<ref>Karsten Brandt: ''Die Dissoziation eines Schriftstellers in den Jahren 1934-1936: Ödön von Horváth und H.W. Becker'', Humboldt-Universität Berlin 2004, p. 142</ref> === Malestiĝo === Nalgraŭ ideologia intimeco al la nova nazia reĝimo, gravuloj de la nacisocialisma kulturpolitiko (ekz. el la ligo ''Kampfbund für deutsche Kultur'') ne estis por RDS: kaŭzo por tio estis la fakto ke pinte de RDS troviĝis personoj venantaj el la ĉirkaŭaĵo de la germannaciema komunikilkonzerno de [[Alfred Hugenberg]] (Scherl-eldonejo; [[UFA]]). Tiel la vica prezidanto Hans Richter devis demisii en marto 1935 pro mankanta partimembreco ĉe [[NSDAP]]. Alia kialo estis la neefikeco de du paralelaj administraj reloj por simila afero, de RDS kaj de RSK. En la 20.9.1935 ĝi estis neniigita kaj la dudek miloj da anoj de RDS iĝis anoj de aparta aro ''Gruppe Schriftsteller'' ene de RSK. == Literatur == * [[Jan-Pieter Barbian]]: ''Literaturpolitik im ‚Dritten Reich’. Institutionen, Kompetenzen, Betätigungsfelder''. Prilaborita poŝlibra eldono, Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1995, ISBN 3-423-04668-6, p. 94–96 kaj p. 207–210 == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkistaj organizaĵoj en Germanio]] [[Kategorio:Naziaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Aperis en 1933]] [[Kategorio:Malaperis en 1935]] nfblymxxjajk66ovqnodm8u2u9jena5 0 890010 9419931 9385212 2026-07-04T05:36:47Z Sj1mor 12103 9419931 wikitext text/x-wiki {{informkesto insulo |regiono-ISO = FI-01 |tipo1 = reliefo |zomo = 12 |sen banderolo = jes }} [[dosiero:Utö fyr.jpg|eta|maldekstra|160ra|{{centre|''Utö fyr'' - la insula lumturo}}]] [[Dosiero:UtöK05.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|Utö kun ties lumturo malantaŭe}}]] '''Utö''' ([[svede]] "eksterinsulo") estas la plej suda loĝata [[insulo]] de [[Finnlando]]. Ĝia loĝantaro estas nur proksimume 40 homoj, sed somere krome estas multaj libertempaj loĝantoj. La insulo estas kontinue loĝata ekde la jaro 1540. Ekde tiu jarcento tie estas [[lumturisto]]j kaj [[Piloto (naŭtiko)|naŭtikaj pilotoj]]. Ekde 1918 tie estas ankaŭ soldatoj. Ĝi situas proksimume 88 km okcidente de urbo [[Hanko]], 88 km orientsude de la ĉefurbo de Alando [[Mariehamn]] kaj 90 km sudorientsude de la urbo [[Turku|Turku (Åbo)]]. Utö estas konata pro sia granda lumturo, kiu estas la plej malnova mara lumturo en Finnlando. Ĝi pretiĝis en 1814. Surprizanta estas, ke profesiaj fiŝkaptistoj neniam loĝis en insulo. Ekzistas ankaŭ biblioteko kaj muzeo. En Utö situas ankaŭ butiko ''Utö Handel'' (utö vendejo). Laŭ finnlanda oficiala difinado Utö estas ŝtate grava konstruita kultura medio (finne ''valtakunnallisesti merkittävä rakennettu kulttuuriympäristö''). Antaŭe la insulo estis forte svedlingva, sed en la lastaj jarcentoj al la insulo transloĝiĝis finnlingvanoj kaj tial la insulo estas nun forte dulingva. La sama kialo sekularigis ĉi tiun insulon, kie la lutera kredo iam estis profunde enradikiĝinta. Aŭtojn rajtas oni alporti al la insulo nur en esceptaj kazoj. Fine de la 19-a jarcento en Utö loĝis proksimume 150 homoj. Preskaŭ ĉiuj domoj en la insulo estas en postulo de homoj, kiuj familiaj radikoj estas en Utö. Plejo el la aliaj loĝantoj loĝas kiel luantoj. Kiam iu volas transloĝiĝi al la insulo, normale iuj loĝantoj intervjuas tiun personon por ke scii, ĉu tiu persono vere komprenas, kiel malfacile en iuj aferoj estas loĝi en Utö: la vojaĝo per pramo al la ĉeftero daŭras pli ol kvar horojn, pramoj ne funkcias ĉiutage, la insulo ne havas ekzemple, pli altnivelan sanservon ol krizĉambro, kaj do kuracista vizito povas daŭri plurajn tagojn. La sola butiko estas malfermita nur du horojn tage, kaj ĝiaj elektoj ne estas ampleksaj, kaj tial multaj aĵoj devas esti aĉetitaj aliloke, kaj ĉi tiu butikumado povas daŭri plurajn tagojn. La insulo estas el finna vidpunkto vere suda kaj tial la klimato estas pli varma ol en Finnlando tipe, la someroj estas longaj kaj ankaŭ vintre ne normale estas fortaj frostoj, sed vintre estas vere rapidaj ventoj. Sed en Finnlando estas homoj, kiuj sopiras al izolita, senaŭta, komunuma, konservativa loko por loĝi, kiuj translokiĝas al la insulo, kaj tial la populacio de la insulo turniĝis al malrapida kresko. Multaj loĝantoj laboras malproksime. La informkesta mapo dekstre bone montras la limon inter la [[alando|alanda insularo]] kaj la resto de finnlandaj insuloj ekster tiu insularo. La limo estas iom arbitra, kaj montras ke ankaŭ krom la [[alando|alanda insularo]] estas amaso da finnlandaj insuloj - sed la lokiĝo de la insuleto Utö sur la situomapo klare montras ke tiu insulo jam ne apartenas al Alando, sed al la insuloj de [[Origina Finnlando]] iomete pli proksimaj al la kontinento. Utö estas valora insulo por [[ornitologo]]j, ĉar la birdaro estas riĉa. Kaj [[printempo|printempe]] kaj [[aŭtuno|aŭtune]] tie haltas multe da [[migra birdo|migraj birdoj]]. Post la katastrofa pereo de la pasaĝera ŝipo [[Estonia]] en la [[Balta Maro]] la [[28-an de septembro]] [[1994]], la sava kampanjo de la [[finnlanda mararmeo]] estis kunordigitaj de la insulo. == Lernejo == Lernejo de Utö estas la plej suda kaj la plej eta lernejo en Finnlando. Ĝi estis fondita kiel svedlingva ''kansakoulu''/''folkskola'' en 1884. La lernejo iĝis ''peruskoulu''/''grundskola'' en 1973 per finnlanda lerneja reformo. La instrulingvo de la lernejo estis ŝanĝita al la finna en 1978. En la lernejo oni povas lerni la ses unuajn jarojn de la naŭjara bazlernejo. Kiam filo aŭ filino de familio en Utö komencigas sepan lernejan jaron, la familio normale transloĝiĝas for. En iuj kazoj estas posible, ke ri transloĝaĝas sole kaj loĝos en hejmo de iu fidata konatula familio. La lernejo estas do malgranda, ke multfoje oni planis nuligi ĝin. Estis tia epoko, kiam ekzistis en la lernejo nur kvar lernantoj, el kiuj du estis infanoj de instruisto en la lernejo. Poste la nombro de la lernejo kreskis, kiam al Utö transloĝiĝis infanfamilioj. En Utö la nuligplanojn oni malapogas vere forte, kiam propra lernejo de la insulo estas do importanta por ke infanfamilioj povas loĝi en Utö. Laŭ nuna decido la lernejo estas konservota do longe, kiam ĝi havas minimume tri lernantojn. La lernejo havas nur unu instruiston. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.uto.fi}} ({{fi}}, {{sv}} kaj {{en}}) <br/> {{projektoj}} {| align="center" |[[dosiero:Utö asutus.jpg|eta|170ra|{{centre|tipa vilaĝa domaro}}]] |[[dosiero:Utön ilta.jpg|eta|200ra|{{centre|boataj "[[garaĝo]]j"}}]] |[[dosiero:Utön kirkko.jpg|eta|170ra|{{centre|la eta luterana kirko}}]] |} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Maraj insuloj en Finnlando]] [[Kategorio:Insuloj en la Balta maro]] c9a5xwru95yzr8nlt21i8twwb7be3py 0 892485 9419822 9082486 2026-07-03T22:11:53Z Claudio Pistilli 25073 9419822 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Vicgrafo de Paranao<br>(1801-1856)<br>[[Historio de Brazilo]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Marquis_of_Parana_by_Emilio_Bauch.jpg |priskribo =Bildo de Carneiro Leão, Markizo de Paranao, pentrita de [[:pt:Emil Bauch]]<br />| grandeco de dosiero = 300px |dato de naskiĝo =[[11-an de januaro]] [[1801]] |loko de naskiĝo =[[Jacuí|São Carlos do Jacuí]], [[Minas-Ĝerajso]] |dato de morto =[[3-an de septembro]] [[1856]] |loko de morto =[[Rio-de-Ĵanejro]], [[Rio-de-Ĵanejrio]] | alma_mater =[[Universitato de Koimbro]] }} '''Honório Hermeto Carneiro Leão, Vicgrafo de Paranao''' estis brazila ŝtatestro, diplomato kaj magistrato. ==Biografio== Carneiro Leão estis naskita en la sino de familio kun humilaj rimedoj en São Carlos do Jacuí, en kio tiam estis la kapitanlando de Minas-Ĝerajso. Post ekzamenado de la [[Universitato de Koimbro]] en Portugalio kaj revenado al Brazilo, li estis nomumita juĝisto en 1826 kaj pli malfrue levita al la tribunalo de apelacioj. En 1830 li estis elektita por reprezenti Minas-Ĝerajson en la Ĉambro de la Deputitoj, estante reelektita en 1834 kaj 1838, kaj tenis la pozicion ĝis 1841. [[Dosiero:Robert_Walsh_Chamber_of_Deputies_Brazil_1830.jpg|eta|maldekstre|400px|<center>La Ĉambro de la Deputitoj, la malsupra ĉambro de la parlamento de la Imperio de Brazilo.</center>]] Post la abdiko de Dom Petro la 1-a en 1831, li estis parto de la vicregistaro kreita por regi Brazilon dum la malpliaĝeco de la filo de la imperiestro Dom Petro la 2-a, kiu baldaŭ dissolviĝis en kaoso. Li fondis partion en 1837, kiu iĝis konata kiel la [[Reakciismo|"Reakcia Partio"]], kiu evoluis al la "Partio de Ordo" komence de la 1840-aj jaroj kaj meze de la 1850-aj jaroj en la [[:pt:Partido Conservador (Brasil Império)|"Konservativa Partio"]]. Li kaj lia partio kuraĝe defendis la bezonon de konstitucia ordo, la nura kiu permesintus al la lando preterpasi regentecon turmentitan je frakciaj disputoj kaj kiuj oftaj ribeloj povus esti facile konduki al diktaturo. Nomumite prezidanto de la Provinco de Rio-de-Ĵanejro en 1841, li helpis estingi ribelon gviditan fare de la opozicia [[:pt:Partido Liberal (Brasil Império)|Liberala Partio]] la sekvan jaron. Ankaŭ en 1842 li estis elektita senatano por Minas-Ĝerajso kaj nomumita fare de Petro la 2-a al la Ŝtata Konsilio. En 1843 li iĝis la unua fakta prezidanto (ĉefministro) de la Konsilio de Ministroj, sed eksiĝis post kverelo kun la imperiestro. Post jaroj da opozicio, en 1849 li estis nomumita fare de la nacia registaro kiel prezidanto de la Provinco de Pernambuko por esplori liberalan ribelon kiu okazis jaron antaŭe, kaj serĉi justan proceson por la ribelantoj. Akuzita fare de liaj partiokolegoj pro la jaroj da opozicio kaj pro la perdo de sia influo ene de sia partio, li akceptis la pozicion, kredante ke li povis trovi sian postenon denove. Kun la nacio pacigita interne, li estis sendita al Urugvajo en 1851 por forĝi aliancon kun tiu lando, kaj kun la ribelemaj argentinaj provincoj de [[Provinco Corrientes|Corrientes]] kaj [[Provinco Entre Ríos|Entre Ríos]], kontraŭ la Argentina Konfederacio. La alianco triumfis, kaj la imperiestro levis Leão al la rango de la titolita nobelaro. En 1853 li denove estis nomumita ĉefministro, gvidante tre sukcesan kabineton, kaj iĝis la plej potenca politikisto en la lando. Pro lia rolo en la promocio de la restrukturado, li renkontis fortan opozicion de la plimulto de siaj kolegoj, kaŭzante virtualan dividon en la Konservativa Partio rilate al liaj politikoj. La 3-an de septembro 1856, dum daŭre en la ofico kaj ĉe la pinto de lia politika kariero, li subite mortis pro nekonata febra kondiĉo. ==Vidu ankaŭ== * [https://resumos.soescola.com/biografia/antonio-carneiro-leao/ Antônio Carneiro Leão] (1887-1966) brazila edukisto * [[:pt:Brás Carneiro Leão]] (1804-1876) proprietulo de sennombraj sukermuelilo en la regiono de Pernambuko * [[:pt:Múcio Carneiro Leão]] (1898-1969) * [[:pt:José Alexandre Carneiro Leão]] (1793-1863) == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1801]] [[Kategorio:Mortintoj en 1856]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 19-a jarcento]] {{DEFAŬLTORDIGO:Leão, 1801}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 11-an de januaro]] [[Kategorio:Mortintoj la 3-an de septembro]] [[Kategorio:Brazilaj politikistoj]] [[Kategorio:Brazilaj diplomatoj]] [[Kategorio:Brazilaj deputitoj]] [[Kategorio:Brazilaj ŝtatestroj]] [[Kategorio:Brazilaj magistratoj]] [[Kategorio:Historio de Brazilo]] 19ffhsn4rq8ibjy3r5jx46kahen5qyn 0 894737 9420020 8974561 2026-07-04T07:36:05Z Sj1mor 12103 9420020 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Mary Frances "Debbie" REYNOLDS''' (n. la 1-an de aprilo [[1932]] en [[El Paso (Teksaso)|El Paso]], [[Teksaso]] - mortis la 28-an de decembro [[2016]] en [[Los-Anĝeleso]], Kalifornio) estis usona [[aktorino]], [[kantisto]] kaj [[dancisto]]. Ŝia kariero komenciĝis en la malfruaj [[1940-aj jaroj]] kiel kontrakta aktorino por [[Warner Brothers]]. Ŝi iĝis internacie konata ĉefe kiel aktorino en filmmuzikaloj kiel ekzemple ''[[Singin' in the Rain (filmo)|Singin' in the Rain]]'' (1952) kaj ''Tammy''. Reynolds estis nomumita por Akademia Premio por Best Actress por ŝia rolo kiel Molly Brown en la filmmuzikalo ''Molly Brown Never Goes Doll'' (1964). Ŝi estis nomumita por la Tony Award por Plej bona Aktorino en Muzikalo por la titolrolo en ''Irene'' en 1973 <ref name=":4">{{Cite news|last=Lowry|first=Brian|date=December 28, 2016|title=Debbie Reynolds, 'Singin' in the Rain' star, dies at 84|url=http://www.cnn.com/2016/12/28/entertainment/debbie-reynolds-obituary/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202164535/https://edition.cnn.com/2016/12/28/entertainment/debbie-reynolds-obituary/index.html|archive-date=December 2, 2023|access-date=December 29, 2016|publisher=CNN}}</ref>. La longa kaj sukcesa filmkariero de Reynolds estis rekonita kun la [[Humanitara Premio Jean Hersholt]] en 2016 <ref>[https://variety.com/2015/film/news/gena-rowlands-spike-lee-debbie-reynolds-to-receive-governors-awards-oscars-1201578482/ Reynolds to Receive Award]. Retrieved August 27, 2015</ref>. Ŝi mortis unu tagon post ŝia filino [[Carrie Fisher]], la aktorino kiu estas konata pro ŝia roluligo de [[Princino Leia]] en la filmserio ''[[Star Wars]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.debbiereynolds.com/}} * {{IMDb nomo}} * {{IBDB nomo}} * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=6640 Fotoj kaj literaturo] * [https://web.archive.org/web/20120225213027/http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/index.jsp La Oficiala Akademia Premia Datumaro]: Tipo "Debbie Reynolds" ĉe la Nomumita skatolo {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Reynoldsm Debbie}} [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj kolektistoj]] [[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 2016]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1932]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] fy7zqkliehnitnlbp8y4wl9fmjep3r1 6 896707 9419818 8990418 2026-07-03T22:03:38Z Claudio Pistilli 25073 /* Permesiloj: */ 9419818 wikitext text/x-wiki == Resumo == Originala dosiero:https://mapa.an.gov.br/index.php/assuntos/15-dicionario/65-dicionario-da-administracao-publica-brasileira-do-periodo-imperial/326-imperial-colegio-de-pedro-ii#:~:text=O%20Col%C3%A9gio%20de%20Pedro%20II,(MOACYR%2C%201936%2C%20p. La Kolegio Petro la 2-a estis kreita per dekreto de la 2-a de decembro, 1837. == Permesiloj: == {{PD-malnova}} hifw0v9ep02i23ntbh7qgid7r4lbduw 0 896710 9419820 9004068 2026-07-03T22:05:34Z Claudio Pistilli 25073 /* Biografio */ 9419820 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Bernardo Pereira de Vasconcelos<br/>(1795-1850)</b></font></big></big></span> |dosiero =BernardoPereiradeVasconcelos.jpg |priskribo =Gravuraĵo de Bernardo Pereira de Vasconcelos.<br/>| grandeco de dosiero = 300px |dato de naskiĝo =[[27-an de aŭgusto]] [[1795]] |loko de naskiĝo =[[Ouro Preto|Vila Rika]], [[Minas-Ĝerajso]], [[Brazilo]] |dato de morto =[[1-an de majo]] [[1850]] |loko de morto =[[Rio-de-Ĵanejro|Neŭtrala municipo de Rio-de-Ĵanejro]], [[Rio-de-Ĵanejrio]], [[Brazilo]] | alma_mater =[[Universitato de Koimbro]] }} <big>'''Bernardo Pereira de Vasconcelos'''</big> estis brazila politikisto, ĵurnalisto, juĝisto kaj juristo. Bernardo Pereira de Vasconcelos estas eble la plej bone memorita kiel fama politikisto de la Imperio de Brazilo pro la ŝanĝo en sia vivolongo, irante el la esprimo de la liberalismo en la [[:pt:Primeiro reinado|Unua Regado de Dom Petro la 1-a]], kune kun [[Evaristo da Veiga]], [[Diogo Antônio Feijó]], [[Nicolau Vergueiro]], [[Joaquim Gonçalves Ledo]], inter aliaj, al gvidanto de la regresa, konservativa grupo ekde la mezo de la [https://brasilescola.uol.com.br/historiab/periodo-regencial.htm#:~:text=O%20Per%C3%ADodo%20Regencial%20%C3%A9%20como,filho%20no%20ano%20de%201831. regenta periodo]. Oni atribuas al li la faman paroladon faritan en la Brazila Parlamento, eventuale inter 1837 kaj 1838: {{Citaĵo|Mi estis liberala; do libereco estis novaĵo en la lando, ĝi estis en ĉies aspiroj, sed ne en la leĝoj, ne en la praktikaj ideoj; potenco estis ĉio. Mi estis liberala. Tamen hodiaŭ la socio aspektas alie: demokrataj principoj venkis ĉion kaj kompromitis multe. La socio, kiu tiam estis en risko pro la potenco, estas nun en risko pro malorganizado kaj anarkio. Kiel mi volis tiel mi volas servi ĝin hodiaŭ, mi volas savi ĝin, kaj tial mi estas [[:pt:Partido Regressista|regresulo]].}} ==Biografio== Naskita en 1795, en [[Ouro Preto]], filo de la advokato kaj magistrato Diogo Pereira Ribeiro de Vasconcelos, de [[Koimbro]], kaj Maria do Carmo Barradas, filino de advokato, fratino de la portugala ministro kaj rektoro de la [[Universitato de Koimbro]]. En 1813 Bernardo iris al ĉi tiu universitato kaj diplomiĝis kiel bakalaŭro pri Juro kaj Filozofio, kvankam li ne estis brila aŭ rimarkinda studento. Li revenis al Brazilo en 1820, kiam li komencis teni postenojn kiel ekzemple juĝisto en [[Guaratinguetá]], [[San-Paŭlo]], kaj iĝis deputito por Minas-Ĝerajso en 1824. En 1825 li komencis longan karieron en la gazetaro, verkante por la periodaĵo Universal. Li ankaŭ skribis por [https://bndigital.bn.gov.br/artigos/o-sete-dabril/ ĵurnalo La Sepa de Aprilo], "O Caboclo" ("La Mestizo"), "O Brasileiro" ("La Brazilano"), "A Sentinela da Monarquia" ("La Gardostaranto de la Monarkio") kaj [https://bdlb.bn.gov.br/acervo/handle/20.500.12156.3/38630 "O Correio da Tarde"]. Lia politika kariero vere komenciĝis en 1826, kiam li estis elektita deputito en la unua leĝdona periodo, en tempo kiam klimato de granda malstabileco ekregis: Dom Petro la 1-a rompis la politikan kaj socian pakton, kun la dissolvo de la Leĝdona Asembleo kaj la altrudo de la ekstergeedza Konstitucio de 1824. Ekzistis neniu gazetara libereco, kun ĵurnalistoj, precipe liberalaj, estis arestitaj kaj ekzilitaj. La Ĉambro malfermiĝis en majo 1826, kunmetita plejparte de pastroj, juĝistoj kaj armea personaro, diplomiĝintoj de la Universitato de Koimbro. En mallonga tempo de servo, Bernardo Pereira de Vasconcelos iĝis genia liberala opozicia parolanto, konata pro sia elokventeco kaj sarkasmo. En la unua leĝdonado, la deputitoj, precipe Vasconcelos, okupiĝis pri metado de la reprezenta monarkio en operacion kaj finado de la restaĵoj de la absolutismo de Dom Petro la 1-a, liaj ministroj kaj liaj leĝoj. En la Ĉambro, Vasconcelos elstariĝis dum diskutado de temoj kiel la respondecoj de ŝtatministroj kaj la bezono de respondeco kun la Leĝdona periodo, defendis gazetaran liberecon, liberecon de opinio kaj kritikon, la kreadon de juraj kursoj en la lando, inter aliaj aferoj. Li estis firma defendanto de limo al la potencoj de la monarko, same kiel defendi la plifortigon de la potenco de la ministroj de ŝtato kaj parlamentismo. Li estis modera liberalulo, ne ŝatanta la respublikanajn ideojn de radikalaj liberaluloj. [[Dosiero:Colégio Pedro II (1837) Rio-de-Janeiro.png|eta|maldekstre|400px|<center>La Kolegio Petro la 2-a estis kreita per dekreto de la 2-a de decembro, 1837.</center>]] Li estis granda defendanto de trafiko kaj sklaveco, malgraŭ sia pozicio en favoro de la ekonomia liberalismo. Estas lia deklaro, ke Afriko civilizis Amerikon (Brazilon). Li respondecis pri la redaktado de projekto de kriminala kodo, kiu strukturis la Kriminalan Kodon de la Imperio de 1830, proponis la kreadon de pacjuĝistoj kaj la anstataŭigon de la [[:pt:Desembargo do Paço|Desembargo do Paço]] je la Supera Kortumo de Justico. En 1831, kun la abdiko de Petro la 1-a, la lando plonĝis en seriozan krizon, en la plej larĝa signifo, kiel periodo de ŝanĝoj. Necesis reorganizi politikon – sen tamen profunde ŝanĝi instituciojn, precipe la monarĥion kaj la sklavecon, sen antaŭenigi perforton aŭ anarkion en lando plena de sklavoj. Necesis revolucio sen ŝanĝi la ordon, estis tempo sperti "bonan liberecon". Eble ĉi tio estas unua indiko de la konservativismo de Vasconcelos – la ideo, ke la ŝanĝoj estu faritaj malrapide, sen surprizoj, por ne ŝanĝi la ordon de la aferoj kaj sen perdi de vido la “stato de civilizacio” de Brazilo. Estis en tiu kunteksto ke li ekoficis la ministerion de la Financoj (1831-1832) por la unua fojo, en modera liberala registaro, kiu alfrontis fortan opozicion de la ekzaltitaj liberaluloj kaj restaŭristoj. Vasconcelos prezentis la konstitucian reformprojekton kiu estis la bazo de la [[:pt:Ato Adicional de 1834|Aldona Akto de 1834]]. Koncerne la Agon, li havis ambiguajn poziciojn, kvankam li estis la verkinto de la projekto, li batalis kontraŭ troigaj pozicioj. La komenca ideo de la Ago estis enhavi la "aŭton de la revolucio" dum la [https://brasilescola.uol.com.br/historiab/periodo-regencial.htm#:~:text=O%20Per%C3%ADodo%20Regencial%20%C3%A9%20como,filho%20no%20ano%20de%201831. reĝenta periodo], precipe tuj post la abdiko de Petro la 1-a. Tamen, amendoj al la origina projekto indikis al la aŭtoro, ke la Ago fariĝis la "letero" de la anarkio”, konsiderante la multajn ribelojn kaj revoluciojn, kiuj eksplodis en la provincoj motivitaj de troa malcentralizo. La risko de fragmentiĝo de la teritorio kaj de granda sklava ribelo, kiu konstante minacis la socian ordon, verŝajne igis Bernardon revizii siajn liberalajn poziciojn, kio estas esprimita en la parolado, kiu malfermas ĉi tiun tekston. Defendanto de tio, kion li konsideris "bona libereco", kontraste al la malbona libereco de anarkio, en la jaroj inter 1834 kaj 1837 Vasconcelos transiris de la modera liberala kampo al la konservativa, iĝante la gvidanto de tio, kio tiam estis nomita la [[:pt:Partido Regressista|Regreso]], procezo kiu komencis la konstitucion de konservativa klaso en la sekvaj jaroj. Li gvidis kampanjojn por ŝanĝi la [https://www.todamateria.com.br/ato-adicional-de-1834/#:~:text=O%20Ato%20Adicional%20foi%20uma,mudan%C3%A7as%20de%20car%C3%A1ter%20liberal%20significativas. Aldonan Akton] kaj la krimajn kaj kriminalajn procedurajn kodojn por redukti la riskojn de anarkio kaj fragmentiĝo de la lando, kio finfine rezultigis la interpreton de la [https://brasilescola.uol.com.br/historiab/o-ato-adicional-1834.htm#:~:text=Em%201840%2C%20sob%20o%20dom%C3%ADnio,controlada%20pelo%20Poder%20Executivo%20Central. Aldona Akto de 1840], la reformon de la Kriminala Procedura Kodo kaj la restarigo de la Ŝtata Konsilio (ambaŭ en 1841). En 1840, kiel Ministro de la Imperio, li provis ĉesigi la [https://multirio.rio.rj.gov.br/index.php/historia-do-brasil/brasil-monarquico/8952-o-golpe-da-maioridade#:~:text=O%20Golpe%20da%20Maioridade&text=Desde%201835%2C%20a%20ideia%20de,resultara%20em%20tantas%20revoltas%20sociais. movadon por la Plenaĝeco] de la imperiestro Petro la 2-a gvidata de la liberaluloj kaj ne sukcesis. Li plenumis la ministerion nur 9 horojn. Sekviĝis periodo de diskreta agado de Vasconcelos en la Senato kaj en la Ŝtata Konsilio, kie li ne plu okupis ministeriojn. En 1843, li prezentis al la Ŝtata Konsilantaro projekton pri la forigo de la [[Sesmario|sesmariaj sistemoj]], kiu fine fariĝis la [https://www12.senado.leg.br/noticias/especiais/arquivo-s/ha-170-anos-lei-de-terras-desprezou-camponeses-e-oficializou-apoio-do-brasil-aos-latifundios Leĝo de la Grundo de 1850]. Malgraŭ lia delikata sano, li estis intense aktiva senatano kaj ŝtatkonsilisto, kiel konservativulo. Li mortis kiel viktimo de la epidemio de la flava febro en Rio-de-Ĵanejro en 1850. Dum la periodo en kiu li okupis la postenojn de Ministro de Justico kaj Aferoj de la Imperio de Brazilo (1837-1839), estis kreitaj la [https://mapa.an.gov.br/index.php/assuntos/15-dicionario/65-dicionario-da-administracao-publica-brasileira-do-periodo-imperial/326-imperial-colegio-de-pedro-ii#:~:text=O%20Col%C3%A9gio%20de%20Pedro%20II,(MOACYR%2C%201936%2C%20p. Imperiestra Kolegio de Pedro la 2-a] (1837) kaj la [https://www.gov.br/arquivonacional/pt-br/canais_atendimento/imprensa/copy_of_noticias/arquivo-nacional-185-anos#:~:text=Criado%20como%20Arquivo%20P%C3%BAblico%20do,das%20leis%20assinadas%20pelo%20imperador. Publika Arkivo de la Imperio] (1838). La kolekto Bernardo Pereira de Vasconcelos enhavas individuajn dokumentojn apartenantajn al la posedanto, kiel opinioj de la Ŝtata konsilio, sekcioj de Financo, Imperio kaj Eksterlandaj Aferoj, proponita regularo de la Poŝtejo de la Imperio, projekto pri regularo de poŝtimposto kaj ĝia kolekto, civilaj sentencoj pri formalaĵoj de triaj kundividoj, krom korespondado, inter aliaj.<ref>[https://www.gov.br/arquivonacional/pt-br/sites_eventos/sites-tematicos-1/brasil-oitocentista/conheca-o-acervo/bernardo-pereira-de-vasconcelos-p7 Arquivo Nacional]</ref> == Referencoj == {{referencoj|3}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1795]] [[Kategorio:Mortintoj en 1850]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 19-a jarcento]] {{DEFAŬLTORDIGO:Pereira de Vasconcelos, Bernardo}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 27-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Mortintoj la 1-an de majo]] [[Kategorio:Brazilaj politikistoj]] [[Kategorio:Brazilaj ministroj]] [[Kategorio:Brazilaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj juristoj]] [[Kategorio:Brazilaj juĝistoj]] lcgne95nhwj42lnbsd7oqmqw1xsdibu 9419821 9419820 2026-07-03T22:09:41Z Claudio Pistilli 25073 /* Biografio */ 9419821 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Bernardo Pereira de Vasconcelos<br/>(1795-1850)</b></font></big></big></span> |dosiero =BernardoPereiradeVasconcelos.jpg |priskribo =Gravuraĵo de Bernardo Pereira de Vasconcelos.<br/>| grandeco de dosiero = 300px |dato de naskiĝo =[[27-an de aŭgusto]] [[1795]] |loko de naskiĝo =[[Ouro Preto|Vila Rika]], [[Minas-Ĝerajso]], [[Brazilo]] |dato de morto =[[1-an de majo]] [[1850]] |loko de morto =[[Rio-de-Ĵanejro|Neŭtrala municipo de Rio-de-Ĵanejro]], [[Rio-de-Ĵanejrio]], [[Brazilo]] | alma_mater =[[Universitato de Koimbro]] }} <big>'''Bernardo Pereira de Vasconcelos'''</big> estis brazila politikisto, ĵurnalisto, juĝisto kaj juristo. Bernardo Pereira de Vasconcelos estas eble la plej bone memorita kiel fama politikisto de la Imperio de Brazilo pro la ŝanĝo en sia vivolongo, irante el la esprimo de la liberalismo en la [[:pt:Primeiro reinado|Unua Regado de Dom Petro la 1-a]], kune kun [[Evaristo da Veiga]], [[Diogo Antônio Feijó]], [[Nicolau Vergueiro]], [[Joaquim Gonçalves Ledo]], inter aliaj, al gvidanto de la regresa, konservativa grupo ekde la mezo de la [https://brasilescola.uol.com.br/historiab/periodo-regencial.htm#:~:text=O%20Per%C3%ADodo%20Regencial%20%C3%A9%20como,filho%20no%20ano%20de%201831. regenta periodo]. Oni atribuas al li la faman paroladon faritan en la Brazila Parlamento, eventuale inter 1837 kaj 1838: {{Citaĵo|Mi estis liberala; do libereco estis novaĵo en la lando, ĝi estis en ĉies aspiroj, sed ne en la leĝoj, ne en la praktikaj ideoj; potenco estis ĉio. Mi estis liberala. Tamen hodiaŭ la socio aspektas alie: demokrataj principoj venkis ĉion kaj kompromitis multe. La socio, kiu tiam estis en risko pro la potenco, estas nun en risko pro malorganizado kaj anarkio. Kiel mi volis tiel mi volas servi ĝin hodiaŭ, mi volas savi ĝin, kaj tial mi estas [[:pt:Partido Regressista|regresulo]].}} ==Biografio== Naskita en 1795, en [[Ouro Preto]], filo de la advokato kaj magistrato Diogo Pereira Ribeiro de Vasconcelos, de [[Koimbro]], kaj Maria do Carmo Barradas, filino de advokato, fratino de la portugala ministro kaj rektoro de la [[Universitato de Koimbro]]. En 1813 Bernardo iris al ĉi tiu universitato kaj diplomiĝis kiel bakalaŭro pri Juro kaj Filozofio, kvankam li ne estis brila aŭ rimarkinda studento. Li revenis al Brazilo en 1820, kiam li komencis teni postenojn kiel ekzemple juĝisto en [[Guaratinguetá]], [[San-Paŭlo]], kaj iĝis deputito por Minas-Ĝerajso en 1824. En 1825 li komencis longan karieron en la gazetaro, verkante por la periodaĵo Universal. Li ankaŭ skribis por [https://bndigital.bn.gov.br/artigos/o-sete-dabril/ ĵurnalo La Sepa de Aprilo], "O Caboclo" ("La Mestizo"), "O Brasileiro" ("La Brazilano"), "A Sentinela da Monarquia" ("La Gardostaranto de la Monarkio") kaj [https://bdlb.bn.gov.br/acervo/handle/20.500.12156.3/38630 "O Correio da Tarde"]. Lia politika kariero vere komenciĝis en 1826, kiam li estis elektita deputito en la unua leĝdona periodo, en tempo kiam klimato de granda malstabileco ekregis: Dom Petro la 1-a rompis la politikan kaj socian pakton, kun la dissolvo de la Leĝdona Asembleo kaj la altrudo de la ekstergeedza Konstitucio de 1824. Ekzistis neniu gazetara libereco, kun ĵurnalistoj, precipe liberalaj, estis arestitaj kaj ekzilitaj. La Ĉambro malfermiĝis en majo 1826, kunmetita plejparte de pastroj, juĝistoj kaj armea personaro, diplomiĝintoj de la Universitato de Koimbro. En mallonga tempo de servo, Bernardo Pereira de Vasconcelos iĝis genia liberala opozicia parolanto, konata pro sia elokventeco kaj sarkasmo. En la unua leĝdonado, la deputitoj, precipe Vasconcelos, okupiĝis pri metado de la reprezenta monarkio en operacion kaj finado de la restaĵoj de la absolutismo de Dom Petro la 1-a, liaj ministroj kaj liaj leĝoj. En la Ĉambro, Vasconcelos elstariĝis dum diskutado de temoj kiel la respondecoj de ŝtatministroj kaj la bezono de respondeco kun la Leĝdona periodo, defendis gazetaran liberecon, liberecon de opinio kaj kritikon, la kreadon de juraj kursoj en la lando, inter aliaj aferoj. Li estis firma defendanto de limo al la potencoj de la monarko, same kiel defendi la plifortigon de la potenco de la ministroj de ŝtato kaj parlamentismo. Li estis modera liberalulo, ne ŝatanta la respublikanajn ideojn de radikalaj liberaluloj. [[Dosiero:Colégio Pedro II (1837) Rio-de-Janeiro.png|eta|maldekstre|400px|<center>La Kolegio Petro la 2-a estis kreita per dekreto de la 2-a de decembro, 1837.</center>]] Li estis granda defendanto de trafiko kaj sklaveco, malgraŭ sia pozicio en favoro de la ekonomia liberalismo. Estas lia deklaro, ke Afriko civilizis Amerikon (Brazilon). Li respondecis pri la redaktado de projekto de kriminala kodo, kiu strukturis la Kriminalan Kodon de la Imperio de 1830, proponis la kreadon de pacjuĝistoj kaj la anstataŭigon de la [[:pt:Desembargo do Paço|Desembargo do Paço]] je la Supera Kortumo de Justico. En 1831, kun la abdiko de Petro la 1-a, la lando plonĝis en seriozan krizon, en la plej larĝa signifo, kiel periodo de ŝanĝoj. Necesis reorganizi politikon – sen tamen profunde ŝanĝi instituciojn, precipe la monarĥion kaj la sklavecon, sen antaŭenigi perforton aŭ anarkion en lando plena de sklavoj. Necesis revolucio sen ŝanĝi la ordon, estis tempo sperti "bonan liberecon". Eble ĉi tio estas unua indiko de la konservativismo de Vasconcelos – la ideo, ke la ŝanĝoj estu faritaj malrapide, sen surprizoj, por ne ŝanĝi la ordon de la aferoj kaj sen perdi de vido la “stato de civilizacio” de Brazilo. Estis en tiu kunteksto ke li ekoficis la ministerion de la Financoj (1831-1832) por la unua fojo, en modera liberala registaro, kiu alfrontis fortan opozicion de la ekzaltitaj liberaluloj kaj restaŭristoj. Vasconcelos prezentis la konstitucian reformprojekton kiu estis la bazo de la [[:pt:Ato Adicional de 1834|Aldona Akto de 1834]]. Koncerne la Agon, li havis ambiguajn poziciojn, kvankam li estis la verkinto de la projekto, li batalis kontraŭ troigaj pozicioj. La komenca ideo de la Ago estis enhavi la "aŭton de la revolucio" dum la [https://brasilescola.uol.com.br/historiab/periodo-regencial.htm#:~:text=O%20Per%C3%ADodo%20Regencial%20%C3%A9%20como,filho%20no%20ano%20de%201831. reĝenta periodo], precipe tuj post la abdiko de Petro la 1-a. Tamen, amendoj al la origina projekto indikis al la aŭtoro, ke la Ago fariĝis la "letero" de la anarkio”, konsiderante la multajn ribelojn kaj revoluciojn, kiuj eksplodis en la provincoj motivitaj de troa malcentralizo. La risko de fragmentiĝo de la teritorio kaj de granda sklava ribelo, kiu konstante minacis la socian ordon, verŝajne igis Bernardon revizii siajn liberalajn poziciojn, kio estas esprimita en la parolado, kiu malfermas ĉi tiun tekston. Defendanto de tio, kion li konsideris "bona libereco", kontraste al la malbona libereco de anarkio, en la jaroj inter 1834 kaj 1837 Vasconcelos transiris de la modera liberala kampo al la konservativa, iĝante la gvidanto de tio, kio tiam estis nomita la [[:pt:Partido Regressista|Regreso]], procezo kiu komencis la konstitucion de konservativa klaso en la sekvaj jaroj. Li gvidis kampanjojn por ŝanĝi la [https://www.todamateria.com.br/ato-adicional-de-1834/#:~:text=O%20Ato%20Adicional%20foi%20uma,mudan%C3%A7as%20de%20car%C3%A1ter%20liberal%20significativas. Aldonan Akton] kaj la krimajn kaj kriminalajn procedurajn kodojn por redukti la riskojn de anarkio kaj fragmentiĝo de la lando, kio finfine rezultigis la interpreton de la [https://brasilescola.uol.com.br/historiab/o-ato-adicional-1834.htm#:~:text=Em%201840%2C%20sob%20o%20dom%C3%ADnio,controlada%20pelo%20Poder%20Executivo%20Central. Aldona Akto de 1840], la reformon de la Kriminala Procedura Kodo kaj la restarigo de la Ŝtata Konsilio (ambaŭ en 1841). En 1840, kiel Ministro de la Imperio, li provis ĉesigi la [https://multirio.rio.rj.gov.br/index.php/historia-do-brasil/brasil-monarquico/8952-o-golpe-da-maioridade#:~:text=O%20Golpe%20da%20Maioridade&text=Desde%201835%2C%20a%20ideia%20de,resultara%20em%20tantas%20revoltas%20sociais. movadon por la Plenaĝeco] de la imperiestro Petro la 2-a gvidata de la liberaluloj kaj ne sukcesis. Li plenumis la ministerion nur 9 horojn. Sekviĝis periodo de diskreta agado de Vasconcelos en la Senato kaj en la Ŝtata Konsilio, kie li ne plu okupis ministeriojn. En 1843, li prezentis al la Ŝtata Konsilantaro projekton pri la forigo de la [[Sesmario|sesmariaj sistemoj]], kiu fine fariĝis la [https://www12.senado.leg.br/noticias/especiais/arquivo-s/ha-170-anos-lei-de-terras-desprezou-camponeses-e-oficializou-apoio-do-brasil-aos-latifundios Leĝo de la Grundo de 1850]. Malgraŭ lia delikata sano, li estis intense aktiva senatano kaj ŝtatkonsilisto, kiel konservativulo. Li mortis kiel viktimo de la epidemio de la [[flava febro]] en Rio-de-Ĵanejro en 1850. Dum la periodo en kiu li okupis la postenojn de Ministro de Justico kaj Aferoj de la Imperio de Brazilo (1837-1839), estis kreitaj la [https://mapa.an.gov.br/index.php/assuntos/15-dicionario/65-dicionario-da-administracao-publica-brasileira-do-periodo-imperial/326-imperial-colegio-de-pedro-ii#:~:text=O%20Col%C3%A9gio%20de%20Pedro%20II,(MOACYR%2C%201936%2C%20p. Imperiestra Kolegio de Pedro la 2-a] (1837) kaj la [https://www.gov.br/arquivonacional/pt-br/canais_atendimento/imprensa/copy_of_noticias/arquivo-nacional-185-anos#:~:text=Criado%20como%20Arquivo%20P%C3%BAblico%20do,das%20leis%20assinadas%20pelo%20imperador. Publika Arkivo de la Imperio] (1838). La kolekto Bernardo Pereira de Vasconcelos enhavas individuajn dokumentojn apartenantajn al la posedanto, kiel opinioj de la Ŝtata konsilio, sekcioj de Financo, Imperio kaj Eksterlandaj Aferoj, proponita regularo de la Poŝtejo de la Imperio, projekto pri regularo de poŝtimposto kaj ĝia kolekto, civilaj sentencoj pri formalaĵoj de triaj kundividoj, krom korespondado, inter aliaj.<ref>[https://www.gov.br/arquivonacional/pt-br/sites_eventos/sites-tematicos-1/brasil-oitocentista/conheca-o-acervo/bernardo-pereira-de-vasconcelos-p7 Arquivo Nacional]</ref> == Referencoj == {{referencoj|3}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1795]] [[Kategorio:Mortintoj en 1850]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 19-a jarcento]] {{DEFAŬLTORDIGO:Pereira de Vasconcelos, Bernardo}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 27-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Mortintoj la 1-an de majo]] [[Kategorio:Brazilaj politikistoj]] [[Kategorio:Brazilaj ministroj]] [[Kategorio:Brazilaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj juristoj]] [[Kategorio:Brazilaj juĝistoj]] s18ywx321xs8nq28yk4hcd7oolb3sp6 0 898044 9419989 9005116 2026-07-04T06:55:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419989 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Kolomano|Kálmán]] Czógler''' [cOgler], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Czógler Kálmán,''' estis [[Hungario|hungara]] mezlerneja kaj altlerneja [[instruisto]], [[entomologo]], [[malakologo]], [[muzeologo]], membro de [[Societo Dugonics]] (ekde 1929). {{Paĝonomo}}<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q12769289 wikidata</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM50741/1e5434e2-6d9b-4204-9c1e-fde321c6dac5/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1884|7|5}} en [[Szeged]], li mortis {{mortotago|1952|2|26}} en Szeged (pluraj fontoj konas aliajn datenojn!). [[Dosiero:Gedenktafel Kálmán Czógler, Horváth Mihály Straße 2-6, 2023 Szeged.jpg|eta|maldekstre|Memortabulo pri {{Paĝonomo}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en sia naskiĝurbo en 1902, poste li akiris pedagogian diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1907]]. Jam en 1906 li estis praktikanta instruisto en Budapeŝto, poste li instruis en gimnazioj de [[Trencsén]] (1907–1914) kaj Szeged (1914–1946). Li estis ankaŭ vicgimnaziestro (1931–1946) kaj ĉefkonsilisto (1943–1946), poste li pensiuliĝis, sed li instruis plu ankoraŭ du jarojn. Inter 1918–1936 li estis ankaŭ muzeologo en la urba muzeo, kie li riĉigis la muzeon kun 78 mil da pecoj. Li helpis arkeologiajn esplorojn de [[Ferenc Móra]], krome inter 1943–1945 li instruis en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Miklós Horthy]]. Krom la instruado li instigis siajn lernatojn kolekti plurajn biologiaĵojn. == Elektitaj kontribuoj == * ''A cyanszármazékokról.'' (1910) * ''Jardin des Plantes. A párizsi természetrajzi gyűjtemény.'' (1912/1913) * ''A szegedvidéki kagylók.'' (studo, 1927) * ''Édesvízi kagylók szegedvidéki régészeti leletekben.'' (1934) * ''A Maros és a Tisza vízhordta puhatestű faunája és annak tanulságai.'' (kunaŭtoro, 1938) * ''A Palicsi-tó Hemiptera-faunája.'' (1942) == Memorigiloj == * memortabulo en Szeged (1984, vidu la foton!) == Fontoj == * [https://tudosnaptar.kfki.hu/83_8-baba.pdf biografio hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250128104855/https://tudosnaptar.kfki.hu/83_8-baba.pdf |date=2025-01-28 }} * [https://www.nevpont.hu/palyakep/czogler-kalman-4793d biografio hungare] * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC02469/02998.htm biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Czogler Kalman}} [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj entomologoj]] [[Kategorio:Hungaraj moluskistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] {{Portalstrio|Biografio}} jqbptrgk7ey7bka1081obzkt3ipx16w 0 901021 9419886 9416855 2026-07-04T03:56:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419886 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=MT |tersituo =La-Valeto/Malto |zomo=13 }} '''Kunkatedralo de Sankta Johano''' ({{lang-mt|Kon-Katidral ta' San Ġwann}}) estas la [[kunkatedralo]] de la Romia Katolika Esipkopujo de Malto en [[La-Valeto]]. Ĝi estas nomita kunkatedralo ĉar ĝi funkcias kiel la dua sidloko de la [[Ĉefepiskopo]] de Malto kune kun la [[Katedralo de Sankta Paŭlo (Medino)|Katedralo de Sankta Paŭlo]] en [[Mdina]] <ref name="nicpmi2">{{cite web|title=St.John's Co-Cathedral|url=http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/01130.pdf|website=National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands|date=28 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230954/http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/01130.pdf|archive-date=3 March 2016}}</ref>. Ĝi estis konstruita fare de la [[Kavaliroj de Malto]] inter [[1573]] ĝis [[1578]] <ref>{{Cite web|title=St John's Co-Cathedral {{!}} Valletta in Malta {{!}} Attractions - Lonely Planet|url=https://www.lonelyplanet.com/malta/valletta/attractions/st-john-s-co-cathedral/a/poi-sig/447321/360142|access-date=2022-12-17|website=[[lonely planet]]|at=|language=en}}</ref>. La konstruo estis komisiita en 1572 de la Grandmajstro de la Ordeno, Jean l'Eveque de la Cassière, kaj ĝian konstruon faris la armea arkitekto Girolamo Cassar, kiu multe laboris en Malto <ref>{{Cite web|date=2020-03-27|title=St. John's Co-Cathedral: Visiting the gem of Valletta|url=https://www.maltaculture.com/places-museums-attractions/st-johns-co-cathedral/|access-date=2022-12-17|website=MaltaCulture.com|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2019-03-12|title=St John's Co-Cathedral|url=https://culturemalta.org/st-johns-co-cathedral/|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217032054/https://culturemalta.org/st-johns-co-cathedral/|url-status=usurped|archive-date=December 17, 2022|access-date=2022-12-17|website=CultureMalta|language=en-US}}</ref>. La [[katedralo]], konstruita baldaŭ post la fino de la [[Granda Sieĝo de Malto]], similas armean fortikaĵon. La abunda baroka interno kontrastas al la lakona fasado <ref name="academia">{{cite book|last1=Degiorgio|first1=Stephen|title=I Cavalieri di Malta e Caravaggio : la storia, gli artisti, i committenti|chapter=Palaces and Lodgings of the Knights of St John at Malta|location=[[Rome]]|chapter-url=https://archive.org/details/kkumulilchiannun008800/page/220|publisher=Logart Press|date=2010|pages=[https://archive.org/details/kkumulilchiannun008800/page/220 220–228]|oclc=887115351|isbn=978-88-87666-15-1|chapter-url-access=registration}}</ref>. Ĝia dezajno estis farita de la itala artisto [[Mattia Preti]]. Malsimplaj [[Ŝtonĉizado|ŝtonĉizadoj]], [[Volbo|volbita]] [[plafono]] kaj flankaj [[Altaro|altaroj]] rakontas la rakonton de la vivo de [[Johano la Baptisto]]. La katedralo enhavas ok riĉe ornamitajn [[Kapelo|kapelojn]], kiuj estas dediĉitaj al la ok [[patronsanktulo]]j de la Ordeno de la Kavaliroj de Malto kaj egalrilatas al la malsamaj regionoj de Eŭropo asociitaj kun iliaj agadoj. Unu el la altiroj de la katedralo estas la pentraĵo de [[Caravaggio]] " [[La Senkpigo de Sankta Johano la Baptisto|''La Senkapigo de Johano la Baptisto'']] " (1608). Ĉi tiu pentraĵo estas unu el la ĉefverkoj de la artisto kaj lia nura subskribita verko. Ankaŭ rimarkindaj estas la marmoraj [[Tomboŝtono|tomboŝtonoj]] super la [[Tombo|tomboj]] de eminentaj kavaliroj en la katedralo. Proksime de la ĉefenirejo al la katedralo estas la [[sarkofago]] de la 65-a Grandmajstro de la Ordeno de Malto, Marc'Antonio Zondadari de [[Sieno]], kiu estis la nevo de papo [[Aleksandro la 7-a]]. La plej grandioze ornamita tomboŝtono estas tiu de la 66-a grandmajstro, António Manuel de Vilhena. En 1775, Francisco Jiménez de Tejada, 69-a Grandmajstro de la Ordeno de Malto, estis entombigita en la Katedralo <ref name="history">{{cite web|title=History of St John's – A Legacy of the Knights of Malta|url=http://www.stjohnscocathedral.com/history-of-st-johns.html|website=St. John's Co-Cathedral|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040605/http://www.stjohnscocathedral.com/history-of-st-johns.html|archive-date=4 March 2016}}</ref>. == Galerio == <gallery class="center"> Dosiero:Valletta_St.John's_Co-Cathedral,_1870s.jpg|La Katedralo en la 1870-aj jaroj. Dosiero:St._John's_Co-Cathedral.JPG|La fasado de la Katedralo de Sankta Johano, sub restaŭrado en 2014. Dosiero:St_Johns_Co-Cathedral_Main_Altar.JPG|Ĉefa Altaro Dosiero:Malta,_St_John's_Pro-Cathedral.jpg|Navo Dosiero:Co-Cath_-_Chapel.jpg|Kapelo de la Relikvoj de la Kavaliroj de Aragono kaj Navaro Dosiero:Malta-Valletta-StJohnChapel.jpg| Kapelo de la Relikvoj de la Kavaliroj de Italio * Dosiero:Malta_-_Valletta_-_Triq_ir-Repubblika_-_Misrah_l-Assedju_l-Kbir_-_St._John's_01_ies.jpg|Enirejo al la katedralo Dosiero:Nicola_Cottoner_-_The_Chapel_of_Aragon.JPG|Monumento al Grandmajstro Nicolás Cotoner de Domenico Gaudí en la Kapelo de la Relikvoj de la Kavaliroj de Aragonio. Dosiero:St-johns-co-cathedral-altar.jpg|Germana Kapelo Dosiero:St-johns-co-cathedral-decoration.jpg|detalo Dosiero:Malta-stjohnscathedral-tombslab-50.jpg|Detalo de unu el la entombigtabuloj Dosiero:The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg|La plej fama artverko en la katedralo - ''[[La Senkpigo de Sankta Johano la Baptisto]]'' de [[Caravaggio]] ([[1608]]) Dosiero:CaravaggioJeromeValletta.jpg|"Jeronimo la Verkisto" de Caravaggio (1608) Dosiero:Saint John's Co-Cathedral - Zifferblaetter Uhr.jpg|ciferdiskoj de la horloĝo sur la suda turo Dosiero:Kanzel der St. John’s Co-Cathedral.JPG|predikejo Dosiero:St-johns-co-cathedral-tombslabs-06.jpg|tomboj Dosiero:La Valletta - Organo nella Cattedrale.jpg|organo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Eksteraj ligiloj == * {{official website|url=http://www.stjohnscocathedral.com}} * [http://www.maltain360.com/default.aspx?reference=110008754 maltain360.com - 360° vido de kunkatedralo Sankta Johano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200217111909/https://maltain360.com/default.aspx?reference=110008754 |date=2020-02-17 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Kunkatedraloj laŭ landoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Malto]] [[Kategorio:La-Valeto]] chp8l6qwuq9lt0snz3ebplde5x3shf1 0 902884 9420150 9046226 2026-07-04T10:58:05Z Sj1mor 12103 9420150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |kategorio=Publika parko |dosiero = |priskribo de bildo= |lando = Usono |situo = Bostono |establita = |establita tipo=Publika malfermo |regiono-ISO =US-MA |mapo lokumilo =Bostono |mapo1 lokumilo = Centra Bostono |zomo =13 |areo = }} [[Dosiero:BostonCommon.jpg|dekstra|eta|269x269px|Panorama foto de la parko]] La '''Boston Common''', ankaŭ mallongigita kiel {{lang|en|The ''Common''}}, signifante ''La Komuna'', estas centra publika parko en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]], [[Usono]]. Ĝi estis inaŭgurita en [[1634]] kaj estas la plej malnova urba oparko en Usono <ref>{{cite web|url=http://www.celebrateboston.com/sites/boston-common.htm|title=Boston Common|year=2006|publisher=CelebrateBoston.com|access-date=March 26, 2011}}</ref> La ''Boston Common'' okupas ĉirkaŭ 50 [[Akreo (mezurunuo)|akreojn]] da tereno kaj estas limita fare de Tremont Street, Park Street, Beacon Street, Charles Street kaj Boylston Street. Ĝi estas parto de la Smeralda Kolĉeno, kiu etendiĝas de la suda flanko de Common ĝis Franklin Park en Roxbury. Ekzistas vizitcentro sur Tremont Street kiu disponigas informojn pri Bostono <ref>{{Cite web|url=https://www.cityofboston.gov/images_documents/Boston_Common_Study_Report_4_tcm3-32547.pdf|title=Boston Common Study Report, Boston Landmarks Commission.|last=City of Boston}}</ref>. Ĵus okcidente de ĝi situas la [[Publika Parko de Bostono]]. Sur la Boylston Street-flanko estas la ''Central Burying Ground'', kie, inter aliaj, estas entombigitaj la pentristo [[Gilbert Stuart]], la komponisto William Billings, kaj Samuel Sprague kaj lia filo Charles Sprague, unu el la unuaj usonaj poetoj. Samuel Sprague estis membro de la [[Bostona tea festo|Bostona Tea Festo]] kaj batalis en la [[Usona Milito de Sendependeco]]. Ĝi foje estas erare nomita la "Boston Common'''s'''" <ref>{{cite web|title=Boston Common|url=http://www.cityofboston.gov/freedomtrail/bostoncommon.asp|access-date=November 9, 2011|publisher=City of Boston}}</ref><ref>{{cite web|title=Place Names: Boston English|url=http://www.universalhub.com/glossary/wickedpn.html|access-date=November 9, 2011|publisher=Adam Gaffin and by content posters}}</ref>. En [[1987]], la parko ricevis la oficialan statuson de "Nacia Loko de Historia Signifo." <ref name="nhlsum">{{cite web|url=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=1976&ResourceType=District|title=Boston Common|access-date=April 16, 2008|work=National Historic Landmark summary listing|publisher=National Park Service|archive-date=February 3, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203083038/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=1976&ResourceType=District|url-status=dead}}</ref>. == Galerio == <gallery class="center"> Dosiero:Boston_Common_2017.jpg|Birdokula vido Dosiero:Autumnrink.jpg|La centra lageto vintre... Dosiero:Frog_Pond_Opening_Day.jpg|…kaj en somero. Dosiero:Boston_Common_in_the_fall_04.jpg|Aŭtuno en la parko Dosiero:Sights_in_Boston_and_suburbs,_or,_Guide_to_the_stranger_(1856)_(14574552739).jpg|Granda Ulmo Dosiero:2008_CentralBuryingGround_BostonCommon_2957264193.jpg|Centra Tombejo ''Burying Ground'' Dosiero:Boston_Common,_Massachusetts_(493496)_(10791181335).jpg|Fontano de bierfaristo Dosiero:Boston_Common_Civil_War_Monument.jpg|Monumento al soldatoj kaj maristoj de la [[Usona Civila Milito]] Dosiero:Boston_-_monument_3.JPG|Memoraĵo al Robert Gould Shaw Dosiero:Boston_common_1848.jpg|"La Akvo-Festivalo", 1848. Dosiero:ExecutionAnnHibbins1.jpg|La pendumado de Anne Hibbins, akuzita je [[sorĉado]], la 19-an de junio 1656 . Desegnaĵo de 1886. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Alameda Central]], centra parko en [[Meksikurbo]], la plej malnova parko en la [[Amerikoj]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commons-inline}} * {{Oficiala retejo|https://www.boston.gov/parks/boston-common}} – Boston Parks and Recreation {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Parkoj en Usono]] [[Kategorio:Bostono]] kaz2ufp9k1sh30t84hrkoosoqgkuxta 0 906214 9420151 9396553 2026-07-04T10:58:21Z Sj1mor 12103 9420151 wikitext text/x-wiki {{informkesto artisto}} '''James SHARPLES''' (n. 1751 aŭ 1752, en [[Lancashire]] – m. la {{daton|26|februaro|1811}} en [[Novjorko]]<ref>{{Cite web|url=http://www.answers.com/topic/james-sharples-2|title=Answers - the Most Trusted Place for Answering Life's Questions|website=[[Answers.com]] }}</ref>) estis [[Anglio|angla]] [[portreto|portretisto]] kaj [[pentristo]], kiu transloĝiĝis al [[Usono]] en 1794. Li unuafoje ekspoziciis ĉe la [[Reĝa Akademio]] en 1779. James Sharples establis sian karieron en Ameriko en 1794 per la oferto fari portretojn de lokaj kaj naciaj politikistoj. Li poste uzis la originajn portretojn kiel modelojn por montri al novaj klientoj aŭ por fari kopiojn de la originaloj. Dum tiu periodo, kopioj de portretoj de famuloj estis popularaj, kvankam la konkurenco inter artistoj estis intensa, kaj multaj devis vojaĝi por trovi klientojn.<ref>Waggoner, pp 6–7</ref> Sharples kopiis tiujn originalojn por revendo.<ref>The Met Museum http://www.metmuseum.org/toah/hd/amdr/ho_08.144.htm</ref> Li ankaŭ pentris tri-kvaronajn bust-grandajn pastelportretojn per delikata kaj preciza tekniko. Lia kolorpaletro estis precipe nigra, blanka kaj griza. La haŭto estis prezentita en karna koloro kaj la fono ĝenerale en bluo. « ''La ĉefa fonto de enspezo por Sharples estis fari reproduktaĵojn laŭ sia vivportreto de Washington, tiel same kiel por [[Gilbert Stuart]] la ĉefokupo estis fari oleajn kopiojn de sia portreto de la unua prezidanto.'' »<ref>Virginia Historical Society http://www.vahistorical.org/gwportrait.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081211000000/https://web.archive.org/web/20081211213131/http://www.vahistorical.org/gwportrait.htm |date=2008-12-11 }}</ref> La familio Sharples petis $15 por profila portreto kaj $25 por vido de la tuta vizaĝo.<ref>Waggoner, pp 6–7</ref> La portretatoj de Sharples inkludis [[George Washington]], [[Thomas Jefferson]], [[Hester Thrale]], [[Joseph Priestley]], [[James Madison]], [[Dolley Madison]], [[John Adams]], kaj [[Elihu Hubbard Smith]]. La familianoj de Sharples ĉiuj partoprenis en la kopiado de la originalaj portretoj, kio foje malfaciligis distingi la originalon de la kopio. == Referencoj == {{referencoj}}{{Wikiquote}}{{Bibliotekoj}}{{DEFAŬLTORDIGO:Sharples, James}} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] gmq18h1fgewibaxisee090c660mee2z 0 909159 9419836 9417701 2026-07-03T22:56:55Z Moldur 2507 9419836 wikitext text/x-wiki {{informkesto gravulo | nomo = | dosiero de blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | grandeco de dosiero de blazono = 100ra | dato de naskiĝo = | loko de naskiĝo = Duivendrecht, municipo [[Ouder-Amstel]], [[Norda Holando]] | retejo = | kesteroj = {{informkestero sinsekvo | titolo = romkatolika [[ĉefepiskopo]] de [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]] | dosiero = Wappen Bistum Utrecht.png | periodo = [[2007]]– | antaŭ = | post = }} {{informkestero sinsekvo | titolo = romkatolika [[episkopo]] de [[Groningen]](-Leeuwarden) | dosiero = Wappen Bistum Groningen.png | periodo = [[1999]]–[[2007]] | antaŭ = | post = }} }} '''Wim EIJK''', plennome '''Willem Jacobus EIJK''', (naskiĝis {{naskiĝtago|1953|6|22}} en Duivendrecht, municipo [[Ouder-Amstel]], [[Norda Holando]], do nun {{aĝo|1953|6|22}}-jaraĝa) estas [[nederlandanoj|nederlanda]] [[katolikismo|katolika]] [[kardinalo]], [[profesoro]], [[kuracisto]] kaj [[teologo]], membro de la [[Latina eklezio]], la plej granda de la 24 [[proprajuraj katolikaj eklezioj]], kiuj konsistigas la [[Katolika Eklezio|Katolikan Eklezion]]. Li partoprenis la [[konklavo 2025|konklavon 2025]], la kunvenon de ĉiuj [[kardinalo]]j de tiu eklezio kiuj kunvenis en [[Vatikanurbo]] en majo 2025 por elekti la posteulon de [[papo]] [[Francisko (papo)|Francisko]], mortinta la 21-an de aprilo 2025, el inter ĉiuj kun-kardinaloj kiuj en la mortotago de Francisko estis malpli ol 80-jaraĝaj. Sian akademian edukon li akiris en la [[universitato de Lejdeno]], la [[papa Universitato Sankta Tomaso de Akvino]], la [[universitato de Amsterdamo]] kaj la [[Pontifika Laterana Universitato]]. Katolika sacerdoto ekde 1985 kaj katolika episkopo ekde 1999, li estis levita al la kardinaleco fare de [[Benedikto la 16-a]] la {{daton|18|februaro|2012}}. Ekde 2007 li estas [[ĉefepiskopo]] de la [[diocezo]] [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]]. Ĵurnalismaj observantoj de papaj elektoj konsideras lin inter tiuj kardinaloj pli verŝajnaj iĝi papo ol aliaj - do la internacia [[amaskomunikilaro]] deklaris lin aparte "[[papigebla]]" kandidato.<ref>[https://collegeofcardinalsreport.com/cardinals/?_papabili=1 <!-- en retejo de la [[kolegio de Kardinaloj]] la 21-an de aprilo 2025 -->] [https://nationalpost.com/news/the-cardinals-said-to-have-a-chance-at-becoming-the-next-pope <!-- en la retejo [[National Post]] la 21-an de aprilo 2025 -->] [https://abcnews.go.com/International/top-contenders-pope-experts-weigh/story?id=121011243 <!-- Who are the top contenders to be the next pope? Experts weigh in [[ABC News]] {{en}}</ref -->]</ref> Konsiderante ke la aro de "[[papigebla]]j" kandidatoj estas afero de spekulado de la amaskomunikiloj kaj de multaj pliaj interesitoj, la elekto de ne-"papigebla" kardinalo ne estas malofta, do neniu povas certe [[prognozo|prognozi]] la rezulton de la elekto, sed tiel estas dum ĉiu [[konklavo]] kiu enfermite en la [[vatikano|vatikana]] [[gastejo]] [[Domo de Sankta Marta]] kaj en la renoma apuda [[Siksta Kapelo]] tiom longe kunvenos kaj diskutos ĝis estos konsento pri la nova [[papo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Eijk, Wim}} [[Kategorio:Kardinaloj]] <!--[[Kategorio:Nederlandaj kardinaloj]]--> [[Kategorio:Episkopoj de Utreĥto]] <!--[[Kategorio:Episkopoj de Groningen]]--> 3igoa389n0iya6tvf740wxbmjvns196 0 909293 9419637 9089425 2026-07-03T15:26:06Z Moldur 2507 9419637 wikitext text/x-wiki {{informkesto gravulo | nomo = {{paĝonomo}} | dosiero de blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | grandeco de dosiero de blazono = 100ra | dato de naskiĝo = | loko de naskiĝo = | retejo = }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Malto|malta]] [[katolikismo|katolikisma]] [[kardinalo]], membro de la [[Latina eklezio]], la plej granda de la 24 [[proprajuraj katolikaj eklezioj]], kiuj konsistigas la [[Katolika Eklezio|Katolikan Eklezion]]. Li naskiĝis la 20-an de februaro 1957 en [[Qala]], do nun estas {{aĝo|1957|2|20Ÿ}}-jaraĝa, kaj partoprenas la [[konklavo 2025|konklavon 2025]], la kunvenon de ĉiuj [[kardinalo]]j de tiu eklezio kiuj kunvenos en [[Vatikanurbo]] en majo 2025 por elekti la posteulon de [[papo]] [[Francisko (papo)|Francisko]], mortinta la 21-an de aprilo 2025, el inter ĉiuj kun-kardinaloj kiuj en la mortotago de Francisko estis malpli ol 80-jaraĝaj. Li atingis sian teologian edukon interalie en la [[Papa Universitato Sankta Tomaso de Akvino]] kaj la [[Pontifika Laterana Universitato]]. Katolika sacerdoto ekde 1984 kaj katolika episkopo ekde 2006 (ĝis 2019 en la malta insulo [[Gozo]]), li estis levita al la kardinaleco fare de [[papo Francisko]] la {{daton|28|aŭgusto|2020}}, kaj laŭ la stato de 2025 estas ĝenerala sekretario de la [[sinodo de la Episkopoj]]. Ĵurnalismaj observantoj de papaj elektoj konsideras lin inter tiuj kardinaloj pli verŝajnaj iĝi papo ol aliaj - do la internacia [[amaskomunikilaro]] deklaris lin aparte "[[papigebla]]" kandidato.<ref>[https://www.pillarcatholic.com/p/right-left-and-center-why-is-no-cardinal artikolo en la retejo ''Pillar Catholic'' la 18-an de majo 2023] ({{en}})</ref><ref>[https://timesofmalta.com/article/mario-grech-top-five-contender-papacy-vacancy-vatican-insiders-say.1105717 komento en la retejo de la gazeto ''Times of Malta''' la 26-an de februaro 2025] ({{en}})</ref> Konsiderante ke la aro de "[[papigebla]]j" kandidatoj estas afero de spekulado de la amaskomunikiloj kaj de multaj pliaj interesitoj, la elekto de ne-"papigebla" kardinalo ne estas malofta, do neniu povas certe [[prognozo|prognozi]] la rezulton de la elekto, sed tiel estas dum ĉiu [[konklavo]] kiu enfermite en la [[vatikano|vatikana]] [[gastejo]] [[Domo de Sankta Marta]] kaj en la renoma apuda [[Siksta Kapelo]] tiom longe kunvenos kaj diskutos ĝis estos konsento pri la nova [[papo]]. [[Dosiero:Cardinale Mario Grech.jpg|maldekstre|eta|320ra|{{centre|en 2022}}]] == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} --> {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Grech, Mario}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Kardinaloj]] [[Kategorio:Maltaj religiuloj]] iypjynioqw5rvunrkcu8zexyfdc6sf6 0 911042 9420044 9106095 2026-07-04T07:45:15Z RG72 11847 9420044 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Aachen, Rathaus -- 2016 -- 2772.jpg|eta|La urbodomo de [[Akeno]] kie oni subskribis la traktaton.]] La '''Traktato pri Franca-Germana Kunlaboro kaj Integriĝo''' ({{lang-de| Vertrag über die deutsch-französische Zusammenarbeit und Integration}}, {{lang-fr|Traité sur la coopération et l’intégration franco-allemandes}}), konata kiel la '''Traktato de Akeno''' ({{lang-de|Vertrag von Aachen}}, {{lang-fr|Traité d’Aix-la-Chapelle}}), estas duflanka traktato inter la [[Federacia Respubliko Germanio]] kaj la [[Franca Respubliko]], subskribita la [[22-a de januaro|22-an de januaro]] [[2019]] en [[Akeno]] de la [[Federacia Kanceliero (Germanio)|Federacia Kancelierino]] [[Angela Merkel]] kaj la [[Prezidanto de la Respubliko (Francio)|Prezidanto]] [[Emmanuel Macron]]. Ĝi reprenas kaj kompletigas la [[Traktato de Elizeo|Elizean Traktaton]] subskribitan 56 jarojn antaŭe inter la prezidanto [[Charles de Gaulle]] kaj la kanceliero [[Konrad Adenauer]]. Ĝi pledas por profundigo de eŭropa ankrado kaj eŭropa solidareco, proksimiĝo de la [[ekonomio|ekonomiaj]], [[diplomatio|diplomatiaj]] kaj [[defendo|defenda]]j politikoj de la du landoj, [[Ekologio|ekologia]] kunlaboro, instigo al lernado de la lingvo kaj kulturo de la najbaro, kaj ankaŭ plifortigo de translima kunlaboro. == Vidu Ankaŭ == * [[Traktato de Nancio]] * [[Traktato de Kvirinalo]] * [[Franc-Germana Amikeco]] == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20210627222817/https://www.bundesregierung.de/resource/blob/997532/1570126/fe6f6dd0ab3f06740e9c693849b72077/2019-01-19-vertrag-von-aachen-data.pdf?download=1 Plena teksto de la traktato en la germana] * [https://www.elysee.fr/emmanuel-macron/2019/01/08/signature-nouveau-traite-franco-allemand-aix-la-chapelle Plena teksto de la traktato en la franca] ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.elysee.fr%2Femmanuel-macron%2F2019%2F01%2F08%2Fsignature-nouveau-traite-franco-allemand-aix-la-chapelle arkivo]) {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Germanio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Francio]] [[Kategorio:Traktatoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Amikeco]] [[Kategorio:Aachen]] eynbbpsafawgintxbm5msq5ip3eq2tg 0 913807 9419688 9133470 2026-07-03T18:59:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419688 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Konuro de Eisenmann |koloro= pink |dosiero = Azuero Parakeet.jpg | dosiero larĝo=250px |priskribo de dosiero = |regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj |filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj |klaso = ''[[Aves]]'', [[Birdoj]] |ordo = ''[[Psittaciformes]]'' |familio = ''[[Psittacidae]]'' |subfamilio = ''[[Arinae]]'' |tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]'' |genro = '''''Pyrrhura''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1856 |specio = '''Konuro de Eisenmann''' (''P. eisenmanni'') |dunomo = ''Pyrrhura eisenmanni'' |specio aŭtoritato = [[Juan A. Delgado|Delgado]], 1985 | statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2022 |title=''Pyrrhura eisenmanni'' |volume=2022 |page=e.T45422623A179398776 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T45422623A179398776.en |access-date=17a de Februaro 2023}}</ref> | sinonimo = |mapo de vivoteritorioj = Pyrrhura_eisenmanni_range_map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Konuro de Eisenmann''' (''Pyrrhura eisenmanni'') estas malgranda [[papago]] el genro ''[[Pyrrhura]]'', konata ankaŭ kiel ''Konuro de Azuero'' aŭ ''Papago de Azuero'', estas [[specio]] de [[papago]] en la [[familio (biologio)|familio]] ''[[Psittacidae]]''. Ĝi vivas en la duoninsulo Azuero de centra suda [[Panamo]]. Iam klasita kiel [[subspecio]] de la [[Pentrita konuro]], ĝi estas nun konsiderata sia propra specio.<ref name="iucn status"> BirdLife International (2022). [https://www.iucnredlist.org/species/45422623/179398776 "Pyrrhura eisenmanni".] ''IUCN Red List of Threatened Species''. 2022: e.T45422623A179398776. doi:10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T45422623A179398776.en. Alirita la 17an de Februaro 2023. </ref> La Konuro de Azuero preferas malsekajn, montetajn kaj arbarajn areojn. Ili manĝas fruktojn, florojn, semojn, [[algo]]jn kaj senvertebrulojn. La konuro de Azuero preferas resti en [[Birdaro|birdaroj]] de ĉirkaŭ 20 individuoj. Ili preferas resti alte en la arbaraj [[kanopeo]]j.<ref name="azueroconure">{{cite web|title=''AZUERO CONURE''|url=https://www.parrots.org/encyclopedia/azuero-conure|access-date=17a de Februaro 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250701202949/https://parrots.org/encyclopedia/azuero-conure/|archivedate=2025-07-01}}</ref> La nomoj Konuro de Eisenmann (''Pyrrhura eisenmanni'') honoras la ornitologon Eugene Eisenmann (1906-1981). ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons|Pyrrhura eisenmanni}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papagedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] sply56xdj0rhtzyekymlr80yrmnmotj 0 914421 9420179 9138337 2026-07-04T11:20:21Z Sergio 46486 apartigo kaj komenco 9420179 wikitext text/x-wiki '''Signokodo''' estas [[kodo]], kiu al ĉiu [[skribsigno|signo]] de donita [[signaro (komputado)|signaro]] atribuas unikan [[signonumero]]n, kiu reprezentu tiun signon en [[datumprilaboro]] aŭ [[telekomunikado]]. La signonumeroj de signokodo ne nepre formas plenan [[intervalo (matematiko)|intervalo]]n da [[entjero]]j. Fakte multaj signokodoj enhavas «truojn», ekz‑e kodpoziciojn rezervitajn por eventuala estonta uzo. La plej malgrandan intervalon, entenantan ĉiujn signonumerojn de koncerna signokodo, oni nomas '''la signonumera intervalo''' de tiu kodo. Kiel ekzemploj konataj al la esperantistoj menciindas la signokodoj [[Askio]], [[Latina-3]] kaj [[Unikodo]]. La Unikoda normo precizigis plurajn nociojn, karakterizantajn ĉiujn signokodojn. Nome oni distingas jenajn trajtojn: * '''[[signaro (komputado)|signaro]]''' (angle {{lang|en|''character repertoire''}}); * '''signokodo''' (angle {{lang|en|''character code''}}) estas [[disĵeto]] de la [[signaro (komputada)|signaro]] de signokodo en ties signonumeran intervalon; * '''[[kodoprezento]]''' (angle {{lang|en|''character encoding''}}) estas maniero bitigi la signonumerojn en komputilo aŭ ĉe datumtransmeto. Kvankam Latina‑3 nun prezentas nur historian intereson, ĝi estas oportuna ekzemplo por ilustri la diritan: {| class="wikitable" |----- ! colspan="17" style="background-color:#FCB" | ISO/CEI 8859-3 |----- ! + | ! 0 ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! A ! B ! C ! D ! E ! F |----- ! 0x | rowspan="2" colspan="16" style="background-color:#CFC;valign:middle;text-align:center" | ''nedifinitaj stirsignoj'' |----- ! 1x |----- ! 2x | | ! || " || # || $ || % || & || ' || ( | ) || * || + ||, || - || . || / |----- ! 3x | 0 || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 | 8 || 9 || : || ; || < || = || > || ? |----- ! 4x | @ || A || B || C || D || E || F || G | H || I || J || K || L || M || N || O |----- ! 5x | P || Q || R || S || T || U || V || W | X || Y || Z || [ || \ || ] || ^ || _ |----- ! 6x | ` || a || b || c || d || e || f || g | h || i || j || k || l || m || n || o |----- ! 7x | p || q || r || s || t || u || v || w | x || y || z || { || <nowiki>|</nowiki> || } | ~ || style="background-color:#CFC" | |----- ! 8x | rowspan="2" colspan="16" style="background-color:#CFC;valign:middle;text-align:center" | ''nedifinitaj stirsignoj'' |----- ! 9x |----- ! Ax | &nbsp; | Ħ | ˘ | £ | ¤ | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | Ĥ | § | ¨ | İ | Ş | Ğ | Ĵ | | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | Ż |- ! Bx | ° | ħ | ² | ³ | ´ | µ | ĥ | · | ¸ | ı | ş | ğ | ĵ | ½ | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | ż |- ! Cx | À | Á | Â | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | Ä | Ċ | Ĉ | Ç | È | É | Ê | Ë | Ì | Í | Î | Ï |- ! Dx | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | Ñ | Ò | Ó | Ô | Ġ | Ö | × | Ĝ | Ù | Ú | Û | Ü | Ŭ | Ŝ | ß |- ! Ex | à | á | â | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | ä | ċ | ĉ | ç | è | é | ê | ë | ì | í | î | ï |- ! Fx | style="background-color:#CFC" | &nbsp; | ñ | ò | ó | ô | ġ | ö | ÷ | ĝ | ù | ú | û | ü | ŭ | ŝ | ˙ |} {{redaktas |redaktanto = Sergio |komenco = 2026-07-04 |fino = 2026-07-09 |daŭro = }} fykvb3pduzrxwqjea68dr6hkvbrnpav 0 919852 9420085 9395798 2026-07-04T09:24:51Z Sj1mor 12103 9420085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} Siro '''Edwin Henry LANDSEER''' RA (n. la 7-an de marto 1802 - m. la 1-an de oktobro 1873) estis angla [[Pejzaĝa pentristo|pejzaĝa]] kaj besta pentristo kaj skulptisto de la [[Romantikismo|romantika]] kaj [[Naturalismo|naturalisma]] periodoj. Landseer ĉefe pentris bestajn motivojn, ĉefe [[Ĉevalo|ĉevaloj]], [[Hundo|hundoj]] kaj [[Cervo|cervoj]], kaj skotajn pejzaĝojn. Lia plej fama verko kiel skulptisto estas la leona skulptaĵo ĉe la bazo de la statuo de Nelson en [[placo Trafalgar]], [[Londono]]. == Galerio == <gallery widths="150" heights="150" mode="packed" caption="Pentraĵoj"> Dosiero:Edwin_Landseer_-_Alpine_Mastiffs_Reanimating_a_Distressed_Traveler.jpg|''[[:en:Alpine Mastiffs Reanimating a Distressed Traveller]]'', 1820 Dosiero:Landseer,_Edwin_Henry_(Sir,_RA)_-_Lion-_A_Newfoundland_Dog_-_Google_Art_Project.jpg|''[[:en:Lion, a Newfoundland Dog]]'', 1824 Dosiero:Edwin_Landseer-_The_Monkey_Who_Had_Seen_the_World.JPG|''[[:en:The Monkey Who Had Seen the World]]'', 1827 Dosiero:Edwin_Henry_Landseer_(1802-1873)_-_A_Scene_at_Abbotsford_-_N01532_-_National_Gallery.jpg|''[[:en:A Scene at Abbotsford]]'', 1827 Dosiero:Edwin_Landseer_-_Attachment.jpg|''[[:en:Attachment (painting)|Attachment]]'', 1829 Dosiero:Sir_Edwin_Henry_Landseer_-_Deer_and_Deer_Hounds_in_a_Mountain_Torrent_-_Google_Art_Project.jpg|''[[:en:The Hunted Stag]]'', 1833 Dosiero:Rachel_Russell_(1826-1898)_by_Edwin_Henry_Landseer_(1802-1873).jpg|''Rachel Russell'', 1835 Dosiero:Edwin_Henry_Landseer_(1802-1873)_-_A_Highland_Breakfast_-_FA.87(O)_-_Victoria_and_Albert_Museum.jpg|''[[:en:A Highland Breakfast]]'', 1834 Dosiero:Sir_Edwin_Henry_Landseer_-_Favourites,_the_Property_of_H.R.H._Prince_George_of_Cambridge_-_Google_Art_Project.jpg|''Favourites, the Property of H.R.H. Prince George of Cambridge'', 1834 to 1835 Dosiero:Edwin_Landseer._Falcon.JPG|''Falcon'', 1837 Dosiero:A_Distinguished_Member_of_the_Humane_Society_by_Sir_Edwin_Landseer.jpg|''[[:en:A Distinguished Member of the Humane Society]]'', exhibited 1838 Dosiero:Sir_Edwin_Landseer_(1803-73)_-_Eos_-_RCIN_403219_-_Royal_Collection.jpg|''[[:en:A Favourite Greyhound of Prince Albert]]'', 1841 Dosiero:Windsor_Castle_in_Modern_Times._1841-1845.jpg|''Windsor Castle in Modern Times'', Queen Victoria and her family, {{Ĉirkaŭ|1842}} Dosiero:Edwin_Landseer_-_Queen_Victoria_and_Prince_Albert_at_the_Bal_Costumé_of_12_May_1842_-_WGA12439.jpg|''Queen Victoria and Prince Albert at the Bal Costumé of 12 May 1842'' Dosiero:Edwin_Henry_Landseer_(1802-1873)_-_A_Dialogue_at_Waterloo_-_N00415_-_National_Gallery.jpg|''[[:en:A Dialogue at Waterloo]]'', 1850 Dosiero:Edwin_Landseer_-_Scene_from_A_Midsummer_Night's_Dream._Titania_and_Bottom_-_Google_Art_Project.jpg|''[[:en:Scene from A Midsummer Night's Dream]]'', {{Ĉirkaŭ|1850}} Dosiero:Landseer_Saved.jpg|''Saved'', 1856 Dosiero:Landseer.doutful.crumbs.jpg|''[[:en:Doubtful Crumbs]]'', 1858 Dosiero:Edwin_Henry_Landseer_(1802-1873)_-_Lady_Godiva's_Prayer_-_VA.1955.0431_-_Herbert_Art_Gallery_and_Museum.jpg|''[[:en:Lady Godiva's Prayer]]'', 1865 Dosiero:Edwin_Landseer_-_The_Arab_Tent_-_WGA12440.jpg|''[[:en:The Arab Tent]]'', 1866 Dosiero:Edwin_Landseer-_The_Wild_Cattle_of_Chillingham.JPG|''The [[:en:Chillingham cattle|Wild Cattle of Chillingham]]'', 1867 Dosiero:Flood_in_the_Highlands_by_Sir_Edwin_Landseer_-_Sir_Edwin_Landseer_-_ABDAG002312.jpg|''Flood in the Highlands'', [[:en:Aberdeen Art Gallery]] Dosiero:Manproposesgoddisposes.jpg|''[[:en:Man Proposes, God Disposes]]'', 1864 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=195 Landseer Galerio ĉe MuseumSyndicate] * [http://www.royalcollection.org.uk/egallery/maker.asp?maker=LANDSEER La Reĝa Kolekto] — verkaĵoj de Landseer apartenantaj al la Brita Reĝa Familio. * {{Gutenberg|id=38928}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Landseer, Edwin }} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Mensmalsanuloj]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] bts6ug1p33z85akqyypo6kpy0zjevwi 0 922400 9420139 9407936 2026-07-04T10:47:38Z ThomasPusch 1869 9420139 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Mokgadi Caster SEMENYA''' (naskita la 7-an de januaro 1991 en [[Pietersburg]]) estas sud-afrika [[mezdistanca kuristo]] kaj plurfoje olimpika kaj [[Atletika Monda Ĉampioneco|mondĉampiono]] (en la [[Someraj Olimpikoj]] [[Londono 2012]] kaj [[Rio-de-Ĵanejro 2016]], kaj en la atletikaj mondaj ĉampionadoj [[Berlino]] 2009, [[Taeguo]] 2011 kaj [[Londono]] 2017, en [[800-metra kurado]]. Por la sezono 2020, la [[interseksa]] atletino subskribis kontrakton kun JVW FC{{klarigu}} kiel [[futbalisto]]. Post gajnado de ora medalo ĉe la Mondĉampioneco en 2009, Semenya estis malpermesita pro seksa nesekureco kaj devis sperti seksan ŝanĝteston. En julio 2010, ŝi denove rajtis konkuri fare de la [[IAAF]]. <ref>[http://www.nrksport.no/friidrett/1.6738231 NRK.no – ''Gull-vinner skal kjønnstestes''], alirita la 21-an de aŭgusto 2016.</ref><ref>[[BBC Sport]] [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/athletics/8210471.stm – ''Semenya told to take gender test''], alirita la 21-an de aŭgusto 2016.</ref><ref> novaĵagentejo ''[[Associated Press]]'' [https://web.archive.org/web/20100709190844/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hMudI8ByYmbiNVB4ofKjep_IT_kQD9GPJLSO0 - ''Semenya cleared to return to track immediately''], alirita la 21-an de aŭgusto 2016.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Semenya, Caster }} [[Kategorio:Sudafrikaj sportistoj]] [[Kategorio:GLAT-sportistoj]] 8oe2m4e346fdg2w9iu7r3vz5upukd53 9420142 9420139 2026-07-04T10:52:22Z ThomasPusch 1869 9420142 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Mokgadi Caster SEMENYA''' (naskita la 7-an de januaro 1991 en [[Pietersburg]]) estas sud-afrika [[mezdistanca kuristo]] kaj plurfoje olimpika kaj [[Atletika Monda Ĉampioneco|mondĉampiono]] (en la [[Someraj Olimpikoj]] [[Londono 2012]] kaj [[Rio-de-Ĵanejro 2016]], kaj en la atletikaj mondaj ĉampionadoj [[Berlino]] 2009, [[Taeguo]] 2011 kaj [[Londono]] 2017, en [[800-metra kurado]]. Por la sezono 2020, la [[interseksa]] atletino subskribis kontrakton kun JVW FC{{klarigu}} kiel [[futbalisto]]. Post gajnado de ora medalo ĉe la Mondĉampioneco en 2009, Semenya estis malpermesita pro seksa nesekureco kaj devis sperti seksan ŝanĝteston. En julio 2010, ŝi denove rajtis konkuri fare de la [[IAAF]]. <ref>[http://www.nrksport.no/friidrett/1.6738231 NRK.no – ''Gull-vinner skal kjønnstestes''] ([[norvege]]: "ora medalisto spertos seksotestadon"), alirita la 21-an de aŭgusto 2016.</ref><ref>[[BBC Sport]] [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/athletics/8210471.stm – ''Semenya told to take gender test''] ([[angle]]: "Semenya ricevis ordonon fari seksoteston"), alirita la 21-an de aŭgusto 2016.</ref><ref> novaĵagentejo ''[[Associated Press]]'' [https://web.archive.org/web/20100709190844/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hMudI8ByYmbiNVB4ofKjep_IT_kQD9GPJLSO0 - ''Semenya cleared to return to track immediately''] ([[angle]]: "Semenya rajtas tuj reveni al la trako"), alirita la 21-an de aŭgusto 2016.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Semenya, Caster }} [[Kategorio:Sudafrikaj sportistoj]] [[Kategorio:GLAT-sportistoj]] 9znoukskt32ar5ofinqysbbzt35aap1 0 926973 9419824 9230450 2026-07-03T22:21:12Z RCraig09 62150 /* Rimarkindaj */ [[Dosiero:20250120 Market value of Trump meme coin.svg]] 9419824 wikitext text/x-wiki '''Memeomonero''' ({{Lang-en|Meme coin}}) estas [[kriptovaluto]], kiu originis de [[interreta memeo]] aŭ havas alian humuran trajton. La termino estas foje uzata sinonime kun la termino "'''shitcoin'''" (angle por rubaĵvaluto), kiu tipe rilatas al tia kriptovaluto, kiu havas malmultan aŭ neniun valoron, aŭtentecon aŭ utilecon.<ref name="dictionary.com">{{cite web|title=meme coin - Slang Dictionary|date=21 October 2021|publisher=Dictionary.com|url=https://www.dictionary.com/e/slang/meme-coin/|access-date=2021-11-09|archive-date=2022-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727205513/https://www.dictionary.com/e/slang/meme-coin/|url-status=live}}</ref> Ĝi povas esti uzata en la plej larĝa senco kiel kritiko de la tuta kriptovaluta merkato. Tio inkluzivas tiujn bazitajn sur specifaj memeoj, kiel ekzemple Dogecoins, [[Famulo|famuloj]] aŭ pump-and-dump (pumpu-kaj-forĵetu) skemoj kiel Bitconnect. Tamen, aliaj ankaŭ argumentas, ke memeomoneroj povas esti uzataj por igi kriptovalutojn pli alireblaj.<ref name="times of india">{{cite web|title=What are meme coins, floki currencies and Dogecoin-killers?|work=[[The Times of India]]|date=22 October 2021|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/cryptocurrency/dogecoin/what-are-meme-coins-floki-currencies-and-dogecoin-killers/articleshow/87209387.cms|access-date=9 November 2021|archive-date=14 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214033920/https://timesofindia.indiatimes.com/business/cryptocurrency/dogecoin/what-are-meme-coins-floki-currencies-and-dogecoin-killers/articleshow/87209387.cms|url-status=live}}</ref> La termino ofte estas uzata pejorative por kompari la valoron aŭ rendimenton de ĉi tiuj kriptovalutoj kun tiuj de establitaj ciferecaj aktivaĵoj. Subtenantoj rigardas memeajn monerojn kiel [[Demokratiigo|demokratiigon]] de [[financo]], ĉar ĉiu povas lanĉi memeomoneron kaj profiti de virusaj tendencoj, ofte kun famulaj subtenoj. Kritikistoj, tamen, argumentas, ke memeomoneroj eternigas la pump-kaj-forĵetu stigmaton de kriptovalutoj kaj mankas longviveco aŭ signifoplenaj celoj. Fakuloj sugestas, ke ili estas simptomo de ekonomia pesimismo, kiu instigas homojn fari riskajn financajn decidojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/02194361-a5b9-4bf0-9147-f36ba7759cf1|title=Turks flock to cryptocurrencies in search of stability|first1=Laura|last1=Pitel|first2=Eva|last2=Szalay|date=January 23, 2022|work=[[Financial Times]]}}</ref> La termino memeomonero akiris apartan atenton, eĉ inter tiuj malpli konataj pri kriptovalutoj, per la enkonduko de tia monero fare de [[Donald Trump]], kiu anoncis la memeomoneron $TRUMP nur kelkajn tagojn antaŭ sia dua [[inaŭguro]] kiel [[Prezidanto de Usono]]. == Historio == Fine de 2013, Dogecoin estis publikigita post kiam ĝi estis kreita kiel [[ŝerco]] pri la [[memeo]] "Doge" fare de [[Programisto|programistoj]]. Tio ekfunkciigis la kreadon de pluraj postaj memeomoneroj. En oktobro 2021, ekzistis proksimume 124 memeomoneroj en cirkulado sur la merkato. Rimarkindaj ekzemploj inkluzivas Dogecoin kaj Shiba Inu.<ref name="times of india2">{{cite web|title=What are meme coins, floki currencies and Dogecoin-killers?|work=[[The Times of India]]|date=22 October 2021|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/cryptocurrency/dogecoin/what-are-meme-coins-floki-currencies-and-dogecoin-killers/articleshow/87209387.cms|access-date=9 November 2021|archive-date=14 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214033920/https://timesofindia.indiatimes.com/business/cryptocurrency/dogecoin/what-are-meme-coins-floki-currencies-and-dogecoin-killers/articleshow/87209387.cms|url-status=live}}</ref> Fine de 2021, reklamoj reklamantaj la memeomoneron Floki Inu en [[Londono]] kondukis al postaj enketoj ĉirkaŭ la reklamado de la memeomonero, kiu estis konsiderata nereguligita financa produkto fare de la UK Advertising Standards Authority (ASA).<ref>{{Cite web|date=2021-11-17|title=Watchdog investigates tube adverts for Floki Inu cryptocurrency|first=Mark|last=Sweney|url=https://www.theguardian.com/technology/2021/nov/17/advertising-watchdog-investigates-tube-adverts-for-floki-inu-cryptocurrency-elon-musk-dog|access-date=2022-01-10|website=The Guardian|language=en|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110165529/https://www.theguardian.com/technology/2021/nov/17/advertising-watchdog-investigates-tube-adverts-for-floki-inu-cryptocurrency-elon-musk-dog|url-status=live}}</ref> Kelkaj landoj faris paŝojn por reguligi memajn valutojn. Komence de 2021, la Komisiono pri Valorpaperoj kaj Borsoj de [[Tajlando]] malpermesis memajn valutojn kiel parton de subpremo kontraŭ ciferecaj produktoj "sen klara celo aŭ enhavo".<ref>{{Cite web|title=Thailand bans meme coins and NFTs as part of crypto crackdown|first=Saqib|last=Shah|url=https://www.engadget.com/thailand-bans-meme-coins-nft-113518980.html|access-date=2021-07-11|date=June 14, 2021|website=Engadget|language=en-US|archive-date=2022-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324062039/https://www.engadget.com/thailand-bans-meme-coins-nft-113518980.html|url-status=live}}</ref> == Populareco == Memeomoneroj gajnis popularecon de kiam [[Elon Musk]] aprobis la uzon de Dogecoin, unu el la unuaj memeomoneroj. Li daŭre ĉirpetis (aŭ tviteris, pere de [[tvitero]]) pri Dogecoin en 2022, inkluzive de unu en januaro, kie li deklaris, ke li manĝus McDonald's Happy Meal rekte se ili komencus akcepti Dogecoin kiel pagon. Kvankam la risko perdi monon estas signifa, iuj projektoj ŝajnas esti sukcesaj kaj daŭrigeblaj laŭlonge de la tempo.<ref>{{Cite web|date=2021-06-12|title=If Elon Musk wrote this, the headline would be a meme & Dogecoin fortunes would've changed|first=Regina|last=Mihindukulasuriya|url=https://theprint.in/tech/if-elon-musk-wrote-this-the-headline-would-be-a-meme-dogecoin-fortunes-wouldve-changed/675264/|access-date=2022-02-07|website=ThePrint|language=en-US|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207081811/https://theprint.in/tech/if-elon-musk-wrote-this-the-headline-would-be-a-meme-dogecoin-fortunes-wouldve-changed/675264/|url-status=live}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Thorbecke|first1=Catherine|title=Dogecoin rallies after Elon Musk tweet|url=https://abcnews.go.com/Business/dogecoin-rallies-elon-musk-tweet/story?id=82265024|access-date=15 February 2025|work=ABC News|date=14 January 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bariso|first=Justin|date=2022-01-27|title=Elon Musk Offered to Eat a Happy Meal on TV. McDonald's Response Was Perfect|url=https://www.inc.com/justin-bariso/elon-musk-mcdonalds-happy-meal-dogecoin-twitter-social-media-lesson.html|access-date=2022-02-07|website=Inc.com|language=en|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207081812/https://www.inc.com/justin-bariso/elon-musk-mcdonalds-happy-meal-dogecoin-twitter-social-media-lesson.html|url-status=live}}</ref> Sekve, Musk estis jurpersekutita de [[Investado|investantoj]], kiuj akuzis lin pri uzado de Dogecoin kiel neregistritan [[valorpapero]]<nowiki/>n por funkciigi [[Financa piramido|piramidan skemon]]. <ref>{{cite news|last1=Bushard|first1=Brian|title=Elon Musk, SpaceX And Tesla Sued For $258 Billion In Alleged Dogecoin 'Pyramid Scheme'|url=https://www.forbes.com/sites/brianbushard/2022/06/16/elon-musk-spacex-and-tesla-sued-for-258-billion-in-alleged-dogecoin-pyramid-scheme/|access-date=15 February 2025|work=Forbes|date=16 June 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Elon Musk is accused of insider trading by investors in Dogecoin lawsuit {{!}} CNN Business|url=https://www.cnn.com/2023/06/02/investing/elon-musk-dogecoin-lawsuit/index.html|access-date=15 February 2025|work=CNN|agency=Reuters|date=2 June 2023|language=en}}</ref> Memeomoneroj spertis revigliĝon post la venko de Donald Trump en la usona prezidant-elekto de 2024. Unu ekzemplo de tio estas Fartcoin, kies [[merkata kapitaligo]] superis 1 miliardon da [[Usona dolaro|dolaroj]] en decembro 2024.<ref>{{Cite web|last=Wile|first=Rob|date=2024-12-15|title=Memecoins like Fartcoin are riding Trump's victory to huge valuations. Experts say it may have only begun.|url=https://www.nbcnews.com/business/personal-finance/memecoins-what-are-they-why-are-they-popular-cryptocurrency-rcna184223|access-date=2024-12-18|website=NBC News}}</ref><ref name="Quinn-2024">{{Cite web|last=Quinn|first=Sental|date=2024-12-17|title=Fartcoin rides memecoin surge following Trump's win|url=https://www.salon.com/2024/12/17/fartcoin-rides-memecoin-surge-following-win/|access-date=2024-12-18|website=[[Salon.com]]}}</ref><ref name="Morris-2024">{{Cite web|last=Morris|first=Chris|date=2024-12-16|title=What is Fartcoin? And why is it soaring right now?|url=https://www.fastcompany.com/91248014/what-is-fartcoin-why-memecoin-soaring-right-now-cryptocurrency|access-date=2024-12-18|website=Fast Company}}</ref> Trump mem lanĉis la memeomoneron $Trump tri tagojn antaŭ sia dua inaŭguro kiel Prezidanto de Usono.<ref name="PoliticoJan1825">{{cite news|last=Goodman|first=Jasper|url=https://www.politico.com/news/2025/01/18/trump-crypto-meme-coin-inauguration-00199157|archive-url=|title=Trump launches crypto meme coin, ballooning net worth ahead of inauguration|date=18 January 2025|work=[[Politico]]|accessdate=18 January 2025|archivedate=}}</ref><ref name="BBCJan1825">{{cite news|last=Faguy|first=Ana|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9vmym2jvy9o|archive-url=|title=Trump launches cryptocurrency with price rocketing|date=18 January 2025|work=[[BBC News]]|accessdate=18 January 2025|archivedate=}}</ref> La usona investanto David Einhorn deklaris: "Ni atingis la fazon 'Fartcoin' de la merkata ciklo... Krom komercado kaj [[spekulado]], ĝi servas neniun alian klaran celon kaj plenumas neniun bezonon, kiu ne estas traktata aliloke." == Rimarkindaj == [[Dosiero:20250120 Market value of Trump meme coin.svg|eta|Grafikaĵo de la valoro de la memeomonero TRUMP de la 18-a de januaro 2025. Ĉirkaŭ 764 000 homoj, kiuj investis post la historia maksimumo (ATH) la 19-an de januaro, perdis monon.<ref>{{Cite web|last=Sigalos|first=MacKenzie|date=2025-05-06|title=58 crypto wallets have made millions on Trump's meme coin. 764,000 have lost money, data shows|url=https://www.cnbc.com/2025/05/06/trump-meme-coin-crypto.html|access-date=2025-05-13|website=CNBC|language=en}}</ref> Jen tipa prezgrafiko por multaj memeomoneroj.]] Ĉi tiu listo inkluzivas memeomonerojn, kiuj ricevis signifan kvanton da amaskomunikila kovrado: * $HAWK – Publikigita de Hayley Walsh en decembro 2024, usona virino kiu fariĝis virala interrete pro la memeo "hawk tuah", atingante pinton de 490 milionoj da dolaroj antaŭ ol fali al 25 milionoj da dolaroj. Ŝi ricevis gravajn akuzojn pri antaŭenigado de "pump and dump" [[fraŭdo]], kaj partoprenado en "tapiŝtira" fraŭdo kaj interna komercado.<ref>{{Cite web|date=2024-12-06|title=Hawk Tuah girl: Online star faces crypto coin criticism|url=https://www.bbc.com/news/articles/c89xvjkzzyvo|access-date=2025-01-28|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref> * $Fartcoin – Je la 25-a de januaro 2025, $Fartcoin havas merkatan kapitaligon de 1,28 miliardoj da dolaroj kaj estas la sepa plej granda kriptovaluto laŭ merkata kapitaligo ĉe la Kraken-borso. * $Trump – Publike anoncita en la Twitter kaj Truth Social-kontoj de prezidanto Trump tri tagojn antaŭ lia dua inaŭguro kiel prezidanto. La sekvan tagon, la merkata kapitaligo atingis 27 miliardojn da dolaroj, kun la kompaniaj posedaĵoj de Trump je 20 miliardoj da dolaroj.<ref>{{Cite news|last1=Lipton|first1=Eric|last2=Yaffe-Bellany|first2=David|date=2025-02-09|title=Early Crypto Traders Had Speedy Profit on Trump Coin as Others Suffered Losses|url=https://www.nytimes.com/2025/02/09/us/politics/trump-crypto-memecoin.html|access-date=2025-02-10|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> * $Melania – La 19-an de januaro 2025, la edzino de Trump, [[Melania Trump|Melania]], lanĉis kaj anoncis sian propran memeomoneron, $Melania.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Chloe|date=2025-01-20|title=Melania Trump launches cryptocurrency ahead of Donald Trump's inauguration|url=https://www.cnbc.com/2025/01/20/melania-trump-launches-cryptocurrency-ahead-of-donald-trumps-inauguration.html|access-date=2025-01-28|website=CNBC|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Mulima|first1=Monique|last2=Shukla|first2=Sidhartha|date=February 6, 2025|title=Melania Memecoin is Down 90 Percent From Peak as Novelty Value Wanes|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-02-06/melania-memecoin-is-down-90-from-peak-as-novelty-value-wanes?embedded-checkout=true|access-date=February 9, 2025|website=Bloomberg}}</ref> * Dogecoin – Kriptovaluto, kiu atingis pintan merkatan kapitaligon de 85 miliardoj da dolaroj kaj estis ofte ĉirpita kaj referencita de Elon Musk.<ref>{{Cite news|title=Dogecoin Project|url=https://www.nytimes.com/topic/dogecoin-project|access-date=2025-02-13|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|last=de Best|first=Raynor|title=Market capitalization of Dogecoin|url=https://www.statista.com/statistics/1201792/market-cap-dogecoin/|access-date=13 February 2025|website=Statista}}</ref> Liaj ĉirpetoj inkluzivis "Dogecoin estas la kripto de la popolo", "Neniuj supreniroj, neniuj malsupreniroj, nur Doge", kaj "Unu vorto: Doge", kaj estis antaŭitaj de pliiĝo en la komercvolumeno kaj valoro de la valuto.<ref>{{Cite web|last=Isidore|first=Chris|date=February 4, 2021|title=Elon Musk tweeted. Dogecoin surged more than 50% &#124; CNN Business|url=https://www.cnn.com/2021/02/04/investing/elon-musk-dogecoin/index.html|website=CNN}}</ref> La 14-an de novembro 2024, Trump anoncis, ke Musk kaj [[Vivek Ramaswamy]] gvidos novan Departementon pri Registara Efikeco aŭ DOGE mallonge, akronimo kiu dividas la nomon de la valuto.<ref>{{Cite web|last=Macheel|first=Tanaya|date=2024-11-13|title=Dogecoin spikes after Trump announces a Department of Government Efficiency — DOGE|url=https://www.cnbc.com/2024/11/13/dogecoin-surges-20percent-after-trump-announces-a-department-of-government-efficiency-doge.html|access-date=2025-01-28|website=CNBC|language=en}}</ref> * $Libra - memeomonero lanĉita kadre de la afero Cryptogate en [[Argentino]] kaj rekomendita al investantoj fare de la argentina prezidanto [[Javier Milei|Javier Millei]]. Post ĝia lanĉo, la valoro de la monero rapide altiĝis, sed poste kraŝis, kaŭzante perdojn de proksimume 250 milionoj da dolaroj por investantoj kaj levante suspektojn pri fraŭdo.<ref>{{cite news|last1=Alcoba|first1=Natalie|last2=Cholakian Herrera|first2=Lucía|last3=Zhuang|first3=Yan|title=Argentine Leader Draws Fire After Cratering of Crypto Coin He Promoted|url=https://www.nytimes.com/2025/02/15/world/americas/argentina-milei-crypto-trump.html|access-date=17 February 2025|work=[[The New York Times]]|date=15 February 2025}}</ref><ref>{{cite web|last1=Tarricone|first1=Manuel|last2=Corti|first2=Delfina|title=Javier Milei promocionó la criptomoneda $LIBRA que luego perdió su valor rápidamente: 5 claves para entender el tema|url=https://chequeado.com/el-explicador/javier-milei-promociono-la-criptomoneda-libra-que-luego-perdio-su-valor-rapidamente-5-claves-para-entender-el-tema/|publisher=Chequeado|access-date=17 February 2025|language=es|date=16 February 2025}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉifromonunuoj]] [[Kategorio:Memeoj]] s5h6o2ok9yz5y3j53zo47wgi0y5a926 0 927247 9419976 9249042 2026-07-04T06:42:05Z Sj1mor 12103 9419976 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro= pink |nomo = Marmora fiŝostrigo |dosiero = ScotopeliaBoeveriKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 240ra |regno = [[Animaloj]], ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]], ''Aves'' |ordo = [[Strigoformaj]], ''Strigiformes'' |familio = [[Strigedoj]], ''Strigidae'' |genro = ''[[Scotopelia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Marmora fiŝostrigo''', ''Scotopelia bouvieri'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Scotopelia bouvieri'' |volume=2018 |article-number=e.T22689048A130158713 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22689048A130158713.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Scotopelia bouvieri'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1875) |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |sinonimo= |specioj de subdivizio = |vikispecio = |komunejo = }} '''Marmora fiŝostrigo''' (''Scotopelia bouvieri'') estas [[specio]] de gufaj strigoj en la familio [[Strigedoj]]. Ĝi troviĝas ene de ĉeriveraj arbaroj en [[Angolo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Gabono]], kaj [[Niĝerio]]. Tiun ĉi specion [[Specipriskribo|unue priskribis]] la brita zoologo [[Richard Bowdler Sharpe]] en 1875 kaj li nomis ĝin honore al franca natursciencisto [[Eugène Louis Bouvier]]. ==Aspekto== La Marmora fiŝostrigo estas granda, senorela strigo kun totala longo de 46 ĝis 51 cm. La vizaĝa disko estas pale ruĝecbruna kun diskreta pli malhelbruna rando. La okuloj estas malhelbrunaj kaj la beko flavecbruna kun pli malhela pinto. La krono estas strieca per malhelbruna koloro. La supraj partoj estas cinamobrunaj, fajne markitaj per malhelbrunaj vermikuloj. Trans la ŝultroj, la eksteraj plumretoj estas blankecaj, kreante palan horizontalan strion. La flugplumoj kaj la vostoplumoj estas striecaj. La subaj partoj estas blankecaj, forte markitaj per malhelaj strioj. La subflugiloj kaj subvostaj kovriloj kaj la femuroj estas blankecaj kaj senstriaj. La kruroj kaj piedoj estas flavaj kaj senplumaj.<ref name=Konig2010>{{cite book|author1=König, Claus |author2= Weick, Friedhelm |author3= Becking, Jan-Hendrik |title=Owls of the World |url=https://books.google.com/books?id=o_fUBAAAQBAJ&pg=PA349 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3578-5 |page=349}}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Marmora fiŝostrigo estas endemia de granda areo de tropika okcident-centra Afriko etendiĝanta de suda Niĝerio okcidente ĝis [[Suda Sudano]] oriente kaj norda [[Angolo]] sude. Ĉi tiu birdo ne estas migranta.<ref name=BI>{{cite web |url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=2235 |title=Vermiculated Fishing-owl ''Scotopelia bouvieri'' |publisher=BirdLife International |access-date=2015-03-10}}</ref> Ĝia vivejo estas [[ĉerivera arbaro|ĉeriveraj arbaroj]] laŭlonge de riveroj, kiuj estas almenaŭ 10 m larĝaj, kaj lagetoj kaj inunditaj areoj en arbaroj; ĝi foje troviĝas for de akvo.<ref name=Konig2010/> ==Kutimaro== La Marmora fiŝostrigo estas [[noktulo|noktema]] kaj fiŝkaptas de ripozejo sur malalta branĉo apud granda rivero, kaptante fiŝojn el la akvo kaj ankaŭ manĝante ranojn, krabojn, malgrandajn mamulojn kaj birdojn.<ref name=Konig2010/> En multaj lokoj, [[krustacoj]] povas esti la plej ofte manĝata predo. Ĝi ripozas dumtage en arbo proksime de rivero.<ref name=Konig2010/><ref name=HBW/> En suda [[Niĝerio]] ĝia plej ŝatata manĝaĵo ŝajnas esti la anariko ''Clarias'', kiu havas primitivajn pulmojn kaj periode venas al la surfaco por spiri.<ref>{{cite journal |author=Turk, Anthony |year=2000 |title=Fishing Owls at Agenbode, Nigeria |journal=African Bird Club Bulletin |volume=September |issue=2 |pages=107–108 |doi=10.5962/p.309608 |url=http://www.africanbirdclub.org/bulletins/abc-bulletin-72-september-2000/fishing-owls-agenbode-nigeria |doi-access=free }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211203130623/https://www.africanbirdclub.org/bulletins/abc-bulletin-72-september-2000/fishing-owls-agenbode-nigeria |date=2021-12-03 }}</ref> Ĝia voĉo estas malalta, raŭka huado, sekvata de kvar ĝis ok [[stakato|stakataj]] notoj. Paro da strigoj ofte kantas duete, kaj ĉar ĝi estas sufiĉe ofta specio, pluraj paroj da strigoj foje povas esti aŭditaj el la sama loko.<ref name=Konig2010/><ref name=HBW>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55030 |title=Vermiculated Fishing-owl (''Scotopelia bouvieri'') |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=2015-03-10}}</ref> Reproduktado okazas de majo ĝis almenaŭ oktobro kaj eble pli poste. La pariĝado implikas multan voĉan duetadon kaj la nesta loko povas esti antaŭekzistanta granda nesto el bastonetoj. Malmulte oni scias pri la reprodukta biologio de la birdo, sed ĝi verŝajne similas al tiu de la samgenra [[Strieca fiŝostrigo]] (''Scotopelia peli''). La idoj malrapide maturiĝas.<ref name=Konig2010/> ==Statuso== La Marmora fiŝostrigo havas tre larĝan teritorion en tropika okcident-centra Afriko, kun totala areo de ĉirkaŭ 3 333 000 km². Ene de ĉi tiu teritorio, la birdo ŝajne estas relative ofta kaj la populacia tendenco stabila, do la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] listigas ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]".<ref name=BI/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Scotopelia bouvieri}} {{Wikispecies|Scotopelia bouvieri}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Strigoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] qv7lgywsuz5w3vhr5nda0mwnewvl1u5 0 927367 9419664 9233295 2026-07-03T17:07:33Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9419664 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Tajlando. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Tajlanda nacia teamo de futbalo · ฟุตบอลทีมชาติไทย | bildo = Emblem of Thailand.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Futbala Asocio de Tajlando'' | konfederacio = AFC | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Tajlando}} 1 - 6 <br /> [[Dosiero:Flag of China (1912–1928).svg|20px]] [[Respubliko de Ĉinio]] <br /> ''1948'' | plej granda gajno = {{Tajlando}} 10 - 0 <br /> {{Brunejo}} <br /> ''1971''<br /> {{Orienta Timoro}} 0 - 10 <br /> {{Tajlando}} <br /> ''2024'' | plej granda perdo = {{Britio}} 9 - 0 <br /> {{Tajlando}} <br /> ''1956'' (en [[Melburno]]) | aperoj = ankoraŭ ne | plej bona rezulto = ankoraŭ ne | turniro = Azia Pokalo | aperoj-t = 8 (unuafoje en [[1972]]) | plej bona rezulto-t = tria loko en [[1972]] }} Unua '''[[Tajlando|tajlanda]] nacia teamo de [[futbalo]]''' - {{l-th|''ฟุตบอลทีมชาติไทย''}} - formiĝis jam en 1917, kaj la unua internacia matĉo laŭdire okazis en 1948 kontraŭ la Respubliko Ĉinio. La ludo finiĝis per 1-6 malvenko por Tajlando, sed la internacia federacio [[FIFA]] deklaras, ke olimpika matĉo de 1956 kontraŭ la brita amatora teamo estis la unua oficiala internacia matĉo. La tajlanda teamo partoprenis la [[Somera Olimpiko 1956|Someran Olimpikon 1956]] en [[Melburno]], kie ili estis eliminitaj en la unua raŭndo post ĉi tiu 0-9 malvenko kontraŭ Britio, suferante sian plej pezan malvenkon en la historio. Sub la germana trejnisto Günther Glomb, kiu trejnis la teamon de 1968 ĝis 1985, la teamo denove kvalifikiĝis por la Olimpikoj en 1968. Sume la teamo jam havis ok malsamajn trejnistojn el [[Germanio]] en sia historio, plej laste Winfried Schäfer de 2011 ĝis 2013. La teamo agas sub la organizado de la ''Futbala Asocio de Tajlando'', nacia federacio de la [[AFC|Azia Futbal-Konfederacio]], [[angle]] mallongigite [[CAF]] kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Azia Pokalo]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, laŭ informoj el [[Vikidatumoj]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Menciindaj futbalistoj == * [[Teerasil Dangda]] * [[Theerathon Bunmathan]] * [[Chanathip Songkrasin]] * [[Kawin Thamsatchanan]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} <!-- [[Kategorio:Tajlanda nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Tajlandaj futbalteamoj|Futbalo]] --> [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] oxcu8l6vkhfqcwfuvl0zjt59ct17gkb 9419669 9419664 2026-07-03T17:25:42Z ThomasPusch 1869 9419669 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|traktas la viran futbalistan nacian teamon de Tajlando. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.}} {{informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Tajlanda nacia teamo de futbalo · ฟุตบอลทีมชาติไทย | bildo = Emblem of Thailand.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''Futbala Asocio de Tajlando'' | konfederacio = AFC | manaĝero = | golreĝo = | stadiono = | kodo = | unua matĉo = {{Tajlando}} 1 - 6 <br /> [[Dosiero:Flag of China (1912–1928).svg|20px]] [[Respubliko de Ĉinio]] <br /> ''1948'' | plej granda gajno = {{Tajlando}} 10 - 0 <br /> {{Brunejo}} <br /> ''1971''<br /> {{Orienta Timoro}} 0 - 10 <br /> {{Tajlando}} <br /> ''2024'' | plej granda perdo = {{Britio}} 9 - 0 <br /> {{Tajlando}} <br /> ''1956'' (en [[Melburno]]) | aperoj = ankoraŭ ne | plej bona rezulto = ankoraŭ ne | turniro = Azia Pokalo | aperoj-t = 8 (unuafoje en [[1972]]) | plej bona rezulto-t = tria loko en [[1972]] }} Unua '''[[Tajlando|tajlanda]] nacia teamo de [[futbalo]]''' - {{l-th|''ฟุตบอลทีมชาติไทย''}} - formiĝis jam en 1917, kaj la unua internacia matĉo laŭdire okazis en 1948 kontraŭ la Respubliko Ĉinio. La ludo finiĝis per 1-6 malvenko por Tajlando, sed la internacia federacio [[FIFA]] deklaras, ke olimpika matĉo de 1956 kontraŭ la brita amatora teamo estis la unua oficiala internacia matĉo. La tajlanda teamo partoprenis la [[Somera Olimpiko 1956|Someran Olimpikon 1956]] en [[Melburno]], kie ili estis eliminitaj en la unua raŭndo post ĉi tiu 0-9 malvenko kontraŭ Britio, suferante sian plej pezan malvenkon en la historio. Sub la germana trejnisto Günther Glomb, kiu trejnis la teamon de 1968 ĝis 1985, la teamo denove kvalifikiĝis por la Olimpikoj en 1968. Sume la teamo jam havis ok malsamajn trejnistojn el [[Germanio]] en sia historio, plej laste Winfried Schäfer de 2011 ĝis 2013. La teamo agas sub la organizado de la ''Futbala Asocio de Tajlando'', nacia federacio de la [[AFC|Azia Futbal-Konfederacio]], [[angle]] mallongigite [[CAF]] kaj kompreneble, de la tutmonda [[Federacio Internacia de Futbalo Asocia]] ({{l-fr|Fédération Internationale de Football Association}}, mallongigite [[FIFA]]). Tiel-ĉi, la du plej gravaj turniroj, kiuj poe okazas ĉiujn kvar jarojn, estas la [[Azia Pokalo]] kaj la [[Futbala Mondpokalo]]. Ĉeftrejnisto ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro, do aparte sperta aktiva teamano, laŭ informoj el [[Vikidatumoj]] ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P634|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. == Menciindaj futbalistoj == * [[Teerasil Dangda]] * [[Theerathon Bunmathan]] * [[Chanathip Songkrasin]] * [[Kawin Thamsatchanan]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} <!-- [[Kategorio:Tajlanda nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Tajlandaj futbalteamoj|Futbalo]] --> [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] oem50n633fe3ckojjyfd39c07g2hz0i 0 927894 9419765 9406583 2026-07-03T20:56:05Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ŝablono 9419765 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Effingham}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Effingham |bildo= Effingham County Courthouse, Effingham, IL.jpg |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |plej_granda_urbo= |subŝtato= Ilinojso |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-6]], somere [[UTC-5]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Effingham''' - [[angle]] ''Effingham County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Ilinojso]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''. La kantono estis fondita la {{daton|{{#time:Y-m-d|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }} }}. Ĝi havas sian nomon memore al la historia figuro ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}''. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {| |[[Dosiero:Trinity Lutheran Church - Shumway, Illinois.jpg|eta|maldekstra|200px|{{centre|triunua luterana kirko kaj}}]] |[[Dosiero:USPS United States Post Office - Shumway, Illinois.jpg|eta|maldekstra|205px|{{centre|poŝtoficejo de l'loĝloko Shumway}}]] |} {{projektoj}} {{Ĝermo|Ilinojso}} {{DEFAŬLTORDIGO:Effingham}} [[Kategorio:Kantonoj de Ilinojso|Effingham]] s3pnhk82uirmtbc91ci9chu6rz4o8t9 0 929301 9419569 9418751 2026-07-03T12:58:59Z ThomasPusch 1869 9419569 wikitext text/x-wiki {{parte futuro}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estas la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono momente okazas de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=23 de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=Yahoo! Sports|agency=[[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], sa |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Uzbekio}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Panamo}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Finala fazo == La dek du grupgajnintoj kaj dualokuloj, kune kun la ok plej bonaj trialokaj teamoj, avancis al la finala fazo. La du duonfinaloj estos ludataj la 14-an de julio en [[Arlington (Teksaso)]] proksime de [[Dallas]] kaj la 15-an de julio en [[Atlanta (Georgio)]]. La trialoka finalo estas planita por la 18-a de julio en [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) ĉe [[Miamo]]. La finalo la 19-an de julio okazos en [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] lime de [[Nov-Jorko]]. ===Deksesonfinalo=== ^{<small>P</small>} = en [[penalo]]j ^{<small>PL</small>} = en plilongigo de dufoje 15 minutoj, post la originaj dufoje 45 <small> [[Foxborough]] ([[Bostono]]) 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E1 || style="text-align: left;" | {{GermanioFB}} || style="width:3em;" | 1 (3) |- | D3 || style="text-align: left;" | ''' {{ParagvajoFB}} ''' || ''' 1 (4)^{<small>P</small>} ''' |} <small>[[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | I1 || style="text-align: left;" | '''{{FrancioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3''' |- | F3 || style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || 0 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 28-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A2 || style="text-align: left;" | {{SudafrikoFB}} || style="width:3em;" | 0 |- | B2 || style="text-align: left;" | '''{{KanadoFB}}''' || ''' 1 ''' |} <small>[[Guadalupe (Nuevo León)]] 29-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | F1 || style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | C2 || style="text-align: left;" | '''{{MarokoFB}}''' || '''1 (3)'''^{<small>P</small>} |} <small> [[Toronto]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K2 || style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || style="width:3em;" | |- | L2 || style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 2-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | H1 || style="text-align: left;" | {{HispanioFB}} || style="width:3em;" | |- | J2 || style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || |} <small>[[Santa Clara (Kalifornio)]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D1 || style="text-align: left;" | '''{{UsonoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | B3 || style="text-align: left;" | {{Bosnio-Hercegovino}} || 0 |} <small>[[Seattle]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | G1 || style="text-align: left;" | '''{{BelgioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3 ^{<small>PL</small>}''' |- | I3 || style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 2 |} <small> [[Houston (Teksaso)]] 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | C1 || style="text-align: left;" | '''{{BraziloFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | F2 || style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 1 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E2 || style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}} || style="width:3em;" | 1 |- | I2 || style="text-align: left;" | '''{{NorvegioFB}}''' || '''2''' |} <small>[[Meksik-Urbo]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A1 || style="text-align: left;" | '''{{MeksikoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | E3 || style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0 |} <small>[[Atlanta (Georgio)]] 1-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | L1 || style="text-align: left;" | '''{{AnglioFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | K3 || style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1 |} <small> [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) 3-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | J1 || style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || style="width:3em;" | |- | H2 || style="text-align: left;" | {{Kaboverdo}} || |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D2 || style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}} || style="width:3em;" | |- | G2 || style="text-align: left;" | {{Egiptio}} || |} <small>[[Vankuvero]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | B1 || style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}} || style="width:3em;" | |- | J3 || style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || |} <small>[[Kansasurbo (Misurio)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K1 || style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || style="width:3em;" | |- | L3 || style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] b1jy8i13x1je88qxlzywaac0lhmcmde 9419581 9419569 2026-07-03T13:12:07Z ThomasPusch 1869 + {{aktuala evento}} 9419581 wikitext text/x-wiki {{aktuala evento}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estas la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono momente okazas de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=23 de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=Yahoo! Sports|agency=[[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], sa |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Uzbekio}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Panamo}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Finala fazo == La dek du grupgajnintoj kaj dualokuloj, kune kun la ok plej bonaj trialokaj teamoj, avancis al la finala fazo. La du duonfinaloj estos ludataj la 14-an de julio en [[Arlington (Teksaso)]] proksime de [[Dallas]] kaj la 15-an de julio en [[Atlanta (Georgio)]]. La trialoka finalo estas planita por la 18-a de julio en [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) ĉe [[Miamo]]. La finalo la 19-an de julio okazos en [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] lime de [[Nov-Jorko]]. ===Deksesonfinalo=== ^{<small>P</small>} = en [[penalo]]j ^{<small>PL</small>} = en plilongigo de dufoje 15 minutoj, post la originaj dufoje 45 <small> [[Foxborough]] ([[Bostono]]) 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E1 || style="text-align: left;" | {{GermanioFB}} || style="width:3em;" | 1 (3) |- | D3 || style="text-align: left;" | ''' {{ParagvajoFB}} ''' || ''' 1 (4)^{<small>P</small>} ''' |} <small>[[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | I1 || style="text-align: left;" | '''{{FrancioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3''' |- | F3 || style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || 0 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 28-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A2 || style="text-align: left;" | {{SudafrikoFB}} || style="width:3em;" | 0 |- | B2 || style="text-align: left;" | '''{{KanadoFB}}''' || ''' 1 ''' |} <small>[[Guadalupe (Nuevo León)]] 29-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | F1 || style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | C2 || style="text-align: left;" | '''{{MarokoFB}}''' || '''1 (3)'''^{<small>P</small>} |} <small> [[Toronto]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K2 || style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || style="width:3em;" | |- | L2 || style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 2-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | H1 || style="text-align: left;" | {{HispanioFB}} || style="width:3em;" | |- | J2 || style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || |} <small>[[Santa Clara (Kalifornio)]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D1 || style="text-align: left;" | '''{{UsonoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | B3 || style="text-align: left;" | {{Bosnio-Hercegovino}} || 0 |} <small>[[Seattle]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | G1 || style="text-align: left;" | '''{{BelgioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3 ^{<small>PL</small>}''' |- | I3 || style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 2 |} <small> [[Houston (Teksaso)]] 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | C1 || style="text-align: left;" | '''{{BraziloFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | F2 || style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 1 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E2 || style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}} || style="width:3em;" | 1 |- | I2 || style="text-align: left;" | '''{{NorvegioFB}}''' || '''2''' |} <small>[[Meksik-Urbo]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A1 || style="text-align: left;" | '''{{MeksikoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | E3 || style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0 |} <small>[[Atlanta (Georgio)]] 1-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | L1 || style="text-align: left;" | '''{{AnglioFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | K3 || style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1 |} <small> [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) 3-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | J1 || style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || style="width:3em;" | |- | H2 || style="text-align: left;" | {{Kaboverdo}} || |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D2 || style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}} || style="width:3em;" | |- | G2 || style="text-align: left;" | {{Egiptio}} || |} <small>[[Vankuvero]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | B1 || style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}} || style="width:3em;" | |- | J3 || style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || |} <small>[[Kansasurbo (Misurio)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K1 || style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || style="width:3em;" | |- | L3 || style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] jmkuu05dngy397r0pvom02nkcwcfndb 9419586 9419581 2026-07-03T13:21:49Z ThomasPusch 1869 /* Deksesonfinalo */ 9419586 wikitext text/x-wiki {{aktuala evento}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estas la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono momente okazas de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=23 de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=Yahoo! Sports|agency=[[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], sa |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Uzbekio}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Panamo}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Finala fazo == La dek du grupgajnintoj kaj dualokuloj, kune kun la ok plej bonaj trialokaj teamoj, avancis al la finala fazo. La du duonfinaloj estos ludataj la 14-an de julio en [[Arlington (Teksaso)]] proksime de [[Dallas]] kaj la 15-an de julio en [[Atlanta (Georgio)]]. La trialoka finalo estas planita por la 18-a de julio en [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) ĉe [[Miamo]]. La finalo la 19-an de julio okazos en [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] lime de [[Nov-Jorko]]. ===Deksesonfinalo=== ^{<small>P</small>} = en [[penalo]]j ^{<small>PL</small>} = en plilongigo de dufoje 15 minutoj, post la originaj dufoje 45 <small> [[Foxborough]] ([[Bostono]]) 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E1 || style="text-align: left;" | {{GermanioFB}} || style="width:3em;" | 1 (3) |- | D3 || style="text-align: left;" | ''' {{ParagvajoFB}} ''' || ''' 1 (4)^{<small>P</small>} ''' |} <small>[[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | I1 || style="text-align: left;" | '''{{FrancioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3''' |- | F3 || style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || 0 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 28-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A2 || style="text-align: left;" | {{SudafrikoFB}} || style="width:3em;" | 0 |- | B2 || style="text-align: left;" | '''{{KanadoFB}}''' || ''' 1 ''' |} <small>[[Guadalupe (Nuevo León)]] 29-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | F1 || style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | C2 || style="text-align: left;" | '''{{MarokoFB}}''' || '''1 (3)'''^{<small>P</small>} |} <small> [[Toronto]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K2 || style="text-align: left;" | '''{{PortugalioFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | L2 || style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 1 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 2-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | H1 || style="text-align: left;" | '''{{HispanioFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | J2 || style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 0 |} <small>[[Santa Clara (Kalifornio)]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D1 || style="text-align: left;" | '''{{UsonoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | B3 || style="text-align: left;" | {{Bosnio-Hercegovino}} || 0 |} <small>[[Seattle]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | G1 || style="text-align: left;" | '''{{BelgioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3 ^{<small>PL</small>}''' |- | I3 || style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 2 |} <small> [[Houston (Teksaso)]] 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | C1 || style="text-align: left;" | '''{{BraziloFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | F2 || style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 1 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E2 || style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}} || style="width:3em;" | 1 |- | I2 || style="text-align: left;" | '''{{NorvegioFB}}''' || '''2''' |} <small>[[Meksik-Urbo]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A1 || style="text-align: left;" | '''{{MeksikoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | E3 || style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0 |} <small>[[Atlanta (Georgio)]] 1-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | L1 || style="text-align: left;" | '''{{AnglioFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | K3 || style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1 |} <small> [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) 3-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | J1 || style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || style="width:3em;" | |- | H2 || style="text-align: left;" | {{Kaboverdo}} || |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D2 || style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}} || style="width:3em;" | |- | G2 || style="text-align: left;" | {{Egiptio}} || |} <small>[[Vankuvero]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | B1 || style="text-align: left;" | '''{{SvislandoFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | J3 || style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 0 |} <small>[[Kansasurbo (Misurio)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K1 || style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || style="width:3em;" | |- | L3 || style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] h3c86n4swr75a1pqv6zmh5qurvnd4in 9419690 9419586 2026-07-03T19:14:18Z ThomasPusch 1869 Okonfinalo ĝis la fino 9419690 wikitext text/x-wiki {{aktuala evento}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estas la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono momente okazas de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=23 de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=Yahoo! Sports|agency=[[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], sa |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Uzbekio}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Panamo}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Finala fazo == La dek du grupgajnintoj kaj dualokuloj, kune kun la ok plej bonaj trialokaj teamoj, avancis al la finala fazo. La du duonfinaloj estos ludataj la 14-an de julio en [[Arlington (Teksaso)]] proksime de [[Dallas]] kaj la 15-an de julio en [[Atlanta (Georgio)]]. La trialoka finalo estas planita por la 18-a de julio en [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) ĉe [[Miamo]]. La finalo la 19-an de julio okazos en [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] lime de [[Nov-Jorko]]. ===Deksesonfinalo=== ^{<small>P</small>} = en [[penalo]]j ^{<small>PL</small>} = en plilongigo de dufoje 15 minutoj, post la originaj dufoje 45 <small> [[Foxborough]] ([[Bostono]]) 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E1 || style="text-align: left;" | {{GermanioFB}} || style="width:3em;" | 1 (3) |- | D3 || style="text-align: left;" | ''' {{ParagvajoFB}} ''' || ''' 1 (4)^{<small>P</small>} ''' |} <small>[[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | I1 || style="text-align: left;" | '''{{FrancioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3''' |- | F3 || style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || 0 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 28-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A2 || style="text-align: left;" | {{SudafrikoFB}} || style="width:3em;" | 0 |- | B2 || style="text-align: left;" | '''{{KanadoFB}}''' || ''' 1 ''' |} <small>[[Guadalupe (Nuevo León)]] 29-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | F1 || style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | C2 || style="text-align: left;" | '''{{MarokoFB}}''' || '''1 (3)'''^{<small>P</small>} |} <small> [[Toronto]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K2 || style="text-align: left;" | '''{{PortugalioFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | L2 || style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 1 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 2-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | H1 || style="text-align: left;" | '''{{HispanioFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | J2 || style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 0 |} <small>[[Santa Clara (Kalifornio)]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D1 || style="text-align: left;" | '''{{UsonoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | B3 || style="text-align: left;" | {{Bosnio-Hercegovino}} || 0 |} <small>[[Seattle]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | G1 || style="text-align: left;" | '''{{BelgioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3 ^{<small>PL</small>}''' |- | I3 || style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 2 |} <small> [[Houston (Teksaso)]] 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | C1 || style="text-align: left;" | '''{{BraziloFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | F2 || style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 1 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E2 || style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}} || style="width:3em;" | 1 |- | I2 || style="text-align: left;" | '''{{NorvegioFB}}''' || '''2''' |} <small>[[Meksik-Urbo]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A1 || style="text-align: left;" | '''{{MeksikoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | E3 || style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0 |} <small>[[Atlanta (Georgio)]] 1-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | L1 || style="text-align: left;" | '''{{AnglioFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | K3 || style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1 |} <small> [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) 3-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | J1 || style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || style="width:3em;" | |- | H2 || style="text-align: left;" | {{Kaboverdo}} || |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D2 || style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}} || style="width:3em;" | |- | G2 || style="text-align: left;" | {{Egiptio}} || |} <small>[[Vankuvero]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | B1 || style="text-align: left;" | '''{{SvislandoFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | J3 || style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 0 |} <small>[[Kansasurbo (Misurio)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K1 || style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || style="width:3em;" | |- | L3 || style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || |} == Okonfinalo ĝis la fino == {{Turniro16+3-a loko <!--Dato-Loko|Teamo 1|Rezulto 1|Teamo 2|Rezulto 2 --> <!--okonfinalo --> |[[4-a de julio]] - [[Filadelfio]] |{{ParagvajoFB}}|!|{{FrancioFB}}|! |[[4-a de julio]] - [[Houston]] |C|!|D|! |[[6-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |E|!|F|! |[[6-a de julio]] - [[Seattle]] |G|!|H|! |[[5-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |B|!|A|! |[[5-a de julio]] - [[Meksikurbo]] |D|!|C|! |[[7-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |F|!|E|! |[[7-a de julio]] - [[Vankuvero]] |H|!|G|! <!--kvaronfinalo --> |[[9-a de julio]] - [[Foxborough]] |???|!|???|! |[[10-a de julio]] - [[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Kansas City]] |???|!|???|! <!--duonfinalo --> |[[14-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |???|!|???|! |[[15-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |???|!|???|! <!--finalo --> |[[19-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |???|!|???|! <!--tria loko --> |[[18-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] 8oiwpi4g8plfrmmenxg1canw34r2ewr 9419692 9419690 2026-07-03T19:21:02Z ThomasPusch 1869 /* Okonfinalo ĝis la fino */ 9419692 wikitext text/x-wiki {{aktuala evento}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estas la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono momente okazas de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=23 de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=Yahoo! Sports|agency=[[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], sa |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Uzbekio}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Panamo}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Finala fazo == La dek du grupgajnintoj kaj dualokuloj, kune kun la ok plej bonaj trialokaj teamoj, avancis al la finala fazo. La du duonfinaloj estos ludataj la 14-an de julio en [[Arlington (Teksaso)]] proksime de [[Dallas]] kaj la 15-an de julio en [[Atlanta (Georgio)]]. La trialoka finalo estas planita por la 18-a de julio en [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) ĉe [[Miamo]]. La finalo la 19-an de julio okazos en [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] lime de [[Nov-Jorko]]. ===Deksesonfinalo=== ^{<small>P</small>} = en [[penalo]]j ^{<small>PL</small>} = en plilongigo de dufoje 15 minutoj, post la originaj dufoje 45 <small> [[Foxborough]] ([[Bostono]]) 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E1 || style="text-align: left;" | {{GermanioFB}} || style="width:3em;" | 1 (3) |- | D3 || style="text-align: left;" | ''' {{ParagvajoFB}} ''' || ''' 1 (4)^{<small>P</small>} ''' |} <small>[[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | I1 || style="text-align: left;" | '''{{FrancioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3''' |- | F3 || style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || 0 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 28-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A2 || style="text-align: left;" | {{SudafrikoFB}} || style="width:3em;" | 0 |- | B2 || style="text-align: left;" | '''{{KanadoFB}}''' || ''' 1 ''' |} <small>[[Guadalupe (Nuevo León)]] 29-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | F1 || style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | C2 || style="text-align: left;" | '''{{MarokoFB}}''' || '''1 (3)'''^{<small>P</small>} |} <small> [[Toronto]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K2 || style="text-align: left;" | '''{{PortugalioFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | L2 || style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 1 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 2-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | H1 || style="text-align: left;" | '''{{HispanioFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | J2 || style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 0 |} <small>[[Santa Clara (Kalifornio)]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D1 || style="text-align: left;" | '''{{UsonoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | B3 || style="text-align: left;" | {{Bosnio-Hercegovino}} || 0 |} <small>[[Seattle]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | G1 || style="text-align: left;" | '''{{BelgioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3 ^{<small>PL</small>}''' |- | I3 || style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 2 |} <small> [[Houston (Teksaso)]] 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | C1 || style="text-align: left;" | '''{{BraziloFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | F2 || style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 1 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E2 || style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}} || style="width:3em;" | 1 |- | I2 || style="text-align: left;" | '''{{NorvegioFB}}''' || '''2''' |} <small>[[Meksik-Urbo]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A1 || style="text-align: left;" | '''{{MeksikoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | E3 || style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0 |} <small>[[Atlanta (Georgio)]] 1-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | L1 || style="text-align: left;" | '''{{AnglioFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | K3 || style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1 |} <small> [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) 3-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | J1 || style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || style="width:3em;" | |- | H2 || style="text-align: left;" | {{Kaboverdo}} || |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D2 || style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}} || style="width:3em;" | |- | G2 || style="text-align: left;" | {{Egiptio}} || |} <small>[[Vankuvero]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | B1 || style="text-align: left;" | '''{{SvislandoFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | J3 || style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 0 |} <small>[[Kansasurbo (Misurio)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K1 || style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || style="width:3em;" | |- | L3 || style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || |} == Okonfinalo ĝis la fino == {{Turniro16+3-a loko <!--Dato-Loko|Teamo 1|Rezulto 1|Teamo 2|Rezulto 2 --> <!--okonfinalo --> |[[4-a de julio]] - [[Filadelfio]] |{{ParagvajoFB}}|!|{{FrancioFB}}|! |[[4-a de julio]] - [[Houston]] |{{KanadoFB}}|!|{{MarokoFB}}|! |[[6-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |{{PortugalioFB}}|!|{{HispanioFB}}|! |[[6-a de julio]] - [[Seattle]] |{{UsonoFB}}|!|{{BelgioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |{{BraziloFB}}|!|{{NorvegioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[Meksikurbo]] |{{MeksikoFB}}|!|{{AnglioFB}}|! |[[7-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |{{FB}}|!|{{FB}}|! |[[7-a de julio]] - [[Vankuvero]] |{{SvislandoFB}}|!|{{FB}}|! <!--kvaronfinalo --> |[[9-a de julio]] - [[Foxborough]] |???|!|???|! |[[10-a de julio]] - [[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Kansas City]] |???|!|???|! <!--duonfinalo --> |[[14-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |???|!|???|! |[[15-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |???|!|???|! <!--finalo --> |[[19-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |???|!|???|! <!--tria loko --> |[[18-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] gozkj7xk2mrnezmrccq9d88r3ojhkxj 9419695 9419692 2026-07-03T19:41:57Z ThomasPusch 1869 /* 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj */ 9419695 wikitext text/x-wiki {{aktuala evento}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estas la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono momente okazas de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=23 de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=Yahoo! Sports|agency=[[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], New Brunswick |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Uzbekio}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Panamo}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Finala fazo == La dek du grupgajnintoj kaj dualokuloj, kune kun la ok plej bonaj trialokaj teamoj, avancis al la finala fazo. La du duonfinaloj estos ludataj la 14-an de julio en [[Arlington (Teksaso)]] proksime de [[Dallas]] kaj la 15-an de julio en [[Atlanta (Georgio)]]. La trialoka finalo estas planita por la 18-a de julio en [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) ĉe [[Miamo]]. La finalo la 19-an de julio okazos en [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] lime de [[Nov-Jorko]]. ===Deksesonfinalo=== ^{<small>P</small>} = en [[penalo]]j ^{<small>PL</small>} = en plilongigo de dufoje 15 minutoj, post la originaj dufoje 45 <small> [[Foxborough]] ([[Bostono]]) 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E1 || style="text-align: left;" | {{GermanioFB}} || style="width:3em;" | 1 (3) |- | D3 || style="text-align: left;" | ''' {{ParagvajoFB}} ''' || ''' 1 (4)^{<small>P</small>} ''' |} <small>[[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | I1 || style="text-align: left;" | '''{{FrancioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3''' |- | F3 || style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || 0 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 28-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A2 || style="text-align: left;" | {{SudafrikoFB}} || style="width:3em;" | 0 |- | B2 || style="text-align: left;" | '''{{KanadoFB}}''' || ''' 1 ''' |} <small>[[Guadalupe (Nuevo León)]] 29-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | F1 || style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | C2 || style="text-align: left;" | '''{{MarokoFB}}''' || '''1 (3)'''^{<small>P</small>} |} <small> [[Toronto]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K2 || style="text-align: left;" | '''{{PortugalioFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | L2 || style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 1 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 2-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | H1 || style="text-align: left;" | '''{{HispanioFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | J2 || style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 0 |} <small>[[Santa Clara (Kalifornio)]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D1 || style="text-align: left;" | '''{{UsonoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | B3 || style="text-align: left;" | {{Bosnio-Hercegovino}} || 0 |} <small>[[Seattle]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | G1 || style="text-align: left;" | '''{{BelgioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3 ^{<small>PL</small>}''' |- | I3 || style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 2 |} <small> [[Houston (Teksaso)]] 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | C1 || style="text-align: left;" | '''{{BraziloFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | F2 || style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 1 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E2 || style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}} || style="width:3em;" | 1 |- | I2 || style="text-align: left;" | '''{{NorvegioFB}}''' || '''2''' |} <small>[[Meksik-Urbo]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A1 || style="text-align: left;" | '''{{MeksikoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | E3 || style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0 |} <small>[[Atlanta (Georgio)]] 1-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | L1 || style="text-align: left;" | '''{{AnglioFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | K3 || style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1 |} <small> [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) 3-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | J1 || style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || style="width:3em;" | |- | H2 || style="text-align: left;" | {{Kaboverdo}} || |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D2 || style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}} || style="width:3em;" | |- | G2 || style="text-align: left;" | {{Egiptio}} || |} <small>[[Vankuvero]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | B1 || style="text-align: left;" | '''{{SvislandoFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | J3 || style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 0 |} <small>[[Kansasurbo (Misurio)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K1 || style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || style="width:3em;" | |- | L3 || style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || |} == Okonfinalo ĝis la fino == {{Turniro16+3-a loko <!--Dato-Loko|Teamo 1|Rezulto 1|Teamo 2|Rezulto 2 --> <!--okonfinalo --> |[[4-a de julio]] - [[Filadelfio]] |{{ParagvajoFB}}|!|{{FrancioFB}}|! |[[4-a de julio]] - [[Houston]] |{{KanadoFB}}|!|{{MarokoFB}}|! |[[6-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |{{PortugalioFB}}|!|{{HispanioFB}}|! |[[6-a de julio]] - [[Seattle]] |{{UsonoFB}}|!|{{BelgioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |{{BraziloFB}}|!|{{NorvegioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[Meksikurbo]] |{{MeksikoFB}}|!|{{AnglioFB}}|! |[[7-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |{{FB}}|!|{{FB}}|! |[[7-a de julio]] - [[Vankuvero]] |{{SvislandoFB}}|!|{{FB}}|! <!--kvaronfinalo --> |[[9-a de julio]] - [[Foxborough]] |???|!|???|! |[[10-a de julio]] - [[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Kansas City]] |???|!|???|! <!--duonfinalo --> |[[14-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |???|!|???|! |[[15-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |???|!|???|! <!--finalo --> |[[19-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |???|!|???|! <!--tria loko --> |[[18-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] dal3anilxqx97ddp1hd4lz77ggbzwqy 9419696 9419695 2026-07-03T19:44:09Z ThomasPusch 1869 Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo 9419696 wikitext text/x-wiki {{aktuala evento}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estas la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono momente okazas de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=23 de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=Yahoo! Sports|agency=[[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], New Brunswick |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Uzbekio}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Panamo}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Finala fazo == La dek du grupgajnintoj kaj dualokuloj, kune kun la ok plej bonaj trialokaj teamoj, avancis al la finala fazo. La du duonfinaloj estos ludataj la 14-an de julio en [[Arlington (Teksaso)]] proksime de [[Dallas]] kaj la 15-an de julio en [[Atlanta (Georgio)]]. La trialoka finalo estas planita por la 18-a de julio en [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) ĉe [[Miamo]]. La finalo la 19-an de julio okazos en [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] lime de [[Nov-Jorko]]. ===Deksesonfinalo=== ^{<small>P</small>} = en [[penalo]]j ^{<small>PL</small>} = en plilongigo de dufoje 15 minutoj, post la originaj dufoje 45 <small> [[Foxborough]] ([[Bostono]]) 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E1 || style="text-align: left;" | {{GermanioFB}} || style="width:3em;" | 1 (3) |- | D3 || style="text-align: left;" | ''' {{ParagvajoFB}} ''' || ''' 1 (4)^{<small>P</small>} ''' |} <small>[[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | I1 || style="text-align: left;" | '''{{FrancioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3''' |- | F3 || style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || 0 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 28-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A2 || style="text-align: left;" | {{SudafrikoFB}} || style="width:3em;" | 0 |- | B2 || style="text-align: left;" | '''{{KanadoFB}}''' || ''' 1 ''' |} <small>[[Guadalupe (Nuevo León)]] 29-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | F1 || style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | C2 || style="text-align: left;" | '''{{MarokoFB}}''' || '''1 (3)'''^{<small>P</small>} |} <small> [[Toronto]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K2 || style="text-align: left;" | '''{{PortugalioFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | L2 || style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 1 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 2-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | H1 || style="text-align: left;" | '''{{HispanioFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | J2 || style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 0 |} <small>[[Santa Clara (Kalifornio)]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D1 || style="text-align: left;" | '''{{UsonoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | B3 || style="text-align: left;" | {{Bosnio-Hercegovino}} || 0 |} <small>[[Seattle]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | G1 || style="text-align: left;" | '''{{BelgioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3 ^{<small>PL</small>}''' |- | I3 || style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 2 |} <small> [[Houston (Teksaso)]] 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | C1 || style="text-align: left;" | '''{{BraziloFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | F2 || style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 1 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E2 || style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}} || style="width:3em;" | 1 |- | I2 || style="text-align: left;" | '''{{NorvegioFB}}''' || '''2''' |} <small>[[Meksik-Urbo]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A1 || style="text-align: left;" | '''{{MeksikoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | E3 || style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0 |} <small>[[Atlanta (Georgio)]] 1-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | L1 || style="text-align: left;" | '''{{AnglioFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | K3 || style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1 |} <small> [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) 3-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | J1 || style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || style="width:3em;" | |- | H2 || style="text-align: left;" | {{Kaboverdo}} || |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D2 || style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}} || style="width:3em;" | |- | G2 || style="text-align: left;" | {{Egiptio}} || |} <small>[[Vankuvero]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | B1 || style="text-align: left;" | '''{{SvislandoFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | J3 || style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 0 |} <small>[[Kansasurbo (Misurio)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K1 || style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || style="width:3em;" | |- | L3 || style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || |} == Okonfinalo ĝis la fino == {{Turniro16+3-a loko <!--Dato-Loko|Teamo 1|Rezulto 1|Teamo 2|Rezulto 2 --> <!--okonfinalo --> |[[4-a de julio]] - [[Filadelfio]] |{{ParagvajoFB}}|!|{{FrancioFB}}|! |[[4-a de julio]] - [[Houston]] |{{KanadoFB}}|!|{{MarokoFB}}|! |[[6-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |{{PortugalioFB}}|!|{{HispanioFB}}|! |[[6-a de julio]] - [[Seattle]] |{{UsonoFB}}|!|{{BelgioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |{{BraziloFB}}|!|{{NorvegioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[Meksikurbo]] |{{MeksikoFB}}|!|{{AnglioFB}}|! |[[7-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |{{FB}}|!|{{FB}}|! |[[7-a de julio]] - [[Vankuvero]] |{{SvislandoFB}}|!|{{FB}}|! <!--kvaronfinalo --> |[[9-a de julio]] - [[Foxborough]] |???|!|???|! |[[10-a de julio]] - [[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]] |???|!|???|! <!--duonfinalo --> |[[14-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |???|!|???|! |[[15-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |???|!|???|! <!--finalo --> |[[19-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |???|!|???|! <!--tria loko --> |[[18-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] pqiqllpv0gvsfsibb8cq83lyuuu8s7t 9419699 9419696 2026-07-03T19:48:38Z ThomasPusch 1869 9419699 wikitext text/x-wiki {{aktuala evento}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estas la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono momente okazas de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=la 23-an de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams (5 opcioj de FIFA por Mondpokalo de 48, 40 aŭ 32 teamoj)|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=[[Yahoo!]] Sports, agentejo [[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18-a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17-a de junio 2023|access-date=17-a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], New Brunswick |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj Hercegovino}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Uzbekio}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Panamo}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Finala fazo == La dek du grupgajnintoj kaj dualokuloj, kune kun la ok plej bonaj trialokaj teamoj, avancis al la finala fazo. La du duonfinaloj estos ludataj la 14-an de julio en [[Arlington (Teksaso)]] proksime de [[Dallas]] kaj la 15-an de julio en [[Atlanta (Georgio)]]. La trialoka finalo estas planita por la 18-a de julio en [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) ĉe [[Miamo]]. La finalo la 19-an de julio okazos en [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] lime de [[Nov-Jorko]]. ===Deksesonfinalo=== ^{<small>P</small>} = en [[penalo]]j ^{<small>PL</small>} = en plilongigo de dufoje 15 minutoj, post la originaj dufoje 45 <small> [[Foxborough]] ([[Bostono]]) 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E1 || style="text-align: left;" | {{GermanioFB}} || style="width:3em;" | 1 (3) |- | D3 || style="text-align: left;" | ''' {{ParagvajoFB}} ''' || ''' 1 (4)^{<small>P</small>} ''' |} <small>[[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | I1 || style="text-align: left;" | '''{{FrancioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3''' |- | F3 || style="text-align: left;" | {{SvedioFB}} || 0 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 28-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A2 || style="text-align: left;" | {{SudafrikoFB}} || style="width:3em;" | 0 |- | B2 || style="text-align: left;" | '''{{KanadoFB}}''' || ''' 1 ''' |} <small>[[Guadalupe (Nuevo León)]] 29-a de junio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | F1 || style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}} || style="width:3em;" | 1 (2) |- | C2 || style="text-align: left;" | '''{{MarokoFB}}''' || '''1 (3)'''^{<small>P</small>} |} <small> [[Toronto]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K2 || style="text-align: left;" | '''{{PortugalioFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | L2 || style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 1 |} <small>[[Inglewood (Kalifornio)]] 2-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | H1 || style="text-align: left;" | '''{{HispanioFB}}''' || style="width:3em;" | 3 |- | J2 || style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 0 |} <small>[[Santa Clara (Kalifornio)]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D1 || style="text-align: left;" | '''{{UsonoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | B3 || style="text-align: left;" | {{Bosnio-Hercegovino}} || 0 |} <small>[[Seattle]] 1-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | G1 || style="text-align: left;" | '''{{BelgioFB}}''' || style="width:3em;" | '''3 ^{<small>PL</small>}''' |- | I3 || style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 2 |} <small> [[Houston (Teksaso)]] 29-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | C1 || style="text-align: left;" | '''{{BraziloFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | F2 || style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 1 |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | E2 || style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}} || style="width:3em;" | 1 |- | I2 || style="text-align: left;" | '''{{NorvegioFB}}''' || '''2''' |} <small>[[Meksik-Urbo]] 30-a de junio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | A1 || style="text-align: left;" | '''{{MeksikoFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | E3 || style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0 |} <small>[[Atlanta (Georgio)]] 1-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | L1 || style="text-align: left;" | '''{{AnglioFB}}''' || style="width:3em;" | '''2''' |- | K3 || style="text-align: left;" | {{DR Kongo}} || 1 |} <small> [[Miami Gardens]] ([[Florido]]) 3-a de julio </small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | J1 || style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || style="width:3em;" | |- | H2 || style="text-align: left;" | {{Kaboverdo}} || |} <small>[[Arlington (Teksaso)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | D2 || style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}} || style="width:3em;" | |- | G2 || style="text-align: left;" | {{Egiptio}} || |} <small>[[Vankuvero]] 2-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | B1 || style="text-align: left;" | '''{{SvislandoFB}}''' || style="width:3em;" | 2 |- | J3 || style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 0 |} <small>[[Kansasurbo (Misurio)]] 3-a de julio</small> {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- | style="width:2em;" | K1 || style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || style="width:3em;" | |- | L3 || style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || |} == Okonfinalo ĝis la fino == {{Turniro16+3-a loko <!--Dato-Loko|Teamo 1|Rezulto 1|Teamo 2|Rezulto 2 --> <!--okonfinalo --> |[[4-a de julio]] - [[Filadelfio]] |{{ParagvajoFB}}|!|{{FrancioFB}}|! |[[4-a de julio]] - [[Houston]] |{{KanadoFB}}|!|{{MarokoFB}}|! |[[6-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |{{PortugalioFB}}|!|{{HispanioFB}}|! |[[6-a de julio]] - [[Seattle]] |{{UsonoFB}}|!|{{BelgioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |{{BraziloFB}}|!|{{NorvegioFB}}|! |[[5-a de julio]] - [[Meksikurbo]] |{{MeksikoFB}}|!|{{AnglioFB}}|! |[[7-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |{{FB}}|!|{{FB}}|! |[[7-a de julio]] - [[Vankuvero]] |{{SvislandoFB}}|!|{{FB}}|! <!--kvaronfinalo --> |[[9-a de julio]] - [[Foxborough]] |???|!|???|! |[[10-a de julio]] - [[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! |[[11-a de julio]] - [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]] |???|!|???|! <!--duonfinalo --> |[[14-a de julio]] - [[Arlington (Teksaso)|Arlington]] |???|!|???|! |[[15-a de julio]] - [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] |???|!|???|! <!--finalo --> |[[19-a de julio]] - [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]] |???|!|???|! <!--tria loko --> |[[18-a de julio]] - [[Miami Gardens]] |???|!|???|! }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] rfx83hx1str6qspylaq37j5m8dwlt49 0 930726 9419714 9271731 2026-07-03T20:25:22Z Sj1mor 12103 9419714 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = Papiliai, urbo [[Anykščiai]] }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[litovoj|litova]] [[politikisto]] kaj ekonomikisto. Li naskiĝis la 17-an de februaro 1950 en Papiliai, urbo [[Anykščiai]], do nun estas {{aĝo|1950|2|17}}-jaraĝa. Aparte en la jaroj tuj por la resendependiĝo la la respubliko [[Litovio]] post la jugo de la armea okupiteco de la komunisma ŝtatego [[Sovetunio]] li politike aktivis en la noviĝinta lando. Interalie li estis la [[ĉefministro de Litovio]] dum 3 tagoj, de la 10-a ĝis la 13-a de januaro 1991. Li malaperis dum la tielnomataj "januaraj okazaĵoj" kaj estis anstataŭigita de Gediminas Vagnorius. Gediminas Šimėnas diplomiĝis ĉe la Universitato de Vilno en 1972 kun grado en ekonomiko. Li prelegis ĉe la Teknika Universitato Gediminas de Vilno de 1984 ĝis 1989. Li aliĝis al agadoj de la [[Sąjūdis]]-movado kaj estis elektita al la Supera Konsilio - Rekonstituanta Seimas. La 11-an de marto 1990 li subskribis la Akton pri Restarigo de la Ŝtato Litovio, deklarante la sendependecon de Litovio de Sovetunio. En januaro 1991, kiam la unua registaro gvidata de Kazimira Prunskienė demisiis pro altiĝantaj prezoj, Šimėnas fariĝis la Ĉefministro de plejparte senŝanĝa registaro. Tamen, kiam la Soveta Armeo eniris [[Vilno]]n kaj ĉirkaŭis ŝlosilajn konstruaĵojn, Šimėnas malaperis. En kriza kunsido, Gediminas Vagnorius transprenis sian kabineton kaj fariĝis la ĉefministro. Šimėnas subite reaperis la 14-an de januaro. Li aliĝis al la registaro de Vagnorius kiel ministro pri ekonomio la 30-an de majo 1991 kaj servis ĝis la registaro demisiis la 21-an de julio 1992. En 1994, li aliĝis al la Litova Kristandemokrata Partio kaj estis elektita al la Sepa Seimas en 1996. Li malsukcese kandidatiĝis en la elektoj de 2004 por la nacia parlamento [[Seimas]] kaj [[Eŭropa Parlamento]], post kio li finis sian politikan karieron. <!-- [[dosiero:foto|eta|maldekstra|180ra|{{centre|teksto}}]] --> {{projektoj}} {{Ĉefministroj de Litovio}} {{Vivtempo|Simenas, A}} [[Kategorio:Litovaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Litovio]] 5utsfbmczmq263lgp1zlecf6r279aaj 0 930759 9419680 9301532 2026-07-03T17:57:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419680 wikitext text/x-wiki [[file:Bundesarchiv Bild 183-1983-0107-003, Institut für Baustoffe Weimar.jpg|eta|vajmara filio ''Institut für Baustoffe Weimar der Bauakademie der DDR'', 1983]] '''Konstruakademio de GDR''' (germane: ''Baukademio de DDR''; nomo de 1973) malfermiĝis decembro 1951 kiel DBA (Deutsche Baukademie). Ĝia ĉefsidejo estis je [[Berlin-Mitte]] (Hannoversche Straße 28–30). Ĝi havis je dispono multajn praktikajn esplorejojn submetite rekte al la GDR-ministerio pri konstruado. Ĝi senpere influis novajn urbosiluetojn de GDR koncerne ejojn industriajn, loĝadajn, edukajn. La strukturon konsigitis forumo, la estraro, la prezidio, diversaj institutoj kaj la majstraj atelieroj. ==Sekcioj== === Institutoj === * Institut für Städtebau und Landesplanung (estro: [[Kurt Liebknecht]], [[Kurt Junghanns]]; por urba kaj malurba planadoj) * Institut für Hoch- und Industriebau (estro: [[Hanns Hopp]]; pri alta kaj industria konstruadoj) * Institut für Theorie und Geschichte der Baukunst (estro: [[Hermann Henselmann]]; pri teorio kaj historio arĥitekturaj) * Institut für Technik und Wirtschaft im Bauwesen (estro: E. Kraŭse; pri teknika kaj ekonomio ene de konstruado) * Institut für Innengestaltung (estro: Peter Bergner; pri aranĝoj de la interno) === Majstraj atelieroj === * Meisterwerkstatt I (estro: Hermann Henselmann) * Meisterwerkstatt II (estro: Hanns Hopp) * Meisterwerkstatt III (estro: [[Richard Paulick]]) En la kuro de la tempo la institutoj ŝanĝiĝis, kaj nombre kaj respondece.<ref>[http://www.argus.stu.bundesarchiv.de/DH2PLAN-29637/index.htm?kid=5b819ce5-6268-4e61-9759-e9e6a0d3f7df ''Bauakademie der DDR: Aufgaben/Organisation'']{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ĉe: ''argus.bstu.bundesarchiv.de''</ref> === Forum === Estante societo de kleruloj, estis en ĝi maksimume 25 ordaj kaj 30 kandidantaj respektive korespondantaj membroj. La platformo ''Forum'' konsistis el ordaj membroj kaj kandidatoj. Ili laboris ene de diversaj fakoj ricevante salajrojn. Ilia tasko estis ankaŭ ĝenerala pridiskuto de konstruado. En ĝi ekzistis jenaj eroj: pri ekonomio, urbokonstruado, arĥitekturo, inĝenierada teorio, projektfarado, informadiko, [[subterkonstruado]], konstruo de loĝejoj, fabrikoj, agrikulturaĵoj aŭ teknika provizado. La inĝenierteknikaj sekcioj en si havis dek subobjektojn (ekz. pri akustiko, sekureco, mekaniko, fajroprevento ktp.)<ref>Ludz Peter Christian Johannes Kuppe: ''DDR Handbuch.'' Eldonis Bundesministerium für innerdeutsche Beziehungen, Verlag Wissenschaft und Politik, Kolonjo 1979.</ref> De 1969, la akademio editoris kun la ''Ligo de vidartisto de GDR'' katalogegon en pluraj volumoj, ''Bildende Kunst + Architektur''. La akademio rajtis doktorigi homojn kaj disdoni premiojn (ekz. ''Ehrenplakette für hervorragende Leistungen in der Bauforschung''). Pri la doktoriĝoj respondecis la Scienca konsilio. Sidejo de ĝi troviĝis ĝis 1973 Berline je ''Hannoversche Straße 28–30'' kie poste gastis la ambasadejo de la [[Federacia Respubliko Germanio]]. Ĝia unua prezidanto estis (inter 1951 kaj 1961) la en [[Sovetio]] doktoriĝinta arĥitekto [[Kurt Liebknecht]], filo de la ĥemiisto [[Otto Liebknecht]] estante parenco de verwandt mit [[Wilhelm Liebknecht]] (avo) kaj [[Karl Liebknecht]] (onklo).<ref>[http://www.stiftung-aufarbeitung.de/wer-war-wer-in-der-ddr-%2363%3B-1424.html?ID=2096 datoj biografiaj ĉe ''Bundesstiftung zur Aŭfarbeitung der SED-Diktatur'']</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Altlernejoj]] [[Kategorio:GDR]] [[Kategorio:Aperis en 1951]] [[Kategorio:Arkitekturo de GDR]] [[Kategorio:Malaperis en 1991]] ce0wgbcz5vz6j0mjc2c31bq6ca2yavm 0 934125 9419671 9398353 2026-07-03T17:29:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419671 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Flavius Constantinus<br>Φλάβιος Κωνσταντίνος<br>(649-685)</b></font></big></big></span> |dosiero =Privil_classe.jpg | grandeco de dosiero = 250px |priskribo =Konstanteno la 4-a kaj lia sekvantaro. Mozaiko en [[Baziliko de Sankta Apolinaro|Sankta Apolinaro in Klaso]] ([[Raveno]]). |dato de naskiĝo =[[649]] |loko de naskiĝo =[[Konstantinopolo]], nuna [[Istanbulo]], [[Turkio]], [[Romia Imperio]] |dato de morto =[[10-a de julio]] [[685]] |loko de morto =[[Konstantinopolo]], nuna [[Istanbulo]], [[Turkio]], [[Romia Imperio]] }} <big>'''Flavio Konstanteno la 4-a'''</big> aŭ greke:<big>'''Φλάβιος Κωνσταντίνος'''</big> ankaŭ konata kiel <big>'''Pogonato'''</big><ref>[https://www.google.com.br/books/edition/The_History_of_the_Decline_and_Fall_of_t/Br05AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Severus+Constantine+IV&pg=PA657&printsec=frontcover The History of the Decline and Fall of the Roman Empire]</ref> estis bizanca imperiestro de 668 ĝis 685. Li estis filo de [[Konstanto la 2-a]] kaj lia edzino [https://www.geni.com/people/Fausta-Byzantine-Empress/6000000002187812184 Faŭsta] (632-665). Lia regado vidis la unuan gravan haltigon al preskaŭ 50 jaroj da seninterrompa araba ekspansio, plej rimarkinde lian sukcesan defendon de [[Konstantinopolo]], kaj la provizoran stabiligon de la [[Bizanca Imperio]] post jardekoj da milito, malvenkoj kaj civilaj konfliktoj. Lia kunvoko de la [https://orthodoxwiki.org/Sixth_Ecumenical_Council Sesa Ekumena Koncilio] vidis la finon de la [[Monotelitismo|monotelitisma]] polemiko en la Bizanca Imperio; pro tio, li estas respektegata kiel sanktulo en la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|Orienta Ortodoksa Eklezio]], kun sia festotago la 3-an de septembro. ==Frua kariero== La plej aĝa filo de [[Konstanto la 2-a]] kaj Faŭsta, filino de patricio [[:en:Valentinus (usurper)|Valentino]], Konstanteno la 4-a estis nomita kunimperiestro kun sia patro en 654, preskaŭ certe dum Pasko (13-a de aprilo). Lia naskiĝjaro estas nekonata, sed ofte donita kiel ĉirkaŭ 650. Li fariĝis imperiestro en septembro 668, kiam alvenis al Konstantinopolo novaĵoj, ke Konstanto la 2-a estis murdita en Sicilio. [[Dosiero:Christus_Ravenna_Mosaic.jpg|eta|maldekstre|250px|<center>[[Monotelitismo]]: La permanentaj debatoj pri la naturo de Kristo kaŭzis konflikton ene de la Eklezio dum jarcentoj.</center>]] [[Dosiero:Bulle_vitaliani_16976.jpg|eta|dekstre|300px|<center>[[Buleo (papo)|Bulea sigelo]] de Papo [[Vitaliano]], kiu helpis Konstantenon subpremi la militan ribelon de [[:en:Mizizios|Meĉezio]], en [[Sicilio]].</center>]] [[Dosiero:Amorion,_Unterstadt.jpg|eta|maldekstre|300px|<center>Ruinaĵoj de la [[:en:Amorium|Amoria urbo]], en [[Frigio]]</center>]] [[Dosiero:Аспарух_преминава_Дунава_и_се_установява_в_Мизия_Н._Павлович.jpg|eta|dekstre|300px|<center>[[:en:Asparuh of Bulgaria|Ĥano Asparuĥ]] transiras la Danubon kaj ekloĝas en [[Moesia]], de [[:en:Nikolai Pavlovich|Nikolaj Pavloviĉ]] (1835-1894).</center>]] La unua tasko antaŭ la nova imperiestro estis la subpremado de la milita ribelo en [[Sicilio]] sub [[:en:Meĉezio|Meĉezio]]<ref>[https://armenian-history.com/Meĉezio-mezezius-armenian-noble-and-byzantine-usurper/ Armenian History]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kiu kaŭzis la morton de lia patro. Ene de sep monatoj post sia surtroniĝo, Konstanteno la 4-a traktis la ribelon kun la subteno de la Papo [[Vitaliano]], sed ĉi tiu sukceso estis ombrita de problemoj en la oriento. Jam en 668 la kalifo [[Mu'aŭija ibn Abi Sufjan|Muaŭia la 1-a]] ricevis inviton de [[:en:Saborios|Saborios]], la komandanto de la trupoj en Armenio, por helpi renversi la imperiestron en Konstantinopolo. Muaŭia sendis armeon sub sia filo [[:en:Jazid I|Jazido la 1-a]] kontraŭ la Bizanca Imperio. Jazido atingis [[Kalcedono (urbo)|Kalcedonon]] kaj prenis la gravan bizancan centron [[:en:Amorium|Amorion]]. Dum la urbo estis rapide rekonkerita, la araboj poste atakis [[Kartago]]n kaj [[Sicilio]]n en 669. En 670 la araboj kaptis [[:en:Cyzicus|Kizikon]] kaj starigis bazon el kie ili lanĉus pliajn atakojn en la koron de la Imperio. Ilia floto kaptis [[:en:Smyrna|Smirnon]] kaj aliajn marbordajn urbojn en 672. Ankaŭ, en 672, la araboj sendis grandan floton por ataki Konstantinopolon per maro. Dum Konstanteno estis malatentigita pri tio, la slavoj [[:en:Siege of Thessalonica (676–678)|sieĝis]] [[Tesaloniko]]n. ==La unua araba sieĝo de Konstantinopolo (667–669)== Modernaj studoj retaksis la unuan araban sieĝon de Konstantinopolo, kiu tradicie estis datita al 674–678. Lastatempaj esploroj sugestas, ke la eventoj pli verŝajne okazis inter 667 kaj 669. [[Dosiero:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|eta|dekstre|250px|<center>Dum la regado de Konstanteno la 4-a okazis la fondo de la regno de [[Kajruano]].</center>]] En 663, imperiestro Konstanto la 2-a translokigis la imperian rezidejon al [[Sirakuzo]], translokigante signifan parton de la bizanca militistaro al Sicilio. Ĉi tiu movo malfortigis la defendojn de Konstantinopolo kaj lasis la ĉefurbon pli eksponita al arabaj atakoj. Arabaj atakoj en Anatolion jam komenciĝis ĉirkaŭ 662 - ĉirkaŭ 663, baldaŭ post kiam Muaŭia la 1-a plifirmigis sian kontrolon sur la Kaliflando post periodo de interna konflikto. Unu el ĉi tiuj ekspedicioj, gvidata de [[:en:Busr ibn Abi Artat|Busr ibn Abī Artāt]] (620-695), laŭdire atingis la periferion de Konstantinopolo kaj prirabis proksimajn setlejojn. Dum ĉi tiu periodo, la bizanca militistaro ne povis efike forpuŝi la invadojn. La situacio kuraĝigis Saborios-on, la komandanton de la Armena Temato<ref>Temato aŭ temo estis administra divido de la Bizanca Imperio.</ref>, ribeli kontraŭ la imperia aŭtoritato kun araba subteno. Kvankam Saborios mortis antaŭ ol liaj planoj realiĝis, Muaŭia la 1-a daŭrigis grandskalan kampanjon celitan premi la Bizancan Imperion. En la somero de 667, Muaŭia la 1-a sendis armeon sub la komando de [[:en:Fadala ibn Ubayd|Fadalao ibn Ubajado]] al Konstantinopolo, dum floto gvidata de lia filo, [[Jazid la 1-a|Jazido la 1-a]], antaŭeniris per maro. La terarmeo faris atakojn tra [[Anatolio]] kaj atingis Kalcedonon fine de 667, kie ili travintris. La floto de Yazido, konsistanta el siriaj kaj egiptaj kontingentoj, alvenis en la saman regionon antaŭ aŭtuno. Laŭ la islama historiisto [[al-Tabari]], pluraj rimarkindaj figuroj de frua Islamo akompanis Yazidon, inkluzive de [[Ibn Abbas|ʿAbdallāh ibn ʿAbbās]] (619-687), kuzo de [[Mohamedo]], [[:en:Abd Allah ibn Umar ibn al-Khattab|ʿAbdallāh ibn ʿUmar]] (610-693), [[:en:Abd Allah ibn al-Zubayr|ʿAbdallāh ibn al-Zubayr]] (624-692), kaj [[:en:Abu Ayyub al-Ansari|Abū Ayyūb al-Anṣārī]] (590-674). La kombinitaj fortoj blokis Konstantinopolon sed ne provis gravan atakon dum la vintro de 667. Anstataŭe, ili efektivigis limigitajn atakojn en la ĉirkaŭaĵoj. Antaŭ la printempo de 668, la sieĝo pliintensiĝis, daŭrante ĝis la frua somero. Tamen, manko da provizoj kaj ekapero de malsano (laŭdire [[variolo]]) kaŭzis severajn perdojn inter la arabaj trupoj. Yazido fine ĉesigis la sieĝon kaj retiriĝis. La restantaj fortoj establis bazon ĉe Kiziko, el kie ili daŭrigis pli malgrandajn operaciojn en la regiono ĝis ĉ. 669 - ĉ. 670, kiam ili fine revenis al Sirio. ==Sukcesa krizo kaj la uzurpo de Meĉezio (668)== La posta periodo de la unua araba sieĝo de Konstantinopolo (667-669) koincidis kun periodo de malstabileco ene de la Bizanca Imperio. Imperiestro Konstanto la 2-a establis sian loĝejon en Sirakuzo plurajn jarojn antaŭe, lasante la ĉefurbon sub la aŭtoritato de sia filo, Konstanteno la 4-a. Kiam novaĵoj pri la arabaj retiriĝoj el Konstantinopolo ne atingis Sicilion, parte pro la daŭra mararmea blokado, onidiroj pri la falo de la ĉefurbo rapide disvastiĝis. La 15-an de julio 668, Konstanto la 2-a estis murdita en Sirakuzo, laŭdire fare de membroj de lia akompanantaro. Post lia morto, grupo da konspirantoj proklamis Meĉezion, altrangan oficiron en Sicilio, kiel imperiestron. Tamen, Meĉezio akiris malmultan subtenon krom partoj de la loka armeo. Papo Vitaliano rifuzis agnoski lian regadon, kaj la imperia mararmeo, komandata de la loka oficiro Severo, restis fidela al Konstanteno. La floto baldaŭ velis reen al Konstantinopolo, restarigante la mararmean kontrolon de la legitima imperiestro. ==Plifirmiĝo de la regado de Konstanteno la 4-a== Antaŭ la fino de 668, Konstanteno la 4-a reasertis sian aŭtoritaton en la ĉefurbo. Posedo de la floto permesis al li defendi la urbon kaj neŭtraligi renoviĝintajn arabajn mararmeajn minacojn. Por sekurigi la okcidentajn provincojn, li sendis siajn pli junajn fratojn kaj kunimperiestrojn al Sicilio kun pliaj fortoj, dividante militajn respondecojn inter ili. Dume, [[:en:Mu'awiya ibn Hudayj|Mu'awiya ibn Hudayj al-Kindī]], guberniestro de Egiptujo, lanĉis ekspedicion kontraŭ Sicilio por provi ekspluati la bizancan sinsekvokrizon. La araba floto faris mallongajn atakojn sur la insulon, sed kiam la fortoj de Konstanteno alvenis, laŭdire kun ĉirkaŭ sescent ŝipoj, la araboj retiriĝis sen batalo. Konstanteno surteriĝis en Sirakuzo, kaptis Meĉezion, kaj ordonis lian ekzekuton. La ceteraj ribelantoj estis senditaj en katenoj al Konstantinopolo. ==Monreformoj kaj imperia propagando== Post la murdo de sia patro, Konstanteno la 4-a alfrontis severan ekonomian krizon. La translokigo de la imperia trezorejo al Sirakuzo, kombinita kun perdoj en Sirio kaj Anatolio, malplenigis la provizojn de altkostaj metaloj. Por stabiligi la valuton, Konstanteno reenkondukis la pli pezan [[:en:Follis|foli]]-dezajnan kupran origine eldonitan sub [[Justiniano la 1-a]], kvarobligante ĝian pezon kaj restarigante ĝian internan valoron. Ĉi tiu reformo ankaŭ servis por subfosi ajnan moneron eldonitan de la uzurpanto Meĉezio. Kiam lia filo naskiĝis en 669, Konstanteno nomis lin [[:en:Justinian II|Justiniano la 2-a]] (668-711), signalante konscian asocion kun la pli frua [[:en:Byzantine Empire under the Justinian dynasty|Justiniana dinastio]] kaj ĝiaj idealoj pri [[:en:Renovatio imperii Romanorum|renovatio imperii Romanorum]] ("renovigo de la Romia Imperio"). La monerreformoj kaj imperia figuraĵo de la imperiestro plifortigis ĉi tiun ideologian ligon. Dum lia regado, la bizancanoj iom post iom reakiris la iniciaton kontraŭ la arabaj fortoj, farante kontraŭofensivojn en Egiptujon kaj Sirion, kiuj helpis finigi al dek kvin jarojn da kontinuaj atakoj. La morto de Muaŭia la 1-a en 680 markis la finon de ĉi tiu turbula epoko. ==Pli posta regado== Kun la provizora forpaso de la araba minaco, Konstanteno turnis sian atenton al la Eklezio, kiu estis dividita inter Monotelitismo kaj Ortodoksismo. En novembro 680, Konstanteno kunvokis la Sesan Ekumenan Koncilion. Konstanteno persone prezidis dum la formalaj aspektoj de la procedoj (la unuaj dek unu kunsidoj kaj poste la dekoka), ĉirkaŭita de siaj kortegaj oficistoj, sed li ne aktive partoprenis en la teologiaj diskutoj. La Koncilio reasertis la ortodoksajn doktrinojn de la [[Koncilio de Kalcedono]] en 451. Tio solvis la disputon pri monotelitismo. Oportune por la Imperio, la plej multaj monotelitistoj nun estis sub la kontrolo de la [[Omajada kaliflando]]. La koncilio fermis ĝiajn aktivecojn en septembro 681. [[Dosiero:Os longobardos dos séculos VI e VII.png|eta|dekstre|300px|<center>La longobardoj dum la 6-a kaj 7-a jarcento, gravuraĵo de [[:it:Tancredi Scarpelli|Tancredi Scarpelli]] (1866-1937).</center>]] Pro la daŭraj konfliktoj kun la araboj dum la 670-aj jaroj, Konstanteno estis devigita konkludi traktatojn en la okcidento kun la longobardoj, kiuj konkeris [[Brindizio]]n kaj [[Taranto]]n. Ankaŭ en 680, la prabulgaroj sub [[:en:Asparuh of Bulgaria|Ĥano Asparuĥ]] transiris la Danubon en nominale imperian teritorion kaj komencis submeti la lokajn komunumojn kaj slavajn tribojn. En 680, Konstanteno la 4-a gvidis kombinitan surteran kaj maran operacion kontraŭ la invadantoj kaj sieĝis ilian fortikan tendaron en [[Dobroĝo]]. Suferante pri malbona sano, la imperiestro devis forlasi la armeon, kiu panikiĝis kaj estis venkita de la prabulgaroj<ref>La prabulgaroj estis verŝajne duonnomada turka popolo, originanta el Centra Azio, kiu ekde la 2-a jarcento loĝis en la stepoj de Norda Kaŭkazio kaj laŭlonge de la bordoj de la rivero Volgo (tiam nomata Itil).</ref>. En 681, Konstanteno estis devigita agnoski la prabulgaran ŝtaton en Moesia kaj pagi tributon/protektmonon por eviti pliajn invadojn en bizancan Trakion. Sekve, Konstanteno kreis la [[:en:Thrace (theme)|Tematon (departementon) de Trakio]]. Liaj fratoj [[:en:Heraclius (son of Constans II)|Heraklio]] kaj [[:en:Tiberius (son of Constans II)|Tiberio]] estis kronitaj kun li kiel aŭgustoj dum la regado de ilia patro, kaj tio estis konfirmita pro la postulo de la popolo, sed fine de 681 Konstanteno mutiligis ilin per tratranĉado de iliaj nazoj por ke ili estu konsiderataj neelekteblaj por regi. Kelkaj argumentas, ke li tiam asociigis al Justiniano la 2-a al la trono, sed ĉiuj nuntempaj pruvoj indikas, ke li fariĝis imperiestro nur post la morto de Konstanteno la 10-an de julio 685.<ref>Angla Vikipedio</ref> Konstanteno la 4-a mortis pro disenterio la 10-an de julio 685. ==Familio== Kun sia edzino [[:en:Anastasia (wife of Constantine IV)|Anastazia]] (650-711), Konstanteno la 4-a havis almenaŭ du filojn: * [[:en:Justinian II|Justiniano la 2-a]] en 669, kiu sukcedis lin kiel imperiestro en la aĝo de dek ses. * [[:en:Heraclius (son of Constantine IV)|Heraklio]] ĉirkaŭ 670, konata nur pro epizodo en kiu lia patro sendis buklojn de sia kaj sia frato hararo al Papo [[Benedikto la 2-a]]. {{Sinsekvo | titolo = [[Bizanca Imperiestro]] | periodo = [[Septembro]] [[668]] - [[Julio]] [[685]] | antaŭ = [[Konstanto la 2-a]] | post = [[Justiniano la 2-a]] }} == Referencoj == {{referencoj}} {{Romiaj imperiestroj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Konstanteno la 04-a}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 7-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 7-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Konstantinopolo]] [[Kategorio:Mortintoj en Konstantinopolo]] [[Kategorio:Bizancaj regantoj]] [[Kategorio:Bizancaj militistoj]] [[Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio]] [[Kategorio:Historio de Romo]] sb1uu8rwuq14nlxvt4xoygark9uqs6t 0 938642 9419991 9331961 2026-07-04T06:55:36Z Sj1mor 12103 9419991 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo = |moto = ''Universitas''<br>Universitato |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = BR-CE |situo sur mapo= |zomo = 14 |retejo = }} La '''Federacia Universitato de Cariri''' ({{lang-pt|'''Universidade Federal do Cariri'''}}, akronime '''UFCA''') <ref>[http://g1.globo.com/educacao/noticia/2011/08/governo-anuncia-criacao-de-quatro-novas-universidades-federais.html Governo anuncia a criação de quatro novas universidades federais]</ref><ref>[http://g1.globo.com/ceara/noticia/2013/06/dilma-rousseff-sanciona-criacao-da-universidade-federal-do-cariri-no-ce.html Dilma Rousseff sanciona criação da Universidade Federal do Cariri, no CE]</ref> estas brazila federacia publika altlernejo, kreita en 2013 kaj bazita en la urbo [[Juazeiro do Norte]], en la subŝtato [[Cearao]]. Ĝi situas en la [[mikroregiono]] Cariri (de kiu la nomo originas) kaj havas kampusojn en la urboj [[Crato]], [[Barbalha]], [[Brejo Santo]] kaj [[Icó]]. La Federacia Universitato de Cariri estas la rezulto de la dismembriĝo de la Kampuso Cariri de la [[Federacia Universitato de Cearao]] (UFC). La disigo estis formaligita per Leĝo n-ro 12.825, subskribita de la tiama prezidantino [[Dilma Rousseff]].<ref>{{Cite web|url=http://g1.globo.com/ceara/noticia/2013/06/dilma-rousseff-sanciona-criacao-da-universidade-federal-do-cariri-no-ce.html|title=Dilma Rousseff sanciona desmembração da Universidade Federal do Cariri, no CE}}</ref> La UFC kontrolis la efektivigan procezon, provizante la necesan administran subtenon por la plena establado de la nova universitato.<ref>{{Cite web|title=Sancionada lei que cria Universidade Federal do Cariri; UFC será tutora|url=http://www.ufc.br/noticias/noticias-de-2013/3716-sancionada-lei-que-cria-universidade-federal-do-cariri-ufc-sera-tutora|work=www.ufc.br|access-date=2019-03-29|lang=pt-br|first=Divisão de Portais|last=Universitários}}</ref> == Organizo <ref>{{Cite web|url=https://www.ufca.edu.br/portal/a-ufca/organizacao-administrativa|title=Organização Administrativa da Universidade|access-date=2019-03-16|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127092552/https://www.ufca.edu.br/portal/a-ufca/organizacao-administrativa|url-status=dead}}</ref> == {| class="wikitable sortable" !Kampusoj !Kursoj !Diplomiĝo aŭ postdiplomiĝo |- |Barbalha |Medicino |Diplomiĝo |- |Brejo Santo |Interfaka en Natursciencoj kaj Matematiko |Diplomiĝo |- | rowspan="2" |Krato |Agronomio |Diplomiĝo |- |Daŭrigebla Regiona Disvolviĝo |Postdiplomiĝo |- |Icó |Historio |Diplomiĝo |- | rowspan="12" |Juazeiro do Norte |Administrado |Diplomiĝo |- |Publika Administrado |Diplomiĝo |- |Bibliotekonomio |Diplomiĝo |- |Komputado |Diplomiĝo |- |Ĵurnalismo |Diplomiĝo |- |Produkta Dezajno |Diplomiĝo |- |Civila Inĝenierarto |Diplomiĝo |- |Materiala Inĝenierarto |Diplomiĝo |- |Filozofio |Diplomiĝo |- |Muziko |Diplomiĝo |- |Akvoresursoj |Postdiplomiĝo |- |Matematiko |Postdiplomiĝo |- |Administra Merkatiga Administrado |Postdiplomiĝo |Specialiĝo |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj kaj altlernejoj en Brazilo]] [[Kategorio:Edukado en Cearao]] 75e9vv7nbk4xzdcsn0hmfujbkevr4b1 0 940388 9419560 9344740 2026-07-03T12:49:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419560 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Koltufa kolibro |koloro = pink |dosiero = Lophornis ornatus -Asa Wright Nature Centre, Northern Range, Trinidad, Trinidad and Tobago-8.jpg |priskribo de dosiero = Masklo, en Trinidado |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lophornis]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1829 |specio = '''Koltufa kolibro''' ''L. ornatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Lophornis ornatus'' |volume=2018 |article-number=e.T22687181A130119414 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22687181A130119414.en}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lophornis ornatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) |vikispecio = ''Lophornis ornatus'' |komunejo = ''Lophornis ornatus'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lophornis ornatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Koltufa kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lophornis ornatus'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la dek unu specioj de la genro ''[[Lophornis]]''. Ĝi troviĝas en norda [[Brazilo]], orienta [[Venezuelo]], [[Gujano]], kaj [[Trinidado]]. Ĝi estas malofta, sed disvastigita specio, kaj ŝajne estas surloka aŭ laŭsezona [[birdomigrado|migranto]], kvankam ĝiaj movoj ne estas bone komprenataj. Tiu ĉi malgranda birdo loĝas en malferma kamparo, ĝardenoj kaj kultivataj areoj. ==Taksonomio== [[File:Descent of Man fig48.jpg|thumb|200ra|maldekstre|Bildo 48a el ''[[The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex]]'' de [[Charles Darwin]].]] La Koltufan kolibron priskribis la franca polimato [[Georges-Louis Leclerc, grafo Buffon]] en 1781 en sia ''Histoire Naturelle des Oiseaux''.<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1781 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=11 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | pages=24–25 | chapter=Le hupecol | language=fr | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/42409889 }}</ref> La birdo estis ankaŭ bildigita en mankolorigita plato gravurita de [[François-Nicolas Martinet]] en ''Planches Enluminées D'Histoire Naturelle'' kio estis produktita sub la superrigardo de [[Edme-Louis Daubenton]] por akompani la tekston de Buffon.<ref>{{ cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Oiseau mouche dit le hupecol, de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=7 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 640 Fig. 3 | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/35219105 }}</ref> Nek la platoklarigo nek la priskribo de Buffon inkludis sciencan nomon, sed en 1783 la nederlanda natursciencisto [[Pieter Boddaert]] stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Trochilus ornatus'' en sia katalogo de ''Planches Enluminées''.<ref>{{cite book | last=Boddaert | first=Pieter | author-link=Pieter Boddaert | year=1783 | title=Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton: avec les denominations de M.M. de Buffon, Brisson, Edwards, Linnaeus et Latham, precedé d'une notice des principaux ouvrages zoologiques enluminés | place=Utrecht | page=39, Number 640 Fig. 3 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/27822659 | language=fr }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas [[Kajeno]] en [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=31 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14480042 }}</ref> La Koltufa kolibro estas nun metita en la [[genro]]n ''[[Lophornis]]'', kiun enkondukis la franca natursciencisto [[René Lesson]] en 1829.<ref>{{ cite book | last=Lesson | first=René P. | author-link=René Lesson | year=1829 | title=Histoire naturelle des Oiseaux-Mouches | language=fr | location=Paris | publisher=Arthus Bertrand | page=xxxvii | url=https://biodiversitylibrary.org/page/49416220 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Hummingbirds | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22a de Julio 2019 }}</ref> La specio estas [[monotipa]].<ref name=ioc/> La genronomo kombinas la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''lofos'' signife "kreston" aŭ "tufon" kun ''ornis'' signife "birdon". La [[specia epiteto]] ''ornatus'' estas Latino por "ornamita".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page= 230, 284 }}</ref> ==Aspekto== La Koltufa kolibro estas 6.6 centimetrojn longa kaj pezas 2.3 gramojn. La nigrapinta ruĝa beko estas mallonga kaj rekta. La masklo havas ruĝecbrunan kapkreston kaj kuproverdan dorson kun blankeca pugobendo, kiu estas elstara dumfluge. La frunto kaj subaj partoj estas verdaj, kaj nigramakulaj ruĝbrunaj plumoj elstaras el la kolflankoj. La vosto estas ore ruĝecbruna. La ino ne havas la kreston kaj plumojn. Ŝi havas verdajn suprajn partojn (dorsajn), krom la blankeca vostobendo, kaj ruĝecbrunajn subajn partojn (ventrajn), kiuj fariĝas multe pli palaj sur la ventro. La vosto estas plejparte bronzverda kun malluma bendo kaj blankecaj pintoj de la plumoj. Nematuraj maskloj similas la inon, sed iliaj gorĝoj estas blankecaj kun fajna malhela makuleco. La ina Koltufa kolibro demetas du ovojn en malgranda tasforma nesto farita el plantlanugo kaj metita sur branĉon. Koltufaj kolibroj estas malsovaĝaj kaj alireblaj. La krio de ĉi tiu specio dum manĝado estas malpeza "ĉik". Ilia manĝaĵo estas [[nektaro]], prenita el diversaj floroj, kaj kelkaj malgrandaj senvertebruloj. Kun sia eta grandeco kaj stabila flugo, ĉi tiuj birdoj ofte similas al granda abelo dum ĝi moviĝas de floro al floro. == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * [[Rolf Grantsau|Rolf Karl Heinz Grantsau]]: ''Die Kolibris Brasiliens''. Expressão e Cultura, Rio de Janeiro 1988, {{ISBN|978-8-5208-0101-7}}. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lophornis ornatus}} {{Wikispecies|Lophornis ornatus}} *[http://ibc.lynxeds.com/species/tufted-coquette-lophornis-ornatus filmetoj] ĉe Internet Bird Collection *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=tufted+coquette&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Tufted coquette photo gallery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250125001058/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=tufted%20coquette&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2025-01-25 }} VIREO [http://vireo.acnatsci.org/species_image.php?species=Lophornis+ornatus Foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241127020623/http://vireo.acnatsci.org/species_image.php?species=Lophornis+ornatus |date=2024-11-27 }} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Gujano]] 6xxotghgbh8yy6ytj7kw7u78a5ibwz2 0 940859 9419975 9366168 2026-07-04T06:41:59Z Sj1mor 12103 9419975 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ĉielarka dornkolibro |koloro = pink |dosiero = Rainbow-Bearded Thornbill (Chalcostigma herrani).jpg |priskribo de dosiero = Masklo en Janajoĉa Rezervejo, [[Ekvadoro]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Chalcostigma herrani -NW Ecuador-6.jpg |priskribo de dosiero2 = Ino en nordokcidenta Ekvadoro |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chalcostigma]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Ĉielarka dornkolibro''' ''C. herrani'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rainbow-bearded Thornbill ''Chalcostigma herrani'' |volume=2016 |article-number=e.T22688036A93181325 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688036A93181325.en |access-date=25 February 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chalcostigma herrani'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) |vikispecio = ''Chalcostigma herrani'' |komunejo = ''Chalcostigma herrani'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Chalcostigma herrani map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ĉielarka dornkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chalcostigma herrani'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la kvin specioj de la genro ''[[Chalcostigma]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ĉielarkan dornkolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1846 la francaj ornitologoj [[Adolphe Delattre]] kaj [[Jules Bourcier]] el specimenoj kolektitaj apud la urbo [[San Juan de Pasto|Pasto]] en sudokcidenta Kolombio. Ili stmapis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Trochilus herrani''.<ref>{{ cite journal | last1=Delattre | first1=Adolphe | author1-link=Adolphe Delattre | last2=Bourcier | first2=Jules | author2-link=Jules Bourcier | year=1846 | title=Description de quinze espèces nouvelles de Trochilidées, faisant partie des collections rapportées par M. Ad. De Lattre, dont les précédentes excursions ont déjà enrichi plusieurs branches de l'histoire naturelle, et provenant de l'intérieur du Pérou , des républiques de l'Équateur, de la Nouvelle-Grenade et l'isthme de Panama | language=fr | journal=Revue Zoologique | volume=9 | pages=305–312 [309] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2362718 }}</ref> Tiu birdospecio estas nun unu el la kvin specioj metitaj en la [[genro]]n ''[[Chalcostigma]]'', kiun enkondukis en 1854 la germana natursciencisto [[Ludwig Reichenbach]].<ref>{{ cite journal | last=Reichenbach | first=Ludwig | author-link=Ludwig Reichenbach | year=1854 | title=Aufzählung der Colibris Oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik | journal=Journal für Ornithologie (Supplement) | volume=1 | pages=1–24 [12] | language=de | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13867390 }}</ref><ref name=IOC12.1/> La Sudamerika Klasigkomitato (SACC) de la [[Usona Ornitologia Societo]] estas konsideranta proponon por kunigi la genron en ''[[Oxypogon]]'').<ref name=SACC930>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop930.htm |title=Revise generic limits in the Lesbiini: A. Expand ''Oxypogon'' to include ''Oreonympha'' and ''Chalcostigma'', and B. Modify linear sequence |last1=Stiles |first1=Gary |last2=Remsen |first2=J.V. Jr.|date=November 2021 |publisher=South American Classification Committee of AOS |access-date=23a de Februaro, 2022 }}</ref> La genronomo deriviĝis el la [[Greka lingvo|grekaj vortoj]] ''ĥalkos'' ″bronzo″ kaj ''stigma'' ″marko″. La [[specia epiteto]] ''herrani'' estis elektita honore al la [[Kolombio|kolombia]] generalo kaj politikisto Pedro Alcántara Herrán.<ref>{{cite book |last1=Jobling |first1=James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |date=2010 |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |pages=98,190}}</ref> Oni agnoskis jenajn du [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.1/> * ''C. h. tolimae'' [[Otto Kleinschmidt|Kleinschmidt, O]], 1927 * ''C. h. herrani'' ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) [[File:Rainbow-bearded Thornbill.jpg|thumb|left|Ĉielarka dornkolibro]] ==Aspekto== La Ĉielarka dornkolibro estas 10 ĝis 12 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 6.2 g kaj inoj 5.6 g. Ambaŭ seksoj havas mallongan, pinglosimilan bekon. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio estas plejparte botelverdaj kun blanka punkto malantaŭ la okulo kaj ruĝecbrunaj antaŭkrono kaj krono. Ĝi havas nigrajn unuarangajn flugilplumojn, kuprecan pugon kaj blankajn subvostajn kovrilojn. La forkoforma vosto estas blunigra kun elstaraj blankaj pintoj ĉe la anguloj, kiuj plej facile videblas de sube. Ĝia gorĝo ("barbo") estas ĉielarko de koloroj de celadonverda tra turkisa ĝis flava kaj ruĝa ĉe la malsupra fino. La piedoj estas nigraj. Plenkreskaj inoj estas ĝenerale similaj al maskloj, sed kun pala flavec-okra de la malsupra ventro ĝis la subvostaj kovriloj kaj multe reduktita gorĝo. Junaj birdoj similas al la plenkreska ino, sed la masklo havas tute malhelan gorĝon. Subspecio ''C. h. tolimae'' estas tre simila al la nomiga subspecio, sed estas pli malhela ĝenerale kaj ĝia gorĝo estas pli longa.<ref name=RBTH-BOW>Schulenberg, T. S. kaj C. W. Sedgwick (2020). Rainbow-bearded Thornbill (''Chalcostigma herrani''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rabtho1.01] Alirita la 25an de Februaro, 2022</ref><ref name=Restall>{{cite book |last1=Restall |first1=Robin |last2=Rodner |first2=Clemencia |last3=Lentino |first3=Miguel |title=Birds of Northern South America: an Identification Guide |date=2006 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |isbn=978-0-300-10862-0 |pages=Vol 1 pp270-271}}</ref><ref name=Freile>{{cite book |last1=Freile |first1=Juan F. |last2=Restall |first2=Robin |title=Birds of Ecuador |date=2018 |publisher=Helm |location=London |isbn=978-1-4081-0533-7 |page=244}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Ĉielarka dornkolibro troviĝas ekde la okcidentaj Andoj de Kolombio en la departemento [[Kaŭko]] tra Ekvadoro sur ambaŭ deklivaroj de la Andoj ĝis la departementoj [[Piura]] kaj [[Kaĥamarkio]] de norda Peruo. ''C. h. tolimae'' estas limigita al [[Nevado del Tolima]] en la centraj Andoj de Kolombio. Estante birdospecio de altaj altitudoj, ĝi tipe troviĝas inter 2 700 kaj 4 100 m en Kolombio kaj 2 800 kaj 3 700 m en Ekvadoro. Ĝia ĉefa vivejo estas ''[[páramo]]'', malferma kamparo kun arbustaj areoj kaj malgrandaj arbaroj, kaj ravinoj kun densejoj de [[filiko]]j kaj [[bromeliacoj]].<ref name=RBTH-BOW/><ref>{{cite book |last1=Ayerbe Quiñones |first1=Fernando |title=Guía ilustrada de la Avifauna colombiana |date=2018 |publisher=Punto aparte |location=Bogotá |isbn=978-958-5461-03-1 |pages=Pl 29}}</ref><ref name=Freile/><ref name=Restall/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Ĉielarka dornkolibro estas loĝanta (nemigranta) tra sia tuta teritorio.<ref name=RBTH-BOW/> ===Manĝado=== La Ĉielarka dornkolibro plejparte manĝas la [[nektaro]]n de malgrandaj floroj sur malaltaj arbustoj kaj arbetoj. Ĝi ofte alkroĉiĝas al ĉi tiuj floroj dum manĝado. Ĝi prenas insektajn predojn kiam haveblaj. La specio tipe manĝoserĉas sola kaj estas tre teritoriema. Ĝi forpelas konkurantojn por nutraĵfontoj, eĉ se ili estas konsiderinde pli grandaj (ekz. florpikantoj (''Diglossa'')) kaj ne toleras aliajn kolibrojn eĉ sur grandaj fruktarboj.<ref name=RBTH-BOW/><ref name=Restall/><ref name=Freile/><ref>{{cite book |last1=McMullan |first1=Miles |title=Field guide to the birds of Colombia |date=2018 |publisher=Rey Naranjo Editores |location=[Bogotá, Colombia] |isbn=978-958-8969-77-0 |page=57}}</ref> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] de la Ĉielarka dornkolibro ne estas bone dokumentita. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajne ampleksas almenaŭ julion ĝis septembron. La nesto ne estis priskribita. Unu nesto kun tri ovoj estis raportita, diferencante de la preskaŭ senvaria du-ova ovodemetado de kolibroj.<ref name=RBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Chalcostigma-herrani |species=Ĉielarka dornkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Ĉielarkan dornkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas grandan teritorion, sed ĝia populacio estas nekonata kaj supozeble malpliiĝas. Neniu specifa minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rainbow-bearded Thornbill ''Chalcostigma herrani'' |volume=2016 |article-number=e.T22688036A93181325 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688036A93181325.en |access-date=25a de Februaro 2022}}</ref> Ĝi estas kutime priskribita kiel malofta ĝis surloke ofta.<ref name=RBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chalcostigma herrani}} {{Wikispecies|Chalcostigma herrani}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] rysxegofks7vi0hsxo38n6giz0jmsb1 0 943892 9419884 9378977 2026-07-04T03:40:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419884 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} {| class="infobox" style="width:22em; font-size:90%;" ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | Kumamon |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Kumamon.png|250px]] |- ! Angla nomo | KUMAMON |- ! Lando | {{JPN}} |- ! Regiono | [[Kumamoto-prefektujo]] |- ! Koordinatoj | 32°47′23.1″N 130°44′29.5″E |- ! Klaso | Maskota rolulo de [[prefektujo]] en Japanio |- ! Motivo | [[Usona nigrurso]] |- ! Dezajno | [[Manabu Mizuno]]; produktita de [[Kundo Koyama]] |- ! Nomumita | [[5-a de marto]] [[2010]] |- ! Nomumanto | Prefektuja registaro de Kumamoto |- ! Sekso | Knabo |- ! Alto | ĉirkaŭ 200 [[centimetro|cm]]<ref name="KUMANICHI"/> |- ! Pezo | ĉirkaŭ 100 [[kilogramo|kg]]<ref name="KUMANICHI"/> |- ! Oficiala retejo | [https://kumamon-land.jp/ Kumamon Land] {{ja icon}} |} '''Kumamon''' (japane: '''くまモン''') estas [[publikaj rilatoj|PR]]-[[maskoto|maskota rolulo]] de [[Kumamoto-prefektujo]], enkondukita de la prefektujo en [[2010]] kadre de la kampanjo “Kumamoto Surprise”.<ref>[https://www.sankei.com/article/20211204-U3VXNVP6QFMZFHOARLAOS3665Q/ 熊本空港にワンピース壁面　３０メートル超、震災復興を後押し] - Sankei News, 4-a de decembro 2021. Alirita la 4-an de decembro 2021.</ref> Ĝi estis la venkinto de la [[Yuru-chara Grand Prix]] en 2011. La parto “mon” en la nomo estas skribata ne per [[hiragano]], sed per [[katakano]].<ref name="Asahi20150615" /> Kutime Kumamon ne parolas, sed dum eventoj voĉaktorino [[Maiko Irie]] foje pruntedonas al ĝi voĉon.<ref group="noto">Ŝi aperis kiel voĉaktorino ĉe eventoj, ekzemple sur tegmentoj de grandmagazenoj, lige kun sia ĉefa voĉrolo en la ludo “Hajikeru Chara & Pop”. Vidu: [https://www.oscarpro.co.jp/入江麻衣子%E3%80%80 オスカープロモーションカタログ入江麻衣子] - Social Game Info. Alirita la 7-an de januaro 2021.</ref> == Nomo == La nomo ''Kumamon'' estis elektita pro pluraj kialoj. En la [[Kumamoto-dialekto]], la vorto por “persono” aŭ “ulo” povas esti prononcata kiel ''mon''; krome, la nomo diferencas de “Kumamoto” nur per unu signo, tiel ke oni tuj povas rekoni ĝin kiel rolulon de Kumamoto-prefektujo. Ankaŭ la aldono de la finaĵo “mon” donas al la rolulo specon de ĉarmo konsiderata grava por maskoto.<ref>''Output no Switch'', p. 88.</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |+ Akcentoj uzataj de televidstacioj en Kumamoto<ref name="Asahi20150615">[https://www.asahi.com/articles/ASH675FPWH67TQIP001.html 「くまモン」発音、平板か頭高か どう呼ばれたい? 直撃] - Asahi Shimbun, 15-a de junio 2015.</ref><ref name="TIJapan20130916">[https://japan.techinsight.jp/2013/09/naomaru201309151625.html 「くまモン」をめぐるアクセント大論争に、TBS・安住紳一郎アナが徹底解説！] - Techinsight, 16-a de septembro 2013.</ref><ref>[http://www.sanseido.net/main/dictionary/hanrei/meikoku_accent.aspx 『新明解国語辞典 第七版』アクセント表示について]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Sanseido.</ref> ! Tipo ! Japana [[akcento]] / [[intonacio]] ! Stacioj kiuj uzas ĝin |- ! rowspan="2" | Ebena tipo | くまモン, meze de frazo | rowspan="2" | [[Japan News Network|TBS-reto]] [[RKK Kumamoto Broadcasting]]<ref group="noto">En majo 2013, Kumamoto Broadcasting sendis peton al la JNN-stacioj tutlande por unuigi la prononcon laŭ la ebena tipo.</ref>, [[Fuji Television Network|Fuji-reto]] [[TV Kumamoto]] |- | く⤴まモン, komence de frazo aŭ kiel aparta vorto |- ! Kapalta tipo | '''く'''↘まモン | [[NHK Kumamoto]], [[Kumamoto Kenmin Television]], [[Kumamoto Asahi Broadcasting]] |} La administranto de la rolulo ne fiksis oficialan prononcon.<ref name="Asahi20150615" /> Tamen, laŭ unu opinio, en norma japana ekzistas du ĉefaj akcentaj tipoj por “Kumamon”: la ebena tipo kaj la kapalta tipo.<ref name="Asahi20150615" /><ref name="TIJapan20130916" /> Ĉar la japanaj dialektaj akcentoj estas diversaj, ankaŭ mezalta aŭ vostalta prononco povas okazi. [[File:Japanese pitch accent map-ja.png|thumb|210px|Distribuo de japanaj akcentoj. Kumamoto-prefektujo dividiĝas inter okcidenta dutipa akcenta areo kaj orienta senakcenta areo.]] La flanko kiu subtenas la ebenan tipon argumentas, ke “Kumamon” — “ulo de Kumamoto” — devenas laŭ sama vortfarada tipo kiel ''yosomon'' (“ulo de ekstere”), kaj tial devus havi similan akcenton.<ref name="Asahi20150615" /><ref name="TIJapan20130916" /> Oni ankaŭ diras, ke la prononcaj trajtoj de la Kumamoto-dialekto favoras ebenan akcenton.<ref name="Asahi20150615" /><ref name="TIJapan20130916" /> Tamen, en Kumamoto-prefektujo la orienta parto estas senakcenta areo, dum la okcidenta parto apartenas al dutipa akcenta sistemo. Aliflanke, la flanko kiu uzas la kapaltan tipon diras, ke ĝi estas la pli vaste konata kaj domina akcento tutlande.<ref name="Asahi20150615" /><ref name="TIJapan20130916" /> Ankaŭ la dezajninto de la rolulo, [[Manabu Mizuno]], laŭdire komprenis la nomon laŭ la kapalta tipo kiam li ĝin nomis.<ref name="TIJapan20130916" /> En novembro 2011, post kiam Kumamon venkis en la unua [[Yuru-chara Grand Prix]] okazigita dum la dua “Yuru-chara Summit in Hanyu 2011”, okazis diskuto inter anoncistoj de radi- kaj televidstacioj en Kumamoto pri la prononco. Ili tamen ne decidis unuigi ĝin, sed lasis la elekton al ĉiu stacio.<ref name="Asahi20150615" /> En januaro 2012, la oficiala [[Twitter]]-konto publikigis mesaĝon kiu ŝajnis rekomendi la ebenan tipon, surbaze de la senakcenta prononco en parto de la Kumamoto-dialekta areo.<ref group="noto">La mesaĝo diris, ke “Kumamon” estas ĝuste dirata plate en la Kumamoto-dialekto, ĉar tiu dialekto havas malmulte da intonaciaj leviĝoj kaj faloj. Vidu ankaŭ: {{twitter status|55_kumamon|262150016695689216|oficiala tweet de Kumamon, 27-a de oktobro 2012}}</ref>. En junio 2014, tamen, la konto afiŝis, ke ambaŭ prononcoj estas akcepteblaj.<ref name="Asahi20150615" /> == Profilo == * Naskiĝloko: [[Kumamoto-prefektujo]] * Naskiĝtago: [[12-a de marto]]<ref group="noto">Laŭ la oficiala retejo de Kumamon. La 12-an de marto 2011 plene malfermiĝis la Kjuŝua Ŝinkansena linio, Kagoshima-vojo.</ref> * Sekso: knabo * Aĝo: sekreto<ref>[https://www.kininaru-k.jp/2010/sapura/100422-1.html Oficiala retletero de la Kumamoto-prefektuja registaro, 22-a de aprilo 2010]</ref><ref group="noto">Pri sia aĝo Kumamon diris en Twitter, ke li ne estas kvinjara kaj ke lia aĝo estas sekreto. {{twitter status|55_kumamon|216872828111294464|Tweet de Kumamon}}</ref><ref group="noto">Dum apero en la programo ''Pochitama Pet no Tabi'', oni raportis, ke li respondis: “Mi forgesis, mon!”</ref> * Personeco: scivolema kaj petolema * Hobio: la “Kumamon-ekzerco” * Speciala kapablo: la “Kumamon-ekzerco” kaj trovi kaj disvastigi surprizojn<ref name="KUMANICHI">''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', “KumaTOMO” specialaĵo pri Kumamon por baz- kaj mezlernejanoj, p. 13, 14-a de majo 2011.</ref> * Korpoformo: [[obezeco|metabola]] / rondeta ** Dum la unuaj monatoj post sia debuto Kumamon estis pli maldika, sed laŭ la rakonto ĝi manĝis tro multe da bongustaĵoj de Kumamoto kaj tiel akiris sian nunan diketan korpoformon.<ref>[https://www.asahi.com/articles/ASJ9Y3K05J9YTLVB00F.html くまモン、やせていた「過去」 失敗糧にキャラ再設定] - Asahi Shimbun, 22-a de oktobro 2016. Alirita la 13-an de septembro 2020.</ref> Kvankam ĝi estas rondeta, ne ekzistas priskribo ke ĝi suferas je [[metabola sindromo]].<ref name="KUMANICHI" /><ref group="noto">En la kanto ''Kumamon-mon'' aperas la esprimo “Don’t wanna be metabo”, sed ĝi estas romanigita esprimo kaj ne la angla medicina termino “metabolic syndrome”. Vidu: [https://www.youtube.com/watch?v=GwmeKHXYqzI くまモンもん（MV）], YouTube. Alirita la 13-an de septembro 2020.</ref> * Okupo: [[loka ŝtatoficisto]] * Nuna titolo: “Direktoro de la Vendo-Departemento de Kumamoto-prefektujo” kaj “Direktoro de Feliĉo de Kumamoto-prefektujo”.<ref name="kuma140107">[https://kumanichi.com/news/local/main/20140107001.shtml 「幸せ活動」応援します 県、しあわせ部を創設] - Kumamoto Nichinichi Shimbun, 7-a de januaro 2014.</ref> Lia laborejo ne estas la ĉefa prefektuja registara konstruaĵo, sed “Kumamon Square”, situanta en la unua etaĝo de la orienta konstruaĵo de la ĉefa butiko de [[Tsuruya Department Store]] en la centra kvartalo de [[Kumamoto]]. Tie li ricevis oficejon kiel departementestro.<ref>[http://www.kumamon-sq.jp/floormap/ 楽しみ方] - Kumamon Square.</ref> Li forestas ĉiun mardon kaj ĵaŭdon. ** Ĝis la 29-a de septembro 2011 Kumamon estis provizora oficisto de Kumamoto-prefektujo. Ekde la 30-a de septembro 2011 li iĝis Direktoro de la Vendo-Departemento de Kumamoto-prefektujo, la tria plej alta pozicio post la guberniestro kaj vicguberniestro. En la sama nivelo troviĝis ankaŭ [[Suzanne]], talento kaj Direktoro de la Reklama Departemento de Kumamoto-prefektujo. Pro malsukcesa maldikiĝo, Kumamon estis degradita al aganta direktoro de la vendo-departemento de la 30-a de marto ĝis la fino de junio 2015.<ref>[https://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2015/03/30/kiji/K20150330010081300.html くまモン、減量に失敗 「営業部長代理」に降格] - Sports Nippon, 30-a de marto 2015.</ref> ** Antaŭe uzitaj titoloj inkluzivas “Eksterordinara kaj Plenpova Ambasadoro de Kumamoto Surprise” kaj “Gvidanto de la Kumamon Million Project”. * Plej bonaj amikoj: [[Ikuo Kabashima]], guberniestro de Kumamoto-prefektujo de 2008 ĝis 2024, kaj [[Suzanne]] * Kvalifikoj: tria grado de la Japana Fiŝa Ekzameno,<ref>[https://www.asahi.com/area/kumamoto/articles/SEB201306230037.html 「さかな検定」くまモンも挑戦 熊本県内初の実施] - Asahi Shimbun, 24-a de junio 2013.</ref><ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130730003.shtml くまモン「合格したモン！」 さかな検定3級に] - Kumamoto Nichinichi Shimbun, 30-a de julio 2013.</ref> amatora unua rango en [[ŝogio]],<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20140919007.xhtml くまモン、将棋初段に ゆるキャラでは初] - Kumamoto Nichinichi Shimbun, 19-a de septembro 2014.</ref> [[onseno|onsen]]-someliero,<ref>[https://onsen-s.com/n028-yurukyara.html Oficiala retejo de la Onsen-Someliera Asocio]</ref> sesa grado de la Futbala Ekzameno,<ref>[https://kumamon-official.jp/kiji0033565/index.html 続・くまモン、検定を受けるの巻。]</ref> kaj tria grado de la Hitoyoshi-Kuma-Ekzameno.<ref>[https://kumamon-official.jp/kiji0033564/index.html くまモン、検定を受けるの巻。]</ref> * Kumamon ankaŭ servas kiel “altnivela esploristo” ĉe la Inami-Monnai-laboratorio de la Esplorcentro por Altnivela Scienco kaj Teknologio de la [[Universitato de Tokio]].<ref>[https://star.rcast.u-tokyo.ac.jp/members/ MEMBERS – INFORMATION SOMATICS LAB]. Alirita la 20-an de aŭgusto 2024.</ref> == Naskiĝo == [[File:YatsushiroSeaN700.jpg|thumb|220x220px|La [[Kjuŝua Ŝinkanseno]].]] [[File:Small tenshu & Uto turret & Large tenshu in Kumamoto-Csl.jpg|thumb|220x220px|[[Kumamoto-kastelo]], kies ĉefa koloro estas nigra.]] Antaŭ la plena malfermo de la [[Kjuŝua Ŝinkanseno]] de [[JR Kjuŝuo]] en [[2011]], Kumamoto-prefektujo en novembro 2006 starigis la “KANSAI-strategian kunsidon” por altigi sian konatecon, celante la [[Kansajo|Kansajan]] kaj [[Ĉugoku-regiono|Ĉugoku-regionojn]].<ref>[https://www.kininaru-k.jp/kakuka/122006chiiki/12072006.html Oficiala retletero de la Kumamoto-prefektuja registaro, 7-a de decembro 2006]</ref> La fono estis timo ke, ĉar [[Kumamoto-stacio]] ne estus la fina stacio de la Kjuŝua Ŝinkanseno, ĝi povus esti traktata kiel trapasa stacio.<ref>''Kumamon no Himitsu'', Gentosha Shinsho, ISBN 978-4344982987, Kumamoto Prefectural Team Kumamon, pp. 125–126.</ref> Krome, la konateco de Kumamoto-prefektujo estis malalta kompare kun aliaj prefektujoj en Kjuŝuo,<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20100708004.shtml 熊本の認知度いぜん低迷 観光で地域流研調査] - Kumamoto Nichinichi Shimbun, 8-a de julio 2010.</ref> kaj homoj apenaŭ havis intereson pri ĝi.<ref name="ojo">[http://adv.yomiuri.co.jp/ojo/tokusyu/20120405/201204toku4.html メディア戦略とストーリー性で経済効果を高める「くまモン」] - Yomiuri AD Report ojo, 4-a de aprilo 2012.</ref> En tiu kunteksto [[Kundo Koyama]], scenaristo devenanta de [[Amakusa]] kaj konsilanto por la unua jaro de la Ŝinkanseno, proponis la movadon “'''Kumamoto Surprise'''”. La ideo estis, ke loĝantoj de Kumamoto trovu surprizojn en la ĉiutago, disvastigu ilin al aliaj, remalkovru la ĉarmon de Kumamoto, reklamu ĝin kaj bonvenigu vizitantojn per surprizo.<ref>[https://www.kininaru-k.jp/2012/chiji/pdf/asahi_osaka_20100317.pdf 気になるくまもと 広告特集] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131002142130/http://www.kininaru-k.jp/2012/chiji/pdf/asahi_osaka_20100317.pdf |date=2013-10-02 }} - 17-a de marto 2012.</ref> Koyama petis sian amikon, la artdirektoron [[Manabu Mizuno]] de Good Design Company, dezajni la emblemon de “Kumamoto Surprise”.<ref name="logo">Manabu Mizuno, ''Output no Switch'', Asahi Shimbun Publications, ISBN 978-4023310636, p. 83.</ref> Komence la peto rilatis nur al la emblemo. Mizuno tamen opiniis, ke ekzistas pli efika maniero reklami Kumamoton, kaj proponis krei rolulon. Li mem preparis la rolulan dezajnon, nomis ĝin Kumamon kaj prezentis ĝin al Koyama kiel meminiciatan proponon. Koyama konsentis,<ref name="gdc" /> kaj ili prezentis ĝin al Kumamoto-prefektujo.<ref name="nikkei">[https://business.nikkei.com/article/report/20121026/238634/ 「くまモン」は私たちが育てました ゆるキャラを“売るキャラ”に変えた熊本県職員たち] - Nikkei Business Online, 30-a de oktobro 2012.</ref> Kvankam la prefektujo komence hezitis, la tiama guberniestro [[Ikuo Kabashima]] decidis akcepti la proponon,<ref name="logo" /><ref name="nikkei" /> kaj Mizuno ankaŭ respondecis pri la [[rolula dezajno]].<ref name="gdc">[http://gooddesigncompany.com/date/2010/04/09 gdcに突然の来訪者。「くまモン」とは一体…!?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121116184220/http://www.gooddesigncompany.com/notes/?m=20100409 |date=16-a de novembro 2012}} - Good Design Company Notes, 9-a de aprilo 2010.</ref> Oni elektis la aranĝon de la vizaĝaj partoj de Kumamon post ekzamenado de plurmil variaĵoj. En marto 2010 Kumamoto-prefektujo anoncis la reklaman sloganon “'''Kumamoto Surprise'''” kaj la maskotan rolulon “'''Kumamon'''”, por uzi ilin en PR-agadoj tra Japanio. En septembro 2010 estis planita inaŭguro de PR-tabulo ĉe Kumamoto-stacio por la plena malfermo de la linio, kun rolulo nomata “Saigō-dōn”, inspirita de [[Saigō Takamori]]. Ĉar Saigō devenis de Kagoŝimo, aperis plendoj ke la rolulo “ne taŭgas por Kumamoto”, kaj la evento estis nuligita. Tio kondukis al revizio de la maskota strategio, kaj Kumamon komencis aktive roli ankaŭ ĉe JR Kjuŝuo kiel PR-maskoto de Kumamoto. [[Yōsuke Tsumori]], tiama estro de la Ŝinkansena Unuajara Strategia Oficejo en la Kumamoto-prefektuja registaro, poste rememoris, ke en la komencaj etapoj Kumamon tute ne sukcesis allogi atenton: eĉ kiam ĝi prezentis la Kumamon-ekzercon en varma somera tago, neniu alproksimiĝis, kaj kelkfoje infanoj ekploris.<ref name="kumanichi20110411">''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', vespera eldono, “Hodiaŭa eldiro: Decido sub printempa ĉielo”, Yōsuke Tsumori, 11-a de aprilo 2011.</ref> La teamo pacience vizitis infanĝardenojn kaj aliajn lokojn, ripetante PR-agadojn kaj provante diversajn metodojn dum ĉirkaŭ unu jaro.<ref name="kumanichi20110411" /> ; Rolula dezajno : La iom senzorga aŭ ŝajnnaiva mieno de Kumamon estis elektita por doni pli fortan impreson ol la pli ortodoksaj maskotoj de aliaj publikaj instancoj. La surprizita esprimo ankaŭ rilatas al la slogano “Kumamoto Surprise”.<ref>''Output no Switch'', p. 84.</ref> Ĉar “Kumamoto” estas malofta japana prefektuja nomo kiu enhavas kaj la signon kaj la legadon por besto — “kuma”, urso — la motivo fariĝis [[urso]].<ref group="noto">Aliaj prefektujaj nomoj enhavas bestosignojn, ekzemple Gun'''ma''', '''Tottori''' kaj '''Kagoshima''', sed nur Kumamoto enhavas ankaŭ la samsonan legadon “kuma”.</ref><ref>''Output no Switch'', p. 86.</ref> : La koloro fariĝis nigra, ĉar la signo por urso havas nigran impreson kaj ĉar [[Kumamoto-kastelo]] mem estas ĉefe nigra.<ref>''Output no Switch'', p. 87.</ref> ; Urso : Estas klare, ke la motivo de Kumamon estas [[urso]]. Tamen en Kjuŝuo, inkluzive de Kumamoto-prefektujo, la iam vivinta subspecio de urso, la [[japana nigrurso]], laŭ la ĝenerale akceptita opinio jam formortis antaŭ la [[1930-aj jaroj]].<ref name="MUZINApress">Tomoaki Kurihara, “[https://doi.org/10.11238/mammalianscience.50.187 Kyushu ni okeru 2000-nen ikō no kumarui no mokugeki jirei]”, ''Mammalian Science'', vol. 50, n-ro 2, 2010, pp. 187–193. {{doi|10.11238/mammalianscience.50.187}}</ref> Malgraŭ tio, jam de tiam ekzistas raportoj pri eblaj observadoj, ĉefe inter ĉasistoj kaj montogrimpistoj.<ref name="MUZINApress" /> Laŭ postaj ĉasstatistikoj de la Japana Arbara Agentejo, oni registris kaptojn en Oita kaj Mijazaki, sed tiuj individuoj estis konsiderataj devenintaj de enkondukitaj bestoj el Honŝuo aŭ iliaj posteuloj. Tial oni konsideras tre probable, ke la indiĝena kjuŝua populacio formortis.<ref name="MUZINApress" /> En Kumamoto-prefektujo nuntempe estas malfacile pruvi per [[DNA]]-analizo la ekziston de sovaĝaj ursoj apartenantaj al indiĝena kjuŝua populacio.<ref name="MUZINApress" /> La lasta konfirmita raporto pri japana nigrurso en Kjuŝuo laŭ iuj fontoj datiĝas de [[1957]].<ref name="Jcast20151020">[https://web.archive.org/web/20170415103757/https://www.j-cast.com/tv/2015/10/20248294.html?p=all 九州で相次ぐクマ目撃！イノシシと見間違い？本州から泳いできた?] - J-Cast TV Watch, 20-a de oktobro 2015.</ref> En 2012 la [[Ministerio pri Medio de Japanio]] listigis la specion kiel formortintan en Kjuŝuo.<ref name="Jcast20151020" /> == Disvolviĝo == Oficiale Kumamon faras [[publikaj rilatoj|PR]]-agadojn kiel kampanja rolulo per komikaj kaj viglaj movoj, sed ĝi ankaŭ foje aperas kvazaŭ neatendite, ĉefe ĉe turismaj lokoj en [[Osako]]. Krome ĝi aktive uzas diversajn amaskomunikilojn, kiel [[blogo]]jn, [[Twitter]], [[Facebook]], la [[Interreto]]n kaj [[radioelsendo]]jn, por reklami Kumamoto-prefektujon. Pro tia kreskanta videbleco, laŭ kalkulo de Kumamoto-prefektujo, la PR-efiko de Kumamon atingis 640 milionojn da enoj laŭ reklama valoro en la fiska jaro 2010.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20110508002.shtml くまモン効果6億4千万円 県、広告料に換算] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 8-a de majo 2011. Alirita la 10-an de majo 2011.</ref> Ankaŭ la nombro de abonantoj al la oficiala retletero de Kumamoto-prefektujo, kiu donacas Kumamon-varojn kaj fonbildojn, fariĝis la dua plej granda inter la japanaj prefektujoj, tuj post Osaka-prefektujo, laŭ stato de novembro 2012.<ref>[https://web.archive.org/web/20130114041027/https://www.yomiuri.co.jp/atmoney/news/20130109-OYT1T01401.htm くまモン人気で県のメルマガも好調…全国2位に] - ''Yomiuri Shimbun'', 11-a de januaro 2013. {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Ĉar Kumamon pli ofte vojaĝis al eventoj por PR-agadoj, aperis ankaŭ fervoraj ŝatantoj kiuj sekvas ĝin. Ekzistas eĉ la vorto “Kuma-amiko” por signifi amikon aŭ kunfanojn konatiĝintajn pere de Kumamon.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130312003.shtml 12日は「くまモン」誕生日 広がるファンの輪] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 12-a de marto 2013.</ref> ; Vizitkarto : Nekutime por maskoto, Kumamon havas ankaŭ proprajn vizitkartojn. Sur ili aperas memprezentaj frazoj kaj sloganoj kiel “'''Mi estas, almenaŭ formale, ŝtatoficisto.'''”, “'''Oni rajtas foti min. Mi ne plendos pri portretrajto.'''” kaj “'''Mi havas amikon inter famuloj. Ŝi estas Suzanne.'''”<ref>[https://plaza.rakuten.co.jp/zannsu/diary/201010020000/ ☆くまモンの名刺☆] - Blogo de Suzanne.</ref> Tiuj vizitkartoj estis disdonataj dum la fruaj PR-agadoj en [[Kansajo]].<ref group="noto">La afiŝoj kaj vizitkartoj estas videblaj en la retejo “Kumamon Osaka 출장紀行”.</ref> ; Rangigoj : Laŭ enketo de RJC Research, en la regiona kategorio de la ĝenerala rangigo pri PR-roluloj, Kumamon altiĝis de la 46-a loko en 2011 je 43 lokoj en 2012, atingante la 3-an lokon post [[Hikonyan]] kaj [[Sentokun]].<ref>[https://www.rjc.co.jp/reports/pdf/report014_prcb2012youyaku.pdf PRキャラクター・ブランド調査 2012報告書] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130319053155/http://www.rjc.co.jp/reports/pdf/report014_prcb2012youyaku.pdf |date=2013-03-19 }} - RJC Research, junio 2012.</ref> : En “Licensing of the Year 2012”, premio kiu elektas la plej elstarajn licencajn markojn kaj rolulojn en Japanio, Kumamon ricevis la premion “New Face”, ĉar ĝi kreskis de rolulo limigita al Kumamoto-prefektujo al tutlanda fenomeno.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.charabiz.com/award/2012/2012award.html |titolo=Licensing of the Year 2012 in JAPAN |alirdato=2026-05-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120822143827/http://www.charabiz.com/award/2012/2012award.html |arkivdato=2012-08-22 }}</ref> En la sekva jaro, ĉe “Licensing of the Year 2013”, ĝi ricevis kaj la Grandpremion kaj specialan premion de la elektkomitato.<ref>[http://www.charabiz.com/award/2013/2013award.html Licensing of the Year 2013 in JAPAN] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130624061347/http://www.charabiz.com/award/2013/2013award.html |date=2013-06-24 }} {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> : En populareca enketo pri roluloj farita de [[Video Research]], celanta infanojn inter 3 kaj 12 jaroj loĝantajn en la [[Tokio-metropola regiono]], Kumamon unuafoje aperis en la dua duono de 2013 kaj atingis la 18-an lokon, superante [[Sazae-san]].<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130919001.shtml くまモン、首都圏の子どもに人気 初登場18位] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 19-a de septembro 2013.</ref> ; Kontribuo al la konateco de Kumamoto-prefektujo : Laŭ statistiko publikigita en 2013 de la Loka Ekonomia Esplorinstituto, al la demando “Kiu prefektujo faras la plej impresan informan dissendadon en Kjuŝuo?”, Kumamoto-prefektujo altiĝis, kompare kun enketo de 2010, de la 6-a al la 2-a loko ene de [[Kjuŝuo]], de la 6-a al la 3-a loko en Kansajo, kaj de la 7-a al la 5-a loko en la [[Tokio-metropola regiono]]. Ankaŭ la nombro de homoj kiuj respondis ke ilia vizitofteco al Kumamoto pliiĝis kreskis je 10 procentoj entute, kaj je 23 procentoj en Kansajo; tio montras PR-efikon.<ref>[https://sankei.jp.msn.com/region/news/130426/kmt13042602030002-n1.htm くまモンさまさま！？ 熊本の情報発信力 九州内5位 → 2位へ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131002165354/http://sankei.jp.msn.com/region/news/130426/kmt13042602030002-n1.htm |date=2013-10-02 }} - ''Sankei Shimbun'', 26-a de aprilo 2013.</ref><ref>[http://www.dik.or.jp/?action=cabinet2_action_main_download&block_id=235&room_id=1&cabinet2_id=17&file_id=205&upload_id=384 「くまもと」のイメージ調査] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200421010248/https://www.dik.or.jp/?action=cabinet2_action_main_download&block_id=235&room_id=1&cabinet2_id=17&file_id=205&upload_id=384 |date=2020-04-21 }} - Loka Ekonomia Esplorinstituto, 1-a de aprilo 2013.</ref> : Aliflanke, esploristo de la [[PHP-Instituto]] atentigis, ke la reklamkostoj eble superas la kreskon de impostaj enspezoj kaŭzitan de la PR-efiko.<ref>[https://news.mynavi.jp/article/20130505-a011/ ゆるキャラの「くまモン」 コストの方が上回る可能性との指摘] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200414211842/https://news.mynavi.jp/article/20130505-a011/ |date=2020-04-14 }} - Mynavi News.</ref><ref group="noto">La atentigo rilatis ne nur al Kumamon, sed al la ĝenerala situacio de ''yuru-chara''-roluloj.</ref> === En Kumamoto-prefektujo === {{external media |video1=[https://www.youtube.com/watch?v=sBBZop5j6D0 くまモン体操]<br />[[YouTube]]: alŝutita de la oficiala kanalo de Kumamon la 26-an de oktobro 2010 }} {{external media |video1=[https://www.youtube.com/watch?v=nsAG0iKLihQ くまモン体操 初音ミクバージョン]<br />[[YouTube]]: alŝutita de la oficiala kanalo de Kumamon la 19-an de februaro 2013 }} En Kumamoto-prefektujo oni organizis la “Kumamon-taĉmenton”, kiu faras karavanajn PR-agadojn tra diversaj lokoj de la prefektujo. Dum vizitoj al infanĝardenoj, vartejoj, bazlernejoj kaj diversaj eventoj, Kumamon prezentas la “Kumamon-ekzercon”, dancatan laŭ la temkanto “Kumamoto Surprise!”, komponita de [[Bonbon Fujii]]. La koreografion kreis [[Issei Fujimoto]], loka talento kaj [[dancisto]]. La 11-an de februaro 2013, dum la Kumamon-fana dankofesto okazigita en [[Canal City Hakata]], unuafoje estis prezentita versio de la Kumamon-ekzerco kun [[Hatsune Miku]].<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130211005.shtml くまモン、福岡のファンと交流 新ダンスも披露] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 11-a de februaro 2013.</ref> La 17-an de marto 2013, dum la Kumamon-naskiĝfesto okazigita ĉe [[Grandmesse Kumamoto]], estis prezentita nova kanto, “Kumamon-mon”, kiun la prefektujo petis al Kundo Koyama produkti. La kantotekston kaj muzikon verkis [[KAN]], la kanton prezentis [[Chisato Moritaka]], devenanta de Kumamoto-urbo, kaj la koreografion faris [[Nagaru Nagare]].<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130308002.shtml くまモンの新曲とダンスが完成 17日に発表] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 8-a de marto 2013.</ref> La 25-an de septembro 2013 la kanto estis eldonita kiel KD kune kun “Kumamoto Surprise”.<ref>[https://www.sanspo.com/geino/news/20130724/sot13072420390007-n1.html くまモン、CD「くまモンもん」発売だモン] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924143543/http://www.sanspo.com/geino/news/20130724/sot13072420390007-n1.html |date=2015-09-24 }} - ''Sankei Sports'', 24-a de julio 2013.</ref> Post la naskiĝo de Kumamon, ĝia bildo aperis ne nur sur afiŝoj kaj ŝildoj, sed ankaŭ sur produktoj de lokaj firmaoj, kiel [[Nankan-age]], [[Hakutake Shiro]] de [[Takahashi Shuzo]], [[Avec Ramen]] de [[Itsuki Foods]] kaj [[Gohan no Tomo]], kaj ankaŭ sur limigitaj Kumamoto-prefektujaj pakaĵoj de produktoj kiel [[Georgia]] kaj [[Sapporo Mugi to Hop]]. Tiel Kumamon disvastiĝis ĉie tra la prefektujo.<ref>[https://dailyportalz.jp/kiji/120525155713 ゆるキャラに支配される熊本と脳] - ''Daily Portal Z'', 28-a de majo 2012.</ref> Ĉe [[Kumagawa Railway]] oni vendas bileton por [[Okadome Kōfuku-stacio]] kun biletujo montranta Kumamon.<ref>[https://kumagawa-rail.com/goods/ くまもとサプライズキャラクター「くまモン」切符ケース付き乗車券販売開始] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170216052124/http://www.kumagawa-rail.com/goods/ |date=2017-02-16 }} - Kumagawa Railway. Alirita la 2-an de marto 2013.</ref> La 24-an de julio 2013 malfermiĝis “Kumamon Square” en Tetria Kumamoto, en la centra kvartalo de Kumamoto-urbo. Ĝi estis kreita per renovigo de la Prefektuja Turisma kaj Produkta Interŝanĝa Spaco, responde al petoj de fanoj kaj turistoj.<ref>[https://archive.is/20130730230351/www.yomiuri.co.jp/otona/news/20130314-OYT8T00558.htm くまモンに毎日会える！ 7月から常設ステージ] - ''Yomiuri Shimbun'', 14-a de marto 2013.</ref> La oficejo de la departementestro estis translokita el la prefektuja registara konstruaĵo, kaj la loko fariĝis instalaĵo kie vizitantoj povas renkonti Kumamon ĉiutage. Ĝi ankaŭ havas butikon de varoj kaj trinkejon por trinkaĵoj.<ref>[http://kumanichi.com/news/local/main/20130724005.shtml くまモン、「毎日いるモン」 熊本市に交流施設] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140201221857/http://kumanichi.com/news/local/main/20130724005.shtml |date=2014-02-01 }} - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 24-a de julio 2013.</ref><ref>[https://news.mynavi.jp/article/20130726-a153/ 熊本県営業部長くまモンに会える部屋「くまモンスクエア」がオープン] - Mynavi News, 26-a de julio 2013.</ref> Ĉe hejmmatĉoj de la loka profesia [[futbalo|futbala]] teamo [[Roasso Kumamoto]] en la [[J-ligo]], Kumamon aperas preskaŭ ĉe ĉiu matĉo kune kun [[Roasso-kun]], dum antaŭmatĉaj kaj duontempaj eventoj.<ref>[https://www.jslink.jp/photo/00065500/00065503.html J2第23節 熊本vs東京V] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827023949/http://www.jsgoal.jp/photo/00065500/00065503.html |date=27-a de aŭgusto 2010}} - ''J's GOAL''.</ref> Krome, la bildo de Kumamon aperis sur uniformoj de pluraj sportaj kluboj bazitaj en Kumamoto, interalie [[Mashiki Renaissance Kumamoto Football Club]] sur pantalonoj ekde junio 2012,<ref group="noto">La bildo de Kumamon estis metita kunlabore kun Minami Kyushu Pepsi-Cola, kiu instalis Kumamon-envolvitajn vendomaŝinojn en la centra parto de Kumamoto-urbo. Vidu: [https://www.renaissance-kumamoto.com/blog120601031241.html 公式ユニフォームでの「くまモン」掲示の件] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120714065958/http://renaissance-kumamoto.com/blog120601031241.html |date=2012-07-14 }} - oficiala retejo de Mashiki Renaissance Kumamoto Football Club, 1-a de junio 2012.</ref> [[Roasso Kumamoto]] sur la dorso de la uniformo de 2014 ĝis 2018, kaj [[Kumamoto Volters]] sur la dorso ekde la sezono 2014–2015. En aprilo 2014, Mashiki Renaissance ankaŭ planis produkti grandegan plenigitan pupon de Kumamon kaj komencis vendi ĝin per Amazon kaj ĉe matĉejoj.<ref>[https://www.atpress.ne.jp/news/45249 なでしこリーグを目指す女子サッカーチームが「くまモン」で活動資金集め！ 熊本人も驚きの“超リアル”「ビッグサイズくまモンぬいぐるみ」を販売] - @Press.</ref> En la lokaj amaskomunikiloj de Kumamoto, Kumamon pli kaj pli aperis kiel regula figuro. Ĝi partoprenis en la prefektuja informprogramo de [[RKK Kumamoto Broadcasting]], “Gutto! Motto! Kumamoto”, kaj ekde aprilo 2012 en “Oshiete! Kumamon” de [[Kumamoto Asahi Broadcasting]]. Ĝi ankaŭ aperis en “TKU Super News Pure Pure” de [[TV Kumamoto]], kaj poste en “Eitarō no Kataranne”. En kelkaj programoj, laŭdire la spektantaro kreskis kiam Kumamon aperis.<ref>[https://www.news-postseven.com/archives/20130419_183649.html?DETAIL テレビ熊本の情報番組 くまモンが登場で視聴率が必ずアップ] - ''News Post Seven'', 19-a de aprilo 2013.</ref> En la ĵurnalo ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', ekde la 1-a de aprilo 2013, komenciĝis publikigo de kvarpanela bildstrio pri Kumamon, bazita sur ideoj kolektitaj laŭ propono de Kumamoto-prefektujo kaj Kundo Koyama.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130313003.shtml 朝刊で4コマ漫画「くまモン」 来月から熊日] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 13-a de marto 2013.</ref> Ekde la 1-a de aprilo 2014 la bildstrion verkas [[Sada Taro]]. === Kansaja regiono === En la [[Kansajo|Kansaja regiono]], al kiu rekte veturas la ŝinkansenaj trajnoj [[Mizuho (trajno)|Mizuho]] kaj [[Sakura (ŝinkanseno)|Sakura]], Kumamoto-prefektujo aparte emfazis PR-agadojn. La agadoj en Kansajo komenciĝis la 8-an de julio 2010, kiam reklama ŝildo estis instalita ĉe la Alpoj-sekcio de [[Hanshin Koshien-stadiono]].<ref>[http://www2.asahi.com/koshien/localnews/SEB201007070061.html 「くまモン」甲子園球場に登場 新幹線で来てね] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100712180544/http://www2.asahi.com/koshien/localnews/SEB201007070061.html |date=2010-07-12 }} - ''Asahi Shimbun''. Alirita la 7-an de septembro 2010.</ref> La 1-an de oktobro 2010, guberniestro Kabashima nomumis Kumamon “Eksterordinara kaj Plenpova Ambasadoro de Kumamoto Surprise”. Ĝis la plena malfermo de la Kjuŝua Ŝinkanseno en marto 2011, Kumamon devis fari PR-agadojn ĉefe en Kansajo, interalie disdonante 10 000 vizitkartojn. Unu monaton poste, la 1-an de novembro, oni lanĉis la kampanjon “Serĉu Kumamon en Osako”.<ref>[https://www.pref.kumamoto.jp/soshiki/152/kumamon.html 「大阪でくまモンを捜せキャンペーン」を実施します] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101105021804/http://www.pref.kumamoto.jp/soshiki/152/kumamon.html |date=2010-11-05 }} - Kumamoto Brand Promotion Division. Alirita la 4-an de novembro 2010.</ref> Krome aperis reklamafiŝoj ĉe stacioj de la [[Osaka Ĉirkaŭa Linio]], envolvitaj trajnoj kun Kumamoto-reklamoj,<ref>[https://yurui.jp/archives/51723271.html JR大阪環状線で熊本のラッピング電車&車内広告ジャック!「くまモン」も登場（熊本県）] - Tutlanda novaĵretejo pri lokaj roluloj, 24-a de januaro 2011.</ref> kaj ekde novembro 2010 regula programo de Kumamon ĉe [[FM802]] en Osaka-prefektujo. Ĉar la konateco de Kumamoto-prefektujo en Kansajo estis pli malalta ol en la metropola regiono de Tokio,<ref>[https://www.pref.kumamoto.jp/uploaded/attachment/9655.pdf 新幹線くまもと創り「KANSAI戦略」について] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100821082433/http://www.pref.kumamoto.jp/uploaded/attachment/9655.pdf |date=2010-08-21 }} - gazetara materialo de Kumamoto-prefektujo, 28-a de novembro 2007.</ref> la prefektujo aktive disvolvis kampanjojn tie. Kiam Kumamon ĵus eniris Osakon dum la kampanjo Kumamoto Surprise en 2010, ĝi renkontis “Minyamin”, la maskoton de la komerca strato Sennichimae, kaj tiel akiris sian unuan maskotan amikon.<ref group="noto">La renkontiĝo estis uzita en afiŝo de la JR/Kumamoto Surprise-kampanjo kaj en la tria filmeto de la serio “Kumamon fasciniĝas pri Osako”.</ref> La 15-an de oktobro samjare ĝi renkontis [[Kushitan]], PR-rolulon de la loka specialaĵo [[kushikatsu]] en [[Shinsekai (Osako)|Shinsekai]]. Kun Kushitan, kiu debutis ĉirkaŭ la sama periodo, Kumamon okazigis kunlaboran kampanjon “Kumamoto-prefektujo × Shinsekai Kushikatsu Foiro” en decembro 2011.<ref>[https://www.94tan.com/kuma/top.html 熊本県×新世界串かつフェア] - oficiala retejo de Kushitan, 28-a de novembro 2011.</ref><ref>[https://www.nnn.co.jp/dainichi/news/111203/20111203032.html くまモン、くしたんがPR 新世界、5日からフェア] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111204005211/http://www.nnn.co.jp/dainichi/news/111203/20111203032.html |date=2011-12-04 }} - ''Osaka Nichinichi Shimbun'', 3-a de decembro 2011.</ref> La 15-an kaj 16-an de la sama monato Kumamon invitis Kushitan, kune kun aliaj amikaj osakaj ''yuru-chara'' kiel [[Taishi-kun]] kaj [[Ishikirin]], al Kumamoto. Tiel, kvankam ĝi estas rolulo de Kumamoto-prefektujo, ĝi aktive interagis kun maskotoj de diversaj lokoj en Osaka-prefektujo. Ĉe [[Yoshimoto Shinkigeki]], inter la 24-a kaj 30-a de januaro 2011, oni okazigis “Yoshimoto Kumamoto Week”, dum kiu la sceneja programo temis ĉefe pri Kumamoto. Kumamon kaj guberniestro Kabashima, ĉi-lasta nur la 29-an de januaro, aperis sursceneje.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20110105002.shtml くまモン吉本へ、ラッピング電車も 大阪でPR] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun''. Alirita la 8-an de januaro 2011.</ref> Kumamon plu rilatis al [[Yoshimoto Kogyo]] poste; en februaro 2011, ĉe “Kumamon Fana Dankotago” okazigita en [[Minatomachi River Place]], krom guberniestro Kabashima kaj Suzanne, ankaŭ Yoshimoto-artistoj kiel [[Saburo Taihei]], [[Toshio Sakata]], [[Yasue Michi]] kaj [[Koichi Karasu]] partoprenis. En marto 2012 oni starigis statuon de Kumamon antaŭ [[Namba Grand Kagetsu]]; post la 10-a de aprilo ĝi estis translokita en la teatron mem. Ĉe la inaŭgura ceremonio ĉeestis [[NMB48]], Koichi Karasu kaj la Kumamoto-devena komedia duopo [[Mokkosu Fire]].<ref name="yoshimoto">[http://yoshimotonews.laff.jp/news/2012/03/ngknmb48-22d2.html くまモン像がNGK前広場に登場！ 親友の“うータン”やNMB48らで除幕式] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121113210114/http://yoshimotonews.laff.jp/news/2012/03/ngknmb48-22d2.html |date=2012-11-13 }} - Yoshimoto News Center, 4-a de marto 2012.</ref> Ekde la 27-a de oktobro 2010, kiam [[Lawson]] malfermis “Kumamoto Yokamon SHOP” ĉe sia Azuchimachi 2-chome-butiko en [[Senba (Osako)|Senba]], Kumamon plurfoje aperis ĉe tiu butiko. Ekde la 1-a de majo 2012, dum limigita periodo, ĉirkaŭ 1 900 Lawson-butikoj en Kansajo vendis, sub la nomo “Kumamoto Yokamon Foiro”, produktojn faritajn per ingrediencoj el Kumamoto-prefektujo, kiel [[brasiko]], [[tomato]], [[melono]], ĵerzeja lakto de [[Oguni (Kumamoto)|Oguni]], [[nacudaidai]] kaj [[takana]]. Inter la produktoj estis [[aglio e olio e peperoncino|peperoncino]], [[BLT-sandviĉo]]j kaj [[kastarda pudingo]].<ref name="lawson">[https://www.lawson.co.jp/company/news/058531/ 【近畿】「熊本よかもんフェア」開催] - oficiala retejo de Lawson, 10-a de majo 2012.</ref> Kumamon ankaŭ kunlaboris kun la [[Hanshin Tigers]], profesia basbala teamo de Kansajo, ĉar Kumamoto havas rilaton kun la teamo: la sola oficiala butiko de Hanshin Tigers en Kjuŝuo troviĝis en la [[Kenmin Department Store]] en Kumamoto-urbo, antaŭe nomata Kumamoto Hanshin, kiu poste fermiĝis. Ekde marto 2012 oni vendis ĉe Koshien-stadiono kaj aliaj lokoj mantukojn kun bildo de Kumamon en uniformo de la teamo.<ref name="tigers">[https://hcl-c.com/sites/default/files/upload_files/all_users/cp/taigasuxkumamon.pdf 阪神タイガースとくまモンが、初のコラボグッズを発売] - Hanshin Contents Link.</ref> La 26-an de majo 2012 [[INAC Kobe Leonessa]] kaj Kumamoto-prefektujo subskribis kunlaboran interkonsenton.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20120525003.shtml なでしこ「くまモン」 県とINAC神戸協定へ] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 25-a de majo 2012.</ref> La firmao [[Fujibanbi]], konata pro nigra-sukeraj ringkukoj, jam estis sponsoro de INAC Kobe antaŭ la venko de Japanio en la [[FIFA Virina Mondpokalo]]. Pro tiu rilato, la interkonsento estis subskribita en la tago kiam matĉo de la [[Nadeshiko League]] okazis ĉe [[Kumamoto Prefectural Athletic Stadium|KK WING]]. La interkonsento permesis al INAC Kobe uzi Kumamon en oficialaj varoj, dum INAC Kobe reklamus Kumamoto-prefektujon ĉe stadionoj dum oficialaj matĉoj. La propono venis de la operacia kompanio de la teamo, post kiam ĝi vidis la kunlaborajn varojn kun Hanshin Tigers.<ref>[https://www.kobe-np.co.jp/news/shakai/0005085708.shtml 締結式に「くまモン」INAC神戸と熊本県が連携] - ''Kobe Shimbun'', 26-a de majo 2012.</ref> === En Japanio === Komence Kumamon estis kampanja rolulo nur ĝis la malfermo de la ŝinkansena linio. Tamen, ĉar ĝia populareco iom post iom kreskis, ankaŭ kreskis la deziro plu uzi ĝin por reklami Kumamoto-prefektujon. La 7-an de marto 2011, dum ĝenerala demandosesio de la prefektuja asembleo, guberniestro Kabashima deklaris, ke Kumamon restos la unueca bilda rolulo de Kumamoto-prefektujo ankaŭ post la malfermo de la Kjuŝua Ŝinkanseno, kaj ke ĝi plu estos uzata por disvastigi la markon Kumamoto.<ref>[https://mainichi.jp/area/kumamoto/news/20110308ddlk43040659000c.html くまモン：“出世”県の統一イメキャラに 新幹線開業後も活躍へ /熊本] {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot }} - ''Mainichi Shimbun''. Alirita la 25-an de marto 2011.</ref> Tiel Kumamon plu laboris por reklami Kumamoton ankaŭ post la malfermo de la ŝinkanseno. Ĝiaj agadoj disvastiĝis de Kansajo al la [[Tokio-metropola regiono]], [[Hiroŝima-prefektujo]], [[Fukuoka-prefektujo]] kaj aliaj partoj de Japanio. Inter la agadoj estis benkaj reklamoj ĉe gravaj stacioj de [[JR Orienta Japanio]] en la metropola regiono, inkluzive de la [[Yamanote-linio]],<ref>[https://www.pref.kumamoto.jp/soshiki/3/daisukikumamotocampaign.html 「ダイスキ!くまもと キャンペーン」〜スザンヌ宣伝部長とくまモンが熊本をPR〜] {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot }} - Kumamoto-prefektuja Publika Informsekcio, 26-a de septembro 2011.</ref> ŝildoj kaj pendantaj reklamoj ĉe [[Mazda Zoom-Zoom Stadium Hiroshima]], la hejma stadiono de la [[Hiroshima Toyo Carp]], aperoj ĉe la [[Hiroshima Flower Festival]], kaj plena reklamkovro de [[Nishitetsu Bus]] veturanta tra la centra parto de [[Fukuoka]], nome la Tenjin-linia buso.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20111002002.shtml 福岡市中心街「くまモンバス」走る きょうから] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 2-a de oktobro 2011.</ref><ref>[https://www.nishinippon.co.jp/nnp/item/310770/ 「くまモンバス」福岡都心部疾走 熊本観光PR] {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot }} - ''Nishinippon Shimbun''.</ref> Kun [[Hello Kitty]], Kumamon jam antaŭe kunlaboris en la formo de “lokaj Kitty-rimenoj” vendataj nur en Kumamoto-prefektujo. Poste, precipe dum la [[Ora Semajno]] kaj somerferioj de 2012, okazis kunlaboraj eventoj ĉe [[Sanrio Puroland]], kaj tiel la du roluloj formale aperis kune.<ref>[https://hachioji.keizai.biz/headline/1091/ ハローキティ、ゆるキャラ1位「くまモン」コラボ-ピューロランド、熊本県連携で] - Hachioji Keizai Shimbun, 29-a de marto 2012.</ref> Inter maskotoj de profesiaj sportaj teamoj, Kumamon kunlaboris kun [[Harry Hawk]] de la [[Fukuoka SoftBank Hawks]]. Kunlaboraj varoj ekvendiĝis la 11-an de aŭgusto 2012.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20120811006.shtml ホークス、「くまモン」とコラボ 関連商品発売] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 11-a de aŭgusto 2012.</ref> Ankaŭ realiĝis kunlaboro kun “Nyaa”, rolulo de la modmarko Né-net, kreita de la dezajnisto [[Issei Takashima]], devenanta de [[Kōshi]]. La kunlaboraj produktoj estis vendataj dum limigita periodo en diversaj lokoj ekde la 22-a de novembro 2012.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20121123003.shtml 「くまモン」＆「にゃー」コラボ商品で熊本PR] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 23-a de novembro 2012.</ref> Kun [[Lerch-san]], ''yuru-chara'' de [[Niigata-prefektujo]] kun kiu Kumamon konatiĝis per [[Twitter]], ĝi fariĝis aparte proksima. De la 20-a de oktobro ĝis la 20-a de novembro 2012, Kumamon kaj Lerch-san aperis kune sur envolvita trajno de [[Nishitetsu]] ĉe la [[Nishitetsu Tenjin Ōmuta-linio]].<ref>[https://www.pref.niigata.lg.jp/kankoshinko/1350597688225.html 九州との交流拡充のため、『レルヒさん』と『くまモン』が描かれたラッピングトレイン（全国初!!）が福岡県内を縦断します!!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131002174609/http://www.pref.niigata.lg.jp/kankoshinko/1350597688225.html |date=2013-10-02 }} - Niigata-prefektujo, 19-a de oktobro 2012.</ref> Poste, de la 7-a de januaro ĝis la 3-a de februaro 2013, ili aperis kune ankaŭ sur envolvitaj trajnoj de [[JR Orienta Japanio]] ĉe la [[Chūō Rapida Linio]] kaj la [[Saikyō-linio]], inkluzive de trajnoj rekte veturantaj al la [[Rinkai-linio]].<ref>[https://web.archive.org/web/20130403042059/http://www.yomiuri.co.jp/komachi/news/20130108-OYT8T00346.htm 新潟ゆるキャラ「レルヒさん」売り込み中 くまモンと共演も] - ''Ōte Komachi'', 8-a de januaro 2013.</ref> === Ekster Japanio === Kumamon ankaŭ disvastiĝis eksterlande. En januaro 2012 ĝi ĉeestis la malferman ceremonion de la “Kumamoto-Ŝanhaja Oficejo” en [[Ŝanhajo]], [[Ĉinio]].<ref name="ojo" /> En marto kaj oktobro 2012 ĝi faris PR-agadojn en [[Singapuro]].<ref>[https://singapore.keizai.biz/headline/5406/ 伊勢丹スコッツ店に「くまモン」登場―熊本フェアPRの一環で] - Singapura Keizai Shimbun, 13-a de oktobro 2012.</ref> Por turisma reklamado de Kumamoto-prefektujo, Kumamon vojaĝis al [[Tajvano]] de la 25-a ĝis la 26-a de januaro 2013. La 25-an ĝi partoprenis turisman prezentadon de Kumamoto-prefektujo en [[Tajpeo]],<ref>[https://blog.taiwannews.jp/?p=9687 くまモン営業部長大活躍 熊本県訪台で観光アピール] - Taiwan News Blog, 25-a de januaro 2013.</ref> kaj la 26-an ĝi faris PR-agadojn ĉe [[butikcentro]] en [[Hsinchu]],<ref>[https://www.facebook.com/photo.php?fbid=411003595648593&set=a.166184613463827.41962.143093992439556 Big City 遠東巨城購物中心] - Big City Facebook, 23-a de januaro 2013.</ref> kaj en [[Kaohsiung]].<ref>[https://web.archive.org/web/20130403045025/http://japan.cna.com.tw/Detail.aspx?Type=Classify&NewsID=201301170003 くまモン、台湾に行く 月末に高雄を初訪問] - Focus Taiwan, 17-a de januaro 2013.</ref> La 26-an de decembro 2012, la usona ĵurnalo ''[[The Wall Street Journal]]'' prezentis Kumamon sur sia unua paĝo.<ref>[http://www3.nhk.or.jp/news/html/20121228/k10014503361000.html くまモン“世界展開目指したい”] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121231163239/http://www3.nhk.or.jp/news/html/20121228/k10014503361000.html |date=2012-12-31 }} - NHK News, 28-a de decembro 2012.</ref> En februaro 2013, [[Ĉina Centra Televido]] prezentis Kumamon en speciala programo kiel unu el la tri trezoroj de Kumamoto-prefektujo, kune kun varmaj fontoj kaj fama pura akvo.<ref>[http://news.tbs.co.jp/newseye/tbs_newseye5270439.html 中国国営テレビが「くまモン」を紹介]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot }} - TBS New-i, 1-a de marto 2013.</ref> La 24-an de aprilo 2013, ĉe akcepto en [[Pekino]] por la enoficiĝo de la japana ambasadoro en Ĉinio, Kumamon aperis kune kun [[Sentokun]] kaj tiel faris sian diplomatian debuton.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130425001.shtml 「くまモン」外交デビュー 駐中国大使着任式典] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 25-a de aprilo 2013.</ref> En la ĉina lingvo ĝi estis skribata kiel “萌熊”,<ref>[http://travel.people.com.cn/n/2013/0130/c41570-20371061.html "萌熊"彩绘保龄球人气高 日本热销中]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot}} - Miryoku Nihon, 30-a de januaro 2013.</ref><ref>[https://news.cntv.cn/2013/02/20/ARTI1361347632446656.shtml 日本熊本县吉祥物"萌熊"人气飙升 将推卡拉OK版] - Ĉina Interreta Televido, 22-a de februaro 2013.</ref> sed Kumamoto-prefektujo registris la varmarkon en Ĉinio sub la formo “酷MA萌”.<ref name="china">[https://kumanichi.com/news/local/main/20140108002.shtml くまモン表記、海外解禁 中国、台湾などで] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 8-a de januaro 2014.</ref> La 11-an de julio 2013, pro la komuna ligo kun “ursoj”, Kumamon estis invitita de la brita nacia rolulo [[Paddington Bear]] kaj vizitis la [[Mini (BMW)|MINI]]-fabrikon en Oksfordo.<ref>{{Cite news |url=http://jp.autoblog.com/2013/07/11/bmw-kumamon-mini/ |title=パディントンベアから特別なサプライズ！斬新な「くまモンMINI」が登場！ |newspaper=Autoblog Japan |date=2013-07-12 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130713104439/http://jp.autoblog.com/2013/07/11/bmw-kumamon-mini/ |date=2013-07-13 }}</ref> Ĉe [[Japan Airlines]] (JAL), Kumamoto-prefektujo fariĝis la unua japana loka registaro kun kiu la kompanio kunlaboris en la internacia flugmanĝa serio “AIR”, servata sur eŭropaj kaj usonaj itineroj. De junio ĝis aŭgusto 2013, pladoj kiel [[taipien]] kaj kustardokuko de Kumamoto Kabo estis servataj sur ujoj kaj pletoj desegnitaj de Mizuno, la kreinto de Kumamon.<ref>[https://press.jal.co.jp/ja/release/201305/001738.html JAL機内食AIRシリーズ第9弾 「AIRくまモン」提供開始] - oficiala komuniko de Japan Airlines, 30-a de majo 2013.</ref> Kumamon ankaŭ vojaĝis al [[Japan Expo]], okazigita en [[Parizo]], [[Francio]], en julio 2013.<ref>[https://www.lemonde.fr/m-styles/article/2013/06/07/le-jackpot-des-mascottes_3425085_4497319.html Le jackpot des mascottes] - ''Le Monde'', 7-a de junio 2013.</ref> Dum tiu vojaĝo ĝi vizitis ankaŭ la germanan firmaon [[Steiff]], kiu produktis la Kumamon-pluŝurson menciitan poste.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130520004.shtml くまモン、パリ訪モン ジャパンエキスポ参加へ] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 20-a de majo 2013.</ref> En novembro 2013 ĝi vizitis [[Harvard University]], tiel celante disvastiĝon ne nur en Azio, sed ankaŭ en Eŭropo kaj Usono. Ekde ĉirkaŭ la fino de 2013, Kumamon ankaŭ populariĝis ĉefe en okcidentaj landoj kiel [[interreta memo]] rilata al “servanto de la [[diablo]]”. En bildretejoj aperis multaj ŝercaj bildoj, kiuj kombinis demonajn scenojn kun Kumamon kaj aldonis la frazon “FOR THE GLORY OF SATAN OF COURSE”. La plej ofta klarigo pri tiu traktado estas, ke la nomo “Kumamon” similas al la angla vorto “demon”; efektive, multaj okcidentaj demonaj nomoj havas similajn finaĵojn, kiel [[Amon (demono)|Amon]] kaj [[Mamono|Mammon]].<ref name="itmedia_2014-05-26">{{Cite web|和書|date=2014-05-26 |url=https://www.sankei.com/life/print/140523/lif1405230035-c.html |title=【ネットろんだん】くまモンの怪 海外では「悪魔の手先」？ふなっしー陰謀説も |work=Sankei News |accessdate=2014-11-29}}</ref> Aliaj japanaj roluloj, kiel [[Domo-kun]], ankaŭ populariĝis eksterlande kiel interretaj memoj. ==== De la ĉina oficiala nomo “酷MA萌” al “熊本熊” ==== En ĉinlingvaj regionoj Kumamon estis amata ankaŭ sub la kromnomo “萌熊”, sed en 2013 Kumamoto-prefektujo adoptis “酷MA萌” kiel la oficialan nomon.<ref name="j-cast_2013-09-06">{{Cite web|和書|date=2013-09-06 |url=https://www.j-cast.com/2013/09/06183198.html?p=all |title=くまモンがFBで多国語展開 台湾向けには「酷MA萌」名乗る |work=J-CAST News |accessdate=2018-08-08}}</ref> La signo “酷” estas legata ''ku'' kaj signifas “cool” aŭ “mojosa”, dum “萌” rilatas al la japana termino ''moe'', uzata de anime-fanoj por signifi ion ĉarman aŭ belan. Tamen ekzistis raportoj, ke en la ĉinlingva mondo la nomo “熊本熊” estis pli vaste rekonata ol la oficiala nomo “酷MA萌”. Ĉe ceremonio okazigita la 19-an de aprilo 2018 en [[Kita-Kumamoto-stacio]] de [[Kumamoto Electric Railway]], oni ofte uzis la esprimon “Kumamoto-ursa trajno”, kaj turistoj el Tajvano kaj Ĉinio kriis “Kumamoto-urso!”, signifante Kumamon. Afiŝoj ĉe stacioj de Kumamoto Electric Railway por turistoj el Tajvano kaj Ĉinio ankaŭ uzis la nomon “Kumamoto-ursa trajno”. Tamen, ĉar la oficiala fikcia agordo diras, ke Kumamon “ne estas urso”, Kumamoto-prefektujo ne rekonis tiun nomon kiel oficialan.<ref name="unyu 2018-08-08">{{Cite web|和書|date=2018-08-08 |url=https://withnews.jp/article/f0180808000qq000000000000000G00110601qq000017638A |title=くまモン、中国での悩みが深刻……「名前覚えてもらえない！」 |work=withnews / The Asahi Shimbun Company |accessdate=2018-08-08}}</ref> Fine, ĉar “酷MA萌” ne firme enradikiĝis kaj ĉar tria partio registris varmarkon, la 19-an de marto 2019 en Pekino okazis gazetara anonco, ke la oficiala ĉina nomo fariĝos “熊本熊”.<ref>{{Cite web|和書|date=2019-03-20 |url=https://www.asahi.com/articles/ASM3M4G47M3MUHBI00J.html |title=今後は「熊本熊」でよろしくま　くまモン北京で記者会見 |work=Asahi Shimbun |accessdate=2019-04-12}}</ref> == Aŭtorrajto kaj varoj == Por uzo kaj distribuado en Japanio, individuoj aŭ kompanioj povas senpage uzi la emblemon kaj la rolulon, se ili ricevas permeson de Kumamoto-prefektujo. Por persona ĝuo permeso ne necesas. Dum iom da tempo post la anonco, oni ne rajtis evoluigi [[komerca produkto|komercajn produktojn]] uzante la rolulon.<ref>[https://web.archive.org/web/20150508062559/https://www.jiji.com/jc/c?g=jfn&k=2010040200724 九州新幹線全線開業に向けロゴとキャラ＝熊本] - Jiji Press. Alirita la 7-an de septembro 2010.</ref> Tamen, post kiam Kumamoto-prefektujo aĉetis la [[aŭtorrajto]]n, ekde la 24-a de decembro 2010 oni rajtis, kun permeso de la prefektujo kaj provizore senpage, uzi Kumamon ankaŭ por produktado kaj vendado de varoj kiel poŝtelefonaj [[rimeno]]j kaj [[pluŝaĵo]]j.<ref>[https://web.archive.org/web/20101216091714/https://www.nishinippon.co.jp/nnp/item/214829/ 「くまモン」商品化OK 著作権使用も無料] {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot}} - ''Nishinippon Shimbun''. Alirita la 10-an de decembro 2010.</ref> Eĉ kiam permeso estas ricevita, oni devas nepre montri la permesnumeron.<ref>[https://www.asahi.com/national/update/0608/SEB201206080015.html 「くまモン」に偽モン 中国で白いそっくりさんも登場] - ''Asahi Shimbun'', 9-a de junio 2012.</ref><ref>[https://news.tv-asahi.co.jp/news/web/html/220614036.html 熊本のPRキャラ「くまモン」のにせモンが中国に…] {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot}} - TV Asahi, 14-a de junio 2012.</ref> En oktobro 2014 aldoniĝis 42 novaj bildaj ŝablonoj al la antaŭaj 29.<ref>[https://www.asahi.com/articles/ASGBH5JBKGBHTLVB00T.html くまモン、新デザイン４２種類を追加 めがね・あくび…] - ''Asahi Shimbun'', 16-a de oktobro 2014.</ref> Ĝis 2013 oni ne donis permeson al eksterlandaj kompanioj nek por vendado eksterlande. Tamen, pro petoj pri eksterlanda vendado, ekde januaro 2014 Kumamoto-prefektujo donis al la hongkonga magazeno YATA, kiu jam havis komercan rilaton kun la prefektujo, permeson uzi la nomon kaj bildojn de Kumamon.<ref name="china" /> Ekde junio 2014 la prefektujo anoncis politikon permesi uzon por Usono, Ĉinio, Tajvano, [[Sud-Koreio]], [[Tajlando]], [[Singapuro]] kaj la [[Eŭropa Unio]], kie ĝi faris varmarkajn procedurojn, sed nur por produktoj fabrikitaj aŭ prilaboritaj de firmaoj kun ĉefsidejo en Kumamoto-prefektujo.<ref>[https://www.nikkei.com/article/DGXNZO71517300Q4A520C1LX0000/ くまモン商品、世界へ 熊本県、海外販売を解禁] - ''Nihon Keizai Shimbun'', 21-a de majo 2014.</ref> Aliflanke, ĉar multaj senpermesaj pirataj produktoj cirkulis, la sistemo estis reviziita ekde januaro 2018. Eksterlandaj kaj eksterprefektujaj kompanioj povis ricevi licencon kontraŭ pago, se ili sukcesis en kredita ekzamenado.<ref>[https://kumamon-official.jp/wp-content/uploads/2018/01/%E7%9C%8C%E3%81%8B%E3%82%89%E3%81%AE%E3%81%8A%E7%9F%A5%E3%82%89%E3%81%9B2.pdf 熊本県からのお知らせ]</ref> La fenestrajn servojn kaj administradon por tutmonda eksterlanda licencuzo transprenis [[ADK Holdings|ADK Emotions]], kaj la enspezitaj varaj tantiemoj estas uzataj por kontraŭpirataj rimedoj. Agrikulturaj, forstaj kaj fiŝkaptaj produktoj plu estas rekte administrataj de Kumamoto-prefektujo. Komence oni planis doni favorajn licencpagojn al kompanioj rilataj al Kumamoto, sed post kritikoj ke ili malvenkus en preza konkurenco kontraŭ eksterlandaj firmaoj, la politiko ŝanĝiĝis al novaj favoroj: senpaga licencuzo, licenca kontaktpunkto administrata de la prefektujo, kaj disponeblo de ilustraĵoj rezervitaj por firmaoj en la prefektujo. Ne ekzistas oficiala butiko specialigita nur pri Kumamon-varoj. Tamen ili estas aĉeteblaj en Kumamoto-prefektujo ĉe la subtera vendejo de la prefektuja registaro, [[Kumamoto-stacio]], [[Kenmin Department Store]] kaj [[Tsuruya Department Store]],<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20120817005.shtml くまモングッズ、帰省客らに人気 県内百貨店] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 17-a de aŭgusto 2012.</ref> en Kansajo ĉe “Kumamoto Yokamon SHOP” ene de la Lawson-butiko Azuchimachi 2-chome, en Kantoo ĉe antenbutikoj kiel Ginza Kumamotokan kaj Kumamoto Prefectural Products Center Kichijoji, aŭ per [[reta vendado]]. Post la venko en la Yuru-chara Grand Prix 2011, kreskis la nombro de vendejoj kiuj traktas Kumamon-varojn ankaŭ en aliaj partoj de Kjuŝuo, kiel Fukuoka- kaj Kagoshima-prefektujoj.<ref>[https://www.nikkei.com/article/DGXNASJC0600M_W2A400C1LX0000/?dg=1 「くまモン」人気、急拡大 関連商品売上高25億円に ゆるキャラグランプリ優勝も追い風] - ''Nihon Keizai Shimbun'', 7-a de aprilo 2012.</ref> Laŭ anonco de Kumamoto-prefektujo en novembro 2011, komencante per la unua Kumamon-varo, la “Kumamon-budhana altaro”,<ref>[https://nlab.itmedia.co.jp/cont/articles/3228953/ くまモンの仏壇があるのを君は知っているか] - Netorabo.</ref> ĝis la fino de septembro 2011 estis ĉirkaŭ 1 670 uzopermesoj, kaj ĉirkaŭ 400 kompanioj vendis produktojn kun permeso. Inter ĉirkaŭ 200 kompanioj kiuj raportis vendojn, la totala vendo de Kumamon-rilataj produktoj superis 1 miliardon da enoj.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20111105001.shtml くまモン稼いだ! グッズ売り上げ10億円突破] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 5-a de novembro 2011.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111105022842/https://www.nishinippon.co.jp/nnp/item/271830/ くまモン商品10億円突破] {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot}} - ''Nishinippon Shimbun'', 5-a de novembro 2011.</ref> Laŭ anonco de la 14-a de marto 2012, la nombro de uzopermesoj kreskis al 3 682, pli ol duoble kompare kun la antaŭa anonco, kaj la nombro de entreprenoj kreskis al 782, preskaŭ duoble. En la tuta jaro 2011, la suma vendo atingis 2,556 miliardojn da enoj, laŭ respondoj de 413 entreprenoj pri 2 076 produktoj.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20120314008.shtml 「くまモン効果」 商品売り上げ25億円突破] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 14-a de marto 2012.</ref> Tio superis la plej altan jaran vendosumon de [[Hikonyan]], taksitan je 1,7 miliardoj da enoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20120327053946/http://www.yomiuri.co.jp/atmoney/news/20120321-OYT1T00011.htm 「くまモン」が「ひこにゃん」を抜いた] - ''Yomiuri Shimbun'', 21-a de marto 2012.</ref> Laŭ anonco de la 14-a de decembro 2012, en la ses monatoj de januaro ĝis junio 2012 la vendoj superis 11,8 miliardojn da enoj, laŭ sumo de 674 respondintaj kompanioj; ankaŭ la nombro de kompanioj vendantaj Kumamon-rilatajn produktojn kreskis pli ol duoble, ĝis 1 579.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20121214005.shtml くまモングッズ、今年上半期118億円売り上げ] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 14-a de decembro 2012.</ref> En la tuta jaro 2012, nur la konata parto, el 1 172 kompanioj inter 2 112, atingis 29,36 miliardojn da enoj, pli ol dekunuoble la antaŭjara sumo.<ref>[http://news24.jp/nnn/news8681890.html くまモン商品の売り上げが年間293億円]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot}} - NNN News, 20-a de februaro 2013.</ref> La divido estis ĉirkaŭ 25 miliardoj da enoj por manĝaĵoj kaj 2,6 miliardoj da enoj por varoj.<ref>[https://www.nikkansports.com/general/news/f-gn-tp0-20130220-1087783.html 「くまモン」売り上げ11倍293億円] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130223024747/http://www.nikkansports.com/general/news/f-gn-tp0-20130220-1087783.html |date=2013-02-23 }} - ''Nikkan Sports'', 20-a de februaro 2013.</ref><ref name="nikkei2">[https://www.nikkei.com/article/DGXNZO51948870Q3A220C1LX0000/ 2012年の「くまモン」商品売上高、293億円に] - ''Nihon Keizai Shimbun'', 21-a de februaro 2013.</ref> La jara vendo de 2013, anoncita la 10-an de marto 2014, estis 44,9 miliardoj da enoj laŭ sumigo de 2 504 respondintaj kompanioj, ĉirkaŭ du trionoj de la licencitaj entreprenoj.<ref>[http://www.asahi.com/articles/ASG3B5GNQG3BTIPE011.html くまモン商品、ポッキーより売れたモン 昨年４４９億円] - ''Asahi Shimbun'', 10-a de marto 2014.</ref> Tio estis 1,5-obla kresko kompare kun la antaŭa jaro. El la manĝaĵaj vendoj, 85 procentoj venis de kompanioj ene de Kumamoto-prefektujo.<ref>[https://mainichi.jp/select/news/20140311k0000m040038000c.html くまモン:商品の売上高４４９億円…県経済活性化にも貢献] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140322043526/http://mainichi.jp/select/news/20140311k0000m040038000c.html |date=2014-03-22 }} - ''Mainichi Shimbun'', 10-a de marto 2014.</ref> Laŭ takso de la Kumamoto-filio de la [[Banko de Japanio]], la [[ekonomia efiko]] dum la du jaroj post la venko en la Yuru-chara Grand Prix 2011 atingis 124,4 miliardojn da enoj.<ref>[https://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2013/12/26/kiji/K20131226007273750.html くまモン効果は１２４４億円 日銀試算、熊本県の戦略が奏功] - ''Sports Nippon'', 26-a de decembro 2013.</ref> La japana [[varmarko]] estis registrita la 4-an de februaro 2011 sub la numeroj 5387804, 5387805 kaj 5387806. La akumulita vendo de Kumamon-rilataj produktoj inter 2011 kaj 2021 atingis 1 134,1 miliardojn da enoj, superante la celon de la prefektujo de 1 biliono da enoj.<ref>{{Cite web|和書|title=くまモン売上、累計１兆円突破 １１年間、２１年は１５４６億 |url=https://www.minyu-net.com/newspack/KD2022032301000749.php |website=Fukushima Minyu Shimbun |accessdate=2022-03-23}}</ref> === Kunlaboraj produktoj === Kiel menciite supre, ĉar la aŭtorrajta uzo estas preskaŭ libera post permeso, Kumamon aperis sur tre diversaj produktoj. Jen kelkaj ekzemploj. La signo ☆ montras produktojn prezentitajn en la oficiala retejo de Kumamon kiel atingojn de la vendodepartamentestro. * [[Acecook]]: supo-harusame [[taipien]] - lanĉita la 7-an de marto 2011;<ref name="No.1">{{PDFlink|[https://www.acecook.co.jp/uploads/news/1103finfin.pdf スープはるさめ 太平燕（たいぴーえん） 2011年3月7日新発売]}} - oficiala retejo de Acecook.</ref> relanĉita kun nova pakaĵo ekde la 7-a de januaro 2013.<ref>[https://www.acecook.co.jp/uploads/news/1301hrkt.pdf くまモンの太平燕だモン！] - oficiala retejo de Acecook, 5-a de decembro 2012.</ref> * ☆ [[Kagome]]: [[Yasai Seikatsu 100]] Dekopon Mix - vendata de la 6-a de decembro 2011 ĝis la fino de februaro 2012,<ref>[https://www.kagome.co.jp/news/2011/111117.html 「野菜生活100 デコポンミックス 200ml」期間限定発売] - oficiala retejo de Kagome.</ref> kaj denove de la 27-a de novembro 2012 ĝis februaro 2013. La 2011-a versio, la unua kiu uzis Kumamon sur la pakaĵo, vendiĝis je ĉirkaŭ 30 procentoj pli ol la antaŭjara produkto.<ref>[http://www.mylifenote.net/002/121127100_200ml.html カゴメ、パッケージに「くまモン」を使用した「野菜生活100 デコポンミックス」200mlを期間限定発売] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130120062147/http://www.mylifenote.net/002/121127100_200ml.html |date=2013-01-20 }} - My Life Note News, 27-a de novembro 2012.</ref> Poste ĝi estis vendita ĉiujare ĉirkaŭ la sama sezono. * QUO Card: loka [[QUO Card]] “Kumamoto-kastelo kaj Kumamon”, valoro 1 000 enoj, lanĉita la 22-an de decembro 2011.<ref>[https://www.quocard.com/st/kumamoto/index.html 「熊本県」ご当地QUOカードに「くまモン」が登場! 12月22日(木)「熊本城とくまモン」新発売] - oficiala retejo de QUO Card.</ref> Ĝis marto 2012 vendiĝis pli ol 15 000 kartoj.<ref>[https://kyoto-np.jp/sightseeing/article/20120404000036 ひこにゃんクオカード発売 「くまモン」に対向] - 4-a de aprilo 2012.</ref> * [[Yamazaki Baking]]: [[Lunch Pack]] kun [[banpeiyu]]-konfitaĵo kaj vipkremo, kaj melonpana sandviĉo - vendata nur en Kjuŝuo ekde la 1-a de februaro 2012; komuna projekto kun la programo “Wakatto Land” de TKU.<ref>[https://www.walkerplus.com/article/27812/ くまモンが目印！熊本のご当地パン、県産品使用の第2弾発売] - Tokyo Walker, 3-a de februaro 2012.</ref> * ☆ [[Kobeya]]: Kumamoto-melonpano kaj vaporita pano kun Aso-ĵerzeja lakto - limtempe vendataj ekde februaro 2012.<ref>[https://www.kobeya.co.jp/products/kyushu.html 九州うまかもんシリーズ] - oficiala retejo de Kobeya, 31-a de januaro 2012.</ref> * ☆ [[JR East Retail Net]]: [[pano|Panest]]-serio - limtempe vendata ekde la 13-a de marto 2012.<ref>[http://www.j-retail.jp/info/detail.html?id=301 ［お知らせ］人気キャラクターくまモンがPanestのパッケージに登場] - Ekinaka Portal, 13-a de marto 2012.</ref> Inter la gustoj estis Rindō Pork kaj Manjirō-[[kukurbo]] kun vipkremo. Ekde la 13-a de novembro 2012 ĝi estis relanĉita kun aliaj lokaj roluloj kiel [[Lerch-san]] kaj [[Nishiko-kun]].<ref>[http://www.j-retail.jp/info/detail.html?id=682 「Panest」と全国ご当地キャラとのコラボ商品を発売します] - Ekinaka Portal, 7-a de novembro 2012.</ref> * ☆ [[Hanshin Tigers]]: vizaĝmantuko - vendata ĉe Koshien-stadiono kaj aliaj lokoj ekde la 21-a de marto 2012; reta vendado komenciĝis post la 2-a de aprilo.<ref name="tigers" /> La dorsnumero 096 rilatas al la telefona regionkodo de Kumamoto-prefektujo.<ref>[https://www.asahi.com/sports/update/0315/OSK201203150199.html 阪神、くまモンとコラボ ゆるキャラ日本一にあやかる] - ''Asahi Shimbun'', 17-a de marto 2012.</ref> En julio 2012 aperis dua serio kun poŝtuk-mantukoj, T-ĉemizoj kaj aliaj produktoj. * ☆ [[UHA Mikakuto]]: [[Puccho]] Stick Banpeiyu - lanĉita la 2-an de aprilo 2012, kun frua vendo en Kjuŝuo kaj Kansajo fine de marto.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20111214005.shtml バンペイユ「ぷっちょ」 来春九州で先行発売] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 14-a de decembro 2011.</ref> Ĝi estis samtempe vendata ankaŭ en [[Honkongo]].<ref>[http://mytown.asahi.com/kumamoto/news.php?k_id=44000001204210003 くまモン快調だモン]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot}} - ''Asahi Shimbun'', 21-a de aprilo 2012.</ref> * ☆ [[Lawson]]: Kumamoto Yokamon Foiro - limtempa kampanjo ekde la 15-a de majo 2012,<ref name="lawson" /> uzanta ingrediencojn el Kumamoto-prefektujo. * QUO Card: lokaj kartoj “Higo-akvo kaj Kumamon” kaj “Aso-altebenaĵo kaj Kumamon”, valoro 500 enoj, lanĉitaj la 1-an de junio 2012.<ref>[https://www.quocard.com/uppdf/kumamoto.pdf くまもとの水と草原を守る寄附金付きQUO カード「肥後の水とくまモン」「阿蘇草原とくまモン」を新発売] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120619100652/http://www.quocard.com/uppdf/kumamoto.pdf |date=2012-06-19 }} - oficiala komuniko de QUO Card, 30-a de majo 2012.</ref> Parto de la enspezo estas uzata por protekti akvoresursojn kaj administri herbejojn. Kune kun la antaŭe lanĉita Kumamoto-kastela versio, 174 000 kartoj vendiĝis ĝis la fino de februaro 2013.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130319004.shtml くまモン効果？ ご当地クオカード売り上げ好調] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 19-a de marto 2013.</ref> * ☆ [[Tirol Choco]]: [[ikinari dango]] - tutlande lanĉita la 3-an de septembro 2012.<ref>[https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000041.000003467.html 新商品「いきなり団子」を発売] - PR Times, 30-a de aŭgusto 2012.</ref> Ĝi reproduktas la faman dolĉaĵon de Kumamoto-prefektujo kaj enhavas du specojn de ĉokolado: [[purpura batato]] kaj [[batato]]. * [[Bushiroad]]: [[Cardfight!! Vanguard]] - la 2-an de decembro 2012, kiel avantaĝo por vizitantoj de “Kuma Fes 2012”, estis disdonita promokarto de Vanguard en kiu Kumamon aperis kiel unuo.<ref>[https://cf-vanguard.com/event/kumafes/ 熊本県PRマスコットキャラクター≪くまモン≫がヴァンガードのカードになるぞ！] - oficiala retejo de Vanguard. Alirita la 27-an de novembro 2012.</ref> * [[Konami Digital Entertainment|Konami]]: [[Yu-Gi-Oh! Rush Duel]] - en la maja numero 2021 de ''Saikyō Jump'', Kumamon-karto estis aldonita kiel suplemento.<ref>[https://www.db.yugioh-card.com/rushdb/card_search.action?ope=2&cid=16373] - datumbazo de ''Yu-Gi-Oh! Rush Duel'', “Kumamon”. Alirita la 4-an de oktobro 2021.</ref> * [[Unitcom]]: [[tekokomputilo]]j - tri specoj, inkluzive de [[retkomputilo]]-modelo. Ili ekvendiĝis la 21-an de decembro 2012 ĉe [[Akihabara]] kaj ĉe PC-Kōbō-butikoj en Kumamoto-urbo.<ref>[https://pc.watch.impress.co.jp/docs/news/574036.html ユニットコム、熊本県のPRキャラ「くまモン」デザインのノートPC] - PC Watch, 19-a de novembro 2012.</ref> * [[Imuraya Group|Imuraya]]: Kumamon-manjuo laŭ stilo de ikinari dango - vendita ĉe facilbutikoj en Kjuŝuo ekde la 18-a de decembro 2012.<ref>[https://news.mynavi.jp/article/20121219-a216/ ファミリーマート、九州地方限定で「くまモンの中華まん いきなり団子風」] - Mynavi News, 19-a de decembro 2012.</ref> * [[Ezaki Glico]]: [[Pocky|Milk Cocoa Pocky]] - limkvante lanĉita la 12-an de marto 2013, uzante Aso-ĵerzejan lakton.<ref>[http://www.ezaki-glico.com/release/20130226_2/index.html くまモンがポッキーに ! 『 ミルクココアポッキー 』 新発売] - oficiala komuniko de Ezaki Glico, 16-a de februaro 2013.</ref> * [[S.T. Corporation]]: [[Shōshūriki]] kun milda mandarina aromo - limtempe lanĉita komence de novembro 2013; enhavis oleon el mandarinoj de Kumamoto-prefektujo.<ref>[https://www.asahi.com/articles/TKY201310290014.html 「くまモン」消臭力を発売 熊本産ミカンオイル配合] - ''Asahi Shimbun'', 29-a de oktobro 2013.</ref> * [[Honda Motor Company]]: motorciklo [[Honda Monkey|Monkey]] kun kolorigo inspirita de Kumamon, nomata “Kumamonkey”, vendita en 500 ekzempleroj ekde la 14-a de aprilo 2014.<ref>[http://autocq.co.uk/news/3237 モンキー×くまモンで「くまモンキー」!?] - Auto Critique, 12-a de marto 2014.</ref><ref>[https://www.honda.co.jp/Monkey/monkeykumamon/ KUMAMON×MONKEY] - oficiala retejo de Honda. Alirita la 22-an de marto 2014.</ref> La projekto realiĝis ĉar Honda havas fabrikon de duradaj veturiloj en [[Ōzu]], Kumamoto; dum evento, Kumamon kaj guberniestro Kabashima petis la tiaman prezidanton [[Takanobu Ito]] pri tia produkto.<ref>[http://jp.autoblog.com/2014/03/12/honda-monkey-kumamon/ ホンダから、原付レジャーバイク「モンキー・くまモン バージョン」発売！（ビデオ付）] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140315065654/http://jp.autoblog.com/2014/03/12/honda-monkey-kumamon/ |date=2014-03-15 }} - Autoblog, 13-a de marto 2014.</ref> La 15-an de aprilo 2016, kiel dua serio, aperis Kumamon-versio de la skutero [[Honda Giorno]].<ref>[https://www.honda.co.jp/news/2016/2160310-giorno.html 50cc原付スクーター「ジョルノ・くまモン バージョン」をタイプ設定し発売] - oficiala retejo de Honda, 10-a de marto 2016. Alirita la 17-an de julio 2017.</ref> * [[GameOn]]: ''Cook to Mahō no Recipe'' - Kumamon aperis kiel gourmet-ĉasisto en kunlabora evento de restoracia mastrumada simula ludo por poŝtelefonoj, dum unu jaro de la 12-a de marto 2013 ĝis la 12-a de marto 2014.<ref>[https://app.famitsu.com/20130312_138975/ “くまモン”を満足させて『クックと魔法のレシピ』熊本名物限定レシピをゲット] - Famitsu App, 13-a de marto 2013.</ref> * [[Sammy Networks]]: ''Ramen Tamashii'' - kunlabora evento “Tutlanda ramen-trejnado: Kjuŝuo/Okinavo-bloko” okazis en poŝtelefona ramenbutika mastrumada ludo de la 27-a de marto ĝis la 10-a de aprilo 2014.<ref>[https://www.gamer.ne.jp/news/201403270041/ iOS/Android「ラーメン魂」今度は「くまモン」とコラボレーション！「全国ラーメン修行・九州/沖縄ブロック」が開催] - Gamer, 27-a de marto 2014.</ref> * [[Mapion]]: ''Man’in Onrei! Hakoniwa Kankōchi'' - en urbo-kreskiga simula ludo por poŝtelefonoj aperis Kumamon-aĵoj ekde la 3-a de aprilo 2014.<ref>[http://blog.mapion.co.jp/release/2014/03/140327_24223.html マピオンの街育成ゲーム「満員御礼！はこにわ観光地」公開6ヶ月記念であなたの観光地に"くまモン"が登場？！] - Mapion News Release, 27-a de marto 2014.</ref> * [[Level-5]]: Kumamon gastaperis en ''[[Yo-kai Watch 2]]'' kaj en la animea filmo bazita sur ĝi, ''Yo-kai Watch: Tanjō no Himitsu da Nyan!''. En la evento kun Kumamon eblas akiri Kemamon, rolulon tre similan al Kumamon. * [[Takara Tomy]]: en 2013 eldonis [[Tomica]]-modelaŭton bazitan sur Kumamon. En 2014 aperis ankaŭ derivita produkto, “Kumamon-patrola aŭto”. * [[Tamiya Corporation|Tamiya]]: ĉe Tamiya Modelers Gallery 2014, okazigita en julio 2014 ĉe la Ikebukuro-butiko de [[Tobu Department Store]], oni limkvante vendis [[Mini 4WD]] Kumamon-version, bazitan sur Astute Open Top. Pro granda reago ĝi estis tutlande vendita en aŭgusto kaj poste en oktobro ankaŭ en [[Sudorienta Azio]], vendiĝante ĉirkaŭ trioble pli ol aliaj modeloj.<ref>[https://www.tamiya.com/japan/cms/customerservice/3286-kuma.html ｢ミニ四駆・くまモン バージョン｣一般販売についてのお知らせ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160425101435/http://www.tamiya.com/japan/cms/customerservice/3286-kuma.html |date=2016-04-25 }} - Tamiya, 11-a de septembro 2014.</ref><ref>[https://www.at-s.com/news/article/topics/shizuoka/14571.html くまモンのミニ四駆人気 東南アジアでも発売] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151022041040/http://www.at-s.com/news/article/topics/shizuoka/14571.html |date=2015-10-22 }} - ''Shizuoka Shimbun'', 10-a de oktobro 2014.</ref> En decembro aperis ankaŭ [[radiostirata aŭto|RC-aŭta]] [[traktoro]] en Kumamon-versio.<ref>[https://car.watch.impress.co.jp/docs/news/677137.html タミヤ、電動RCカー「RCトラクター・くまモンバージョン」] - Car Watch, 21-a de novembro 2014.</ref> * [[Konami]]: en aprilo 2021, kiel kunlaboro kun ''[[Yu-Gi-Oh! Rush Duel]]'', la maja numero 2021 de ''Saikyō Jump'' enhavis karton “Kumamon”.<ref>{{Cite news |title=『ラッシュデュエル』と「くまモン」の奇跡のコラボ!! |newspaper=KONAMI YU-GI-OH.jp |date=2021-3-27 |url=https://yu-gi-oh.jp/news_detail.php?page=details&id=1002 |accessdate=2021-4-18}}</ref> * [[Koikeya]]: en aŭgusto 2021, por festi la kompletigon de la Kjuŝua Aso-fabriko en [[Mashiki]], [[Kamimashiki]], la firmao limtempe vendis “Kyushu [[Karamucho]]”, kun [[tomato]]j de Kumamoto-prefektujo, kaj “Kyushu Suppamucho”, kun [[juzu]] el Kjuŝuo, [[kabosu]] el Oita-prefektujo kaj [[hyūganatsu]] el Mijazaki-prefektujo. La pakaĵo de la unua havis ilustraĵon de Kumamon.<ref>[https://koikeya.co.jp/news/detail/1253.html 「九州カラムーチョ」「九州すっぱムーチョ」新発売！] - Koikeya, 30-a de aŭgusto 2021.</ref> === Kunlaboraj verkoj === * ''[[Inugami Mokkosu]]'' — de [[Nishi Mochi]], publikigita en ''[[Morning]]''. Kumamon gastaperis en EPISODE 10, aperinta en numero 30 de 2012, publikigita la 21-an de junio 2012. La verko estas superreala [[gag-mangao]] pri la Kumamoto-devena ĉefrolulo Inugami Sō ĉe la [[teatra klubo]] de Hokuhō University. Ne nur en la mangao mem, sed ankaŭ sur tuta paĝo, oni reklamis Kumamoto-prefektujon. Kumamon reaperis en numero 43 de 2012, publikigita la 20-an de septembro 2012. Ĝi ankaŭ aperis sur la kovrilo de la tria volumo. * ''[[Animal Yokochō]]'' — de [[Ryō Maekawa]], publikigita en ''[[Ribon]]''. Sur la kovrilo de la 13-a volumo Kumamon aperas anstataŭ Kenta. En la volumo estis aldonita nove desegnita mangao prezentanta Kumamoton. * ''Kumamon janai Yatsu Monogatari'' — de [[Kyōsuke Usuta]], unufoja verko en ''[[Weekly Shōnen Jump]]''. Ĝi aperis en la kombinita numero 22/23 de 2014. La verko, farita de Usuta, devenanta de [[Kōshi]], estas gag-mangao pri la mondo de ''yuru-chara''.<ref>[https://www.rbbtoday.com/article/2014/05/16/119869.html 集英社、キャラクター無許可掲載を正式謝罪……くまモン側の抗議受けて] - RBB Today, 16-a de majo 2014.</ref> Tamen, ĉar ĝi ne ricevis permeson de Kumamoto-prefektujo, laŭ raportoj la prefektujo iris kun Kumamon al [[Shueisha]] la 13-an de majo por protesti.<ref>[https://www.yomiuri.co.jp/kyushu/news/20140515-OYS1T50009/ ジャンプに無断でくまモン、集英社に熊本県指摘] - ''Yomiuri Shimbun'', 14-a de majo 2014.</ref> Shueisha pardonpetis, kaj korektita versio estis publikigita en la reto.<ref>[http://www.shonenjump.com/j/sp_kumamon/_read_kumamon/ くまモンじゃないヤツ物語] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140720171918/http://shonenjump.com/j/sp_kumamon/_read_kumamon/ |date=2014-07-20 }} - Shueisha.</ref> Tamen la tuta okazaĵo fakte servis kiel PR por klarigi, ke Kumamon ne estas plene senkopirajta, sed postulas permeson. * ''[[Mahō Tsukai Pretty Cure! the Movie: Kiseki no Henshin! Cure Mofurun!]]'' — reĝisorita de [[Yuta Tanaka]], produktita de [[Toei Animation]], publikigita la 29-an de oktobro 2016. Ĉar la ĉefa rolulo Mofurun estas [[pluŝaĵo|pluŝa]] urso, Kumamon kaj aliaj ursaj roluloj gastaperis.<ref>[https://www.nikkansports.com/entertainment/news/1709513.html 「魔法つかいプリキュア！」くまモンなど10体出演] - ''Nikkan Sports'', 14-a de septembro 2016.</ref> === Kumamon-ĉambroj === En iuj hoteloj kaj aliaj loĝejoj, partoj de ĉambroj estas ornamitaj per bildoj de Kumamon. * [[Mitsui Garden Hotel]] Kumamoto - komencita la 14-an de majo 2012.<ref>[https://nlab.itmedia.co.jp/cont/articles/3224533/ くまモンだらけの「くまRoom」、熊本のホテルに誕生] - Netorabo, 11-a de majo 2012.</ref> * [[The New Hotel Kumamoto]], antaŭe [[Hotel New Otani]] Kumamoto - komencita la 20-an de julio 2012.<ref>[https://www.asahi.com/national/update/0719/SEB201207180090.html 「くまモン」客室にいっぱい！ 熊本のホテルにオープン] - ''Asahi Shimbun'', 19-a de julio 2012.</ref> * [[Ferry Sunflower]] - komencita la 1-an de junio 2013, dum unu jaro, sur itineroj inter diversaj lokoj de Kjuŝuo kaj Kansajo.<ref>[https://www.oita-press.co.jp/localNews/2013_137056590042.html 船旅くまモンずくめ さんふらわあ予約好調] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140208021832/http://www.oita-press.co.jp/localNews/2013_137056590042.html |date=2014-02-08 }} - ''Oita Godo Shimbun'', 7-a de junio 2013.</ref> === Eldonaĵoj === Ekde la aŭtuno de 2012 aperis multaj libroj rilataj al Kumamon. La unue publikigita libro de [[Takeshobo]], ''Kumamoto-prefektuja vendodepartamentestro Kumamon da Mon!'', atingis 40 000 ekzemplerojn, kaj ''Kumamon to Issho! — 6 Noktoj kaj 7 Tagoj de Surpriza Vojaĝo —'' de [[Fusosha]] atingis 13 000 ekzemplerojn en unu monato.<ref>[http://gendai.net/articles/view/geino/140752 半年で118億円の売り上げ「くまモン」バブルに芸能人タジタジ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429143947/http://gendai.net/articles/view/geino/140752 |date=2014-04-29 }} - ''Nikkan Gendai'', 31-a de januaro 2013.</ref> Jen parto de la eldonaĵoj: * ''Kumamoto-ken eigyō buchō Kumamon da Mon!'' - [[Takeshobo]], 27-a de septembro 2012. ISBN 978-4812491027 * ''Kumamon no Ashiato'' - [[Takarajimasha]], 17-a de oktobro 2012. ISBN 978-4800200969 * ''GO! GO! Kumamon Fanbook'' - [[Space Shower Network]], 16-a de novembro 2012. ISBN 978-4906700608 * ''Kumamon, Doko Iku no?'' - [[Asuka Shinsha]], 20-a de novembro 2012. ISBN 978-4864102100 * ''Kumamon to Issho! — 6-paku 7-ka no Surprise Tabi —'' - [[Fusosha]], 7-a de decembro 2012. ISBN 978-4594067304 * ''Kumamon no Funwari Yaruki ni Naru Kotoba'' - Takarajimasha, 25-a de majo 2013. ISBN 978-4800207425 * Lernomangao ''Kumamon'' - [[Shogakukan]], 27-a de julio 2018. ISBN 978-4092271968 ** Inter la roluloj aperas ankaŭ la talento [[Suzanne]] kaj la tiama guberniestro de Kumamoto-prefektujo [[Ikuo Kabashima]], kiu ankaŭ funkcias kiel klariganto. === Ludoj === Ĉi tie estas listigitaj nur ludoj en kiuj Kumamon aperas kiel ĉefa rolulo. Ludoj en kiuj ĝi aperas ne kiel ĉefrolulo, sed kiel unu el pluraj lokaj roluloj, inkluzivas ekzemple ''Gotōchi Tetsudō: Gotōchi Chara to Nihon Zenkoku no Tabi'' de [[Bandai Namco Entertainment]]. ==== Nintendo 3DS ==== * ''Kumamon★Bomber: Puzzle de Kumamon Taisō'' — [[Rocket Company]], eldonita la 13-an de marto 2014. * ''Ashiato Reversi: Kumamon Version'' — [[SilverStar Japan]], distribuo komenciĝis la 12-an de novembro 2014; nur elŝuta versio. ==== Nintendo Switch ==== * ''Kumamon Run — Taberu Tame ni Hashiru Mon☆'' — Edia, distribuo komenciĝis la 21-an de decembro 2023; nur elŝuta versio. == Historio == === 2010 === * 5-a de marto - La “Ŝinkansena Kumamoto-krea Projekto”, pere de la Ŝinkansena Unuajara Strategia Antaŭeniga Oficejo, anoncis la emblemon kaj la rolulon Kumamon por PR-uzado. * 20-a de marto - Kumamon debutis ĉe la printempa Kumamoto-kastela festivalo.<ref group="noto">En la japana teksto la evento estas ligita al [[Kumamoto-kastelo]].</ref> * 2-a de julio - Ĉe la ekira ceremonio de la Kumamon-taĉmento en [[Kumamoto City Zoological and Botanical Gardens]], la “Kumamon-ekzerco” estis unuafoje prezentita. * 1-a de septembro - Komenciĝis la uzo de [[Twitter]]. La tiama konto estis @55kumamon. * 29-a de septembro - [[JR Kjuŝuo]] anoncis, ke Kumamon estos uzata sur retronombrada tabulo instalota ĉe [[Kumamoto-stacio]] por la plena malfermo de la Kjuŝua Ŝinkanseno. La inaŭguro de la tabulo okazis la 1-an de oktobro.<ref>{{Cite web |url=https://www.asahi.com/travel/rail/news/SEB201009290031.html |title=九州新幹線のPRボード、「くまモン」起用 JR熊本駅 |access-date=2010-10-3 |publisher=[[Asahi Shimbun]] |url-status-date=2024-7-25}}</ref><ref group="noto">La tabulo origine estis planita por la 16-a, sed la instalo estis prokrastita post loka kritiko kontraŭ la rolulo “Saigō-dōn”, inspirita de [[Saigō Takamori]].</ref> {{external media |video1=[https://www.youtube.com/watch?v=hgpNzc25YQE 熊本県知事緊急記者会見]<br />[[YouTube]]: alŝutita de la oficiala kanalo de Kumamon la 5-an de novembro 2010 }} * 1-a de oktobro - Guberniestro [[Ikuo Kabashima]] nomumis Kumamon “Eksterordinara kaj Plenpova Ambasadoro de Kumamoto Surprise”. * 1-a de novembro - Kumamon, laca de disdoni vizitkartojn en Osaka-prefektujo, “malaperis”, kaj guberniestro Kabashima okazigis urĝan [[gazetara konferenco|gazetaran konferencon]]. Sekve la prefektujo okazigis la kampanjon “Serĉu Kumamon en Osako” ĝis komenco de decembro. En la kampanjo estis uzata afiŝo manskribita de [[Suzanne]]. * 4-a de novembro - Ĉe [[FM802]] komenciĝis la unua regula programo de Kumamon, “Kumamon Joyful Journey”. La lasta elsendo okazis la 30-an de decembro. === 2011 === * 24-a de januaro - Ĉe [[Yoshimoto Shinkigeki]] komenciĝis “Yoshimoto Kumamoto Week”, kiu daŭris ĝis la 30-a de januaro. La evento estis elsendita en la televida programo ''Yoshimoto Shinkigeki''. * 19-a de februaro - Okazis “Kumamon Fana Dankotago” ĉe [[Minatomachi River Place]]. * 7-a de marto - [[Acecook]] lanĉis “Supo-harusame Taipien”, la unuan tutlande distribuitan Kumamon-varon.<ref name="No.1" /> * 12-a de marto - Pro la efiko de la [[Tertremo kaj cunamo de Tohoku en 2011]], okazinta la antaŭan tagon, ĉiuj memorigaj eventoj por la plena malfermo de la Kjuŝua Ŝinkanseno estis nuligitaj. Kumamon haltigis siajn agadojn de tiu tago. En julio de la sama jaro ĝi vizitis [[Minamisanriku]] kaj [[Higashimatsushima]], kiuj estis grave trafitaj. * 25-a de marto - Laŭ ordono de guberniestro Kabashima, Kumamon rekomencis agadon. En Shinsekai, Osaka, ĝi kune kun [[Kushitan]] faris [[monkolektado]]n. * 10-a de majo - Kumamon unuafoje fariĝis regula figuro en televida programo, nome en la prefektuja informprogramo “Gutto! Motto! Kumamoto” de [[RKK Kumamoto Broadcasting]]. * 13-a de majo - La nombro de sekvantoj en Twitter superis 10 000.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20110515002.shtml くまモン、ツイッターの“つぶやき”も人気] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', alirita la 15-an de majo 2011. {{リンク切れ|date=2024年7月}}</ref> * 1-a de julio - Malfermiĝis la retejo “Kumamon iras al Tokio”. Tiel komenciĝis pli serioza agado en orienta Japanio, ĉefe en Tokio kaj la [[Kantoo-regiono]]. * 21-a de julio - Kumamon fariĝis speciala membro de la [[Hitoyoshi]]-[[Kuma]] [[kappa]]-serĉa taĉmento.<ref>[https://www.pref.kumamoto.jp/site/kuma-hp/kappa-kumamon.html くまモンがカッパ捜索隊の“特別隊員”に就任!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131013050706/http://www.pref.kumamoto.jp/site/kuma-hp/kappa-kumamon.html |date=2013-10-13 }} - retejo de la Kuma Regiona Promocia Oficejo de Kumamoto-prefektujo.</ref> * 30-a de septembro - Post ricevo de oficiala nomumdokumento de guberniestro Kabashima, Kumamon estis promociita de provizora oficisto al Direktoro de la Vendo-Departemento rekte sub la guberniestro. Samtempe ĝi fariĝis projektestro de la “Kumamon Million Project”. La celoj inkluzivis disdoni 30 000 vizitkartojn, trioble pli ol la antaŭa jaro, kaj reklami ingrediencojn el Kumamoto-prefektujo al manĝaĵaj kaj dolĉaĵaj kompanioj en Kansajo.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20110930004.shtml くまモン、県の「営業部長」に 知事が辞令交付] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 30-a de septembro 2011. {{リンク切れ|date=2024年7月}}</ref> * 2-a de oktobro - Ĉe la evento “Granda Kunveno de la Kumamon-ekzerco”, okazigita en Ninomaru-parko de [[Kumamoto-kastelo]], kolektiĝis 3 900 homoj.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20111003001.shtml くまモン体操3900人大集合 熊本城二の丸] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 3-a de oktobro 2011. {{リンク切れ|date=2024年7月}}</ref> * 10-a de oktobro - Dum la “Kumamon-festivalo” ĉe la ĉirkaŭaĵo de [[Kumamoto-stacio]], fondiĝis la Kumamon-teatra trupo, kun Kumamon kiel trupestro.<ref>[https://kumanichi.com/osusume/toretate/kiji/20111012001.shtml くまモン座長名演技!? 劇団旗揚げ公演 満席に] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111211131234/http://kumanichi.com/osusume/toretate/kiji/20111012001.shtml |date=2011-12-11 }} - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 12-a de oktobro 2011.</ref> * 11-a de novembro - Oni vendis 2 000 foliojn de [[poŝtmarko]]j kun Kumamon, limigitajn al poŝtoficejoj ene de Kumamoto-prefektujo, krom simplaj poŝtoficejoj. Ili elvendiĝis la saman tagon.<ref>[http://www.rkk.co.jp/news/index.php?id=NS003201111101701180111 くまモン切手明日発売] - RKK Kumamoto Broadcasting, 10-a de novembro 2011.</ref><ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20111112001.shtml くまモン切手完売も苦情続出 来月にも追加販売] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 12-a de novembro 2011. {{リンク切れ|date=2024年7月}}</ref> En decembro oni vendis pliajn 15 000 foliojn.<ref>[http://www.jp-network.japanpost.jp/notification/pressrelease/2011/3001_12_04_1211120101.html オリジナル フレーム切手セット『くまモン』の追加販売について]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot}} - oficiala retejo de poŝtoficejoj, 1-a de decembro 2011.</ref> * 27-a de novembro - En [[Yuru-chara Grand Prix]] 2011 Kumamon ricevis 287 315 voĉojn, atingis la unuan lokon inter 349 roluloj kaj estis premiita ĉe la Yuru-chara Summit en [[Hanyū]], Saitama-prefektujo.<ref>[https://www.sponichi.co.jp/society/news/2011/11/27/kiji/K20111127002122210.html ゆるキャラさみっと グランプリは「くまモン」] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924190808/http://www.sponichi.co.jp/society/news/2011/11/27/kiji/K20111127002122210.html |date=2015-09-24 }} - ''Sports Nippon'', 27-a de novembro 2011.</ref> La sekvan tagon ĝi raportis la venkon al guberniestro Kabashima ĉe la Kumamoto-prefektuja registarejo.<ref>[https://www.sponichi.co.jp/society/news/2011/11/28/kiji/K20111128002127690.html 日本一になったモン!「くまモン」の“快挙”に知事「給料をあげないとね」] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924190809/http://www.sponichi.co.jp/society/news/2011/11/28/kiji/K20111128002127690.html |date=2015-09-24 }} - ''Sports Nippon'', 28-a de novembro 2011.</ref> {{external media |video1=[https://www.youtube.com/watch?v=gl02kvwAKFE 「くまもとで、まってる。」]<br />[[YouTube]]: alŝutita de la oficiala kanalo de Kumamoto Surprise la 30-an de novembro 2011 }} * 30-a de novembro - Publike aperis la PR-filmo “Kumamoto de, Matteru” (“Ni atendas vin en Kumamoto”), produktita, reĝisorita, verkita kaj muntita de [[Kundo Koyama]]. Ĝi kolektis ĉiutagajn scenojn kaj vivon de loĝantoj de Kumamoto, kun Kumamon kiel gastiganto. La 14-an de junio 2012 la filmo ricevis la Turisman Filmpremion ĉe la internacia mallongfilma festivalo [[Short Shorts Film Festival & Asia]].<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20120615001.shtml 県PRフィルムが観光映像大賞 国際短編映画祭] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 15-a de junio 2012.</ref> * 15-a de decembro - Kumamon aperis kiel surpriza gasto en interreta koncerto de [[Aimer]], kies oficiala retejo jam montris Kumamon.<ref>[https://www.aimer-web.jp/ Aimer oficiala retejo]</ref><ref>[https://barks.jp/news/662827/ Aimerの公式サイトに熊本のユルキャラ“くまモン”出没中] - Barks, 3-a de septembro 2011.</ref><ref>[https://mfound.jp/news/2011/12/008940.html スペシャルゲストに話題のくまモンが登場!? Aimerインターネットライブに2万人が感動と涙!] - mFound, 16-a de decembro 2011.</ref> === 2012 === * 7-a de januaro - Oni anoncis, ke Kumamon ricevis 1 317 novjarajn poŝtkartojn, kompare kun 122 en la antaŭa jaro. Ili venis el la tuta lando krom Akita-prefektujo, kaj ankaŭ de aliaj maskotoj kiel [[Bary-san]] kaj [[Yanana]].<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20120107001.shtml くまモンあて年賀状1317枚 昨年の10倍] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 7-a de januaro 2012.</ref> * 18-a kaj 19-a de februaro - Okazis la dua “Kumamon Fana Dankotago”, same kiel antaŭe ĉe Minatomachi River Place. La 19-an aperis [[Saki Inagaki]], uzata en la PR-kampanjo por la transiro de Kumamoto-urbo al registare nomumita urbo.<ref>[http://news.searchina.ne.jp/disp.cgi?y=2012&d=0302&f=business_0302_081.shtml 熊本県、大阪で「くまモン感謝デー」開催]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Searchina News, 2-a de marto 2012.</ref> * 4-a de marto - Statuo de Kumamon inspirita de [[Billiken]] estis instalita ĉe [[Namba Grand Kagetsu]] en Osaka. La 10-an de julio tia statuo estis instalita ankaŭ en la Kumamoto-prefektuja registarejo,<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20120711001.shtml 「くまモンさん」願いかなう？ 県庁にお目見え 2012年07月11日] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 11-a de julio 2012.</ref> kaj tri pliaj estis instalitaj ĉe turismaj lokoj en Kumamoto, ekzemple [[Aso]] kaj [[Amakusa]].<ref name="yoshimoto" /> * 12-a de marto - Ĉe la Kumamoto-prefektuja registarejo okazis naskiĝtaga festo por Kumamon. Ĉirkaŭ 400 homoj, inkluzive de fanoj el aliaj prefektujoj kiel [[Ibaraki]], venis por festi.<ref>[https://archive.is/20120710095412/mainichi.jp/select/wadai/news/20120313mog00m040022000c.html くまモン：「誕生日」でファンから贈り物] - ''Mainichi Shimbun'', 13-a de marto 2012.</ref><ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20120312005.shtml 県外からもお祝い殺到 県庁でくまモン誕生会] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 12-a de marto 2012.</ref> La tuta nombro de ricevitaj donacoj estis 133.<ref>[http://mytown.asahi.com/kumamoto/news.php?k_id=44000001203130001 県庁で誕生パーティー] {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot}} - ''Asahi Shimbun'', 13-a de marto 2012.</ref> * 15-a de marto - En la “Kumamon Million Project” estis atingita la celo de unu miliono da homoj. * 15-a de aprilo - Kumamon reklamis Kumamoto-prefektujon ĉe la [[Ĉina Grandpremio]] de Formulo 1 en [[Ŝanhaja Internacia Cirkvito]], Ĉinio. * 22-a de aprilo - La ĉefministro de Tajlando [[Yingluck Shinawatra]] vizitis Kumamoto-prefektujon. Kumamon, kune kun guberniestro Kabashima, bonvenigis ŝin ĉe Kumamoto-stacio kaj donacis al ŝi Kumamon-pluŝaĵon.<ref>[https://www.asahi.com/national/update/0422/SEB201204220021.html タイ首相、九州の鉄道視察 熊本では「くまモン」と交流] - ''Asahi Shimbun'', 24-a de aprilo 2012.</ref> * 3-a de majo - Ĉe [[Hakata Dontaku]], komencita en Fukuoka-urbo, aperis florveturilo kun Kumamon kaj aliaj kjuŝuaj roluloj. Kumamon mem ĉeestis la unuan tagon.<ref>[https://web.archive.org/web/20120617220511/http://mainichi.jp/area/news/20120503sog00m040005000c.html 話題:「くまモン」も登場/博多どんたく・花自動車] - ''Mainichi Shimbun'', 3-a de majo 2012.</ref> * 14-a de majo - Kumamon reklamis Kumamoto-prefektujon ĉe la [[Nacia Teatro de Japanio]]. La teatro planis tion ĉar la [[bunraku]]-teatraĵo ''Hachijin Shugo no Honjō'', pri [[Katō Kiyomasa]], estis prezentata unuafoje post 32 jaroj.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20120515001.shtml 文楽上演中の国立劇場で熊本城PR くまモン] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 15-a de majo 2012.</ref> * 20-a de majo - Ĉe la Fukuoka-prezento de [[Do As Infinity]] en [[Fukuoka International Congress Center]], Kumamon aperis kiel speciala gasto, ĉar la kantistino [[Tomiko Van]] devenas de [[Yamato]], Kumamoto. Ĝi prezentis la Kumamon-ekzercon.<ref>[https://barks.jp/news/674194/ くまモン、Do As Infinityのライヴに緊急参戦するモン] - Barks, 23-a de aprilo 2012.</ref> Dum la turneo estis vendita ankaŭ kunlabora T-ĉemizo.<ref>[https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000187.000002481.html 大人気ゆるキャラ王者の“くまモン”とDo As Infinityがコラボ！] - PR Times, 9-a de marto 2012.</ref> * 7-a de junio - Ĉe la Kumamoto-evento de [[Pro Wrestling Noah]] en Kumamoto City Distribution Information Hall, Kumamon venis kaj eniris la luktoringon.<ref>[https://www.noah.co.jp/news_detail.php?news_id=4132 「The Navig. in June 2012」6月6日(水)熊本市流通情報会館大会 くまモン来場 ご報告] - oficiala retejo de Pro Wrestling Noah, 7-a de junio 2012.</ref> Estis vendita ankaŭ kunlabora T-ĉemizo kun [[Go Shiozaki]], devenanta de Kumamoto-urbo. * 8-a de junio - Ĉar ekde la 22-a de majo la oficiala Twitter-konto de Kumamon plurfoje estis kaperita de malica tria partio, la konto ŝanĝiĝis de @55kumamon al @55_kumamon.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20120612006.shtml 「くまモン」ツイッター アカウントを変更] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 12-a de junio 2012.</ref> Post la transiro al la nova konto, ĝi fariĝis kontrolita konto de Twitter. * 10-a de junio - Kumamon partoprenis fanan dankeventon de [[Mashiki Renaissance Kumamoto Football Club]]. En la loko oni anoncis, ke la bildo de Kumamon aperos sur la pantalonoj de la oficiala uniformo. * 21-a de julio - Kumamon partoprenis la osakan kvalifikan konkurson de [[aergitaro]] 2012. Ĝi trapasis en la 4-a loko kaj iris al la japana finalo en Sendai la 6-an de aŭgusto,<ref>[http://airguitarjapan.blog.fc2.com/blog-entry-26.html 【速報】エアギター2012第3回日本予選結果発表【大阪予選】] - Japana Aergitara Asocio, 22-a de julio 2012.</ref> sed apenaŭ malvenkis en la finalo. * 25-a de julio - Ĉe [[Hisatsu Orange Railway]] komenciĝis veturado de envolvita trajno sur la [[Hisatsu Orange Railway Line]], kies ekstero kaj interno montris Kumamon kaj la rolulon de la fervoja kompanio.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20120725001.shtml 車体に「くまモン」出発進行 肥薩おれんじ鉄道] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 25-a de julio 2012.</ref> * 1-a de aŭgusto - Por reklami la duan [[Kumamoto Castle Marathon]], planitan por februaro 2013, komenciĝis karavano tra 13 urboj en Japanio.<ref>[https://kumanichi.com/fsports/marathon/2013/kiji/20120801001.shtml 全国にPR キャラバン隊出発式] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 1-a de aŭgusto 2012.</ref> La 7-an ĝi vizitis Fukuoka-urbon,<ref>[https://kumanichi.com/fsports/marathon/2013/kiji/20120807001.shtml 「参加者待ってるモン」 宣伝隊が福岡市でアピール] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 7-a de aŭgusto 2012.</ref> kaj la 9-an ĝi faris PR-agadon en [[Akihabara]].<ref>[https://kumanichi.com/fsports/marathon/2013/kiji/20120810002.shtml PRキャラバン隊がアキバで大会参加呼び掛け] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 10-a de aŭgusto 2012.</ref> {{external media |video1=[https://www.youtube.com/watch?v=g2HmVw9y1d8 くまモン、バンジージャンプに挑戦]<br />[[YouTube]]: alŝutita de ''Asahi Shimbun'' la 28-an de aŭgusto 2012 }} * 27-a de aŭgusto - Por reklami provizore instalitan [[ŝnursaltado|bungee-saltejon]] sur ponto super la rivero Kawabe en [[Itsuki]], Kumamon saltis kune kun la vilaĝa maskoto Itsuki-chan kaj la vicguberniestro de Kumamoto-prefektujo. La saltejo estis 77 metrojn alta, laŭdire la plej alta en Japanio.<ref>[http://news24.jp/nnn/news89042860.html くまモンが飛んだ！日本一のバンジーに挑戦]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot}} - NTV News24, 28-a de aŭgusto 2012.</ref><ref>[https://www.asahi.com/national/update/0828/SEB201208270073.html くまモンも副知事も飛んだ バンジーで観光PR 熊本] - ''Asahi Shimbun'', 28-a de aŭgusto 2012.</ref> * 14-a de septembro - Kumamon anoncis, ke ĝi ne kandidatiĝos por [[Yuru-chara Grand Prix]] 2012, ĉar la celo de la evento estis antaŭenigi ''yuru-chara'' ĝenerale kaj ĉar la organiza komitato petis ĝin partopreni kiel ambasadoro.<ref>[https://kumamon-official.jp/information#17468 くまモンのゆるキャラグランプリ2012不参加について] - oficiala retejo de Kumamon, 14-a de septembro 2012.</ref><ref>[https://www.asahi.com/national/update/0914/SEB201209140047.html エースくまモン出場見送り 「ゆるキャラGP」混戦に？] - ''Asahi Shimbun'', 15-a de septembro 2012.</ref> * 22-a de septembro - Dum la matĉo [[Yomiuri Giants]] kontraŭ [[Tokyo Yakult Swallows]] en [[Tokyo Dome]], okazigita kiel “Kumamoto City Designated City Commemoration Kumamoto Fire Game”, Kumamon faris PR-agadon kune kun [[Higomaru]], PR-rolulo de Kumamoto-urbo, kaj [[Giabbit]].<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20120923002.shtml 東京ドームで熊本PR くまモンとひごまる] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 23-a de septembro 2012.</ref> * 27-a de septembro - [[Takeshobo]] publikigis ''Kumamoto-prefektuja vendodepartamentestro Kumamon da Mon!!'', la unuan oficialan [[fotolibro]]n de loka rolulo.<ref>[https://mantan-web.jp/article/20120928dog00m200033000c.html くまモン ：ご当地キャラ初の公式フォトブック発売] - ''Mantan Web'', 28-a de septembro 2012.</ref> * 1-a de oktobro - Komenciĝis la “Kumamon-rolula Kuirkonkurso”, kiu daŭris ĝis la 16-a de decembro. Oni juĝis en du kategorioj: lunĉujoj kaj pretmanĝaĵoj, inkluzive de [[kyaraben]], kaj [[dolĉaĵo]]j. La gasta juĝanto estis Suzanne, Reklama Departementestro de Kumamoto-prefektujo.<ref>[https://web.archive.org/web/20121018045309/http://hochi.yomiuri.co.jp/topics/news/20121017-OHT1T00279.htm 「くまモンキャラ」弁当コンテスト開催へ] - ''Sports Hochi'', 18-a de oktobro 2012.</ref> {{external media |video1=[https://www.youtube.com/watch?v=CH2v69otFjM くまもとから元気をプロジェクト 記者発表]<br />[[YouTube]]: alŝutita de la oficiala kanalo de Kumamon la 15-an de oktobro 2012 }} * 16-a de oktobro - Guberniestro Kabashima donis al Kumamon la mision de la projekto “Energio el Kumamoto”. La celo estis viziti 11 prefektujojn ankoraŭ ne vizititajn, kiel [[Okinawa]] kaj [[Fukui]], viziti katastrofajn lokojn de la [[Pluvegoj en norda Kjuŝuo en julio 2012]], kiel [[Yanagawa]] kaj [[Hita]], kaj ankaŭ viziti Mijagi- kaj Fukuŝima-prefektujojn, trafitajn de la antaŭjara [[Granda Orient-Japania Tertremo]]. Dum ĝi reklamus la vizitatajn lokojn, ĝi samtempe diskrete reklamus Kumamoton.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20121017001.shtml くまモンに新指令 「全国を元気にして」] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 17-a de oktobro 2012.</ref> * 26-a de novembro - La nombro de Twitter-sekvantoj superis 100 000.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20121128005.shtml 人気「ゆる」がず10万人 くまモンフォロワー] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 28-a de novembro 2012.</ref> * 1-a de decembro - La nombro de vidoj de la “Kumamon-ekzerco” ĉe YouTube superis unu milionon. === 2013 === * 7-a de januaro - Oni anoncis, ke Kumamon-fanaj eventoj okazos en kvar lokoj: Kumamoto-prefektujo, ĉe [[Grandmesse Kumamoto]]; Tokio, ĉe [[Meguro Gajoen]]; Osaka, ĉe [[Minatomachi River Place]]; kaj Fukuoka, ĉe [[Canal City Hakata]].<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130107007.shtml くまモン「誕生祭」、5万人で盛大に 3月開催へ] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 7-a de januaro 2013.</ref> * 8-a de januaro - Oni anoncis, ke Kumamon ricevis ĉirkaŭ 3 700 novjarajn poŝtkartojn, preskaŭ trioble pli ol en la antaŭa jaro.<ref>[https://web.archive.org/web/20130306124520/http://kyushu.yomiuri.co.jp/nature/chara/20130109-OYS8T00760.htm 年賀状3700通「お返事出すモン」] - ''Yomiuri Shimbun'', 9-a de januaro 2013.</ref> * 25-a de januaro - Ĝis la 8-a de februaro, ĉe la [[Tokio Metro]] [[Ginza-linio]] kaj [[Marunouchi-linio]], po unu trajno ekveturis kiel “Kumamon U-liner”.<ref>[https://www.walkerplus.com/article/36215/ 働き者のくまモン！こんどは東京メトロを“モンジャック”] - ''Tokyo Walker'', 25-a de januaro 2013.</ref> La interno de la trajnoj estis kovrita de reklamoj de Kumamon. * 14-a de februaro - Kumamon vizitis la ejon Tsudome de la [[Sapporo-neĝfestivalo]] kaj prezentis la Kumamon-ekzercon kune kun la lokaj ursaj roluloj [[Koakkuma]] kaj [[Akkuma]].<ref>[http://blog.koakkuma.jp/?eid=930 くまモンちゃんと遊ん☆だょ]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{リンク切れ|date=2018年3月 |bot=InternetArchiveBot }} - Koakkuma-blogo, 14-a de februaro 2013.</ref> * 20-a de februaro - [[Daiichikosho]] anoncis, ke ĝia [[karaokeo|karaokea]] sistemo [[DAM (karaokeo)|DAM]] ekdistribuos “Kumamoto Surprise!” ekde la 12-a de marto.<ref>[https://www.dkkaraoke.co.jp/newsrelease/ajaxfiles/load2013.html?file=130220&name=%E5%A0%B1%E9%81%93%E8%B3%87%E6%96%99 カラオケ初！ゆるキャラ®「くまモン」映像] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305003403/http://www.dkkaraoke.co.jp/newsrelease/ajaxfiles/load2013.html?file=130220&name=%E5%A0%B1%E9%81%93%E8%B3%87%E6%96%99 |date=2016-03-05 }} - Daiichikosho-gazetara materialo, 20-a de februaro 2013.</ref> Ĝi estis la unua karaokea enhavo kies ĉefa rolulo estis ''yuru-chara''.<ref name="nikkei2" /> * 12-a de marto - Ĉe la Kumamoto-prefektuja registarejo okazis naskiĝfesto por Kumamon. De [[Shimogamo Saryo]], en Kioto, kies prezidanto estas Kundo Koyama, festa manĝaĵo estis transportita per la Kjuŝua Ŝinkanseno.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130312005.shtml くまモンに誕生日プレゼント 京都から祝膳] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 12-a de marto 2013.</ref> * 16-a kaj 17-a de marto - Ĉe [[Grandmesse Kumamoto]] en [[Mashiki]] okazis Kumamon-naskiĝfesto. La nova kanto “Kumamon-mon” estis unuafoje prezentita, kaj la totala nombro de vizitantoj dum la du tagoj atingis 45 100.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130317006.shtml くまモン新曲、森高さんPR 誕生祭4万5千人] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 17-a de marto 2013.</ref> Ankaŭ [[Scott & Rivers]], kiuj kunaperis kun Kumamon en programo de [[Space Shower TV]] la 4-an de marto, aperis kaj prezentis minikoncerton.<ref>[http://hochi.yomiuri.co.jp/topics/news/20130317-OHT1T00185.htm 「くまモン」誕生祭 森高千里がイメージソング初披露] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317214350/http://hochi.yomiuri.co.jp/topics/news/20130317-OHT1T00185.htm |date=17-a de marto 2013}} - ''Sports Hochi'', 17-a de marto 2013.</ref> * 20-a de marto - Kumamon ĉeestis kun guberniestro Kabashima la malferman eventon de [[Tokyu Hands]] Kumamoto-butiko, malfermita en [[Tsuruya Department Store]], kaj servis kiel honora butikestro.<ref>[https://www.asahi.com/area/kumamoto/articles/SEB201303200036.html くまモン名誉店長に 東急ハンズ熊本店開店でお出迎え] - ''Asahi Shimbun'', 21-a de marto 2013.</ref> * 26-a de marto - [[Solaseed Air]] komencis flugigi la specialan aviadilon n-ro 4 de la projekto “Sora-koi”, nomatan “Kumamon GO!”.<ref>[http://www.skynetasia.co.jp/campaign/sorakoi/sorakoi_kumamon.html 空恋プロジェクト機体一覧 熊本県「くまモンGO!」] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029202233/http://www.skynetasia.co.jp/campaign/sorakoi/sorakoi_kumamon.html |date=2013-10-29 }} - Solaseed Air.</ref> * 7-a de aprilo - La nombro de sekvantoj de Kumamon en Twitter superis 200 000.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130410005.shtml フォロワー20万人突破 くまモンのツイッター] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 10-a de aprilo 2013.</ref> * 10-a de majo - Ĉe gazetara konferenco en la Kumamoto-prefektuja registarejo oni anoncis, ke [[Margarete Steiff]], germana firmao konata pro [[pluŝurso]]j, vendos limigitan serion de 1 500 Kumamon-pluŝursoj ekde la 12-a de majo. Ĉiuj estis mane faritaj, kaj la prezo estis 29 400 enoj.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130511001.shtml くまモン、テディベアに 1500体限定販売] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 11-a de majo 2013.</ref> En la oficiala reta butiko ili elvendiĝis post kvin sekundoj,<ref>[https://www.asahi.com/national/update/0513/SEB201305130038.html テディベアになったくまモン、5秒で売り切れ] - ''Asahi Shimbun'', 13-a de majo 2013.</ref> kaj Steiff decidis konstante ekspozicii ĝin en sia ĉefsideja muzeo kiel “rekordmemorinda pluŝurso”. * 8-a de julio - Kumamon vizitis la ĉefsidejon de [[Baccarat]]. Samtempe komenciĝis mendado de kristalvitra Kumamon-figuro; malgraŭ la prezo de 39 800 enoj por unu figuro, mendoj amasiĝis.<ref>[https://www.sponichi.co.jp/society/news/2013/07/31/kiji/K20130731006326410.html バカラも作った くまモン クリスタルガラス製フィギュアに予約殺到！] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924191224/http://www.sponichi.co.jp/society/news/2013/07/31/kiji/K20130731006326410.html |date=2015-09-24 }} - ''Sports Nippon'', 31-a de julio 2013.</ref> * 11-a de julio - Por esplori la sekreton de roluloj longe amataj de publiko, Kumamon vizitis la [[Mini (BMW)|MINI]]-fabrikon de [[BMW]] en [[Oksfordo]], [[Britio]]. Samtempe realiĝis komuna foto kun [[Paddington Bear]], brita nacia ursrolulo. Kiel surprizo estis prezentita ankaŭ “Kumamon MINI”, bazita sur MINI Convertible. La aŭto estis ekspoziciita ekde la 13-a de julio ĉe MINI Kumamoto, en la hejma prefektujo de Kumamon.<ref>[http://jp.autoblog.com/2013/07/11/bmw-kumamon-mini/ パディントンベアから特別なサプライズ！斬新な「くまモンMINI」が登場！] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130713104439/http://jp.autoblog.com/2013/07/11/bmw-kumamon-mini/ |date=2013-07-13 }} - Autoblog, 12-a de julio 2013.</ref> * 25-a de julio - Kumamon fariĝis unutaga ĉefredaktoro de [[R25 (revuo)|R25]] kaj produktis “Kumamoto R25”.<ref>[http://r25.yahoo.co.jp/static/r25day/kumamon/index.html R25編集長にくまモンが就任!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150523105743/http://r25.yahoo.co.jp/static/r25day/kumamon/index.html |date=2015-05-23 }} - web R25, 25-a de julio 2013.</ref> * 11-a de aŭgusto - Dum filmado de la sekvo de la realaktora filmo ''[[Rurouni Kenshin (realaktora filmo)|Rurouni Kenshin]]'' ĉe [[Yachiyoza]] en [[Yamaga]], Kumamon aperis ĉe la filmejo kun kruca vango-cikatro kaj salutis aktorojn kiel [[Takeru Satoh]] kaj [[Emi Takei]].<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20130812002.shtml るろうに剣心」ロケ くまモンが陣中見舞い] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 12-a de aŭgusto 2013.</ref> * 14-a de septembro - [[Greenland (amuzparko)|Greenland]] en [[Arao]] instalis gigantan tridimensian statuon de Kumamon en la parko.<ref>[https://kumanichi.com/osusume/toretate/kiji/20130915001.shtml 日本最大級だモン 荒尾市にくまモン像] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130921054428/http://kumanichi.com/osusume/toretate/kiji/20130915001.shtml |date=2013-09-21 }} - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 15-a de septembro 2013.</ref> * 1-a de oktobro - Ĝis la 4-a de novembro, unu [[N700-serio Ŝinkanseno|N700-seria]] trajno envolvita kun Kumamon kaj “Kuro-chan”, honora staciestro de [[Aso-stacio]], veturis sur la [[Sanyo-Ŝinkanseno]] kaj [[Kjuŝua Ŝinkanseno]] kiel parto de la kampanjo “Dochchan iku? Kumamoto”.<ref>[https://railf.jp/news/2013/10/02/173000.html N700系に「くまモン」「くろちゃん」ラッピング] - ''Railfan'' / railf.jp, 2-a de oktobro 2013.</ref> * 25-a de oktobro - Kumamon faris ĝentilan viziton al [[Ichikawa Ebizō XI]], kiu estis en Kumamoto por prezento ĉe Yachiyoza en Yamaga.<ref>[https://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2013/10/26/kiji/K20131026006881840.html 海老蔵 念願くまモンと対面も…「リアクションに困る」] - ''Sports Nippon'', 26-a de oktobro 2013.</ref> * 28-a de oktobro - Kumamon bonvenigis [[Akihito|la imperiestron]] kaj [[Michiko|la imperiestrinon]] ĉe la Kumamoto-prefektuja registarejo, kiam ili vizitis Kumamoton por ĉeesti la 33-an Tutlandan Kunvenon por Riĉa Mar-kreado. Kumamon prezentis la Kumamon-ekzercon.<ref>[https://www.nishinippon.co.jp/nnp/national/article/48940/ くまモン、両陛下を出迎え] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131227163231/http://nishinippon.co.jp/nnp/national/article/48940 |date=2013-12-27 }} - ''Nishinippon Shimbun'', 29-a de oktobro 2013.</ref> La imperiestra paro jam konis Kumamon,<ref>[https://www.asahi.com/articles/TKY201310280256.html 「くまモンはお一人なの？」 両陛下、熊本県庁で対面] - ''Asahi Shimbun'', 29-a de oktobro 2013.</ref> kaj la imperiestrino vizitis portante pinglon de Kumamon.<ref>[https://web.archive.org/web/20131101102907/https://mainichi.jp/feature/koushitsu/news/20131029ddm041040070000c.html 皇室:両陛下の前でくまモン緊張 体操披露−−熊本] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101102907/http://mainichi.jp/feature/koushitsu/news/20131029ddm041040070000c.html |date=1-a de novembro 2013}} - ''Mainichi Shimbun'', 29-a de oktobro 2013.</ref> {{external media |video1=[https://www.youtube.com/watch?v=OZDnWcf20kE くまモンのほっぺを探しています]<br />[[YouTube]]: alŝutita de la oficiala kampanja kanalo de Kumamon la 30-an de oktobro 2013 }} * 30-a de oktobro - Ĉar la ruĝaj vangoj, simbolo de Kumamon, “malaperis”, guberniestro Kabashima okazigis urĝan gazetaran konferencon kaj petis, ke oni helpu serĉi la vangojn de Kumamon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://kumamon-rhp.com/ |titolo=くまモンのほっぺを探しています |alirdato=2026-05-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20251206022424/https://kumamon-rhp.com/ |arkivdato=2025-12-06 }}</ref><ref>[https://www.sanspo.com/geino/news/20131030/sot13103015200012-n1.html くまモン赤いほっぺなくす？「探してほしいモン」] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924143859/http://www.sanspo.com/geino/news/20131030/sot13103015200012-n1.html |date=2015-09-24 }} - ''Sankei Sports'', 30-a de oktobro 2013.</ref> Kumamon sen ruĝaj vangoj disdonis flugfoliojn ĉe Ginza Kumamotokan kaj faris prezentaĵojn kiel registri perdan raporton ĉe la [[Tokio Metropola Policejo]] kune kun [[Pipo-kun]], la maskoto de la policejo.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20131030005.shtml くまモンのほっぺを探して！ 東京でアピール] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 30-a de oktobro 2013.</ref> {{external media |video1=[https://www.youtube.com/watch?v=GMJD6piRwUA くまモンのほっぺがなくなった！？ THE MOVIE]<br />[[YouTube]]: alŝutita de la oficiala kampanja kanalo de Kumamon la 1-an de novembro 2013 }} * 1-a de novembro - Oni publikigis filmeton, kies fina ŝerco estis, ke la vangoj de Kumamon “defalis” ĉar ruĝaj prefektujaj produktoj, kiel tomatoj kaj akaushi-bovaĵo, estis tiel bongustaj. Tiel oni malkaŝis, ke la tuta afero estis parto de prefektuja kampanjo. La prefektujo taksis, ke la reklama efiko de la serio da raportoj en tutlandaj novaĵoj atingis 600 milionojn da enoj. Tamen aperis ankaŭ kritikoj, ke la aranĝo estis “prezento kiu trompas homojn”.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20131109005.shtml くまモンほっぺ騒動、広告効果６億円 県試算] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 9-a de novembro 2013.</ref> * 12-a de novembro, laŭ loka tempo - Kumamon vojaĝis al Usono kune kun guberniestro Kabashima kaj prelegis ĉe [[Harvard University]], la antaŭa universitato de la guberniestro. Poste ĝi vizitis [[Fenway Park]], hejman stadionon de la [[Boston Red Sox]], en [[Boston]].<ref>[https://www.sanspo.com/article/20131114-AYAJDVM6AFNF7OJKELDWXO4NWE/ 米進出だモン！くまモン、ハーバード大で教壇立った！] - ''Sankei Sports'', 14-a de novembro 2013.</ref> La sekvan tagon ĝi faris PR-agadon ĉe la rezidejo de la japana ĝenerala konsulo en [[Novjorko]].<ref>[https://web.archive.org/web/20131118080509/https://mainichi.jp/select/news/20131115k0000e040175000c.html くまモン:米国人記者らの喝采浴びる ニューヨーク] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131118080509/http://mainichi.jp/select/news/20131115k0000e040175000c.html |date=18-a de novembro 2013}} - ''Mainichi Shimbun'', 15-a de novembro 2013.</ref> * 16-a de novembro - Kumamon vizitis [[Takasakiyama Natural Zoological Garden]] en [[Oita-prefektujo]] kaj renkontis [[Benz (japana makako)|Benz]], faman japanan makakon. La nombro de vizitantoj tiutage estis la plej granda en la antaŭaj 20 jaroj.<ref>[https://www.oita-press.co.jp/localNews/2013_1384840237.html 入園者が過去最多 くまモンが会いに来た日] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140203080740/http://www.oita-press.co.jp/localNews/2013_1384840237.html |date=2014-02-03 }} - ''Oita Godo Shimbun'', 19-a de novembro 2013.</ref> * 31-a de decembro - Kumamon, kune kun [[Funassyi]] kaj [[Osawari Tantei Nameko Saibai Kit|Nameko]], gastaperis en la [[NHK Kōhaku Uta Gassen]], kio estis delonga celo de ĝi.<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20131225001.shtml くまモン"夢"の紅白歌合戦へ ゲストで出演] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 25-a de decembro 2013.</ref> === 2014 === * 6-a de januaro - Oni anoncis, ke Kumamon ricevis 6 190 novjarajn poŝtkartojn, 1,5-oble pli ol en la antaŭa jaro.<ref>[http://kyushu.yomiuri.co.jp/nature/chara/20140107-OYS8T00321.htm くまモンに年賀状６１９０通] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140111064942/http://kyushu.yomiuri.co.jp/nature/chara/20140107-OYS8T00321.htm |date=2014-01-11 }} - ''Yomiuri Shimbun'', 7-a de januaro 2014.</ref> * 7-a de januaro - Kumamoto-prefektujo starigis virtualan organizaĵon nomatan “Feliĉo-Departemento” por subteni feliĉigajn agadojn. Post ricevo de nomumdokumento de guberniestro Kabashima, Kumamon ankaŭ fariĝis Direktoro de Feliĉo.<ref name="kuma140107" /> * 6-a de marto - Responde al propono de [[Ichikawa Ebizō XI]], Kumamon kunaperis kun Ebizō en [[kabuko|kabuka]] prezento okazigita ĉe Yachiyoza en Yamaga.<ref>[https://www.asahi.com/articles/ASG3662CWG36TLVB016.html くまモン、歌舞伎デビュー 獅子頭つけ海老蔵さんと共演] - ''Asahi Shimbun'', 7-a de marto 2014.</ref> * 13-a de marto - La unua videoludo pri Kumamon, ''Kumamon★Bomber: Puzzle de Kumamon Taisō'', estis eldonita de [[Rocket Company]] por [[Nintendo 3DS]]. * 22-a kaj 23-a de marto - Ĉe la Wanda Shopping Mall en [[Dalian]], Ĉinio, Kumamon prezentis po unu spektaklon ĉiutage kadre de “Dalian Japan Brand 2014”. * 1-a de aprilo - Por ''[[Rurouni Kenshin: Kyoto Inferno]]'' kaj ''[[Rurouni Kenshin: The Legend Ends]]'' aperis afiŝo en kiu la ĉefrolo ŝajne ŝanĝiĝis de Takeru Satoh al Kumamon. La afiŝoj estis metitaj en kinejoj tra Japanio, sed ĉar temis pri [[Aprilŝerco]], ili estis remetitaj al la originala versio post nur unu tago.<ref>[https://natalie.mu/comic/news/113405 くまモンが剣心に！映画「るろ剣」佐藤健から主役交代？] - Comic Natalie, 1-a de aprilo 2014.</ref> * 19-a de julio - Kumamon gastaperis ĉe la renoviga malferma evento de [[Ani Bear Farm]] en [[Kitaakita]], [[Akita-prefektujo]]. Per tio ĝi atingis viziton al ĉiuj 47 prefektujoj de Japanio.<ref>[https://www.kahoku.co.jp/tohokunews/201407/20140720_43030.html 新装オープンくまモンも訪問 北秋田・熊牧場] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150626120907/http://www.kahoku.co.jp/tohokunews/201407/20140720_43030.html |date=2015-06-26 }} - ''Kahoku Shimpo'', 20-a de julio 2014.</ref> * 23-a de septembro - Pro takso de ĝia partopreno en ŝogia evento en julio, Kumamon ricevis atestilon de amatora unua rango de la [[Japan Shogi Association]]. Estis la unua fojo, ke ''yuru-chara'' ricevis atestilon de amatora rango en [[ŝogio]].<ref>[https://www.shogi.or.jp/event/2014/09/post_1080.html くまモンに初段免状授与] - Japan Shogi Association, 24-a de septembro 2014. Alirita la 2-an de septembro 2018.</ref> * 18-a de novembro - La kampanjo de la antaŭa jaro pri la “malaperintaj ruĝaj vangoj de Kumamon” ricevis bronzan premion ĉe la WOMMY Awards de la usona [[buŝ-al-buŝa merkatiko|buŝ-al-buŝa merkatika]] asocio WOMMA. Kumamon ĉeestis la premian ceremonion okazigitan en [[Holivudo]].<ref>[https://kumanichi.com/news/local/main/20141120002.xhtml くまモン、ハリウッド“デビュー”] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 20-a de novembro 2014.</ref><ref>[https://www.nikkansports.com/general/news/f-gn-tp1-20141119-1398231.html くまモンがハリウッド上陸だモン] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150122234217/http://www.nikkansports.com/general/news/f-gn-tp1-20141119-1398231.html |date=2015-01-22 }} - ''Nikkan Sports'', 19-a de novembro 2014.</ref> === 2016 === * 15-a de aprilo - Post la [[Kumamoto-tertremo de 2016]], okazinta la antaŭan tagon, Kumamon ĉesigis ĉiujn eventajn aperojn, inkluzive de aperoj ekster la prefektujo. Oni ankaŭ anoncis, ke ĝia informdisvastigo per sociaj retoj estos provizore interrompita, ĉar oni prioritatos la viktimojn de la katastrofo.<ref>{{Cite news|url=https://www.sankei.com/article/20160415-4UIYA2KFM5OM3O36R2QA7TEZFM/|title=くまモンがツイッター停止 熊本県がネット上で発表 「被災者を最優先」|newspaper=Sankei Shimbun|date=2016-04-15|accessdate=2016-04-20}}</ref> * 16-a de aprilo - La mangaka [[Tetsuya Chiba]] publikigis en sia blogo desegnaĵon de grave vundita Kumamon, faritan de lia amiko, la mangaka [[Kenji Morita]], kun la ideo ke ankaŭ mangakistoj devas iel subteni la trafitan Kumamoton.<ref>{{Cite web|和書|url=https://ameblo.jp/chibatetsu/entry-12150868436.html |title=ちばてつや ぐづてつ日記「クマモンが・・・」|date=2016-04-16|accessdate=2016-04-30}}</ref> Vidinte la blogon, alia mangaka, [[George Morikawa]], alvokis en Twitter desegni Kumamon por subteni Kumamoto-prefektujon.<ref>{{Cite news|newspaper=ITmedia News|title=絵心なくてもOK “くまモン＝熊本”を応援するハッシュタグ「くまモン頑張れ絵」を投稿する動きがTwitterで広がる|url=https://nlab.itmedia.co.jp/cont/articles/3254009/|date=2016-04-17|accessdate=2016-04-30}}</ref> Dum tri tagoj aperis pli ol 2 000 desegnaĵoj, kaj de profesiuloj kaj de amatoroj, kun la kradvorto “#くまモンがんばれ絵”.<ref>{{Cite news|newspaper=ITmedia News|title=「くまモン頑張れ絵」を発端のちばてつやさんも公開 生みの親の水野学さんも参加、応援イラストは2000超に|url=https://nlab.itmedia.co.jp/cont/articles/3254092/|date=2016-04-19|accessdate=2016-04-30}}</ref> * 19-a de aprilo - Kumamoto-prefektujo anoncis en la oficiala retejo de Kumamon, ke kiel speciala rimedo oni povas uzi la ilustraĵojn de Kumamon por subtenaj agadoj sen aparta permeso, kondiĉe ke oni plenumu certajn postulojn, kiel meti apud la bildo la indikon “©2010 Kumamoto-prefektujo Kumamon #Kumamoto-subteno”.<ref>{{Cite news|newspaper=ITmedia News|title=くまモン、震災支援活動でのイラスト利用が許諾不要に 県が特例措置|url=https://www.itmedia.co.jp/news/articles/1604/19/news095.html|date=2016-04-19|accessdate=2016-04-20}}</ref><ref>{{Cite press release|和書|publisher=oficiala retejo de Kumamon|type=県からのお知らせ|title=くまモンのイラストの支援活動等への利用について|url=https://kumamon-official.jp/information|date=2016-04-19|accessdate=2016-04-20}}</ref> * 28-a de aprilo - En Kumamoto- kaj Oita-prefektujoj, grave trafitaj de la tertremo, [[AC Japan]] komencis elsendi provizoran kampanjan televidan reklamon “#くまモン頑張れ絵”. La reklamo uzis desegnaĵojn de kvin mangakistoj: Tetsuya Chiba, George Morikawa, [[Yasuhisa Hara]], [[Momoko Sakura]] kaj [[Hajime Isayama]]. En aliaj regionoj ĝi estis spektebla en la reto.<ref>{{Cite web|和書|url=https://www.ad-c.or.jp/campaign/extra/index.html |title=#くまモン頑張れ絵（臨時キャンペーン）|publisher=AC Japan |date=2016-04-28|accessdate=2016-04-30}}</ref> * 2-a de majo - [[Hjogo-prefektujo]] publikigis dezajnon kiu kombinis sian bildan rolulon [[Habatan]] kun Kumamon por subteni la regionojn trafitajn de la Kumamoto-tertremo.<ref>{{Cite news|url=https://www.kobe-np.co.jp/news/shakai/201604/0009031219.shtml|title=はばタンがくまモン応援 募金や催しに活用を|newspaper=Kobe Shimbun NEXT|date=2016-04-28 06:45|accessdate=2016-05-03}}</ref> Tamen, ĉar la bildo montris Habatan kaj Kumamon brakumantajn kaj vang-al-vange proksimiĝantajn, ĝi montriĝis kontraŭa al la reguloj de Kumamoto-prefektujo, kiuj malpermesas esprimojn kvazaŭ Kumamon brakumus, manpremus aŭ havus tian proksiman rilaton kun alia rolulo.<ref>{{Cite web|和書|url=https://kumamon-official.jp/pdf/riyoutebiki.pdf#page=20|format=PDF|title=くまモンイラスト・くまもとサプライズロゴ利用の手引|publisher=oficiala retejo de Kumamon|accessdate=2016-05-03|page=20|quote=4-5 他のキャラクターとの親交がある様な表現はしないでください 例：抱っこ 手つなぎ 握手 くまモンコスチューム等}}</ref> Pro tio Hjogo-prefektujo ĉesigis ĝian uzon.<ref>[https://www.sankei.com/west/news/160502/wst1605020101-n1.html はばタンがくまモンに頬ずりはダメ 兵庫県、支援のデザイン使用中止] - Sankei Shimbun, 2-a de majo 2016.</ref> * 5-a de majo - Kumamon rekomencis siajn agadojn, interrompitajn pro la Kumamoto-tertremo. Komence la horaro ne estis publika, kaj la agadoj limiĝis al vizitoj por konsoli viktimojn en rifuĝejoj ene de la prefektujo.<ref>{{Cite news|newspaper=The Huffington Post|title=くまモン、帰って来たモン！ 活動再開に「おかえり」の声|url=https://www.huffingtonpost.jp/2016/05/04/kumamon-returned_n_9844594.html|date=2016-05-05|accessdate=2016-05-06}}</ref> * 1-a de junio - Kumamon rekomencis informdisvastigon per siaj oficialaj sociretejaj kontoj, kiuj estis silentigitaj post la Kumamoto-tertremo. * 11-a de junio - Kiel parto de subteno al la regionoj trafitaj de la Kumamoto-tertremo, [[Tamiya Corporation|Tamiya]] lanĉis limigitan specialan version de la [[Mini 4WD]] PRO-serio “[[Kōta Nezu|Raikiri]]”, nomatan “Ganbare! Kumamoto Mini 4WD — Kumamon-versio”. Fine la tuta profito, 7,1 milionoj da enoj, estis donacita de Tamiya al Kumamoto-prefektujo.<ref>[https://www.tamiya.com/japan/customer/info/2016/0719_kumamoto 熊本地震災害義援金についてのご報告とお礼] - oficiala retejo de Tamiya, anoncita la 19-an de julio 2016. Alirita la 12-an de januaro 2020.</ref> * 17-a de julio - Kumamon partoprenis subtenon por [[Honda Kumamoto Hardball Baseball Club|Honda Kumamoto]], kiu ludis en la [[87-a Urba Kontraŭa Basbala Turniro]] kontraŭ [[Nippon Shinyaku Hardball Baseball Club|Nippon Shinyaku]].<ref>{{Cite web|和書|url=https://www.sponichi.co.jp/baseball/news/2016/07/18/kiji/K20160718012984990.html |title=くまモンも来た! Honda熊本に1万5000人応援団 |publisher=Sports Nippon |date=2016-07-18 |accessdate=2016-12-18}}</ref> === 2017 === * 15-a de marto - Kumamon estis elektita, kune kun [[Licca-chan]], kiel turisma bonvola ambasadoro de Francio por la fiska jaro 2017. Ĝi partoprenis la gazetaran prezentadon de la Franca Turisma Kampanjo 2017 kaj la nomuman ceremonion en la rezidejo de la franca ambasadoro, kie ĝi ricevis la nomumdokumenton.<ref>{{Cite web|和書|url=https://www.oricon.co.jp/news/2087503/full/|title=くまモン&リカちゃん、仏観光親善大使に任命 “人”以外で初の抜てき |publisher=ORICON NEWS|date=2017-03-15|accessdate=2017-03-16}}</ref> === 2018 === * 18-a de oktobro - Guberniestro Kabashima kaj Kundo Koyama anoncis, ke estos produktata animacia verko kun Kumamon kiel ĉefrolulo, sub la temo “Kio estas feliĉo?”. La animacion produktos [[Tonko House]], kun celo fini ĝin en 2019.<ref>[https://web.archive.org/web/20181020011519/https://this.kiji.is/425609478231622753?c=92619697908483575 くまモンアニメ、世界的スタジオが制作 熊本県発表] - ''Kumamoto Nichinichi Shimbun'', 18-a de oktobro 2018.</ref> === 2019 === * 4-a de februaro–17-a de februaro - En “aiiima1” ĉe [[Shibuya Hikarie]] en Tokio okazis la fotoekspozicio “Gachapin Kumamon Kumamoto Sugoka Photo Exhibition”. Oni montris fotojn de Kumamon sportumanta kune kun [[Gachapin|Kumachapin]].<ref>{{Cite press release|和書|url=https://www.shibuyamov.com/aiiima/post-295.html|title=ガチャピン くまモン 熊本すごか写真展|work=MOV↗|accessdate=2019-02-08}}</ref> * Decembro - Kumamon estis elektita por la kovrilo de la brita revuo ''[[Monocle]]'', vendata tra la mondo. === 2020 === * 12-a de marto - Eldoniĝis ''Kumamon 10th ANNIVERSARY CD & PHOTO BOOK — Happy & Surprise —'', kiu enhavis la novan kanton “Kamon! Kumamon!”.<ref>[https://www.kumamon-sq.jp/info/200312/index.html 「かモン！くまモン！」ミュージックビデオが解禁されました！]</ref> == Aperoj en programoj == === Regulaj programoj === * ''Kumamon Shiawase Saiyūki'' ([[RKK Kumamoto Broadcasting]]) ** Ĉiun merkredon 19:50–19:56<ref group="noto" name="saihousou">La reelsendo okazas sabate de la sama semajno je 5:25–5:30.</ref> ** Aperperiodo: ekde la 26-a de aprilo 2017. * ''[[Eitarō no Kataranne]]'' ([[TV Kumamoto]]) ** Respondecas pri la ĵaŭda rubriko “Shutchō! Kumamon to Kataranne”. ** Aperperiodo: ekde la 4-a de aprilo 2013. ** La rubriko daŭrigas, sub nova nomo, la elsendan projekton “Kumamon Caravan”, kiu estis dissendata ĉiun vendredon dum unu jaro ekde aprilo 2012 en ''TKU Super News Pure Pure''. La raportistino [[Yumi Ogata]] plu respondecas, same kiel en la antaŭa programo. Krome, Hiroki Ōta aliĝis kiel nova raportisto. === Limtempaj programoj === * ''Kumamon JOYFUL JOURNEY'' ([[FM802]]) ** Ĉiun ĵaŭdon 16:20–16:40. ** Aperperiodo: 4-a de novembro–30-a de decembro 2010; 1-a de decembro–29-a de decembro 2011. ** La programero estis parto de la ĉiutaga programo ''[[THE NAKAJIMA HIROTO SHOW 802 RADIO MASTERS]]'', elsendata ĉe FM802, kies aŭskultoregiono estas [[Osaka-prefektujo]]. Kumamon kunlaboris kun la Kumamoto-devena [[diskĵokeo|radia DJ]] [[Hiroto Nakajima]] por prezenti Kumamoto-prefektujon. === Finintaj elsendoj === * ''Yume Kumamon Ōentai!'' ([[RKK Kumamoto Broadcasting]]) ** Ĉiun merkredon 19:50–19:56<ref group="noto" name="saihousou" /> ** Aperperiodo: 6-a de julio 2016–20-a de marto 2017. * ''Hakken! Kumamon Lab'' ([[RKK Kumamoto Broadcasting]]) ** Ĉiun merkredon 19:50–19:56<ref group="noto">La reelsendo estis elsendata sabate de la sama semajno je 5:40–5:45.</ref> ** Aperperiodo: 23-a de aprilo 2014–27-a de marto 2016. ** Ĝi estis [[informreklamo|publikinforma programo]] de Kumamoto-prefektujo. Kumamon, kiel estro de la esplorejo, vojaĝis kun esploristoj aŭ raportistoj al diversaj lokoj en Kumamoto-prefektujo kaj prezentis la politikojn kaj agadojn de la prefektujo en interesa kaj facile komprenebla maniero. La esploristoj estis la RKK-anoncistoj [[Akio Yoshida]] kaj [[Ayano Kakinoki]], kaj lokaj talentuloj Junko Marui, [[Kamekichi]], [[Chūka Shutō]], [[Yoshiko Tokiwa]], [[Mai Kanō]], [[Chihiro Matano]] kaj [[Noriko Yamada]]; unu el ili aperis en ĉiu elsendo. Post la elsendo la programo estis alŝutata al la interreta elsendejo de Kumamoto-prefektujo.<ref name="www.kininaru-k.jp">[http://www.kininaru-k.jp/ 熊本県の情報サイト 気になるくまもと（県政チャンネル）]</ref> * ''Ike! Kumamon Chōsatai'' ([[Kumamoto Asahi Broadcasting]]) ** Ĉiun ĵaŭdon 19:54–20:00<ref group="noto">Kiam okazis speciala programhoraro, ĝi estis elsendata sabate de la sama semajno je 12:54–13:00.</ref> ** Aperperiodo: 25-a de aprilo 2013–20-a de marto 2014. ** Ĝi estis publikinforma programo de Kumamoto-prefektujo. Kumamon, kiel estro de la esplortaĉmento, vojaĝis kun esploristoj aŭ raportistoj al diversaj lokoj en la prefektujo kaj prezentis la politikojn kaj agadojn de Kumamoto en interesa kaj facile komprenebla maniero. La esplortaĉmentanoj estis lokaj talentuloj Eriko Onizuka, [[Mami Miyagawa]], Yōhei Tanaka, [[Emiri]], Megumi Murakami, [[Nao Matsumura]] kaj [[Daisuke Watanabe]], el kiuj unu aperis en ĉiu elsendo. Post la elsendo la programo estis alŝutata al la interreta elsendejo de Kumamoto-prefektujo.<ref name="www.kininaru-k.jp" /> * ''Oshiete! Kumamon'' ([[RKK Kumamoto Broadcasting]]) ** Ĉiun lundon 19:55–20:00. ** Aperperiodo: 16-a de aprilo 2012–18-a de marto 2013. ** Ĝi estis publikinforma programo de Kumamoto-prefektujo. Ĝi daŭrigis la antaŭan programon ''Gutto! Motto! Kumamoto'', sed kun ŝanĝitaj titolo kaj enhavo. Kiel la antaŭa programo, ĝi estis alŝutata al la interreta elsendejo de Kumamoto-prefektujo post elsendo.<ref name="www.kininaru-k.jp" /> * ''Gutto! Motto! Kumamoto'' ([[RKK Kumamoto Broadcasting]]) ** Ĉiun mardon 18:54–19:00. ** Aperperiodo: 10-a de majo 2011–20-a de marto 2012. ** La publikinforma programo de Kumamoto-prefektujo komenciĝis la 14-an de aprilo 2010. Ekde la elsendo de la 10-a de majo 2011 Kumamon fariĝis la ĉefa figuro. Scenoj de Kumamon dum raportado estis prezentataj ankaŭ en la blogo de la personaro de la prefektuja retletero “気になる!くまもと”.<ref>[https://www.kininaru-k.jp/ 気になる!くまもと]</ref> * ''[[TKU Super News Pure Pure]]'' ([[TV Kumamoto]]) ** Vendreda rubriko “Kumamon Caravan” 16:50–17:15. ** Aperperiodo: 6-a de aprilo 2012–22-a de marto 2013. ** Kumamon fariĝis regula partoprenanto ekde la elsendo de la 6-a de aprilo 2012. Kune kun raportistino Yumi Ogata ĝi faris vivajn semajnajn elsendojn el diversaj lokoj en Kumamoto-prefektujo.<ref>[https://www.tku.co.jp/webland/programs/purepure/kumamon/index.html くまモンキャラバン これまでの放送] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120812213008/http://www.tku.co.jp/webland/programs/purepure/kumamon/index.html |date=2012-08-12 }} - TV Kumamoto.</ref> === Unufojaj aperoj === <!-- Estas tre multaj unufojaj programoj; la listo ne celas esti kompleta. --> * ''[[Tantei! Knight Scoop]]'' ([[Asahi Broadcasting Corporation|ABC]]) *: Elsendo de la 14-a de oktobro 2011. [[Kenji Tamura]] respondis al peto de viro kiu volis konfesi sian amon al sia amatino per la Kumamon-ekzerco. * ''[[Waratte Iitomo!]]'' ([[Fuji Television]]) *: Elsendo de la 4-a de julio 2012. Kumamon aperis en la merkreda rubriko “Yuru-chara JAPAN”. * ''[[Sanma no Manma]]'' ([[Kansai TV]]) *: Elsendoj de la 3-a de novembro 2012 ĉe Fuji TV kaj de la 10-a de novembro 2012 ĉe Kansai TV. En la fina rubriko Kumamon luktis sumoe kun Manma-chan. * ''[[Shōten]]'' ([[Nippon Television]]) *: Elsendoj de la 4-a de novembro 2012 kaj de la 15-a de oktobro 2017. *: En la registrado de 2012, okazigita kiel loka registrado por la 30-jariĝo de [[Kumamoto Kenmin Television]] (KKT), Kumamon aperis kiel portanto de la kutima objekto. Ĝi ĝojis pro respondo de [[Shōta Shunputei]] kaj alportis [[zabuton]]-kusenon, sed tuj poste provis salti sur amason da kusenoj kaj malsukcesis.<ref group="noto">Tuj poste la tiama prezentisto [[Utamaru Katsura]] diris, ke “Kumamon komprenas la aferojn pli bone ol [[Takao Yamada|Yamada]]”.</ref> *: En la registrado de 2017, por la 35-jariĝa elsendo, Kumamon aperis en la tria demando, “Shōten ○× Quiz in Kumamoto”. Ĝi montris demandon pri Kumamoto, poste montris ○, kaj oni klarigis ĉu la respondo estis ĝusta aŭ malĝusta. *: Fine de la elsendo [[Taihei Hayashiya]] prezentis ŝercon laŭ kiu roluloj fariĝas popularaj kiam “mon” aldoniĝas al ilia kromnomo, kaj fine insultis la prezentiston Shōta kiel “hitori-mon” (“solulo”). Kumamon aplaŭdis, sed ŝajnis samtempe kompati Shōta. * ''[[Tensai! Shimura Dōbutsuen]]'' ([[Nippon Television]]) *: Elsendo de la 10-a de novembro 2012. En “DAIGO & Sakura — vojaĝo per lokaj busoj tra Japanio”, Kumamon gvidis la parton en Kumamoto-prefektujo. Ĝi ankaŭ faris [[levado de pilko|pilklevadon]] ĉe la [[Kuma-rivero]]. * ''[[Zoom In!! Saturday]]'' ([[Nippon Television]]) *: Elsendo de la 8-a de decembro 2012. * ''[[FNN Super News]]'' ([[Fuji Television]]) *: Elsendoj de la 1-a ĝis la 5-a de aprilo 2013 kaj de la 15-a ĝis la 19-a de julio 2013. Kumamon aperis en la veterprognoza rubriko “Ōtani Tenki”. * ''[[Oha Suta]]'' ([[TV Tokyo]]) *: Elsendo de la 2-a de marto 2015. Kumamon aperis kiel unu el la “Otomonin”, amikoj de la maskota rolulo Monin de la programo. * ''Caster Gachapin ga Iku! Gachapin Kumamon Sugoka Headline'' ([[Fuji Television]]) *: Elsendo de la 16-a de februaro 2019. Por festi la nomumon de [[Gachapin]]<ref group="noto">Gachapin, kune kun [[Mukku]], dum longa tempo estis maskota rolulo de la programserio ''Ponkikki'', elsendata ĉe Fuji TV.</ref> kiel Speciala Ambasadoro por Sporta Subteno de Kumamoto-prefektujo, Kumamon funkciis kiel programankro kune kun Gachapin.<ref name="Kumachapin">{{Cite press release|和書|url=https://www.pref.kumamoto.jp/kiji_25362.html|title=熊本県スポーツ応援特命大使「くまチャピン」／フジテレビ系列（関東ローカル）にて放送決定！|publisher=Kumamoto-prefektujo|date=2018-10-16|accessdate=2019-02-08}}</ref> * ''[[Tetsudō Hakkenden: Tetsu-niichan Fujita Daisuke Ana ga Iku!]]'' ([[Nittele Plus]]) *: Kumamon gastaperis en epizodo pri fervojlinioj de Kumamoto-prefektujo, interalie [[Hisatsu Orange Railway]]. * Kaj multaj aliaj. === Reklamoj === * ''[[Kyushu Shinkansen opening commercial|Iwai! Kyushu]]'' ([[JR Kjuŝuo]]) *: Kumamon aperas ĉe la kajo de [[Kumamoto-stacio]] kaj sur la kampo de [[Buntoku Junior and Senior High School]].<ref>[https://www.google.com/maps/d/viewer?msa=0&mid=1ahlfDG78gpGicjfz_cDGkcNuZSs 九州新幹線CMスポット（Google マイマップ）]</ref> La publikigo finiĝis la 31-an de marto 2012. * [[Yasai Seikatsu 100]] Dekopon Mix ([[Kagome]]) *: Ĝi estis tutlande elsendata ekde la 27-a de novembro 2012. La apero realiĝis post kiam Kumamon rekte petis tion ĉe la tokia ĉefsidejo de Kagome, kiam en 2011 ĝia bildo estis uzita sur la pakaĵo de Dekopon Mix. La televida versio havis du reklamojn: “Kumamoto — foriro” kaj “Osaka — Dōtonbori”, krom ret-ekskluziva 180-sekunda versio. La rakontanto estis Kundo Koyama.<ref>{{Cite web|和書|url=https://kumanichi.com/news/local/main/20121122001.shtml |title=くまモンが全国CMデビュー 27日放送開始 |publisher=Kumamoto Nichinichi Shimbun |date=2012-11-22 |accessdate=2017-02-22}}</ref> * [[Boss Coffee|BOSS]] ([[Suntory Foods]]) *: Elsendo ekde februaro 2017. En la reklamserio “Alien Jones”, epizodo “Premium Kumamoto”, Kumamon kunaperis kun [[Tommy Lee Jones]] kaj [[Tamori]].<ref>{{Cite web|和書|url=https://www.suntory.co.jp/softdrink/boss/cm/premium_kumamoto/ |title=プレミアムボス リミテッド CM動画 |publisher=Suntory Foods |accessdate=2017-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170222110910/http://www.suntory.co.jp/softdrink/boss/cm/premium_kumamoto/ |archivedate=2017-02-22 |url-status=dead|url-status-date=2018-03 }}</ref> === Dokumentaj programoj === * ''[[NNN Document|NNN Document '13]]: Kochira Kumamoto-kenchō “Team Kumamon” — Sono “Yurukunai” Senryaku'' — produktita de [[Kumamoto Kenmin Television]], elsendita en la Nippon Television-reto la 8-an de julio 2013, malfrunokte la 7-an de julio. * ''[[Professional: Shigoto no Ryūgi]]: Sara o Ware, Furusato no Tame ni'' — [[NHK General TV]], 14-a de januaro 2019. === Televidaj animeoj === * ''[[Detective Conan]]'' ([[Yomiuri TV]] / [[Nippon Television Network System]]) *: En la epizodoj 720 kaj 721, elsenditaj la 30-an de novembro kaj la 7-an de decembro 2013, nome “La mistervojaĝo de fajro kaj akvo” — Aso-parto kaj Kumamoto-parto, animea originala rakonto lokita en Kumamoto, aperas pluŝaĵo de Kumamon.<ref>{{Cite web|和書|url=https://www.ytv.co.jp/conan/archive/k1169800.html|title=第720話 「火と水のミステリーツアー（阿蘇編）」|work=事件ファイル - 名探偵コナンアニメ公式ホームページ|publisher=[[Yomiuri TV|ytv]]|accessdate=2017-12-31}}</ref> * ''[[Yu-Gi-Oh! SEVENS]]'' ([[TV Tokyo]]) *: Kumamon aperas en la komenca sekvenco de la 42-a epizodo, elsendita la 4-an de aprilo 2021.<ref>[https://www.konami.com/yugioh/rushduel/news/2 あの「くまモン」が、テレビ東京バナナ社員「ナナナ」とカード化をかけて対決!!] Alirita la 4-an de oktobro 2021.</ref> * ''[[Delicious Party Pretty Cure]]'' ([[Asahi Broadcasting Television]] / [[All-Nippon News Network|TV Asahi-reto]]) *: Kumamon gastaperis en la 32-a epizodo, elsendita la 16-an de oktobro 2022. En la rakonto, Koshinosuke, patro de unu el la roluloj, Ran Hanamichi / Cure Yum-Yum, estas malnova konato de Kumamon ekde renkonto en Kumamoto, kaj Kumamon estas invitita kiel speciala gasto al evento okazanta en la epizodo.<ref name="mantan20221009">[https://mantan-web.jp/article/20221008dog00m200010000c.html デリシャスパーティ プリキュア：くまモン登場　「すすれ！ちゅるちゅる☆フェスティバル」ゲストに　らんの父が熊本で出会った！], Mantan Web, 9-a de oktobro 2022.</ref> *: Krome, aparte de la animeo, Kumamon gastaperis ankaŭ en speciala programo vivaelsendita ĉe la oficiala YouTube-kanalo de Pretty Cure la 31-an de julio 2022. * ''[[Crayon Shin-chan]]'' *: Kumamon gastaperis en la C-parto de la 1281-a epizodo, elsendita la 26-an de aprilo 2025.<ref>{{Cite web|url=https://www.oricon.co.jp/news/2381735/full/|title=くまモン『クレしん』登場で話題 サプライズ出演で不穏な動きに「怖かった…」「デカっ!」|work=ORICON NEWS|date=2025-04-26|accessdate=2025-06-08}}</ref> === Filmoj === * ''[[Ted (filmo)|Ted]]'' (2012) *: En la japana versio publikigita en 2013, la nomo Kumamon aperas nur en dialogo, kaj en la japansubteksta kaj en la dublita versio. Ĝi estas uzata en frazo insultanta la ĉefrolulon Ted; pro konsidero al ebla damaĝo al la bildo de Kumamon, oni ricevis uzpermeson de Kumamoto-prefektujo. * ''[[Onnatachi no Miyako: Waggēn Oggēn]]'' — 26-a de oktobro 2013. * ''Theatrical Version: Shinkansen to Wakuwaku Densha Daishūgō'' — 10-a de majo 2014. * ''[[Utsukushii Hito]]'' — 4-a de marto 2016. * ''[[Utsukushii Hito|Utsukushii Hito Saba?]]'' — somero 2017. * ''[[Oz Land|Ozland: Egao no Mahō Oshiemasu.]]'' — 26-a de oktobro 2018. * ''[[Kaze ga Tōrinukeru Michi]]'' — januaro 2024, [[Aeon Entertainment]], filmo reĝisorita de [[Issei Tanaka]]. === Televidaj dramoj === * ''[[Number One Sentai Gozyuger]]'', epizodo 5 — 23-a de marto 2025.<ref>{{cite web|和書|url=https://mantan-web.jp/article/20250308dog00m200049000c.html|title=ナンバーワン戦隊ゴジュウジャー：第5話はくまモンがゲスト “一河角乃”今森茉耶が変身できない謎が判明＆ついに5人そろう！|website=Mantan Web|publisher=MANTAN|date=2025-03-09|accessdate=2025-03-23}}</ref> === Kinaj animeoj === * ''[[Yo-kai Watch: Tanjō no Himitsu da Nyan!]]'' — 20-a de decembro 2014. * ''[[Yowamushi Pedal: la filmo]]'' — 26-a de aŭgusto 2015. * ''[[Mahō Tsukai Pretty Cure! the Movie: Kiseki no Henshin! Cure Mofurun!]]'' — 29-a de oktobro 2016.<ref>{{cite news|url=https://natalie.mu/eiga/news/201843|title=劇場版「プリキュア」くまモン、あべのべあ、ゾンベアーなどクマキャラが本編登場|newspaper=Eiga Natalie|date=2016-09-14|accessdate=2016-09-15}}</ref> === Aliaj === * ''KIRIN ART GALLERY [[Bi no Kyojintachi]]: “Belarto kaj roluloj — la naskiĝo de Kumamon!”'' ([[TV Tokyo]], 24-a de septembro 2016). == Notoj == === Klarigaj notoj === <references group="noto"/> === Referencoj === {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{commonscat|Kumamon}} * [[Klasa akcento]] * [[Akcento en japanaj dialektoj]] == Eksteraj ligiloj == {{ウィキポータルリンク|日本の都道府県/熊本県|[[画像:Flag map of Kumamoto Prefecture.svg|36px|Portal:日本の都道府県/熊本県]]}} * {{Official website|name=Kumamon Land}} - agadoj kaj horaroj en Kumamoto-prefektujo, petoj pri aperoj, kaj petoj pri permeso uzi la emblemon aŭ rolulon. * [https://kumamon.jp/ Kumamon.jp — Kumamon Osaka Business Trip Chronicle] - agadoj kaj horaroj en [[Kansajo]] kaj okcidenta Japanio. * {{twitter|55_kumamon}} - la malnova konto, 55kumamon, estis fermita en junio 2012 pro senpermesa aliro. * {{facebook|kumamonofficial|Kumamon Official}} * {{Youtube|user=kumamontai|KumamonTV}} * [https://kigurumi.biz/ Kigurumi Biz] {{都道府県のマスコット}} {{ゆるキャラグランプリ優勝キャラ}} {{ロアッソ熊本のメンバー}} {{Portal bar|Azio|Japanio|Kumamoto-prefektujo|Vivo kaj naturo}} {{Normdaten}} {{DEFAULTSORT:Kumamon}} [[Kategorio:Ursaj maskotoj]] [[Kategorio:Maskotoj de japanaj prefektujoj]] [[Kategorio:Maskotoj de Kjuŝuo]] [[Kategorio:Kumamoto-prefektujo]] irsc82v1ea7y5am8nmli91qcfh78y3m 0 944295 9419863 9409519 2026-07-04T00:34:43Z Moldur 2507 9419863 wikitext text/x-wiki {{Informkesto papo | antaŭulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1365|parameter=link}} | sekvanto = {{#invoke:Wikidata|claim|P39|qualifier=P1366|parameter=link}} }} [[Papo]] '''Leono la 8-a''' estis romia [[prelato]], [[kontraŭpapo]], poste papo. Li postulis la [[Sankta Seĝo|Sanktan Seĝon]] de 963 ĝis 964 kontraŭ [[Johano la 12-a]] kaj [[Benedikto la 5-a]] kaj denove de 964 ĝis sia morto. Hodiaŭ, li estas konsiderata de la [[Katolika Eklezio]] kiel [[kontraŭpapo]] dum la unua periodo kaj la legitima papo dum la dua. Nomumita de la Sankta Romia Imperiestro [[Oto la 1-a]], la papado de Leono la 8-a okazis post la periodo konata kiel la ''saeculum obscurum''. Leono la 8-a naskiĝis ĉirkaŭ [[915]] en [[Romo]] ([[Papa Ŝtato]]), li mortis {{mortotago|965|3|7}} en Romo. == Vivo == Leono ne apartenis al la [[klerikaro]], sed li havis altan profanan postenon. La [[konsilio]] en 963 elektis Leonon pro forta premo de Oto la 1-a. Kiam Oto foriris, ribelo forkuris Leonon. Baldaŭ Oto revenis kaj la aktuala papo rezignis. Oni denove elektis Leonon papo, sed li ne regis longe, ĉar li mortis. Li ekregis fine de malhela, hedonisma epoko. La valideco kaj daŭro de lia papado estas tamen disputataj. La oficiala vatikana publikaĵo ne esprimas klaran opinion pri la legitimeco de ĉi tiu papo. == Fontoj == * WikiTrans [[Dosiero:Depiction of Leo VIII from the Nuremberg Chronicle. Published in 1493.png|eta|maldekstre|Leono la 8-a laŭ desegnaĵo el 1493]] [[Kategorio:Kontraŭpapoj]] [[Kategorio:Papoj]] 7ttri00amie091qeysojtmv7zremj7n 0 944464 9419937 9405964 2026-07-04T05:39:24Z Sj1mor 12103 9419937 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=US-FL|zomo=10}} '''Conch Republic''', '''Respubliko Konko''' aŭ '''Konka Respubliko''' estas [[mikronacio]] (nerekonita ento) en pretendita teritorio: Key West, [[Florido]], Usono, pretendita de "Dennis Wardlow" (urbestro de Key West) en la 23-a de aprilo 1982 ĝis nun<ref>[https://conchrepublic.com/]</ref>. === Difino === '''Respubliko Konko''' ([[Angla lingvo|angle]] ''Conch Republic'') estas [[mikronacio]] deklarita kiel secesio de la urbo [[Key West]], Florido, el la [[Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko|Unuiĝintaj Ŝtatoj]] la 23-an de aprilo 1982. Ĝi estas konservata kiel turisma antaŭenpuŝilo por la urbo. De tiam, la termino Respubliko Konko estis vastigita por rilati al la tuta [[Floridaj Rifoj]], aŭ al tiu geografia teritorio kiu situas ene de la laŭleĝe difinitaj limoj de Distrikto Monroe, Florido, norden al Lasta Ŝanco Drinkejo en Urbo Florida, Distrikto Dade, Florido, kun Key West kiel la ĉefurbo de la mikronacio kaj ĉiuj teritorioj norde de Key West nomataj La Nordaj Teritorioj. Kvankam la protestoj, kiuj iniciatis la kreon de Respubliko Konko (kaj aliaj poste), estis priskribitaj de iuj kiel ŝercoplena, ili estis instigitaj de frusto pro legitimaj zorgoj. La origina protesta evento estis instigita de usona Limpatrolo kiu starigis vojbaron kaj kontrolpunkton, kiuj tre ĝenis loĝantojn kaj turistojn. Respubliko Konko festas [[Sendependeco|Sendependecan]] Tagon ĉiun 23-an de aprilo kiel parton de tutsemajna festivalo de agadoj implikantaj multajn entreprenojn en Key West, inkluzive de lokaj rumdistilejoj kiel "Chef Distilled". La organizo — Suverena Menso-Ŝtato, celanta nur alporti pli da humuro, varmeco kaj respekto al mondo urĝe bezonanta ĉiujn tri, laŭ sia forpasinta ĝenerala sekretario, Peter Anderson — estas grava turisma antaŭenpuŝilo por la regiono. == Historio == En 1982, la usona Limpatrolo starigis vojbaron kaj kontrolpunkton sur Usona Ŝoseo 1, iom norde de la kuniĝo de Vojo Monroe-Kantono 905A kaj Vojo Miami-Dade-Kantono 905A kun Usona Ŝoseo 1 (la solaj du vojoj konektantaj la Floridajn Rifojn kun la kontinento), antaŭ la drinkejo Lasta Ŝanco Drinkejo, iom sude de Urbo Florida. Veturiloj estis haltigitaj kaj serĉitaj pro drogoj kaj neleĝaj enmigrintoj. La Urba Konsilio de Key West plurfoje plendis pri la ĝeno por vojaĝantoj al kaj de Key West, asertante ke ĝi damaĝis la gravan turisman industrion de la Florida Rifoj. Orientaj Aviadkompanioj (angle "Eastern Air Lines"), kiu havis bazon ĉe la Internacia Flughaveno de [[Miamo]], vidis ŝancon kiam la vojbaroj estis establitaj; "Orientaj" tiutempe estis la sola aviadkompanio kiu establis ĵet-servon al la Internacia Flughaveno de Key West, fidante ke vojaĝantoj de Key West al Miamo preferos flugi anstataŭ atendi policojn serĉadi iliajn veturilojn. Kiam la plendoj de la Urba Konsilio restis neresponditaj de la usona federacia registaro kaj provoj akiri malpermeson kontraŭ la vojbaro malsukcesis en tribunalo, kiel formo de protesto, urbestro Dennis Wardlow kaj la Konsilio deklaris la sendependecon de Key West la 23-an de aprilo 1982. Ĉar multaj lokaj civitanoj estis nomataj Konkoj, la mikronacio prenis la nomon Respubliko Konko. Kiel parto de la protesto, urbestro Wardlow estis proklamita ĉefministro de la Respubliko, kiu tuj deklaris militon kontraŭ la Unuiĝintaj Ŝtatoj (simbole rompante malfreŝan kuban panon sur la kapo de maristo vestita en mararmea uniformo), rapide kapitulacis post unu minuto (al la maristo en la uniformo), kaj petis unu miliardo da dolaroj en eksterlanda helpo. Oficialuloj de Respubliko Konko estis invititaj al la Pintkunveno de Amerikoj en Miamo en 1994, kaj reprezentantoj de Respubliko Konko estis oficiale invititaj al la Florida Jubileo de 1995. La falsa secesio kaj la eventoj ĉirkaŭ ĝi generis grandan diskonigon por la malfacila situacio de la Floridaj Kajoj — la vojbaro kaj kontrola stacio estis forigitaj baldaŭ poste. Ĝi ankaŭ rezultigis la kreon de nova avenuo de turismo por la Floridaj Kajoj. == Invadoj de 1995 == {{polurinda}} La 20-an de septembro 1995, oni raportis ke la 478-a Bataliono pri Civilaj Aferoj de la Rezervo de la Usona Armeo devis fari trejnan ekzercon simulantan invadon de fremda insulo. Ili devis surteriĝi en Key West kaj fari aferojn kvazaŭ la insulanoj estus fremduloj. Tamen, neniu el la 478-a informis la oficistojn de Respubliko Konko pri la ekzerco. Vidante alian ŝancon por diskonigo, Wardlow kaj la fortoj malantaŭ la 1982-a secesio de Respubliko Konko mobilizis la insulon por tutskala milito, sendante la ŝonenon "Western Union" ataki envenoman ŝipon de la [[Marborda patrolo|"UMG" (Usona Marborda Gvardio)]] per akvobalono, konkokuketo kaj malfreŝa kuba pano (al kio la "UMG" respondis per siaj fajrinsxutilo, rapide finante la batalon), kaj protestis al la Ministerio de Defendado pro arranĝado de ĉi tiu ekzerco sen konsultado de la urbaj oficialuloj. La gvidantoj de la 478-a eldonis apologia deklaron la sekvan tagon, dirante ke ili neniel intencis alfidi aŭ malicxoni la sovereĉon de Respubliko Konko, kaj ĉesigis per kapitula ceremonio la 22-an de septembro. Dum la usona federacia ŝuteno de 1995 kaj 1996, kiel protesto, la Respubliko sendis flotilaron de Respublika Mararmeo, civila, kaj pompista ŝipoj al Forto Jefferson, situanta en Nacia Parko Sxxa Tortugoj, por reoperi ĝin. La ago estis nomita tutskala invado de Respubliko Konko. Inspiritaj de penoj de la Internacia Instituco Smithsonian por malfermi siajn museojn per privata donacado, lokaj civitanoj kolektis privatan monon por teni la parkon funkcianta (ĉar fermita parko damaĝus la turismo-dependan lokan ekonomion), sed ne povis trovi iun akcepti la monon kaj reoperi la parkon. Kiam oficialuloj provintis eniri la monumento, ili ricevis citaĵon. Kiam la citaĵo estis kontestita en tribunalo la sekvan jaron, la rezulta kazo, La Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko kontraŭ "Peter Anderson", estis rapide dropsita. == Anekso de Ponto Sepa-Mejlo == {{polurinda}} La 13-an de januaro 2006, "Peter Anderson" (la defendito en la Sxxa Tortugoj kazo de 1995 ĝis 1996) pretendis aneksaji la forlasitan duonon de Ponto Sepa-Mejlo, kiu estis anstataŭita per paralela duonon en 1982. La movo estis respondo al neatraktita evento pri kuban rifuĝintoj. La antaŭan januaron 4-an, dek-kvin kuban rifuĝintoj alvenis al la ponto, sed ili estis revenditaj al Kubo de la usona Limpatrolo ĉar la usona registaro deklaris la ponton malsxan-piedon lokon sub la malsxan-piedon/sxan-pieda politiko. La racio estis ke, ĉar du sekcio de la duonponto estis forigita kaj ĝi ne plu estis konektita al tero, ĝi ne estis parto de usona teritorio ĉi tie la sxan-pieda regulo aplikis, kaj do la rifuĝintoj ne povis resti. "Anderson", kaptante la ŝancon de la usona aparencekvara malaceno de la forlasita duonponto, pretendis ĝin por la Respubliko. Li esprimin esperon uzi la ponton por ekonomia, ekologie-amika loĝado. En respondo, "Russel Schweiss", parolanto de Guberniestro "Jeb Bush" de Florido, deklaris: Kun tuta respekto al Respubliko Konko, la ponto apartenas al la tuta popolo de Florido, kaj ni ne aktuale negocias vendi ĝin. La rifuĝinta decido estis poste invertita, sed nur post la rifuĝintoj estis revenditaj al Kubo. == Nuna Historio == {{polurinda}} En alia protesto, komencinta en 2008, la nordaj Florida Ŝlosiloj inkluzive de "Key Largo" formis apartigon de Respubliko Konko konata kiel la Sendependa Nordegta Teritorio de Respubliko Konko. Alportantoj asertos ĉi tiu apartico estas rezulto de malkonsentoj super la difino kaj uzo de la termino Respubliko Konko. En 2022, la suda pointero-buojo mencias Respublikon Konkon. == Suveniraj Pasportoj kaj Vetura Registrado == {{polurinda}} Per sia retejo, la Respubliko eldiras pasportojn kiel suveniro, sed iuj klareve aĉetis ilin en la misara opinio ke ili estas leĝitimaj vojaĝa kaj identeca dokumentoj. Ĝuste post la atako de septembro 11, [[Federacia Buroo de Enketado|"FBE"(Federacia Buroo de Enketado)]]-enketistoj pensis ke ĉapelado "Mohamed Atta" eble aĉetis Respublikaj Konkaj pasporton el la retejo. Internacia vetura registra kodvipoj povas ankaŭ esti aĉetita el vendanto en Key West, portante la inicialo "KW" kaj "CR" — la landaj kodoj por Kowajto kaj Kostariko. == Militaro == {{polurinda}} Respubliko Konko aktive tenas Armeon, Mararmeon, kaj Aerarmeon kies ĉefa devo estas helpi reaktuali la Grandan Sxan-Batalon de 1982 kaj la reprenon de Forto Jefferson. La Respublika Mararmeo konsistas el almenaŭ dek civila ŝipo kaj la ŝoneno "Wolf" sub la komando de Amiralo "Finbar Gittelman". La Armeo konsistas el la 1-a Konkaj Artilerio, garnizona en Forto Taylor. La Respublika Aerarmeo havas pli ol duzeon nomitajn aviadilojn en sia floto. La flagŝipo, 1942-a Waco, estis flugita de "Fred R. Cabanas", legenda ŝercd-piloto kaj ambasadoreto de Respubliko Konko ĉe aeraj spektakloj tutmonde. "Fred" estis deklarita Generalo de la Aerarmeo post interkapti defektantan kuban "MiG-23" per sia "Pitts Special" en 1991. Post sia morto en januaro 2013, "Fred" estis sukcesita de sia filo, "Raymond Cabanas". == En Literaturo == {{polurinda}} Iuj el la rakonto en la 1989-a scienca fantazio romano de "Joe Haldeman" Aĉeto de Tempo okazas en Respubliko Konko, senpaca loko kie murdoj kaj aliaj agoj estas perfekte leĝaj. Scienca fantazio-verkisto "Spider Robinson"-a serio Callahan's Crosstime Saloon pri irlanda drinkejo plena de tempovojaĝantoj, aliulanoj kaj muzikistoj trovas sin okazelataj al Respubliko Konko en la 2000-a romano Callahan's Key. == Nacia himno == {{polurinda}} En 1994, "Joe" kaj "Meri-Lynn Britz" verkis la nacian himnon de Respubliko Konko. Ĝi estis registrita de la bando "Key Lime Pie" kaj balotita kaj akceptita de la Urbaj Komisiaro de Key West. == Vidu ankaŭ == * [[Forgottonia]], secesia movado en Ilinojo en la 1970-aj jaroj * [[Marista Respubliko de Eastport]], secesia movado en Annopolo, Marilando == Fontoj == # Mallonga historio de Respubliko Konko (http://www.conchrepublic.com/history.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121102113712/http://www.conchrepublic.com/history.htm |date=2012-11-02 }}) # "Cruz", Georgina (27-a de marto 2009). Ĉirkaŭ Florido en malfrua aprilo: Respubliko Konko-celebrado en Key West plus eventoj en Venusco, Daytona, Orlando kaj Sankta Augustino. Orlando Sentinel. # Chef Distilled – Key West Unua Leĝita Rumdistilejo. Stogie Press. 1-a de februaro 2015. # Reno Gazette-Journal # "John Ryan", "George Dunford" & "Simon Sellars" (2006). Mikronacio. Lonely Planet Publications. p. 131. ISBN 1-74104-730-7. # "John Ryan", "George Dunford" & "Simon Sellars" (2006). Mikronacio. Lonely Planet Publications. p. 133. ISBN 1-74104-730-7. # Key West al Forto Jefferson-a Respubliko Konkaj Plenaro # Respubliko Konko conchrepublic.com # Konkaj Roaro por Ponto-Aneksacio. Asociita Prezo. 14-a de januaro 2006. # Ribelo en Respubliko Konko. KeysNews.com. 30-a de decembro 2008. # "Babson", Jennifer (3-a de oktobro 2001). Atta Eble Akiris Pasporton de Respubliko Konko. The Miami Herald. # Respublika Konkaj Militaj Fortoj - La Oficiala Retejo www.conchrepublicmilitaryforces.com # Memorante la aviad-grandan "Fred Cabanas". Asocio de Propranoj kaj Piloton de Aviadiloj. 16-a de januaro 2013. # "Jones", Lindsay (12-a de junio 2004). La Generalo de Key West fluos en la aeraj spektaklo de "St. Lucie". The Palm Beach Post. # "Clark", Cammy (16-a de januaro 2013). Key West-a audaca piloto "Fred Cabanas" mortas en kraŝo en Meksiko. The Miami Herald. # "Raymond Cabanas" Deklarita Generalo de Respubliko Konko Aerarmeo. Key West Biplanes. 26-a de marto 2013. # "Shearer", Victoria (2008). Ĝi Okazis en la Floridaj Ŝlosiloj. Globe Pequot Press. p. 82. ISBN 978-0762740918. == Eksteraj Ligiloj == * Oficiala Retejo de Respubliko Konko [https://www.conchrepublic.com/] • Retejo de la Respublika Konkaj Militaj Fortoj [http://www.conchrepublicmilitaryforces.com/] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Mikronacioj]] [[Kategorio:Florido]] 8brv3l004ljo0zon305uqy7ucfqtir8 0 945506 9419742 9392960 2026-07-03T20:42:10Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj 9419742 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:NUTS-Finland 2005.png|eta|Mapo de la teritorio]] '''Kontinenta Finnlando''' (finne ''Manner-Suomi'', svede ''Fasta Finland'') estas termino, kiu signifas [[Finnlando]]n krom la insulara provinco [[Alando]], la nura aŭtonomia provinco de la lando, situanta en okcidenta parto de insularo de sudokcidenta Finnlando (la aliaj insuloj en la sama insularo apartenas al [[Origina Finnlando]]). La termo ne estas tute logika geografie: Finnlando inkludas krom sian kontinentan areon kaj Alandon maron kaj marajn insulojn en aliaj provincoj ol Alando. La termino estas uzata aparte por diferencigi Alandon disde la cetero de Finnlando, pri kulturaj, lingvaj, historiaj kaj identecaj aferoj. Oni povas diri ekzemple, ke iu leĝo validas nur Kontinentan Finnlandon signifante, ke validas tutan Finnlandon krom Alando. Tial ĝi validas ankaŭ ekzemple al Origina Finnlando apartanentaj insuloj de sudokcidenta finnlanda insularo, [[Insularo de Vaasa]], [[Olkiluoto]], [[Hailuoto]], [[Pellingen (Finnlando)|Pellingen]], [[Kaunissaari]] kaj la insulaj urbopartoj de [[Helsinko]]) krom Alando. Tial la leĝo validas ankaŭ en la menciitaj insuloj, kiuj ne apartenas al Alando. Oni ne konfuzu tiun terminon kun tiu de [[Origina Finnlando]]. == Vidu ankaŭ == * [[Kontinenta Alando]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnlando]] 1qjwoic2aiuwp9v7qjy0nlsjdlx3iuz 0 945704 9419603 9390871 2026-07-03T13:39:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419603 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Komitato por Laborista Internacio''' ({{L-en|Committee for a Workers' International}}, '''CWI''' ; {{lang-es|Comité por una Internacional de los Trabajadores}}, '''CIT''' ; {{lang-fr|Comité pour une internationale ouvrière}}, '''CIO''' ) estis internacia asocio de [[Trockiismo|trockiismaj]] politikaj partioj kaj organizaĵoj. Hodiaŭ, du grupoj asertas esti la daŭrigo de la CMI, la refondita Komitato por Laborista Internacio kaj [[Internacia Socialisma Alternativo|Internacia Socialista Alternativo]]. Kun sekcioj en pli ol 40 landoj <ref name="CWI0">{{Citaĵo el la reto |url=https://www.socialistworld.net/index.php/links |titolo=''socialistworld.net'': Links zu Sektionen |alirdato=2026-06-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190817202334/http://socialistworld.net/index.php/links |arkivdato=2019-08-17 }}</ref>, ĝia celo estas "la forigo de kapitalismo kaj la regado de la [[Burĝo|burĝaro]], kaj la anstataŭigo de ĉi tiu regado per laborista registaro bazita sur publika proprieto de la [[produktadrimedoj]] kaj la financa sektoro sub la [[Demokratio|demokratia]] kontrolo de la [[laborista klaso]]." <ref name="CWIa">[https://www.sozialismus.info/2017/08/ein-wichtiger-schritt-voran-2/ ''sozialismus.info'': Ein wichtiger Schritt voran - Vereinigung des Komitees für eine Arbeiterinternationale und der Revolutionären Linken]</ref> La Internacia Sekretariejo de la CWI havas sian sidejon en Londono kaj kunordigas la laboron de la sekcioj en la diversaj landoj. La individuaj sekcioj de la CWI estas ĉiuj sendependaj. La CWI klare distancigas sin teorie kaj praktike de [[Stalinismo]] kaj la diktaturoj en la antaŭa [[Sovetunio]] kaj aliaj landoj. Reprezentantoj de la CWI-sekcio forlasis la taktikon de [[enirismo]], kandidatiĝante en parlamentaj kaj lokaj elektoj sub siaj propraj standardoj. Ili servis, aŭ daŭre servas, en lokaj registaraj instancoj en Britio, Nederlando, Aŭstralio, Germanio, Svedio, Pakistano kaj Srilanko. Iliaj agadoj estas ĉefe laborist-orientitaj. En 2019, la CWI disiĝis kiam la plimulto de la [[Socialista Partio (Anglio kaj Kimrio)]] kaj la Internacia Sekretariejo "refondis" la CWI. Ĉi tion ekigis debato pri [[identecpolitiko]] kaj sindikata laboro, precipe ene de la Socialista Partio (Irlando) kaj la Socialista Alternativo en Usono.<ref>{{cite news|last=Kelly|first=Fiach|date=6 March 2019|title=Socialist Party documents illustrate criticism from international comrades|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/socialist-party-documents-illustrate-criticism-from-international-comrades-1.3815624|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713035953/https://www.irishtimes.com/news/politics/socialist-party-documents-illustrate-criticism-from-international-comrades-1.3815624|archive-date=13 July 2023|newspaper=[[The Irish Times]]}}</ref> La plimulto de la sekcioj restis en la organizo, nun nomata "CWI Plimulto", kiu renomis sin al ''Internacia Socialista Alternativo'' la 1-an de februaro 2020.<ref name=":0">{{Cite web|last=Flakin|first=Nathaniel|date=2019-08-09|title=The Split in the CWI: Lessons for Trotskyists|url=https://www.leftvoice.org/the-split-in-the-cwi-lessons-for-trotskyists/|access-date=2024-08-14|website=Left Voice|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Alternative|first=International Socialist|title=Who We Are|url=https://internationalsocialist.net/en/about|access-date=2024-08-16|website=International Socialist Alternative|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250523004956/https://internationalsocialist.net/en/about|archivedate=2025-05-23}}</ref> La malplimulto, kiu favoris internacian dividon, inkluzive de la plimulto de la federacia plenuma komitato de SAV, formis la Socialistan Organizon Solidareco (Sol).<ref>{{cite news|last1=Rossi|first1=Simone|date=22 September 2019|title=Uno sguardo al congresso fondativo di Izquierda Revolucionaria Internacional|url=https://www.lacittafutura.it/dibattito/uno-sguardo-al-congresso-fondativo-di-izquierda-revolucionaria-internacional|access-date=17 August 2024|work=La Città Futura}}</ref> Pretendante esti [[Trockiismo|trockiisma]], ĝi konsideras sin la embrio de la estonta Kvina Internacio, la nuna estante konsiderata degenerita . Ĝia celo estas formi amasajn revoluciajn partiojn tutmonde. Ĝi havas sekciojn en ĉirkaŭ kvardek landoj sur kvin kontinentoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.socialistalternative.org/history-committee-workers-international/history-committee-workers-international/ Historio de la CWI] * [http://marxist.net/in-defence-of-trotskyism-the-documents/ Selekto de dokumentoj rezultantaj el la disiĝo de 2019] - Selekto de dokumentoj de ambaŭ flankoj de la debato de 2019 * [https://internationalsocialist.net/en/2019/10/cwi Daŭrigante la Batalon por Internacia Socialismo] - ISA-perspektivo pri la disiĝo. * [https://www.socialistworld.net/2024/04/19/celebrating-fifty-years-of-the-cwi/] 50 jaroj de la CWI. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1974]] [[Kategorio:Trockiismaj organizaĵoj]] pqk1swdop3eqvepiv806l87q1oz2xt8 0 945733 9419757 9391030 2026-07-03T20:49:23Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ŝablono 9419757 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Pierre-Emerick Emiliano François Aubameyang''', franca prononco [ pjɛʁ ɛməʁik obaməjɑ̃ɡ ] (naskita la 18-an de junio 1989) estas profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludas kiel [[Avanulo|strikisto]] por [[Olympique de Marseille|Marseille]] Ligue 1 kaj por la gabona nacia teamo. Aubameyang komencis sian karieron en la lasta jaro de la klubo per subskribo kun [[A.C. Milan|AC Milan]] en Italio, sed neniam aperis por la klubo, anstataŭe li prunteprenis plurajn fojojn en Francio. Li translokiĝis al Saint-Étienne en 2011. Tie li gajnis Coupe de la Ligue- titolon, poste aliĝante al [[Borussia Dortmund]] en 2013.<ref>{{cite news|title=The 100 best footballers in the world 2016 – interactive|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2016/dec/20/the-100-best-footballers-in-the-world-2016-interactive|newspaper=[[The Guardian]]|date=20 December 2016}}</ref> En Germanio, Aubameyang finis kiel la plej bona golinto de la ligo en la sezono 2016-17 kaj gajnis DFB-Pokalon. Li ankaŭ rangas kiel la oka plej bona golinto de la klubo en ĉiuj tempoj. En 2018, Aubameyang estis la temo de tiama klubrekorda translokigo por asocia futbalo kiam li subskribis por [[Arsenal FC|Arsenal]] en movo valoranta 56 milionojn da britaj pundoj (60 milionojn da eŭroj), igante lin la plej multekosta gabona ludanto de ĉiuj tempoj.<ref name="completes £56m">{{cite news|title=Pierre-Emerick Aubameyang completes £56m Arsenal move|url=https://www.theguardian.com/football/2018/jan/31/pierre-emerick-aubameyang-joins-arsenal-deadline-day-transfer|newspaper=The Guardian|date=31 January 2018|access-date=31 January 2018}}</ref> Kun Arsenal, li gajnis FA-Pokalon kaj finis kiel la komuna plej bona golinto de la ligo en la sezono 2018-19.<ref>{{cite news|title=Aubameyang: Arsenal's talisman|url=https://www.bbc.com/sport/football/53625368|publisher=BBC Sport|date=1 August 2020}}</ref> Post forlaso de Arsenal en 2022, Aubameyang ludis ĉe [[Futbala Klubo de Barcelono|Barcelono]] kaj [[Chelsea F.C.|Chelsea]] antaŭ ol subskribi kontrakton kun [[Olympique de Marseille|Marsejlo]] en 2023. En 2024, li aliĝis al Al-Qadsiah en la Sauda Profesia Ligo, kie li pasigis unu sezonon, revenante al Marsejlo la sekvan someron. Naskita en Francio, Aubameyang elektis reprezenti Gabonon je internacia nivelo, farante sian senioran debuton en 2009 en la aĝo de 19; kun 40 goloj, li estas la ĉiama plejgolinto de la nacio. Li reprezentis Gabonon ĉe ses turniroj de la [[Afrika Pokalo de Nacioj]] kaj la [[Somera Olimpiko 2012|Somera Olimpiko 2012.]] En 2015, li estis nomita Afrika Futbalisto de la Jaro; la unua gabona kaj dua eŭrop-devena ludanto kiu gajnis la premion.<ref>{{cite news|title=Pierre-Emerick Aubameyang beats Yaya Toure to Caf award|url=https://www.bbc.com/sport/football/35257500|publisher=BBC Sport|date=7 January 2016|access-date=8 January 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.om.fr/en/team/men/pierre-emerick-aubameyang Profilo] ĉe la retejo de [[Olympique de Marseille]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Hispandevenaj francoj]] [[Kategorio:Francaj futbalistoj]] h8sjviz81m8rqa5a06m49kvttoi310i 0 945783 9419769 9391607 2026-07-03T21:00:21Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ŝablono 9419769 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Virat KOHLI''' ({{Lang-hi|विराट कोहली|t=Virāṭa Kohlī}} /ʋɪˈɾaːʈᵊ ˈkoːɦᵊli/ {{aŭdigo|Virat Kohli.ogg}}, naskita la 5-an de novembro 1988 en [[Delhio]], [[Barato]]) estas barata [[Kriketo|internacia kriketisto]] kaj la antaŭa kapitano de la barata nacia kriketteamo.<ref>{{Cite web|date=la 4-an de marto 2025|title=Most successful as captain for India in Tests|url=https://www.espncricinfo.com/records/team/individual-most-matches-as-captain/india-6/test-matches-1|access-date=la 6-an de marto 2025|website=ESPNCricinfo}}</ref> Li estas dekstramana batanto kaj foje dekstramana mezrapida boŭlisto. Konsiderata unu el la plej grandaj batantoj de ĉiuj formatoj en la historio de kriketo, li estas laŭdata pro siaj batkapabloj kaj rekordoj.<ref>{{Cite web|date=la 24-an de februaro 2025|title=Shoaib Akhtar's wish for chase master Virat Kohli: Hope he completes 100 centuries|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/champions-trophy-cricket-shoaib-akhtar-ind-vs-pak-virat-kohli-india-vs-pakistan-2684402-2025-02-24|access-date=la 24-an de februaro 2025|website=India Today|language=en}}</ref> Li ludas kiel dekstramana batanto por Royal Challengers Bangalore en la Barata Kriketa Ligo (IPL). Kohli estas konsiderata unu el la plej grandaj batantoj de ĉiuj tempoj,<ref name="indiatoday.intoday.in">{{Cite web|title=ICC World Twenty20: Virat Kohli best batsman in the world, says Sunil Gavaskar|url=http://indiatoday.intoday.in/t20-world-cup-2016/story/icc-world-twenty20-virat-kohli-best-batsman-in-the-world-says-sunil-gavaskar/1/628713.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160711073209/http://indiatoday.intoday.in/t20-world-cup-2016/story/icc-world-twenty20-virat-kohli-best-batsman-in-the-world-says-sunil-gavaskar/1/628713.html|archive-date=la 11-a de julio 2016|access-date=la 13-an de Julio 2016|website=India Today}}</ref> tenante la rekordon por plej multaj kuroj en kaj T20 Internacia kriketo kaj la Barata Kriketa Ligo. En 2020, la Internacia Kriketa Konsilio nomis lin la Kriketisto de la Jardeko. Kohli ankaŭ kontribuis al la sukcesoj de Barato sur la internacia scenejo, kun venkoj en la [[Kriketa Mondpokalo]] de 2011 kaj la Ĉampiona Trofeo de 2013. Kohli trejniĝis ĉe la Kriketa Akademio de Okcidenta Delhio. Li komencis sian junularan karieron kun la Delhia teamo U-15. Li poste faris sian internacian debuton en 2008 kaj rapide fariĝis ŝlosila ludanto en la ODI (''One Day International'') kriketteamo. Li debutis en la Kriketa Mondpokalo de 2011. En 2013, Kohli atingis la unuan lokon en la rangotabelo de la [[Internacia Kriketa Konsilio]] (IKK-ICC) por ODI-batuloj por la unua fojo. Dum la T20 Kriketa Mondpokalo de 2014, li starigis rekordon por la plej alta nombro da kuroj gajnitaj en la turniro. En 2018, li atingis alian mejloŝtonon, fariĝante la plej alt-rangigita test-batulo de la mondo, igante lin la unusola hinda kriketisto kiu tenis la unuan lokon en ĉiuj tri formatoj de la ludo. En 2019, li fariĝis la unua ludanto kiu gajnis 20,000 internaciajn kurojn en ununura jardeko. En 2021, Kohli decidis demisii kiel kapitano de la barata T20-kriketteamo, post la T20 Monda Pokalo, kaj komence de 2022, li ankaŭ demisiis kiel kapitano de la Test-teamo. Kohli ricevis vastan laŭdon pro siaj prezentoj sur la kriketkampo. Li estis nomita la Kriketisto de la Jaro de la Internacia Kriketa Konsilio en 2012 kaj gajnis la Trofeon Sir Garfield Sobers, donitan al la kriketisto de la jaro de la Internacia Kriketa Konsilio, dufoje, en 2017 kaj 2018. Kohli ankaŭ gajnis la premion Testludanto de la Jaro de la Internacia Kriketa Konsilio kaj la premion Kriketisto de la Jaro de la Internacia Kriketa Konsilio en 2018, iĝante la unua ludanto kiu gajnis ambaŭ premiojn en la sama jaro. Kohli ankaŭ estis elektita la plej bona kriketisto de la mondo dum tri sinsekvaj jaroj, de 2016 ĝis 2018. Je nacia nivelo, Kohli gajnis la Arjuna Premion en 2013, la Padma Ŝri en la sporta kategorio en 2017 kaj la Rajiv Gandhi Khel Ratna, la plej altan sportan honoron de Barato, en 2018. En 2016, li estis rangigita kiel unu el la plej famaj atletoj en la mondo fare de [[ESPN]] kaj unu el la plej valoraj atletikaj markoj fare de [[Forbes]]. En 2018, la revuo [[Time]] inkluzivis lin en sia listo de [[TIME 100|la 100 plej influaj homoj en la mondo]]. En 2020, li estis rangigita 66-a en la listo ''de Forbes'' de la 100 plej altpagitaj atletoj en la mondo por 2020 kun laŭtaksaj enspezoj de pli ol 26 milionoj [[Dolaro (monunuo)|da dolaroj]]. Kohli nuntempe estas konsiderata unu el la plej altpagitaj kriketistoj, kun laŭtaksaj enspezoj de 21 milionoj da dolaroj nur en 2022. Aktuale en januaro 2023, Kohli estas konsiderata la plej altpagita kriketisto, kun ĉirkaŭkalkulata jara enspezo de 21 milionoj da dolaroj. <ref>{{Cite web|last=Saeed|first=Umalma|date=la 3-an de novembro 2022|title=Virat Kohli is the world's most marketable cricketer in 2022 with an annual earning of over Rs 165 Crore.|url=https://www.gqindia.com/sports/content/virat-kohli-is-the-worlds-most-marketable-cricketer-in-2022-with-an-annual-earning-of-over-rs-165-crore-check-out-the-worlds-top-10-marketable-sportsperson#:~:text=Sports-,Virat%20Kohli%20is%20the%20world's%20most%20marketable%20cricketer%20in%202022,the%20top%2010%20marketable%20sportsperson&text=SportsPro%2C%20a%20UK%2Dbased%20media,in%20the%20world%20for%202022.|url-status=live|website=GQ India}}</ref> Kohli estas nuntempe agnoskita kiel la plej sekvata azia persono kaj la tria plej sekvata atleto (post [[Cristiano Ronaldo]] kaj [[Lionel Messi]]) en la socia amaskomunikila platformo [[Instagram]], fanfaronante pri pli ol 237 milionoj da sekvantoj en la platformo. Raportoj indikas, ke li povas ŝargi kotizon de 1 miliono da dolaroj por ĉiu sponsorita afiŝo en la platformo.<ref>{{Cite web|last=Sharma|first=Rishikesh|date=la 30-an de oktobro 2022|title=Virat Kohli Instagram post income: How much does Kohli charge for one paid partnership on Instagram?|url=https://thesportsrush.com/cricket-news-virat-kohli-instagram-post-income-how-much-does-kohli-charge-for-one-paid-partnership-on-instagram/|url-status=live|access-date=la 7-an de januaro 2023|website=Sports Rush}}</ref> Li estas la edzo de aktorino [[Anuŝka Ŝarma]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.viratkohli.foundation}} * {{IMDb nomo|8667438}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kohli, Virat}} [[Kategorio:Barataj hinduistoj]] [[Kategorio:Barataj kriketistoj]] jdm9y6j17c3dl53ghgsjq8gkws1amd6 0 946101 9419750 9395114 2026-07-03T20:43:42Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj 9419750 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Viola trogono |koloro = pink |dosiero = Trogon violaceus 3.jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=200px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Trogon]]'' |specio = '''Viola trogono''' ''T. violaceus'' |statuso = | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = |dunomo = ''Trogon violaceus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1788) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |sinonimo = |vikispecio = ''Trogon violaceus'' |komunejo = ''Trogon violaceus'' |mapo de vivoteritorioj = Trogon violaceus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Viola trogono''' kaj pli precize '''Gujana trogono''' (''Trogon violaceus'') estas mezgranda birdo el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estas unu el 24 trogonaj specioj de la tipa genro ''[[Trogon]]'', la plej granda en la familio. Ĝi troviĝas en [[Brazilo]], [[Franca Gujano]], [[Gujano]], [[Surinamo]], [[Trinidado]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ |title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=14a de Decembro 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violan trogonon [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1788 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj pligrandigita eldono de la verko ''[[Systema Naturae]]'' de [[Carl Linnaeus]]. Li lokigis ĝin kun la aliaj trogonoj en la genro ''Trogon'' kaj kreis la dunoman nomon ''Trogon violaceus''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=404 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897004 }}</ref> Gmelin bazigis sian raporton sur priskribo kaj ilustraĵo de la germana botanikisto [[Joseph Gottlieb Kölreuter]], kiu estis publikigita en 1765.<ref>{{ cite journal | last=Kölreuter | first=J.G. | author-link=Joseph Gottlieb Kölreuter | date=1765 | title=Aves indicae rarissimae et incognitae | language=Latin | journal=Novi Commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae | volume=11 | pages=429-440 ([https://www.biodiversitylibrary.org/page/10126659 436-438], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/10126827 Plate 16, Fig. 8])}} Ankaŭ "Iosephvs Theophilvs Koelrevter" aŭ "I. T. Koelrevter"</ref> Gmelin ne specifis [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]], sed ĉi tio estis nomumita kiel [[Surinamo]].<ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=158 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480169 }}</ref> La [[specia epiteto]] ''violaceus'' devenas de la latina kaj signifas "violkolora".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=402 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n402/mode/1up }}</ref> La specio nun estas konsiderata [[monotipa]]: neniu subspecio estas agnoskita.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=28a de Decembro 2022 }}</ref> La viola trogono inkluzivis la Verdavostan trogonon (''T. caligatus'') kaj la Amazonian trogonon (''T. ramonianus'') kiel subspeciojn.<ref name=peters/><ref name=hbw>{{ cite book | last=Collar | first=N.J. | year=2001 | chapter=Violaceous trogon | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | page=114 | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/114/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> Molekulfilogenetika studo de la genro ''Trogon'' bazita sur ununura mitokondria geno estis publikigita en 2008. Ĝi trovis, ke la Gujana trogono, la [[Blukrona trogono]] (''T. curucui'') kaj la [[Surukua trogono]] (''T. surrucura'') formis bone difinitan kladon, sed la tri Gujanaj trogonaj subspecioj ne formis monofiletikan grupon.<ref>{{Cite journal | last1=Dacosta | first1=Jeffrey M. | last2=Klicka | first2=John | date=2008 | title=The great American interchange in birds: a phylogenetic perspective with the genus ''Trogon'' | journal=Molecular Ecology | volume=17 | issue=5 | pages=1328–1343 | doi=10.1111/j.1365-294X.2007.03647.x}}</ref> La Gujana trogono estas traktata kiel [[monotipa]] specio fare de la Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] (SACC), la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC), kaj la [[taksonomio de Clements]]. La Manlibro de la Birdoj de la Mondo (HBW) de [[BirdLife International]] traktas ĝin kiel la nomigan subspecion de Viola trogono. HBW ankaŭ inkluzivas kvin aliajn subspeciojn, kiujn SACC, IOC, kaj Clements traktas kiel membrojn de du plenaj specioj, nome la [[Verdavosta trogono]] (''T. caligatus'') kaj la [[Amazonia trogono]] (''T. ramonianus'').<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro 2022</ref><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref> La SACC notas, ke la divido en tri speciojn eble meritas retakson.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== La Viola trogono estas 23 ĝis 25 cm longa kaj pezas 38 ĝis 57 g. Maskloj kaj inoj havas tre malsaman plumaron. Plenkreskaj maskloj havas violbluan kapon kun nigraj masko kaj gorĝo; ilia beko estas palblugriza kaj ilia malhela okulo estas ĉirkaŭita de nuda palflava haŭto. La violblua koloro de ilia kapo etendiĝas ĝis la mezo de ilia brusto, kie mallarĝa blanka bendo apartigas ĝin de la helflava koloro de la cetero de iliaj subaj partoj. Iliaj supraj partoj estas brilmetalece verdaj kaj iliaj flugiloj tiel fajne markitaj per nigra kaj blanka koloro, ke ili aspektas malhelgrizbrunaj. La supra surfaco de ilia vosto estas violblua kun nigraj pintoj de la plumoj; la malsupra surfaco havas fajnajn nigrablankajn striojn kaj larĝajn blankajn plumpintoj. La bekoj de plenkreskaj inoj havas nigrecan kreston kaj la vizaĝo havas blankajn arkojn super kaj sub la okulo. Ilia kapo kaj supraj partoj estas malhelgrizaj kaj iliaj flugiloj estas fajne sed dense striecaj nigreblanke. Ilia ventro estas pli obtuze flava ol tiu de la masklo kaj havas grizan nuancon sur la flankoj. La suba flanko de ilia vosto aspektas strieca sur ĝiaj flankoj. Junaj maskloj havas pli brunajn flugilojn kaj malpli da blanko sur sia subvosto ol plenkreskuloj. Junaj inoj estas similaj al la plenkreskuloj.<ref name=GUTR-BOW>Collar, N. (2020). Guianan Trogon (''Trogon violaceus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.viotro2.01] Alirita la 14an de Decembro 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Viola trogono estas nemigranta. Ĝi troviĝas en orienta Venezuelo, la [[Gujanoj]], kaj apuda norda Brazilo. Ĝi loĝas en diversaj duonmalfermaj pejzaĝoj kiel [[savano]], la randoj kaj malfermaĵoj de [[praarbaro]], juna sekundara arbaro, kakao- kaj kaf-plantejoj, kaj ''terra firme''-arbaroj. Ĝi atingas altecon de 1 200 m en Venezuelo.<ref name=GUTR-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La dieto de la Viola trogono estas fruktoj kaj [[artikuloj]], kiujn ĝi kolektas dum ŝvebado post mallongaj ekflugoj de ripozejo. Ĝi ofte aliĝas al [[Miksita kunmanĝantaro|miksitaj kunmanĝantaroj]].<ref name=GUTR-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Viola trogono ne estas plene difinita, sed ŝajne estas ene de la periodo de novembro ĝis junio. Ĝi elfosas kavaĵon en arbaj nestoj de papervespoj, formikoj aŭ termitoj kaj ankaŭ en putra ligno aŭ amaso da radikoj de [[filiko]]. La ovodemetado estas de du aŭ tri ovoj. La kovotempo ne estas konata; [[elnestiĝo]] okazas almenaŭ 17 tagojn post eloviĝo.<ref name=GUTR-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj tial ne taksis la Gujanan trogonon aparte de la Viola trogono ''[[sensu lato]]''.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violaceous Trogon ''Trogon violaceus'' |volume=2016 |article-number=e.T61686959A95175649 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61686959A95175649.en}}</ref> La specio estas "rara kaj surloka en Venezuelo, sed ofta en Trinidado kaj Surinamo."<ref name=GUTR-BOW/> ==Referencoj== {{Referencoj}} *{{cite book | title = The Helm Dictionary of Scientific Names | url = https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | first = James A. | last = Jobling | year = 2010 | location = London, UK | publisher = Christopher Helm | isbn = 978-1-4081-2501-4 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Trogon violaceus}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Trogonedoj]] [[kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] kubfzxzmkbl7ogkihenj9c514rdlh1i 0 946197 9419732 9395750 2026-07-03T20:39:08Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj 9419732 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Farnabāzu_Φαρνάβαζος Α΄ της Φρυγίας<br>([[-495|495 a.K.]] - [[-430|430 a.K]])</b></font></big></big></span> |dosiero =Achaemenid_Empire_En.svg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo =[[:en:Hellespontine Phrygia|Helesponta Frigio]], [[Aĥemenida Imperio]]. |dato de naskiĝo =[[-495|495 a.K.]] |loko de naskiĝo =[[:en:Hellespontine Phrygia|Helesponta Frigio]], [[Aĥemenida Imperio]]. |dato de morto =[[-430|430 a.K]] |loko de morto =[[Persa Imperio]] }} <big>'''Farnabazo la 1-a'''</big> aŭ <big>'''Farnabāzu_Φαρνάβαζος Α΄ της Φρυγίας'''</big> estis satrapo de [[Frigio]] el la [[:en:Pharnacid dynasty|Farnakida dinastio]], apud la Helesponto sub la [[Aĥemenida Imperio]] kiu regis inter 455 a.K. kaj 430 a.K. ==Biografio== Ano de la Farnakida Dinastio, Farnabazo la 1-a estas malpli menciita de [[Tucidido]], kiel patro de [[Farnako la 2-a (Frigio)|Farnako la 2-a]], li mem satrapo en la ĉefurbo [[:en:Dascylium|Daskilio]], en 430 a.K. Li estis frato de [[:en:Artabazos I of Phrygia|Artabazo la 1-a]] nomumita por la satrapio de Frigio fare de [[:en:Megabates|Megabato]] en 478 a.K. Kelkaj historiistoj kredas ke li neniam okupis la postenon kiel satrapo kaj ke nur lia filo, Farnako la 2-a, sukcedis Artabazon ĉirkaŭ 430 a.K. Tamen, laŭ la historiisto Alexis Klein<ref>[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Ftel.archives-ouvertes.fr%2Ftel-01673804%2Fdocument WikiWix]</ref>, Farnabazo eble okupis la tronon de sia pli aĝa frato tiam kiam li estis nomumita armeestro en 460 a.K. lokigante sian regadon inter 450 a.K. kaj 430 a.K. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] [[Kategorio:Mortintoj en Italio]] {{Trad|en|Pharnabazus I}} {{DEFAŬLTORDIGO:Farnabazo la 1-a}} {{Sinsekvo | titolo = [[Frigio|Satrapio de Frigio]] | periodo = ([[:en:455 BC|455 a.K.]] - [[-430|430 a.K.]]) | antaŭ = [[:en:Artabazos I of Phrygia|Artabazo la 1-a]]<br>[[:en:477 BC|477 a.K.]] - [[:en:455 BC|455 a.K.]] | post = [[Farnako la 2-a (Frigio)|Farnako la 2-a]]<br>[[-430|430 a.K.]] - [[-422|422 a.K.]] }} b886bqop2fijhyo2e45kkk83rvuep2j 0 946492 9420079 9413325 2026-07-04T09:17:09Z Sj1mor 12103 9420079 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Barye-Pere-Lachaise.jpg|eta|Tombo kaj busto de Antoine-Louis Barye ĉe la [[Tombejo Père-Lachaise|Père Lachaise Tombejo]]]] '''Antoine-Louis BARYE''' (naskiĝis la 24-an de septembro 1795 en [[Parizo]]{{Streketo}} mortis la 25-an de junio 1875 samloke) estis [[Romantikismo|romantika]] [[Francio|franca]] [[Skulptarto|skulptisto]] plej fama pro sia laboro kiel ''animalier'', skulptisto de bestoj. Lia filo kaj lerninto estis la skulptisto [[Alfred Barye]]. == Kariero == Antoine-Louis Barye estas ĉefe konata pro siaj bestogrupoj, kiel ekzemple ''Tigro formanĝanta krokodilon'' kaj ''Leono dispremanta serpenton'' (bronzo). La [[Luvro]] gastigas grandan kolekton de malgrandaj bronzaĵoj de Barye. Li laboris preskaŭ ekskluzive per [[bronzo]], precipe por siaj skulptaĵoj de batalantaj bestoj, por kiuj li faris skizojn ĉe la [[bestoĝardeno]] ''[[Jardin des Plantes]]'' en Parizo. Li estis profesoro ĉe la Muzeo pri la Historio de Parizo kaj havis [[Auguste Rodin]] kiel lernanton. Inter la plej bonaj el liaj restantaj verkoj el la sekvaj jaroj estas la reliefo de la leono sur la piedestalo de la [[Kolono de Julio]], morta gazelo por la [[Duko de Orléans]], kaj juna leono ĵetanta ĉevalon. Inter liaj aliaj verkoj, preskaŭ ekskluzive gisitaj el bronzo, [[Lapito]] batalanta kontraŭ la [[Centaŭro]] elstaras pro la drama potenco de ĝia bildigo. Krome, ekzistas pluraj malgrandaj [[Rajdanta statuo|rajdantaj statuoj]] kaj statuetoj el diversaj periodoj de lia vivo, same kiel la iom ekscentra rajdanta statuo de [[Napoleono la 1-a]] por [[Ajaccio]] en 1864. La ''Luksemburga Muzeo'' konservas signifan nombron da liaj modeloj kaj malgrandaj bronzaĵoj. Kune kun ĉi tiuj skulptaj verkoj, Barye ankaŭ sukcese okupiĝis pri [[akvarelo]], [[gravurado]] kaj [[litografio]]. Kiel skulptisto, li estis unu el la plej fervoraj ĉampionoj de [[Realismo]], kiu kombinis penetran studon de naturo kun granda aŭdaco de koncepto. == Galerio == <gallery mode="packed-hover" heights="100"> Dosiero:Barye_Hercules.jpg|alternative=Hercules Sitting on a Bull, 1830s (National Museum, Warsaw)| ''[[Heraklo]] Sidanta sur Virbovo'', 1830-aj jaroj ([[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]], [[Varsovio]]) Dosiero:Theseus_Slaying_Minotaur_by_Barye.jpg|alternative=Theseus and the Minotaur, 1843 (Baltimore Museum of Art)| ''Tezeo kaj la Minotaŭro'', 1843 ( [[Arta Muzeo de Baltimoro|Baltimore Museum of Art]]) Dosiero:Antoine-Louis_Barye_-_Roger_and_Angelica_Mounted_on_the_Hippogriff_-_Walters_27173_-_Profile.jpg|alternative=Roger and Angelica Mounted on the Hippogriff, 1846 (Walters Art Museum)| ''Roger kaj Angelica Rajdantaj sur la Hipogrifo'', 1846 ( [[Walters Art Museum]] ) Dosiero:Antoine-Louis_Barye_-_Lapith_Combating_a_Centaur_-_Walters_2736_-_Profile.jpg|alternative=Lapith Combating a Centaur, 1848| ''Lapito Kontraŭbatalante Centaŭron'', 1848 Dosiero:Antoine-Louis_Barye_-_Turkish_Horse,_No_2_-_Walters_2767_-_Profile.jpg|alternative=Turkish Horse, No. 2, modeled c. 1844 (Walters Art Museum)| ''Turka Ĉevalo, N-ro 2'', modelita ĉ. 1844 (Walters Art Museum) Dosiero:Antoine-Louis_Barye_-_Jaguar_Devouring_a_Hare_-_Walters_27180_-_Profile.jpg|alternative=Jaguar Devouring a Hare, 1850 (Walters Art Museum)| ''Jaguaro formanĝanta leporon'', 1850 (Walters Art Museum) Dosiero:The_Panther_of_Tunis_by_Antoine-Louis_Barye.jpg|alternative=Bronze sculpture by Antoine-Louis Barye: “The Panther of Tunis”| Bronza skulptaĵo de Antoine-Louis Barye: “La Pantero de Tunizo” Dosiero:Antoine-Louis_Barye_-_Charles_VII,_the_Victorious_-_Walters_27164_-_Profile.jpg|alternative=Charles VII, the Victorious (Walters Art Museum)| Karlo la 7-a, la Venka (Walters Art Museum) Dosiero:Antoine-Louis_Barye_-_Elephants_in_Water_-_Walters_37819.jpg|alternative=Elephants in Water (Walters Art Museum)| ''Elefantoj en Akvo'' (Walters Art Museum) Dosiero:Tigresse_apportant_un_paon_à_ses_petits_by_Auguste_Cain.jpg|alternative=Paris, France. Statue of tiger. Brooklyn Museum Archives, Goodyear Archival Collection.| Parizo, Francio. Statuo de tigro. Arkivoj [[Broklina Muzeo|de la Muzeo de Broklino]], Arkiva Kolekto Goodyear. Dosiero:Tiger_at_Rest.jpg|alternative=Antoine-Louis Barye, Tiger at Rest (c. 1850–70), oil and charcoal on paper, mounted on canvas, 12 3/16 x 18 1/4 in. (31 x 46.5 cm) Clark Art Institute| Antoine-Louis Barye, ''Tigro ĉe Ripozo'' (ĉ. 1850–70), oleo kaj lignokarbo sur papero, muntita sur kanvaso, 12 3/16 x 18 1/4 coloj (31 x 46,5 cm) Clark Art Institute </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Émile Guillemin|Émile-Coriolan Guillemin]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://bronze-gallery.com/special/exhibits.cfm?exhibitID=3 Galeria Rotacio de 50 bronzaj skulptaĵoj de Antone Louis Barye] * [https://web.archive.org/web/20061208192944/http://www.hillstead.org/collection/sculpture.html Antoine-Louis Barye ĉe la Muzeo Hill-Stead, Farmington, Konektikuto] * [[:en:R._W._Norton_Art_Gallery|:EN:Artgalerio R.W. Norton]] : [https://web.archive.org/web/20110930021209/http://www.rwnaf.org/collections/artist?artist=327 Biografio de Antoine-Louis Barye] * [http://www.rehs.com/Antoine-Louis_Barye_Bio.html Antoine-Louis Barye] - Biografio de Rehs Galleries pri la artisto. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/60027/rec/1 ''Daumier Drawings''], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Barye (vidu indekson) {{Ĝermo|Franco|artisto|}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Barye, Antoine-Louis}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] aswz5ud4u3ixfk2ae092jza2o5tr64p 1 946687 9420185 9400845 2026-07-04T11:58:39Z ThomasPusch 1869 9420185 wikitext text/x-wiki == Trako, dissplitiga paĝo == De la 10a Akademia OA, trak/o indikas ankaŭ la gento traka, kiu loĝis la antikvan reĝlandon okcidentborde de la Nigra Maro ĝis la norda bordo de la Eĝea Maro, kaj la modernan regionon Eŭropan dividita inter Bulgarujo, Grekujo, Turkujo. [[Uzanto:Birkic|Birkic]] ([[Uzanto-Diskuto:Birkic|diskuto]]) 08:26, 13 jun. 2026 (UTC) :Fakte, pri tio jam atentigas la referenco pri [https://vortaro.net/#trakoj_kd PIV] - tiu signifo de la gento traka ĝis nun forgesiĝis en la apartigilo (la antikva reĝlando kaj moderna regiono nomiĝas Trakio, en tio via noto estis malpreciza). Mi kontrolis en PIV 1970, kie ankoraŭ estis du samgrade permeseblaj vortoj "traco" plus "trako" en genta senco kaj "Tracio" plus "Trakio" por la antikva kaj nuntempa regiono. Bone ke tiu duobleco nun forestas per klara prefero de la vortoj "traka gento" kaj "Trakio" - kaj la vortoj kun -c- konsideriĝas malnovecaj. Mi eĉ ne parkeras la ekzaktajn datojn de la unuopaj [[Oficialaj aldonoj]], ĉiam devas rigardi, kaj iom miras ke la [[Deka Oficiala Aldono al la Universala Vortaro]] estas nur de septembro 2023 - por mi la vortoj "trakoj" en genta senco kaj Trakio ŝajnas jam ĉiam ĉeestantaj, almenaŭ ekde 1970 kiam ekestis la detala respondilo PIV, nepre ne ili nur "inventiĝis en septembro 2023" - sed estas tute en ordo ke foje la akademiaj dokumentoj malfruas je kelkaj jardekoj... Vi povas libere enigi la duan signifoblokon en la apartigilon, aŭ iu alia, se necese ankaŭ mi, povas tion fari poste. Ne estas problemo, se vikipedia apartigilo ne jam mencias ĉiun eblan variaĵon - jes oni ĉiuminute povas plikompletigi ĝin. Sed vi pravas atentigi, ke tiu signifo ankoraŭ plene mankas. b97shof2jxws06x1te1xd8e7wuwwd63 0 947002 9419725 9412430 2026-07-03T20:33:42Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj 9419725 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}}[[Dosiero:Eustache_Le_Sueur_001.jpg|eta|''[[Entempligo de Maria|Prezento de la Virgulino]] en la Templo'', ĉ. 1640–1645, [[Muzeo Ermitejo|Ermitejo]], Sankt-Peterburgo]] '''Eustache Le Sueur''' aŭ '''Lesueur''' (naskiĝis la 19-an de novembro 1617 en [[Parizo]]{{Streketo}}mortis la 30-an de aprilo 1655 samloke) estis franca artisto kaj unu el la fondintoj de la [[Akademio de Belartoj de Francio|Franca Akademio de Pentrarto]]. Li estas konata ĉefe pro siaj pentraĵoj de religiaj temoj. Li estis ĉefa eksponento de la novklasika stilo de pariza atikismo. [[Dosiero:Rape_of_Tamar_-_Le_Seur.jpg|eta|''Seksperforto de Tamar'', {{Ĉirkaŭ}} 1640 <ref>Tiu ĉi bildo eble estas anstataŭe bildo de [[Tarquin kaj Lucretia]] (vidu [[d:Q1652981]]); la sklavo en la bildo estas ina sed vira en la legendo pri Lucretia, sed, aliflanke, la ponardo ne estas parto de la legendo pri Tamar.<ref name="20200208NYT">{{cite news|last1=Bowley|first1=Graham|title=The Mystery of the Painting in Gallery 634|url=https://www.nytimes.com/2020/02/08/arts/met-art-nazi-loot.html?algo=top_conversion&fellback=false&imp_id=220939656&imp_id=283866696&action=click&module=trending&pgtype=Article&region=Footer|access-date=8 February 2020|work=[[The New York Times]]|date=8 February 2020}}</ref></ref> ]] == Stilo == Laŭ la Dekunua Eldono de la''[[Encyclopædia Britannica]]'', oni konsideris, ke la verko de Le Sueur facile pruntedonis sin al la arto de [[gravuristo]], ĉar li havis delikatan percepton de diversaj nuancoj de grava kaj nobla sento, kaj posedis la potencon redoni ilin. Lia gracia lerteco en komponado ĉiam estis limigita de tre bona gusto, sed liaj verkoj ofte ne tute plaĉas, ĉar, produktante tiom multe, li tro ofte uzis konvenciajn tipojn, kaj parte ĉar li malofte vidis koloron krom kun la malvarma kaj argila kvalito propra al la skolo de [[Simon Vouet|Vouet]]; tamen lia ''Sankta Paŭlo en Efezo'' kaj unu aŭ du aliaj verkoj montras, ke li ne estis nature mankhava en ĉi tiu senco, kaj kiam ajn ni ricevas rektan referencon al la naturo - kiel ĉe la monaĥoj de la serio Sankta Bruno - ni rekonas lian admirindan potencon legi kaj redoni [[Fiziognomiko|fizionomion]] de varia kaj serioza tipo. == Elektitaj pentraĵoj == <gallery> Dosiero:Eustache_Le_Sueur.jpg|alternative=The Annunciation, (1650)| ''La [[Anunciacio|Dianonco]]'', (1650) Dosiero:Eustache_Le_Sueur_-_The_Muses_-_Clio,_Euterpe_and_Thalia_-_WGA12611.jpg|alternative=The Muses: Clio, Euterpe and Thalia (between 1652 and 1655), Louvre| ''La [[Muzoj]] : Klio, Eŭterpo kaj Talio'' (inter 1652 kaj 1655), [[Luvro]] Dosiero:Le_Sueur,_Eustache_-_Melpomène,_Érato_et_Polymnie_-_1652_-_1655.jpg|alternative=Melpomene, Erato and Polyhymnia (1650s), Louvre| ''Melpomene, Erato kaj Polyhymnia'' (1650-aj jaroj), [[Luvro]] Dosiero:'An_Allegory_of_Poetry'_by_Eustache_Le_Sueur.jpg|alternative=An Allegory of Poetry| ''Alegorio de poezio'' Dosiero:Eustache_Le_Sueur_-_Bacchus_and_Ariadne.jpg|alternative=Bacchus and Ariadne (about 1640) Museum of Fine Arts, Boston (68.764)| ''Bakĥo kaj Ariadna'' (ĉirkaŭ 1640) [[Belarta Muzeo de Bostono|Muzeo de Belartoj, Bostono]] ( [https://collections.mfa.org/objects/34033/bacchus-and-ariadne?ctx=41c350a2-f741-4c02-ae8a-832309885429&idx=0 68.764] ) Dosiero:Réunion_d'amis_d'Eustache_Le_Sueur.jpg|alternative=Meeting of friends, Louvre Museum (around 1640)| Renkontiĝo de amikoj, Luvro-Muzeo (ĉirkaŭ 1640) Dosiero:Le_Sueur_Camma_Offers_the_Poisoned_Wedding_Cup_to_Synorix_in_the_Temple_of_Diana.png|alternative=Camma Offers the Poisoned Wedding Cup to Synorix in the Temple of Diana (c. 1644), Museum of Fine Arts, Boston| ''Camma proponas la venenigitan geedziĝan pokalon al Synorix en la Templo de Diana'' (ĉ. 1644), [[Belarta Muzeo de Bostono|Muzeo de Belartoj, Bostono]] Dosiero:Eustache_Le_Sueur_-_The_Triumph_of_Galatea,_1643-1644.jpg|alternative=The Triumph of Galatea (1643–1644), private collection| ''La Triumfo de Galateo'' (1643–1644), privata kolekto Dosiero:Eustache_Le_Sueur_(1616-1655)_-_Christ_on_the_Cross_with_the_Magdalen,_the_Virgin_Mary_and_Saint_John_the_Evangelist_-_NG6548_-_National_Gallery.jpg|alternative=Christ on the Cross with the Magdalen, the Virgin Mary and Saint John the Evangelist (1643)| ''[[Krucumo de Jesuo|Kristo sur la Kruco]] kun [[Maria Magdala|Magdalena]], la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino Maria]] kaj Sankta [[Johano la Evangeliisto]]'' (1643) Dosiero:Réunion_d'amis_d'Eustache_Le_Sueur.jpg|alternative=Meeting of friends, (around 1640), Paris, Louvre Museum.| Renkontiĝo de amikoj, (ĉirkaŭ 1640), Parizo, [[Luvro|Muzeo de la Luvro.]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=sal_frame&idSalle=350&langue=fr Vivo ĉe la Galerio de Sankta Bruno] ĉe la Luvro {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Le Sueur, Eustache}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 17-a jarcento]] [[Kategorio:Barokaj pentristoj]] 3lsssocflr32v11ymq0fdwngfrs5jln 0 947138 9419728 9405719 2026-07-03T20:36:25Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj 9419728 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | bildo = Pan American Health Organization Building.jpg }} La '''Tutamerika Organizaĵo pri Sano''' - {{l-en|Pan American Health Organization (PAHO)}}, {{l-es|Organización Panamericana de la Salud}}, {{l-pt|Organização Pan-Americana da Saúde}}, {{l-fr|Organisation panaméricaine de la santé}} - estas internacia organizaĵo pri [[publika sano]], evidente en [[Ameriko]]. Ĝi ekaktivis la 2-an de decembro 1902 kaj havas sian sidejon en [[Vaŝingtono]], [[Usono]]. Prezidanto de la organizaĵo ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. Kompreneble la institucio proksime kunlaboras kun la [[Monda Organizaĵo pri Sano]]. {| |[[dosiero:Entrance of the PAHO building, currently closed.jpg|eta|280ra]] |[[dosiero:PAHO building from Columbia Plaza.jpg|eta|280ra]] |} {| |[[dosiero:Pan American Health Organization (PAHO) and World Health Organization (WHO) in Washington D.C..jpg|eta|297ra]] |[[dosiero:Row of flags in front of PAHO building.jpg|eta|262ra]] |} <!-- == Referencoj == {{Referencoj|2}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.paho.org/es}} de la organizaĵo {{PlurajLingvokodoj|en|es|pt|fr}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]] 6jfpj8gwms4bk2aleyfvntqac7r61sz 0 947324 9419930 9410895 2026-07-04T05:35:11Z Sj1mor 12103 9419930 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Franz Georg Gustav KERN''' (naskiĝinta la {{Daton|9|7|1830}} en [[Szczecin|Ŝtetino]], mortinta la {{daton|14|10|1894}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]], germanisto kaj lernejstro. Edzigis lin en 1862 Klara Runge (naskonte i.a. filon [[Otto Kern|Otto]]). == Vivo == Estante filo de la registara sekretario George Friedrich Kern, li frekventis de pasko 1840 ĝis aŭtune 1848 la ŝtetinan Marikonventan Gimnazion; instruis kaj influis lin tie la filologoj [[Hermann Bonitz]] kaj [[Ludwig Giesebrecht]]. Ardante pri la antikveco li studis klasikan filologion ĉe la Berlina universitato. Post la morto de la patro en 1849 li perlaboris la vivon per privata lernigado. Ekzameniĝo pri la lingvoj latina, helena kaj germana sukcesis en 1851. Jaron pli malfrue li revenis Ŝtetinon staĝonte ĉe la Marikonventa Gimnazio. Samurbe li ekresponsis pri la gepatra domo post la forpaso de la pli aĝa frato en 1851. En 1853 li iĝis ano de la Filologia seminario kaj en 1854 li dungiĝis kiel helpanta gimnaziinstruisto. Ĉi-lerneje li krome estis instruisto de gimnastiko kaj honorofice li eĉ prelegis por knabinoj ŝtetinaj al kiuj tiutempe mankis la eblo frekventi superan lernejon. Post la morto de la patrino (1857) li zorgis pri la edziniĝo de unu siaj fratinoj. En 1859 li iĝis vicrektoro ĉe ĵus fondita gimnazio de [[Pyrzyce]]. Post mallonga tempo li tamen preferis ekinstruisti ĉe [[Landesschule Pforta]], kiun estris tiutempe [[Karl Ludwig Peter]]. Je [[bad Kösen|Schulpforta]] ekis ankaŭ lia esplorada vivo. Jam Bonitz estis enkondukinta lin al la filozofio de [[Platono]] kaj [[Aristotelo]] kaj la ŝtetina kolego [[Richard Volkmann]] estis konatiginta lin kun la ideoj de [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]]. En Schulpforta nun eblis vigla interŝanĝo pri la [[antaŭsokrataj filozofoj]] kun la pli juna kolego [[Max Heinze]]: liaj sciencaj eltrovitaĵoj legeblis regula en la gimnazia jarlibro. Post la foriro de Heinze (1866) al [[Oldenburg]], Kern iĝis rektoro de la gimnazio de Oldenburg. La sciencaj laboradoj tamen ne neglektiĝis kaj li tie okupiĝis pri la doktrinoj de la [[Elaja filozofia skolo]]. Kun la kolego [[Heinrich August Lübben]] li eldonis germanlingvan legolibron. En 1868 li publikigis skribaĵon pri la furorverko ''Die Weisheit des Brahmanen'' de [[Friedrich Rückert]]. Sed jam post tri jaroj Kern revenis al [[prusio|Prusujo]]. Paske de 1869 li iĝis estro de la Akademia Gimnazio je [[Gdansko]]; en 1871 li samfunkciulis ĉe la nova Ŝtetina Urba Gimnazio. Kvazaŭ kariera pinto takseblis lia moderigo de la 35-a Filologa Kongreso en aŭtuno 1880 en Ŝtetino. En 1887 li fariĝis rektoro de la lernejo ''Köllnisches Gymnasium'' je Berlino. Berline li ankaŭ direktoris pro la Reĝa Pedagogia Seminario kaj estris la porhelenan lingvosocieton ''Graeca''. Liaj tiamaj esploradoj estis dediĉitaj al la reformo de la prusuja lerneja sistemo kaj de la instruota germana gramatiko. Post akraj disputoj multaj liaj proponoj akceptiĝis fare de la prusaj aŭtoritatoj. Eĉ post pensiiĝo pro ekmalsano (1894) li daŭrigis la fakajn esploradojn. == Literaturo == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Kern,_Franz&oldid=- "Kern, Franz"] - fare de Ferdinand Sander, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 51 (1906), p. 507–511 * Eckhard Wendt: ''Stettiner Lebensbilder'' (=Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Pommern, serio V/49), Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2004, ISBN 3-412-09404-8, p. 274–275. == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Franz_Kern Vikifontaro] *Wilt Aden Schröder: [https://www.teuchos.uni-hamburg.de/interim/prosop/Kern.Franz.html biografio ĉe ''Teuchos''] * [https://archivdatenbank.bbf.dipf.de/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++8793ae8d-19b3-45b5-ab00-6ccdf928c499 slipo ĉe BBF] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116140089 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Kern, Franz}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Germanistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1830]] [[Kategorio:Mortintoj en 1894]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[Kategorio:Mortintoj en Berlino]] [[Kategorio:Szczecin]] o9ee4rjf3c2v6r733hifhp2igoequ0i 0 947494 9419781 9415700 2026-07-03T21:09:20Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419781 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Idioma húngaro.PNG|eta|Regionoj kie oni parolas la hungaran lingvon.]] '''Hungarologio''' aŭ '''hungaraj studoj''' estas subfako de [[Finnugristiko|finnugraj studoj]] kaj ampleksas la studon de [[Hungara lingvo|la hungara lingvo]] kaj kulturo. Ĝi ĝenerale konsistas el [[lingvistiko]], [[Literaturscienco|literaturaj studoj]], [[historio]], [[Bildartohistorio|arthistorio]] kaj [[etnografio]]. Ekster Hungario, [[lingvoakiro]] kutime ankaŭ estas inkludita. Hungara filologio estas parto de la hungaraj studoj<ref>(ĉeĥa) ''hungaristika''. Databáze Nacia knihovny ČR. [http://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=ph135516 Arkivite de la originalo], la 24-an de aprilo 2015.</ref>. Laŭ la nuna filozofio de hungarologio, ĉiuj ĉi tiuj kampoj, kiuj antaŭe estis traktataj kiel apartaj disciplinoj, devus esti studataj kiel tuto. Hungarologoj ampleksas hungarojn ekster Hungario, akademiulojn en Hungario kaj eksterlandajn akademiulojn farantajn esplorojn en aliaj lingvoj ol la hungara. == Terminologio == [[Dosiero:Lenguas finougrias.png|eta|La nuna distribua areo de la [[finn-ugraj lingvoj]]]] La termino ''Hungarologio'' unue aperis skribe en [[1922]] en la revuo ''*Ungarische Jahrbücher*'' kaj estas atribuita al Róbert Gragger. Li uzis la germanan terminon "''Ungarologie''" La antaŭulo de la hungarologio estis enkondukita ĉe la [[Universitato de Vieno]] komence de la 19-a jarcento kiel '''hungaristiko''' (hungara lingvo kaj literaturo, historio, kulturo kaj regionaj studoj de Hungario). Tamen, la terminoj ''hungaristiko'', ''hungaristo'', ''ktp'' estis ĝenerale evitataj ekde la fino de la [[Dua Mondmilito]], ĉar ili estis transprenitaj de la [[Sagokruca Partio|hungaraj faŝistoj]], kiuj ankaŭ nomis sin ''hungaristoj'', ekde la [[1930-aj jaroj]]<ref>(de) ''Ural-Altaische Jahrbücher.'' Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 1976, p. 122.</ref>. . == Interkultureco == Hungarologio kiel disciplino estas esence kreitaj de sia [[Interkultura edukado|interkultura]] cirkonstanco, el kio sekvas, ke la vidpunktoj kaj interpretoj faritaj el ne-hungaraj vidpunktoj estas konsiderataj same validaj. Plue, tiuj hungaraj akademiuloj, kiuj esploras kaj interpretas sian propran kulturon laŭ la lumo de alia kulturo, neeviteble aplikas informitajn vidpunktojn de hungaraj studoj. == Vidu ankaŭ == * [[Hungara lingvo]] * [[Hungaroj]] * [[Hungario]] * [[Finnugristiko]] * [[Estologio]] * [[Samealogio]] == Eksteraj ligiloj == * (angla) ''[https://www.akjournals.com/view/journals/044/044-overview.xml Hungarian Studies]'' (Hungaraj Studoj) * (plurlingve) [https://hungarologia.net/ Internacia Societo pri hungarologio] * (hy) [https://real-j.mtak.hu/view/journal/Hungarol=F3giai_=C9rtes=EDt==0151.html Hungarologiaj bultenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Hungara lingvo]] o93l5kotm3exe1o1ufjdjz40tu8ddga 0 947563 9419759 9410964 2026-07-03T20:50:27Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ŝablono 9419759 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Knud Frederik Vilhelm Hannibal MELBYE''' (naskiĝis la 14-an de majo 1824 en [[Helsingør]] – mortis la 6-an de oktobro 1882 en [[Roskilde]]) estis [[Danio|dana]] mara artisto . Dum sia kariero, li pentris marpentraĵojn, marbordajn kaj havenajn scenojn, velŝipojn kaj topografiajn temojn en multaj partoj de Eŭropo, precipe en la [[Mediteraneo|mediteranea regiono]] .<ref>{{cite web|url=https://runeberg.org/dbl/11/0243.html|title=Melbye, Knud Frederik Vilhelm Hannibal|website=Dansk biografisk Lexikon|access-date=February 1, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kulturarv.dk/kid/VisWeilbach.do?kunstnerId=216&wsektion=alle|title=Vilhelm Melbye|website=Weilbachs Kunstnerleksikon|access-date=February 1, 2021}}</ref> Liaj fratoj estis la pentristo kaj fotisto [[Anton Melbye]] (1818–1875) kaj la mara pentristo [[Fritz Melbye]] (1826–1869). Vilhelm Melbye preferis realisman stilon, ofte ankaŭ kun romantikaj aŭ dramaj scenoj. Multaj el liaj verkoj prezentas sud-eŭropajn marbordajn aŭ havenajn vidojn. Lin influis sia pli maljuna frato kaj instruisto Anton Melbye, sed alia grava influo en lia verkaro estis la [[Duseldorfa Pentroskolo|Duseldorfa Skolo]], precipe [[Andreas Achenbach]].<ref>{{cite web|url=http://www.fineartemporium.com/se-Melbye-V.htm|title=Marine Art Wanted: Sell your 19th Century Painting|publisher=Fine Art Emperium|access-date=2010-01-04}}</ref> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Vilhelm_Melbye_-_Gibraltar_coastal_scene.jpg|alternative=Coastal Scene with fishing and other boats off Gibraltar (1854)| ''Marborda sceno kun fiŝkaptaj kaj aliaj boatoj apud [[Ĝibraltaro]]'' (1854) Dosiero:Vilhelm_Melbye_Udsigt_over_Skagen_1848-crop.jpg|alternative=View over Skagen (1848)| ''Vido super Skagen'' (1848) Dosiero:Shipping_in_a_Choppy_Sea_(Vilhelm_Melbye).jpg|alternative=Seascape from Gibraltar (1850)| ''Marpentraĵo de Ĝibraltaro'' (1850) Dosiero:Vilhelm_Melbye_-_Marine,_Italy.jpg|alternative=Seascape from Italy (1852)| ''Marpentraĵo el Italio'' (1852) Dosiero:Vilhelm_Melbye_-_fishing_boat_and_a_steamer.jpg|alternative=Fishing boat and a steamer off a Rocky Coast (1870)| ''Fiŝkaptista boato kaj vaporŝipo apud la Roka Marbordo'' (1870) Dosiero:Vilhelm_Melbye_-_Xebecs_and_other_shipping_off_Gibralter_at_sunset.jpg|alternative=Seascape from Gibraltar (1882)| ''Marpentraĵo de Ĝibraltaro'' (1882) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Danaj pentristoj]] [[Kategorio:Pejzaĝistoj]] f40qdrph5ddh2k0jjf08p57vvoe9cb9 0 947660 9419796 9410095 2026-07-03T21:19:33Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419796 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programo|Nomo=Organic Maps}} '''Organic Maps''' estas senreta navigada aplikaĵo, kiu uzas mapdatumojn de [[OpenStreetMap]] . La aplikaĵo estas desegnita por funkcii sen interreta konekto, elŝutante mapojn por senreta uzo kaj ne spuras la lokojn de uzantoj nek kolektas personajn datumojn.<ref>{{Cite web|url=https://reports.exodus-privacy.eu.org/en/reports/app.organicmaps/latest/|title=Report for app.organicmaps 2026.05.08-1-Google - εxodus}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://geeko.lesoir.be/2021/08/11/organic-maps-une-alternative-a-google-maps-gratuite-et-sans-publicite/|title=Organic Maps : une alternative à Google Maps gratuite et sans publicité|website=Geeko}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://organicmaps.app/|title=Organic Maps: Offline Hike, Bike, Trails and Navigation|website=organicmaps.app}}</ref> == Bibliografio == {{Referencoj}} [[Kategorio:Androida programaro]] [[Kategorio:IOS programaro]] fbes40seo8ccwfdz39q7nibe2vdnisj 0 947888 9419767 9416829 2026-07-03T20:57:54Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] 9419767 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Wien14 Linzer Straße424 Kirche GD Denis 2019-06-22 GuentherZ 5270.jpg|thumb|epitafo vande de la Andrea Preĝejo de [[penzing (Vieno)|Hütteldorf]]]] '''Johann Nepomuk Cosmas Michael DENIS''', ankaŭ ''Sined der Barde'' (naskiĝinta la {{daton|27|9|1729}} en [[Schärding]], mortinta la {{daton|29|9|1800}} en [[Vieno]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] pastro, verkisto, tradukisto, bibliotekisto kaj zoologo. == Vivo == De la patro li lernis frue la latinan. En 1739 li eniris la Leopoldan Gimnazion de la [[Jezuita kolegio (Passau)|jezuitoj de Passau]]. Fina ekzameniĝo estis en la 1747-a jaro. Samjare li mem eniris ĉi ordenon en Vieno. Post la novicado li aktivis kiel instruisto pri gramatiko kaj retroiko ĉe la jezuita kolegio de [[Graz]] kaj [[klagenfurt|Klaŭdiforumo]]. Ĉi-funkcie li elfaris latinlingvajn drametojn kaj la didaktikan epopeon ''Palatium Rhetoricae''. En 1757 estis li ordinacio sacerdota. En 1759 oni vokis lin al la Tereza Akademio je Vieno, kie li restis ĝis la ordena neniiĝo en 1773. De tiam ĝis la akademio malfondo li gvidis la Bibliotekon de Garelli. De 1784 li estis bibliotekisto ĉe la [[Aŭstria Nacia Biblioteko|Kortega Biblioteko]]. Inter la verkaro de Denis oni trovis, krom la jam menciitaj lernejaj dramoj, lirikaĵojn latinajn kaj germanlingvajn kaj ekleziajn kantojn nelatinajn. La poeziaĵojn li ofte kun la anagrama pseŭdonimo ''Sined der Barde'' publikgis. Krome li kreis biblioteksciencajn verkojn kaj lernolibrojn kaj en 1762 la unuan legolibron por aŭstraj lernantoj. En tuta [[Germanlingvio]] li famiĝis danke al traduko de la verkoj de [[Ossian]] (1768/69). Krome li estis aŭtoro de la konata adventa kanto ''Tauet, Himmel, den Gerechten'' kaj de la paska resurekta kanto ''Der Heiland ist erstanden''. Denis helpis dum pluraj jaroj la naturesploriston [[Johann Ignaz Schiffermüller]] en kolekto kaj ordigo de papiloj el la ĉirkaŭaĵo de Vieno. Rezulte povis eldoniĝi en 1775 ''Ankündung eines systematischen Werkes von den Schmetterlingen der Wienergegend'' kaj en 1776 ''Systematisches Verzeichnis der Schmetterlinge der Wienergegend''. Lia papila kolekto en la Kortega Malartefakta Kabineto brulkonsumiĝis en 1848.<ref>[https://www.zobodat.at/publikation_series.php?id=1610 "Denisia"] - ĉe: ''zobodat.at''</ref> En 1801/02 la postlasitaĵoj de li estis publikigitaj en du volumoj fare de [[Joseph Friedrich von Retzer]]. == Honoroj == *1874: nomo de la strato ''Denisgasse'' en [[Brigittenau]] *2001: komenco de eldono de la scienca skribaĵa serio ''Denisia'' == Verkoj == * ''Der Donaustrom: an Josephen von Baiern Auf Ihrer Hochzeitreise nach Wien'', Wien 1765 * ''Poetische Bilder der meisten kriegerischen Vorgänge in Europa seit dem Jahr 1756'', Wien 1760 * ''Die Gedichte Ossians, eines alten celtischen Dichters, aus dem Englischen übersetzt'', Wien 1768–1769 * ''Die Lieder Sineds des Barden'', Wien 1772 * ''Geistliche Lieder z. Gebrauch der hohen Metropolitankirche b. St. Stephan in Wien und d. ganzen Wiener Erzbistums'', Wien 1774 (darunter ''Der Heiland ist erstanden'') * ''Einleitung in die Bücherkunde'', Wien 1777–1778 * ''Systematisches Verzeichniß der Schmetterlinge der Wienergegend herausgegeben von einigen Lehrern am k. k. Theresianum'' (mit Schiffermüller), Wien 1776 * ''Grundriß der Bibliographie'', Wien 1777 * ''Die Merkwürdigkeiten der k. k. garellischen öffentlichen Bibliothek am Theresiano'', Wien 1780 * ''Bibliotheca typographica Vindobonensis ab anno 1482 usque ad annum 1560'', Wien 1782 bei Google Books), auch deutsch ''Wiens Buchdruckergeschichte bis 1560'', Wien 1782–1793 * ''Ossian und Sineds Lieder'', 5 Bände, 1784 * ''Kurze Erzählung der Streitigkeiten über die alten Urkunden'', Heidelberg 1785 * ''Zurückerinnerungen'', Wien 1794 * ''Carmina quaedam'', Wien 1794 ([https://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/denis1/te01.html interrete] apud ''Camena'' * ''Beschäftigungen mit Gott schon in dem 12. Jahrhundert gesammelt'', Wien 1799 == Literaturo == * [https://de.wikisource.org/wiki/BLK%C3%96:Denis,_Johann_Michael_Kosmas_Peter leksika artikolo ĉe BLKÖ] * Paul von Hofmann-Wellenhof: ''Michael Denis. Ein Beitrag zur deutsch-oesterreichischen Literaturgeschichte des XVIII. Jahrhunderts''. Wagner, Innsbruck 1881 *Bietak, Wilhelm: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd116071532.html#ndbcontent "Denis, Johann Nepomuk Cosmas Michael (Pseudonym Sined der Barde)"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 3 (1957), p. 598-599 * Ludwig Fladerer: ''Michael Denis (1729–1800) – Lateinische Sprache und Literatur im Leben eines österreichischen Aufklärers.'' Ĉe: ''Neulateinisches Jahrbuch'' 10 (2008), p. 61–86. * Ludwig Fladerer: ''An der Schwelle zur Moderne: Die lateinische Autobiographie des Jesuiten Michael Denis (1729–1800). Teil I.'' Ĉe: ''Neulateinisches Jahrbuch'' 14 (2012), p. 53–111 * Ekkehard Ehrmann von Falkenau: ''Michael Denis, ein naturbegeisterter Dichter des 18. Jahrhunderts.'' Ĉe: ''Apollo.'' Volumo 20, 1970, p. 5 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Denis,+Michael verkoj ĉe ''Zeno.org''] * [http://www.literaturportal-bayern.de/autorenlexikon?task=lpbauthor.default&pnd=116071532 pri Denis je ''Literaturportal Bayern''] * [http://www.stifter-haus.at/lib/publication_read.php?articleID=278 priaŭtoraj informoj je ''Stifterhaus''] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Denis, Michael}} [[Kategorio:Entomologoj]] [[Kategorio:Zoologoj]] [[Kategorio:Aŭstraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Poetoj]] [[Kategorio:Dramistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo]] [[Kategorio:Jezuitoj]] [[Kategorio:Passau]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1729]] [[Kategorio:Mortintoj en 1800]] [[kategorio:Distrikto Schärding]] f5gh233ryaovuslvao028un9oqrgbn5 0 947935 9419615 9417613 2026-07-03T13:58:53Z Baba79 118684 /* Damaĝoj */ 9419615 wikitext text/x-wiki [[Rusio]] komencis la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|plenskalan invadon de Ukrainio]] la 24-an de februaro 2022, en grava eskalado de la [[Konflikto inter Rusio kaj Ukrainio ekde 2014|Rusa-Ukraina Milito]], kiu komenciĝis en 2014. Ĝi estas la plej granda milita atako en [[Eŭropo]] ekde la [[Dua Mondmilito]]<ref>Herb, Jeremy; Starr, Barbara; Kaufman, Ellie (24-a de Februaro 2022). "[https://www.cnn.com/2022/02/24/politics/us-military-ukraine-russia/index.html US orders 7,000 more troops to Europe following Russia's invasion of Ukraine]" ([https://web.archive.org/web/20220227052443/https://edition.cnn.com/2022/02/24/politics/us-military-ukraine-russia/index.html arkivo]). Oren Liebermann and Michael Conte. CNN. </ref><ref>Karmanau, Yuras; Heintz, Jim; Isachenkov, Vladimir; Litvinova, Dasha (24 February 2022). "[https://abcnews.go.com/International/wireStory/russia-attacks-ukraine-defiant-putin-warns-us-nato-83078619 Russia presses invasion to outskirts of Ukrainian capital]" ([https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://abcnews.go.com/International/wireStory/russia-attacks-ukraine-defiant-putin-warns-us-nato-83078619 arkivo]). ABC News. </ref><ref>Tsvetkova, Maria; Vasovic, Aleksandar; Zinets, Natalia; Charlish, Alan; Grulovic, Fedja (27-a de Februaro 2022). "[https://www.reuters.com/world/europe/western-allies-expel-key-russian-banks-global-system-ukraine-fights-2022-02-27/ Putin puts nuclear 'deterrence' forces on alert]" ([https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://www.reuters.com/world/europe/western-allies-expel-key-russian-banks-global-system-ukraine-fights-2022-02-27/ arkivo]). Reuters</ref>. Dum la batalado, multaj pecoj de ukraina kultura heredaĵo estis detruitaj, difektitaj aŭ endanĝerigitaj pro la ĝeneraligita detruado tra la lando<ref name= Akinsha> Akinsha, Konstantin (25-a de Marto 2022). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/03/25/ukraine-culture-in-peril Culture in the crossfire: Ukraine's key monuments and museums at risk of destruction in the war]". The Art Newspaper.</ref>. Ĉi tiu konscia detruo kaj prirabado de pli ol 500 ukrainaj kulturaj heredaĵejoj estas konsiderata [[militkrimo]]<ref>Kirchmair, Lando (2022-03-21). "[https://www.ejiltalk.org/the-war-of-aggression-against-ukraine-cultural-property-and-genocide-why-it-is-imperative-to-take-a-close-look-at-cultural-property/ The War of Aggression Against Ukraine, Cultural Property and Genocide: Why it is Imperative to Take a Close Look at Cultural Property]". EJIL: Talk!.</ref> kaj estis priskribata de la Ministro pri Kulturo de Ukrainio kiel [[kultura genocido]]<ref>"[https://www.euronews.com/culture/2022/09/13/its-cultural-genocide-ukraines-culture-minister-trying-to-salvage-the-countrys-artifacts Salvaging Ukraine's culture: Country's history & language under threat]". euronews. 2022-09-13. </ref>. == Juraj protektoj == La kulturaj posedaĵoj ĝuas specialan protekton laŭ [[internacia humanitara juro]]<ref name= Hausler >Hausler, Kristin; Drazewska, Berenika. "[https://www.biicl.org/documents/11200%20how%20does%20international%20law%20protect%20ukrainian%20cultural%20heritage%20in%20war.pdf How does international law protect Ukrainian cultural heritage in war? Is it protected differently than other civilian objects?]" (PDF). British Institute of International and Comparative Law.</ref>. La ​​unua protokolo de la [[Konvencioj de Ĝenevo|Konvencio de Ĝenevo]] kaj la [[Konvencio pri protektado de kulturaj posedaĵoj okaze de armita konflikto|Konvencio de Hago por la Protekto de Kultura Posedaĵo en Kazo de Armita Konflikto]] (ambaŭ devigaj por Ukrainio kaj Rusio) malpermesas al ŝtatoj-partioj uzi historiajn monumentojn por subteni siajn militistajn operaciojn aŭ igi ilin objekto de agoj de malamikeco aŭ reprezalioj<ref name=Hausler />. La ​​Dua Protokolo al la Konvencio de Hago permesas atakojn kontraŭ kultura posedaĵo nur en kazo de "nepra milita neceso" kiam ne ekzistas farebla alternativo. Atakoj kontraŭ kultura heredaĵo egalas al militkrimoj kaj povas esti procesigitaj antaŭ la [[Internacia Puna Kortumo]]<ref>Hausler, Kristin; Drazewska, Berenika. "[https://www.biicl.org/documents/11200%20how%20does%20international%20law%20protect%20ukrainian%20cultural%20heritage%20in%20war.pdf How does international law protect Ukrainian cultural heritage in war? Is it protected differently than other civilian objects?]" (PDF). British Institute of International and Comparative Law.</ref>. == Rimarkindaj lokoj == Antaŭ la invado, Ukrainio havis sep [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondajn Heredaĵojn de UNESKO]], inkluzive de la [[Katedralo de Sankta Sofia (Kievo)|Katedralo Sankta Sofia]] en Kijivo, la [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]], kaj la Historia Centro de [[Lvivo]]<ref>Sherwood, Harriet (2022-03-01). "[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/01/cultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught 'Cultural catastrophe': Ukrainians fear for art and monuments amid onslaught]". the Guardian. </ref>. Pliaj lokoj en [[Ĥarkivo]] ([[Derĵprom]]), [[Mikolajivo]] (Observatorio) kaj [[Ĉernihivo]] (Transfiguracio kaj Boris kaj Gleb katedraloj) estas pripensitaj por eniri la liston<ref>Katz, Brigit (8-a de marto 2022). "[https://www.smithsonianmag.com/smart-news/unesco-sounds-the-alarm-over-threats-to-ukrainian-cultural-heritage-180979686/ Unesco Sounds the Alarm Over Threats to Ukrainian Cultural Heritage]". Smithsonian Magazine. </ref>. Fine de aprilo 2022, [[Politico]] raportis, ke Ukrainio registris la vrakon de la rusia krozŝipo ''Moskva'' kiel "subakvan kulturan heredaĵon"<ref>Jack, Victor (2022-04-22). "[https://www.politico.eu/article/trolling-russia-ukraine-registers-moskva-shipwreck-underwater-cultural-heritage/ Trolling Russia, Ukraine registers Moskva shipwreck as 'underwater cultural heritage']". POLITICO.</ref>. == Konservadaj klopodoj == === Naciaj === Komence de la milito, la direktoro de la [[Nacia Muzeo pri la Historio de Ukrainio]] en Kievo, Fedir Androŝĉuk, kunlaboris kun du kolegoj por konservi kaj protekti la muzeon kontraŭ atako kaj ebla prirabado. Androsĉuk ankaŭ raportis, ke kvar aliaj muzeoj en [[Vinico]], [[Ĵitomir]], [[Sumio]] kaj [[Ĉernihivo]] sukcesis forigi, stoki kaj protekti siajn ĉefajn ekspoziciojn, kaj la muzeo en Vinico estis uzata kiel loĝejo por rifuĝintoj<ref> Sherwood, « [https://www.theguardian.com/world/2022/mar/01/cultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught 'Cultural catastrophe': Ukrainians fear for art and monuments amid onslaught] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2F2022%2Fmar%2F01%2Fcultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught arkivo]), the Guardian, 1-a de marto 2022 </ref>. La artista kolektivo ''Asortymentna kimnata'' ("Akordita Ĉambro"), bazita ĉe la Ivano-Frankivska Nuntempa Arta Centro, kreis plurajn bunkrojn kaj kunlaboris kun galerioj en [[Kijivo]], [[Mariupolo]], [[Odeso]], [[Zaporiĵo]] kaj aliloke por evakui kaj konservi artaĵojn el la galerioj<ref name= Braun>Braun S. (2022-03-17). "[https://www.dw.com/en/ukraine-rushes-to-save-cultural-heritage-from-destruction/a-61158291 Ukraine rushes to save cultural heritage from destruction]". Deutsche Welle.</ref>. Multaj monumentoj kaj memorindaĵoj estis protektitaj per sakoj da sablo aŭ envolvitaj en diversaj materialoj. En Kijivo, ĉirkaŭ 28 objektoj estis protektitaj tiel ĝis meze de aprilo<ref>Кречетова Д. (2022-04-16). "[https://life.pravda.com.ua/culture/2022/04/16/248266/ На захисті від "русского мира": як рятують українські пам'ятки і чому Київ лишив монумент Незалежності відкритим"]. Українська правда.</ref>. Loĝantoj en Lvivo provis helpi konservi plurajn ŝtonajn statuojn kaj fontanojn, kiujn oni ne povis malmunti, envolvante ilin en plaston, ŝaŭmon kaj aliajn materialojn. Pliajn klopodojn fotis kaj afiŝis la Lviva Fonduso por la Konservado de Arkitekturaj kaj Historiaj Monumentoj, prezentante lignajn kadrojn kaj tabulojn uzatajn por protekti monumentojn kaj vitralojn de preĝejoj<ref>Holland, Oscar (4-a de Marto 2022). "[https://www.cnn.com/style/article/lviv-ukraine-statues-wrapped-heritage-protection/index.html 'Concerned' Ukrainian locals help protect Lviv's historic statues]". CNN</ref><ref>Кречетова Д. (2022-04-16). "[https://life.pravda.com.ua/culture/2022/04/16/248266/ На захисті від "русского мира": як рятують українські пам'ятки і чому Київ лишив монумент Незалежності відкритим]". Українська правда.</ref>. La 28-an de marto, la [[Ministerio pri Cifereca Transformo de Ukrainio|Ministerio pri Cifereca Transformo]] lanĉis NFT-muzeon por helpi konservi la ŝtatecon kaj historion de Ukrainio, kaj ĉiuj enspezoj iros al la ministerio. La retejo, Ukraina MetaHistoria NFT-Muzeo inkludus "militlinion" aŭ templinion de eventoj kun koresponda NFT, kiu inkludus [[Tvitero|tviteraĵon]] pri signifa momento en la milito kaj ilustraĵon de ukraina artisto. Antaŭ la 1-a de aprilo, ĉirkaŭ 600 000 dolaroj estis kolektitaj per la vendo de la NFT-oj, kaj la financoj estis destinitaj por helpi rekonstrui muzeojn, teatrejojn kaj aliajn kulturajn instituciojn, kiuj estas detruitaj aŭ difektitaj<ref>Kharif, Olga (1-a de Aprilo 2022). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-01/ukrainian-government-raises-600-000-through-museum-nft-sales "Ukraine Raises $600,000 Through Museum NFT Sales to Help Rebuild]". Bloomberg. </ref><ref>Mattei, Shanti Escalante-De (2022-03-28). "[https://www.artnews.com/art-news/news/ukraine-nft-project-museum-of-war-1234623051/ Ukraine Has Launched an NFT 'Museum' to Preserve the Country's History]". ARTnews.com.</ref>. Multaj el la kulturaj heredaĵoj protektataj en Ukrainio kontraŭ la rusia invado estas objektoj de rusa kulturo<ref name= Akinsha /><ref name= Braun /><ref>Harding L., Sherwood H. (2022-03-09). "[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/09/ukrainians-in-race-to-save-a-nations-cultural-heritage Ukrainians in race to save cultural heritage]" ([https://web.archive.org/web/20220425175053/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/09/ukrainians-in-race-to-save-a-nations-cultural-heritage arkivo]). The Guardian.</ref>. === Internaciaj === Tuj post la komenco de la invado, [[Unesko]] anoncis, ke ĝi laboras por marki ĉiujn eblajn ŝlosilajn historiajn monumentojn kaj lokojn tra la lando per la emblemo de la [[Konvencio pri protektado de kulturaj posedaĵoj okaze de armita konflikto|Konvencio de Hago]] de 1954, la internacie agnoskita simbolo por la protekto de kultura heredaĵo en armita konflikto. La organizo ankaŭ kunlaboros kun la muzeodirektoroj de la lando por kunordigi konservadajn klopodojn por protekti kolektojn kaj monitori ajnan difekton al kulturaj lokoj per sputnika bildigo<ref>Hickley, Catherine (2022-03-04). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/03/04/unesco-gravely-concerned-about-damage-to-ukrainian-cultural-heritage Unesco 'gravely concerned' about damage to Ukrainian cultural heritage]". The Art Newspaper – International art news and events. </ref>. Baldaŭ post la invado, oficialuloj de la [[Internacia Konsilio de Muzeoj]] komencis dokumenti artopecojn, kiujn polico eble trovus se ili estus movitaj kontraŭleĝe trans naciajn limojn<ref>Kishkovsky, Sophia (2022-09-09). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/09/09/ukraine-given-red-list-to-fight-looting Ukraine gets emergency Red List for art as evidence mounts of 'trading networks flowing West']". The Art Newspaper - International art news and events.</ref>. Kulturaj institucioj en [[Pollando]] starigis helpan programon, per la Komitato por Helpo al Muzeoj de Ukrainio kreita tuj post la invado. La Komitato subtenis ĉiujn muzeojn kaj kulturanj instituciojn en Ukrainio por subteni kaj sekurigi iliajn kolektojn same kiel dokumentadon, ciferecigon kaj inventaron de kolektoj<ref name= Braun/>. La helpo de aliaj institucioj daŭriĝas dum la tuta milito. En majo 2022 la Ĉeĥa Ministerio pri Kulturo komisiis la [[Nacia muzeo (Prago)|Nacian Muzeon de Prago]] sendi pakmaterialojn kiel vezik-plastikon kaj polietilenan ŝaŭmon kune kun sekureca ekipaĵo kiel [[fajroestingilo]]j kaj [[orientita grandpartikla plato|orientitaj grandpartiklaj platoj]] por bloki fenestrojn<ref>Iotkovska, Svilena (11-a de majo 2022). "[https://www.themayor.eu/en/a/view/czechia-helps-ukraine-preserve-its-endangered-cultural-heritage-10419 Czechia helps Ukraine preserve its endangered cultural heritage]" TheMayor.EU". www.themayor.eu.</ref>. Internaciaj organizaĵoj kiel la Ukraina Arta Helpa Centro (bazita en Germanio, subtenata de la germana registaro, inter aliaj) kaj ALIPH (bazita en Svislando) ankaŭ aktive provizis krizan ekipaĵaron ekde la printempo de 2022<ref>"[https://www.aliph-foundation.org/en/projects/aliph-action-plan-for-ukraine Protecting cultural heritage in Ukraine | Aliph Foundation - Protecting heritage to build peace]" ([https://web.archive.org/web/20250129191327/https://www.aliph-foundation.org/en/projects/aliph-action-plan-for-ukraine arkivo]). Aliph Foundation</ref><ref>"[https://www.dug-ww.com/presse Ukraine Hilfslieferungen für Rettung von Kunst- und Kulturgut]". www.dug-ww.com </ref>. En marto 2022, komenciĝis iniciatoj por sekurkopii kaj konservi eble endanĝerigatajn datumojn kaj teknologiojn de la kulturaj institucioj de Ukrainio kiel ''Saving Ukrainian Cultural Heritage Online'' (SUCHO). En novembro 2025, la [[Eŭropa Komisiono]] anoncis, ke ĝi kaj dudek du membroŝtatoj kreos komitaton por subteni la konservadon de la ukraina kulturo. La Eŭropa Unio ankaŭ donacis pliajn 2 milionojn da eŭroj por subteni la kulturan sektoron de Ukrainio, kun ĉirkaŭ 48 milionoj da eŭroj donacitaj ekde la komenco de la milito<ref>Orlandi, Giorgia; Hess, Amandine (7-a de novembro 2025). "[https://www.euronews.com/my-europe/2025/07/11/eu-vows-to-protect-ukrainian-culture-as-russia-targets-over-500-heritage-sites EU vows to protect Ukrainian culture as Russia targets over 500 heritage sites]". EuroNews.</ref>. En februaro 2026, [[Japanio]] anoncis 3,8 milionojn da dolaroj en plia helpo por helpi Ukrainion ripari kulturajn havaĵojn, kiuj estis difektitaj dum la milito, dum renkontiĝo en Kijivo inter la japana ambasadoro Nakagome Masaŝi, ukrainaj oficialuloj kaj reprezentantoj de UNESKO<ref>"[https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/japan-pledges-38-million-to-help-repair-ukraine-s-war-damaged-cultural-sites/3826385 Japan pledges $3.8 million to help repair Ukraine's war-damaged cultural sites]". www.aa.com.tr. 11-a de februaro 2026.</ref>. == Damaĝoj == === Statistikaĵoj === La 10-an de junio 2026, [[UNESKO]] publikigis raporton kiu nombris 536 kulturajn lokojn konfirmitajn kiel difektitajn el kiuj 154 religiaj lokoj, 280 konstruaĵoj de historia kaj/aŭ arta intereso, 41 muzeoj, 33 monumentoj, 22 bibliotekoj, 5 arkeologiaj lokoj kaj 1 arkivejo<ref>[https://www.unesco.org/uk/ukraine-war/damaged-cultural-sites?hub=180699 Пошкоджені об’єкти культурної спадщини в Україні, верифіковані ЮНЕСКО], UNESKO, 10-a de junio 2026</ref>. En antaŭa raporto publikigita la 16-an de oktobro 2024, UNESKO konfirmis difektojn de 457 objektoj: 143 religiaj lokoj, 231 konstruaĵoj de historia kaj/aŭ arta intereso, 32 muzeoj, 33 monumentoj, 17 bibliotekoj, 1 arkivejo. Ĉi tiuj listoj enhavas nur kazojn konatajn el pluraj fidindaj fontoj, kaj ne enhavas supraĵajn difektojn, kiel rompitajn fenestrojn kaj pordojn<ref>"[https://www.rfi.fr/ru/%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0/20220628-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%82-%D1%8E%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%80%D1%83%D1%88%D0% Эксперт ЮНЕСКО: «Мониторинг разрушений украинских культурных ценностей идет с первых дней войны»]". Международное французское радио. 2022-06-28.</ref>. La [[Ministerio pri Kulturo de Ukrainio]] je la 5a de januaro 2023 raportis 1189 kazojn de difekto aŭ detruo de kulturaj objektoj, inkluzive de 563 "kreivaj centroj", 453 bibliotekoj, 63 muzeoj kaj galerioj, 18 teatroj kaj filharmoniaj haloj, kaj 92 institucioj pri arteduko<ref>"[https://mkip.gov.ua/news/8414.html Because of russian aggression, 1189 objects of cultural infrastructure were damaged in Ukraine]" ([https://web.archive.org/web/20230105200329/http://www.mkip.gov.ua/news/8414.html arkivo]). Ministry of Culture of Ukraine.</ref>. 21 el ili estis konsiderataj monumentoj de nacia signifo. Ĉirkaŭ 100 objektoj estis tute aŭ preskaŭ tute detruitaj<ref>"[https://ru.krymr.com/a/kulturnoye-naslediye-poteri-ukraina-rossiya-voyna-yunesko/31947111.html Россия боится культуры Украины? На заседании Совбеза ООН озвучили данные ЮНЕСКО]" ([https://web.archive.org/web/20220717105634/https://ru.krymr.com/a/kulturnoye-naslediye-poteri-ukraina-rossiya-voyna-yunesko/31947111.html arkivo]). Radio Free Europe/Radio Liberty. 2022-07-17.</ref>. La 24-an de februaro 2026, la Ministerio pri Kulturo de Ukrainio raportis, ke ĝis februaro 2026 kaj ekde la komenco de la milito 1 685 kulturaj heredaĵejoj kaj 2 483 kulturaj infrastrukturinstalaĵoj estis aŭ detruitaj aŭ difektitaj. La raporto plue deklaris, ke la milito ankaŭ prenis la vivojn de 346 artistoj kaj 132 ukrainaj kaj eksterlandaj amaskomunikilaj profesiuloj, kun laŭtaksa totala perdo por la lando de ĉirkaŭ 4,2 miliardoj da dolaroj, kaj la totala perdo por la kultura sektoro, inkluzive de enspezoj, superis 31 miliardojn da dolaroj<ref name=Darila>Mykhailenko, Darila (2026-02-24). "[https://united24media.com/latest-news/russia-destroyed-1685-ukrainian-cultural-sites-since-2022-inflicting-31-billion-in-losses-16220 Russia Destroyed 1,685 Ukrainian Cultural Sites Since 2022, Inflicting $31 Billion in Losses]" ([https://web.archive.org/web/20260312072517/https://united24media.com/latest-news/russia-destroyed-1685-ukrainian-cultural-sites-since-2022-inflicting-31-billion-in-losses-16220 arkivo]). UNITED24 Media.</ref>. La Laboratorio pri Monitorado de Kultura Heredaĵo ĉe la Virginia Muzeo pri Naturhistorio trovis signojn de 458 difektitaj kulturaj lokoj je la 10a de junio 2022<ref>Seymour T. (2022-06-10). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/06/10/is-ukraines-cultural-heritage-under-coordinated-attack Is Ukraine's cultural heritage under coordinated attack?]" ([https://web.archive.org/web/20220611083033/https://www.theartnewspaper.com/2022/06/10/is-ukraines-cultural-heritage-under-coordinated-attack arkivo]). The Art Newspaper.</ref>. La teamo ''Visual Investigations'' de la [[The New York Times|New York Times]] kompilis liston de ĉirkaŭ 339 konstruaĵoj, monumentoj kaj aliaj kulturaj institucioj, kiuj estis parte aŭ tute detruitaj ĝis decembro 2022, kun ĉefa atento donita al la [[Donbaso]]<ref>Farago, Jason (2022-12-27). "[https://www.nytimes.com/2022/12/27/arts/design/cultural-heritage-ukraine-russia-war.html When Cultural Heritage Becomes a Battlefront]" ([https://web.archive.org/web/20230204121859/https://www.nytimes.com/2022/12/27/arts/design/cultural-heritage-ukraine-russia-war.html arkivo]). The New York Times. ISSN 0362-4331.</ref>. === Rimarkindaj damaĝoj === La 16-an de marto 2022, la drama teatrejo de [[Mariupolo]] estis [[Rusa aviadatako al teatro de Mariupolo|plejparte detruita]] de aviadilaj atakoj. Centoj da civiluloj ŝajne ŝirmiĝis en la konstruaĵo tiutempe<ref>Lister, Tim; Voitovych, Olga; John, Tara (16-a de Marto 2022). "[https://edition.cnn.com/2022/03/16/europe/ukraine-mariupol-bombing-theater-intl/ Russians bomb Mariupol theater where hundreds had taken refuge, officials say]". CNN.</ref>. Satelitaj fotoj prenitaj antaŭ kaj tuj post la atako montris la rusan vorton por infanoj, ''Дети'', pentritan sur la tero ĉe la fronto kaj malantaŭo de la konstruaĵo, por informi rusiajn militaviadilojn, ke infanoj ŝirmiĝis en la konstruaĵo<ref>"[https://www.firstpost.com/world/mayhem-in-mariupol-in-ukraines-most-attacked-city-theatre-sheltering-hundreds-of-civilians-bombed-10467421.html Mayhem in Mariupol]". FirstPost. 17 March 2022.</ref>. La laŭtaksa mortnombro varias de almenaŭ dekduo<ref name=dekduo>"[https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/ Ukraine: Deadly Mariupol Theatre Strike 'A Clear War Crime' By Russian Forces]". Amnesty International. 30-a de Junio 2022. </ref> ĝis pli ol 600 homoj<ref>Hinnant, Lori; Chernov, Mstyslav; Stepanenko, Vasilisa (4-a de Majo 2022). "[https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike]". Associated Press.</ref>. La atako estis priskribita de [[Amnestio Internacia]] kiel "klara militkrimo" fare de rusiaj fortoj<ref name=dekduo/>. La 24-an de majo 2026, nur unu monaton post moderniĝo kaj remalfermo al la publiko, la [[Ukraina Nacia Muzeo de Ĉernobilo|kijiva muzeo pri la katastrofo de Ĉernobilo]] estis preskaŭ tute detruita per rekta trafo de rusia misilo, sekvata de incendio kaj parta kolapso<ref>https://www.ukr.net/news/details/russianaggression/117636081.html</ref>. Ĉirkaŭ 40 procentoj de la kolekto estis savitaj el la deponejo<ref>"[https://news.artnet.com/art-world/ukraine-museums-damaged-russian-attack-2776107 Ukrainian Museums and Cultural Sites Damaged in Massive Russian Attack]". artnet. 2026-05-25.</ref>. La ukrainia prezidanto [[Volodimir Zelenskij]] vizitis la lokon en la sama tago<ref>"[https://unn.ua/en/news/zelenskyy-visited-the-chernobyl-museum-destroyed-after-the-russian-attack-as-well-as-lukyanivka Zelenskyy visited the Chernobyl Museum destroyed after the Russian attack, as well as Lukyanivka]". Ukrainian National News (UNN). 2026-05-24. </ref>. La 24-an de marto 2026, en la historia urbocentro de [[Lvivo]] kiu ĉeestas la liston de [[UNESKO]] pri [[Monda Heredaĵa Konvencio|monda heredaĵo]], incendio ekis en la konstruaĵoj de la Bernardina monaĥeja komplekso kiel rezulto de rusia spavatako<ref>Козицький, Максим (24-a de marto 2026). [https://bukvy.org/u-lvovi-poshkodzhenyj-ansambl-bernardynskogo-monastyrya/ У Львові пошкоджений ансамбль Бернардинського монастиря]. Букви</ref>. Ankaŭ ties sonorilturo estis difektata<ref>[https://zn.ua/ukr/war/rosija-vdarila-po-tsentru-lvova-poshkodzheno-budinok-ta-spadshchina-junesko.html Обстріл Львова 24 березня 2026 року. Дзеркало тижня.] 24-a de marto 2026</ref>. En januaro 2023, la [[Katedralo de la Transfiguriĝo de Odeso]] estis enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondan Heredaĵon]] kiel parto de la Historia Centro de [[Odeso]] kaj tuj listigita kiel endanĝerigita de la rus-ukraina milito<ref>"[https://www.icomos-ukraine.org/recent-news-en/statement-regarding-the-threat-of-destruction-of-the-unesco-world-heritage-site-historical-center-of-the-port-city-of-odesa Statement regarding the threat of destruction of the UNESCO World Heritage Site "Historical Centre of the Port City of Odesa"]". ICOMOS Ukraine.22-a de Julio 2023.</ref>. La 23-an de julio 2023, la katedralo estis grave difektata de rusia misilatako<ref>"[https://www.nytimes.com/video/world/europe/100000009008708/odesa-ukraine-cathedral.html Damage to the Odesa Transfiguration Cathedral (video)]". New York Times.23-a de Julio 2023.</ref>. UNESKO forte kondamnis ripetajn atakojn de Rusio kontraŭ la historia centro de [[Odeso]]<ref>Sirkovych, Zhanna (23-a de Julio 2023). "[https://ukraine.un.org/en/240086-odesa-unesco-strongly-condemns-repeated-attacks-against-cultural-heritage-including-world Odesa: UNESCO strongly condemns repeated attacks against cultural heritage, including World Heritage]". United Nations</ref>. La katedralo estis restaŭrita kun subteno de la itala registaro kaj UNESKO, kun la plejparto de la restaŭraj laboroj kompletigitaj antaŭ oktobro 2024 kaj la hejtsistemo restaŭrita antaŭ decembro 2025<ref>[https://www.unesco.org/uk/articles/odesa-yunesko-ta-italiya-zavershyly-avariyni-vidnovlyuvalni-roboty-u-spaso-preobrazhenskomu Одеса: ЮНЕСКО та Італія завершили аварійні відновлювальні роботи у Спасо-Преображенському кафедральному соборі] ([https://web.archive.org/web/20260209135300/https://www.unesco.org/uk/articles/odesa-yunesko-ta-italiya-zavershyly-avariyni-vidnovlyuvalni-roboty-u-spaso-preobrazhenskomu arkivo]), UKESKO, 1-a de decembro 2025</ref>. La 14-an de junio 2026, rusia spavatako kaŭzis signifajn damaĝojn al la komplekso de la [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]]<ref> "[https://www.theguardian.com/world/video/2026/jun/15/dormiton-cathedral-burns-unesco-kyiv-pechersk-lavra-russian-attack Cathedral burns at Unesco-listed Kyiv Pechersk Lavra after Russian attack]". The Guardian. 15-a de Junio 2026</ref><ref name= Beaumont>Beaumont, Peter (15-a de Junio 2026). "[https://www.theguardian.com/world/2026/jun/15/kyiv-pechersk-lavra-monastery-on-fire-russian-attacks-ukraine Kyiv monastery set on fire in night of Russian attacks across Ukraine]". The Guardian.</ref>. La ​​damaĝoj inkluzivis detruon de signifa parto de la tegmento, damaĝon al la ĉefa kupolo kaj kapelo, kaj signifajn incendiojn ene de la strukturo de la Dormiciono-Katedralo<ref>Basmat, Dmytro; Fenbert, Abbey (15-a de Junio 2026). "[https://kyivindependent.com/russian-attack-june-14-2026/ Kyiv's historic Pechersk Lavra burns as large-scale Russian strikes kill 5, injure 29 in capital]". The Kyiv Independent. </ref>. La saman tagon estis atakataj ankaŭ la [[Dovĵenka Nacia kinostudio]], la [[Artomuzeo de Ĥarkivo]] kaj la [[Domo de Orgeno kaj Ĉambra Muziko de Dnipro]]<ref>[https://www.rts.ch/info/monde/2026/article/cathedrale-de-kiev-en-feu-apres-des-frappes-russes-neuf-morts-en-ukraine-29274362.html Onze morts et une cathédrale emblématique endommagée en Ukraine après des frappes russes], RTS, 15-a de junio 2026</ref><ref>[https://ici.radio-canada.ca/nouvelle/2261627/ukraine-russie-guerre-attaque-kiev Attaque massive sur Kiev, un joyau orthodoxe en feu], Radio Canada Info, 15-a de junio 2026</ref>. Ĉi-lasta estis jam trafita unuafoje dum la rusia invado la 11-an de marto 2022: post bombado, [[ŝrapnelo]]j frakasis la fenestrojn kaj parte detruis la murojn<ref>« [https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html Велике російське руйнівництво: Архітектурні пам’ятки, пошкоджені війною » ] ([https://web.archive.org/web/20220318110117/https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html arkivo]) // Bird in Flight, 18.03.2022</ref>. Dum amasa bombado la 24-an de junio 2025, la konstruaĵo denove estis difektata<ref>Kitsoft. "[https://thegaze.media/news/priceless-monuments-destroyed-by-russia-in-ukraine Priceless Monuments Destroyed by Russia in Ukraine]". thegaze.media.</ref>. Dum la atako de la 15-a de junio 2026, ne nur la konstruaĵo estis trafita, sed ankaŭ ĝia unika 12-tuna orgeno<ref>"[http://www.domorgan.dp.ua/o-nas/istoriya Історія]". www.domorgan.dp.ua</ref><ref>"[http://www.reyestr.court.gov.ua/Review/11033979 ГОСПОДАРСЬКИЙ СУД | ДНІПРОПЕТРОВСЬКОЇ ОБЛАСТІ | УХВАЛА]". www.reyestr.court.gov.ua</ref>. <gallery mode="packed"> Museum of Hryhoriy Skovoroda after Russian shelling (2022-05-07) 02.jpg|Muzeo pri [[Hrihorij Skovoroda]], 7-a de majo 2022 Bakhmut Palace of Culture after Russian shelling, 2022-09-08 (12).jpg|Kultura Palaco de [[Baĥmuto]], 8-a de septembro 2022 Transfiguration Cathedral in Odesa after Russian missile attack, 2023-07-23 (22).jpg|[[Katedralo de la Transfiguriĝo de Odeso]], 23-a de julio 2023 Kherson Oblast Scientific Library named after Oles Honchar after Russian shelling, 2023-11-12 (21).webp|Ĥersona scienca biblioteko, 12-a de novembro 2023 Huliaipole Local Museum after Russian shelling (2024-08-24) 03.webp|Loka muzeo de Huliaipolo, 24-a de aŭgusto 2024 National Chernobyl Museum in Kyiv after Russian attack, 2026-05-24 (03).jpg|[[Ukraina Nacia Muzeo de Ĉernobilo]], 24-a de majo 2026 </gallery> == Rabado == [[Dosiero:Kherson museum looted by Russian forces (05).jpg|eta|Rabita ĥersona loka muzeo post la foriro de rusiaj trupoj, la 19-an de novembro 2022.]] En aprilo 2022, la Urba Konsilio de Mariupolo anoncis, ke pli ol du mil ekspoziciaĵoj estis prirabitaj el la muzeoj de Mariupolo, inkluzive de originalaj verkoj de [[Arĥip Ivanoviĉ Kuindĵi|Arĥip Kuindĵi]] kaj [[Ivan Ajvazovskij]]. La plej multaj ekspoziciaĵoj el la Muzeo de Loka Popolo kaj la Arta Muzeo de Kuindĵi estis forigitaj de la rusiaj okupaciaj fortoj<ref>"[https://www.ukrinform.net/rubric-society/3469803-invaders-steal-over-2000-exhibits-from-mariupol-museums.html Invaders steal over 2,000 exhibits from Mariupol museums]" ([https://web.archive.org/web/20220428184318/https://www.ukrinform.net/rubric-society/3469803-invaders-steal-over-2000-exhibits-from-mariupol-museums.html arkivo]. Ukrinform. 28-a de Aprilo 2022.</ref>. Tamen, la direktoro de la Muzeo de Loka Historio de Mariupolo, Natalia Kapustnikova, diris al la rusia novaĵagentejo ''Izvestija'', ke ŝi transdonis la verkojn de Ajvazovskij kaj Kuindĵi al la rusiaj fortoj "post la fino de la bataladoj"<ref>Sauer, Pjotr (2022-04-29). "[https://www.theguardian.com/world/2022/apr/29/ukraine-accuses-russian-forces-of-seizing-2000-artworks-in-mariupol Ukraine accuses Russian forces of seizing 2,000 artworks in Mariupol]" ([https://web.archive.org/web/20260315100851/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/29/ukraine-accuses-russian-forces-of-seizing-2000-artworks-in-mariupol arkivo]). The Guardian.</ref>. En majo 2022, ukrainiaj oficialuloj asertis, ke la rusiaj fortoj prirabis la ''"plej grandajn kaj plej multekostajn"'' kolektojn de [[Skitoj|skitaj]] artefaktoj en Ukrainio el [[Melitopolo]]<ref>Grylls, George (4-a de majo 2022). "[https://www.thetimes.com/world/article/russian-troops-are-destroying-ancient-nomadic-tombs-5g00c96xs Russian troops are destroying ancient nomadic tombs]" ([https://web.archive.org/web/20260226180215/https://www.thetimes.com/world/article/russian-troops-are-destroying-ancient-nomadic-tombs-5g00c96xs arkivo]). The Times. ISSN 0140-0460.</ref>. La ukrainia ministro pri kulturo, Oleksandr Tkaĉenko, asertis, ke rusiaj fortoj prirabis milojn da artefaktoj el preskaŭ kvardek ukrainaj muzeoj ĝis oktobro 2022. Tkaĉenko plue deklaris, ke la prirabitaj objektoj kaj la detruoj de aliaj kulturaj lokoj sumiĝis al centoj da milionoj da dolaroj en damaĝo kaj perditaj objektoj<ref>Dawson, Bethany (October 9, 2022). "[https://www.businessinsider.com/ukraine-putins-forces-loot-40-museums-of-priceless-treasures-minister-2022-10 Putin's forces have looted nearly 40 museums in Ukraine, plundering thousands of 'priceless' treasures, says culture minister]" [https://web.archive.org/web/20230819231239/https://www.businessinsider.com/ukraine-putins-forces-loot-40-museums-of-priceless-treasures-minister-2022-10 arkivo]). Business Insider. </ref>. Interaliaj, du ĉefaj muzeoj de [[Ĥersono]] estis prirabitaj de rusiaj fortoj antaŭ ol retiriĝo el la urbo en novembro 2022: la Loka Historia Muzeo kaj la Arta Muzeo, el kiuj ĉirkaŭ 10 000 artaĵoj estis ŝtelitaj. La objektoj estis transportitaj al krimeaj muzeoj<ref>"[https://english.elpais.com/international/2022-11-17/ukraine-reports-looting-of-kherson-museums-by-russian-troops.html Ukraine reports looting of Kherson museums by Russian troops]" ([https://web.archive.org/web/20230210124514/https://english.elpais.com/international/2022-11-17/ukraine-reports-looting-of-kherson-museums-by-russian-troops.html arkivo]). El Pais. 2022-11-17.</ref><ref>"[https://www.theartnewspaper.com/2022/09/29/russia-to-take-over-ukrainian-museum-collections-as-formal-annexation-plans-announced Russia to take over Ukrainian museum collections as formal annexation plans announced]". The Art Newspaper. 2022-09-30.</ref>. En raporto el februaro 2026, la ukrainia Ministerio pri Kulturo asertis, ke Rusio prirabis 35 482 muzeajn artefaktojn, kaj pli ol 1,7 milionoj da objektoj ankoraŭ estas tenataj en nuntempe okupitaj areoj<ref name=Darila/>. == Reta Kultura Heredaĵo == Volontuloj el la tuta mondo laboras por arkivi la ciferecan enhavon de la ukraina kultura heredaĵo, kiu riskas detruon pro la rusia invado de 2022<ref>Adams, « [http://blog.archive.org/2022/03/22/volunteers-rally-to-archive-ukrainian-web-sites/ Volunteers Rally to Archive Ukrainian Web Sites] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fblog.archive.org%2F2022%2F03%2F22%2Fvolunteers-rally-to-archive-ukrainian-web-sites%2F arkivo], blog.archive.org, Internet Archive, 22-a de marto 2022</ref>, precipe per la iniciato Saving Ukrainian Cultural Heritage Online (SUCHO) (''"Savante Ukrainian Kulturan Heredaĵon Rete"''), lanĉita la 1-an de marto 2022<ref>« [https://www.sucho.org/press-release-20220308-volunteers-unite Volunteers Unite to Archive Ukrainian Cultural Heritage] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.sucho.org%2Fpress-release-20220308-volunteers-unite arkivo]), sucho.org, Saving Ukrainian Cultural Heritage Online (SUCHO), 8-a de marto 2022</ref>. En la unuaj du semajnoj post la lanĉo de la iniciato, pli ol 1 500 retejoj, ciferecaj ekspozicioj, malfermaj aliraj publikaĵoj kaj aliaj retaj rimedoj de ukrainiaj kulturaj organizaĵoj estis kreitaj kiel ciferecaj arkivoj, reprezentante proksimume tri terabajtojn da datumoj<ref>Cascone, Sarah (2022-03-14). "[https://news.artnet.com/art-world/saving-ukrainian-cultural-heritage-online-2084036 How Tech Experts in the West Are Rushing to Save the Digital Archives of Ukraine's Museums]" ([https://web.archive.org/web/20220314063614/https://news.artnet.com/art-world/saving-ukrainian-cultural-heritage-online-2084036 arkivo]). Artnet News.</ref>. Alia projekto, "Backup Ukraine" (''"Sekurkopio de Ukrainio"''), petas volontulojn uzi aplikaĵon por skani objektojn en Ukrainio, kiuj poste estas transformitaj en 3D-modelojn kaj alŝutitaj al nuba datumbazo por sekurkopio<ref>Gault, Matthew (May 6, 2022). "[https://www.vice.com/en/article/backup-ukraine-is-looking-to-preserve-the-countrys-cultural-heritage/ Backup Ukraine Is Looking to Preserve The Country's Cultural Heritage]". Vice.com. </ref>. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] [[Kategorio:Kulturo de Ukrainio]] 9pjbdmnyhz9hl8498ztgqg5xqw0cg7a 0 947996 9419720 9412926 2026-07-03T20:30:40Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ref 9419720 wikitext text/x-wiki '''Gregor LECHNER''' (naskiĝinta verŝajne malantaŭ 1490 je [[Schärding]], mortinta la {{Daton|27|8|1558}} en [[Kremsmünster]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] [[benediktanoj|benediktano]] kaj 48-a abato de la [[abatejo Kremsmünster|tiea monaĥejego de Kremsmünster]].<ref>Marianus Pachmayr: ''Historico-chronologica series abbatum et religiosorum monasterii Cremifanensis, O. S. P. B. quotquot quidem a retro actis mille annis ab eius fundatione, in tabulis ... inveniri potuerunt,'' eldonejo Abrahami Wimmer, Steyr 1777, p. 323-327}}</ref><ref>Ulrich Hartenschneider: ''Topographie des Erzherzogthums Österreich,'' Vieno 1830, p. 116-119</ref> En novembro 1509 Lechner estis farinta la [[voto]]n en Kremsmünster, post frokuliĝo jaron pli frue. En la 19.9.1543 li estis elektika abato ege meritonte pri ĉi klostro. Ekonomiemo, sciencemo, klereco sed eĉ pieco kaj modesteco karakterizis lin.<ref>Altman Kellner: ''Profeßbuch des Stiftes Kremsmünster,'' Klagenfurt 1975, p. 183-184</ref> Jam baldaŭ post la komenco de la estrado li plifortikigis la monaĥon pro la danĝero de atakoj fare de la [[otomana Imperio|turkoj]].<ref>Rudolf Walter Litschel: ''Kremsmünster - ein wehrhistorisches Porträt'' (=Oberösterreichische Heimatblätter; 31, 1-2), 1977, p. 31-42, konkrete p. 34-35</ref><ref>[https://wehrbauten.at/ooe/oberoesterreich.html?/ooe/kremsmuenster/kremsmuenster.html "Wehrbauten in Oberösterreich"]</ref> En 1545 estiĝis pontoturo kun [[levponto]], jaron poste ekstera muraro kun kvin rondaj turoj; en 1547 estis kvadroŝtone stabiligita akvofosaĵo kun ĉefa turo ''Reckturm''. Ĝiaj funkcioj estis ankaŭ karcera kaj arsenala; ĝia malkonstruiĝo estis nur en 1802.<ref>Theophilus Dorn: ''Abriß der Baugeschichte Kremsmünsters,'' Linz 1931, p. 22-23</ref> En la komunumo Kremsmünster li ordonis starigon de du grandaj loĝdomoj por konventanoj kaj pligrandigis la papermuelejon. La arbaron ''Schacherwald'' je distanco de 2 km norde, li drenigis: la akvo de tie estis kondukita al kvar lagetoj ''Schacherteiche'' kiuj ĝis nun ekzistas por fiŝkaptado.<ref>Bernhard Pösinger: ''Die Fischbehälter des Stiftes Kremsmünster'' (=Heimatgaue, 2), 1921, p. 142-148, konkrete p. 142</ref><ref>[https://www.stift-kremsmuenster.at/produkte-betriebe/forst#fischerei nuntempa fiŝkomerco] - luo de akvaroj</ref> Tamen estis lia plej daŭripova atingo ke li malfermis la klostran lernejon en 1549 por eksteruloj kaj igis ĝin publika [[latina lernejo]]. Fake estis li fondinto de la nuna renomiĝinta Konventa Gimnazio.<ref>[https://www.stift-kremsmuenster.at/gym/1 hejmpaĝo de ''Stiftsgymnasium Kremsmünster'']</ref><ref>Konstantin Werner: ''Kremsmünster in Wort und Bild. Zum Geleite für seine Besucher, zur Erinnerung für seine Zöglinge,'' Prietzel, Steyr 1929, p. 100 </ref><ref>Theodorich Hagn: ''Das Wirken der Benediktiner-Abtei Kremsmünster für Wissenschaft, Kunst und Jugendbildung. Ein Beitrag zur Literar- und Kulturgeschichte Österreichs,'' Linz 1848, p. 118-119</ref><ref>Altman Kellner: ''Musikgeschichte des Stiftes Kremsmünster,'' Kassel kaj Basel 1956, p. 131-132</ref> Por siaj honoroj Lechner nonumiĝis fare de imperiestro [[ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 1-a]] en majo 1553 imperiestra konsilisto. De 1555 li reprezentadis la prelataron ĉe la parlamento de [[supra Aŭstrio|Arkidukujo Aŭstrio supre de Enns]]. Tombo lia estas apud la Johano-altaro de la malnova Mario-kapelo; marmora epitafo postvivis eĉ la barokigon de la klostrokirko. Ankaŭ portreto de li pentrita en 1558 ja konserviĝis. == Notoj == <references /> {{DEFAULTSORT:Lechner, Gregor}} [[Kategorio:Kontraŭreformacio]] [[Kategorio:Aŭstraj abatoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1558]] [[Kategorio:Benediktanaj abatoj]] [[kategorio:Historio de Supra Aŭstrio]] ma1dwvpicb1rxkk91c0ergjsg9hvrmb 0 947998 9419756 9413320 2026-07-03T20:48:48Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ŝablono 9419756 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jules Louis DUPRÉ''' (naskiĝis la 5-an de aprilo 1811 en [[Nantes]] – mortis la 6-an de oktobro 1889 en [[L'Isle-Adam]]) estis franca pentristo, unu el la ĉefaj membroj de la [[skolo de Barbizon]] de pejzaĝistoj. Li estas konsiderata la fondinto de moderna franca pejzaĝa pentrado. Li estis la pli aĝa frato de la artisto [[Léon-Victor Dupré]] (1816–1879) Kune kun [[Théodore Rousseau]] li reprezentas la eposan aspekton de naturpoezia pentrado, Dupré estas la vida reprezentanto de ĝiaj tragediaj kaj dramaj aspektoj. Dupré komprenis interpreti la plej diversajn etosojn, sed preferis agititajn kaj dramajn momentojn en la naturo, kiel ekzemple la leviĝantan aŭ falantan ŝtormon, kaj la nubojn disŝiritajn de la ŝtormo. Estas ĉefe la atmosfero kaj ĝiaj ŝanĝiĝantaj fenomenoj, kiuj interesas lin. La vereco de tono estis plej grava por li, kaj por atingi tion, li pentris per tia dika impasto , ke liaj bildoj kelkfoje similas al reliefoj. Lumigo ankaŭ ludis gravan rolon, kaj li estis aparte lerta pri prezentado de sunsubiroj kun potenca poezia allogo. == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Jules_Dupré_-_Le_moulin_à_vent.jpg|alternative=The Windmill (1850s)|''La ventomuelejo'' (1850-aj jaroj) Dosiero:The_Old_Oak_by_Jules_Dupré,_c1870.jpg|alternative=The Old Oak (1870) National Gallery of Art.|''La maljuna kverko'' (1870) [[Nacia Galerio de Arto|Usona Nacia Galerio de Arto]]. Dosiero:Cows_Crossing_a_Ford_MET_DP232030.jpg|alternative=Cows Crossing a Ford, an early work in the collection of the Metropolitan Museum of Art.|''Bovinoj transirantaj vadejon ,'' frua verko en la kolekto de la [[Metropola Muzeo de Arto]]. Dosiero:Jules_Dupré_-_Sur_le_chemin_(1856).jpg|alternative=On the Road (1856)|''Sur la vojo'' (1856) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} * [http://www.rehs.com/jules_dupre_environs_de_plymouth.html ''Environs de Plymouth''] - Biografio de Rehs Galleries pri Jules Dupré kaj bildo de lia frua pentraĵo ''Environs de Plymouth'' . * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/60673/rec/6 ''Degas: La Menso de la Artisto''], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto plene havebla interrete kiel PDF, kiu enhavas materialon pri Jules Dupré (vidu indekson) [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] fpxk40z97hcgzu093vmtaa57fk8xxbz 0 948001 9419758 9412951 2026-07-03T20:49:56Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ŝablono 9419758 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Iker_Casillas_Euro_2012_final_03.jpg|dekstra|eta|[[Iker Casillas]], kiel teamestro de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia futbalteamo]], portante teamestrecan brakbendon sur sia maldekstra brako]] [[Dosiero:Connor_McDavid_2-FEB-2022.jpg|dekstra|eta|Connor McDavid, kiel teamestro de la [[Naftistoj de Edmontono]], portante teamestrecan peceton sur la brusto de sia ĵerzo]] [[Dosiero:Carles_Puyol_Joan_Gamper-Tr.jpg|dekstra|eta|439x439ra|[[Carles Puyol]], teamestro de [[Futbala Klubo de Barcelono|FK Barcelono]] de 2004 ĝis 2014, portas la teamestran brakbendon sur sia maldekstra mano.]] [[Dosiero:Raul_Gonzalez_10mar2007.jpg|dekstra|eta|266x266ra|[[Raúl González Blanco|Raúl]], teamestro de [[Real Madrid]] de 2003 ĝis 2010, portas la teamestran brakbendon sur sia maldekstra mano.]] En la kunteksto de [[Teama sporto|teamsporto]], la '''teamestro''' estas la reprezentanto kaj proparolanto por la ludantoj, precipe dum [[Matĉo|matĉoj]]. Ili kutime estas la solaj ludantoj sur la kampo kun la rajto alparoli la [[Arbitraciisto|arbitraciiston]] por fari komentojn aŭ peti klarigon, same kiel partopreni en [[Monerumado|monerĵetoj]] komence de la ludo kaj subskribi la matĉraporton. La titolo ofte estas honora, sed en iuj kazoj la teamestro povas havi signifan respondecon pri [[strategio]] kaj [[teamlaboro]] dum la ludo okazas sur la [[Ludkampo|kampo]]. En ambaŭ kazoj, ĝi estas pozicio kiu indikas honoron kaj respekton de oniaj samteamanoj - rekonon kiel gvidanto fare de oniaj samuloj. La teamteamestro, en iuj sportoj, estas elektita de la [[Trejnisto (sporto)|teamtrejnisto]], kiu povas konsideri faktorojn intervalantajn de ludkapablo ĝis gvidado ĝis servado kiel bona morala ekzemplo al la teamo.<ref name="USA Today">{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/sports/ncaaf/2017/08/19/oy-oy-captain-picking-captains-can-give-coaches-headaches/104747398/|title=Oy, oy captain! Picking captains can give coaches headaches|newspaper=USA Today|date=August 19, 2017}}</ref> Trejnistoj ankaŭ povas elekti ŝanĝi teamteamestrojn de tempo al tempo, aŭ havi rotacion de teamteamestroj.<ref name="USA Today" /> En aliaj kazoj, kiel ekzemple en [[Davisa pokalo|Davisa Pokalo]] por tenisteamoj, la teamestro ne estas ludanto, sed ekstera figuro pli simila al tiu de direktoro aŭ [[trejnisto]]. La persono, kiu servis kiel teamestro de iu ajn sporta teamo dum la plej longa periodo, estas Steve Yzerman de la ''[[Detroit Red Wings]]'' en la [[NHL]], kiu teamestris sian teamon dum 20 jaroj, de 1986 ĝis 2006. En [[futbalo]] kaj [[kriketo]], teamestro ankaŭ estas konata kiel '''''skipper'''''.<ref>{{cite web|url=https://www.wordnik.com/words/skipper|title="skipper" Definitions|publisher=Wordnik|access-date=31 January 2015}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[teamestro (futbalo)]] * [[teamestro (glacihokeo)]] * [[teamestro (kriketo)]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Futbala terminologio]] [[Kategorio:Sporta terminologio]] e5zb70lwu98n69v2mnqbosdzhqpn283 0 948010 9419719 9412966 2026-07-03T20:29:40Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ref 9419719 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Cornelis Janssens''' ankaŭ '''Cornelis Janssens van Ceulen''', ankaŭ '''Cornelius Jonson van Ceulen''', '''Cornelis Jansz. van Ceulen''' kaj multaj aliaj variantoj.<ref>[http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Cornelis+Johnson&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500013588 The Getty Union List of Artist's Names] listigas pli ol 50 variaĵojn, esceptan nombron eĉ por ĉi tiu periodo.</ref><ref>unuope, ''Cornelis'', ''Janssens'' kaj ''van'' estas prononcitaj {{IPA|kɔrˈneːlɪs|}}, {{IPA|ˈjɑnsəns|}} and {{IPA|vɑn|}}, respektive.</ref> (naskiĝis en 1553 en [[Londono]]; baptita la 14-an de oktobro 1593 – mortis la 5-an de aŭgusto 1661 en [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]]) estis angla-nederlanda portretpentristo. Naskita de nederlandaj aŭ flandraj gepatroj, kiuj fuĝis al Londono el [[Antverpeno]] por eskapi [[Religia persekutado|religian persekuton]], Cornelis Janssens van Ceulen probable trejniĝis en norda [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Nederlando]]. Ĉirkaŭ 1618 li establis sin kiel portretpentristo en Londono. Liaj subskribitaj aŭ monogramitaj portretoj nombras plurajn centojn; li estas la unua angla-devena pentristo konata pro tiom da ili. Li aktivis en [[Reĝlando Anglio|Anglio]], de almenaŭ 1618 ĝis 1643, kiam li translokiĝis al [[Middelburg]] en Nederlando por eskapi la [[Angla enlanda milito|Anglan Enlandan Militon]]. Inter 1646 ĝis 1652 li loĝis en [[Amsterdamo]], antaŭ ol ekloĝi en [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]], kie li mortis. Janssens pentris multajn portretojn de emerĝanta nova angla nobelaro. Liaj fruaj portretoj estis panelpentraĵoj kun "fikciaj" ovalaj kadroj. Liaj verkoj troveblas en gravaj kolektoj en Britio kaj eksterlande, same kiel en privataj kolektoj en majestaj domoj en Britio. Li estis lerta portretisto, sed al li mankis la talento de majstro kiel [[Antoon van Dyck]]. Lia stilo variis konsiderinde dum lia kariero, kaj li kapablis asimili novajn influojn en sian propran stilon sen ia ajn malkongrua efiko. Li estis aparte preciza kaj detala en sia bildigo de vestaĵoj. Li estis unu el la malmultaj artistoj en Anglio tiutempe, kiuj konstante subskribis kaj datigis siajn verkojn. [[Dosiero:Cornelius_Johnson_-_Portrait_of_Susanna_Temple,_Later_Lady_Lister_-_Google_Art_Project.jpg|dekstra|eta|Portreto de Susanna Temple, poste Lady Lister (1620) – Google Art Project. Ĉi tiu estas unu el pluraj portretoj de la familio Temple pentritaj de Johnson]] [[Dosiero:Portrait_of_Elizabeth_Campion_(1614-1673),_1631,_by_Cornelius_Johnson.jpg|dekstra|eta|Elizabeto Campion (1614-1673), 1631.]] [[Dosiero:Arthur_Capel.jpg|dekstra|eta|300x300ra|''Barono Capel kaj lia familio'', 1641. Capel estis ĉefa rojalisto, ekzekutita en 1649.]] [[Dosiero:EdwardHyde1626.jpg|eta|Tipa frua verkaĵo de 1626, Edward Hyde, unua Grafo de Clarendon, ankaŭ poste eminenta rojalisto.]] [[Dosiero:Van_Ceulen_I,_Cornelis_Jonson,_Portrait_of_a_Woman,_1655-56.jpg|eta|''Portreto de Virino'', 1655-56, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]]]] == Kelkaj portretoj == <gallery widths="200px" heights="200px"> Dosiero:Cornelius_Johnson_-_Portrait_of_a_Woman,_Traditionally_Identified_as_the_Countess_of_Arundel_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Inscribed Countess of Arundel by Cornelius Johnson, 1619 at the Yale Center for British Art| Surskribita Grafino de Arundel fare de Cornelius Johnson, 1619 ĉe la [http://collections.britishart.yale.edu/vufind/Record/1671319 Yale Centro por Brita Arto] Dosiero:Cornelius_Johnson_-_Sir_Alexander_Temple_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Erroneously inscribed Ld Gust Hamilton, but known to be Sir Alexander Temple, 1620 at the Yale Center for British Art| Erare surskribita Ld Gust Hamilton, sed konata kiel Sir Alexander Temple, 1620 ĉe la [http://collections.britishart.yale.edu/vufind/Record/1671311 Yale Centro por Brita Arto] Dosiero:Johnson_Unknown_Woman_1630.jpg|alternative=Unknown Woman (Elena Lee, Lady Sussex), 1630| Nekonata virino (Elena Lee, Lordino Sussex), 1630 Dosiero:Cornelius_Johnson_Queen_Henrietta_Maria.jpg|alternative=Queen Henrietta Maria (before 1639)| Reĝino Henrietta Maria (antaŭ 1639) Dosiero:Johnson,_Cornelius_the_elder_-_Portrait_of_a_Lady_in_Blue_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Portrait of a Lady in Blue, c. 1639| Portreto de sinjorino en bluo, ĉ. 1639 Dosiero:Sir_William_Waller_by_Cornelius_Johnson.jpg|alternative=Sir William Waller, 1643| Siro William Waller, 1643 Dosiero:Thomas_Cletcher_(1598-1666),_burgemeester_van_Den_Haag.jpg|alternative=Thomas Cletcher, jeweller and mayor of The Hague, 1643| Thomas Cletcher, juvelisto kaj urbestro de Hago, 1643 Dosiero:De_Haagse_magistraten,_1647,_door_Cornelis_Jonson_van_Ceulen_(I).jpg|alternative=The Hague Magistrates, 1647, at the Old City Hall| La hagaj magistratoj, 1647, ĉe la Malnova Urbodomo Dosiero:Portrait_of_Two_Young_Girls_on_a_Terrace_with_Two_Hounds_by_Cornelius_Johnson.jpg|alternative=Two Young Girls on a Terrace with Two Hounds, 1648| Du junaj knabinoj sur teraso kun du ĉashundoj, 1648 Dosiero:Cornelius_Johnson_-_William_III,_Prince_of_Orange,_as_a_child_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=William III, Prince of Orange, as a child, 1657 at the Yale Center for British Art| Vilhelmo la 3-a, Princo de Orange, kiel infano, 1657 ĉe la [http://collections.britishart.yale.edu/vufind/Record/1667406 Yale Centro por Brita Arto] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Portretisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Janssens Ceulen van , Cornelis}} [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] 0ukkngqjrjezzs82t0zknjd0cqsog5h 0 948049 9420157 9413257 2026-07-04T11:02:17Z Sj1mor 12103 9420157 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, 1770 (originalo), 1776 (ĉi tiu kopio)}} '''Benjamin WEST''' (naskita la 10-an de oktobro 1738 en Springfield, [[Provinco Pensilvanio]] – mortis la 11-an de marto 1820 en [[Londono]]) estis uson-naskita brita pentristo, kiu specialiĝis pri [[Historia pentrarto|historia pentrado]], kreante tiajn verkojn kiel ''"La Morto de Nelson"'', ''"La Morto de Generalo Wolfe"'', "La ''Traktato de Parizo"'', kaj ''"Benjamin Franklin produktante elektron el la ĉielo"''. Historie li estis unu el la unuaj internacie gravaj usonaj pentristoj. Tute memlerninta, West baldaŭ akiris valoran patronecon kaj turneis Eŭropon, fine ekloĝante en [[Londono]]. Li impresis Reĝon [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] kaj estis plejparte respondeca pri la lanĉo de la [[Reĝa Akademio de Artoj (Britio)|Reĝa Akademio]], kies dua prezidanto li fariĝis (post Siro [[Joshua Reynolds]]). En 1772, la reĝo nomumis George West kiel kortegan historipentriston kun jara salajro de 1 000 £. En 1791, li estis elektita al la [[Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]]. De 1791 ĝis sia morto, li estis kontrolisto de la reĝaj pentraĵoj. West ankaŭ pentris religiajn temojn, kiel en sia grandega verko ''"La savigo de Sankta Paŭlo post ŝipvrako ĉe Malto"'', ĉe la Kapelo de Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo ĉe la Malnova Reĝa Mararmea Kolegio en [[Grenviĉo]], kaj ''"Kristo resaniganta la malsanulojn"'', prezentita al la [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]].<ref>"[https://www.racollection.org.uk/ixbin/indexplus/?record=ART309&_IXFILE_=templates/pages/kiosk/video3.html Introducing Benjamin West]", www.racollection.org.uk</ref> West estas konata pro siaj grandskalaj historiaj pentraĵoj, prezentantaj esprimplenajn figurojn, kolorojn, kaj komponan skemon kiu helpas la spektanton identigi la prezentitan scenon. West nomis ĉi tion "eposa reprezentado". Li rompis kun la klerisma ĉeftemo prezenti homojn en antikvaj roboj. Eĉ dum sia vivo, li estis konsiderata reformisto de historia pentrado en la novklasika spirito kaj la patro de usona pentrado. Li edukis multajn famajn pentristojn, inkluzive de Charles Peale, [[Gilbert Charles Stuart]], John Trumbull kaj John Zacharias Frey. [[Dosiero:James_Smith_-_Benjamin_West_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Portreto de Okcidento el 1770, nun enhavita en la [[Nacia Portreta Galerio (Usono)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]]]] [[Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|eta|''Portreto de Benjamin West'' de Gilbert Stuart, 1785]] [[Dosiero:Benjamin_West_005.jpg|eta|''La morto de Generalo Wolfe'', 1770]] [[Dosiero:Benjamin_West,_English_(born_America)_-_Benjamin_Franklin_Drawing_Electricity_from_the_Sky_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Benjamin Franklin Drawing Electricity from the Sky'', 1816]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> <!--File:The_Cricketers_(West).png|''The Cricketers'', 1763--> Dosiero:Robert_Moncton_Martinique.jpg|''Portrait of Robert Monckton'', 1763 Dosiero:Benjamin_West_-_Mary_Hopkinson_-_1926.6.1_-_Smithsonian_American_Art_Museum.jpg|''Mrs Mary (Hopkinson) Morgan'', 1764 Dosiero:Benjamin_West_-_Pylades_and_Orestes_Brought_as_Victims_before_Iphigenia_-_Google_Art_Project.jpg|''Pylades and Orestes Brought as Victims before Iphigenia'', 1766 Dosiero:Benjamin_West_-_Agrippina_Landing_at_Brundisium_with_the_Ashes_of_Germanicu_-_1947.16_-_Yale_University_Art_Gallery.jpg|''Agrippina Landing at Brundisium with the Ashes of Germanicus'', 1768 Dosiero:Benjamin_West_-_Cleombrotus_Ordered_into_Banishment_by_Leonidas_II,_King_of_Sparta_-_Google_Art_Project.jpg|''Cleombrotus Ordered into Banishment by Leonidas II, King of Sparta'', 1768 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_The_Departure_of_Regulus_-_RCIN_405416_-_Royal_Collection.jpg|''The Departure of Regulus'', 1769 Dosiero:Francis_Osborne,_5th_Duke_of_Leeds_by_Benjamin_West.jpg|''Portrait of the Duke of Leeds'', 1769 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_The_Oath_of_Hannibal_-_RCIN_405417_-_Royal_Collection.jpg|''The Oath of Hannibal'', 1770 Dosiero:Treaty_of_Penn_with_Indians_by_Benjamin_West.jpg|''Penn's Treaty with the Indians'', 1772 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_The_Death_of_Chevalier_Bayard_-_RCIN_407525_-_Royal_Collection.jpg|''The Death of Chevalier Bayard'', 1772 Dosiero:Erasistratus_the_Physician_Discovers_the_Love_of_Antiochus_for_Stratonice_-_Benjamin_West_-_Google_Cultural_Institute.jpg|''Erasistratus the Physician Discovers the Love of Antiochus for Stratonice'', 1772 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Sir_Joseph_Banks_(1743–1820),_1st_Bt,_GCB,_PRS_-_LCNUG_1989.9_-_Usher_Gallery.jpg|''Portrait of Joseph Banks'', 1772 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_The_Wife_of_Arminius_brought_captive_to_Germanicus_-_RCIN_405683_-_Royal_Collection.jpg|''The Wife of Arminius Brought Captive to Germanicus'', 1773 Dosiero:Benjamin_West_-_Isaac's_servant_tying_the_bracelet_on_Rebecca's_arm_-_Google_Art_Project.jpg|''Isaac's Servant Tying the Bracelet on Rebecca's Arm'', 1775 Dosiero:Benjamin_West_-_Daniel_Interpreting_to_Belshazzar_the_Writing_on_the_Wall_-_485-2018_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Daniel Interpreting to Belshazzar the Writing on the Wall'', 1775 Dosiero:Benjamin_West_-_Helen_Brought_to_Paris_-_Google_Art_Project.jpg|''Helen Brought to Paris'', 1776 Dosiero:Sheridan_family,_Benjamin_West.jpg|''The Sheridan Family'', 1776 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_George_IV,_when_Prince_of_Wales,_with_Frederick,_Duke_of_York,_when_Prince_Frederick_-_RCIN_403399_-_Royal_Collection.jpg|''The Prince of Wales and Duke of York'', 1777 Dosiero:1777,_West,_Benjamin,_Two_Officers_and_a_Groom_in_a_Landscape.jpg|''Two Officers and a Groom in a Landscape'', 1777, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton|Princeton University Art Museum]] Dosiero:Benjamin_West,_The_Battle_of_La_Hogue,_c._1778,_NGA_45885_(cropped).jpg|''The Battle of La Hogue'', {{Ĉirkaŭ|1778}}, [[Nacia Galerio de Arto|National Gallery of Art]] Dosiero:William_III_at_the_Battle_of_the_Boyne.jpg|''The Battle of the Boyne'', 1778 Dosiero:Benjamin_West_-_The_Death_of_Chatham_-_Google_Art_Project.jpg|''The Death of Chatham'', 1778 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_George_III_(1738-1820)_-_RCIN_405407_-_Royal_Collection.jpg|''Portrait of George III'', 1779 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Queen_Charlotte_(1744-1818)_-_RCIN_405405_-_Royal_Collection.jpg|''Portrait of Queen Charlotte'', 1779 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Alfred_the_Great_Dividing_His_Loaf_with_a_Pilgrim_-_109_-_Stationers'_Hall.jpg|''Alfred the Great Dividing His Loaf with a Pilgrim'', 1779 Dosiero:Oliver_Cromwell_Dissolving_the_Long_Parliament.png|''Oliver Cromwell Dissolving the Long Parliament'', 1782 <!--File:General_Monck_Receiving_Charles_II_on_the_Beaches_of_Dover_(Benjamin_West).png|''General Monck Receiving Charles II on the Beaches of Dover'', 1782--> Dosiero:Treaty_of_Paris_by_Benjamin_West_1783.jpg|''Treaty of Paris'' depicts the American delegation at the 1783 Treaty of Paris. The British delegation refused to pose, and the painting was never completed, {{Ĉirkaŭ|1783–84}}. Dosiero:Dr_Richard_Price,_DD,_FRS_-_Benjamin_West.jpg|Welsh moral philosopher Richard Price, 1784 Dosiero:Benjamin_West_-_Alexander_III_of_Scotland_Rescued_from_the_Fury_of_a_Stag_by_the_Intrepidity_of_Colin_Fitzgerald_('The_Death_of_the_Stag')_-_Google_Art_Project.jpg|''Alexander III of Scotland Rescued from the Fury of a Stag by the Intrepidity of Colin Fitzgerald'', 1786 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_The_Institution_of_the_Order_of_the_Garter_-_RCIN_407521_-_Royal_Collection.jpg|''The Institution of the Order of the Garter'', 1787 Dosiero:Benjamin_West_King_Lear_Act_III_scene_4.jpg|''King Lear in the Storm'', 1788 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Edward_III_with_the_Black_Prince_after_the_Battle_of_Crécy_-_RCIN_407523_-_Royal_Collection.jpg|''Edward III with the Black Prince after the Battle of Crécy'', 1788 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Edward,_The_Black_Prince,_receiving_King_John_of_France_after_the_Battle_of_Poitiers_-_RCIN_407522_-_Royal_Collection.jpg|''Edward, The Black Prince, receiving King John of France after the Battle of Poitiers'', 1788 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Edward_III_Crossing_The_Somme_-_RCIN_404566_-_Royal_Collection.jpg|''Edward III Crossing the Somme'', 1788 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Queen_Philippa_at_the_Battle_of_Neville's_Cross_-_RCIN_404926_-_Royal_Collection.jpg|''Queen Philippa at the Battle of Neville's Cross'', 1789 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_The_Burghers_of_Calais_-_RCIN_404927_-_Royal_Collection.jpg|''The Burghers of Calais'', 1789 Dosiero:King_Lear_and_Cordelia_(West,_1793).jpg|''King Lear and Cordelia'', 1793 Dosiero:Benjamin_West_-_Gentlemen_Fishing_-_Google_Art_Project.jpg|''Gentlemen Fishing'', 1794 Dosiero:West,_Benjamin_-_Woodcutters_in_Windsor_Park_-_Google_Art_Project.jpg|'' Woodcutters in Windsor Park'', 1795 Dosiero:Harvesting_at_Windsor_by_Benjamin_West,_PRA.jpg|''Harvesting at Windsor'', 1795 Dosiero:'Musidora_and_Her_Two_Companions,_Sacharissa_and_Amoret,_at_Their_Bath_Espied_by_Damon'_by_Benjamin_West.jpg|''Musidora and Her Two Companions'', 1795 Dosiero:Benjamin_West,_Maria_Hamilton_Beckford_(Mrs._William_Beckford),_1799,_NGA_34071.jpg|''Portrait of Maria Beckford'', 1799 Dosiero:Benjamin_West_-_Venus_At_Her_Birth_Attired_By_The_Three_Graces.jpg|''Venus At Her Birth Attired By The Three Graces'', 1800 Dosiero:Benjamin_West_-_Joshua_passing_the_River_Jordan_with_the_Ark_of_the_Covenant_-_Google_Art_Project.jpg|''Joshua passing the River Jordan with the Ark of the Covenant'', 1800 Dosiero:Benjamin_West_-_Milkmaids_in_St._James's_Park,_Westminster_Abbey_Beyond_-_B2014.2_-_Yale_Center_for_British_Art.jpg|''Milkmaids in St. James's Park'', 1801 Dosiero:'Arethusa'_by_Benjamin_West,_1802,_High_Museum_of_Art.JPG|''Arethusa'', 1802 Dosiero:Robert_Fulton,_1806,_London,_England,_painted_by_Benjamin_West,_American,_1738-1820_Fenimore_Art_Museum,_Cooperstown,_N.Y._N0218.1961.jpg|''Portrait of Robert Fulton'', 1806 Dosiero:Benjamin_West_-_The_Death_of_Nelson_-_Google_Art_Project.jpg|''The Death of Nelson'', 1806 Dosiero:Benjamin_West_-_Cupid_and_Psyche_-_2010.44_-_Crystal_Bridges_Museum_of_American_Art.jpg|''Cupid and Psyche'', 1808 Dosiero:The_Death_of_Lord_Nelson_in_the_Cockpit_of_the_Ship_'Victory'_by_Benjamin_West_1808.jpg|''The Death of Lord Nelson in the Cockpit of the Victory'', 1808 Dosiero:Benjamin_west_omnia_vincit_amor_1809.jpg|''Omnia Vincit Amor'', 1809 Dosiero:Reception_of_the_American_Loyalists.jpg|''Reception of the American Loyalists by Great Britain in the Year 1783'', 1812, engraving by Henry Moses Dosiero:Study_for_Christ_Rejected.pdf|''Christ Rejected, Study'', 1811, Memorial Art Gallery, Rochester, NY Dosiero:Benjamin_West_-_John_Eardley_Wilmot_-_Google_Art_Project.jpg|''John Eardley Wilmot'', 1812, with ''Reception of the American Loyalists'' in the background Dosiero:Shah_'Alam_conveying_the_grant_of_the_Diwani_to_Lord_Clive.jpg|''The signing of the [[Traktato de Allahabado|Treaty of Allahabad]], 1765, between the British Governor of Bengal [[Robert Clive]] and Mughal Emperor [[Shâh Âlam la 2-a|Shah Alam]]'', 1818, [[Brita Muzeo|British Museum]] Dosiero:Benjamin_West_-_Self-Portrait_-_Google_Art_Project.jpg|Self-portrait, 1819 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://findingaid.winterthur.org/html/HTML_Finding_Aids/COL0394.htm The Winterthur Library] superrigardo de arkiva kolekto pri Benjamin West. * [http://www.racollection.org.uk/ixbin/indexplus?record=ART309&_IXFILE_=templates/pages/kiosk/video3.html Royal Academy Collections website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100403230154/http://www.racollection.org.uk/ixbin/indexplus?record=ART309&_IXFILE_=templates/pages/kiosk/video3.html|date=April 3, 2010}} 3-a de aprilo 2010, ĉe la Wayback Machine Loyd Grossman parolas pri la verkaro de West * La [http://www2.hsp.org/collections/manuscripts/w/West3149.html Benjamin West Drawings Collection], inkluzive de 33 el liaj desegnaĵoj kaj skizoj, estas havebla por esplora uzo ĉe la Historia Societo de Pensilvanio. * [http://gildedage2.omeka.net/exhibits/show/highlights/artists/west Documenting the Gilded Age: New York City Exhibitions at the Turn of the 20th Century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141120203821/http://gildedage2.omeka.net/exhibits/show/highlights/artists/west|date=November 20, 2014}} 20-a de novembro 2014, ĉe Wayback Machine. Projekto de la New York Art Resources Consortium. Komentoj kaj krajonskizo de pentraĵo de West en ekspozicia katalogo. {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|West, Benjamin}} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] c13beo4ectxgw6i1njsm1r7iu3e3l63 9420160 9420157 2026-07-04T11:03:03Z Sj1mor 12103 9420160 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, 1770 (originalo), 1776 (ĉi tiu kopio)}} '''Benjamin WEST''' (naskita la 10-an de oktobro 1738 en Springfield, [[Provinco Pensilvanio]] – mortis la 11-an de marto 1820 en [[Londono]]) estis uson-naskita brita pentristo, kiu specialiĝis pri [[Historia pentrarto|historia pentrado]], kreante tiajn verkojn kiel ''"La Morto de Nelson"'', ''"La Morto de Generalo Wolfe"'', "La ''Traktato de Parizo"'', kaj ''"Benjamin Franklin produktante elektron el la ĉielo"''. Historie li estis unu el la unuaj internacie gravaj usonaj pentristoj. Tute memlerninta, West baldaŭ akiris valoran patronecon kaj turneis Eŭropon, fine ekloĝante en [[Londono]]. Li impresis Reĝon [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] kaj estis plejparte respondeca pri la lanĉo de la [[Reĝa Akademio de Artoj (Britio)|Reĝa Akademio]], kies dua prezidanto li fariĝis (post Siro [[Joshua Reynolds]]). En 1772, la reĝo nomumis George West kiel kortegan historipentriston kun jara salajro de 1 000 £. En 1791, li estis elektita al la [[Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]]. De 1791 ĝis sia morto, li estis kontrolisto de la reĝaj pentraĵoj. West ankaŭ pentris religiajn temojn, kiel en sia grandega verko ''"La savigo de Sankta Paŭlo post ŝipvrako ĉe Malto"'', ĉe la Kapelo de Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo ĉe la Malnova Reĝa Mararmea Kolegio en [[Grenviĉo]], kaj ''"Kristo resaniganta la malsanulojn"'', prezentita al la [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]].<ref>"[https://www.racollection.org.uk/ixbin/indexplus/?record=ART309&_IXFILE_=templates/pages/kiosk/video3.html Introducing Benjamin West]", www.racollection.org.uk</ref> West estas konata pro siaj grandskalaj historiaj pentraĵoj, prezentantaj esprimplenajn figurojn, kolorojn, kaj komponan skemon kiu helpas la spektanton identigi la prezentitan scenon. West nomis ĉi tion "eposa reprezentado". Li rompis kun la klerisma ĉeftemo prezenti homojn en antikvaj roboj. Eĉ dum sia vivo, li estis konsiderata reformisto de historia pentrado en la novklasika spirito kaj la patro de usona pentrado. Li edukis multajn famajn pentristojn, inkluzive de [[Charles Peale]], [[Gilbert Charles Stuart]], [[John Trumbull]] kaj [[John Zacharias Frey]]. [[Dosiero:James_Smith_-_Benjamin_West_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Portreto de Okcidento el 1770, nun enhavita en la [[Nacia Portreta Galerio (Usono)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]]]] [[Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|eta|''Portreto de Benjamin West'' de Gilbert Stuart, 1785]] [[Dosiero:Benjamin_West_005.jpg|eta|''La morto de Generalo Wolfe'', 1770]] [[Dosiero:Benjamin_West,_English_(born_America)_-_Benjamin_Franklin_Drawing_Electricity_from_the_Sky_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Benjamin Franklin Drawing Electricity from the Sky'', 1816]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> <!--File:The_Cricketers_(West).png|''The Cricketers'', 1763--> Dosiero:Robert_Moncton_Martinique.jpg|''Portrait of Robert Monckton'', 1763 Dosiero:Benjamin_West_-_Mary_Hopkinson_-_1926.6.1_-_Smithsonian_American_Art_Museum.jpg|''Mrs Mary (Hopkinson) Morgan'', 1764 Dosiero:Benjamin_West_-_Pylades_and_Orestes_Brought_as_Victims_before_Iphigenia_-_Google_Art_Project.jpg|''Pylades and Orestes Brought as Victims before Iphigenia'', 1766 Dosiero:Benjamin_West_-_Agrippina_Landing_at_Brundisium_with_the_Ashes_of_Germanicu_-_1947.16_-_Yale_University_Art_Gallery.jpg|''Agrippina Landing at Brundisium with the Ashes of Germanicus'', 1768 Dosiero:Benjamin_West_-_Cleombrotus_Ordered_into_Banishment_by_Leonidas_II,_King_of_Sparta_-_Google_Art_Project.jpg|''Cleombrotus Ordered into Banishment by Leonidas II, King of Sparta'', 1768 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_The_Departure_of_Regulus_-_RCIN_405416_-_Royal_Collection.jpg|''The Departure of Regulus'', 1769 Dosiero:Francis_Osborne,_5th_Duke_of_Leeds_by_Benjamin_West.jpg|''Portrait of the Duke of Leeds'', 1769 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_The_Oath_of_Hannibal_-_RCIN_405417_-_Royal_Collection.jpg|''The Oath of Hannibal'', 1770 Dosiero:Treaty_of_Penn_with_Indians_by_Benjamin_West.jpg|''Penn's Treaty with the Indians'', 1772 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_The_Death_of_Chevalier_Bayard_-_RCIN_407525_-_Royal_Collection.jpg|''The Death of Chevalier Bayard'', 1772 Dosiero:Erasistratus_the_Physician_Discovers_the_Love_of_Antiochus_for_Stratonice_-_Benjamin_West_-_Google_Cultural_Institute.jpg|''Erasistratus the Physician Discovers the Love of Antiochus for Stratonice'', 1772 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Sir_Joseph_Banks_(1743–1820),_1st_Bt,_GCB,_PRS_-_LCNUG_1989.9_-_Usher_Gallery.jpg|''Portrait of Joseph Banks'', 1772 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_The_Wife_of_Arminius_brought_captive_to_Germanicus_-_RCIN_405683_-_Royal_Collection.jpg|''The Wife of Arminius Brought Captive to Germanicus'', 1773 Dosiero:Benjamin_West_-_Isaac's_servant_tying_the_bracelet_on_Rebecca's_arm_-_Google_Art_Project.jpg|''Isaac's Servant Tying the Bracelet on Rebecca's Arm'', 1775 Dosiero:Benjamin_West_-_Daniel_Interpreting_to_Belshazzar_the_Writing_on_the_Wall_-_485-2018_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Daniel Interpreting to Belshazzar the Writing on the Wall'', 1775 Dosiero:Benjamin_West_-_Helen_Brought_to_Paris_-_Google_Art_Project.jpg|''Helen Brought to Paris'', 1776 Dosiero:Sheridan_family,_Benjamin_West.jpg|''The Sheridan Family'', 1776 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_George_IV,_when_Prince_of_Wales,_with_Frederick,_Duke_of_York,_when_Prince_Frederick_-_RCIN_403399_-_Royal_Collection.jpg|''The Prince of Wales and Duke of York'', 1777 Dosiero:1777,_West,_Benjamin,_Two_Officers_and_a_Groom_in_a_Landscape.jpg|''Two Officers and a Groom in a Landscape'', 1777, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton|Princeton University Art Museum]] Dosiero:Benjamin_West,_The_Battle_of_La_Hogue,_c._1778,_NGA_45885_(cropped).jpg|''The Battle of La Hogue'', {{Ĉirkaŭ|1778}}, [[Nacia Galerio de Arto|National Gallery of Art]] Dosiero:William_III_at_the_Battle_of_the_Boyne.jpg|''The Battle of the Boyne'', 1778 Dosiero:Benjamin_West_-_The_Death_of_Chatham_-_Google_Art_Project.jpg|''The Death of Chatham'', 1778 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_George_III_(1738-1820)_-_RCIN_405407_-_Royal_Collection.jpg|''Portrait of George III'', 1779 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Queen_Charlotte_(1744-1818)_-_RCIN_405405_-_Royal_Collection.jpg|''Portrait of Queen Charlotte'', 1779 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Alfred_the_Great_Dividing_His_Loaf_with_a_Pilgrim_-_109_-_Stationers'_Hall.jpg|''Alfred the Great Dividing His Loaf with a Pilgrim'', 1779 Dosiero:Oliver_Cromwell_Dissolving_the_Long_Parliament.png|''Oliver Cromwell Dissolving the Long Parliament'', 1782 <!--File:General_Monck_Receiving_Charles_II_on_the_Beaches_of_Dover_(Benjamin_West).png|''General Monck Receiving Charles II on the Beaches of Dover'', 1782--> Dosiero:Treaty_of_Paris_by_Benjamin_West_1783.jpg|''Treaty of Paris'' depicts the American delegation at the 1783 Treaty of Paris. The British delegation refused to pose, and the painting was never completed, {{Ĉirkaŭ|1783–84}}. Dosiero:Dr_Richard_Price,_DD,_FRS_-_Benjamin_West.jpg|Welsh moral philosopher Richard Price, 1784 Dosiero:Benjamin_West_-_Alexander_III_of_Scotland_Rescued_from_the_Fury_of_a_Stag_by_the_Intrepidity_of_Colin_Fitzgerald_('The_Death_of_the_Stag')_-_Google_Art_Project.jpg|''Alexander III of Scotland Rescued from the Fury of a Stag by the Intrepidity of Colin Fitzgerald'', 1786 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_The_Institution_of_the_Order_of_the_Garter_-_RCIN_407521_-_Royal_Collection.jpg|''The Institution of the Order of the Garter'', 1787 Dosiero:Benjamin_West_King_Lear_Act_III_scene_4.jpg|''King Lear in the Storm'', 1788 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Edward_III_with_the_Black_Prince_after_the_Battle_of_Crécy_-_RCIN_407523_-_Royal_Collection.jpg|''Edward III with the Black Prince after the Battle of Crécy'', 1788 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Edward,_The_Black_Prince,_receiving_King_John_of_France_after_the_Battle_of_Poitiers_-_RCIN_407522_-_Royal_Collection.jpg|''Edward, The Black Prince, receiving King John of France after the Battle of Poitiers'', 1788 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Edward_III_Crossing_The_Somme_-_RCIN_404566_-_Royal_Collection.jpg|''Edward III Crossing the Somme'', 1788 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_Queen_Philippa_at_the_Battle_of_Neville's_Cross_-_RCIN_404926_-_Royal_Collection.jpg|''Queen Philippa at the Battle of Neville's Cross'', 1789 Dosiero:Benjamin_West_(1738-1820)_-_The_Burghers_of_Calais_-_RCIN_404927_-_Royal_Collection.jpg|''The Burghers of Calais'', 1789 Dosiero:King_Lear_and_Cordelia_(West,_1793).jpg|''King Lear and Cordelia'', 1793 Dosiero:Benjamin_West_-_Gentlemen_Fishing_-_Google_Art_Project.jpg|''Gentlemen Fishing'', 1794 Dosiero:West,_Benjamin_-_Woodcutters_in_Windsor_Park_-_Google_Art_Project.jpg|'' Woodcutters in Windsor Park'', 1795 Dosiero:Harvesting_at_Windsor_by_Benjamin_West,_PRA.jpg|''Harvesting at Windsor'', 1795 Dosiero:'Musidora_and_Her_Two_Companions,_Sacharissa_and_Amoret,_at_Their_Bath_Espied_by_Damon'_by_Benjamin_West.jpg|''Musidora and Her Two Companions'', 1795 Dosiero:Benjamin_West,_Maria_Hamilton_Beckford_(Mrs._William_Beckford),_1799,_NGA_34071.jpg|''Portrait of Maria Beckford'', 1799 Dosiero:Benjamin_West_-_Venus_At_Her_Birth_Attired_By_The_Three_Graces.jpg|''Venus At Her Birth Attired By The Three Graces'', 1800 Dosiero:Benjamin_West_-_Joshua_passing_the_River_Jordan_with_the_Ark_of_the_Covenant_-_Google_Art_Project.jpg|''Joshua passing the River Jordan with the Ark of the Covenant'', 1800 Dosiero:Benjamin_West_-_Milkmaids_in_St._James's_Park,_Westminster_Abbey_Beyond_-_B2014.2_-_Yale_Center_for_British_Art.jpg|''Milkmaids in St. James's Park'', 1801 Dosiero:'Arethusa'_by_Benjamin_West,_1802,_High_Museum_of_Art.JPG|''Arethusa'', 1802 Dosiero:Robert_Fulton,_1806,_London,_England,_painted_by_Benjamin_West,_American,_1738-1820_Fenimore_Art_Museum,_Cooperstown,_N.Y._N0218.1961.jpg|''Portrait of Robert Fulton'', 1806 Dosiero:Benjamin_West_-_The_Death_of_Nelson_-_Google_Art_Project.jpg|''The Death of Nelson'', 1806 Dosiero:Benjamin_West_-_Cupid_and_Psyche_-_2010.44_-_Crystal_Bridges_Museum_of_American_Art.jpg|''Cupid and Psyche'', 1808 Dosiero:The_Death_of_Lord_Nelson_in_the_Cockpit_of_the_Ship_'Victory'_by_Benjamin_West_1808.jpg|''The Death of Lord Nelson in the Cockpit of the Victory'', 1808 Dosiero:Benjamin_west_omnia_vincit_amor_1809.jpg|''Omnia Vincit Amor'', 1809 Dosiero:Reception_of_the_American_Loyalists.jpg|''Reception of the American Loyalists by Great Britain in the Year 1783'', 1812, engraving by Henry Moses Dosiero:Study_for_Christ_Rejected.pdf|''Christ Rejected, Study'', 1811, Memorial Art Gallery, Rochester, NY Dosiero:Benjamin_West_-_John_Eardley_Wilmot_-_Google_Art_Project.jpg|''John Eardley Wilmot'', 1812, with ''Reception of the American Loyalists'' in the background Dosiero:Shah_'Alam_conveying_the_grant_of_the_Diwani_to_Lord_Clive.jpg|''The signing of the [[Traktato de Allahabado|Treaty of Allahabad]], 1765, between the British Governor of Bengal [[Robert Clive]] and Mughal Emperor [[Shâh Âlam la 2-a|Shah Alam]]'', 1818, [[Brita Muzeo|British Museum]] Dosiero:Benjamin_West_-_Self-Portrait_-_Google_Art_Project.jpg|Self-portrait, 1819 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://findingaid.winterthur.org/html/HTML_Finding_Aids/COL0394.htm The Winterthur Library] superrigardo de arkiva kolekto pri Benjamin West. * [http://www.racollection.org.uk/ixbin/indexplus?record=ART309&_IXFILE_=templates/pages/kiosk/video3.html Royal Academy Collections website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100403230154/http://www.racollection.org.uk/ixbin/indexplus?record=ART309&_IXFILE_=templates/pages/kiosk/video3.html|date=April 3, 2010}} 3-a de aprilo 2010, ĉe la Wayback Machine Loyd Grossman parolas pri la verkaro de West * La [http://www2.hsp.org/collections/manuscripts/w/West3149.html Benjamin West Drawings Collection], inkluzive de 33 el liaj desegnaĵoj kaj skizoj, estas havebla por esplora uzo ĉe la Historia Societo de Pensilvanio. * [http://gildedage2.omeka.net/exhibits/show/highlights/artists/west Documenting the Gilded Age: New York City Exhibitions at the Turn of the 20th Century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141120203821/http://gildedage2.omeka.net/exhibits/show/highlights/artists/west|date=November 20, 2014}} 20-a de novembro 2014, ĉe Wayback Machine. Projekto de la New York Art Resources Consortium. Komentoj kaj krajonskizo de pentraĵo de West en ekspozicia katalogo. {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|West, Benjamin}} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] hfmqh4p32xcg3kb3sqvprht4dfzhh4g 0 948051 9420083 9413268 2026-07-04T09:23:06Z Sj1mor 12103 9420083 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, ĉ. 1775-1780<br>oleo sur tolo, 26,7 × 22,9 cm.<br>En la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] }} '''Georgo MORLAND''' (naskiĝis la 26-an de junio 1763 en Londono - mortis la 29-an de oktobro 1804 samloke) estis angla pentristo, plej konata pro siaj bildigoj de kampara vivo kaj siaj ĝenraj pentraĵoj. Liaj verkoj estas konsiderataj gravaj por la angla pentrado de la malfrua 18-a jarcento kaj ofte reflektas la ĉiutagan vivon de la malaltaj klasoj. Liajn fruajn verkojn influis [[Francis Wheatley]], sed post la 1790-aj jaroj li ekhavis propran stilon. Liaj plej bonaj komponaĵoj fokusiĝas al rustikaj scenoj: bienoj kaj ĉasado; kontrabandistoj kaj ciganoj; kaj riĉaj, teksturitaj pejzaĝoj inspiritaj de la [[Nederlanda pentrarta orepoko|nederlanda ora epoko]]. <ref>Lawrence Gowing, ed., Biographical Encyclopedia of Artists, v.3 (Facts on File, 2005): 472.</ref> Multo de lia verkaro estis destinita por reproduktado en presaĵoj, de kiuj liaj eldonistoj gajnis multe pli da mono ol li. Malgraŭ esti peza drinkulo kiu ĝuis ĉagrenan vivstilon, li estis ege produktiva, kvankam la kvalito de lia verko ĉiam pli suferis. Post multaj ŝuldproblemoj en sia lasta jardeko, li mortis 41-jaraĝa. [[Dosiero:George_Morland_-_Setters_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Halthundoj'']] [[Dosiero:Slave_Trade_(George_Morland).jpeg|eta|''Sklavkomerco'', 1788]] == Stilo == La verkoj de George Morland karakteriziĝas per rapida peniktiro, kiu igas liajn scenojn ŝajni tre viglaj. Inter liaj plej konataj pentraĵoj estas ''La Lasta Ripozo'' (1791) kaj ''La Stalo de la Farmisto'' (1796). La kvalito de lia verko estas nekonstanta, sed en sia plej bona stato li montris viglan teknikon kaj certan senton de tono. Liaj pentraĵoj estis tre popularaj kaj ofte estis imititaj kaj falsitaj; multaj gravuraĵoj estis faritaj laŭ liaj verkoj, kelkaj de lia bofrato William Ward. Kvankam liaj verkoj estis popularaj en lia tempo, la influo de Morland ofte estis subtaksita poste. En la lastaj jaroj, tamen, li estis ĉiam pli agnoskita kiel grava figuro en la angla ĝenra kaj pejzaĝa pentrado de la malfrua 18-a jarcento. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:A_FARM_BOY_WITH_A_DONKEY,_PIGS_AND_A_SHEEP_DOG.PNG|Knabo en la vilaĝo Dosiero:Morland_Dogs.jpg|Hundoj Dosiero:Children_Birdnesting_-_George_Morland.png|Infanoj kaj birdonestoj Dosiero:George_Morland_(1763-1804)_-_A_Windy_Day_-_PD.105-1992_-_Fitzwilliam_Museum.jpg|Ŝtorma tago Dosiero:George_Morland_(1763-1804)_-_The_Fortune_Teller_-_N02056_-_Tate.jpg||Aŭguristo Dosiero:George_Morland_(1763-1804)_-_Visit_to_the_Child_at_Nurse_-_PD.115-1992_-_Fitzwilliam_Museum.jpg|Malsana infano Dosiero:George_Morland_-_Before_a_Thunderstorm_-_WGA16242.jpg|Antaŭ ŝtormo Dosiero:Two_men_hunting_rabbits_with_their_dog_(Morland).jpg|Kunikloĉasisto </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/morland_george.html Artcyclopedia: Morland, George] * [http://www.tate.org.uk/servlet/ArtistWorks?cgroupid=999999961&artistid=385&page=1 Tate Britain: George Morland] * [http://collections.tepapa.govt.nz/party.aspx?irn=1604 Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa: George Morland] * {{Gutenberg|id=38631}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Morland, George}} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] g5b3qezpw9tdn6vhhq8umhkbs5m6yhu 0 948178 9419727 9414693 2026-07-03T20:35:54Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj 9419727 wikitext text/x-wiki [[File:Kladsko zamek 1862.jpg|thumb|burgo kun konvento je Kłodzko]] '''Konvento de la kanonikoj aŭgustenanaj de Kłodzko''' (latine: ''Monasterium regularium Mons Mariae Glacii'', pole: ''Klasztor kanoników regularnych św. Augustyna w Kłodzku'') estis fondita en 1349 de la [[prago|praga]] ĉefepiskopo [[Ernesto de Pardubice|Ernesto]] en [[Kłodzko]] (Polujo). Samtempe ricevis la klostra kirko la patronecon de la [[Anunciacio]]. Starigis ĝin la ateliero de la pragano [[Peter Parler]].<ref> František Musil: "Kladsko v Době vlády Lucemburků" - ĉe: ''550 let Hrabství Kladského'' (=Kladský sborník, supl. 6), Trutnov 2009, ISBN 978-80-903741-3-3, p. 41–75, konkrete p. 71</ref> La konvento troviĝis ĉe la burgmonta deklivo kromnomate ''Thumstift''.<ref>Hugo Weczerka (eld.): ''Handbuch der historischen Stätten.'' Volumo: ''Schlesien'' (=Kröners Taschenausgabe, 316). Kröner, Stuttgart 1977, ISBN 3-520-31601-3, p. 116</ref> Ĝi fariĝis gravega kultura kaj [[humanismo|humanisma]] klerigejo en [[Bohemio]] kun internacia intelekta elradiado eĉ pli eksteren. Pro [[Reformacio]] ĝi estis transdonita al la [[jezuitoj]] fare de papo [[Klemento la 8-a]] kaj laŭ ideo de la lasta [[regulaj kanonikoj|regularkanonika]] preposto [[Christoph Kirmeser]]. Post la [[Batalo sur Blanka monto]] la en 1620/21 tre damaĝitaj ejoj jam ne estis rekonstruitaj. La konventan pereon do ne kialigis ekonomiaj cirkonstancoj sed ŝanĝo de spirita rolo post la reformaciaj perturboj. Ĝian kronikon verkis prioro [[Michael Czacheritz]] ''Cronica Monasterii Canonicorum Regularium (S. Augustini) in Glacz'', kiu estis de aliaj ankoraŭ kontinuigata. La en 1980 retrovita originala manuskripto ĝuis presiĝon en 2003<ref>''Cronica Monasterii Canonicorum Regularium (S. Augustini) in Glacz,'' Vroclavo 2003, altlerneja Instituto por sileziaj kaj bohemiaj studoj, ISBN 83-909164-8-7</ref>. == Prioroj == {{div col|2}} * 1350–1382: Johano la 1-a * 1382–1396: Johano la 2-a * 1496-1403: Petrus * 1403–1413: Augustinus Liebstein * 1413–1435: Lukas * 1435–1453: [[Heinrich Foytisdorf]] * 1453–1455: Jakobus * 1455–1489: Michael Czacheritz * 1489–1504: Benedikt Polkenhayn * 1491–1504: Georg Beyer * 1504–1521: Paulus Osbrand * 1521–1522: Johano la 3-a Valerius * 1522–1531: Johano la 4-a Forchundt * 1533–1536: Valentin Kern * 1538–1541: Franziskus Schrecker * 1541–1542: Johano la 4-a Forchundt * 1543–1545: Martin Klingke * 1568–1578: Andreas Johannes Pfeifer * 1578–1583: Johannes VI Rutheni * 1583–1595 Christoph Kirmeser {{div col end}} ==Notoj== <references/> [[kategorio:Malsuprasilezia provinco|Klodsko]] [[kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Klodsko]] [[kategorio:Aŭgustenanoj]] [[kategorio:Jezuitoj]] {{Ĝermo|Malsuprasilezia provinco}} 7cwincyi3no9ggor7wom19cyzf3r9cu 0 948306 9419786 9416098 2026-07-03T21:12:25Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419786 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Jan_Fyt_002.jpg|eta|280x280px|''Granda hundo, nano kaj knabo'', 1652]] '''Jan Fijt''', aŭ '''Johannes Fijt''' (aŭ '''Fyt''') (naskiĝis la 19-an de aŭgusto 1609 en [[Antverpeno]] – mortis la 11-an de septembro 1661 samloke) estis [[Suda Nederlando|flandra]] [[Baroko|baroka]] pentristo, desegnisto kaj [[Akvaforto|gravuristo]]. Unu el la ĉefaj pentritaj naturaĵoj kaj animaliistoj de la 17-a jarcento, li estis konata pro siaj rafinitaj flor- kaj fruktaj pentritaj naturaĵoj, bildigoj de bestoj, girlandpentraĵoj kaj abundaj ĉaspecoj, kaj kombinaĵoj de ĉi tiuj subĝenroj, kiel ekzemple ĉasaĵo, floroj kaj fiŝoj sub girlando de floroj.<ref name="seg">Sam Segal and Klara Alen, ''Dutch and Flemish flower pieces : paintings, drawings and prints up to the nineteenth century'', Brill / Hes & De Graaf, Leiden, 2020, pp. 355-356</ref> Li estis verŝajne la majstro de la eminenta Pieter Boel, kiu laboris en stilo tre simila al tiu de Fyt.<ref name="ref1">[https://barokinvlaanderen.vlaamsekunstcollectie.be/en/artist/joannes-fijt Matthias Depoorter, ''Joannes Fijt''] ĉe Barok en Vlaanderen</ref> Li jam estis alte estimata de siaj samtempuloj kiel pentristo specialiĝanta pri [[ĉasado]] de pentritaj aranĝitaĵoj, kaj li kunlaboris kun aliaj pentristoj kiel [[Jacob Jordaens]], [[Jan Brueghel la pli juna|Jan Brueghel la]] [[Jan Brueghel la pli juna|pli juna]], kaj Erasmus Quellinus II. Lia frua morto plue plifortigis lian gravecon inter kolektantoj. Bestopentraĵoj, fruktaj pentritaj Aranĝitaĵoj, kaj floraj pentritaj Aranĝitaĵoj ankaŭ estis inter liaj preferataj ĝenroj. == Stilo == Jan Fyt pentris florojn kaj fruktojn, tradicie al la flandra skolo ; li majstre transdonis [[Klaroskuro|klaraoskuron]] kaj la materiajn kvalitojn de siaj temoj, evitante rigidajn konturojn. La artisto estis produktiva kaj oni kredas, ke li kompletigis ĉirkaŭ 280 pentraĵojn, multaj el kiuj estas subskribitaj kaj datitaj. Liaj verkoj estis dezirataj de famaj artkolektantoj de la tempo kaj nun estas tenataj en privataj kolektoj kaj en multaj muzeoj. La pentritaj Aranĝitaĵoj de Fyt kun bestoj estas ĝenerale pli rafinitaj ol tiuj de [[Frans Snyders]], ĉar li ĉefe servis la gustojn de aristokrataj mecenatoj kaj artŝatantoj. La kolorigo de liaj pentraĵoj estis influita de lia konateco kun itala arto, kaj liaj koloroj estas pli viglaj ol tiuj de la pentritaj Aranĝitaĵoj de Snyders. Liaj verkoj distingiĝas per esprimplenaj peniktiroj, dinamika komponado kaj dekoraciaj kvalitoj. La artisto estas aparte lerta en subtile transdoni la diversajn teksturojn de la [[felo]] kaj [[plumaro]] de la bestoj kaj birdoj, kiujn li prezentas. Lia tekniko estas [[filigrano]]. "Lia stilo baziĝas sur tiu de [[Frans Snyders|Snyders]], kies kelkaj verkoj estis miskomprenitaj kiel tiuj de Fyt, kvankam, male al la prefero de lia majstro por loka koloro, liaj pentraĵoj distingiĝas per karakteriza ĝenerala paletro. La paletro de Fyt baziĝas sur brunoj, verdoj kaj grizoj. Ĉi tiu paletro eble estis influita de lia tempo pasigita en [[Parizo]] kaj [[Italio]]. Lia elekto de temoj ankaŭ distingas lin de Snyders, ĉar Fyt preferas pli densajn komponaĵojn kun motivoj ĉiam aranĝitaj malsimetrie, en hierarkio kaj ene kaj ekster la ĉefa bilda ebeno. La kontrastoj de lumo kaj ombro, kiuj trapenetras la prezentitajn elementojn, donas al ili pli grandan plastikecon kaj dinamismon, same kiel la inkludo de vertikalaj elementoj, kiuj inkluzivas [[arbalesto]]jn, [[fusilo]]jn, ŝtonojn kaj antikvajn [[skulptaĵo]]jn. Liaj pentritaj aranĝitaĵoj ofte estas lokitaj ekstere, kun arboj en la fono kaj [[ĉashundoj]] gardantaj sian predon ofte aperantaj. Liaj ĉasscenoj, modelitaj laŭ tiuj de Snyders, ankaŭ estas oftaj, kiel ankaŭ scenoj de bienoj." (José Juan Perez Preciado). <ref>[https://www.museodelprado.es/en/the-collection/artist/fyt-jan/0557209f-c91c-4fd2-9480-e6517638f147 "Jan Fyt"] de José Juan Pérez Preciado en la retejo de la [[Prado-Muzeo]] </ref> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Jan_Fyt_-_Bittern_and_ducks_startled_by_dogs.jpg|''[[Botaŭroj|Botaŭro]] kaj anasoj timigitaj de hundoj'' Dosiero:Erasmus_Quellinus_II_-_Portret_van_een_jongetje.JPG|''Portreto de knabo'', kunlaboro kun Erasmus Quellinus I Dosiero:Fish,_oysters,_a_crab_and_a_lobster_with_cats..._by_Jan_Fyt.jpg|''Marmanĝaĵoj kun katoj, kuvo, kupra plado kaj sitelo kaj korboj en pejzaĝo'' Dosiero:Jan_Fyt_-_Still_life_with_hunting_prey_and_fruit.jpg|''Pentrita aranĝitaĵo kun ĉaspredo kaj frukto'' Dosiero:Jan_Fyt_-_Diana's_hunt,_1650.jpg|maldekstra|''La ĉasado de Diana'', kunlaboro kun Thomas Willeboirts Bosschaert Dosiero:Jan_Fyt_-_Vase_of_Flowers_and_two_Bunch_of_Asparagus.jpg|''Florvazo kaj du Bukedoj da asparagoj'' Dosiero:Liggende_hond,_slapend,_RP-T-1949-529.jpg|''Dormanta hundo'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fyt, Jan}} [[Kategorio:Flandraj pentristoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1661]] [[Kategorio:Baroko]] o84updflvwduoyebfmgeet5aazp2o8c 0 948411 9419741 9416842 2026-07-03T20:41:35Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] rektaj krampoj + purigado 9419741 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = János Keresztély Engel |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = János Keresztély Engel |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1770|10|17}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Lőcse]] |dato de morto = {{mortotago|1814|3|20}} |loko de morto = {{Aŭstra imperio}} [[Vieno]] }} '''[[Johano|János]] Keresztély Engel''' [jAnoŝ kerestEj], germane '''Johann Christian von Engel''', laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Engel János Keresztély''' estis [[Habsburga imperio|aŭstrohungara]] [[historiisto]], [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''szepeslőcsei'' [sepeŝlOĉei] ekde [[1812]], lia [[filo]] estis [[József Engel]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=667465&date=2026-06-29 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1770|10|17}} en [[Lőcse]], li mortis {{mortotago|1814|3|20}} en [[Vieno]]. == Biografio == János Keresztély Engel devenis el [[saksoj|saksa]] familio. Li lernis en [[liceo]] de [[Pozono]], poste li studis en [[Universitato de Göttingen]] inter 1788-1791. Post siaj studoj li estis oficisto en Vieno en la imperiestra kortumo. En 1794 li estis levita librotenanto, en 1801 jura konsilisto, en 1812 sekretario. Libertempe li multe okupiĝis pri historio de [[Hungario]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''Commentatio de republica militari, seu comparatio Lacedaemoniorum, Cretensium et Cosaccorum.'' (1790) * ''Commentatio de Expeditionibus Trajani ad Danubium, et origine Valachorum; ...'' (1797) * ''Geschichte des Freistaates Ragusa.'' (1807) * ''Geschichte des Königreichs Ungarn. I. Theil. Vorzeit. Arpadische Könige, Zwischenreich bis 1309.'' (1811) * ''Geschichte des ungrischen Reichs.'' (6 volumoj, 1813–14, nova eldono: 1834) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC03609/03767.htm biografio hungare] * [https://csemadok.sk/jeles-felvideki-szemelyisegek/engel-janos-keresztely/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Engel, Janos Keresztely}} [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj oficistoj]] [[Kategorio:Hungariaj germanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} t9dy9s1nbzvd33lt0l5rhd7f1iizsjl 0 948455 9419768 9417078 2026-07-03T20:59:42Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] ŝablono 9419768 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Stanislas Victor Edouard LÉPINE''' (naskiĝis la 3-an de oktobro 1835 en [[Caen]] – mortis la 28-an de septembro 1892 en [[Parizo]]) estis franca pentristo, kiu specialiĝis pri pejzaĝoj, precipe vidoj de la [[Sejno]]. Grava influo en lia arta formado estis [[Jean-Baptiste Camille Corot|Corot]], kiun li renkontis en Normandio en 1859, fariĝante lia studento la sekvan jaron. La plej ŝatata temo de Lépine estis [[Sejno]], kiun li pentrintos en ĉiuj ĝiaj aspektoj dum la cetero de sia vivo. Li estas konsiderata kiel antaŭsigno de la estonteco, anoncante la evoluon de tradicia pejzaĝa pentraĵo subĉiela en Impresionismon kaj modernan arton. Lépine estis parto de movado de artistoj, kiuj pentris ekstere, disvolvante novan vidan vortprovizon, kiu kaptis la ŝanĝiĝemon de la naturo, "impreso" de pejzaĝo anstataŭiganta laŭvortan reproduktaĵon de ĝi. <ref>{{Cite web|last=Newhouse|first=Jill|title=Stanislas Lépine|url=http://www.jillnewhouse.com/artists/stanislas-lepine|website=Jill Newhouse Gallery}}</ref> Li partoprenis en la Unua Impresionisma Ekspozicio, okazinta ĉe [[Félix Tournachon Nadar|Nadar]] en 1874, <ref>{{cite book|last1=Rewald|first1=John|title=The History of Impressionism|date=1973|publisher=Museum of Modern Art|location=New York|isbn=((0-87070-360-6))|edition=Fourth|url=https://archive.org/details/historyofimpress0000unse_x5j4/|pages=313–316, 591|language=en}}</ref> kvankam li ĝenerale ne estas konsiderata kiel impresionisto. Liaj pentraĵoj estas trankvilaj laŭ etoso kaj kutime estas malgrandskalaj. Lépine ricevis oran medalon ĉe la [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889|Universala Ekspozicio 1889]] pro sia pentraĵo ''Pont de l'Estacade''. <ref>{{cite book|last1=Courthion|first1=Pierre|title=Impressionism|date=1972|publisher=Haryy N Abrams, Inc.|location=New York|sbn=8109-0202-8|page=96|isbn=978-0-8109-0202-2|url=https://archive.org/details/impressionism0000cour_a7q8/}}</ref> == Galerio == <gallery> Dosiero:'The Pont de l'Estacade, Paris' by Stanislas Lépine, Norton Simon Museum.JPG|''La Ponto de l'Estacade, Paris'', inter 1880 kaj 1884 Dosiero:Pont de la Tournelle, Paris-1862-Stanislas Lepine.jpg|''[[:fr:Pont de la Tournelle|Ponto de la Tournelle]], Parizo'', 1862 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.rehs.com/Stanislas_Lepine_Bio.html Stanislas Lépine]– Biografio de la Rehs Galleries pri la artisto kaj bildo de lia pentraĵo ''Navires au Porte'' (ĉ. 1860–1865). * [http://www.jillnewhouse.com/artists/stanislas-lepine Stanislas Lépine] Biografio de la artisto el la galerio Jill Newhouse, Novjorko {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lepine, Stanislas}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] iw0aqfvx4fwlfzzd21dig9t2680rori 0 948534 9419876 9417553 2026-07-04T02:36:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419876 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kuba todo |koloro=pink |dosiero = Cuban tody (Todus multicolor).JPG |dosiero larĝo = 220px |priskribo de dosiero = en Cayo Guillermo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj birdoj|Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Todedoj]] ''Todidae'' |genro = [[Todoj]] ''Todus'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Kuba todo''' ''T. multicolor'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Todus multicolor'' |volume=2016 |article-number=e.T22683009A92972874 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683009A92972874.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Todus multicolor'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1837) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = 5: vidu tekston |mapo de vivoteritorioj = Todus multicolor map.svg |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Globala [[arealo]] (verde) }} '''Kuba todo''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Todus multicolor'', estas malgranda birdospecio de la genro ''Todus'' ene de la ordo de [[Koracioformaj birdoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Kubo]] kaj apudaj insuloj.<ref name=NeoBirds>{{cite web |url=https://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/overview?p_p_spp=26366 |title=Cuban Tody (''Todus multicolor'') |last=Farnsworth |first=Andrew |editor-last=Schulenberg |editor-first=T. S. |date=2009 |website=Neotropical Birds Online |location=Ithaca |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=18 October 2014}}</ref> ==Aspekto== [[File:Cuban tody (Todus multicolor) juvenile.JPG|thumb|maldekstre|200ra|junulo]] La specio karakteriziĝas per malgrandeco kun longo de 11 cm kaj pezo de 5.9 g. Ĝi havas grandan kapon relative al korpograndeco, kaj maldikan, platan bekon. Simile al aliaj todoj, la kolorigo de la Kuba todo inkluzivas irizecverdan dorson, palblankecgrizajn subajn partojn, kaj ruĝajn nuancojn. Ĉi tiu specio distingiĝas per siaj rozkoloraj flankoj, ruĝa gorĝo, flavaj bridoj, kaj blua orelareo. La beko estas dukolora: nigra supre kaj ruĝa sube.<ref name=NeoBirds/> ==Distribuo kaj habitato== La Kuba todo estas tutjara loĝanto nur de partoj de Kubo kaj la insuloj tuj apud la kuba marbordo. Analizo de kantovariado sugestas, ke la specio estas strukturita en du populaciojn, respondantaj al orienta kaj okcidenta Kubo. La todo, kiel multaj loĝantaj kubaj birdospecioj, estas viveja ĝeneralisto.<ref name=Wallace1996>{{cite journal |first1=G.E. |last1=Wallace |first2=Hiram |last2=González Alonso |first3=Martin K. |last3=McNicholl |first4=Daysi |last4=Rodríguez Batista |first5=Ramona |last5=Oviedo Prieto |first6=Alejandro |last6=Llanes Sosa |first7=Bárbara |last7=Sánchez Oria |first8=Elizabeth A.H. |last8=Wallace |year=1996 |title=Winter surveys of forest-dwelling Neotropical migrant and resident birds in three regions of Cuba |journal=The Condor |volume=98 |issue=4 |pages=745–768 |jstor=1369856 | doi = 10.2307/1369856 |doi-access=free }}</ref> Oni scias, ke ĝi vivas en sekaj malaltaj teroj, ĉiamverdaj arbaroj, marborda vegetaĵaro, kaj proksime de rojoj kaj riveroj. Kubaj todoj povas esti malfacile videblaj; Vaurie raportis, "Nur unu vidita ĉe la Kabo, en densa subkreskaĵaro, sed pluraj aŭditaj."<ref name=Vaurie1957>{{cite journal |first=C. |last=Vaurie |year=1957 |title=Field notes on some Cuban birds |journal=The Wilson Bulletin |volume=69 |issue=4 |pages=301–313 |jstor=4158615}}</ref> ==Kutimaro== Ili ofte videblas en paroj. Kiam ili ripozas, ili foje ripetas strangan mallongan "tot-tot-tot-tot", sed ilia plej karakteriza krio estas mola "pprrii-pprrii" (kio estas la origino de ĝia kuba ordinara nomo, 'Pedorrera' (furzulo)). Ĝiaj flugiloj produktas zuman sonon, kiu estas uzata dum paradaj flugoj.<ref name=NeoBirds/><ref name=BofCuba>{{cite book |last1=Garrido |first1=Orlando H. |last2=Kirkconnell |first2=Arturo |title=Field Guide to the Birds of Cuba |publisher=Comstock, Cornell University Press |location=Ithaca, NY |year=2000 |isbn=978-0-8014-8631-9 |page=147}}</ref> ===Reproduktado=== Nestoj konsistas el tunelo ĉirkaŭ 30 cm longa en argila riverdigo, kun fina ĉambro, kvankam kelkfoje ili uzas putran trunkon aŭ arbokavaĵon.<ref name=NeoBirds/> Ili kovras la murojn de la tunelo kaj la ovĉambron per dika glueca substanco miksita kun herbo, likeno, algoj, malgrandaj plumoj kaj aliaj materialoj. Tri aŭ kvar ovoj estas demetitaj kaj ili estas kovataj de ambaŭ gepatroj.<ref name=NeoBirds/> ===Manĝado=== La dieto de la Kuba todo estas ĉefe de [[insektoj]], sed ankaŭ povas inkluzivi malgrandajn [[frukto]]jn, malgrandajn [[lacerto]]jn kaj [[araneo]]jn. Kvankam la ekologio de ĉi tiuj birdoj estis malmulte studita, oni scias, ke ili partoprenas en [[Miksita kunmanĝantaro|miksspeciaj kunmanĝantaroj]].<ref name=Hamel2005>{{cite journal |first1=P.B. |last1=Hamel |first2=A. |last2=Kirkconnell |year=2005 |title=Composition of mixed-species flocks of migrant and resident birds in Cuba |journal=Cotinga |volume=24 |pages=28–34 |url=https://www.srs.fs.usda.gov/pubs/ja/uncaptured/ja_hamel010.pdf}}</ref> Ili ankaŭ estas predo uzata kiel manĝaĵo: predantoj estas kaj [[mungoto]]jn kaj homojn en malriĉaj regionoj. ==Vidu ankaŭ== * [[Jamajka todo]] * [[Stretbeka todo]] * [[Larĝbeka todo]] * [[Puertorika todo]] ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Todus multicolor}} {{Wikispecies|Todus multicolor}} * [http://www.surfbirds.com/media/Photos/june03screen.jpg Cuban tody photograph] at [http://www.surfbirds.com/birdwallpaper.html surfbirds.com bird wallpapers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230716101720/http://www.surfbirds.com/birdwallpaper.html |date=2023-07-16 }} {{Birdoj}} [[Kategorio:Birdoj de Kubo]] [[Kategorio:Koracioformaj]] h78qr2xejlcestjrpeu6ayxzqyvcjks 0 948656 9419718 9418776 2026-07-03T20:26:56Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] Nekorekta linirompo (<br>) 9419718 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:20, 1 jul. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Stanislav Groĥovskij |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Socialista Revolucia Partio]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|7|5|1919}} |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Rusio]] |nacieco = polo |edzo/ino = Klara Groĥovskaja |rilatoj = |infanoj = Meĉislav |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>seruristo |profesio = |religio = romkatolikismo |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Stanislav Petroviĉ Groĥovskij''' ({{l-ru|Станислав Петрович Гроховский}}; {{l-pl|Stanisław Grochowski}}; naskiĝis — mortis la {{daton|7|5|1919}}, [[Tjumeno]], [[Rusio]]) estis rusia revoluciulo, la unua prezidanto de la Jalutorovska Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, ekzekutita laŭ verdikto de fronta militkampa juĝejo. == Biografio == En sovetia historiografio oni nomis lin "ekzelita seruristo", tamen efektive li estis nobelo de [[Varsovio]]. === Ekzilo === En la ŝtata arĥivo de [[Poltava provinco]] troviĝas dosierujo № 351 pri akuzo de Stanislav Groĥovskij kaj Dobrovenskij pri posedo de ruĝa standardo, pafiloj kaj afiŝo "Al laboristoj". La dosierujo enhavas 7 foliojn, el kiuj plej frua datas la {{JULGREGDATO|17|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj plej malfrua estas datita la {{JULGREGDATO|3|5|1906|akuzativo=jes}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | titolo = ГАПО-Полтава ф.138 оп.1 (1890-1919 г.) | titolo-aldono = Наблюдательное дело по обвинению Гроховского Станислава Петровича и Добровенского в хранении Красного флага, огнестрельного оружия и прокламации "К рабочим" (1906 год) | alirdato = 2026-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Великія описи | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260702105843/https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | arkivdato = 2026-07-02 | citaĵo = }}</ref>. Li estis ekzilita de [[Kremenĉuko]] al Tobolska gubernio por 2 jaroj pro revolucia agado laŭ ordono de ĉefguberniestro (do senjuĝe) kaj venis al la Tjumena Distrikta Prizono la {{JULGREGDATO|14|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Samjare li petis la guberniestron transloki lin al Jalutorovsko por establi tie metiejon kaj tiel akiri vivrimedojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 38 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi eksciis ke en Jalutorovska distrikto estas evoluinta maŝina pritraktrado de la tero. Kiel fakulo pri riparado de agrikulturiloj mi povus apliki miajn sciojn por la bono de loĝantaro kaj akiri vivrimedojn por mi kaj mia familio, konsistanta el edzino kaj tri infanoj. |aŭtoro = Stanislav Groĥovskij |verko = Peto al la guberniestro de Tobolska gubernio |origina teksto = Я узнал, что в Ялуторовском уезде развита машинная обработка земли. Как специалист по ремонту сельскохозяйственных орудий, смог бы приложить свои познания на пользу населения и добыть средства к существованию себе и своей семье, состоящей из жены и трех детей. }} La {{JULGREGDATO|16|10|1916|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li venis al Jalutorovsko kun la edzino Klara Vladislavovna kaj 3 infanoj, el kiuj plej aĝa estis la 4-jara Meĉislav. Loka bolŝevisto Fjodor Maslennikov rememoris ke Groĥovskij bone akomodiĝis en la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 39 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Groĥovskij estis nemalbona seruristo, li okupiĝis pri seruraj aferoj en sia domo. La afero evidentiĝis profita. Li konstruis por si fine de la strato Carskaja [Cara] (nun strato Revolucio) negrandan traban domon, tegmentis ĝin per feraĵoj kaj aranĝis tie metiejon. En 1918 revkom<ref>Revolucia komitato.</ref> komencis lukton kontraŭ produktantoj de memfarita brando. Oni konfiskadis ĉe ili brandodistililojn, ilin mem oni juĝis aŭ monpunis. Inter la distililoj estis ankaŭ produktaĵoj de Groĥovskij. Ili famis per bona konstrukcio, konsistanta el 5–7 sedimentujoj, kio ebligis ricevi brandon bone purigitan. Kaj evidente la metiisto estis nemalbone gajnanta per ili. |aŭtoro = Fjodor Maslennikov |verko = La urbo Jalutorovsko en la tagoj de la Oktobro |origina teksto = Гроховский был неплохим слесарем, промышлял слесарным делом у себя на дому. Дело это оказалось выгодным. Он выстроил себе в конце ул. Царской (ныне улица Революции) небольшой бревенчатый дом, покрыл его железом и организовал там мастерскую. В 1918 г. ревком развернул борьбу с самогонщиками. У них отбирали аппараты, самих судили или штрафовали. Среди аппаратов были и работы Гроховского. Они славились хорошей конструкцией, состоящей из 5–7 отстойников, что давало возможность получать самогон хорошей очистки. И, по-видимому, мастер зарабатывал на них неплохо. }} La domo de Stanislav Groĥovskij troviĝis ĉe kruciĝo de la stratoj Babanovskaja (nun Groĥovskij) kaj Carskaja (nun Revolucio) kaj en la 1980-aj jaroj havis N 107 laŭ strato Revolucio. En 2026 sur tiu ĉi loko jam staris alia domo. Ricevinte terenon apud lago Babnovskoje, li konstruis tie lignan muelejon, sed en aŭgusto 1912 vendis ĝin al burĝo I. Kuguŝev. Post la Februara revolucio en Jalutorovsko estis establita la Provizora Ekzekutiva Komitato subestre de distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ^{[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]}, veterano de la [[Socialista Revolucia Partio]], la unua redaktoro de loka ĵurnalo "Popola Volo". Baldaŭ estis establita ankaŭ la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kies prezidanto estis elektita Stanislav Groĥovskij. La {{daton|27|4|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita ĝia programo. La {{daton|15|5}} Groĥovskij kaj aliaj membroj de la soveto postulis ke la Provizora Ekzekutiva Komitato donu al ili "malfermitajn listojn", ebligontajn vojaĝi tra la distrikto kaj aranĝi kamparanajn kunvenojn por elekti delegatojn al kamparana kongreso, sed la komitato rifuzis tiun ĉi peton. Samtage vespere surplace apud la Urba Administracio ({{l-ru|городская управа}}) okazis protestas mitingo kaj sekvan jaron la sovetianoj ekveturis al la kamparo senpermese. Stanislav Groĥovskij venis al vilaĝo Jurginskoje, kie li forte kritikis agadon de la Provizora Ekzekutiva Komitato kaj komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Kamparanoj ne subtenis lin, sed arestis kaj revenigis subgarde al Jalutorovsko, kie li estis metita al malliberejo. La afero estis telegrafita al la komisaro de Tobolska gubernio, kiu taskigis enketiston Grinevickij esplori la aferon. Prokuroro <includeonly>Об этом телеграммой доложили Тобольскому губернскому комиссару. Дело Гроховского поручили следователю Гриневицкому. Прокурор Корякин требовал «принять против обвиняемого строжайшие меры». Уездный комиссар Иваницкий, бросив все дела, поехал в Тобольск и лично просил губернского комиссара о содержании Гроховского под стражей, доказывая, что нахождение его на свободе грозит общественному спокойствию. В тюменской эсеровской газете «Свободное слово» (№91 за 20 августа 1917 г.) было</includeonly> === Morto === Cirkonstancoj de lia morto en 1919 longan tempon restis malklaraj. Estis konate ke lin arestis kaj mortpafis anoj de la Kolĉak-armeo, sed ne estis konate kie kaj kiam. En 1921 Tjumena Gubernia Eksterordinara Komisiono ([[ĈK]]) esploris tion, sed malsukcese. Historiistoj supozis ke Groĥovskij estis ekzekutita fine de julio aŭ komence de aŭgusto 1919 en Jalutorovsko, kiam retiriĝantaj trupoj de la Kolĉak-armeo okazigis amasaj senjuĝajn ekzekutojn de politikaj malliberuloj en loka prizono. Lokanoj Fjodor Plotnikov kaj Olga Ivanovna Ostjakova en siaj rememoroj, troviĝantaj en la Jalutorovska muzeo, subtenis tiun ĉi version. Sed ili ne ĉeestis la ekzekuton kaj verkis siajn rememorojn 30 kaj 60 jarojn post la rememorataj eventoj, do eraris plurfoje. En 1922 rusia historiisto Miĥail Veber unuafoje publikigis trovitan de li en Rusia Ŝtata Milita Arĥivo mortkondamnon surbaze de kiu estis ekzekutita Stanislav Groĥovskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = К вопросу о дате и месте казни первого председателя Ялуторовского Совета депутатов С.П. Гроховского // «Уральцы бьются здорово…»: Вклад Урала в военную мощь России. 13-е уральские военно-ист. чтения. Сб. науч. ст. |lasta = Вебер |unua = М.И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20260701094347/https://www.academia.edu/87325905/К_вопросу_о_дате_и_месте_казни_первого_председателя_Ялуторовского_Совета_депутатов_С_П_Гроховского |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Сократ |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-906350-79-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi anoncas por informoj la ordonon de la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono de la {{dato|5|5|1919}}: la 1919-a jaro la 5-an de majo la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono, establita surbaze de ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizono de la {{dato|6|5|1919}}<ref>Tiel! Eble mistajpo aŭ la ordono estis eldonita kun pasinta dato.</ref> N 8 § 1, en laŭleĝa konsisto, pritraktinte dum juĝeja kunsido la aferon de nobelo de Varsovio Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝa, romkatolika kredanto, supera suboficiro<ref>{{l-ru|зауряд-прапорщик}}.</ref> de armea rezervo, subigita surbaze de la ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizonno de la 4-a de majo de tiu ĉi jaro N 26 § 16 al la militkampa juĝejo pro tio ke li, Groĥovskij, estinte membro de la societo nomita partio de bolŝevistoj-komunistoj, kreiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj ĝia regado fare de tiu ĉi partio, por atingo de tiu ĉi celo siaflanke li prenis sur sin organizadon de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto kaj efektive organizis [ĝin], estis prezidanto de komisiono pri organizado de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto, prezidanto de la Jalutorovska sovdepo <ref>Soveto de deputitoj.</ref>, ĉe tio kiel agento de tiu ĉi societo li eldonis ordonon pri pago de kontribucio fare de la urbo Jalutorovsko forme de unu miliono da rubloj, organizis kaj armis taĉmentojn por fortigi en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto la sovetian potencon, aranĝis arestojn kaj priserĉadojn, rekviziciadis ejojn, konfiskadis privatajn posedaĵojn, estis en la urbo Permo membro de la Perma sovdepo kaj prezidanto de ties mandata komisiono, estis komandestro de la inĝeniera bataliono ĉe la Administracio de Specialaj Trupoj de la stabo de la [3-a] Ruĝa Armeo, organizita por armita lukto kontraŭ la Provizora Siberia Registaro, agnoskis lin, Groĥovskij, kulpa pri tio ke li en 1918 estis membro de la societo, formiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj partoprenis armitan lukton kontraŭ la Rusia registarro, kaj pro tio kaj surbaze de la punkto 3 de la parto 11 de la artikolo 108 de la Krima Kodekso, verdiktis: la juĝaton Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝan, senigi je ĉiuj civitanaj rajtoj kaj subigi al la mortopuno per mortpafo.<br/>La verdikto, konfirmita de la Ĉefa estro de la Tjumena Milita Distrikto, estis plenumita la 7-an de majo de tiu ĉi jaro. |aŭtoro = |verko = |origina teksto = Объявляю для сведения приказ прифронтового военно-полевого суда тюменского гарнизона от 5 мая 1919 года: 1919 года мая 5 дня прифронтовой военно-полевой суд тюменского гарнизона, сформированный на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 6 мая1 1919 года за № 8 § 1, в законном составе рассмотрев в судебном заседании дело о дворянине города Варшавы Станиславе Петровиче Гроховском, 52 лет, римско-католического вероисповедания, зауряд-прапорщике запаса армии, преданном на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 4 мая сего года за № 26 § 16 военнополевому суду за то, что он, Гроховский, состоя членом сообщества, именуемого партией большевиков-коммунистов, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и утверждения ее за этой партией, для достижения таковой цели с своей стороны принял на себя организацию советской власти в городе Ялуторовске и уезде и действительно организовал [ее], состоял председателем комиссии по организации советской власти в городе Ялуторовске и уезде, председателем Ялуторовского совдепа, причем в качестве агента указанного сообщества отдал распоряжение о взыскании контрибуции с города Ялуторовска в размере одного миллиона рублей, организовал и вооружил отряды для укрепления в городе Ялуторовске и уезде советской власти, производил аресты и обыски, реквизировал помещения, конфисковал частное имущество, состоял в городе Перми членом Пермского совдепа и председателем мандатной комиссии последней, состоял командиром инженерного батальона при Управлении особых формирований штаба [3-й] Красной армии, организованного для вооруженной борьбы с Временным Сибирским правительством, признал его, Гроховского, виновным в том, что он в 1918 году являлся членом сообщества, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и принял участие в вооруженной борьбе с Российским правительством, а потому и на основании п. 3 части 11 ст. 108 Уголовного уложения постановил: подсудимого Станислава Петровича Гроховского, 52 лет, лишить всех прав состояния и подвергнуть смертной казни через расстреляние.<br/>Приговор, утвержденный Главным начальником Тюменского военного округа, приведен в исполнение 7 мая сего года }} == Memoro == Omaĝe al li en 1974 estis nomita strato en Jalutorovsko (Tjumena provinco, Rusio). == Vidu ankaŭ == * [[Ivan Rusakov]] * [[Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} mczk4kyyxasdkcyrz0txys2azixlrgd 9420094 9419718 2026-07-04T09:34:06Z RG72 11847 9420094 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:20, 1 jul. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Stanislav Groĥovskij |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Socialista Revolucia Partio]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|7|5|1919}} |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Rusio]] |nacieco = polo |edzo/ino = Klara Groĥovskaja |rilatoj = |infanoj = Meĉislav |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>seruristo |profesio = |religio = romkatolikismo |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Stanislav Petroviĉ Groĥovskij''' ({{l-ru|Станислав Петрович Гроховский}}; {{l-pl|Stanisław Grochowski}}; naskiĝis — mortis la {{daton|7|5|1919}}, [[Tjumeno]], [[Rusio]]) estis rusia revoluciulo, la unua prezidanto de la Jalutorovska Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, ekzekutita laŭ verdikto de fronta militkampa juĝejo. == Biografio == En sovetia historiografio oni nomis lin "ekzelita seruristo", tamen efektive li estis nobelo de [[Varsovio]]. === Ekzilo === En la ŝtata arĥivo de [[Poltava provinco]] troviĝas dosierujo № 351 pri akuzo de Stanislav Groĥovskij kaj Dobrovenskij pri posedo de ruĝa standardo, pafiloj kaj afiŝo "Al laboristoj". La dosierujo enhavas 7 foliojn, el kiuj plej frua datas la {{JULGREGDATO|17|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj plej malfrua estas datita la {{JULGREGDATO|3|5|1906|akuzativo=jes}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | titolo = ГАПО-Полтава ф.138 оп.1 (1890-1919 г.) | titolo-aldono = Наблюдательное дело по обвинению Гроховского Станислава Петровича и Добровенского в хранении Красного флага, огнестрельного оружия и прокламации "К рабочим" (1906 год) | alirdato = 2026-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Великія описи | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260702105843/https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | arkivdato = 2026-07-02 | citaĵo = }}</ref>. Li estis ekzilita de [[Kremenĉuko]] al Tobolska gubernio por 2 jaroj pro revolucia agado laŭ ordono de ĉefguberniestro (do senjuĝe) kaj venis al la Tjumena Distrikta Prizono la {{JULGREGDATO|14|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Samjare li petis la guberniestron transloki lin al Jalutorovsko por establi tie metiejon kaj tiel akiri vivrimedojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 38 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi eksciis ke en Jalutorovska distrikto estas evoluinta maŝina pritraktrado de la tero. Kiel fakulo pri riparado de agrikulturiloj mi povus apliki miajn sciojn por la bono de loĝantaro kaj akiri vivrimedojn por mi kaj mia familio, konsistanta el edzino kaj tri infanoj. |aŭtoro = Stanislav Groĥovskij |verko = Peto al la guberniestro de Tobolska gubernio |origina teksto = Я узнал, что в Ялуторовском уезде развита машинная обработка земли. Как специалист по ремонту сельскохозяйственных орудий, смог бы приложить свои познания на пользу населения и добыть средства к существованию себе и своей семье, состоящей из жены и трех детей. }} La {{JULGREGDATO|16|10|1916|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li venis al Jalutorovsko kun la edzino Klara Vladislavovna kaj 3 infanoj, el kiuj plej aĝa estis la 4-jara Meĉislav. Loka bolŝevisto Fjodor Maslennikov rememoris ke Groĥovskij bone akomodiĝis en la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 39 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Groĥovskij estis nemalbona seruristo, li okupiĝis pri seruraj aferoj en sia domo. La afero evidentiĝis profita. Li konstruis por si fine de la strato Carskaja [Cara] (nun strato Revolucio) negrandan traban domon, tegmentis ĝin per feraĵoj kaj aranĝis tie metiejon. En 1918 revkom<ref>Revolucia komitato.</ref> komencis lukton kontraŭ produktantoj de memfarita brando. Oni konfiskadis ĉe ili brandodistililojn, ilin mem oni juĝis aŭ monpunis. Inter la distililoj estis ankaŭ produktaĵoj de Groĥovskij. Ili famis per bona konstrukcio, konsistanta el 5–7 sedimentujoj, kio ebligis ricevi brandon bone purigitan. Kaj evidente la metiisto estis nemalbone gajnanta per ili. |aŭtoro = Fjodor Maslennikov |verko = La urbo Jalutorovsko en la tagoj de la Oktobro |origina teksto = Гроховский был неплохим слесарем, промышлял слесарным делом у себя на дому. Дело это оказалось выгодным. Он выстроил себе в конце ул. Царской (ныне улица Революции) небольшой бревенчатый дом, покрыл его железом и организовал там мастерскую. В 1918 г. ревком развернул борьбу с самогонщиками. У них отбирали аппараты, самих судили или штрафовали. Среди аппаратов были и работы Гроховского. Они славились хорошей конструкцией, состоящей из 5–7 отстойников, что давало возможность получать самогон хорошей очистки. И, по-видимому, мастер зарабатывал на них неплохо. }} La domo de Stanislav Groĥovskij troviĝis ĉe kruciĝo de la stratoj Babanovskaja (nun Groĥovskij) kaj Carskaja (nun Revolucio) kaj en la 1980-aj jaroj havis N 107 laŭ strato Revolucio. En 2026 sur tiu ĉi loko jam staris alia domo. Ricevinte terenon apud lago Babanovskoje, li konstruis tie lignan muelejon, sed en aŭgusto 1912 vendis ĝin al burĝo I. Kuguŝev<ref name="Достоин памяти народной40">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 40 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la Februara revolucio en Jalutorovsko estis establita la Provizora Ekzekutiva Komitato subestre de distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ^{[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]}, veterano de la [[Socialista Revolucia Partio]], la unua redaktoro de loka ĵurnalo "Popola Volo". Baldaŭ estis establita ankaŭ la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kies prezidanto estis elektita Stanislav Groĥovskij. La {{daton|27|4|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita ĝia programo. La {{daton|15|5}} Groĥovskij kaj aliaj membroj de la soveto postulis ke la Provizora Ekzekutiva Komitato donu al ili "malfermitajn listojn", ebligontajn vojaĝi tra la distrikto kaj aranĝi kamparanajn kunvenojn por elekti delegatojn al kamparana kongreso, sed la komitato rifuzis tiun ĉi peton. Samtage vespere surplace apud la Urba Administracio ({{l-ru|городская управа}}) okazis protestas mitingo kaj sekvan jaron la sovetianoj ekveturis al la kamparo senpermese. Stanislav Groĥovskij venis al vilaĝo Jurginskoje, kie li forte kritikis agadon de la Provizora Ekzekutiva Komitato kaj komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Kamparanoj ne subtenis lin, sed arestis kaj revenigis subgarde al Jalutorovsko, kie li estis metita al malliberejo. La afero estis telegrafita al la komisaro de Tobolska gubernio, kiu taskigis enketiston Grinevickij esplori la aferon. Prokuroro Korjakin postulis "apliki kontraŭ la akuzito la plej severajn rimedojn" ({{l-ru|принять против обвиняемого строжайшие меры}}). Distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko vojaĝis al Tobolsko kaj persone petis la gubernian komisaron lasi Groĥovskij subgarde, argumentante ke li mincas publikan sekurecon<ref name="Достоин памяти народной40"/>. En ĵurnalo de la tjumena sekcio de la Socialista Revolucia Partio "Libera Vorto" ({{l-ru|Свободное слово}}) N 91 la {{daton|20|8|1917}} estis publikigita "Letero al la redakcio", kies aŭtoroj (kelkaj domposedantoj el Jalutorovsko) pledis pri liberigo de Stanislav Groĥovskij<ref name="Достоин памяти народной41">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 41 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ĉe fortega kontraŭstaro de la ekzekutiva komitato formiĝis la Jalutorovska Soveto de laboristaj kaj Soldataj Deputitoj kun prezidanto la eks-ekzilito S. P. Groĥovskij. La soveto kun subteno de la urbanoj iĝis opozicio de la ekzekutiva komitato, ekdubinte pri la personeco de la prezidanto de la komitato kaj komisaro Ivanickij, petis lin doni informojn pri sia pasinteco. Sed Groĥovskij estis malliberigita. Kaj oni akuzis lin. Restis certan tempon arestita ankaŭ la viculo Grigorjev, kaj la sekretario. Ni nin turnas al la gazetaro. Ne eblas plu silenti, kiam pro ies kalkuloj en la prizono senkulpe restas la socia aganto, patro de grandega familio, kondamnita je mizero, sen nutranto. Groĥovskij havas naŭ infanojn, el kiuj plej aĝa havas nur 14 jarojn. |aŭtoro = A. Zaĥarov, G. I. Ĉerepanov, G. G. Kvaŝnin, S. Sirin, F. Demĉenko |verko = Letero al la redakcio |origina teksto = При сильном противодействии исполнительного комитета образовался Ялуторовский Совет рабочих и солдатских депутатов под председательством бывшего ссыльного С.П. Гроховского. Совет при поддержке горожан стал в оппозицию к исполкому, усомнившись в личности председателя комитета и комиссара Иваницкого, попросил его дать сведения о своем прошлом. Но Гроховский был посажен в тюрьму. И ему предъявлено обвинение. Посидел некоторое время под арестом и заместитель Григорьев, и секретарь. Мы обращаемся к печати. Нельзя больше молчать, когда из-за чьих-то расчетов в тюрьме безвинно томится общественный деятель, отец огромной семьи, обреченной на нищету, без кормильца. У Гроховского девять человек детей, из которых старшему только 14 лет. }} En februaro 1918 al Jalutorovsko venis de Omsko taĉmento de la Ruĝa Gvardio por establi tie sovetian potencon. Stanislav Groĥovskij estis liberigita kaj iĝis prezidanto de komisiono, kies celo estis restarigi la soveton. Membro de la regimenta komitato de la 19-a Siberia Pafista Regimento Stepan Komolcev aprezis lian kontribuon<ref name="Достоин памяти народной41"/>. {{Citaĵo |teksto = Mi vizitis S. P. Groĥovskij por ke li partoprenu organizadon kaj kapton de la potenco en la urbo Jalutorovsko. Li aprobis. Li elpaŝis dum mitingo, parolis nemalbone, laboriste. Li estis nemalbona organizanto, bona agitisto, postulema kaj severa. |aŭtoro = Stepan Komolcev |verko = |origina teksto = Заходил я к С.П. Гроховскому, чтобы он принял участие в организации и захвате власти в г. Ялуторовске. Он дал свое согласие. Выступал на митинге, говорил неплохо, по-рабочему. Он был неплохим организатором, хорошим агитатором, требовательным и строгим. }} La kunsidoj okazis en la domo de burĝino A. I. Pantelejeva. Oni decidis senarmi la lokanojn, anstataŭigi milicon de la Provizora Registaro per tiu de la soveto, sendis al ĉiuj setlejoj de la distrikto alvokojn de la popola komisaro pri la rajtoj kaj devoj de la soveto. La {{daton|5|3|1918}} okazis la tuturba kunveno dum kiu la komisiono estis transformita je la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. Post unu monato okazis la distrikta kamparana kongreso, kiun partoprenis 293 delegitoj de 34 subdistriktoj, plejparte eks-soldatoj. Stanislav Groĥovskij kiel prezidanto de la soveto faris ardan paroladon kaj proponis agnoski la sovetian potencon, kion plejparto de la delegitoj aprobis. Oni decidis unuigi la laboristajn, soldatajn kaj kamparanajn sovetojn. Tamen dum sekvinta voĉdono Stanislav Groĥovskij ne estis elektita kiel membro de la soveto<ref name="Достоин памяти народной41"/>. Post alveno la Kolĉak-armeo, Stanislav Groĥovskij foriris kun retiriĝantaj sovetiaj trupoj al Permo. Tie li servis en la 10-a inĝeniera bataliono de la 10-a divizio kaj en armilaj metiejoj. Kamaradoj rememoris ke li sopiris la familion, ofte rememoris la idojn, do post kiam ruĝarmeanoj forlasis ankaŭ Permon, li kaŝe revenis al Jalutorovsko. Sed tie oni rekonis lin kaj denuncis al novaj potencoj, sekvis aresto kaj malliberigo<ref name="Достоин памяти народной41"/>. === Morto === Cirkonstancoj de lia morto en 1919 longan tempon restis malklaraj. Estis konate ke lin arestis kaj mortpafis anoj de la Kolĉak-armeo, sed ne estis konate kie kaj kiam. En 1921 membro de la Tjumena Gubernia Eksterordinara Komisiono ([[ĈK]]) V. S. Laptev estis taskigita esplori tion, sed trovis neniujn novajn informojn. Historiistoj supozis ke Groĥovskij estis ekzekutita fine de julio aŭ komence de aŭgusto 1919 en Jalutorovsko, kiam retiriĝantaj trupoj de la Kolĉak-armeo okazigis amasaj senjuĝajn ekzekutojn de politikaj malliberuloj en loka prizono. Lokanoj Fjodor Plotnikov kaj Olga Ivanovna Ostjakova en siaj rememoroj, troviĝantaj en la Jalutorovska muzeo, subtenis tiun ĉi version. Sed ili ne ĉeestis la ekzekuton kaj verkis siajn rememorojn 30 kaj 60 jarojn post la rememorataj eventoj, do eraris plurfoje. En 1922 rusia historiisto Miĥail Veber unuafoje publikigis trovitan de li en Rusia Ŝtata Milita Arĥivo mortkondamnon surbaze de kiu estis ekzekutita Stanislav Groĥovskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = К вопросу о дате и месте казни первого председателя Ялуторовского Совета депутатов С.П. Гроховского // «Уральцы бьются здорово…»: Вклад Урала в военную мощь России. 13-е уральские военно-ист. чтения. Сб. науч. ст. |lasta = Вебер |unua = М.И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20260701094347/https://www.academia.edu/87325905/К_вопросу_о_дате_и_месте_казни_первого_председателя_Ялуторовского_Совета_депутатов_С_П_Гроховского |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Сократ |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-906350-79-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi anoncas por informoj la ordonon de la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono de la {{dato|5|5|1919}}: la 1919-a jaro la 5-an de majo la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono, establita surbaze de ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizono de la {{dato|6|5|1919}}<ref>Tiel! Eble mistajpo aŭ la ordono estis eldonita kun pasinta dato.</ref> N 8 § 1, en laŭleĝa konsisto, pritraktinte dum juĝeja kunsido la aferon de nobelo de Varsovio Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝa, romkatolika kredanto, supera suboficiro<ref>{{l-ru|зауряд-прапорщик}}.</ref> de armea rezervo, subigita surbaze de la ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizonno de la 4-a de majo de tiu ĉi jaro N 26 § 16 al la militkampa juĝejo pro tio ke li, Groĥovskij, estinte membro de la societo nomita partio de bolŝevistoj-komunistoj, kreiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj ĝia regado fare de tiu ĉi partio, por atingo de tiu ĉi celo siaflanke li prenis sur sin organizadon de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto kaj efektive organizis [ĝin], estis prezidanto de komisiono pri organizado de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto, prezidanto de la Jalutorovska sovdepo <ref>Soveto de deputitoj.</ref>, ĉe tio kiel agento de tiu ĉi societo li eldonis ordonon pri pago de kontribucio fare de la urbo Jalutorovsko forme de unu miliono da rubloj, organizis kaj armis taĉmentojn por fortigi en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto la sovetian potencon, aranĝis arestojn kaj priserĉadojn, rekviziciadis ejojn, konfiskadis privatajn posedaĵojn, estis en la urbo Permo membro de la Perma sovdepo kaj prezidanto de ties mandata komisiono, estis komandestro de la inĝeniera bataliono ĉe la Administracio de Specialaj Trupoj de la stabo de la [3-a] Ruĝa Armeo, organizita por armita lukto kontraŭ la Provizora Siberia Registaro, agnoskis lin, Groĥovskij, kulpa pri tio ke li en 1918 estis membro de la societo, formiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj partoprenis armitan lukton kontraŭ la Rusia registarro, kaj pro tio kaj surbaze de la punkto 3 de la parto 11 de la artikolo 108 de la Krima Kodekso, verdiktis: la juĝaton Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝan, senigi je ĉiuj civitanaj rajtoj kaj subigi al la mortopuno per mortpafo.<br/>La verdikto, konfirmita de la Ĉefa estro de la Tjumena Milita Distrikto, estis plenumita la 7-an de majo de tiu ĉi jaro. |aŭtoro = |verko = |origina teksto = Объявляю для сведения приказ прифронтового военно-полевого суда тюменского гарнизона от 5 мая 1919 года: 1919 года мая 5 дня прифронтовой военно-полевой суд тюменского гарнизона, сформированный на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 6 мая1 1919 года за № 8 § 1, в законном составе рассмотрев в судебном заседании дело о дворянине города Варшавы Станиславе Петровиче Гроховском, 52 лет, римско-католического вероисповедания, зауряд-прапорщике запаса армии, преданном на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 4 мая сего года за № 26 § 16 военнополевому суду за то, что он, Гроховский, состоя членом сообщества, именуемого партией большевиков-коммунистов, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и утверждения ее за этой партией, для достижения таковой цели с своей стороны принял на себя организацию советской власти в городе Ялуторовске и уезде и действительно организовал [ее], состоял председателем комиссии по организации советской власти в городе Ялуторовске и уезде, председателем Ялуторовского совдепа, причем в качестве агента указанного сообщества отдал распоряжение о взыскании контрибуции с города Ялуторовска в размере одного миллиона рублей, организовал и вооружил отряды для укрепления в городе Ялуторовске и уезде советской власти, производил аресты и обыски, реквизировал помещения, конфисковал частное имущество, состоял в городе Перми членом Пермского совдепа и председателем мандатной комиссии последней, состоял командиром инженерного батальона при Управлении особых формирований штаба [3-й] Красной армии, организованного для вооруженной борьбы с Временным Сибирским правительством, признал его, Гроховского, виновным в том, что он в 1918 году являлся членом сообщества, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и принял участие в вооруженной борьбе с Российским правительством, а потому и на основании п. 3 части 11 ст. 108 Уголовного уложения постановил: подсудимого Станислава Петровича Гроховского, 52 лет, лишить всех прав состояния и подвергнуть смертной казни через расстреляние.<br/>Приговор, утвержденный Главным начальником Тюменского военного округа, приведен в исполнение 7 мая сего года }} == Familio == Stanislav Groĥovskij havis edzinon Klara Vladislavovna kaj 14 infanojn. Lia plej aĝa filo Meĉislav estis inter la unuaj meembroj de komsomolo en Jalutorovsko. La {{daton|18|5|1920}} li estis elektita kiel prezidanto de la Jalutorovska Distrikta Komitato de RKSM, en septembro iĝis membro de la Tjumena Gubernia Komitato. Li estis delegito de la 3-a Tutrusia Kongreso de RKSM, okazinta de la 2-a ĝis la {{dato|10|10}} en Moskvo, kiun malfermis Vladimir Lenin per sia fama parolado "La taskoj de la junularaj unioj" ({{l-ru|Задачи союзов молодёжи}})^{[[:ru:Задачи союзов молодёжи|ru]]}. La {{daton|15|9|1920}} dum kunsido de la Tjumena Gubernia Komitato de RKSM, Meĉislav Groĥovskij estis aprobita kiel membro de la Triopo de gazetara Sekcio. <ref name="Достоин памяти народной41"/>. <includeonly> Однажды Мечислав встретился с новозаимским комсомольцем Федором Трубачом. Их семьи вскоре уезжали в Польшу, юноши мечтали о создании Союза польской молодежи, о возможности стать комсомольскими руководителями. Надеялись, что в скором времени и там будет установлена советская власть. Вскоре мать Мечислава, Клара Владиславовна, вместе с детьми оформила документы в эвакопункте и выехала в Польшу. Как сложилась судьба юноши, да и других детей Станислава Гроховского, к сожалению, неизвестно. В списке активных членов Тюменского губкома РКСМ против фамилии Мечислава сделана пометка: «Уехал в Польшу», в другом списке помечено: «Убит». В 1974 г. краевед В.Г. Мореев предложил дать улице Бабановской имя С.П. Гроховского и установить мемориальную доску на доме по ул. Революции, 107, в котором жил первый председатель Совета депутатов. С тех пор в городской топонимике увековечена память об одном из активных борцов за установление советской власти в Ялуторовске.</includeonly> == Memoro == Omaĝe al li en 1974 estis nomita strato en Jalutorovsko (Tjumena provinco, Rusio). == Vidu ankaŭ == * [[Ivan Rusakov]] * [[Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} 02643g5sqdca9o6hez3mm9t2hw4tnu9 0 948689 9419709 9418083 2026-07-03T20:22:36Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] Bilda galerio ne finiĝas korekte 9419709 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je 1734 aŭ 1745;<br> oleo sur tolo}} '''Jean-François de TROY''' (naskiĝis la 27-an de januaro 1679, [[Parizo]] – mortis la 26-an de januaro 1752, [[Romo]]) estis franca [[Rokoko|rokoka]] pentristo, desegnisto kaj [[Gobelino|gobelino-]] dizajnisto. Unu el la plej elstaraj [[Historia pentrarto|historiaj pentristoj]] de Francio en sia tempo, li estis same sukcesa per siaj dekoraciaj pentraĵoj, [[Ĝenropentraĵo|ĝenroscenoj]] kaj portretoj. Li estis la inventinto de la " ''tableaux de modes'' " (modbildoj aŭ pentraĵoj de modoj), kiuj ekde 1724 provis provizi viglan portretadon de tiatempaj modoj, ŝatokupoj kaj moroj.<ref name="va2">[https://collections.vam.ac.uk/item/O17801/the-alarm-oil-painting-troy-jean-francois Jean François de Troy, ''The Alarm, or the Gouvernante Fidèle''] at the [[Victoria and Albert Museum]], London</ref><ref name="thys2">[https://www.museothyssen.org/en/collection/artists/troy-jean-francois Jean François de Troy, Paris, 1679 – Rome, 1752] at the Thyssen-Bornemisza Museum</ref> Li estis la Direktoro de la [[Akademio de Francio en Romo|Franca Akademio en Romo]] ekde 1738. <ref name="win2">Laurie G. Winters. "Troy, de." Grove Art Online. Oxford Art Online. Oxford University Press. Web. 6 May. 2016</ref> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Declarationoflove.jpg|''Deklaro de amo'' (1731) Dosiero:Jean_François_de_Troy_-_The_Garter_-_2019.141.22_-_Metropolitan_Museum_of_Art.jpg|eta|''La ĵartelisto'' (1724) Dosiero:Jean-François_de_Troy_-_The_alarm.jpg|''La alarmo aŭ la Gouvernante Fidèle'' (1723) Dosiero:Jean-François_de_Troy_-_A_woman_reading.jpg|''Virino leganta'' (1723) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Troy de, Jean Francois}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 17-a jarcento]] [[Kategorio:Pentristoj de rokoko]] 2coi8lnnsplspjkr47o1jantwl45zh7 1 948741 9419661 9418441 2026-07-03T16:55:15Z Roberto 609 /* */ Respondo 9419661 wikitext text/x-wiki {{re|Roberto|Miroslav MALOVEC|Dominik|Thomas Guibal|Arbarulo}} La titolon pri la [[monografio]] ''L'espéranto'', kiun en la unua versio de la artikolo en 2005 Miroslavo metiĝis sen interna ligilo, la uzanto Roberto transformis al ruĝa ligilo ''[[L'espéranto]]'' en februaro 2006. Sed intertempe pasis pli ol 2 jardekoj, nun estas somero 2026, kaj daŭre ne estas artikolo. Momente provizore validas interkonsento, ke ne eblas pridubi ruĝan ligilon, se ekzistas vikidatuma ero kaj alilingvaj artikoloj ekzistas en ... jen jam malsamopinias la kriterioj, iuj kiel mi dirus: en tri-kvin internacie kompreneblaj lingvoj, aliaj kiel Arbarulo diras, en unu, kiel ajn nekomprenebla lingvo, ĉion jam eblas aŭtomate tradukigi, ne gravas atendi tekstokreon 20, 30 aŭ 50 jarojn aŭ eterne, kaj ne gravas ĉu esperantisto aŭ neesperantista anonimulo plantis en iu teksto unu aŭ 200 ruĝajn ligilojn. Ĉi-tie, pri la monografio ''[[L'espéranto]]'', nun samkiel en 2006 daŭre ne estas vikidatuma ero (almenaŭ mi ne sukcesas trovi ĝin), kaj mi ne trovas artikolon ''L'espéranto'' en la franca aŭ iu alia vikipedio. Do mi proponas almenaŭ pragmatisme alidirektilon al la celo [[Pierre Janton#L'Espéranto]]. Arbarulo forte kontraŭbatalas min, pensante ke mi volas fuŝforigi ĉiujn ruĝajn ligilojn, almenaŭ tiujn, kiuj restas senŝanĝe ekde pli ol 2 ĝis 3 semajnoj. Kaj mi konfesas ke ĉe iuj elektitaj al mi aparte sensencaj ruĝaj ligiloj mi jam pledis pri forigo de ruĝa ligilo, se ene de 4 aŭ 8 jaroj neniu sukcesis almenaŭ ekkrei artikolan ĝermon de tri frazoj. Ĝustas ke mi skeptikas ĉu ankoraŭ sukcesos atendi esperantan artikolon, se ruĝa ligilo restis senŝanĝe ruĝa dum 12 aŭ 20 jaroj, sed hodiaŭ mi mem kontraŭagis mian skeptikemon, per bluigo de la nova teksto [[Internacie kuiri]] kiu same estis ruĝa ligilo ekde februaro 2006, same antaŭ pli ol 20 jaroj. Sed tie mi trovis mian propran ekzempleron de la libro kaj delonge sentis mankon de la teksto, do havis apartan motivon. Mi tute bonvenigus ankaŭ apartan tekston pri la [[monografio]] ''[[L'espéranto]]'', nur mi ne sentas min kapabla mem krei ĝin. Povas esti, se mi hodiaŭ surprize fari tekston [[Internacie kuiri]] el ruĝa ligilo de ekde februaro 2006, ke tiam iu alia same surprize ankaŭ povas krei ''[[L'espéranto]]'' same atendite ekde komenco de 2006. Sed eble ne. Ĉu iu el vi havas la francan libron de Pierre Janton, aŭ povas ke simple el la reto kunskrapi sufiĉe da materialo por baza artikolo kun {{ŝ|informkesto Esperanto-libro}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:59, 1 jul. 2026 (UTC) :Vere ni estas en Julio, do en la VINTRO.[[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 16:55, 3 jul. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Mi komprenas ke via sangopremo daŭre kreskas, ĉar vi estas konvinkita ke mi daŭre kaŝe fuŝforigas ĉiutage dekojn da ruĝaj ligiloj, ĉiusemajne centojn, kvankam mi ne devus. Mi mem sentas ke nia batalado estas iom infaneca, sed eĉ infanece, mi volas mallonge montri al vi ke en la lastaj du tagoj mi pensas ke mi ne ŝanĝis eĉ unu multjare ruĝan ligilon al simpla teksto, sed mi en nova apartigilo [[Bucy]] kreis 5 novajn ruĝajn ligilojn kaj ene de du tagoj bluigis 4, do restas unu pli ol hieraŭ, en alia apartigilo [[Brie]] kreis 9 novajn ruĝajn ligilojn, bluigis unu kaj restas 8 pli ol hieraŭ, miajn 2 novajn ruĝajn ligilojn en la teksto [[Vestfalia ligo de urboj]] eblas NE kalkuli, ĉar vi jam vidis ilin, sed en la lista teksto [[arondismento Laon]] mi nun vidigis mian jam pli frue preparitan liston de francaj komunumoj, per tio aldonis 200 novajn ruĝajn ligilojn, kaj hodiaŭ bluigis 53 de ili, do restas 147 ruĝaj ligiloj pli ol hieraŭ. Do ekestas 160 novaj ruĝaj ligiloj de mi nur pri Francio kaj nur el mia agado de hodiaŭ, sed mi pensas ke tiuj 160 truoj estas bonaj celoj de estontaj paĝokreoj, mi kompreneble tre ĝojas se iu alia bluigas ilin, sed ankaŭ povas sukcesi bluigi tiujn 160 paĝojn ene de 3 monatoj. Ankaŭ se mi mem sentas min malagrabla krei ĉiutage 5 000 novajn ruĝajn ligilojn, havante la impreson ke en tiom da paĝoj (nur pensante pri geografio de Britio, Usono kaj Kanado) jam estas dekmiloj, eble centmiloj da ruĝaj ligiloj el la 2000-aj jaroj, planti novajn ruĝajn ligilojn en dimensioj de centoj estas en ordo al mi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 1 jul. 2026 (UTC) :Pri ĉi tiu ligilo mi atendos la opiniojn de [[Uzanto:Mirmal]] kaj [[Uzanto:Roberto]]. Mi rimarkas ke ĝi estas nekutime bona kandidato por alidirekto ĉar estas tiom da informo pri la libro en [[Pierre Janton]]. Fakte mi preferus jam disigi tiun artikolon en du, unu pri la homo kaj alian pri la libro, sed preferoj pri tio povus esti subjektivaj. :Pri la pli granda kunteksto, ThomasPusch, vi evidente ankoraŭ ne komprenas miajn motivojn. Mi volas komuniki kaj ricevi informojn pri unu pli-malpli difinebla afero, nome ĉu [[Vikipedio:Menciindeco|oni rajtas fari artikolon pri temo]], kaj mi volas fari tion per ligiloj kiel en ĉiuj aliaj vikipedioj. Mi ankaŭ volas ke kiam artikolo kreiĝas, kiel eble plej multaj rilataj artikoloj aŭtomate ligiĝu al ĝi. Ĉiu forigo de ligilo damaĝas ambaŭ tiujn celojn. Do unue, mi frustriĝas pri tiuj konkretaj malhelpoj al mia agado; kaj due, mi timas ke se ni permesos ke oni faru tion sen bonorda propono kaj interkonsento, venos lavango da similaj trudoj pri eble pli gravaj aferoj. :Mi kredas vin ke tiuj ideoj estas novaj por vi. Tamen tio ne signifas ke ili estas novaj objektive, sed ke vi ne legis aŭ ne komprenis aŭ ne kredis kion vi legis pri ili. Tial mi tre volas ke vi relegu kiel eble plej multajn pasintajn aferojn kaj provu interpreti ilin sen antaŭsupozo, ke ĉiu metanto de ruĝa ligilo volas, ekzemple, postuli aŭ devigi kreon de artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:36, 2 jul. 2026 (UTC) twblpg5ihe97szy6ler11yecrhhn0m0 0 948793 9419710 9418907 2026-07-03T20:23:39Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] Bilda galerio ne finiĝas korekte 9419710 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=CN|zomo=7}} '''Korla,''' laŭ [[simpligita ĉina skribo]] '''库尔勒''', laŭ [[tradicia ĉina skribo]] '''庫爾勒''', en la ujgura lingvo '''كورلا شەھىرى''', mongole '''ᠬᠣᠷᠣᠯᠬᠣᠲᠠ,''' [[pinjine]] '''Kù'ěrlè''' estas distriktonivela [[metropolo]], komence oaza urbo en [[Ĉinio]], en la [[Ujgura Aŭtonoma Regiono Ŝinĝango]]. Ĝi estas la sidejo de [[Bajingolin]]. [[Dosiero:Peacock river in Kuerle of Xinjiang by Hsu 2006.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Riverborda panoramo}}]] == Loĝantaro == La loĝantaro de Korla en 2020 estis {{nombro|779352}}. Ili konsistas precipe el [[Hanoj]] (67%) kaj [[Ujguroj]] 29%. == Geografio == [[Dosiero:Iron gate pass 2009 09 29.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Tiemen-pasejo}}]] La metropolo kovras areon de {{nombro|7219}} km² kaj situas laŭ rivero en alteco laŭ la marnivelo de 930 m ĉe la suda rando de la [[Tjanŝano]], ĉe la nordorienta rando de la [[Tarim-baseno]], norde de [[Taklamakano]]. Sep kilometrojn norde kuŝas la Tiemen-pasejo, kiu ludis gravan rolon en protektado de la [[Silka Vojo]] kontraŭ rabantaj nomadoj el la nordo. Provinca ĉefurbo [[Urumĉio]] troviĝas 262, [[Turfan]] 284, [[Ŝihezi]] 286, [[Aksu]] 495, ĉefurbo [[Pekino]] 2540, [[Ŝanhajo]] 3340 km aere laŭ [[Artefarita intelekto]]. == Historio == [[Dosiero:Korla oldandnew.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Malnova kaj nova urbopartoj de Korla}}]] En la paseo Korla estis [[oazo]] laŭ la norda Silka Vojo. En 1939 distrikto estis establita ĉi tie. Post fondo de la Ĉina Popola Respubliko Korla fariĝis la sidejo de la Speciala Distrikto Korla. Ĝia statuso estis ŝanĝita al urbo en 1979. En 1984 la Distrikto Korla kaj la Urbo Korla estis kunfanditaj kun distriktonivela statuso. == Ekonomio == La ekonomio konsistas el industrio (nutraĵoj, teksaĵoj, vestaĵoj) kaj agrikulturo. La naftokampoj en Tarim havas sian ĉefsidejon en Korla. La oazo delonge havis abundan akvon kaj vastajn terkultivejojn. Oni produktas daktilojn, persikojn, abrikotojn kaj vinberojn. == Trafiko == [[Dosiero:Tashidian 2012 10 04 02.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Ŝtona ponto}}]] Korla estas regiona transportcentro servata de pluraj la naciaj aŭtovojoj, fervojoj, eĉ enlanda [[flughaveno]] funkcias. Vartransporto al [[Kazaĥio]] kaj [[Uzbekio]] estas tre grava. == Klimato == La metropolo havas malvarman dezertan klimaton laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]]: BWk kun ekstrema laŭsezona temperaturŝanĝo. La jara temperaturo averaĝe estas {{GdC|12}} kaj varias inter {{GdC|6-19}}. La jara [[precipitaĵo]] estas nur 61 milimetroj, en ĉiuj monatoj estas [[precipitaĵo]]. La averaĝaj neĝtagoj estas 18, la senfrosta periodo estas 210 tagoj, krome estas ĉirkaŭ 3 000 horoj da brila sunbrilo ĉiujare. {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri Korla |pozicio =right |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:东归英雄纪念塔.jpg|<center>Statuo kun memorturo |Dosiero:View From My Window (121261413).jpeg|<center>Altaj domoj |Dosiero:逸夫楼 018.jpg|<center>Mezlernejo |Dosiero:中国新疆库尔勒市 China Xinjiang,Korla City, China Xinjiang Urum - panoramio (1).jpg|<center>Vojo en Korla |Dosiero:Bayinguoleng hotel korla xinjiang.jpg|<center>Hotelo }} == Vidindaĵoj == * moskeoj * statuo kun memorturo == Fontoj == * WikiTrans {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distriktonivelaj urboj de Ĉinio]] {{Granda dosiero|Korla panorama large.jpg|1200px|{{centre|Larĝa panoramo de Korla}}}} m6li3c0oehjk9qqpgt2q4zkh3q7dt3n 0 948802 9419780 9418890 2026-07-03T21:08:48Z Stefangrotz 91903 [[Projekto:Kontrolu_Vikipedion]] referenclisto mankis 9419780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Guido Gozzano |dosiero =Guido-Gozzano.jpg |priskribo =itala poeto |dato de naskigxo ={{Dato|19|decembro|1883}} |loko de naskigxo =[[Torino]], [[Italio]] |dato de morto ={{Dato|9|aŭgusto|1916}} |loko de morto =[[Torino]], [[Italio]] | profesio = poeto, verkisto | nacieco = Itala }} '''Guido Gustavo Gozzano''', [[Torino]], 19-an de decembro 1883 – [[Torino]], 9-an de aŭgusto 1916), estis itala [[poeto]], kaj verkisto. Unu el la ĉefaj elstaruloj de la tiel nomata "krepuskismo", la intima stilo de Gozzano, trempita en melankolio, estis subtenata de la antaŭsento de mallonga vivo (li mortis pro tuberkulozo nur 32-jaraĝa). Lia vivsperto, (aŭ pli ĝuste, lia mortsperto) klarigas kial li konsideris sin "poeto de malgrandaj aferoj", uzante simplan lingvaĵon, kontraste al la tiama domina vigleco de D'Annunzio: lia poezio esprimas, unuflanke, melankolian deziron vivi, kaj, aliflanke, la konscion pri ne havi estontajn perspektivojn. Lia nomo do asociiĝas kun la post- [[Dekadencismo|dekadenca]] literatura movado de krepuskismo . Naskita en riĉa familio en [[Agliè]] (elp.: alje'), li komence dediĉis sin al poezio, imitante la poeton [[Gabriele D'Annunzio]] kaj lian miton kiel ''dando''n . Poste, tamen, la malkovro de la poezio de [[Giovanni Pascoli]] alproksimigis lin al la rondo de intimaj poetoj, kiuj poste nomiĝos "krepuskismaj", unuigitaj per ilia atento al "bonaj aferoj kun tre malbona gusto" , kun kelkaj [[Estetikismo|estetikigaj]] nuancoj <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.noveporte.it/dandy/dandies/gozzano.htm|titolo=Dandies: Guido Gozzano}}</ref>, la "malakceptita sentaŭgaĵo, tiel kara al mia Muzo", kiel li mem ironie difinis ilin. Li mortis nur 32-jaraĝa, pro ftizo ([[Tuberkulozo|pulma tuberkulozo]]), kiu lin turmentis ekde 1907. Li vojaĝis al [[Barato]] en 1912, kun la espero trovi helpon kontraŭ sia malsano en la [[klimato]] de tiu lando. Dum sia restado en Barato li verkis serion da artikoloj, kolektitaj en la postmorta volumo ''*Verso la cuna del mondo'' * (Al la Lulilo de la Mondo) (1917). Pli gravaj estas liaj versoj: ''*La via del rifugio'' * (1907) kaj ''*I colloqui*'' (1911). La mondo, kiun li priskribis, estas provinca, malalt-burĝa, vidata kun amo, sed samtempe kun ia ironia distanciĝo. {{Citaĵo|Non amo che le rose che non colsi. <br> (Mi nur amas la rozojn, kiujn mi ne plukis) }} == Biografio == [[Dosiero:Fausto_Gozzano.jpg|maldekstra|eta|Fausto Gozzano, la patro de Guido]] La avo de Guido, D-ro Carlo Gozzano, [[kuracisto]] en la [[Krimea milito|Krimea Milito]], proksima amiko de [[Massimo d'Azeglio]] kaj amanto de la romantika literaturo de sia tempo, estis bonhava burĝo, posedanto de teroj kaj diversaj vilaoj en [[Agliè]]. Lia filo Fausto (1839-1900), [[inĝeniero]], konstruisto de la [[fervojo]] Canavese, kiu ligas Torinon kun la Kanavesaj Valoj, post la [[morto]] de sia unua edzino, (kun kiu li jam havis kvin filinojn), edziĝis en 1877 kun la [[Agliè|deknaŭjara]] [[Diodata Mautino]] (1858-1947) el Agliè. Tio estis juna virino kun arta temperamento, ŝatantino de la teatro kaj amatora aktorino, filino de la deputito Massimo Mautino, alia riĉa terposedanto, posedanto de malnova kaj nobla domo en Agliè kaj, proksime, de la vilao «Il Meleto», kiu havis malgranda parko enfermanta lagon, meze de kiu staris insuleto: nuancon de ekzotikeco tiam donis la kabano, konstruita el teksita [[bambuo]]. El tiu dua geedzeco naskiĝis aliajn kvin gefiloj (el kiuj du mortis en infan-aĝo). Guido estis la kvara infano de la kvin filoj: naskita la 19-an de decembro 1883 en Torino, en la domo, kiun liaj gepatroj posedis en strato Bertolotti 2, li estis baptita en la proksima preĝejo de Sankta Barbara la 19-an de februaro kun la nomoj Guido, Davide, Gustavo kaj Riccardo. Tre ligita al sia hejmurbo <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.comune.torino.it/cittagora/article_14564.shtml|titolo=Guido Gozzano: un'arte fatta di parole, cent'anni dopo}}</ref>, Gozzano loĝis en kvar malsamaj domoj en sia hejmurbo: baldaŭ post sia naskiĝo, en konstruaĵo apud tiu de alia granda torinano, tre malsama ol li, Piero Gobetti, kiun Guido certe ne konis. Li frekventis la [[Barnabitoj|barnabitan]] bazlernejon kaj poste la «Cesare Balbo». Liaj mezlernejaj studoj estis malfacilaj: enskribiĝis en la klasikan mezlernejon "Cavour" en 1895, sed malsukcesis post du jaroj kaj estis sendita studi en loĝlernejo en [[Chivasso]] ; li revenis por studi en Torino en 1898, kie lia patro mortis pro [[Pneŭmonito|pulm-inflamo]] en marto 1900. Je la datreveno de lia morto, Pasko 1901, en la aĝo de 17 jaroj, Guido verkis sian unuan konatan poemon, "''Primavere romantiche''", dediĉitan al lia patrino. Liaj multaj leteroj al lia amiko kaj samlernejano Ettore Colla helpas nin kompreni la kialojn de la akademiaj malfacilaĵoj de Gozzano, ĉar li multe pli interesiĝis pri "bubaĵoj" ol pri studado. Post du pliaj ŝanĝoj de lernejoj, en oktobro 1903 li fine akiris sian altlernejan diplomon ĉe la Nacia Kolegio de [[Savigliano]]; estis la sama jaro, en kiu, en la torina revuo «Il venerdì della Contessa», li publikigis siajn unuajn versojn, ankoraŭ d'Annunzio-similajn, jam de la titoloj: ''La Malkreskanta Virgulino'', ''La Admono'', ''Vas Voluptatis'', ''La Parabolo de Aŭtuno'', ''Supreme Quies'' kaj ''Laus Matris'', kaj ankaŭ la rakonton ''La Promenado''. === La "Kultura Societo" === Kvankam li enskribiĝis en la Fakultaton pri Juro, krom la balsalono de la studenta klubo «Gaudeamus igitur», Gozzano preferis ĉeesti la [[Literaturo|literaturajn]] kursojn, tiutempe okazigitajn de Arturo Graf - kiu, krom la regulaj lecionoj rezervitaj por studentoj, ankaŭ partoprenis publikajn konferencojn kaj en la universitataj klasĉambroj, la tiel nomataj «sabatine», kaj en la oficejoj de la revuo «La Donna» - kaj la "Società della cultura", klubo komence situanta en la <nowiki>''</nowiki>Galleria Nazionale<nowiki>''</nowiki> en Via Roma kaj poste, ekde 1905, translokigita al la nuna <nowiki>''</nowiki>Via Cesare Battisti<nowiki>''</nowiki> apud [[Palaco Carignano|Palazzo Carignano]] . Fondita en 1898 de grupo de intelektuloj, inter kiuj oni memoras [[Luigi Einaudi]], [[Guglielmo Ferrero]], [[Gaetano Mosca]], Giovanni Vailati kaj la astronomon Francesco Porro de' Somenzi, la Societo volis esti cirkulanta biblioteko, kiu provizus la plej novajn literaturajn publikaĵojn, legejon por gazetoj kaj revuoj kaj lokon por konferencoj kaj konversacioj, laŭ [[Pozitivismo|pozitivisma]] vizio pri la cirkulado de kulturo, konsistanta el pedagogiaj intencoj kaj interŝanĝoj de profesiaj spertoj. [[File:Arturo_Graf.jpg|eta|Arturo Graf]] Inter la pli maljunaj aŭ jam establitaj vizitantoj en la kultura panoramo de tiuj jaroj, oni rimarkas la literaturrecenziston kaj direktoron de la <nowiki>''Galleria d'Arte Moderna''</nowiki> Enrico Thovez, la verkistojn [[Massimo Bontempelli]], Giovanni Cena, Francesco Pastonchi, Ernesto Ragazzoni, Carola Prosperi, la filologon Gustavo Balsamo Crivelli kaj la profesorojn [https://it.wikipedia.org/wiki/Zino_Zini Zino Zini] kaj [https://it.wikipedia.org/wiki/Achille_Loria Achille Loria]. [[Luigi Pirandello|Pirandello]] ankaŭ faris kelkajn ekaperojn. En la tuja postmilita periodo, Piero Gobetti, Lionello Venturi kaj Felice Casorati ankaŭ partoprenis, kun malsama spirito kaj intenco. Gozzano fariĝas, laŭ la difino de sia amiko ĵurnalisto Mario Bassi, la estro de «freneza bando» de junuloj - formita, interalie, de la verkistoj Carlo Calcaterra, Salvator Gotta, Attilio Momigliano, Carlo Vallini, Mario Dogliotti kiu poste fariĝis Patro Silvestro, benediktano en Subiaco, kiu helpos lin spirite sur lia mortlito, de la ĵurnalisto Mario Vugliano - kiu ĝenadis la studaman pacon de la membroj per la bruo de laŭtaj konversacioj kaj la impertinenteco de improvizitaj goliardaj ŝercoj: bildo de Gozzano kiu, cetere, ŝajnas kontrasti kun tiu kutime donita, de rezervita junulo, kun aristokrataj trajtoj, tre afabla, ridetanta sed kiu «neniam ridis, li ridis preskaŭ kun peno». Se la konsidero de Gozzano por tiu rondo ne estas flata en si mem - «Kulturo! Kiam vi parolas al mi pri ĝi, mi flaras la odoron de certaj kloakoj disŝiritaj por restaŭrado» - ĝi tamen estas por li ŝanco fari konatiĝojn, kiuj estos utilaj kaj por lia kultura orientiĝo kaj por la reklamado de liaj versoj. Tiel, de la filozofio-profesoro Zino Zini li petas indikojn kaj klarigojn pri la figuroj de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] kaj [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], do konformaj al sia ribelema Dekadentismo, en kiuj serĉi «veron, kiu ne estas la religia». Tamen, pli zorgema konsidero pri la poeziaj valoroj de verkado malrapide maturiĝas en li, kune kun pli serioza, kvankam seniluziigita, pozicio de si mem en mondaj rilatoj, favorita de la kono de modernaj francaj kaj belgaj poetoj, [[Francis Jammes]], [[Maurice Maeterlinck]], [[Jules Laforgue]], [[Georges Rodenbach]] kaj [[Sully Prudhomme]] ĉefe, same kiel de la Graf de la ''Rime della selva'' kaj de la influo de [[Giovanni Pascoli|Pascoli]] . Giampiero Comolli skribas pri la kontraŭdiro esprimita de Gozzano en ''Pioggia d'agosto,'' laŭ kiu la vero manifestiĝas nur per [[iluzio]], sen kiu la mortiga malsano estus spertata nur kiel [[tragedio]] . «Ankaŭ li rigardis en tiun teruran, malhelan profundon de ekzisto, al kiu en tiuj samaj jaroj aŭtoroj kiel [[Rainer Maria Rilke|Rilke]] kaj [[Franz Kafka|Kafka]] komencis rigardi. Gozzano klare vidis la abismon, sed neniam, eĉ ne por momento, li faris tragedion el ĝi: (...)». <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Presentazione|numero=14}}</ref> === "La Vojo al Rifuĝo" === [[File:Guido_Gozzano.jpg|dekstra|eta|Guido Gozzano]] En 1906, ĉe la <nowiki>''Società di Cultura''</nowiki>, li renkontis Amalia Guglielminetti, (La poetino rakontas en sia taglibro la scenon de la renkontiĝo, kiu en realeco, en tiu unua momento, estis maltrafita: "Ni rigardis unu la alian momente per magnetigitaj okuloj, poste li stariĝis, faris paŝon al mi kvazaŭ sekvante kuraĝan decidon, sed mia rigardo subite malleviĝis, mia vizaĝo esprimis subitan konsterniĝon [...] kaj li ne antaŭeniris, li deturnis siajn paŝojn al la pordo, kuntirante siajn lipojn en malforta grimaco de ironio [...] kaj eliris."). Kun ŝi li komencis turmentitan rilaton la sekvan jaron: ĝi estis jaro kun malmultaj komponaĵoj, dediĉita kiel li estis al la projekto kolekti siajn verkojn en volumo, sindediĉo al selektado kiu implikis korektojn, re-prilaborojn kaj forigojn de versoj kiuj tiam fariĝis fremdaj al li. La rezulto estas la volumo <nowiki>''</nowiki>''La via del rifugio<nowiki>''</nowiki>'', kolekto de 30 poemoj, inter kiuj elstaras ''La via del rifugio'', kiu donas la titolon al la kolekto, ''Le due strade'' kaj ''L'amica di nonna Speranza'', kiu aperis en aprilo 1907 kun multaj preseraroj, kiuj necesigis represon la sekvan aŭguston. La libro estis bonvenigita de kritikistoj, escepte de Italo Mario Angeloni, kiu skribis en la katolika ĉiutaga gazeto [[Il Momento]] la 7-an de aprilo: "La animo de la poeto [...] vere simbolas la konstruaĵon kaj frukton de perversa kulturo. Menso trejnita en la plej delikataj vizioj estas ĉi tie enfermita en korpo eble malsana, certe koruptita de la plej intelekta kaj rafinita hedonismo, kiu estas vere la morfino de multaj disĉiploj de la moderna vivo. Ĝi estas koruptita animo, kiu meritas furiozan kaj sinceran riproĉon [...]. Jen la junulo en sia patra hejmo, vivanta dissolvo meze de la dissolvo de senvivaj aferoj; li observas, vidas, sentas en la malgranda ĝardeno...<nowiki>''</nowiki>     {{Citaĵo|La menso, lacigita de la paĝoj,<br />la koro detruita de esplorado<br />li aŭdas la voĉon de la praaj aferoj<ref>El la poemo "La Analfabeto", vv. 45-48</ref>| }} Angeloni ankaŭ skribas, ke Gozzano "estas bona profunde en sia animo [...] sed li estas elĉerpita de ĉia voloforto. Li verkas aferojn de nedirebla delikateco, tiom ke multaj literaturaj figuroj envius al li poemojn kiel "La amiko de avino Speranza". Kune kun la malpiaj vortoj de lia tragika spirito, leviĝas la bonaj voĉoj: {{Citaĵo|Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus<br />fari al vi! En la necerta nokto<br />jen tio estas certa: ke ami unu la alian estas bone<ref>En "Ignorabimus," vv. 12-14.</ref>| }}    <nowiki>''</nowiki>Doloras la animon de bonaj homoj, ĉi tiu torpida deziro al bono, al kiu mankas la muskolojn por leviĝi al volo: finfine, ĉi tiu poeto estas misgvidita, ne malbona; li estas morale inerta [...]. Certe, tamen, li estas personeco, kiun oni devas distingi de la kutimaj aĉaj rimverkistoj. Dum mi kondamnas kelkajn el liaj poemoj kiel malpiaj, mi ne povas nei al li simpation por aliaj, kiuj sugestas preskaŭ franciskana substrato en lia animo." Noto de la estraro de la gazeto la sekvan 20an de aprilo juĝas la juĝojn de Angeloni kiel "severajn sed ne akrajn", sed aldonas al la afero konsiderante ''La via del rifugio'' libron "makulitan de tia malpura malpureco kaj malbonkaraktereco, ke ĉiu plua kritika juĝo devas esti konsiderata senutila". La 29an de aŭgusto Rina Maria Pierazzi, en la revuo ''Il Caffaro'', riproĉante la "malmulte sagacan kritikiston" pro juĝado de li kiel "malpiulo", anstataŭe konsideras la poezion de Gozzano "pura vejno de fonta akvo" kaj Gozzanon "unu el la floroj destinitaj generi la frukton: sed ĝi ĉiam estu 'kiel ĝi estas' en spirito, kiel ĝi estas en formo, kiu ne imitas aŭ memorigas iun alian, io de la plej alta valoro en ĉi tiuj tempoj, en kiuj 'skolo' estas moda [...]]». Gozzano skribis al Angeloni el Ligurio la 10-an de junio por atentigi lin pri la lastatempa libro de Guglielminetti, ''Le Vergini folli'', mokante la polemikojn kiuj sekvis la artikolon: « [...] ĉi tiu strando. Ĝi estas tiel ĉarme kristana kun siaj monaĥejoj de malriĉaj klaraninoj kaj benediktanoj [...] La benediktanoj konas min, ili scias, ke mi ne kredas je Dio, sed ili amas min same kaj ne nomas min porko: ili estas multe pli ĝentilaj kaj multe malpli cinikaj homoj ol la Direktoroj de la Momento. (Kaj vi, kompatinda Angeloni, kion vi pensis pri tiu ''korekto'' ? Diru al mi iomete!) » La recenzo de Francesco Chiesa, kiu aperis la 15-an de majo 1907 en la kolumnoj de la tiĉina revuo <nowiki><i id="mw6w">Pagine Libere</i></nowiki>, estas ankaŭ pozitiva, kvankam ĝi ne ŝparas iom da kritiko: «Kiel artaĵo, la versoj de Guido Gozzano ne estas sen difektoj kaj eraroj. Esprim-eraroj: ne eblas akcepti la "ruzajn gustojn",[22] la "disajn gregojn apike",[23] la vojon, kiu aperas "kiel maldika rubando el alabastro".[24] Eraroj de prozodio, inter kiuj la plej grava estas la malsukceso observi la regulon de elizio. Kaj kelkfoje la diskurso malfortiĝas en tro facila abundo. Kaj kelkfoje la skeptiko, ĝenerale diskreta kaj agrabla, fariĝas brutala, fremda al la kialoj de arto. [...] Sed kiom da vigleco de intelekto en la poemoj, en kiuj la aŭtoro ne klopodas, pro ekscentreco, ĝeni la harmonion de siaj sentoj! Kia intima miksaĵo de melankolio kaj spriteco, de memoro kaj deziro, de elegio kaj popola kanto en multaj el ĉi tiuj komponaĵoj!» Por Giuseppe De Paoli, kritikisto de ''La Rassegna Latina'', «Gozzano estas la poeto de vojaĝantoj, kiuj, kun animoj lumigitaj de memoroj kaj plenaj de bedaŭroj, serĉas en la severaj arbaroj de la vivo la vojon, kiu kondukas al trankvila rifuĝejo de paco kaj sereneco [...] poezio de penso [...] nutrata de subtila vejno de pesimismo [...]. La verso estas ĉiam nobla kaj fortika kaj povas elegante fleksiĝi en la plej diversajn kaj variajn sintenojn. La poemo "L'amica di Nonna Speranza" estas de nekomparebla gracio kaj eleganteco: ĝi povas stari samnivele, sen perdi ion ajn kompare, kun la tre dolĉaj poemoj de Francis Jammes.» De Paoli ŝajne ne komprenas la ironion, kiu kuŝas ĉe la bazo de tiu mondo de sentoj, kiu faras lin, esence se ne forme, tiel malproksima de Jammes: Giulio De Frenzi, pseŭdonimo de Luigi Federzoni, la estonta [[ministro]] de la [[Faŝismo|faŝista reĝimo]], atentigas pri tio en la longa artikolo ''*Conversazioni letterarie.'' ''Ironia sentimentale*'', kiu aperis la 10-an de junio en ''*Il Resto del Carlino*'', por kiu Guido Gozzano estas la poeto de sentimentala ironio: li estas homo, kiu ĝuas rigardi en sian propran animon, diskreta kaj bonvola spektanto de siaj propraj emocioj, homo, kiu indulgas sin en iluzioj kaj suferas pro multaj nostalgioj sen ignori la dubindan valoron de ambaŭ, scivolema ekscentrulo, kiu interesiĝas pri multaj aferoj trivialaj por la plej multaj aliaj homoj kaj kiu scias malkovri en ili tion, kion ili eĉ ne suspektas, afabla skeptikulo, kiu prenas serioze nur la mondon de siaj sentoj, sian psikologian estaĵon: tio, pli-malpli, estas kio estas Guido Gozzano, poeto de modesta staturo, eble, sed tiel gracia, tiel delikata, tiel nova kaj fascina!... Li estas bona kaj simpla en sia propra petola ironio. Vidu lin tie, kuŝanta sur la herbo antaŭ la vilao, revante, dum liaj tri nepinoj, starantaj en rondo, kantas belan infanrimaron: [[File:Gozzano madre amica.jpg|thumb|upright=1.3|Gozzano en Vilao ''ll Meleto'', Aljé, kun sia patrino kaj amikino]] {{Citaĵo|''Trenta quaranta'',<br />''tutto il mondo canta''<br />''canta lo gallo''<br />''risponde la gallina''...<br /><br />Socchiusi gli occhi, sto<br />supino nel trifoglio,<br />e vedo un quadrifoglio<br />che non raccoglierò [....]<br /><br />Socchiudo gli occhi, estranio<br />ai casi della vita.<br />Sento fra le mie dita<br />la forma del mio cranio:<br /><br />ma dunque, esisto! O strano!<br />vive fra il Tutto e il Niente<br />quella cosa vivente<br />detta guidogozzano! }} ==== La malsano ==== La kontentecon pri lia sukceso difektis la diagnozo de lezo en la dekstra apekso de la pulmo (aprilo 1907), kiu instigis lin entrepreni la unuan el longa serio da vojaĝoj en la vana espero trovi kuracon por sia malsano en pli varmaj, pli maraj klimatoj. En aprilo li iris al [[Ligurio]], pasigante kelkajn tagojn en [[Camogli|Ruta]], poste al loko, kiun li vizitadis ĝis 1912, San Francesco d'Albaro, (en Ĝenovo), loĝante ĉe la Albergo San Giuliano aŭ ''La Marinetta'', kie li vizitadis la grupon de junaj poetoj, kiuj tie renkontiĝis kaj kontribuis al la revuo ''La Rassegna Latina'', en kiu Gozzano publikigis du recenzojn dediĉitajn al Mario Vugliano kaj Amalia Guglielminetti, kun kiuj, kune kun rilato, kiu daŭris nur kelkajn jarojn, li komencis korespondadon, kiu daŭrus lian tutan vivon. Ĉi tie li skribis la kunmetaĵon ''Alle soglie'' kiu, subskribita la 30an de majo 1907 kaj poste modifita, estus parto de la estonta kolekto ''I colloqui'' . Li ankaŭ verkis ''Nell'Abazia di S.'' ''Giuliano'' kaj ''Le golose'', publikigitan la 28an de julio kun la titolo ''Le Signore che mangiano le paste'' en la ''Gazzetta del Popolo della Domenica'' . Fine de junio, li revenis al [[Agliè]], poste pasigis aŭguston en [[Ceresole Reale]] kaj la aŭtunon denove en Agliè. En decembro, li haltis en [[Torino]] por loĝi ĉe Guglielminetti kaj poste, ekde la 23-a de decembro, li revenis al San Francesco d'Albaro por pasigi la vintron. === La plimalboniĝo de la malsano kaj la vojaĝo al Barato === [[Dosiero:Guido_Gozzano_1912.jpg|eta|Gozzano en 1912]] En 1912, lia sano malboniĝante, la poeto decidis fari longan vojaĝon al [[Barato|Hindio]] por serĉi pli taŭgajn [[Klimato|klimatojn]] . La plezurvojaĝo, kiu daŭris de la 6-a de februaro 1912 ĝis la sekva majo, entreprenita en la kompanio de lia amiko Garrone, ne donis al li la deziratan utilon, sed tamen helpis lin verki, per helpo de sia imagopovo kaj multe da legado, la prozajn skribaĵojn dediĉitajn al la vojaĝo. Tamen, la versoj skribitaj dum la vojaĝo estis detruitaj laŭ ordono de Guido, ĉar li konsideris ilin obscenaj (nur Ketty kaj [[Natale sul picco d'Adamo]] saviĝis). La leteroj el Hindio estis publikigitaj en ''[[La Stampa]]'' de [[Torino]], kaj poste kolektitaj en volumo kaj publikigitaj postmorte en 1917, de Fratelli Treves, kun la titolo ''Verso la cuna del mondo.'' ''Lettere dall'India (1912-1913)'', kun antaŭparolo de Giuseppe Antonio Borgese . En marto 1914 li publikigis en "La Stampa" kelkajn fragmentojn de la poemo Le ''Farfalle'', ankaŭ konata kiel ''Epistole entomologica'', kiu restis nefinita. En la sama jaro li kolektis en la volumo ''I tre talismani'', ses ĉarmajn [[Fabelo|fabelojn,]] kiujn li verkis por la Corriere dei Piccoli . Li ĉiam montris intereson pri [[teatro]] kaj [[Kino|kinematografio]], laborante pri la adaptoj de kelkaj el siaj propraj noveloj . En 1916, la jaro de lia morto, li laboris pri la scenaro por [[filmo]] pri [[Francisko el Asizo]], kiu neniam vidis la lumon de la tago. Li jam laboris, atestante sian intereson pri la arto [[Kino|de kino]], en 1911 pri la rakonto kaj intertitoloj por la scienca [[dokumenta filmo]] de [[reĝisoro]] Roberto Omegna, ''La vita delle farfalle'' . Li estis komence entombigita en la tombejo de la municipo [[Agliè]] ; la 6-an de septembro 1951 lia korpo estis translokigita kaj enterigita en la apuda preĝejo de San Gaudenzio. ==== Torino de antaŭaj jaroj ==== Inter la esencaj temoj de la poezia mondo de Gozzano estas la bildo de lia hejmurbo, lia amata Torino, al kiu li konstante revenis. Torino tenis ĉiujn liajn plej malĝojajn memorojn kaj estis la fizika kaj homa medio, en kiu li sentis, ke li povas intime partopreni, kun sento kaj ironio. Kune kun la nuntempa Torino, la Torino de antikvaj tempoj estis multe pli kara al la poeto, tiu antikva kaj iom polvokovrita Torino, kiu elvokis en li tiujn lirikajn akcentojn ŝarĝitajn de nostalgio: ĝi estis Torino, kiu esperis fariĝi la ĉefurbo de unuiĝinta Italio. ==== La medio kaj naturo de Canavese ==== Apud la Torino de Gozzano, la poeto proponas la proksiman medion de Canavese, kie troviĝas fundamentaj bildoj de pejzaĝa kontemplado kaj el kiu elkreskos la finfina lirika [[mito]] enkorpigita de la mondo de naturo, kiu povus doni al li, kiel li diras, "la solan veron sciindan" kaj la lastajn "personojn" de lia poezio, "la kardon arkenio, la silikon, la malrapidan vermon, la makaonon" kaj fine ĉiujn papiliojn de lia nefinita poemo, kiuj igos lin retrovi lian "grandan tenerecon por vivantaĵoj", ne malpleje la infanon, kiu estis "mola kaj antikva". ==== La malproksimaj landoj ==== Kiam Gozzano vojaĝis al [[Barato|Hindio]] inter februaro kaj aprilo 1912, li kronikis sian vojaĝon, foje esprimitan pasie kaj rekte, foje intime kaj dolore. Tio rezultigis la "Leterojn el Hindio", verkitajn inter 1912 kaj 1913, kiuj aperis en la torina eldono de "La Stampa" en 1914 kaj poste estis publikigitaj kiel volumo fare de Fratelli Treves, kun antaŭparolo de Borgese, en 1917. Ĉi tiuj bildoj de malproksimaj landoj naskis la plej subliman [[Prozo|prozon]] de Gozzano, tamen lia poezia mondo, eĉ kiam alfrontita kun elvokivaj bildoj de nekonataj kaj nekutimaj horizontoj, ĉiam restis situanta ene de siaj propraj specifaj kaj sekuraj limoj. Priskribante sian vojaĝsperton, Gozzano ankaŭ traktas la temon de la "alia vojaĝo", tiu de la morto. == Verkoj == === Literaturo === ==== Poeziokolektoj kaj rakontoj ==== * ''La Vojo al Rifuĝo'', (La via del rifugio), Torino-Ĝenovo, Streglio, 1907. [poemoj] * ''La Konversacioj'', (I colloqui), Milano, Treves, 1911. [poemoj] * ''La Tri Talismanoj'', (I tre talismani), Ostiglia, La scuola, 1914. [fabelo] * ''Al la Lulilo de la Mondo. Leteroj el Barato, (Verso la cuna del mondo. Lettere dall'India), (1912-1913)'', Milano, Treves, 1917. * ''La Princino Edziniĝas'', ''(La principessa si sposa)'', Milano, Treves, 1917. [fabeloj] * ''La Altaro de la Pasinteco'', (L'altare del passato), Milano, Treves, 1918. [rakontoj] * ''La Lasta Spuro'', (L'ultima traccia), Milano, Treves, 1919. [noveloj] * ''Romantikaj Printempoj'', (''Primavere romantiche''), Rivarolo, Canavese Grafikaj Artoj, 1924. [poemoj] * ''Papilioj - Entomologiaj Epistoloj,'' (''Farfalle - Epistole Entomologiche''), Rimini, Raffaelli Editore, 2014. [poemoj] * ''La Vojo al Rifuĝo - La Konversacioj,'' (''La via del rifugio - I colloqui''), Rimini, Raffaelli Editore, 2016. [poemoj] ==== Leteroj ==== * ''Amleteroj'', kun Amalia Guglielminetti, antaŭparolo kaj notoj de [[Spartaco Asciamprener]], Milano, Garzanti, 1951. * ''Leteroj al Carlo Vallini kun aliaj neeldonitaj verkoj'', redaktita de Giorgio De Rienzo, Torino, Centro Studi Piemontesi, 1971. * ''Leteroj de adoleskeco al Ettore Colla'', redaktita de [[Mariarosa Masoero]], Alessandria, Edizioni dell'Orso, 1993. ISBN 88-7694-113-4 . == Rilataj temoj == * Krepuskismo * Amalia Guglielminetti == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Agnostikuloj]] [[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]] [[Kategorio:Mortintoj la 9-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1916]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[Kategorio:Italaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] iawlsdk6zxnqjiau8xvci5r8jpiy4oh 0 948846 9419872 9419261 2026-07-04T01:29:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9419872 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" cellspacing="3px" style="float: right; clear:right; margin: 0 0 1em 1em; text-align:center; width:25%; " | colspan="2" |<span style="font-size:150%;">[[Dosiero:Tobu World Square St Peters Basilica 2.jpg|250px]] |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Organizo |- | style="font-size:12px" | [[Papo]]: [[Leono la 14-a]]<br /> [[Kolegio de kardinaloj]]<br /> [[Latina Eklezio]]<br />[[Orientaj katolikaj eklezioj]] |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Kunteksto |- | style="font-size:12px" | [[Historio de kristanismo|Historio]]&nbsp;• &nbsp;[[Kristanismo]]<br /> [[Katolikismo]]&nbsp;• &nbsp;[[Apostola posteuleco]]<br /> [[La Dekalogo]]<br /> [[Krucumo de Jesuo|Krucumo]] <small>kaj</small> [[Resurekto de Jesuo]]<br /> [[Ĉieliro|Ĉieliro de Jesuo]]&nbsp;• &nbsp;[[Ĉieliro de Maria]]<br /> [[Kritikoj al la Romkatolika Eklezio|Kritikoj al la Eklezio]]<br /> |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Teologio |- | style="font-size:12px" | [[Triunuo]] ([[Dio Patro|Patro]], [[Kristo|Filo]], [[Sankta Spirito]])<br /> [[katolika teologio]] <br /> [[Graco]]&nbsp;• [[Sakramento]]<br /> [[Purgatorio]]&nbsp;• &nbsp;[[Savo]]<br /> [[Prapeko]]&nbsp;• &nbsp;[[Sanktulo]]j&nbsp;•<br /> [[Virgulino Maria]]&nbsp;• &nbsp;[[Romkatolika Mariologio|Mariologio]]<br /> [[Senmakula koncipiĝo]]<br /> [[Anĝelologio]]<br /> |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Liturgio kaj Kulto |- | style="font-size:12px" | [[Katolika liturgio]]<br /> [[Eŭkaristio]]&nbsp;• &nbsp;[[Liturgio de la horoj]]<br /> [[Liturgia jaro]]&nbsp;• &nbsp;[[Biblia kanono]] |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" |Liturgiaj ritoj |- | style="font-size:12px" | [[Latinaj ritoj]] ([[roma rito|Roma]]&nbsp;• &nbsp;[[ambrosia rito|Ambrosia]]&nbsp;• &nbsp;[[mozaraba rito|Mozaraba]])&nbsp;• &nbsp;[[armena rito|Armena]]&nbsp;• &nbsp;[[aleksandria rito|Aleksandria]]&nbsp;• &nbsp;[[bizanca rito|Bizanca]]&nbsp;• &nbsp;[[antioĥia rito|Antioĥia]] <br /> |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Temoj &nbsp;[[katolika monaĥa ordeno|Monaĥismo]]&nbsp;• &nbsp;[[Preĝo]]&nbsp;• &nbsp;[[Arto]]<br /> |} [[Dosiero:Christ pantocrator daphne1090-1100.jpg|eta|Bizanca bildo de Jesuo]] La historio de la [[Katolika Eklezio]] estas integrita parto de la [[historio de kristanismo]] kiel tuto. Ĉi tiu artikolo kovras periodon de iom malpli ol du mil jaroj. Tra la tempo, [[skismo]]j interrompis la unuecon de kristanismo. La Katolika Eklezio konsideras, ke gravaj dividoj okazis ĉirkaŭ 144 kun [[Markionismo]], 318 kun [[Arianismo]], 451 kun la [[Orientaj ortodoksaj eklezioj|Orientaj Ortodoksuloj]], 1054 ĝis 1449 (vidu [[Orienta skismo]]) dum kiu tempo la Orientaj Ortodoksaj Eklezioj disiĝis de la Okcidenta Eklezio pro doktrinaj demandoj (vidu la [[Filiokvo]]n) kaj [[papa unuarangeco]], kaj en 1517 kun la Protestanta [[Reformacio]], de kiu ekzistis multaj pli ol 200 konfesioj. ==Vivo de Jesuo kaj fondo== * 4 a.K.: [[Naskiĝo de Jesuo]]. Laŭ la [[Evangelio laŭ Luko]], lia naskiĝo okazis en la urbo [[Betleĥem]] dum la regadoj de la reĝo [[Herodo la Granda]] de [[Judeo]] kaj la romia imperiestro [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]], kaj li estis la filo de la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino Maria]], kiu koncipis lin per la povo de la [[Sankta Spirito]]. Li estas la Dia [[Filo de Dio]] [[Enkarniĝo|enkarniĝinta]] aŭ [[Dio Filo]]. :*La kalkuloj de [[Dionysius Exiguus]] metas la naskiĝon de Jesuo en la jaron, kiu sekve nomiĝas 1 p.K.; plej multaj historiistoj metas lian naskiĝon inter 6 kaj 4 a.K. * 28–29 p.K.: [[Bapto]] de Jesuo kaj elekto de la [[Apostolo]]j. La Evangelio laŭ Luko indikas, ke Jesuo estis baptita dum la 15-a jaro de la regado de [[Tiberio]], kiu estas datita en 28 p.K. (trovebla en Luko 3:1,21,22). Kristanaj Evangelioj forte sugestas [[Sankta Petro|Petro]]n kiel gvidanton de la Apostoloj de Jesuo, menciita la plej multajn fojojn en la Evangelioj. Petro kaj la filoj de Zebedeo, [[Jakobo la pli aĝa|Jakobo]] kaj [[Johano la Apostolo|Johano]], konsistigas la internan rondon de la Apostoloj de Jesuo, ĉar ili estis atestintoj de specifaj gravaj eventoj de la vivo de Jesuo: predikoj de Jesuo kiel la [[Surmonta Parolado]] kaj plenumado de mirakloj, ĉefe resanigojn kaj elpeladon de demonoj, inaŭgurante la [[Mesia Epoko]].<ref>{{Cite book|title=The New Jerome Biblical Commentary, ch. 78:20; 81:106,112,113,117|last=Brown|display-authors=etal|first=Raymond E.| author-link = Raymond E. Brown | publisher=Prentice Hall|year=1990|isbn=0-13-614934-0|location=Englewood Cliffs, New Jersey}}</ref> * 30-33 p.K.: Petro deklaras kaj aliaj sekvantoj kredas, ke Jesuo el Nazareto estas la juda [[Mesio]] promesita de [[Jahve]] laŭ la judaj Skriboj kaj la antaŭdiroj de la hebreaj profetoj. Eniro en [[Jerusalemo]]n, komenco de la [[Pasiono (kristanismo)|Pasiono de Kristo]]. Jesuo el Nazareto estas [[Krucumado|krucumita]] en Jerusalemo sub [[Pontio Pilato]], prokuroro de [[Judeo]] dum la regado de [[Tiberio]] kaj [[Herodo Antipas]], post kiam la [[Sinedrio]], sub la ĉefpastro [[Kajafas]], akuzas Jesuon pri [[blasfemo]]. Li tiam estis krucumita sub Pontio Pilato. Laŭ liaj sekvantoj, tri tagojn poste, Li leviĝis el la mortintoj. Kvardek tagojn post lia [[Resurekto de Jesuo|resurekto]], la kristanaj Evangelioj rakontas, ke Jesuo instruis siajn disĉiplojn jene: "Estas donita al mi ĉia aŭtoritato en la ĉielo kaj sur la tero. Iru do kaj disĉipligu ĉiujn naciojn, baptante ilin en la nomon de la Patro kaj de la Filo kaj de la Sankta Spirito; instruante ilin observi ĉion, kion mi ordonis al vi. Kaj jen mi estas kun vi ĉiujn tagojn, ĝis la maturiĝo de la mondaĝo." (Mateo 28:18-20). Dek tagojn poste ([[Pentekosto]]) Petro faras la unuan predikon, kaj batis 3 000 homojn. ==Unua jarmilo == ===Apostola epoko === {{Ĉefartikolo|Apero de kristanismo|Apostola epoko}} *34 p.K.: [[Sankta Stefano|Stefano]], la unua kristana [[martiro]], estas ŝtonumita ĝismorte en Jerusalemo laŭ la [[Nova Testamento]]. *40: Tradicia dato de Nia Sinjorino de la [[Pilar]] aperis al [[Jakobo la Granda]] en [[Santiago de Compostela]], [[Hispanio|Hispanio]].<ref>{{cite web|url=https://www.catholicnewsagency.com/saint/nuestra-senora-del-pilar-our-lady-of-the-pillar-622|title=Nuestra Senora del Pilar (Our Lady of the Pillar)|website=[[Catholic News Agency]]|access-date=May 30, 2019|quote=Unlike every other recorded apparition, this one took place during the earthly life of the Mother of God.}}</ref> * 46: Paŭlo komencas siajn misiajn vojaĝojn, kun [[Barnabaso]]. * 50: [[Koncilio de Jerusalemo]] decidas, ke [[gojo]]j konvertitoj al kristanismo ne devas obei [[Torao|Leĝoj de Moseo]]. Tio iom post iom kondukos al la apartigo de kristanismo de judismo.<ref name="chadwickhenry23and24">Chadwick, Henry, pp. 23–24.</ref> *50–58: La sep nediskuteblaj [[Paŭlaj epistoloj|epistoloj de Paŭlo]] estis skribataj * 52: Tradicia alveno de [[Tomaso (apostolo)|Tomaso apostolo]] en [[Kerala]], markante la fondon de la [[Siria-malabara katolika eklezio]].<ref>{{Cite web | url=http://www.syromalabarchurch.in/syro-malabar-church.php | title=The Syro-Malabar Church Today: An Overview::The St. Thomas Christians::East Syrian (Chaldean)::Syro-Malabar Major Archiepiscopal Church | accessdate=2026-07-03 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120811103409/http://www.syromalabarchurch.in/syro-malabar-church.php | archivedate=2012-08-11 }}</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.syromalabarchurch.in/syro-malabar-church-cronology.php#cronology1 | title=Syro Malabar Church Chronology | accessdate=2026-07-03 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004221750/http://www.syromalabarchurch.in/syro-malabar-church-cronology.php#cronology1 | archivedate=2021-10-04 }}</ref> [[Dosiero:Martirio di San Pietro September 2015-1a.jpg|eta|La Krucumo de [[Sankta Petro]] (1601) de [[Caravaggio]]]] [[Dosiero:In hoc signo vinces.jpg|eta|"''In hoc signo vinces''" vizio de la romia imperiestro [[Konstantino la 1-a]] antaŭ la [[Batalo de Ponto Milvio]]]] * 64: La [[Persekutado de kristanoj en la antikva Romo|persekutadoj]] komenciĝas sub [[Nerono]] post la [[Granda Incendio de Romo]]. Martireco de Petro. La persekutado de kristanoj daŭras intermite ĝis 313 p.K. * 67: Martireco de Paŭlo ekster Romo. [[Lino (papo)|Papo Lino]], laŭ katolika tradicio, fariĝas la sekva papo. * 68: La Nerona Persekutado finiĝas per la memmortigo de [[Nerono]]. * 70: Falo de Jerusalemo kaj la detruo de la [[Dua Templo|Templo]]. * 70: Plej frua ebla dato por la kompletigo de la [[Evangelio laŭ Marko]] * 72: Martireco de [[Tomaso (apostolo)|Tomaso apostolo]] ĉe [[Milaporo]]. * 76: Martireco de Papo Lino. * 80-aj jaroj [[Evangelio laŭ Mateo]] kompletigita. * 80-aj jaroj: [[Evangelio laŭ Luko]] kaj [[Agoj de la Apostoloj]] kompletigitaj *90–96 Persekutado de kristanoj sub imperiestro Domiciano *95 [[Apokalipso de Johano]] verkita. (2-a). *96: Tradicia dato de [[Letero de Klemento el Romo al la Korintanoj|Unua letero de Klemento]] atribuita al [[Klemento la 1-a|Papo Klemento la 1-a]] verkita al la eklezio en [[Korinto]]. * 100: [[Evangelio laŭ Johano]] kompletigita *100: [[Johano la Evangeliisto|Johano]], la lasta el la apostoloj, mortas en [[Efezo]].<ref>[http://www.ewtn.com/library/MARY/JOHNEVAN.HTM St. John the Evangelist], ewtn.com, retrieved September 30, 2006</ref> *110: [[Ignaco de Antioĥio]] uzas la terminon ''Katolika Eklezio'' en letero al la eklezio ĉe [[Smirno]], en unu el la nediskuteblaj aŭtentikaj leteroj de atribuitaj al li. En ĉi tiu kaj aliaj aŭtentaj leteroj li insistas pri la graveco de la [[episkopo]]j en la eklezio kaj parolas severe pri [[herezo|herezuloj]] kaj judaizantoj{{Noto|text=La termino devenas de la greka vorto ἰουδαΐζω (ioudaizo). Ĝi signifas "vivi laŭ judaj kutimoj". Judizantoj estis grupo de judaj kristanoj, kiuj daŭre konsideris la [[Levidoj|levidajn leĝojn]] de la Malnova Testamento devigaj por ĉiuj kristanoj.<ref name="Oxford Dictionary">{{cite book |editor1-last=Cross |editor1-first=F. L. |editor1-link=F. L. Cross |editor2-last=Livingstone |editor2-first=E. A. |editor2-link=Elizabeth Livingstone |title=The Oxford Dictionary of the Christian Church |year=2005 |location=[[Oxford]] |publisher=[[Oxford University Press]] |edition=3rd Revised |doi=10.1093/acref/9780192802903.001.0001 |page=912 |isbn=978-0-19-280290-3 |url=https://books.google.com/books?id=fUqcAQAAQBAJ}}</ref>}}. * 150: Latinaj tradukoj (la ''[[Vetus Latina]]'') el la grekaj tekstoj de la [[Biblio|Skriboj]] cirkulas inter ne-greklingvaj kristanaj komunumoj. * 154: La instruoj de [[Marciono]], la [[gnostikismo]] de [[Valentino (filozofo)|Valentino]] kaj [[Pentekosta Kristanismo|pentekostaj]] [[Montanismo]] kaŭzas perturbojn en la romia komunumo. Persekutado de kristanoj en la [[Romia Imperio]] daŭras. * 155: [[Justino Martiro]] verkas sian Unuan Apologion ({{La}}: ''EJUSDEM JUSTINI APOLOGIA PRIMA'') en Romo.<ref>FRUAJ KRISTANAJ PATROJ, red., Cyril C. Richardson (Novjorko: Touchstone, 1996), 230.</ref> * 156: [[Polikarpo]], episkopo de Smirno, disĉiplo de Johano, kaj instruisto de [[Ireneo]], estas martirigita.<ref>LA STUDO DE SPIRITUECO. red., Cheslyn Jones, Geoffrey Wainwright, kaj Edward Yarnold, S.J. (Oksfordo: Oxford University Press, 1986), 102–3.</ref> * 177: [[Ireneo]] fariĝas episkopo de [[Liono]], Francio.<ref>Jones, Wainwright kaj Yarnold, 107.</ref> * 180: La verko de Ireneo ''[[Adversus haereses]]'' elstarigas la koncepton de "[[herezo]]" en la unua sistema provo kontraŭstari [[Gnostikismo|gnostikon]] kaj aliajn deviantajn instruojn. En la sama verko, li instruis, ke la plej fidinda fonto de apostola gvido estis la episkopregado de Romo. * 195: [[Viktoro la 1-a|Papo Viktoro la 1-a]], unua afrika papo, ekskomunikis la [[Kvartodecimanojn]]{{Noto|text=Kvartodecimismo (el la Vulgata latina''quarta decim'' en Levidoj 23:5, signifante dek-kvara) estas la nomo donita al la praktiko memorfesti la morton de Kristo en la tago de [[Pesaĥo]], la 14-an de [[Nisano]] laŭ biblia datado, en kiu ajn tago de la semajno ĝi okazas. La [[Paska polemiko]] en la Eklezio temis pri la demando ĉu festi [[Pasko]]n dimanĉe (la unua tago de la semajno), aŭ dum la ofero de la Pesaĥa ŝafido.}} en [[Paska polemiko]]. Kelkaj kredas, ke li estis la unua papo, kiu celebris Meson latine anstataŭ la greka.<ref>{{Cite web|url=https://www.newadvent.org/cathen/09790b.htm|title=Liturgy of the Mass|access-date=2026-07-02|language=en}}</ref> * 200: [[Tertuliano]], unua granda kristana latina verkisto, kreis por kristanaj konceptoj latinajn terminojn kiel [[Trinuno|"Trinitas"]], [[Persono|"Tres Personae"]], [[Samsubstanco|"Una Substantia"]], [[Sakramento|"Sacramentum"]] * 248: [[Origeno]] verkas ''[[Contra Celsum]]'', la plej gravan apologetikan skribaĵon de antikveco kune kun ''[[La Civito de Dio]]'' de [[Aŭgusteno]].<ref>{{citation|last=Gregerman|first=Adam|date=2016|chapter=Origen's ''Contra Celsum''|title=Building on the Ruins of the Temple|url=https://books.google.com/books?id=SwMj90hQYqMC&q=Contra+Celsum|series=Texts and Studies in Ancient Judaism|pages=59–96|volume=165|location=Tübingen, Germany|publisher=Mohr Siebeck|isbn=978-3-16154-322-7}}</ref> * 249: [[Fabiano|Papo Fabiano]] laŭdire sendis sep episkopojn de Romo al [[Gaŭlio]] por prediki la Evangelion: [[Gatianus]] al [[Tours]], [[Trophimus]] al [[Arles]], [[Paŭlo de Narbonne|Paŭlo]] al [[Narbonne]], [[Saturnino de Tuluzo|Saturnino]] al [[Tuluzo]], [[Denizo de Parizo|Denizo]] al [[Parizo]], [[Austremoine]] al [[Clermont-Ferrand|Clermont]], kaj [[Sankta Marcialo|Marcialo]] al [[Limoges]]. * 250: Imperiestro [[Decio]] komencas vastan persekutadon de kristanoj en Romo. [[Fabiano|Papo Fabiano]] estas martirigita. Poste la [[Donatismo|donatisma]] polemiko pri la reakcepto de eks-kristanoj malkontentigas multajn en Nordafriko. * 312: [[Konstanteno la Granda]] gvidas la fortojn de la Romia Imperio al venko ĉe la [[Batalo de Ponto Milvio]]. Laŭ tradicio, la nokton antaŭ la batalo, Konstantino havis vizion, ke li atingos venkon se li batalus sub la simbolo de Kristo; sekve, liaj soldatoj portis sur siaj ŝildoj la signon [[Labaro]], konsistantan el la unuaj du literoj de la greka vorto por "Kristo" (ΧΡΙΣΤΌΣ). ===313–476=== [[Dosiero:THE FIRST COUNCIL OF NICEA.jpg|eta|Ortodoksa ikono prezentanta la [[Unua koncilio de Niceo|Unuan koncilion de Niceo]]]] [[Dosiero:Byzantinischer Mosaizist um 1000 002.jpg|eta|[[Konstantino la Granda]] alvokis la episkopojn de la kristana eklezio al Niceo por trakti dividojn en la eklezio (mozaiko en [[Hagia Sofia]], Konstantinopolo (Istanbulo), ĉ. 1000).]] * 313: La [[Edikto de Milano]] deklaras la Romian Imperion neŭtrala rilate al religiaj vidpunktoj, efike finante la persekutadon de kristanoj.<ref>McMullen, p. 44.</ref> * 318: [[Arius]] kondamnita kaj ekskomunikita de koncilio kunvokita de [[Aleksandro la 1-a (Episkopo de Aleksandrio)|Aleksandro, episkopo de Aleksandrio]].<ref name="roman-emperors.org">[http://www.roman-emperors.org/conniei.htm De Imperatoribus Romanis – Konstantino la 1-a], prenita la 23-an de februaro 2007</ref> * 321: Donante al la eklezio la rajton posedi posedaĵon, Konstantino donacas la palacon de la Lateranoj al [[Papo Miltiades]]. La [[Baziliko Sankta Johano de Laterano|Laterana Baziliko]] (Baziliko de Nia Savanto) fariĝas la episkopa sidejo de la Episkopo de Romo. * 3-a de novembro, 324: Konstantino metas la fundamentojn de la nova ĉefurbo de la Romia Imperio en [[Bizanco]], poste konata kiel ''[[Konstantinopolo]]''. * 323 [[Papo Silvestro la 1-a]] en sia kalendaro listigas dimanĉon (anstataŭ la juda sabato) kiel la unuan tagon de la semajno, nomas ĝin "la tago de la Sinjoro", kaj ordonas al eklezianoj festi ĝin kiel sanktan tagon.<ref>S.R.E. Humbert, ''Adversus Graecorium calumnias 6'', en ''Patrologie Cursus Completus'', serio Latina, eld. J.P.Migne, 1844, p.143</ref> * 325: La [[Arianismo|Ariana polemiko]] erupcias en Aleksandrio, kaŭzante vastan perforton kaj perturbojn inter kristanoj. * 325: La [[Unua Koncilio de Niceo|Unua Ekumenika Koncilio de Niceo]], kunvokita kiel respondo al la Ariana polemiko, establas la [[Simbolo Nicea|Nicenan Kredon]], deklarante la kredon de ortodoksaj [[Sankta Triunuo|Trinitaraj kristanoj]] je la Triunuo.<ref>Duffy, p. 29.</ref> *18-a de novembro, 326: [[Papo Silvestro la 1-a]] konsekras la [[Baziliko Sankta Petro|Baziliko de Sankta Petro]] konstruitan de Konstantino la Granda super la tombo de la Apostolo. * 336: Dato de la unua registrita celebrado de Kristnasko en Romo.<ref>Nova Katolika Enciklopedio, 2-a eldono, volumo 3 (Vaŝingtono: Katolika Universitata Eldonejo, 2002), 556–557</ref> * 345: [[Julio la 1-a|Papo Julio la 1-a]] oficiale fiksas la daton de la 25-a de decembro por la celebrado de la Naskiĝo aŭ Kristnasko. * 360: [[Juliano la Apostato]] fariĝas la lasta nekristana romia imperiestro. * Februaro, 380: Imperiestro [[Teodozio la 1-a]] eldonas edikton, ''De Fide Catolica'', en Tesaloniko, publikigitan en Konstantinopolo, deklarante katolikan kristanismon kiel la [[ŝtata religio]] de la Romia Imperio.<ref>Duffy, p. 30.</ref> * 381: [[Unua koncilio de Konstantinopolo|Unua Ekumenika Koncilio de Konstantinopolo]]. * 382: La [[Koncilio de Romo (382)|Koncilio de Romo]] sub [[Damaso la 1-a|Papo Damaso la 1-a]] fiksas la [[Biblia kanono|kanonon]] de la [[Biblio]], listigante la akceptitajn librojn de la [[Malnova Testamento]] kaj la [[Nova Testamento]]. Neniuj aliaj estas konsiderotaj skribaĵoj. * Julio, 387: [[Ambrozio]], episkopo de [[Milano]], baptas [[Aŭgusteno de Hipono|Aŭgustenon de Hipono]], kune kun sia filo, Adeodato, en Milano. * 391: La [[Teodosio la 1-a|Teodoziaj dekretoj]] malpermesas plej multajn [[Romia religio|paganajn]] ritojn ankoraŭ praktikatajn en Romo, tiel kuraĝigante grandan parton de la loĝantaro konvertiĝi al kristanismo. * 400: La latina Biblio-traduko de [[Hieronimo el Stridono|Hieronimo]] el la [[Vulgato]] estas publikigita, deklarita "aŭtenta" de la [[Koncilio de Trento]].<ref>{{Cite web|title=405 Hieronimo Kompletigas la Vulgaton|url=https://www.christianitytoday.com/history/issues/issue-28/405-jerome-completes-vulgate.html|website=Christian History Lernu la Historion de Kristanismo kaj la Eklezio|date=oktobro 1990 |language=en|access-date=16-a de majo 2020}}</ref> Ĉi tio restis la norma teksto en la katolika mondo ĝis la [[Renesanco]], kaj estis norma en katolikaj diservoj ĝis la Dua Vatikana Koncilio. * 24-a de aŭgusto, 410: Rabo de Romo. [[Alariko la 1-a|Alariko]] kaj liaj [[Visigotoj]] enrompis tra la Porta Salaria nordoriente de la urbo Romo. * 431: La Ekumenika [[Koncilio de Efezo]] deklaras, ke Jesuo ekzistis kaj kiel Homo kaj kiel Dio samtempe, klarigante lian statuson en la Sankta Triunuo. La signifo de la Nicea Kredo ankaŭ estas deklarita permanenta sankta teksto de la eklezio. * 8-a de oktobro, 451: La Ekumenika [[Koncilio de Kalcedono]] malfermiĝas. * 1-a de novembro, 451: La Koncilio de Kalcedono, la kvara ekumena koncilio, fermiĝas. La [[Kalcedona difino|Kalcedona Kredo]] estas eldonita, kiu reasertas Jesuon kiel Veran Dion kaj Veran Homon kaj la dogmon de la Virgulino Maria kiel la Patrino de Dio. La koncilio [[Ekskomuniko|ekskomunikis]] [[Eŭtiko|Eŭtiĥon]], kondukante al la skismo kun [[Orientaj ortodoksaj eklezioj|Orienta Ortodokseco]]. * 452: [[Papo Leono la 1-a]] (la Granda) renkontas [[Atilo la Huno|Atilon la Hunon]] kaj malemigas lin prirabadi Romon. * 455: [[Rabado de Romo (455)|Rabado de Romo]] fare de la [[Vandaloj]]. La militakiro de la [[Templo de Herodo|Templo de Jerusalemo]] antaŭe prenita de [[Tito (imperiestro)|Tito]] supozeble estas inter la trezoroj prenitaj al [[Kartago]]. * 4-a de septembro, 476: Imperiestro [[Romulo Aŭgustulo|Romulo Aŭgusto]] estas detronigita en Romo, markita de multaj kiel la falo de la Okcidenta Romia Imperio. La fokuso de la frua Eklezio ŝanĝiĝas al ekspansio en la Orienta Romia Imperio, ankaŭ konata kiel la [[Bizanca Imperio]], kun ĝia ĉefurbo en [[Konstantinopolo]]. ===477-899=== [[Dosiero:Mosaic of Justinianus I - Basilica San Vitale (Ravenna).jpg|eta|[[Justiniano la 1-a]] prezentita sur mozaiko en la preĝejo San Vitale, Raveno, Italio]] * 480: Tradicia naskiĝo de [[Sankta Benedikto|Benedikto]], aŭtoro de [[Benediktana regulo|monaĥa regulo]], fiksanta regularon por la starigo de monaĥejoj. * 496: [[Klodvigo la 1-a]], pagana reĝo de la [[frankoj]], konvertiĝas al la katolika kredo. * 502: [[Simako|Papo Simmako]] regis ke laikoj ne plu voĉdoni por la papoj kaj ke nur pli alta pastraro estu konsiderata elektebla. * 529: La Kodekso Justiniano ([[Kodo de Justiniano]]) finiĝis. Unua parto de Corpus Iuris Civilis (Korpo de Civila Juro). * 2-a de januaro 533: Mercurius fariĝas [[Johano la 2-a (papo)|Papo Johano la 2-a]]. Li iĝas la unua Posteulo de Petro se temas pri preni novan nomon kiel papo. Johano la 2-a akiras valorajn donacojn same kiel profesion de ortodoksa kredo de la bizanca imperiestro [[Justiniano]]. * 533: La Digesto, aŭ Pandektoj, estis eldonita; dua parto de ''Corpus Iuris Civilis'' (Korpo de Civila Juro). La Institutoj, tria parto de ''Corpus Iuris Civilis'' (Korpo de Civila Juro), venas en forton de leĝo. * 536: [[Belizaro]] rekaptas Romon. * 553: [[Dua koncilio de Konstantinopolo|Dua Koncilio de Konstantinopolo]] kondamnis la erarojn de [[Origeno|Origeno de Aleksandrio]], la ''[[Triĉapitra skismo|Triĉapitro]]'', kaj konfirmis la unuajn kvar ĝeneralajn konciliojn. * 590: [[Papo Gregorio la 1-a|Papo Gregorio la Granda]]. Reformas [[Eklezio|eklezian]] strukturon kaj administradon. Establas [[Gregoria ĉanto|Gregorian ĉanton]]. * 595: En manumisio, kiu liberigis du romiajn sklavojn, [[Papo Gregorio la 1-a]] deklaris, ke neniu pagano, kiu deziris fariĝi kristano, devus daŭre esti tenita kiel sklavo.<ref>J. P. Rodriguez, kun antaŭparolo de Orlando Patterson KRONOLOGIO DE MONDO Sklavo (Santa Barbara, CA: ABC-CLIO, 1999). 50.</ref> * 596: [[Aŭgusteno de Canterbury]] sendita de papo Gregorio la 1-a por evangeliigi la pagananglojn. * 638: Kristana [[Jerusalemo]] kaj [[Sirio]] konkerita de islamanoj. * 642: [[Egiptio]] falas al la islamanoj, sekvata de la resto de Nordafriko. * 664: La [[Sinodo de Whitby]] kunigas la [[Keltan Kristanismon|Keltan Eklezion]] en Anglio kun la Katolika Eklezio. * 680: [[Tria koncilio de Konstantinopolo|Tria Koncilio de Konstantinopolo]] ĉesigas [[Monotelitismo|Monotelitismon]]. * 685: La maraditoj uzis sian potencon kaj gravecon por elekti Johano Marono, unu el siaj, kiel Patriarkon de Antioĥio kaj la tuta Oriento. Johano ricevis la aprobon de [[Serĝo la 1-a|papo Sergio la 1-a]], kaj iĝis la unua [[Maronitoj|maronita]] patriarko. * 698: [[Willibrord]] komisiita de [[Serĝo la 1-a|papo Sergio la 1-a]] kiel episkopo de la Frisoj (Nederlando). Willibrord establas preĝejon en [[Utrecht (urbo)|Utrecht]]. * 711: islamaj armeoj invadas Hispanion. * 718: [[Bonifaco (sanktulo)|Bonifaco]], anglo, komisiita de [[Gregorio la 1-a|Papo Gregorio la 2-a]] evangeliigi la [[Germanoj|Germanojn]]. * 726: [[Ikonoklasmo]] komenciĝas en la orienta Imperio. La detruo de bildoj daŭras ĝis 843. * 731: [[Venera Bede]], [[beneduktano]] monaĥo kaj nur angla naskita [[Doktoro de la Eklezio]] ([[Anselmo de Canterbury]] estante itala naskita), kompletigas sian ''[[Historia ecclesiastica gentis Anglorum]]''-on. * 732: islama antaŭeniro en Okcidenteŭropon haltigita de [[Karolo Martelo]] ĉe [[Poitiers]], Francio. * 751: Lombardoj abolicias la Eksarkaton de Raveno efike finante lastajn spurojn de bizanca regado en centra Italio kaj Romo. * 756: Papoj donis sendependan regadon de Romo fare de la Reĝo [[Pepino la juna]] de la [[Frankoj]], en la [[Donaco de Pipino|Donaco de Pepino]]. Naskiĝo de la [[Papa Ŝtato|Papaj Ŝtatoj]]. * 787: Dua Ekumena Koncilio de Niceo solvis [[Ikonoklasmo|Ikonoklasmon]]. * 793: Prirabado de la monaĥejo de [[Lindisfarne]] markas la komencon de [[Vikingoj|vikingaj]] atakoj kontraŭ kristana Eŭropo. ===800–1001=== [[Dosiero:Menologion of Basil 024.jpg|eta|Bildigo de la [[Dua Koncilio de Niceo]] en la 11-a-jarcenta [[Menologio]] de [[Bazilo la 2-a]]]] * 25-a de decembro, 800: Reĝo [[Karlo la Granda]] de la [[Frankoj]] estas kronita [[Sankta Romia Imperio|Sankta Romia Imperiestro]] de Okcidento fare de [[Leono la 3-a|Papo Leono la 3-a]] en [[Baziliko de Sankta Petro]]. * 829: [[Ansgar]] komencas misian laboron en Svedio proksime de [[Stokholmo]]. * 859: [[Leono la 4-a|Papo Leono la 4-a]] konfirmas kaj sanktoleas [[Alfredo la Granda|Alfredon la Grandan]] reĝo de [[Wessex]], laŭ la [[Anglosaksa kroniko|Anglosaksa Kroniko]]. * 863: [[Cirilo kaj Metodo|Cirilo kaj Metodio]] senditaj de la [[Patriarko de Konstantinopolo]] por evangelizi la [[Slavoj|slavajn popolojn]]. Ili tradukas la Biblion en la slavon. * 869: [[Kvara Koncilio de Konstantinopolo (Katolika)|Kvara Koncklio de Konstantinopolo]] kondamnas [[Fotio la 1-a (patriarko de Konstantinopolo)|Fotio]]. Ĉi tiu koncilio kaj la sekvaj ĝeneralaj koncilioj estas malakceptitaj de la Orientaj Ortodoksaj Eklezioj. * 910: La Granda [[Benediktanoj|Benediktina]] monaĥejo de [[Cluny]] rejunigas okcidentan [[Monaĥismo|monaĥismon]]. Monaĥejoj disvastiĝas tra la izolitaj regionoj de Okcidenta Eŭropo. * 962: Reĝo [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la Granda]] de Germanio (Orienta Francio) estas kronita Sankta Romia Imperiestro fare de [[Johano la 12-a|Papo Johano la 12-a]] en [[Baziliko de Sankta Petro]]. * 966: [[Mjeŝko la 1-a|Mjeŝko la 1-a de Pollando]] konvertiĝas al katolikismo, komencante la bapton de Pollando. * 988: [[Vladimiro la 1-a de Kievo|Vladimiro la 1-a la Granda]] estas baptita; fariĝas la unua kristana Grandduko de [[Kievo]]. * 1000/1001 [[Stefano la 1-a (Hungario)|Stefano la 1-a de Hungario]] fariĝas [[Hungara reĝlando|Reĝo de Hungario]]. Li poste konvertiĝos al la Romkatolikismo, fariĝante la Fondinto de la [[Katolika Eklezio en Hungario]].<ref>[[Gyula Kristó|Kristó, Gyula]] (2001). "The Life of King Stephen the Saint". In Zsoldos, Attila (ed.). ''Saint Stephen and His Country: A Newborn Kingdom in Central Europe – Hungary.'' Lucidus Kiadó. pp. 15–36. {{ISBN|978-963-86163-9-5}}.</ref> ==Dua jarmilo== === 1001–1453 === [[Dosiero:Colantonio 002.jpg|eta|[[Sankta Francisko de Asizo]] transdonas la regulon de la franciskana ordeno al siaj sekvantoj ([[Niccolò Antonio Colantonio]])]] * 1012: [[Burchard de Worms|Burkhard de Worms]] kompletigas sian dudek-volumenan ''Decretum'' de [[kanona juro]]. * Aprilo 1033/1034: [[Anselmo de Canterbury]] naskiĝas<ref>Rule, Martin (1883), [https://books.google.com/books?id=VUBTzaMXEDEC&pg=PA1 The Life and Times of St. Anselm], [[Archbishop of Canterbury]] and Primate of the Britons, Vol. I, London: Kegan Paul, Trench, & Co.</ref> * 16-a de julio, 1054: [[Liturgio|Liturgiaj]], lingvaj kaj politikaj dividoj kaŭzas permanentan disiĝon inter la Orienta kaj Okcidenta Eklezioj, konatan kiel la [[Orienta skismo]] aŭ la Granda Skismo. La tri legatoj, [[Humberto de Silvacandida]], [[Stefano la 9-a|Frederiko de Loreno]], kaj [[Petro, Ĉefepiskopo de Amalfi]], eniris la Katedralon de [[Hagia Sofia]] dum Meso sabate posttagmeze kaj metis [[Buleo (papo)|papan buleon]] de ekskomuniko sur la altaron kontraŭ la Patriarko [[Mikaelo la 1-a Kerulario]]. La legatoj foriris al Romo du tagojn poste, lasante urbon proksiman al tumultoj. * 27-a de novembro 1095: [[Urbano la 2-a|Papo Urbano la 2-a]] predikas por defendi la orientajn kristanojn, kaj [[Pilgrimulo|pilgrimantojn]] al la [[Sankta Lando]], ĉe la [[Koncilio de Clermont]]. * 1098: Fondo de la reforma monaĥejo de Cistercio, kondukas al la kresko de la [[Cistercianoj|Cisterciana]] ordeno. * 1099: [[Sieĝo de Jerusalemo (1099)|Rekonkero de Jerusalemo]] fare de la 1-a Krucmilito, sekvata de masakro de la ceteraj nekristanaj loĝantoj, kaj la establado de la [[Jerusalema reĝlando|krucistaj regnoj]]; Latinaj episkopoj estas nomumitaj al diocezoj ankoraŭ plejparte loĝataj de ortodoksuloj. [[Dosiero:Paris_Notre-Dame,_July_2001.jpg|thumb|350px|Katedralo Notre-Dame – desegnita en la gotika arkitektura stilo.]] * 1123: [[Unua Laterana koncilio]]. Inter aliaj internaj aferoj, kiujn ĝi traktis, Kanono 3 de la koncilio (responde al ĝeneraligita misuzo inter la pastraro) malpermesis al pastroj, diakonoj kaj subdiakonoj interrilati kun konkubinoj aŭ virinoj ĝenerale krom kun virinaj familianoj. * 1139: [[Dua Laterana Koncilio|Dua Laterana Koncilio]] promulgis regulon malpermesantan al diocezaj aŭ sekularaj pastroj geedziĝi. * 1144: La [[Baziliko Sankta Denizo]] de [[Suger de Sankta Denizo|Abato Suger]] estas la unua grava konstruaĵo en la stilo de [[gotika arkitekturo]]. * 1150: Publikigo de ''[[Decretum Gratiani]]'' provizante gvidilon pri kanona juro dum jarcentoj, ĝis 1918. * 1179: [[Tria Laterana Koncilio|Tria Laterana Koncilio]]. * 1182: La [[Maronita eklezio|Maronita]] Eklezio reasertas sian nerompitan komunecon kun la [[Sankta Seĝo]]. *1184: [[Papo Lucio la 3-a]] malpermesas la [[Valdanojn]].<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Waldenses|title=Waldenses {{!}} Description, History, & Beliefs|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=August 18, 2018|language=en}}</ref> * 2-a de oktobro 1187: La [[Sieĝo de Jerusalemo (1187)|Sieĝo de Jerusalemo]]. [[Ajubidoj]] fortoj gvidataj de [[Saladino]] konkeras Jerusalemon, kio ekigas la [[Tria Krucmilito|Trian Krucmiliton]]. * 1188: [[Inocento la 3-a|Papo Inocento la 3-a]] eldonis buleon, kiu proklamis la emancipiĝon de ĉiuj sklavoj.<ref>Rodriguez, p. 53.</ref> * 8-a de januaro 1198: Lotario de' Conti di Segni elektis [[Inocento la 3-a|Papon Inocento la 3-a]]. Lia papado ofte estas konsiderata la kulmino de la tempa potenco de la papeco. * 13-a de aprilo, 1204: [[Kvara Krucmilito#Rabo de Konstantinopolo|Rabo de Konstantinopolo]] fare de la [[Kvara Krucmilito]]. Komenco de la [[Latina imperio|Latina Imperio de Konstantinopolo]]. * 1205: [[Francisko de Asizo]] fariĝas [[ermito]], fondante la [[Franciskanoj|Franciskanan]] ordenon. * 11-a de novembro, 1215: [[Kvara Laterana Koncilio|Kvara Laterana Koncilio]] malfermita de Papo Inocento la 3-a. * 30-a de novembro, 1215: La Kvara Laterana Koncilio estas fermita de Papo Inocento la 3-a. Sepdek dekretoj estis aprobitaj, inter ili la [[Tomismo|antaŭ-Tomisma]] difino de [[transsubstancigo]]. * 1215: [[Kardinalo]] [[Stephen Langton]], unu el la fruaj katolikaj anglaj kardinaloj, fariĝis grava ludanto en la disputo inter [[Johano (Anglio)|Reĝo Johano]] kaj [[Inocento la 3-a|Papo Inocento la 3-a]]. La streĉa situacio kondukis al la subskribo kaj promulgo de la [[Magna Carta]]. * 1216: La [[Dominika Ordeno]] fondita de [[Sankta Dominiko|Dominiko]] estas aprobita kiel korpo de Regulaj Kanonoj fare de [[Honorio la 3-a|Papo Honorio la 3-a]] la 22-an de decembro (Papo Inocento la 3-a mortis en julio). * 1229: [[Inkvizicio]] fondita kiel respondo al la [[Katarismo|Katara herezo]], ĉe la [[Koncilio de Tuluzo]]. * 1231: Ĉarto de la [[Universitato de Parizo]] donita de [[Gregorio la 9-a|Papo Gregorio la 9-a]]. * 1233: En papa buleo aŭ ĉarto, [[Gregorio la 9-a|Papo Gregorio la 9-a]] donis al diplomiĝintoj de [[Universitato de Kembriĝo]] la rajton instrui "ĉie en kristanaro". Aliaj papoj instigis esploristojn kaj akademiulojn de aliaj universitatoj viziti Kembriĝon, studi tie kaj doni prelegojn. * 1241: La morto de [[Ogedei Ĥano]], la Granda Ĥano de la [[Mongoloj]], malhelpis la mongolojn plu antaŭeniri en Eŭropon post iliaj facilaj venkoj super la kombinitaj kristanaj armeoj en la [[Batalo ĉe Legnica|Batalo ĉe Liegnitz]] (en nuna Pollando) kaj [[Batalo ĉe Muhi]] (en nuna Hungario). * 1245: [[Unua koncilio de Liono|Unua Koncilio de Liono]]. Ekskomunikis kaj detronigis la imperiestron [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]]. * 1248: Komencjaro de la konstruado de la [[Katedralo de Kolonjo]]; poste finita en 1880. * 1254: [[Inocento la 4-a|Papo Inocento la 4-a]] donas al [[Universitato de Oksfordo]] ĉarton (per la papa buleo, ''Querentes in argo''). * 1274: [[Dua koncilio de Liono|Dua Koncilio de Liono]]; Katolika kaj Ortodoksa Eklezioj provizore reunuiĝas. [[Tomaso de Akvino]] mortas. * 1295: [[Marko Polo]] alvenas hejmen en Venecio. * 22-a de februaro 1300: [[Bonifaco la 8-a|Papo Bonifaco la 8-a]] publikigis la buleon ''Antiquorum fida relatio''; unua registrita Sankta Jaro de la Jubileo estas celebrata. * 1298: [[Gregorio la Granda]], [[Ambrozio]], [[Sankta Aŭgusteno|Aŭgusteno de Hipono]], kaj [[Hieronimo]] estas faritaj Doktoroj de la Eklezio. * 18-a de novembro 1302: Papo Bonifaco la 8-a eldonas la papan buleon ''[[Unam Sanctam Ecclesiam|Unam sanctam]]''. * 1305: Franca influo igas la papon translokiĝi de Romo al [[Avinjono]]. * 12-a de aŭgusto 1308: Papo Klemento la 5-a eldonis la buleon "Regnans in coelis" kunvokante ĝeneralan koncilion la 1-an de oktobro 1310 en Vienne, Francio, por la celo "fari zorgojn rilate al la Ordeno de Templanoj, kaj la individuaj membroj kaj ĝiaj teroj, kaj rilate al aliaj aferoj rilate al la katolika kredo, la Sankta Lando, kaj la plibonigo de la Eklezio kaj de ekleziaj personoj". * 1308: [[Majstro Eckhart]], dominikana mistikulo, verkas sian ''Libron de Spiritaj Konsoloj'' por Agnes, Reĝino de Hungario.<ref>Jones, Wainwright kaj Yarnold, 317.</ref> * 17–20 aŭgusto 1308: La gvidantoj de la [[Templanoj]] estas [[Pergameno de Chinon|sekrete absolvitaj]] de Papo Klemento la 5-a post kiam ilia esplordemandado estis farita de papaj agentoj por kontroli asertojn kontraŭ la akuzitoj en la kastelo de Chinon en la [[diocezo de Tours|ĉefdiocezo de Tours]]. * 16 oktobro 1311: La unua formala sesio de la [[Koncilio de Vieno|Ekumena Koncilio de Vieno]] komenciĝas sub Papo Klemento la 5-a. * 22 marto 1312: Klemento la 5-a promulgas la Buleon ''Vox in excelsis'' subpremante la [[Templanoj|Templanojn]]. * 6-a de majo 1312: La Ekumenika Koncilio de Vieno fermiĝas dum la tria formala sesio. * 1320: Dante Alighieri kompletigas la Dian Komedion, unu el la plej grandaj verkoj de la monda literaturo. * 26-a de majo 1328: Vilhelmo de Okamo fuĝas el Avinjono. Poste, li estas ekskomunikita de Papo Johano la 22-a, kiun Okamo akuzis pri herezo. * 1370: Katerina de Sieno alvokas la Papon reveni al Romo. * 1378: Kontraŭpapo Klemento la 7-a (Avinjono) elektiĝas kontraŭ Papo Urbano la 6-a (Romo), kio kaŭzas la Okcidentan Skismon. * 1387: Litovioj estis la lastaj en Eŭropo, kiuj akceptis la katolikan kredon. * 1395: [[Julian de Norwich]], mistikulo kaj kontemplanto, verkas siajn "Revelaciojn de Dia Amo". * 1400: [[Geoffrey Chaucer]] finas [[The Canterbury Tales|La rakontoj de Canterbury]], kompilon de rakontoj rakontitaj de pilgrimantoj dum vojaĝo al la sanktejo de [[Sankta Tomaso Becket]] de Canterbury. * ĉ. 1412–1431: [[Johana de Arko]], kamparanino el Francio, havas viziojn de Dio, kiuj diras al ŝi gvidi siajn samlandanojn por repreni sian teron de la angloj. Post sukceso en batalo, ŝi estas kaptita de la angloj en 1431 kaj kondamnita kiel herezulo kaj ekzekutita per bruligado, en la aĝo de 19 jaroj. Pli posta esploro rajtigita de Papo Kaliksto la 3-a konkludus, ke ŝi estas senkulpa kaj martiro. * ĉ. 1414–1418: La [[Koncilio de Konstanco]] okazas, formale finante la [[Granda okcidenta skismo|Okcidentan Skismon]] kaj kondamnante [[Jan Hus]] kiel herezulon. * 1425: La [[Katolika Universitato de Loveno]] estas fondita en [[Louvain|Louvain]], Belgio. * 1440: [[Johannes Gutenberg]] kompletigas sian lignan [[Presilo|presilon]] uzante moveblajn metalajn tipojn, revoluciigante la disvastigon de scio per pli malmultekostaj kaj pli rapidaj metodoj de reproduktado. Tio baldaŭ kondukas al la grandskala produktado de religiaj libroj inkluzive de Biblioj, nun pli alireblaj por laikoj. * 29-a de majo 1453: [[Falo de Konstantinopolo]]. ===1454–1599=== [[Dosiero:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned edit.jpg|right|thumb|250px|La ''[[Pietato|Pietà]]'' de Mikelanĝelo en la Baziliko de Sankta Petro, Vatikanurbo]] * 1462: [[Pio la 2-a|Papo Pio la 2-a]] eldonis leĝprojekton, en kiu li deklaris la opozicion de la Katolika Eklezio al la sklavkomerco. La ĉefa zorgo de la papo estis, ke kaptitoj kaptitaj dum la eŭropaj militoj ne estu sklavigitaj de la venkintaj potencoj.<ref>Rodriguez, 57.</ref> * 1492: [[Kristoforo Kolumbo]] atingas Amerikon. * 1493: Per la ''[[Inter caetera]]'', [[Aleksandro la 6-a|Papo Aleksandro la 6-a]] aljuĝas solajn [[Hispana koloniado de Ameriko|koloniajn]] rajtojn super plejparto de la Nova Mondo al Hispanio. * 1495: [[Leonardo da Vinci]] komencis pentri [[La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)|La Lastan Vespermanĝon]].<ref>Wallace, Robert (1972) [1966]. The World of Leonardo: 1452–1519. New York: Time-Life Books.</ref> * 1497: [[Johano Cabot]] surteriĝas en [[Novlando]], Kanado, por postuli teron por Reĝo [[Henriko la 7-a (Anglio)|Henriko la 7-a]] kaj por rekoni la religian tradicion de la Katolika Eklezio. * 1498: [[Vasco da Gama]] atingas [[Kalikuto|Kalikuton]], Hindion. *22-a de januaro 1506: Kaspar von Silenen kaj la unua kontingento de svisaj dungosoldatoj eniras la Vatikanon dum la regado de Papo Julio la 2-a. Tradicia dato de fondo de la [[Svisa Gvardio]]. * 18-a de aprilo, 1506: [[Papo Julio la 2-a]] metas la fundamentan ŝtonon de la Nova Baziliko de Sankta Petro. * 1508: [[Mikelanĝelo]] komencas pentri la plafonon de la [[Siksta Kapelo]]. * 8-a de aŭgusto, 1511: [[Papo Julio la 2-a]] kreas la [[Diocezon de Sankta Domingo]], la unuan diocezon en Ameriko, kaj ankaŭ la [[Diocezon de Porto-Riko]]. * 1516: Sinjoro [[Thomas More]] publikigas ''[[Utopio (Thomas More)|Utopio]]'' en la latina lingvo. * 31-a de oktobro, 1517: [[Martino Lutero]] afiŝas siajn [[Naŭdek kvin Tezoj|95 Tezojn]], protestante kontraŭ la vendo de [[Indulgenco|indulgencoj]]. * 1520: Papo Leono la 10-a publikigas papan buleon, "Debitum Pastoralis", kiu koncedis, ke nek la Episkopo de Utrecht nek iu ajn el liaj posteuloj, nek iu ajn el iliaj klerikoj aŭ laikoj, iam ajn havu sian aferon prenita al ekstera tribunalo (Romo aŭ ie ajn alie) pro iu ajn kialo. Tia procedo estus nula kaj malvalida. * 3-a de januaro 1521: [[Martino Lutero]] ekskomunikita de [[Leono la 10-a|Papo Leono la 10-a]] en la buleo ''[[Decet Romanum Pontificem]]''. * 16-a de marto 1521: Alveno de [[Ferdinando Magelano]] en [[Filipinoj]]. * 31-a de marto 1521: Bapto de la unuaj katolikoj en Filipinoj, la unua kristana nacio en Sudorienta Azio. Ĉi tiu evento estas memorfestata per la festo de [[Santo Niño de Cebú]]. * 14-a de aprilo 1521: La [[Santo Niño de Cebú]] kiel donaco de Hara Humamay (Juana) kaj raĝo Humabon al [[Ferdinand Magellan]]. * 17-an de oktobro 1521: Leono la 10-a transigas la titolon [[Defendanto de la Kredo]] al [[Tudoroj|Tudor]] [[Henriko la 8-a|Reĝo Henriko la 8-a]] por lia defendo de la sep sakramentoj kaj la supereco de la papo en ''[[Assertio Septem Sacramentorum]]'' * 1525: Alveno de la hispanaj katolikaj misiistoj al [[Filipinoj]]. * 6-a de majo 1527: [[Rabado de Romo (1527)|Rabado de Romo]]. * 1527: [[Bartolomé de las Casas]], [[Dominikanoj|dominika monaĥo]], komencas labori pri sia ''Historio de Hindio''. * 1531: [[Nia Sinjorino de Gvadalupo]] aperas al [[Juan Diego]] en Meksiko. * 27-a de aprilo 1533: [[Juan de Zumárraga]] estas konsekrita kiel la unua episkopo de Meksiko. * 15-a de aŭgusto 1534: [[Ignaco de Lojola]] kaj ses aliaj, inkluzive de [[Francisko Ksavero]], renkontiĝas en [[Montmartre]] proksime de Parizo kaj formas grupon, kiu fariĝus la ne-monaĥa religia ordeno la [[Societo de Jesuo]]. * 1534: La [[Diocezo de Goao]] estas kreita de portugalaj misiistoj por servi la okcidentan marbordon de Hindio. * 30-a de oktobro, 1534: [[Angla Parlamento]] aprobas [[Gvidpova akto]], kiu igas la Reĝon de Anglio Supera Estro de la [[Eklezio de Anglio]], nacia eklezio kanone fremdiĝinta de la episkopo de Romo, la papo. La hegemonio de unu formo de liturgio kaj ordo ene de la antaŭ-Reformacia angla eklezio estas fine rompita aŭ ŝanĝita inter ekleziaj frakcioj, precipe malkonsentuloj, anglikanoj (Eklezio de Anglio) kaj katolikoj. * 1535: [[Mikelanĝelo]] komencas pentri la ''[[La Lastan Juĝon (Mikelanĝelo)|Lastan Juĝon]]'' en la [[Siksta Kapelo]]. * 1536 ĝis 1540: [[Malfondo de la monaĥejoj]] en Anglio, Kimrio kaj Irlando. Publika strangolado kaj bruligado ĉe la ŝtiparo de [[William Tyndale]], protestanta reformisto. * 1537: [[Paŭlo la 3-a|Papo Paŭlo la 3-a]] eldonis buleon en kiu li deklaris la opozicion de la Katolika Eklezio al la sklavkomerco. La zorgo de la papo estis simila al la zorgoj de lia antaŭulo, Pio la 2-a, ke kaptitoj kaptitaj dum eŭropaj militoj ne estu sklavigitaj de venkaj potencoj. Li ankaŭ eldonis la buleon ''Veritas Ipsa'', kiu dekretis, ke indiĝenaj popoloj en Ameriko ne estu sklavigitaj.<ref>Rodriguez, 61, 150.</ref> * 17-a de decembro 1538: [[Papo Paŭlo la 3-a]] definitive ekskomunikis Reĝon [[Henriko la 8-a de Anglio]] en papa buleo ''Cum redemptor noster''. * 1540: Papo Paŭlo la 3-a konfirmas la ordonon de la [[Societo de Jesuo]]. * 1541 La [[Arkidiocezo de Limo]] estas fondita kiel la diocezo de Limo, [[Peruo]]. [[Dosiero:Council of Trent.JPG|eta|La Koncilio de Trento.]] * 21-a de julio 1542: Papo Paŭlo la 3-a, per la konstitucio ''Licet ab initio'', establas la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo|Superan Sanktan Kongregacion de la Roma kaj Universala Inkvizicio]]. * 1543: Pola sciencisto-kleriko [[Nikolao Koperniko]] publikigas plenan raporton pri la heliocentra [[Heliocentrismo|Kopernikana]] teorio, titolita "Pri la Revolucioj de la Ĉielaj Sferoj" (''De Revolutionibus Orbium Coelestium''). Konsiderata kiel la komenco de la scienca revolucio. * 13-a de decembro 1545: Ekumenika [[Koncilio de Trento]] kunvenis dum la papado de Paŭlo la 3-a, por prepari la katolikan respondon al la [[Protestanta Reformacio]]. Ĝiaj decidoj fiksis la Kontraŭreformacian tonon de la Katolika Eklezio dum kvar jarcentoj ĝis la [[Dua Vatikana Koncilio]] (1962–1965). * 27-a de julio 1549: [[Francisko Ksavero]] atingas Japanion kaj elbordiĝas en [[Kagoŝima]], la 15-an de aŭgusto. * 1551: La unua diocezo de [[Brazilo]] estas kreita kun portugala episkopo atinganta [[Bahio|Bahion]], Brazilon, jaron poste. * 1562: [[Giovanni Pierluigi da Palestrina|Palestrina]] finas ''[[Missa Papae Marcelli]]''. * 4-a de decembro 1563: La Koncilio de Trento fermiĝas. La dekretoj estis konfirmitaj la 26-an de januaro 1564 de Pio la 4-a per la Buleo ''Benedictus Deus''. * 27-a de aprilo 1565: Alveno de [[Miguel López de Legazpi]] kaj [[Aŭgustenanoj|Aŭgustenanoj]] monaĥoj en Filipinoj. * 28-a de aprilo 1565: Trovo de la bildo de [[Santo Niño de Cebú]] en [[Cebuo]], [[Filipinoj]]. * La 28-an de aprilo 1565: La [[Basilica Minore del Santo Niño]] estas la unua [[romkatolika]] preĝejo en [[Filipinoj]]. * 1568: [[Johano Krizostomo]], [[Bazilo de Cezareo|Bazilio de Cezareo]], [[Gregorio Nazianzo]], [[Atanazio de Aleksandrio]] kaj [[Tomaso de Akvino]] estas faritaj [[Doktoro de la Eklezio]]. * La 14-an de julio 1570: Pio la 5-a eldonas la apostolan konstitucion pri la [[Trenta meso|Trenta Meso]], ''Quo Primum''. * 24-a de januaro 1571: [[Miguel López de Legazpi]] konkeras [[Manilon]], [[Filipinojn]], kun la fervoro de hispanaj katolikaj misiistoj. * 19-a de majo 1571: Konsekro de [[Nia Sinjorino de Gvidado|Nuestra Señora de Guia]] (Nia Sinjorino de Gvidado) kiel "Ĵura Patrono de Manilo" en [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 24-an de junio 1571: Fondiĝo de [[Preĝejo San Agustin (Manilo)|Preĝejo San Agustin]] en [[Intramuros]], [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 7-a de oktobro 1571: kristana floto de la Sankta Ligo venkas la otomanajn turkojn en la [[Batalo de Lepanto]]. * 1571: La franca registaro de [[Karlo la 9-a de Francio|Reĝo Karlo la 9-a]] dekretas, ke "ĉiuj kaptitoj estas liberaj en ĉi tiu regno, tuj kiam sklavo atingas ĉi tiujn limojn kaj estas baptita, li estas libera."<ref>Rodriguez, 62.</ref> * 1571: Fondiĝo de la [[Manila Katedralo]] en [[Intramuros]], [[Manilo]], [[Filipinoj]], kiel "Preĝejo de Manilo". * 1577: [[Tereza de Avilo]] verkas ''La Interna Kastelo'', unu el la klasikaj verkoj de katolika [[mistikismo]]. * 21-a de decembro 1581: Konstruado de la [[Manila Katedralo]] en [[Intramuros, Manilo]], [[Filipinoj]]. * 24-a de februaro 1582: Papo Gregorio la 13-a eldonas la buleon ''[[Inter gravissimas]]'' reformante la [[Julia kalendaro|Julian kalendaron]]. * 15-a de oktobro, 1582: La [[Gregoria kalendaro]] unue estas adoptita de Italio, Hispanio, Pollando kaj Portugalio. La 4-an de oktobro (julia) sekvas la 15-an de oktobro (gregoria) - dek tagoj estas forigitaj. * 1582: [[Johano de la Kruco]] komencas sian ''Malhelan Nokton de la Animo'', klasikan verkon de katolika mistikismo. * 1582: [[Matteo Ricci]] alvenas al [[Makao]] por komenci sian misian laboron en Ĉinio. * 28-a de septembro, 1586: Domenico Fontana sukcese finis rekonstrui la Vatikanan Obeliskon ĉe ĝia nuna loko en la Placo de Sankta Petro. Aklamita kiel granda teknika atingo de sia tempo. * 1589–91: [[William Byrd]] komponas siajn ''Cantiones sacrae''. Lia muziko, laŭ la ''[[Encyclopedia Britannica]]'', havas "intensecon sen rivala en Anglio kaj larĝon de skalo nekonata sur la Kontinento." Byrd kaj lia instruisto, [[Thomas Tallis]], kvankam ambaŭ katolikaj, estis permesitaj komponi kaj prezenti muzikon dum la regado de [[Elizabeth I]]. * 1593: [[Roberto Bellarmino]] finas sian ''Disputationes de controversiis christianae fidei''. * 1593: Presado de [[Doctrina Christiana]] en Manilo, Filipinoj. * 1593–1596: Hispana Ĝenerala Guberniestro [[Luis Pérez Dasmariñas]] komisias la bildon de [[Nia Sinjorino de La Naval de Manila|Nia Sinjorino de la Sankta Rozario de La Naval de Manila]] en Manilo, Filipinoj. * 14-a de aŭgusto, 1595: Kanonika starigo de la [[Romia Katolika Arkidiocezo de Manilo]], [[Romia Katolika Arkidiocezo de Nueva Segovia|Diocezo de Nueva Segovia]], [[Romia Katolika Arkidiocezo de Cáceres|Diocezo de Nueva Cáceres]] kaj [[Romia Katolika Arkidiocezo de Cebuo|Diocezo de Cebuo]] en Filipinoj. * 21-a de aŭgusto, 1595: [[Romia Katolika Arkidiocezo de Manilo]] establita en [[Manilo, Filipinoj]]. * 1596: Subskribo de la [[Bresta religia unio]] inter la Seĝo de Romo kaj la [[Rutenoj|Rutena Ortodoksa Eklezio]]. * 1598: Papa rolo en la [[Paco de Vervins]]. ===1600–1699=== [[Dosiero:Louis XIV of France.jpg|eta|[[Ludoviko la 14-a]] de Francio]] * 1600: [[Klemento la 8-a|Papo Klemento la 8-a]] aprobas la uzon de kafo malgraŭ peticio de pastroj malpermesi la islaman trinkaĵon kiel "la trinkaĵon de la diablo".<ref>{{Cite web|title=Coffee Was the "Devil's Drink" Until One Pope Tried it and Changed History|url=https://historyhustle.com/coffee-was-the-devils-drink-until-one-pope-tried-it-and-changed-history-2/|last=Weber|first=Stephanie|date=April 19, 2018|website=History Hustle|language=en-US|access-date=May 17, 2020}}</ref> La Papo provis tason kaj deklaris ĝin "tiel bongusta, ke estus domaĝe lasi la malfidelulojn havi ekskluzivan uzon de ĝi. Ni trompos Satanon per baptado ĝin."<ref>[http://www.newpartisan.com/home/suave-molecules-of-mocha-coffee-chemistry-and-civilization.html "Suave Molecules of Mocha"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050309000000/https://web.archive.org/web/20050309110855/http://www.newpartisan.com/home/suave-molecules-of-mocha-coffee-chemistry-and-civilization.html |date=2005-03-09 }} Coffee, Chemistry, and Civilization, ''New Partisan – A Journal of Culture, Arts and Politics'', March 7, 2005, retrieved October 23, 2006</ref> * 25-a de aŭgusto 1601: Establo de [[San Jose Seminary]], konata kiel El Colegio de San Jose de Manila, en [[Intramuros]], Manilo, Filipinoj. * 1606: Alveno de la [[Nigra Nazareo]] en Manilo, Filipinoj, el [[Akapulko]], Meksiko; ĝia hejmo estas la [[Malgranda Baziliko kaj Nacia Sanktejo de la Nigra Nazareo]]/Paroĥo de Sankta Johano la Baptisto en la distrikto Quiapo. * 1609: [[Francisko de Sales]] publikigas sian ''Enkondukon al la Devota Vivo.'' Poste, en 1616, li publikigas ''la Traktaton pri la Amo de Dio.''<ref>Jones, Wainwright kaj Yarnold, 382.</ref> * 1610: La [[Vespro della Beata Vergine]] de [[Claudio Monteverdi]] estas prezentita. * 1610: Apero de [[Nia Sinjorino de Manaoag]] en [[Manaoag, Pangasinano]], [[Filipinoj]]. * 1611–1619, 1639: Apero de [[Nia Sinjorino de Caysasay]] en [[Taal, Batangas]], [[Filipinoj]]. * 28-a de aprilo 1611: [[Universitato de Santo Tomas]] establita en [[Sampaloc, Manilo]], [[Filipinoj]], kaj ankaŭ konata kiel Pontifika kaj Reĝa Universitato. * 1614: [[Tokugawa Ieyasu]] malpermesas kristanismon el Japanio. * 1618: Alveno de la bildo de [[Nia Sinjorino de Monto Karmel]] en [[Manilo, Filipinoj]]; ĝia hejmo estas [[Preĝejo San Sebastiano (Manilo)|Preĝejo San Sebastiano]] en distrikto Quiapo. * 1620: [[Colegio de San Juan de Letran]] establita en [[Intramuros]], [[Manilo, Filipinoj]]. * 1621: Establo de Cofradia de Jesus Nazareno en [[Quiapo, Manilo|Quiapo]], [[Manilo, Filipinoj]]. * 19-a de aprilo, 1622: [[Papo Gregorio la 15-a]] nomas Armand Jean du Plessis de Richelieu kardinalo laŭ nomumo de Reĝo [[Ludoviko la 13-a]] de Francio – fariĝante [[Kardinalo Richelieu]]. Lia influo kaj politikoj forte influas la kurson de eŭropa politiko. * 25-a de marto, 1626: Alveno de [[Nia Sinjorino de Paco kaj Bona Vojaĝo]] el Manilo iranta al [[Antipolo]], [[Filipinoj]]; ĝia hejmo estas la [[Katedralo de Antipolo]]. * 18-a de novembro, 1626: [[Urbano la 8-a|Papo Urbano la 8-a]] solene dediĉas la Novan Bazilikon de Sankta Petro 1300 jarojn post kiam la unua konstantina baziliko estis konsekrita de [[Papo Silvestro la 1-a]]. * 24-a de oktobro, 1632: Establo de la Kolegio de Sankta Izabelo en Intramuros, [[Manilo]] Filipinoj; ĝia hejmo estas la [[Kolegio Santa Izabelo Manilo]] en la distrikto Ermita. * 1633: Proceso de [[Galileo]], post kiu li estas kondamnita al [[hejmaresto]]. * 1637: [[Lorenzo Ruiz]] estas filipina martiro de Filipinoj kaj liaj kunuloj martiriĝis en la monteto Niŝizuka, [[Nagasako]], Japanio. * 1638: [[Ribelo de Ŝimabaro]] kondukas al plia subpremo de katolikoj kaj ĉiuj kristanoj en Japanio. * 15-a de marto ĝis la 4-a de oktobro, 1646: [[Bataloj de La Naval de Manilo]] apud la golfo de Manilo, [[Filipinoj]], okazis inter la hispanaj kaj nederlandaj militŝipoj. * 1653: [[Ĵuro de la Kruco Coonan]] estas farita de grupo de [[Sankta Tomaso-kristanoj]] kontraŭ la portugaloj. * 1667: Apero de [[Nia Sinjorino de Porta Vaga]] en [[Kaviturbo|Cavite]], [[Filipinoj]]. * 1671: [[Rozo de Lima]], perua laika membro de la [[dominikanoj]] kaj mistikulino, estas sanktigita de Papo [[Klemento la 9-a]]. * 1672: [[Pedro Calungsod]] de Filipinoj kaj [[Diego Luis de San Vitores]] estas la hispanaj jezuitaj misiistoj martirigitaj en Tumon, [[Gvamo]]. * 1674: [[Kebeko]], Kanado, estas levita al diocezo kun propra episkopo, [[François de Montmorency-Laval]]. Iam (1712), la kebeka diocezo kovris la plejparton de la amerika kontinento (francaj, anglaj kaj indiĝenaj amerikaj teritorioj/kolonioj) ĝis la [[Meksika Golfo]]. Neniu alia kristana komunumo, katolika aŭ alia, havis episkopon en tiuj teritorioj tiutempe. * 12-a de septembro 1683: [[Batalo de Vieno]]. Decida venko de la armeo de la [[Sankta Ligo (1571)|Sankta Ligo]], sub Reĝo [[Johano la 3-a Sobieski]] de Pollando, super la Otomanaj Turkoj, sub Grandveziro Merzifonlu [[Kara Mustafa]] Paŝa. La Turkoj ne plu minacas Okcidentan Eŭropon armee. * 1685: Ludoviko la 14-a revokas la [[Nanta edikto|Edikton de Nantes]], kaj granda nombro da [[Hugenotoj|hugenotaj]] rifuĝintoj forlasas Francion. * 1687: [[John Dryden]], domina angla literatura figuro kaj influo de sia epoko, publikigas ''The Hind and the Panther-on'' por festi sian konvertiĝon al katolikismo. * 1691: Papo [[Inocento la 12-a]] deklaras sin kontraŭ [[nepotismo]] kaj [[simonio]]. ===1700–1799=== [[Dosiero:Brazil 18thc JesuitFather.jpg|eta|Jezuita monaĥo en Brazilo.]] * 28-an de aprilo 1702: Establo de la Reĝa kaj Konciliara San Carlos Seminary (nun [[San Carlos Seminary]]) en [[Manilo]], [[Filipinoj]]; ĝia hejmo estas en [[Makati]]. * 1710: Ĉizado de la origina bildo de [[Nia Sinjorino de Peñafrancia]] en [[Naga (Cebu)|Naga]], Camarines Sur, [[Filipinoj]]. * 1713: [[Encikliko]] ''[[Unigenitus]]'' kondamnas [[Jansenismo|jansenismon]]. * 1715: [[Klemento la 11-a|Papo Klemento la 11-a]] regas kontraŭ la jezuitoj en la [[Ĉina rito-polemiko]]. Inversigita fare de [[Pio la 12-a]] en 1939. * 1720: [[Anselmo de Canterbury]] fariĝis Doktoro de la Eklezio. * 1721: [[Kangxi-Imperiestro]] malpermesas kristanajn misiojn en Ĉinio. * 1729: [[Benedikto la 13-a|Papo Benedikto la 13-a]] agnoskis [[Cirilon la 6-a|Cirilon la 6-an]] kiel la legitiman [[Patriarko de Antioĥio|Patriarkon de Antioĥio]] kaj agnoskis liajn sekvantojn kiel estantajn en [[plena komuneco]] kun la Katolika Eklezio. * 1736: Okazas la [[Sinodo de Monto Libano]], en kiu la Maronita Eklezio reformas sin kaj pli proksime aliĝas al la Latina Eklezio.<ref>{{cite book |last1=O’Mahony |first1=Anthony |editor1-last=Angold |editor1-first=Michael |title=The Cambridge History of Christianity - Volume 5: Eastern Christianity |date=2008 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-81113-2|pages=519–520 |language=en |chapter=Syriac Christianity in the modern Middle East}}</ref> * 1737: [[Vincent de Paul]], franca pastro kiu dediĉis sian vivon kaj ministerion al servado al malriĉuloj, estas sanktigita de Papo Klemento la 12-a. * 28-a de aprilo 1738: [[Klemento la 12-a|Papo Klemento la 12-a]] publikigas la buleon ''[http://www.papalencyclicals.net/Clem12/c15inemengl.htm In Eminenti] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110611190340/http://www.papalencyclicals.net/Clem12/c15inemengl.htm |date=2011-06-11 }}'' malpermesante al katolikoj aliĝi, helpi, societumi aŭ alie rekte aŭ nerekte helpi la organizojn de [[Framasonismo]] kaj Framasonoj sub puno de ekskomuniko. Membreco en iu ajn sekreta societo ankaŭ altirus la punon de ekskomuniko. * 1738: [[Grizaj Monaĥinoj]] fonditaj. * 1740: Publikigo de "Ĝardeno de la Animo" de [[Richard Challoner]].<ref>Jones, Wainwright and Yarnold, 425-6.</ref> * 1740–1758: [[Benedikto la 14-a|Papo Benedikto la 14-a]] nomumis la unuajn virinojn kiel profesorinojn ĉe la Papaj Universitatoj en Bolonjo, reformis kanonigprocedurojn: intelektulo malfermita al ĉiuj sciencoj; * 1769: [[Pasionisma]] [[religia instituto]] ricevis plenajn rajtojn de [[Klemento la 14-a|Papo Klemento la 14-a]]. * 1769: [[Junípero Serra]] establas [[Mision San Diego de Alcalá]], la unuan el la [[Hispanaj misioj en Kalifornio|Hispanaj misioj en Alta Kalifornio]]. La jezuitoj fondis misiojn en [[Baja California]] ekde 1684. * 1773: [[Subpremado de la jezuitoj]] fare de [[Klemento la 14-a|Papo Klemento la 14-a]], jam ekskluditaj el multaj ŝtatoj. Nur en la [[Rusa Imperio]] ili povas resti. * 1784: Bapto de la unua korea katoliko. * 1789: [[John Carroll (pastro)|John Carroll]] fariĝas la [[Episkopo de Baltimoro]], la unua episkopo en Usono. * 1789: [[Universitato de Georgetown]] estas fondita kiel Kolegio de Georgetown. Ĝi estas la plej malnova katolika universitato en Usono kaj la unua el 28 altlernejoj kaj universitatoj fonditaj de la jezuitoj en Usono. * 1791: [[Wolfgang Amadeus Mozart]] komponas [[Ave verum corpus]] kaj sian nefinitan [[Rekviemo (Mozart)|Rekviemon]]. * 1793: [[Franca Revolucio]] starigas [[antiklerikalismo]] mezurojn. * 1798: [[Joseph Haydn]], aŭstra komponisto kaj instruisto de [[Beethoven]], komponis [[Die Schöpfung|La Kreadon]], oratorion kiu festas kaj portretas la kreon kiel rakontite en la [[Genezo]]. * 1798: [[Pio la 6-a|Papo Pio la 6-a]] kaptita de la armeoj de [[Napoleono Bonaparte]], mortas en kaptiteco en Francio. ===19-a jarcento=== [[Dosiero:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|eta|Napoleono Bonaparte]] * 1800–1823: [[Pio la 7-a|Papo Pio la 7-a]] * 1801: [[Reĝino Jeongsun]] malpermesas kristanismon en Koreio. * 16-a de julio 1802: Franca Konkordato de 1801. La Katolika Eklezio restariĝas en Francio. * 2-a de decembro 1804: Napoleono kronas sin Imperiestro de la Francoj en la Katedralo de [[Katedralo Nia Sinjorino de Parizo|Notre Dame]], Parizo, en ĉeesto de Papo Pio la 7-a. * 6-a de aŭgusto 1806: Dissolvo de la Sankta Romia Imperiestro * 1823: [[Ludwig van Beethoven]] finas sian [[Missa solemnis]], komencitan en 1819, kaj dediĉas ĝin al sia amiko kaj lernanto, [[Rudolfo de Habsburgo-Loreno (kardinalo)|Rudolfo de Habsburgo-Loreno]], ĉefepiskopo de [[Olomouc]]. * 1830: la [[Ĥaldea katolika Eklezio|Ĥaldea Eklezio]] reunuiĝis kun la Romkatolika Eklezio. * 1837: Alveno de la Francaj Katolikaj Misiistoj en Koreio. * 1839: En papa letero, [[Gregorio la 16-a|Papo Gregorio la 16-a]] deklaris la oficialan opozicion de la Katolika Eklezio al la sklavkomerco kaj al sklaveco. En Usono, katolikaj sklavposedantoj ĝenerale ignoris la papan deklaron kaj daŭre partoprenis en la institucio de sklaveco.<ref>Rodriguez, 297.</ref> * 1842: La [[Universitato de Notre Dame]] estas fondita en [[Notre Dame, Indianao|Notre Dame]], [[Indianao]], fare de [[Edward Sorin]] de la [[Kongregacio de Sankta Kruco]]. * 1846: [[Papo Pio la 9-a]] komencas sian regadon. Dum sia regado li petas, ke kontraŭkatolika dokumento verkita de framasonoj, konata kiel ''[[Alta Vendita]]'' estu distribuita por atentigi katolikajn oficistojn pri ebla framasona enfiltriĝo. * 1847: La [[Latina Patriarko de Jerusalemo]] rekomencas loĝi en Jerusalemo. * 1848: [[Johano Bosco]], pastro, verkisto kaj edukisto, fondas la [[Salesianojn]], religian komunumon bazitan sur la spiriteco kaj la filozofio de [[Francisko de Sales]], katolika episkopo de [[Ĝenevo]]. * 1850: La [[Arkidiocezo de Westminster]] kaj dek du aliaj diocezoj estas establitaj, restarigante katolikan hierarkion por la katolika publiko en Britio kontraŭ intensa politika opozicio. La [[Katedralo de Westminster]] estas formale konsekrita 53 jarojn poste, en 1903. * 1852: La Unua [[Plena Koncilio de Baltimoro]] okazas en Usono. * 1854: [[Dogmo]] de la [[Senmakula Koncipiĝo]] de [[Pio la 9-a|Papo Pio la 9-a]] * 1856: [[Gregor Mendel]], [[aŭgustenanoj|aŭgustenano]] monaĥo, sciencisto kaj patro de [[genetiko]], komencas eksperimentojn kiuj kondukas al la fundamentaj leĝoj de heredo. * 1858: Aperoj en [[Lourdes]]. * La 10-an de decembro 1859: [[Ateneo de Manila University]] establita en Intramuros, Manilo, [[Filipinoj]] ankaŭ estis konata kiel Escuela Municipal de Manila. Sed poste la Ateneo situas ĉe Loyola Heights, [[Kezonurbo]]. * 1862: [[Paulo Miki]] kaj liaj kunuloj, martirigitaj en [[Nagasako]], Japanio (1597), estas enkanonigitaj de [[Pio la 9-a|Papo Pio la 9-a]]. * 1863: Universitato La Salle (nun [[Universitato De La Salle]]) establita en [[Manilo]], Filipinoj]]. * 1865: La Societo de Afrikaj Misioj de [[Liono]] establas mision en [[Lagoso]], [[Niĝerio]]. La sama Societo establas mision en [[Benino]], kvin jarojn poste. * 1866: [[Kardinalo]] [[John Henry Newman]] finas sian aŭtobiografion, ''[[Apologia Pro Vita Sua]]''. * 8-a de decembro 1869: [[Pio la 9-a|Papo Pio la 9-a]] malfermas la [[Unua Vatikana koncilio|Unuan Ekumenan Koncilion de la Vatikano]] * 18-a de julio 1870 - La Dogma Konstitucio de la Eklezio de Kristo el la kvara sesio de la Unua Vatikana Koncilio, ''Pastor Aeternus'', eldonas la dogmon de [[papa neeraripovo]] inter aliaj aferoj antaŭ ol la falo de Romo en la [[Franca-Prusa Milito]] kaŭzas ĝian trofruan finon kaj alportas finon al la [[Papa Ŝtato]]. Konflikto pri pluraj aferoj kondukas al la formado de la [[Malnova Katolika Eklezio]]. Ĉi tiu koncilio ne estis formale fermita ĝis 1960 fare de Papo Johano la 23-a en preparo por la Dua Vatikana Koncilio. * 1873–75: La efektivigo de la [[Leĝoj de Falk]], leĝaro en Germanio dum la [[Kulturbatalo]] konflikto kun la Eklezio, kiu kondukis al la elpelo de kelkaj ordenoj el Germanio. La angla poeto kaj jezuito, [[Gerard Manley Hopkins]], dediĉis sian faman poemon "''The Wreck of the Deutschland''" al kvin monaĥinoj, kiuj estis devigitaj fuĝi el Germanio pro la Leĝoj kaj poste dronis en ŝiprompiĝo. * 1877: [[Francisko de Sales]] fariĝas [[Doktoro de la Eklezio]]. * 1878: [[Kardinalo]] [[Charles Lavigerie]], ĉefepiskopo de [[Alĝero]] kaj [[Kartago]], sendas dek misiistojn al [[Orientafriko]]. * 1879: La encikliko ''[[Aeterni Patris]]'', de [[Leono la 13-a|Papo Leono la 13-a]], preparas revivigon de [[Tomismo]]. * 1888: La [[Pontifika Katolika Universitato de Ĉilio]] estas fondita. En 2018, ĝi rangis kiel la unua universitato de [[Latinameriko]] laŭ QS-rangotabeloj. * 1891: La [[Preĝejo Sankta Sebastián (Manilo)|Preĝejo Sankta Sebastián]] estas kompletigita en Quiapo, [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 15-a de majo 1891: [[Leono la 13-a|Papo Leono la 13-a]] publikigas la enciklikon ''[[Rerum novarum]]'' (Pri Novaj Aĵoj). * 30-a de novembro 1894: Papo Leono la 13-a publikigas la [[Encikliko|Enciklikon]] ''[http://www.papalencyclicals.net/Leo13/l13orient.htm Orientalium Dignitas]'' (Pri la Eklezioj de la Oriento) protektante la gravecon kaj daŭrigon de la orientaj tradicioj por la tuta eklezio. * 1895: La verko ''Personaj Reflektoj de Johana de Arko'' de [[Mark Twain]] estas publikigita de Harper's Magazine. * 1896: [[Leono la 13-a|Papo Leono la 13-a]] formale deklaras anglikanajn ordonojn "absolute nulaj" en [[papa buleo]], ''[[Apostolicae Curae]]''. * 1897: [[Tereza de Lisieux]] mortas. * 1898: Secondo Pia prenas la unuajn fotojn de la [[Mortotuko de Torino]]. ===20-a jarcento=== [[Dosiero:Karl I., Kaiser von Österreich (1887-1922).jpg|eta|Karlo la 1-a de Aŭstrio]] * 1900: [[Edward Elgar]] muzikigas la ''[[The Dream of Gerontius]]'' de Kardinalo [[John Henry Newman]]. * La 29-an de junio 1906: La Konsekro de [[Jorge Barlin]] kiel Unua filipinano kaj Unua Bicolano Episkopo de la Diocezo de Nueva Caceres (nun. [[Roman Catholic Archdiocese of Cáceres]]) en [[Naga, Camarines Sur|Naga Urbo]], [[Camarines Sur]], [[Filipinoj]]. * Oktobro 5, 1907: Unua Kanona Kronado de Filipinio inkluzive de [[Nia Sinjorino de La Naval de Manila]] en Intramuros, Manilo, [[Filipinoj]]. * 16-an de junio 1911: Establigo de [[Universitato De La Salle]] en [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 1903–1914: [[Pio la 10-a|Papo Pio la 10-a]] publikigas ''[[Lamentabili sane exitu]]'' kontraŭ Modernismo, enkondukas oftan komunecon, kaj antaŭenigas [[Gregoria ĉanto|gregorian ĉanton]]. * 1914–1918: [[Benedikto la 15-a|Papo Benedikto la 15-a]] deklaras neŭtralecon dum la Unua Mondmilito. Liaj paciniciatoj estas malakceptitaj de ambaŭ flankoj kiel favorantaj la alian. Amasa papa karitato en Eŭropo. * 1916: [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karlo la 1-a de Aŭstrio]] estas kronita Imperiestro de la Aŭstria-Hungara Imperio. Karlo provis negoci pacon inter la militantaj nacioj dum la Unua Mondmilito. Liaj provoj pri paco estas plejparte ignorataj. * 1917: [[Benedikto la 15-a|Papo Benedikto la 15-a]] promulgas la [[Kodegon de Kanona Juro de 1917|1917 ''Kodegon de Kanona Juro'']] por la [[Latina Eklezio]], la unua oficiala ampleksa kodigo de [[Kanona juro|katolika kanona juro]] en la historio. La apero de [[Nia Sinjorino de Fátima]] okazas en Fátima, Portugalio, dum ses monatoj, finiĝante per la [[Miraklo de la Suno]]. Ĉi tiu apero estas tre populara dum la tuta jarcento. * 1918: Persekutado de la Romkatolika Eklezio kaj precipe la [[Orientaj Katolikaj Eklezioj]] en Sovetunio (ĝis 1985). * 1922: Imperiestro Karlo la 1-a de Aŭstrio mortas en ekzilo kaj malriĉeco en Portugalio. Poste li estas beatigita kiel Beata Karlo. * 1922: [[G. K. Chesterton]], filozofo, poeto kaj verkisto, konvertiĝas al katolikismo. * 1925: [[Sankta Jaro]] proklamita de [[Pio la 11-a|Papo Pio la 11-a]]. [[Johano Vianney]], franca pastro nomata la ''Kuracisto de Ars'', estas sanktigita de Papo Pio la 11-a. * 1926: Komenco de la [[Persekutado de Kristanoj en Meksiko|Ekleziaj persekutoj en Meksiko]] ĝis 1940, ankaŭ konata kiel la Kristera Milito aŭ La Cristiada. * 19-a de marto 1927: Fondiĝo de la [[Fratinoj de la Malriĉuloj]] (SD) ĉe Chunungumvely, [[Kerala]] fare de [[Mar Varghese Payyappilly Palakkappilly]]. * 1927: [[Georges Lemaître]], belga pastro sciencisto, unue proponis sur teoriaj bazoj, ke la universo disetendiĝas. Krome, li estis la unua, kiu konstatis tion, kio nun estas konata kiel [[leĝo de Hubble]]. Li ankaŭ proponis tion, kio fariĝis konata kiel la [[Praeksplodo]]. * 2-a de oktobro 1928: [[Josemaría Escrivá]] fondis [[Opus Dei]], tutmondan organizon de laikaj membroj de la Katolika Eklezio. * 1928: [[Sigrid Undset]] gajnas la Nobel-premion pri literaturo. * 11-a de februaro 1929: La [[Laterana Traktato]] estas subskribita de [[Benito Mussolini]] kaj Kardinalo Gasparri, establante la sendependan Ŝtaton de la [[Vatikanurbo]] kaj solvante la [[Roma problemo|Roman problemon]] inter Italio kaj la [[Sankta Seĝo]] ekde la konkero de la [[Papa Ŝtato]] en 1870. * 5-a de oktobro 1929: Morto de [[Varghese Payyappilly Palakkappilly]], fondinto de [[Fratinoj de la Malriĉuloj]].<ref name="times">{{Cite web|title=Syro – Malabar church: Fr Varghese Payyappilli's elevation to the 'Venerable' to be declared in Kerala on Thurs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/fr-varghese-payyappillis-elevation-to-the-venerable-to-be-declared-in-kerala-on-thurs/articleshow/63900745.cms|date=April 24, 2018|first=Preetu |last=Nair |website=The Times of India|language=en|access-date=November 20, 2019}}</ref> * 12-a de februaro 1931: [[Radio Vatikana]] estas fondita de [[Guglielmo Marconi]] kaj inaŭgurita de Papo [[Pio la 11-a]]. La unua signalo estas en morsa kodo: ''In nomine Domini, amen''. * 1931–1936: Persekutado de la Eklezio en Hispanio. Oni taksas, ke dum la [[Ruĝa Teruro (Hispanio)]], 6 832 membroj de la katolika pastraro estis mortigitaj.<ref>[[Hubert Jedin]], ''Church history'', 619</ref> * 20-a de julio 1933: Konkordato inter la Sankta Seĝo kaj la Germana Regno subskribita de Kardinalo [[Papo Pio la 12-a|Eugenio Pacelli]] kaj [[Franz von Papen]] nome de [[Pio la 11-a|Papo Pio la 11-a]] kaj Prezidanto [[Paul von Hindenburg]], respektive. [[Dosiero:Pius XII with tabard, by Michael Pitcairn, 1951 (retouched).jpg|eta|Pio la 12-a, de Michael Pitcairn, 1951]] * 1933: [[Dorothy Day]] kunfondis la [[Katolikan Laboriston]] kun [[Peter Maurin]]. * 8-a de decembro 1933: Papo Pio la 11-a kanonigis [[Bernadette Soubirous]] de [[Lourdes]]. * 1935: Sinjoro [[Thomas More]] kaj [[John Fisher]], anglaj martiroj, ekzekutitaj sub la regado de [[Henriko la 8-a]], estas kanonigitaj de [[Pio la 11-a|Papo Pio la 11-a]]. * 16-a de julio, 1935: Deklaro de [[Nia Sinjorino de Gvadalupo]] kiel "Ĉiela Patronino de Filipinoj" kaj estas hejmo de la nacia sanktejo en [[Makati]], Manilo. * 1937: ''[[Mit brennender Sorge]]'' [[encikliko]] kontraŭ [[Naciismo|Nacisocialismo]] fare de Papo [[Pio la 11-a]], verkita de Kardinaloj [[Eugenio Pacelli]] kaj [[Michael von Faulhaber]]. * 3-7-a de februaro, 1937: La 33-a [[Internacia Eŭkaristia Kongreso]] okazis en Manilo, Filipinoj. La unua kongreso en Azio kaj la unua kongreso okazis en Filipinoj. * 1-a de septembro, 1939: Germanio invadas Pollandon, komenco de la Dua Mondmilito. La Vatikano, post provado eviti la militon, deklaras neŭtralecon por eviti esti tirita en la konflikton. Amasa Vatikana helpa interveno por rifuĝintoj, militkaptitoj kaj bezonantaj civiluloj en Eŭropo. *1939: La Katedralo de Sankta Patriko, Melburno, Viktorio, Aŭstralio, estis finita konstruado. * 1940: [[Graham Greene]] publikigas ''La Potenco kaj la Gloro''. * Dum la Dua Mondmilito: Monaĥejoj, monaĥejoj kaj la Vatikano estas uzataj por kaŝi judojn kaj aliajn celitajn de la nazioj por ekstermado. [[Maksimiliano Kolbe]] estas martirigita en la koncentrejo Aŭŝvico post volontulado morti anstataŭ fremdulo. La nazioj malliberigas kaj foje ekzekutas katolikajn pastrarojn, monaĥojn kaj monaĥinojn, kiuj kritikas la nazian ideologion. * 12-a de septembro 1942: Deklaro de la [[Senmakula Koncipiĝo]] kiel "Ĉefa Patronino de Filipinoj" kaj estas hejmo de la [[Manila Katedralo]] en [[Intramuros]], [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 1943: Encikliko de [[Pio la 12-a|Papo Pio la 12-a]] ''[[Mystici corporis]]'' priskribanta la Katolikan Eklezion kiel la Korpon de Kristo; * 1943: Encikliko ''[[Divino afflante Spiritu]]'', malfermante biblian esploradon al katolikaj akademiuloj. * 1943: Jaro de la fondo de la laika asocio [[Fokolar-Movado]] fare de [[Chiara Lubich]]. La Movado antaŭenigas la idealojn de unueco kaj universala frateco. * 1944: La Germana Armeo okupas Romon. [[Adolf Hitler]] proklamas, ke li respektos la Vatikanan neŭtralecon; tamen pluraj okazaĵoj, kiel ekzemple helpo al faligitaj Aliancitaj pilotoj, preskaŭ igas [[Nazia Germanio]] invadi la Vatikanon. Romo estas liberigita de la Aliancanoj post nur kelkaj semajnoj da okupado. * 1945: [[Evelyn Waugh]] publikigas ''[[Brideshead Revisited]].'' * 1945: La Ok Preĝejoj en Intramuros, Manilo, detruitaj dum la [[Batalo de Manilo (1945)|Batalo de Manilo de 1945]]. * 15-a de februaro 1945: La [[Konferenco de Katolikaj Episkopoj de Filipinoj]] (CBCP) estas fondita en [[Manilo]] kaj fariĝis "Katolika Bonfarta Organizo". * 1945: [[Batalo de Manilo (1945)|Batalo de Manilo]]: turnopunkto en la milito en la Pacifiko; grandaj perdoj de vivoj kaj posedaĵoj. * 1948: [[Thomas Merton]], trapista kontemplanto, publikigas ''La Sepetaĝa Monto''. * 18-a de aŭgusto – 26-a de septembro 1948: La Mariaj Aperoj de Maria, Mediatricis of All Grace en Lipa City, Batangas, [[Filipinoj]] estas atestataj de Fratino [[Teresita Castillo]]. * 14-a de oktobro 1949: [[Gabriel Reyes]] estas la unua filipina ĉefepiskopo de la [[Arkidiocezo de Manilo]] en [[Filipinoj]]. * 1950: [[Sankta Jaro]] estas deklarita de [[Pio la 12-a|Papo Pio la 12-a]], kiu anoncis la 25-an de decembro 1950, ke la Tombo de Sankta Petro estis identigita de arkeologoj sub la Baziliko Sankta Petro; kanonigo de [[Pio la 10-a|Papo Pio la 10-a]] kaj [[Maria Goretti]]; encikliko ''[[Humani generis]]'' * 1950: La Ĉielenpreno de Maria estas difinita kiel dogmo fare de [[Pio la 12-a]] * 9-a de aprilo 1951: Formala establado de la Rilatoj inter Filipinoj kaj la Sankta Seĝo. * 1952: [[François Mauriac]] gajnas la Nobel-premion pri literaturo. Li verkis la antaŭparolon al la libro ''[[Nokto (memoraĵo)|Nokto]]'' de [[Elie Wiesel]], kuraĝiginte Wiesel pli frue verki pri siaj spertoj kiel judo dum la [[Holokaŭsto]]. * 7-29-a de januaro 1953: Unua Plena Koncilio de Filipinoj. * 1954: Unua [[Maria jaro]] en la eklezia historio proklamita de Pio la 12-a; nova festo [[Reĝineco de Maria]]. * 1954: [[J.R.R. Tolkien]] publikigas ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'', plena de kristanaj kaj katolikaj temoj. * 1954: Laika eklezia movado [[Komunio kaj Liberigo]] estas fondita. * 1957: [[Bernard Lonergan]] publikigas ''Kompreno: Studo pri Homa Kompreno''. * 1957: [[Francis Poulenc]] komponas sian operon, [[Dialogoj de la Karmelanoj]] kaj du jarojn poste, la [[Gloria (Poulenc)|Gloria.]] * 1958: La Postmilita [[Manila Katedralo]] en Intramuros, Manilo, [[Filipinoj]], estas kompletigita post la [[Batalo de Manilo (1945)|Aliancita Liberigo de Manilo]]. * 1960: Senatano [[John F. Kennedy]] estas elektita, la unua romkatolika prezidanto en la historio de Usono. * 28-a de marto 1960: [[Rufino Santos]] fariĝis la unua filipina kardinalo kaj la 29-a ĉefepiskopo de la [[Arkidiocezo de Manilo]] en [[Filipinoj]]. * 11-a de oktobro 1962: [[Johano la 23-a|Papo Johano la 23-a]] malfermas la [[Dua Vatikana koncilio|Duan Ekumenan Vatikanan Koncilion]]. La 21-a [[ekumena koncilio]] de la Katolika Eklezio emfazis la [[universalan vokon al sankteco]] kaj alportis multajn ŝanĝojn en praktikoj, inkluzive de pliigita emfazo de [[ekumenismo]]; malpli da reguloj pri pentofaradoj, fastado kaj aliaj religiaj praktikoj; kaj komenco de revizio de la Meso, kiu fariĝis pli alirebla per permesado de la uzo de gepatraj lingvoj anstataŭ la [[latina]]. Opozicio al ŝanĝoj inspiritaj de la Koncilio naskas la movadon de [[Tradiciismaj Katolikoj]], kiuj malkonsentas pri ŝanĝo de la malnovaj formoj de diservo kaj malkonsentas pri la apero de antaŭe kondamnitaj filozofioj. Fino de [[Ĵuro kontraŭ modernismo]]. * 1962: [[Martín de Porres|Martin de Porres]], perua laikfrato, estas sanktigita de [[Johano la 23-a|Papo Johano la 23-a]]. * 1964: [[Charles Lwanga]] kaj liaj kunuloj, martirigitaj en Namugongo, [[Ugando]] (1885–87), estas sanktigitaj de [[Paŭlo la 6-a|Papo Paŭlo la 6-a]]. * 1964: Jaro de la fondo de la laika movado [[Neokatekumena Vojo]] fare de Kiko Argnello kaj Carmen Hernandez. * 7-a de decembro 1965: Komuna katolika-ortodoksa deklaro de [[Paŭlo la 6-a|Papo Paŭlo la 6-a]] kaj la ekumena patriarko [[Atenagoro la 1-a]]. Reciproka ekskomuniko de la Granda Skismo de 1054 kontraŭ katolikoj kaj ortodoksuloj estas ĉesigita de ambaŭ partioj. * 8-a de decembro 1965: [[Papo Paŭlo la 6-a]] solene fermas la Duan Vatikanan Koncilion. * 1966: [[Index Librorum Prohibitorum|Romia Katolika Indekso de Malpermesitaj Libroj]] estas aboliciita. * 1967: [[Katolika Karisma Renovigo]] Movado estas establita. * 1968: [[Dua Episkopa Konferenco de Latinameriko]] en [[Medeĝino]], Kolombio, kiel sekvaĵo al la Dua Vatikana Koncilio. Latinamerikaj episkopoj alvokas al "decido por la malriĉuloj" kaj donas sian aprobon al kristanaj "bazaj komunumoj". * 1968: Jaro de la fondo de la internacia laika grupo [[Komunumo de Sankta Egidio]] fare de [[Andrea Riccardi]]. * 1969: La Inaŭguro de [[Radio Veritas]] (nun. [[DZRV-AM|Veritas 846 (DZRV)]]) estas staciigita en [[Kezonurbo]], [[Metroo Manilo]], [[Filipinoj]]. * 1970: [[Meso de Paŭlo la 6-a|Revizio de la Roma Meslibro]], post enkonduko de popollingvoj dum celebrado de [[Meso (diservo)|Meso]]. * 1970: Papo Paŭlo la 6-a kanonigas la [[Kvardek martiroj de Anglujo kaj Kimrujo]]. * 1970: [[Katarina de Sieno]] fariĝas [[Doktoro de la Eklezio]]. * 27-a ĝis 29-a de novembro 1970: [[Paŭlo la 6-a|Papo Paŭlo la 6-a]] vizitas Filipinojn. * 1971: ''Kompletaj Rakontoj'' de [[Flannery O'Connor]] estas publikigitaj. * 1973: [[Agnes Katsuko Sasagawa]] en la fora regiono de Yuzawadai, proksime al la urbo Akita en Japanio, raportas vidi kelkajn aperaĵojn nun konatajn kiel [[Nia Sinjorino de Akita]]. * 1973: [[Gustavo Gutierrez]], perua teologo, dominikana pastro, kaj fondinto de ''Teologio de Liberigo'', publikigas pivotan libron, ''Teologio de Liberigo: Historio, Politiko kaj Savo''. * 1973: Jaro de la fondo de la [[Komunumo Chemin Neuf]] fare de jezuita pastro, Laurent Fabre. * 1975–83: [[Olivier Messiaen]] komponas [[Saint-François d'Assise]]. Li estas orgenisto ĉe la Preĝejo de la Sankta Trinio, Parizo de 1931 ĝis sia morto en 1992. * 26-a de aŭgusto 1978: [[Papo Johano Paŭlo la 1-a]] fariĝas la unua papo kiu uzas duoblan reĝan nomon. Li regas nur 33 tagojn. * 16-a de oktobro 1978: Papo Johano Paŭlo la 2-a fariĝas la unua pola papo kaj la unua ne-itala papo elektita en 450 jaroj; influa en la renverso de komunismo en Pollando. * 1979: [[Patrino Teresa]] ricevis la Nobel-premion pri paco. * 1979: Tria Episkopa Konferenco de Latinameriko, en [[Puebla (urbo)|Puebla, Meksiko]], konfirmas opcion por malriĉuloj kaj petas riĉajn naciojn "ne meti obstaklojn sur nian vojon al progreso."<ref>{{Cite news|first=George |last=Vecsey |date=February 14, 1979|title=Bishops End Puebla Conference With Plea for Rights of the Poor|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1979/02/14/archives/bishops-end-puebla-conference-with-plea-for-rights-of-the-poor-the.html|access-date=May 17, 2020|issn=0362-4331}}</ref> *24-a de marto 1980: [[Oscar Romero]], [[ĉefepiskopo de San-Salvadoro]], [[El Salvador]], estas murdita dum celebrado de Meso ĉe la Dia Providenca Hospitalo. * 1980: [[Czeslaw Milosz]] gajnas Nobel-premion pri Literaturo. * 1981: [[Henryk Gorecki]] komponas [[Miserere (Gorecki)]]. * 17-22 februaro 1981: [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] dua vizito al Filipinoj. * 18 februaro 1981: Beatigo de [[Lorenzo Ruiz]] kaj kunuloj fare de [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] okazis en Rizal Park, [[Manilo, Filipinoj]]. * 1983: [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] [[Promulgo (katolika kanona juro)|promulgas]] la [[Kodon de Kanona Juro de 1983|1983 ''Kodo de Kanona Juro'']] de 1983, nova kodo de [[kanona juro de la Katolika Eklezio|kanona juro]] por la [[Latina Eklezio]]. * 1983: [[Lech Wałęsa]] ricevis la Nobel-premion pri paco. * 1984: La unua [[Monda Junulara Tago]] starigita de Papo Johano Paŭlo la 2-a estas celebrata en Romo. Celebrata ĉiujare inter Romo kaj malsama urbo. * 1984: [[Koreaj Martiroj|103 Koreaj Martiroj]] estas kanonigitaj de Papo Johano Paŭlo la 2-a. * 20-a de aŭgusto 1984: [[El Shaddai (movado)|El Shaddai DWXI Prayer Partners Fellowship International]], la plej granda movado de [[Katolika Karisma Renovigo]] en [[Filipinoj]], estas establita de Frato [[Mike Velarde]] kiel Servanto-Gvidanto kaj Plej Respektinda Teodoro C. Bacani, Jr. kiel Spirita Konsilisto. *25-a de februaro 1986: La ĉefepiskopo de Manilo, kardinalo [[Jaime Sin]], mobilizas la Popolan Potencon en [[Metroo Manilo]], [[Filipinoj]]; Prezidanto [[Ferdinand Marcos]] estas elpostenigita. * 1987: [[Maria jaro]] anoncita de Johano Paŭlo la 2-a en la encikliko ''[[Redemptoris Mater]].'' * 18-a de oktobro 1987: [[Lorenzo Ruiz]], laiko de la [[Arkidiocezo de Manilo]], [[Filipinoj]], estas kanonigita de Papo Johano Paŭlo la 2-a kiel la unua filipina sanktulo. * 30-a de junio 1988: Ĉefepiskopo [[Marcel Lefebvre]] de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]] (SSPX) konsekras kvar virojn kiel episkopojn ĉe [[Écône]], Svislando, sen la eksplicita permeso de la Papo. Lefebvre kaj aliaj aŭtomate ricevas ekskomunikon. Tradiciaj episkopoj de la SSPX daŭre estas suspenditaj ''a divinis''.<ref>[http://catholiceducation.org/articles/apologetics/ap0072.html Schism of SSPX] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110927004332/http://catholiceducation.org/articles/apologetics/ap0072.html |date=2011-09-27 }} Pete Vere, My Journey out of the Lefebvre Schism: All Tradition Leads to Rome, Catholic Education Resource Center, retrieved November 20, 2006</ref> * 1990: [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] promulgas la ''[[Kodekso de Kanonoj de la Orientaj Eklezioj]]'', reformo de [[Orienta katolika kanona juro]]. * Januaro 1991: Aŭstralia Katolika Universitato malfermiĝas.<ref>{{Cite web|title=ACU's history|url=https://www.acu.edu.au/about-acu/reputation-and-ranking/history|access-date=2021-04-11|website=www.acu.edu.au|language=en}}</ref> *20-a de januaro – 17-a de februaro 1991: Dua Plena Koncilio en Filipinoj. * 1991: Sovetunio estas oficiale dissolvita. Persekutata katolika eklezio reaperas el kaŝado, precipe en [[Ukrainio]] kaj [[Litovio]]. * La Kvara Episkopa Konferenco de Latinameriko, en [[Sankta Domingo|Santa Domingo]], Dominika Respubliko, montris malkontinuecon kun aliaj konferencoj, ĉar ĝi estis forte kontrolita de konservativaj elementoj kaj de [[Roma Kurio|Romo]].<ref>{{Cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|url=https://books.google.com/books?id=7ly4DgtT3LkC&q=Fourth+Episcopal+Conference+of+Latin+America,+Santo+Domingo&pg=PA186|title=The Encyclopedia of Christianity|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|last3=Lochman|first3=Jan Milie|last4=Mbiti|first4=John|last5=Pelikan|first5=Jaroslav|last6=Barrett|first6=David B.|last7=Vischer|first7=Lukas|date=1999|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2415-8|language=en}}</ref> * 1992: La nova ''[[Katekismo de la Katolika Eklezio]]'' estas publikigita, en la latina kaj franca lingvoj. * 1993: Crossroad Publishers publikigas ''Enhavo de Kredo: la Plej Bonaj Teologiaj Skribaĵoj de [[Karl Rahner]]''. * 1993: [[Duns Skoto]] estas beatigita de Papo Johano Paŭlo la 2-a. * 1994: ''[[Ordinatio sacerdotalis]]'', Apostola Letero konfirmanta malpermeson kontraŭ [[ordinado de virinoj]] al la pastreco, estas promulgita de Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]. * 10-a ĝis 15-a de januaro 1995: [[Monda Junulara Tago]] 1995 en Manilo, Filipinoj, kaj tria vizito de [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]]. * 1997: [[Tereza de Lisieux]] fariĝis [[Doktoro de la Eklezio]]. * 1997: La eldono de Katekismo por Filipinaj Katolikoj estas havebla en [[Filipinoj]]. ==Tria jarmilo== ===21-a jarcento=== [[Dosiero:Francis 2013.jpg|eta|Papo Francisko]] * 5-a de marto 2000: Beatigo de [[Pedro Calungsod]] fare de [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] okazis en Vatikano. Ĝi estas dua filipina martiro de [[Filipinoj]]. * 30-a de aprilo 2000: Papo Johano Paŭlo la 2-a kanonigas [[Faustina Kowalska]] kaj difinas la dimanĉon post Pasko kiel Dia Kompato-Dimanĉon en la Ĝenerala Romia Kalendaro, ekde la sekva jaro. * 1-a de januaro 2001: Komenciĝas la 21-a jarcento kaj la nova jarmilo. La eklezio solenas la komencon de la tria kristana jarmilo per plilongigo en parton de la jaro 2001 de la jubilea jaro, kiun ĝi observas je 25-jaraj intervaloj kaj kiu, en la kazo de la jaro 2000, nomiĝas la Granda Jubileo. *6-a de januaro 2001: Johano Paŭlo la 2-a publikigas ''[[Novo Millennio Ineunte]]'', programon por la eklezio en la nova jarmilo, en kiu li metis sanktecon per trejnado pri preĝo kiel la plej gravan prioritaton de la Katolika Eklezio konforme al ĝia celo. * 18-a de januaro 2002: Iama usona pastro [[John Geoghan]] estas kondamnita pro [[Seksa misuzo#Infana seksmisuzo|infana molestado]] kaj kondamnita al dek jaroj en malliberejo, kiel parto de la katolika seksmisuzo-skandalo. La kazo Geoghan implikis Ĉefepiskopon]] Kardinalon Bernard Francis Law, kiu demisiis en decembro, kaj atentigis pri la problemo. * 25-a ĝis 26-a de januaro 2003: 4-a [[Monda Renkontiĝo de Familioj]] ĉe Rizal Park en Manilo, Filipinoj. * 2004: Cambridge University Press publikigas "The Cambridge Companion to Hans Urs von Balthasar", sciencan takson de liaj skribaĵoj. * 2-a de aprilo 2005: Papo Johano Paŭlo la 2-a mortis 84-jaraĝa. Lia funebro estis elsendita tutmonde kaj estis ĉeestata de milionoj da homoj en Romo. * 19-a de aprilo 2005: La german-devena kardinalo Joseph Alois Ratzinger estis elektita de la Kardinala Kolegio kiel Papo Benedikto la 16-a, tiel fariĝante la unua papo elektita dum la 21-a jarcento kaj la 3-a jarmilo. * 18-a de aŭgusto 2005: Papo Benedikto la 16-a ĉeestis la Mondan Junularan Tagon en Kolonjo, Germanio, sia unua vojaĝo ekster Italio. * 9-a de januaro 2006: La 400-a datreveno de la traduko de la [[Nigra Nazareo]] okazas ĉe la [[Malgranda Baziliko de la Nigra Nazareo]] en Kviapo, Manilo, Filipinoj; ĝi alvenis el Acapulco, Meksiko en 1606. * 12-a de septembro 2006: [[Papo Benedikto la 16-a]] faras paroladon pri ''Kredo, Racio kaj la Universitato'' ĉe la [[Universitato de Regensburg]], mallaŭdante la emfazon en la okcidenta mondo de [[pozitivismo|pozitivema]] racio kaj filozofio, ekskludante la dian kaj dialogon kun kulturoj.<ref>Benedict XVI, Meeting with the representatives of science in the Aula Magna of the University of Regensburg (September 12, 2006)</ref> Li citas negativajn vidpunktojn de la imperiestro [[Manuelo la 2-a Palajologo]] pri Islamo, kreante perfortajn reagojn inter islamanoj en pluraj mondopartoj.<ref>[https://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2006/september/documents/hf_ben-xvi_spe_20060912_university-regensburg_en.html Faith, Reason and the University Memories and Reflections] from official Vatican website, retrieved October 18, 2006</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060919210946/http://www.zenit.org/english/visualizza.phtml?sid=94748 "Three Stages in the Program of De-Hellenization"] by Pope Benedict XVI, [[Zenit News Agency]], retrieved October 18, 2006</ref><ref>[https://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-pope17sep17,0,5146612.story?coll=la-home-world Pope Is Regretful That His Speech Angered Muslims, Sep. 17, 2006, L.A. Times], retrieved October 18, 2006 {{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>[http://www.cnn.com/2006/WORLD/europe/09/18/pope.islam.ap/ Al Qaeda threat over pope speech, Sep. 18, 2006, CNN.com] retrieved October 18, 2006 {{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>[http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=topNews&storyID=2006-09-18T100352Z_01_L18796129_RTRUKOC_0_US-POPE-ISLAM-QAEDA.xml&WTmodLoc=NewsHome-C1-topNews-1 Qaeda-led group vows "jihad" over Pope's speech, Sep. 18, 2006, Reuters] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061025000000/https://web.archive.org/web/20061025044729/http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=topNews |date=2006-10-25 }}, retrieved October 18, 2006</ref> * 11-a de junio 2007: [[Papo Benedikto la 16-a]] nuligis la decidon de sia antaŭulo pri papaj elektoj, kaj restarigis la tradician bezonatan dutrionan plimulton.<ref>Moto Proprio, De Aliquibus Mutationibus, 11-a de junio 2007</ref> * 7-a de julio 2007: Per sia ''[[motu proprio]] [[Summorum Pontificum]]'' Papo Benedikto la 16-a eksplicite permesas al ĉiuj pastroj de la [[Latina Eklezio]] uzi la [[Roman Meslibron de 1962]] dum celebrado de Meso private kaj, sub certaj kondiĉoj, publike anstataŭ la post-Dua-Vatikana-Meso, kaj esprimis la deziron, ke ĉi tiu mezuro konduku al resanigo de la disiĝo inter la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]] kaj la Katolika Eklezio. * 28-a de oktobro 2007: Papo Benedikto la 16-a rajtigas la plej grandan beatigan ceremonion en la eklezia historio implikante [[498 hispanajn martirojn]], kiuj estis mortigitaj dum la Enlanda Milito en Hispanio. * 2007: [[Kvina Episkopa Konferenco de Latinameriko]] ĉe [[Aparecida]], Brazilo. Kardinalo Jorge Bergoglio – poste Papo Francisko – funkciis kiel sekretario kaj helpis verki la finan dokumenton, kiu emfazis tion, kio ankaŭ estus temo de lia papado: servi la malriĉulojn en la periferioj de la socio.<ref>{{Cite web|title=On the Trail of Aparecida: Jorge Bergoglio and the Latin American ecclesial tradition|url=https://www.americamagazine.org/trail-aparecida|date=October 30, 2013|website=America Magazine|language=en|access-date=May 17, 2020}}</ref> * 13-a de aŭgusto 2007: La lanĉo de [[TV Maria]] estas postenigita en Manilo, Filipinoj. * Majo 2008: Solena deklaro interkonsentita inter [[Papo Benedikto la 16-a]] kaj islamanoj, gvidataj de [[Mahdi Mostafavi]], emfazis, ke aŭtenta religio estas esence neperforta kaj ke perforto povas esti pravigita nek per racio nek per kredo.<ref>{{cite web|last=Kleiber |first=Reinhard |title=Iran and the Pope Easing Relations |publisher=Quantara |year=2008 |url=http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-759/i.html |access-date=June 24, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101231023842/http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-759/i.html |archive-date=December 31, 2010 }}</ref> * Julio 2008: [[Papo Benedikto la 16-a]] partoprenas en Sidnejo, Aŭstralio, la [[Monda Junulara Tago|Mondan Junularan Tagon]] kaj anoncas Hispanion kiel la landon gastiganton de la sekva. * Januaro 2009: La Sankta Seĝo pardonas la ekskomunikojn de la episkopoj de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]], kiu havis skisman rilaton kun la katolika magisterio. * 11-a de oktobro 2009: [[Patro Damiano]], belga pastro konata kiel la "Apostolo de la Lepruloj", estas kanonigita. * 20-a ĝis 27-a de novembro 2009: La 5-a [[Azia Junularan Tagon]] en [[Imuso]], [[Cavite City|Cavite]], [[Filipinoj]]. * 19-a ĝis 22-a de aprilo 2010: La 1-a Filipina Apostola Kongreso pri Kompato okazis en [[Filipinoj]]. * 17-a de oktobro 2010: [[Mary MacKillop]], monaĥino de [[skota]] deveno, estas la unua [[aŭstralianoj|aŭstralianoj]] naskita persono kiu estas kanonigita. Ankaŭ kanonigita estas laikfrato de Sankta Kruco, [[Andre Bessette]] el [[Montrealo]], Kanado, kies klopodoj kondukis al la konstruado de la [[Oratorio Sankta Jozefo|Oratorio de Sankta Jozefo]], Montrealo. * 21-a de oktobro 2012: [[Kateri Tekakwitha]], algonkena-[[mohaka]] laikulino konata kiel la "Lilio de la Mohakoj", estas kanonigita de Papo Benedikto la 16-a. * 21-a de oktobro 2012: [[Pedro Calungsod]], juna laiko de la [[Arkidiocezo de Cebuo]], [[Filipinoj]], estas kanonigita de Papo Benedikto la 16-a kaj fariĝas la dua filipina sanktulo kaj la unua Visajano. * 2012: [[Hildegard de Bingen]] fariĝis [[Doktoro de la Eklezio]]. * Februaro 2013: [[Eksiĝo de Papo Benedikto la 16-a]]. * Marto 2013: Jorge Bergoglio de [[Argentino]] elektita kiel [[Papo Francisko]], la unua latinamerikano kaj la unua jezuito elektita Papo. * 12-a de majo 2013: Papo Francisko kanonigas pli ol 800 katolikojn, kiuj estis mortigitaj de turkoj en Otranto en 1480. Per tio li superis la rekordon de Johano Paŭlo la 2-a en kanonigado de la plej multaj sanktuloj en papado. * 13-a de oktobro 2013: [[José María de Manilo]] estis beatigita de Kardinalo [[Angelo Amato]] en [[Taragono, Hispanio]] kaj li fariĝis la [[Hispana Filipinano|Hispan-Filipina]] Martiro. * 16–18 oktobro 2013: Unua Filipina Konferenco pri Nova Evangelizado fare de la Ĉefepiskopo de Manilo, Kardinalo Luis Antonio Tagle, ĉe la Kvarcentjara Pavilono de la Universitato de Santo Tomaso (UST) en Manilo por la videomesaĝo de Papo Francisko. * 15–19 januaro 2015: Vizito de Papo Francisko al Filipinoj, la kvara papa vizito. * Februaro 2015: [[Charles Maung Bo]] kaj Soane Patita Mafi estas la unuaj kardinaloj el [[Mjanmao]] kaj [[Tongo]]. * Majo 2015: Papo Francisko en sia [[encikliko]] ''[[Laudato si']]'' (Laŭdo estu al vi) atentigis pri "nia peko" detrui la naturan medion kaj renkontiĝis kun la ĉefoficistoj de la [[Grandaj Naftokompanioj]] por transdoni la mesaĝon.<ref>{{Cite web|title=Pope Francis Got These Big Oil CEOs to Fight Global Warming|url=https://fortune.com/2019/06/17/pope-franci-energy-ceos-change-message-climate-change/|website=Fortune|language=en|access-date=2019-09-24}}</ref> *23-a de majo 2015: [[Oscar Romero]], la murdita Ĉefepiskopo de [[San-Salvadoro]], estas beatigita de [[Papo Francisko]]. * 2015: Beatigo de la [[Tri Martiroj de Ĉimboto]], murditaj en 1991 en [[Ĉimboto]], [[Peruo]], fare de membroj de la komunista gerila grupo, la [[Luma Vojo]]. * 12-a de aprilo 2015: je [[Dimanĉo de Dia Kompato]], dum Meso por la [[100-a datreveno de la armena genocido|centjariĝo]] de la [[armena genocido]] ĉe [[St. en la Baziliko de Sankta Petro]], Papo Francisko oficiale proklamis [[Gregorio de Narek]] kiel Doktoron de la Eklezio<ref name="vatican 12 apr 2015">{{cite web|title=Message of His Holiness Pope Francis on the 100th anniversary of "Metz Yeghern" and proclamation of St. Gregory of Narek as a Doctor of the Church|url=https://www.vatican.va/content/francesco/en/messages/pont-messages/2015/documents/papa-francesco_20150412_messaggio-armeni.html|website=vatican.va|date=April 12, 2015}}</ref> en ĉeesto de la armena prezidanto [[Serĵ Sargsjan]], la Katolikoso de Ĉiuj Armenoj [[Karekin la 2-a]], la Katolikoso de Kilikio [[Aram la 1-a]], kaj la armena katolika patriarko [[Nerses Bedros XIX Tarmouni]].<ref>{{cite news|title=Historic Mass dedicated to 100th anniversary of the Armenian Genocide begins at the Vatican (live)|url=https://armenpress.am/eng/news/801408/historic-mass-dedicated-to-100th-anniversary-of-the-armenian-genocide-begins-at-the-vatican-live.html|agency=[[Armenpress]]|date=April 12, 2015}}</ref> * 8-a de decembro 2015 ĝis 20-a de novembro 2016: En la Eksterordinara Jubilea Jaro de Kompato proklamita de Papo Francisko, Romo ricevis 21.3 milionojn da pilgrimantoj, la sanktejo de Nia Sinjorino de Gvadalupo ricevis 22 milionojn da pilgrimantoj, kaj la Monda Junulara Tago en [[Krakovo]] ricevis 3 milionojn da pilgrimantoj. Laŭ ĉefepiskopo Fisichella, prezidanto de la Pontifika Konsilio por Nova Evangelizado, inter 56% kaj 62% de ĉiuj katolikoj partoprenis la eventojn, dum pilgrimantoj en Romo plejparte venis el Germanio, Usono, Pollando, hispanlingvaj landoj kaj multaj el Ĉinio, Ĉado, Ruando, Nepalo kaj Kukinsuloj. * 24-31 januaro 2016: La 51-a Internacia Eŭkaristia Kongreso okazis en Cebuo, Filipinoj, fare de la Papa Legato Charles Maung Bo de Mjanmao, la dua fojo en Filipinoj ekde 1937. * 12 februaro 2016: Patriarko Kirill de Moskvo, la estro de la Rusa Ortodoksa Eklezio, renkontas Papon Francisko ĉe la Internacia Flughaveno José Martí proksime de Havano, Kubo. Ili subskribas tridekpunktan komunan deklaron traktantan tutmondajn problemojn, inkluzive de ilia espero por restarigo de plena unueco, la persekutado de Kristanoj en la Proksima Oriento, la [[Siria enlanda milito]], kaj eklezia organizado en Ukrainio.<ref>{{cite news|author=Erasmus (pseud.)|title=From the New World, a pope and a patriarch address old-world fights|type=blog|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/blogs/erasmus/2016/02/catholicism-and-russian-orthodoxy|access-date=February 14, 2016|location=London|date=February 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215080458/http://www.economist.com/blogs/erasmus/2016/02/catholicism-and-russian-orthodoxy|archive-date=February 15, 2016|url-status=live}}</ref><ref name="VIS2016">{{cite news|date=February 13, 2016|title=Historic encounter between the Pope and Patriarch of Moscow and All Russia: Orthodox and Catholics are brothers, not competitors|website=visnews-en.blogspot.com|location=Vatican City|publisher=Vatican Information Service|url=http://visnews-en.blogspot.com/2016/02/historic-encounter-between-pope-and.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213144411/http://visnews-en.blogspot.com/2016/02/historic-encounter-between-pope-and.html|archive-date=February 13, 2016|access-date=February 13, 2016}} Includes full text of the Joint Declaration.</ref> Ĉi tiu estis la unua renkontiĝo inter papo kaj rusa ortodoksa patriarko.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-35565085|title=Unity call as Pope Francis holds historic talks with Russian Orthodox Patriarch|website=bbc.co.uk|publisher=BBC|date=February 12, 2016|access-date=February 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213110712/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-35565085|archive-date=February 13, 2016|url-status=live}}</ref> * 26-a de julio 2016: Franca pastro [[Jacques Hamel]] estas murdita en la paroĥo de [[Saint-Etienne-du-Rouvray]] fare de du ekstremistoj, kiuj ĵuris fidelecon al la [[Islama Ŝtato|Islama Ŝtato de Irako kaj Levantenio]]. La diocezo de [[Rueno]] malfermis lian aferon por kanonigo. * 16-a ĝis 20-a de januaro 2017: La 4-a [[Monda Apostola Kongreso pri Kompato]] okazis en [[Manilo, Filipinoj]]. * 2-a de novembro 2017: Papo Francisko sugestas varbi "pruvitajn" edziĝintajn virojn por iĝi pastroj por diocezoj en la Romkatolika/Latina/Okcidenta Eklezio kie estas malmultaj pastroj.<ref>John Phillips, "Pope raises prospects of married men becoming priests," www.telegraph.co.uk, November 2, 2017.</ref> <ref>Richard P. Mc Brien, THE CHURCH, The Evolution of Catholicism (New York: Harper One, 2008), 450.</ref> * 13-a de majo 2017: [[Papo Francisko]] kanonigas [[Francisko kaj Jacinta Marto]], atestantojn de la Mariaj aperoj en [[Fatima, Portugalio]]. * 18-a de decembro 2017: Papo Francisko nomis pastron-komunikiston [[Patrick Peyton]] respektinda. Peyton fondis la internaciajn radio- kaj televidprogramojn [[Family Rosary Crusade]] kaj ''[[Family Theater (Mutual Broadcasting System)|Family Theater]]''. * 19-a de marto 2018: En sia apostola admono [https://www.vatican.va/content/francesco/en/apost_exhortations/documents/papa-francesco_esortazione-ap_20180319_gaudete-et-exsultate.html ''Gaudete et exsultate''] (Ĝoju kaj Estu Ĝojaj), Papo Francisko reprenas temon de la Dua Vatikana Koncilio, klarigante, ke ĉiuj estas vokitaj al la sama perfekteco de virto.<ref>{{Cite web|title=''Gaudete et exsultate'': Apostolic Exhortation on the call to holiness in today's world|url=https://www.vatican.va/content/francesco/en/apost_exhortations/documents/papa-francesco_esortazione-ap_20180319_gaudete-et-exsultate.html|last=Francis|first=Pope|date=March 19, 2018|website=w2.vatican.va|at=10|access-date=2020-05-17}}</ref> *18-a de majo 2018: Episkopoj de [[Ĉilio]] proponas siajn eksiĝojn al Papo Francisko pro krima neglekto en traktado de infanseksmisuzo inter iuj klerikoj. Francisko akceptas la eksiĝojn de episkopoj kaj kardinaloj en aliaj landoj pro similaj kialoj. Francisko alfrontas multe pli malbonan krizon inter la pastraro — infanmistrakton kaj mankon de efika episkopa superrigardo.<ref>William Dailey, C.S.C., "Would a mass resignation of bishops hurt the US Church? Quite the opposite," www.catholicherald.co.uk/commentandblogs/2018/08/16.</ref><ref>Thomas Reese, S.J., "Pennsylvania grand jury report is a new low for Catholic Church," www.ncronline.org/news/accountability/signs-times/August 15, 2018</ref> * 2-a de aŭgusto 2018: Papo Francisko deklaras, ke la [[mortopuno]] estas neakceptebla en ĉiuj kazoj, kiel atako kontraŭ homa digno.<ref>Elisabetta Povoledo and Laurie Goodstein, "Pope Declares Death Penalty Always Wrong," NEW YORK TIMES, p.1.</ref> * 17-a de decembro 2018: La Sankta Seĝo agnoskas la [[Ortodoksa Eklezio de Ukrainio]].<ref>{{Cite web|title=Holy See recognizes Orthodox Church of Ukraine – Kyiv Patriarchate|url=https://www.unian.info/society/10381359-holy-see-recognizes-orthodox-church-of-ukraine-kyiv-patriarchate.html|website=www.unian.info|date=December 18, 2018 |language=en|access-date=May 17, 2020}}</ref> * 1-a de julio 2019: La kanonigo de [[John Henry Newman]] rajtigita kaj la dato fiksita por la 13-a de oktobro 2019.<ref>{{cite web |title=Ordinary Public Consistory for the Voting on Certain Causes of Canonization|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2019/07/01/0567/01172.html |website=Bollettino |publisher=Holy See Press Office (in Italian) |access-date=July 1, 2019}}</ref> * 2-a de julio 2019: oni anoncis, ke Papo Francisko transdonis la naŭ ostofragmentojn de Sankta Petro, kiuj estis montritaj dum la Meso "Jaro de Kredo", al la Ortodoksa Patriarko [[Bartolomeo la 1-a|Bartolomeo de Konstantinopolo]]. Bartolomeo, kiu servas kiel estro de la Orienta Ortodoksa Kristana eklezio, priskribis la geston kiel "kuraĝan kaj aŭdacan".<ref name="braveandbold">{{cite news|author=Cindy Wooden|date=July 2, 2019|title=Pope gives relics of St. Peter to Orthodox patriarch|publisher=Catholic News Service|url=https://cruxnow.com/vatican/2019/07/02/pope-gives-relics-of-st-peter-to-orthodox-patriarch/|access-date=July 2, 2019}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191025194659/https://cruxnow.com/vatican/2019/07/02/pope-gives-relics-of-st-peter-to-orthodox-patriarch/ |date=2019-10-25 }}</ref> * 5-a de julio 2019: Papo Francisko diras, ke la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] provas manipuli aliajn religiojn en [[Ukrainio]].<ref>{{Cite web|title=Pope Francis points out attempts to manipulate religion in Ukraine|url=https://tass.com/society/1067305|website=TASS|access-date=May 17, 2020}}</ref> * 17-a de septembro 2019: [[Papo Francisko]] tagmanĝis kune kun la Ekumenika Patriarko [[Bartolomeo la 1-a]] ĉe [[Domus Sanctae Marthae]].<ref>{{Cite web|title=Pope Francis meets with Bartholomew, Patriarch of Constantinople {{!}} ROME REPORTS|url=https://www.romereports.com/2019/09/17/pope-francis-meets-with-bartholomew-patriarch-of-constantinople|website=www.romereports.com|date=September 17, 2019 |language=en|access-date=May 17, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pope Francis meets with Orthodox Patriarch Bartholomew – Vatican News|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-09/pope-francis-meets-orthodox-patriarch-bartholomew.html|date=September 17, 2019|website=www.vaticannews.va|language=en|access-date=May 17, 2020}}</ref> * 5-a de oktobro 2019: Papo Francisko nomumas 13 novajn kardinalojn dum ceremonio en Vatikano.<ref>{{Cite web|title=Pope appoints 13 cardinals who reflect his inclusive vision for Catholic Church|url=https://www.cnn.com/2019/10/05/europe/pope-francis-new-cardinals-intl/index.html|author1=Nicola Ruotolo |author2=Mia Alberti|website=CNN|date=October 5, 2019 |access-date=May 17, 2020}}</ref> * 6-a de oktobro 2019: La [[Sinodo de Episkopoj por la tutamaza regiono]] komenciĝas. * 10-a de oktobro 2019: La [[Episkopa Konferenco de Pollando]] konsentis komenci la kanonigprocezon por la gepatroj de [[Johano Paŭlo la 2-a]].<ref>[https://catholicherald.co.uk/news/2019/10/11/polish-bishops-open-beatification-process-for-parents-of-st-john-paul-ii/ Polish bishops open beatification process for parents of St John Paul II]</ref> * 15-a de decembro 2019: La unua Papa Celebrado de [[Simbang Gabi]] okazis en [[Vatikanurbo]] fare de [[Papo Francisko]] inter la filipinaj katolikaj komunumoj. * 1-a de majo 2020: [[Luis Antonio Tagle]] de la Emerita Ĉefepiskopo de la [[Ĉefdiocezo de Manilo]] kiel la Unua Filipina Kardinalo-Episkopo. * 2021: Filipinoj estis festitaj per la [[500-a Jara Datreveno de la Alveno de Kristanismo en Filipinoj|500-a Jara Datreveno de la Alveno de Kristanismo]] ekde 1521 en [[Cebuo]] estis la alveno de la hispanaj koloniigistoj kaj la memorfesto de [[Santo Niño de Cebú]] kadre de la [[Kvincentjaraj Memorfestoj en Filipinoj 2021|Kvincentjaraj Festoj]]. * 31-a de decembro 2022: [[Papo Benedikto la 16-a]] mortis en la aĝo de 95 jaroj. * 21-a de aprilo 2025: [[Papo Francisko]] mortis en la aĝo de 88 jaroj, post periodo de malsano. Lia funebro okazis la 26an de aprilo 2025. * 9a de majo 2025: [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14a]] estis la unua usonano kaj la unua el la [[Ordeno de Sankta Aŭgusteno]] elektita kiel la nova papo. * 28a de novembro 2025: [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14a]] kaj [[Bartolomeo la 1-a]] memorfestas la 1700-jaran datrevenon de la [[Unua Koncilio de Niceo|Koncilio de Niceo]]. Ili kune preĝas la [[Simbolo Nicea|Nicean Kredon]]; la [[Filiokvo]] estis preterlasita. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=RGKndZMvbTg</ref> ==Vidu ankaŭ== * [[Katolika Eklezio]] * [[Historio de kristanismo]] ==Notoj== {{Notoj}} ==Referencoj== {{Referencoj}} d8c403dpavbik20uac3mnanpfnliugl 0 948877 9419897 9419475 2026-07-04T04:47:49Z ThomasPusch 1869 plia bildo aldonata 9419897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - {{l-ar|لاعب مغربي}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2007|10|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|2007|10|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Ayyoub Bouaddi Brazil V Morocco 13 June 2026-186.jpgo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo la 13-an de junio 2026 en la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Bouaddi, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] a3jv1zzg7544ulie32h3slb0bm73oe5 9419898 9419897 2026-07-04T04:48:05Z ThomasPusch 1869 9419898 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - {{l-ar|لاعب مغربي}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2007|10|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|2007|10|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Ayyoub Bouaddi Brazil V Morocco 13 June 2026-186.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo la 13-an de junio 2026 en la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Bouaddi, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 3uuoifdm3wa4fh3mzrafhlh0b7krr53 0 948880 9419515 9419504 2026-07-03T12:03:14Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9419515 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Larĝbeka momoto''' ''E. platyrhynchum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Electron platyrhynchum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682986A163629547 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682986A163629547.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Electron platyrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Benjamin Leadbeater|Leadbeater]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron platyrhynchum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Larĝbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron platyrhynchum'') estas buntkolora tre ofta [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''.<ref name=":5">{{Cite web|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Electron platyrhynchum|url=https://www.iucnredlist.org/en|access-date=2020-10-13|website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Ĝi vivas en Sudameriko.<ref name=":0">{{Citation|last1=Snow|first1=David|title=Broad-billed Motmot (Electron platyrhynchum)|date=2020-03-04|url=|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|doi=10.2173/bow.brbmot1.01|last2=Kirwan|first2=Guy M.|s2cid=225985856 |editor1-first=Josep|editor1-last=Del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=Jordi|editor3-last=Sargatal|editor4-first=David|editor4-last=Christie|editor5-first=Eduardo|editor5-last=De Juana}}</ref> Ili estas nemigrantoj, nome sidlokemaj birdoj<ref name=":3">{{Cite journal|last=Becker|first=Jonathan J.|date=November 1986|title=A Fossil Motmot (Aves: Momotidae) from the Late Miocene of Florida|journal=The Condor|volume=88|issue=4|pages=478–482|doi=10.2307/1368274|jstor=1368274|issn=0010-5422}}</ref> kiuj estas plej ofte vidataj solaj aŭ en paroj.<ref name=":0" /> Estas ses subspecioj de tiu ĉi specio.<ref name=":0" /> == Aspekto == [[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|left|thumb|200ra|Montranta la rakedformajn centrajn vostoplumojn]] Kun longo de ĉirkaŭ 30 centimetroj, la larĝbeka momoto estas unu el la plej malgrandaj membroj de la familio Momotedoj.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Skutch|first=Alexander F.|date=1971|title=Life History of the Broad-Billed Motmot, with Notes on the Rufous Motmot|journal=The Wilson Bulletin|volume=83|issue=1|pages=74–94|jstor=4160044|issn=0043-5643}}</ref> Tiuj birdoj pezas averaĝe 60 gramojn.<ref name=":0" /> Ili havas malhelajn okulojn kaj piedojn. La plej granda parto de la supra korpo, inkluzive de la kapo, kolo kaj brusto, havas cinam-ruĝecan koloron. Nigra makulo troviĝas ĉe ĉiu flanko de la kapo, kovrante la vangojn kaj la orelareon, kaj alia makulo estas meze de la brusto. La malsupra duono de la korpo estas pli verdeca supre kaj iĝas pli blueca malsupre. La larĝbeka momoto havas longan voston, kiu laŭgrade transiras de bluo al nigro. Ĝi ankaŭ havas du rakedformajn centrajn plumojn, kiuj estas multe pli longaj ol la ceteraj.<ref name=":1" /> Kiel sugestas ĝia nomo, la larĝbeka momoto havas larĝan, platan bekon. Ĝia beko estas nigra, havas segilformajn randojn<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kaj kilon sur la supra makzelo. Tiu specio ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]], kio signifas, ke kaj la masklo kaj la ino aspektas simile.<ref name=":1" /> Junuloj de tiu specio estas malpli brilaj kaj pli malhelaj ol la plenkreskuloj. Ili ankaŭ havas blankon sur la beko kaj bluverdan strion super la okulo.<ref name=":0" /> La Larĝbeka momoto aspektas preskaŭ identa al la [[Kilbeka momoto]] (''Baryphthengus martii''), sed ĝi havas kelkajn distingajn trajtojn. Ĝi estas pli malgranda kaj havas pli grandan nigran makulon kompare kun la Kilbeka momoto, kaj ankaŭ bluverdan mentonon.<ref name=":0" /> == Taksonomio == La Larĝbeka momoto apartenas al la familio [[Momotedoj]], en la ordo [[Koracioformaj]].<ref name=":3" /> Tiu ĉi specio havas ses subspeciojn, tri el kiuj formas distingan grupon kiun kelkaj konsideras propra specio. Ili estas nomataj "ebenvostaj momotoj" ĉar al ili mankas la vostaj rakedoj.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! !Subspecia nomo !Distribuo |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (larĝbekaj) Grupo ''platyhynchum'' |''Electron platyrhynchum minus'' |Orienta Honduro ĝis orienta Panamo. |- |''Electron platyrhynchum platyrhynchum'' |Okcidento de Andoj el nordokcidenta Kolombio ĝis sudokcidenta Ekvadoro. |- |''Electron platyrhynchum colombianum'' |Nordaj malaltaj teroj de Kolombio ĝis Boyacá laŭ la rivero Magdalena. |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (ebenvostaj) Grupo ''pyrrholaemum'' |''Electron platyrhynchum pyrrholaemum'' |Oriento de Andoj el sudcentra Kolombio ĝis orienta Ekvadoro, kaj ĝis Peruo kaj Bolivio. |- |''Electron platyrhynchum orienticola'' |Supra Amazonia Brazilo. |- |''Electron platyrhynchum chlorophrys'' |Centra Brazilo, sude de Amazono. |} <ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuado == Its range encompasses the eastern side of [[Central America]] from [[Honduras]] to [[Panama]], and it extends into many countries in north-western [[South America]], including [[Colombia]], [[Ecuador]], [[Peru]], [[Bolivia]], and [[Brazil]].<ref name=":0" /> This bird resides in humid forests, warm lowlands and foothills,<ref name=":0" /> and is found at elevations below {{cvt|3000|ft|m|abbr=on}}.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === La Larĝbeka momoto estas konsiderata ĉefe [[insektomanĝanta]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Hyde|first2=Mary Ann|last3=Chapman|first3=Angela|date=Februaro 1993|title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans|journal=The Condor|volume=95|issue=1|pages=178–192|doi=10.2307/1369399|jstor=1369399|bibcode=1993Condo..95..178R |issn=0010-5422}}</ref> Ilia dieto konsistas grandparte el insektoj kaj ties larvoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Tamen, ili manĝas ankaŭ araneojn, skolopendrojn, skorpiojn,<ref name=":0" /> kaj ankaŭ kelkajn malgrandajn vertebrulojn kiel ekzemple serpentojn, ranojn kaj lacertojn.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Kiam ili estas ensezonaj kaj abundaj, tiu birdo manĝas ĉefe [[cikado]]jn.<ref name=":1" /> Male al aliaj specioj de la familio [[Momotedoj]], larĝbekaj momotoj ne manĝas fruktojn.<ref name=":2" /> Ĉi tiu birdospecio ĉasas laŭ energie ŝparmanieron: ĝi esploras sian ĉirkaŭaĵon ĝis ĝi rimarkas taŭgan predon.<ref name=":1" /> Poste ĝi uzas ĉasmetodon nomatan "ekflug-atako" por kapti la predon, antaŭ ol reveni al sia ripozejo por manĝi ĝin.<ref name=":2" /> === Reproduktado === En Kostariko, la larĝbeka momoto demetas siajn ovojn inter februaro kaj majo. Averaĝe, la ovaro de tiu specio konsistas el 2 aŭ 3 ovoj. Tiuj socie monogamaj birdoj<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Murphy|first1=Troy G.|last2=Rohwer|first2=Vanya G.|last3=Scholes|first3=Edwin|date=2010|title=Breeding biology and longevity of Russet-crowned Motmots in central Mexico|journal=Journal of Field Ornithology|language=en|volume=81|issue=1|pages=13–16|doi=10.1111/j.1557-9263.2009.00255.x|issn=1557-9263|doi-access=free}}</ref> nestas en tunelo elfosita en terbordo, kaj ambaŭ gepatroj alterne kovas la ovojn<ref name=":0" /><ref name=":4" />[7], kvankam la inoj ofte havas pli longajn deĵoradojn<ref name=":0" />. Oni ne precize scias, kiom longe oni kovas la ovojn de la larĝbeka momoto<ref name=":0" />. La idoj eloviĝas kaj nudaj kaj blindaj, kaj la gepatroj ankaŭ kunhavas la respondecon nutri siajn idojn.<ref name=":1" /> == Konservostatuso == The broad-billed motmot is considered to be a species of [[least concern]] by the [[IUCN Red List]] of 2016.<ref name=":5" /> It is common within its range, but populations are being negatively affected by deforestation.<ref name=":0" /> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron platyrhynchum}} {{Wikispecies|Electron platyrhynchum}} *[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Electron_platyrhynchum.html Bildoj ĉe ADW] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] h81hzfmhsum4rgu2unjogfljv1xlppt 9419517 9419515 2026-07-03T12:04:31Z Kani 670 /* Konservostatuso */ 9419517 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Larĝbeka momoto''' ''E. platyrhynchum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Electron platyrhynchum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682986A163629547 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682986A163629547.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Electron platyrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Benjamin Leadbeater|Leadbeater]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron platyrhynchum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Larĝbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron platyrhynchum'') estas buntkolora tre ofta [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''.<ref name=":5">{{Cite web|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Electron platyrhynchum|url=https://www.iucnredlist.org/en|access-date=2020-10-13|website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Ĝi vivas en Sudameriko.<ref name=":0">{{Citation|last1=Snow|first1=David|title=Broad-billed Motmot (Electron platyrhynchum)|date=2020-03-04|url=|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|doi=10.2173/bow.brbmot1.01|last2=Kirwan|first2=Guy M.|s2cid=225985856 |editor1-first=Josep|editor1-last=Del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=Jordi|editor3-last=Sargatal|editor4-first=David|editor4-last=Christie|editor5-first=Eduardo|editor5-last=De Juana}}</ref> Ili estas nemigrantoj, nome sidlokemaj birdoj<ref name=":3">{{Cite journal|last=Becker|first=Jonathan J.|date=November 1986|title=A Fossil Motmot (Aves: Momotidae) from the Late Miocene of Florida|journal=The Condor|volume=88|issue=4|pages=478–482|doi=10.2307/1368274|jstor=1368274|issn=0010-5422}}</ref> kiuj estas plej ofte vidataj solaj aŭ en paroj.<ref name=":0" /> Estas ses subspecioj de tiu ĉi specio.<ref name=":0" /> == Aspekto == [[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|left|thumb|200ra|Montranta la rakedformajn centrajn vostoplumojn]] Kun longo de ĉirkaŭ 30 centimetroj, la larĝbeka momoto estas unu el la plej malgrandaj membroj de la familio Momotedoj.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Skutch|first=Alexander F.|date=1971|title=Life History of the Broad-Billed Motmot, with Notes on the Rufous Motmot|journal=The Wilson Bulletin|volume=83|issue=1|pages=74–94|jstor=4160044|issn=0043-5643}}</ref> Tiuj birdoj pezas averaĝe 60 gramojn.<ref name=":0" /> Ili havas malhelajn okulojn kaj piedojn. La plej granda parto de la supra korpo, inkluzive de la kapo, kolo kaj brusto, havas cinam-ruĝecan koloron. Nigra makulo troviĝas ĉe ĉiu flanko de la kapo, kovrante la vangojn kaj la orelareon, kaj alia makulo estas meze de la brusto. La malsupra duono de la korpo estas pli verdeca supre kaj iĝas pli blueca malsupre. La larĝbeka momoto havas longan voston, kiu laŭgrade transiras de bluo al nigro. Ĝi ankaŭ havas du rakedformajn centrajn plumojn, kiuj estas multe pli longaj ol la ceteraj.<ref name=":1" /> Kiel sugestas ĝia nomo, la larĝbeka momoto havas larĝan, platan bekon. Ĝia beko estas nigra, havas segilformajn randojn<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kaj kilon sur la supra makzelo. Tiu specio ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]], kio signifas, ke kaj la masklo kaj la ino aspektas simile.<ref name=":1" /> Junuloj de tiu specio estas malpli brilaj kaj pli malhelaj ol la plenkreskuloj. Ili ankaŭ havas blankon sur la beko kaj bluverdan strion super la okulo.<ref name=":0" /> La Larĝbeka momoto aspektas preskaŭ identa al la [[Kilbeka momoto]] (''Baryphthengus martii''), sed ĝi havas kelkajn distingajn trajtojn. Ĝi estas pli malgranda kaj havas pli grandan nigran makulon kompare kun la Kilbeka momoto, kaj ankaŭ bluverdan mentonon.<ref name=":0" /> == Taksonomio == La Larĝbeka momoto apartenas al la familio [[Momotedoj]], en la ordo [[Koracioformaj]].<ref name=":3" /> Tiu ĉi specio havas ses subspeciojn, tri el kiuj formas distingan grupon kiun kelkaj konsideras propra specio. Ili estas nomataj "ebenvostaj momotoj" ĉar al ili mankas la vostaj rakedoj.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! !Subspecia nomo !Distribuo |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (larĝbekaj) Grupo ''platyhynchum'' |''Electron platyrhynchum minus'' |Orienta Honduro ĝis orienta Panamo. |- |''Electron platyrhynchum platyrhynchum'' |Okcidento de Andoj el nordokcidenta Kolombio ĝis sudokcidenta Ekvadoro. |- |''Electron platyrhynchum colombianum'' |Nordaj malaltaj teroj de Kolombio ĝis Boyacá laŭ la rivero Magdalena. |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (ebenvostaj) Grupo ''pyrrholaemum'' |''Electron platyrhynchum pyrrholaemum'' |Oriento de Andoj el sudcentra Kolombio ĝis orienta Ekvadoro, kaj ĝis Peruo kaj Bolivio. |- |''Electron platyrhynchum orienticola'' |Supra Amazonia Brazilo. |- |''Electron platyrhynchum chlorophrys'' |Centra Brazilo, sude de Amazono. |} <ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuado == Its range encompasses the eastern side of [[Central America]] from [[Honduras]] to [[Panama]], and it extends into many countries in north-western [[South America]], including [[Colombia]], [[Ecuador]], [[Peru]], [[Bolivia]], and [[Brazil]].<ref name=":0" /> This bird resides in humid forests, warm lowlands and foothills,<ref name=":0" /> and is found at elevations below {{cvt|3000|ft|m|abbr=on}}.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === La Larĝbeka momoto estas konsiderata ĉefe [[insektomanĝanta]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Hyde|first2=Mary Ann|last3=Chapman|first3=Angela|date=Februaro 1993|title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans|journal=The Condor|volume=95|issue=1|pages=178–192|doi=10.2307/1369399|jstor=1369399|bibcode=1993Condo..95..178R |issn=0010-5422}}</ref> Ilia dieto konsistas grandparte el insektoj kaj ties larvoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Tamen, ili manĝas ankaŭ araneojn, skolopendrojn, skorpiojn,<ref name=":0" /> kaj ankaŭ kelkajn malgrandajn vertebrulojn kiel ekzemple serpentojn, ranojn kaj lacertojn.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Kiam ili estas ensezonaj kaj abundaj, tiu birdo manĝas ĉefe [[cikado]]jn.<ref name=":1" /> Male al aliaj specioj de la familio [[Momotedoj]], larĝbekaj momotoj ne manĝas fruktojn.<ref name=":2" /> Ĉi tiu birdospecio ĉasas laŭ energie ŝparmanieron: ĝi esploras sian ĉirkaŭaĵon ĝis ĝi rimarkas taŭgan predon.<ref name=":1" /> Poste ĝi uzas ĉasmetodon nomatan "ekflug-atako" por kapti la predon, antaŭ ol reveni al sia ripozejo por manĝi ĝin.<ref name=":2" /> === Reproduktado === En Kostariko, la larĝbeka momoto demetas siajn ovojn inter februaro kaj majo. Averaĝe, la ovaro de tiu specio konsistas el 2 aŭ 3 ovoj. Tiuj socie monogamaj birdoj<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Murphy|first1=Troy G.|last2=Rohwer|first2=Vanya G.|last3=Scholes|first3=Edwin|date=2010|title=Breeding biology and longevity of Russet-crowned Motmots in central Mexico|journal=Journal of Field Ornithology|language=en|volume=81|issue=1|pages=13–16|doi=10.1111/j.1557-9263.2009.00255.x|issn=1557-9263|doi-access=free}}</ref> nestas en tunelo elfosita en terbordo, kaj ambaŭ gepatroj alterne kovas la ovojn<ref name=":0" /><ref name=":4" />[7], kvankam la inoj ofte havas pli longajn deĵoradojn<ref name=":0" />. Oni ne precize scias, kiom longe oni kovas la ovojn de la larĝbeka momoto<ref name=":0" />. La idoj eloviĝas kaj nudaj kaj blindaj, kaj la gepatroj ankaŭ kunhavas la respondecon nutri siajn idojn.<ref name=":1" /> == Konservostatuso == La Larĝbeka momoto estas konsiderata specio "[[malplej zorgiga]]n" laŭ la [[Ruĝa Listo de IUCN]] de 2016.<ref name=":5" /> Ĝi estas ofta en sia disvastiĝareo, sed ĝiaj populacioj estas negative trafitaj de [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron platyrhynchum}} {{Wikispecies|Electron platyrhynchum}} *[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Electron_platyrhynchum.html Bildoj ĉe ADW] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] gta3ktbwfdaehr8bdc0dppwtorqf3qh 9419518 9419517 2026-07-03T12:07:07Z Kani 670 /* Habitato kaj distribuado */ 9419518 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Larĝbeka momoto''' ''E. platyrhynchum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Electron platyrhynchum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682986A163629547 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682986A163629547.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Electron platyrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Benjamin Leadbeater|Leadbeater]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron platyrhynchum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Larĝbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron platyrhynchum'') estas buntkolora tre ofta [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''.<ref name=":5">{{Cite web|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Electron platyrhynchum|url=https://www.iucnredlist.org/en|access-date=2020-10-13|website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Ĝi vivas en Sudameriko.<ref name=":0">{{Citation|last1=Snow|first1=David|title=Broad-billed Motmot (Electron platyrhynchum)|date=2020-03-04|url=|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|doi=10.2173/bow.brbmot1.01|last2=Kirwan|first2=Guy M.|s2cid=225985856 |editor1-first=Josep|editor1-last=Del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=Jordi|editor3-last=Sargatal|editor4-first=David|editor4-last=Christie|editor5-first=Eduardo|editor5-last=De Juana}}</ref> Ili estas nemigrantoj, nome sidlokemaj birdoj<ref name=":3">{{Cite journal|last=Becker|first=Jonathan J.|date=November 1986|title=A Fossil Motmot (Aves: Momotidae) from the Late Miocene of Florida|journal=The Condor|volume=88|issue=4|pages=478–482|doi=10.2307/1368274|jstor=1368274|issn=0010-5422}}</ref> kiuj estas plej ofte vidataj solaj aŭ en paroj.<ref name=":0" /> Estas ses subspecioj de tiu ĉi specio.<ref name=":0" /> == Aspekto == [[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|left|thumb|200ra|Montranta la rakedformajn centrajn vostoplumojn]] Kun longo de ĉirkaŭ 30 centimetroj, la larĝbeka momoto estas unu el la plej malgrandaj membroj de la familio Momotedoj.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Skutch|first=Alexander F.|date=1971|title=Life History of the Broad-Billed Motmot, with Notes on the Rufous Motmot|journal=The Wilson Bulletin|volume=83|issue=1|pages=74–94|jstor=4160044|issn=0043-5643}}</ref> Tiuj birdoj pezas averaĝe 60 gramojn.<ref name=":0" /> Ili havas malhelajn okulojn kaj piedojn. La plej granda parto de la supra korpo, inkluzive de la kapo, kolo kaj brusto, havas cinam-ruĝecan koloron. Nigra makulo troviĝas ĉe ĉiu flanko de la kapo, kovrante la vangojn kaj la orelareon, kaj alia makulo estas meze de la brusto. La malsupra duono de la korpo estas pli verdeca supre kaj iĝas pli blueca malsupre. La larĝbeka momoto havas longan voston, kiu laŭgrade transiras de bluo al nigro. Ĝi ankaŭ havas du rakedformajn centrajn plumojn, kiuj estas multe pli longaj ol la ceteraj.<ref name=":1" /> Kiel sugestas ĝia nomo, la larĝbeka momoto havas larĝan, platan bekon. Ĝia beko estas nigra, havas segilformajn randojn<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kaj kilon sur la supra makzelo. Tiu specio ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]], kio signifas, ke kaj la masklo kaj la ino aspektas simile.<ref name=":1" /> Junuloj de tiu specio estas malpli brilaj kaj pli malhelaj ol la plenkreskuloj. Ili ankaŭ havas blankon sur la beko kaj bluverdan strion super la okulo.<ref name=":0" /> La Larĝbeka momoto aspektas preskaŭ identa al la [[Kilbeka momoto]] (''Baryphthengus martii''), sed ĝi havas kelkajn distingajn trajtojn. Ĝi estas pli malgranda kaj havas pli grandan nigran makulon kompare kun la Kilbeka momoto, kaj ankaŭ bluverdan mentonon.<ref name=":0" /> == Taksonomio == La Larĝbeka momoto apartenas al la familio [[Momotedoj]], en la ordo [[Koracioformaj]].<ref name=":3" /> Tiu ĉi specio havas ses subspeciojn, tri el kiuj formas distingan grupon kiun kelkaj konsideras propra specio. Ili estas nomataj "ebenvostaj momotoj" ĉar al ili mankas la vostaj rakedoj.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! !Subspecia nomo !Distribuo |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (larĝbekaj) Grupo ''platyhynchum'' |''Electron platyrhynchum minus'' |Orienta Honduro ĝis orienta Panamo. |- |''Electron platyrhynchum platyrhynchum'' |Okcidento de Andoj el nordokcidenta Kolombio ĝis sudokcidenta Ekvadoro. |- |''Electron platyrhynchum colombianum'' |Nordaj malaltaj teroj de Kolombio ĝis Boyacá laŭ la rivero Magdalena. |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (ebenvostaj) Grupo ''pyrrholaemum'' |''Electron platyrhynchum pyrrholaemum'' |Oriento de Andoj el sudcentra Kolombio ĝis orienta Ekvadoro, kaj ĝis Peruo kaj Bolivio. |- |''Electron platyrhynchum orienticola'' |Supra Amazonia Brazilo. |- |''Electron platyrhynchum chlorophrys'' |Centra Brazilo, sude de Amazono. |} <ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuado == Ĝia teritorio ampleksas la orientan flankon de Mezameriko de [[Honduro]] ĝis [[Panamo]], kaj etendiĝas en multajn landojn de nordokcidenta [[Sudameriko]], kiel ĉe [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], [[Bolivio]] kaj [[Brazilo]].<ref name=":0" /> Ĉi tiu birdo loĝas en humidaj arbaroj, varmaj malaltaĵoj kaj montetaj regionoj,<ref name=":0" /> kaj troviĝas je altoj sub 910 m.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === La Larĝbeka momoto estas konsiderata ĉefe [[insektomanĝanta]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Hyde|first2=Mary Ann|last3=Chapman|first3=Angela|date=Februaro 1993|title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans|journal=The Condor|volume=95|issue=1|pages=178–192|doi=10.2307/1369399|jstor=1369399|bibcode=1993Condo..95..178R |issn=0010-5422}}</ref> Ilia dieto konsistas grandparte el insektoj kaj ties larvoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Tamen, ili manĝas ankaŭ araneojn, skolopendrojn, skorpiojn,<ref name=":0" /> kaj ankaŭ kelkajn malgrandajn vertebrulojn kiel ekzemple serpentojn, ranojn kaj lacertojn.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Kiam ili estas ensezonaj kaj abundaj, tiu birdo manĝas ĉefe [[cikado]]jn.<ref name=":1" /> Male al aliaj specioj de la familio [[Momotedoj]], larĝbekaj momotoj ne manĝas fruktojn.<ref name=":2" /> Ĉi tiu birdospecio ĉasas laŭ energie ŝparmanieron: ĝi esploras sian ĉirkaŭaĵon ĝis ĝi rimarkas taŭgan predon.<ref name=":1" /> Poste ĝi uzas ĉasmetodon nomatan "ekflug-atako" por kapti la predon, antaŭ ol reveni al sia ripozejo por manĝi ĝin.<ref name=":2" /> === Reproduktado === En Kostariko, la larĝbeka momoto demetas siajn ovojn inter februaro kaj majo. Averaĝe, la ovaro de tiu specio konsistas el 2 aŭ 3 ovoj. Tiuj socie monogamaj birdoj<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Murphy|first1=Troy G.|last2=Rohwer|first2=Vanya G.|last3=Scholes|first3=Edwin|date=2010|title=Breeding biology and longevity of Russet-crowned Motmots in central Mexico|journal=Journal of Field Ornithology|language=en|volume=81|issue=1|pages=13–16|doi=10.1111/j.1557-9263.2009.00255.x|issn=1557-9263|doi-access=free}}</ref> nestas en tunelo elfosita en terbordo, kaj ambaŭ gepatroj alterne kovas la ovojn<ref name=":0" /><ref name=":4" />[7], kvankam la inoj ofte havas pli longajn deĵoradojn<ref name=":0" />. Oni ne precize scias, kiom longe oni kovas la ovojn de la larĝbeka momoto<ref name=":0" />. La idoj eloviĝas kaj nudaj kaj blindaj, kaj la gepatroj ankaŭ kunhavas la respondecon nutri siajn idojn.<ref name=":1" /> == Konservostatuso == La Larĝbeka momoto estas konsiderata specio "[[malplej zorgiga]]n" laŭ la [[Ruĝa Listo de IUCN]] de 2016.<ref name=":5" /> Ĝi estas ofta en sia disvastiĝareo, sed ĝiaj populacioj estas negative trafitaj de [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron platyrhynchum}} {{Wikispecies|Electron platyrhynchum}} *[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Electron_platyrhynchum.html Bildoj ĉe ADW] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 5y85o9x4ivlpx1kbf8ij9xokihbaffs 9419521 9419518 2026-07-03T12:11:01Z Kani 670 9419521 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Larĝbeka momoto''' ''E. platyrhynchum'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Electron platyrhynchum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682986A163629547 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682986A163629547.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Electron platyrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Benjamin Leadbeater|Leadbeater]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron platyrhynchum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Larĝbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron platyrhynchum'') estas buntkolora tre ofta [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''.<ref name=":5">{{Cite web|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Electron platyrhynchum|url=https://www.iucnredlist.org/en|access-date=2020-10-13|website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Ĝi vivas en Sudameriko.<ref name=":0">{{Citation|last1=Snow|first1=David|title=Broad-billed Motmot (Electron platyrhynchum)|date=2020-03-04|url=|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|doi=10.2173/bow.brbmot1.01|last2=Kirwan|first2=Guy M.|s2cid=225985856 |editor1-first=Josep|editor1-last=Del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=Jordi|editor3-last=Sargatal|editor4-first=David|editor4-last=Christie|editor5-first=Eduardo|editor5-last=De Juana}}</ref> Ili estas nemigrantoj, nome sidlokemaj birdoj<ref name=":3">{{Cite journal|last=Becker|first=Jonathan J.|date=November 1986|title=A Fossil Motmot (Aves: Momotidae) from the Late Miocene of Florida|journal=The Condor|volume=88|issue=4|pages=478–482|doi=10.2307/1368274|jstor=1368274|issn=0010-5422}}</ref> kiuj estas plej ofte vidataj solaj aŭ en paroj.<ref name=":0" /> Estas ses subspecioj de tiu ĉi specio.<ref name=":0" /> == Aspekto == [[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|left|thumb|200ra|Montranta la rakedformajn centrajn vostoplumojn]] Kun longo de ĉirkaŭ 30 centimetroj, la larĝbeka momoto estas unu el la plej malgrandaj membroj de la familio Momotedoj.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Skutch|first=Alexander F.|date=1971|title=Life History of the Broad-Billed Motmot, with Notes on the Rufous Motmot|journal=The Wilson Bulletin|volume=83|issue=1|pages=74–94|jstor=4160044|issn=0043-5643}}</ref> Tiuj birdoj pezas averaĝe 60 gramojn.<ref name=":0" /> Ili havas malhelajn okulojn kaj piedojn. La plej granda parto de la supra korpo, inkluzive de la kapo, kolo kaj brusto, havas cinam-ruĝecan koloron. Nigra makulo troviĝas ĉe ĉiu flanko de la kapo, kovrante la vangojn kaj la orelareon, kaj alia makulo estas meze de la brusto. La malsupra duono de la korpo estas pli verdeca supre kaj iĝas pli blueca malsupre. La larĝbeka momoto havas longan voston, kiu laŭgrade transiras de bluo al nigro. Ĝi ankaŭ havas du rakedformajn centrajn plumojn, kiuj estas multe pli longaj ol la ceteraj.<ref name=":1" /> Kiel sugestas ĝia nomo, la larĝbeka momoto havas larĝan, platan bekon. Ĝia beko estas nigra, havas segilformajn randojn<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kaj kilon sur la supra makzelo. Tiu specio ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]], kio signifas, ke kaj la masklo kaj la ino aspektas simile.<ref name=":1" /> Junuloj de tiu specio estas malpli brilaj kaj pli malhelaj ol la plenkreskuloj. Ili ankaŭ havas blankon sur la beko kaj bluverdan strion super la okulo.<ref name=":0" /> La Larĝbeka momoto aspektas preskaŭ identa al la [[Kilbeka momoto]] (''Baryphthengus martii''), sed ĝi havas kelkajn distingajn trajtojn. Ĝi estas pli malgranda kaj havas pli grandan nigran makulon kompare kun la Kilbeka momoto, kaj ankaŭ bluverdan mentonon.<ref name=":0" /> == Taksonomio == La Larĝbeka momoto apartenas al la familio [[Momotedoj]], en la ordo [[Koracioformaj]].<ref name=":3" /> Tiu ĉi specio havas ses subspeciojn, tri el kiuj formas distingan grupon kiun kelkaj konsideras propra specio. Ili estas nomataj "ebenvostaj momotoj" ĉar al ili mankas la vostaj rakedoj.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! !Subspecia nomo !Distribuo |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (larĝbekaj) Grupo ''platyhynchum'' |''Electron platyrhynchum minus'' |Orienta Honduro ĝis orienta Panamo. |- |''Electron platyrhynchum platyrhynchum'' |Okcidento de Andoj el nordokcidenta Kolombio ĝis sudokcidenta Ekvadoro. |- |''Electron platyrhynchum colombianum'' |Nordaj malaltaj teroj de Kolombio ĝis Boyacá laŭ la rivero Magdalena. |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (ebenvostaj) Grupo ''pyrrholaemum'' |''Electron platyrhynchum pyrrholaemum'' |Oriento de Andoj el sudcentra Kolombio ĝis orienta Ekvadoro, kaj ĝis Peruo kaj Bolivio. |- |''Electron platyrhynchum orienticola'' |Supra Amazonia Brazilo. |- |''Electron platyrhynchum chlorophrys'' |Centra Brazilo, sude de Amazono. |} <ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuado == Ĝia teritorio ampleksas la orientan flankon de Mezameriko de [[Honduro]] ĝis [[Panamo]], kaj etendiĝas en multajn landojn de nordokcidenta [[Sudameriko]], kiel ĉe [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], [[Bolivio]] kaj [[Brazilo]].<ref name=":0" /> Ĉi tiu birdo loĝas en humidaj arbaroj, varmaj malaltaĵoj kaj montetaj regionoj,<ref name=":0" /> kaj troviĝas je altoj sub 910 m.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === La Larĝbeka momoto estas konsiderata ĉefe [[insektomanĝanta]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Hyde|first2=Mary Ann|last3=Chapman|first3=Angela|date=Februaro 1993|title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans|journal=The Condor|volume=95|issue=1|pages=178–192|doi=10.2307/1369399|jstor=1369399|bibcode=1993Condo..95..178R |issn=0010-5422}}</ref> Ilia dieto konsistas grandparte el insektoj kaj ties larvoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Tamen, ili manĝas ankaŭ araneojn, skolopendrojn, skorpiojn,<ref name=":0" /> kaj ankaŭ kelkajn malgrandajn vertebrulojn kiel ekzemple serpentojn, ranojn kaj lacertojn.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Kiam ili estas ensezonaj kaj abundaj, tiu birdo manĝas ĉefe [[cikado]]jn.<ref name=":1" /> Male al aliaj specioj de la familio [[Momotedoj]], larĝbekaj momotoj ne manĝas fruktojn.<ref name=":2" /> Ĉi tiu birdospecio ĉasas laŭ energie ŝparmanieron: ĝi esploras sian ĉirkaŭaĵon ĝis ĝi rimarkas taŭgan predon.<ref name=":1" /> Poste ĝi uzas ĉasmetodon nomatan "ekflug-atako" por kapti la predon, antaŭ ol reveni al sia ripozejo por manĝi ĝin.<ref name=":2" /> === Reproduktado === En Kostariko, la larĝbeka momoto demetas siajn ovojn inter februaro kaj majo. Averaĝe, la ovaro de tiu specio konsistas el 2 aŭ 3 ovoj. Tiuj socie monogamaj birdoj<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Murphy|first1=Troy G.|last2=Rohwer|first2=Vanya G.|last3=Scholes|first3=Edwin|date=2010|title=Breeding biology and longevity of Russet-crowned Motmots in central Mexico|journal=Journal of Field Ornithology|language=en|volume=81|issue=1|pages=13–16|doi=10.1111/j.1557-9263.2009.00255.x|issn=1557-9263|doi-access=free}}</ref> nestas en tunelo elfosita en terbordo, kaj ambaŭ gepatroj alterne kovas la ovojn<ref name=":0" /><ref name=":4" />[7], kvankam la inoj ofte havas pli longajn deĵoradojn<ref name=":0" />. Oni ne precize scias, kiom longe oni kovas la ovojn de la larĝbeka momoto<ref name=":0" />. La idoj eloviĝas kaj nudaj kaj blindaj, kaj la gepatroj ankaŭ kunhavas la respondecon nutri siajn idojn.<ref name=":1" /> == Konservostatuso == La Larĝbeka momoto estas konsiderata specio "[[malplej zorgiga]]n" laŭ la [[Ruĝa Listo de IUCN]] de 2016.<ref name=":5" /> Ĝi estas ofta en sia disvastiĝareo, sed ĝiaj populacioj estas negative trafitaj de [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron platyrhynchum}} {{Wikispecies|Electron platyrhynchum}} *[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Electron_platyrhynchum.html Bildoj ĉe ADW] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 4yv82y8agpeb5j6351ctb1rvl6lzy8u 9419523 9419521 2026-07-03T12:13:02Z Kani 670 9419523 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Larĝbeka momoto''' ''E. platyrhynchum'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Electron platyrhynchum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682986A163629547 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682986A163629547.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Electron platyrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Benjamin Leadbeater|Leadbeater]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron platyrhynchum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Larĝbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron platyrhynchum'') estas buntkolora tre ofta [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''.<ref name=":5">{{Cite web|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Electron platyrhynchum|url=https://www.iucnredlist.org/en|access-date=2020-10-13|website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Ĝi vivas en Sudameriko.<ref name=":0">{{Citation|last1=Snow|first1=David|title=Broad-billed Motmot (Electron platyrhynchum)|date=2020-03-04|url=|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|doi=10.2173/bow.brbmot1.01|last2=Kirwan|first2=Guy M.|s2cid=225985856 |editor1-first=Josep|editor1-last=Del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=Jordi|editor3-last=Sargatal|editor4-first=David|editor4-last=Christie|editor5-first=Eduardo|editor5-last=De Juana}}</ref> Ili estas nemigrantoj, nome sidlokemaj birdoj<ref name=":3">{{Cite journal|last=Becker|first=Jonathan J.|date=November 1986|title=A Fossil Motmot (Aves: Momotidae) from the Late Miocene of Florida|journal=The Condor|volume=88|issue=4|pages=478–482|doi=10.2307/1368274|jstor=1368274|issn=0010-5422}}</ref> kiuj estas plej ofte vidataj solaj aŭ en paroj.<ref name=":0" /> Estas ses subspecioj de tiu ĉi specio.<ref name=":0" /> == Aspekto == [[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|left|thumb|200ra|Montranta la rakedformajn centrajn vostoplumojn]] Kun longo de ĉirkaŭ 30 centimetroj, la larĝbeka momoto estas unu el la plej malgrandaj membroj de la familio Momotedoj.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Skutch|first=Alexander F.|date=1971|title=Life History of the Broad-Billed Motmot, with Notes on the Rufous Motmot|journal=The Wilson Bulletin|volume=83|issue=1|pages=74–94|jstor=4160044|issn=0043-5643}}</ref> Tiuj birdoj pezas averaĝe 60 gramojn.<ref name=":0" /> Ili havas malhelajn okulojn kaj piedojn. La plej granda parto de la supra korpo, inkluzive de la kapo, kolo kaj brusto, havas cinam-ruĝecan koloron. Nigra makulo troviĝas ĉe ĉiu flanko de la kapo, kovrante la vangojn kaj la orelareon, kaj alia makulo estas meze de la brusto. La malsupra duono de la korpo estas pli verdeca supre kaj iĝas pli blueca malsupre. La larĝbeka momoto havas longan voston, kiu laŭgrade transiras de bluo al nigro. Ĝi ankaŭ havas du rakedformajn centrajn plumojn, kiuj estas multe pli longaj ol la ceteraj.<ref name=":1" /> Kiel sugestas ĝia nomo, la larĝbeka momoto havas larĝan, platan bekon. Ĝia beko estas nigra, havas segilformajn randojn<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kaj kilon sur la supra makzelo. Tiu specio ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]], kio signifas, ke kaj la masklo kaj la ino aspektas simile.<ref name=":1" /> Junuloj de tiu specio estas malpli brilaj kaj pli malhelaj ol la plenkreskuloj. Ili ankaŭ havas blankon sur la beko kaj bluverdan strion super la okulo.<ref name=":0" /> La Larĝbeka momoto aspektas preskaŭ identa al la [[Kilbeka momoto]] (''Baryphthengus martii''), sed ĝi havas kelkajn distingajn trajtojn. Ĝi estas pli malgranda kaj havas pli grandan nigran makulon kompare kun la Kilbeka momoto, kaj ankaŭ bluverdan mentonon.<ref name=":0" /> == Taksonomio == La Larĝbeka momoto apartenas al la familio [[Momotedoj]], en la ordo [[Koracioformaj]].<ref name=":3" /> Tiu ĉi specio havas ses subspeciojn, tri el kiuj formas distingan grupon kiun kelkaj konsideras propra specio. Ili estas nomataj "ebenvostaj momotoj" ĉar al ili mankas la vostaj rakedoj.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! !Subspecia nomo !Distribuo |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (larĝbekaj) Grupo ''platyhynchum'' |''Electron platyrhynchum minus'' |Orienta Honduro ĝis orienta Panamo. |- |''Electron platyrhynchum platyrhynchum'' |Okcidento de Andoj el nordokcidenta Kolombio ĝis sudokcidenta Ekvadoro. |- |''Electron platyrhynchum colombianum'' |Nordaj malaltaj teroj de Kolombio ĝis Boyacá laŭ la rivero Magdalena. |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (ebenvostaj) Grupo ''pyrrholaemum'' |''Electron platyrhynchum pyrrholaemum'' |Oriento de Andoj el sudcentra Kolombio ĝis orienta Ekvadoro, kaj ĝis Peruo kaj Bolivio. |- |''Electron platyrhynchum orienticola'' |Supra Amazonia Brazilo. |- |''Electron platyrhynchum chlorophrys'' |Centra Brazilo, sude de Amazono. |} <ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuado == Ĝia teritorio ampleksas la orientan flankon de Mezameriko de [[Honduro]] ĝis [[Panamo]], kaj etendiĝas en multajn landojn de nordokcidenta [[Sudameriko]], kiel ĉe [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], [[Bolivio]] kaj [[Brazilo]].<ref name=":0" /> Ĉi tiu birdo loĝas en humidaj arbaroj, varmaj malaltaĵoj kaj montetaj regionoj,<ref name=":0" /> kaj troviĝas je altoj sub 910 m.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === La Larĝbeka momoto estas konsiderata ĉefe [[insektomanĝanta]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Hyde|first2=Mary Ann|last3=Chapman|first3=Angela|date=Februaro 1993|title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans|journal=The Condor|volume=95|issue=1|pages=178–192|doi=10.2307/1369399|jstor=1369399|bibcode=1993Condo..95..178R |issn=0010-5422}}</ref> Ilia dieto konsistas grandparte el insektoj kaj ties larvoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Tamen, ili manĝas ankaŭ araneojn, skolopendrojn, skorpiojn,<ref name=":0" /> kaj ankaŭ kelkajn malgrandajn vertebrulojn kiel ekzemple serpentojn, ranojn kaj lacertojn.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Kiam ili estas ensezonaj kaj abundaj, tiu birdo manĝas ĉefe [[cikado]]jn.<ref name=":1" /> Male al aliaj specioj de la familio [[Momotedoj]], larĝbekaj momotoj ne manĝas fruktojn.<ref name=":2" /> Ĉi tiu birdospecio ĉasas laŭ energie ŝparmanieron: ĝi esploras sian ĉirkaŭaĵon ĝis ĝi rimarkas taŭgan predon.<ref name=":1" /> Poste ĝi uzas ĉasmetodon nomatan "ekflug-atako" por kapti la predon, antaŭ ol reveni al sia ripozejo por manĝi ĝin.<ref name=":2" /> === Reproduktado === En Kostariko, la larĝbeka momoto demetas siajn ovojn inter februaro kaj majo. Averaĝe, la ovaro de tiu specio konsistas el 2 aŭ 3 ovoj. Tiuj socie monogamaj birdoj<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Murphy|first1=Troy G.|last2=Rohwer|first2=Vanya G.|last3=Scholes|first3=Edwin|date=2010|title=Breeding biology and longevity of Russet-crowned Motmots in central Mexico|journal=Journal of Field Ornithology|language=en|volume=81|issue=1|pages=13–16|doi=10.1111/j.1557-9263.2009.00255.x|issn=1557-9263|doi-access=free}}</ref> nestas en tunelo elfosita en terbordo, kaj ambaŭ gepatroj alterne kovas la ovojn<ref name=":0" /><ref name=":4" />[7], kvankam la inoj ofte havas pli longajn deĵoradojn<ref name=":0" />. Oni ne precize scias, kiom longe oni kovas la ovojn de la larĝbeka momoto<ref name=":0" />. La idoj eloviĝas kaj nudaj kaj blindaj, kaj la gepatroj ankaŭ kunhavas la respondecon nutri siajn idojn.<ref name=":1" /> == Konservostatuso == La Larĝbeka momoto estas konsiderata specio "[[malplej zorgiga]]n" laŭ la [[Ruĝa Listo de IUCN]] de 2016.<ref name=":5" /> Ĝi estas ofta en sia disvastiĝareo, sed ĝiaj populacioj estas negative trafitaj de [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron platyrhynchum}} {{Wikispecies|Electron platyrhynchum}} *[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Electron_platyrhynchum.html Bildoj ĉe ADW] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] fsa2ox044sa68nx91f5fj7grrkrxgo8 9419943 9419523 2026-07-04T06:10:28Z Sj1mor 12103 /* Taksonomio */ Tiu ĉi specio havas ses subspeciojn, tri el kiuj formas distingan grupon kiun kelkaj konsideras propra specio.[fonto bezonata] 9419943 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Broad-billed motmot (02760).jpg |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Electron]]'' |genro aŭtoritato = [[Johannes Gistel|Gistel]], 1848 |specio = '''Larĝbeka momoto''' ''E. platyrhynchum'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Electron platyrhynchum'' |volume=2020 |article-number=e.T22682986A163629547 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682986A163629547.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Electron platyrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Benjamin Leadbeater|Leadbeater]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Electron platyrhynchum dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Larĝbeka momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Electron platyrhynchum'') estas buntkolora tre ofta [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas unu el nur du specioj en la [[genro]] ''Electron''.<ref name=":5">{{Cite web|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Electron platyrhynchum|url=https://www.iucnredlist.org/en|access-date=2020-10-13|website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Ĝi vivas en Sudameriko.<ref name=":0">{{Citation|last1=Snow|first1=David|title=Broad-billed Motmot (Electron platyrhynchum)|date=2020-03-04|url=|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|doi=10.2173/bow.brbmot1.01|last2=Kirwan|first2=Guy M.|s2cid=225985856 |editor1-first=Josep|editor1-last=Del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=Jordi|editor3-last=Sargatal|editor4-first=David|editor4-last=Christie|editor5-first=Eduardo|editor5-last=De Juana}}</ref> Ili estas nemigrantoj, nome sidlokemaj birdoj<ref name=":3">{{Cite journal|last=Becker|first=Jonathan J.|date=November 1986|title=A Fossil Motmot (Aves: Momotidae) from the Late Miocene of Florida|journal=The Condor|volume=88|issue=4|pages=478–482|doi=10.2307/1368274|jstor=1368274|issn=0010-5422}}</ref> kiuj estas plej ofte vidataj solaj aŭ en paroj.<ref name=":0" /> Estas ses subspecioj de tiu ĉi specio.<ref name=":0" /> == Aspekto == [[File:Broad-billed Motmot 2.jpg|left|thumb|200ra|Montranta la rakedformajn centrajn vostoplumojn]] Kun longo de ĉirkaŭ 30 centimetroj, la larĝbeka momoto estas unu el la plej malgrandaj membroj de la familio Momotedoj.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Skutch|first=Alexander F.|date=1971|title=Life History of the Broad-Billed Motmot, with Notes on the Rufous Motmot|journal=The Wilson Bulletin|volume=83|issue=1|pages=74–94|jstor=4160044|issn=0043-5643}}</ref> Tiuj birdoj pezas averaĝe 60 gramojn.<ref name=":0" /> Ili havas malhelajn okulojn kaj piedojn. La plej granda parto de la supra korpo, inkluzive de la kapo, kolo kaj brusto, havas cinam-ruĝecan koloron. Nigra makulo troviĝas ĉe ĉiu flanko de la kapo, kovrante la vangojn kaj la orelareon, kaj alia makulo estas meze de la brusto. La malsupra duono de la korpo estas pli verdeca supre kaj iĝas pli blueca malsupre. La larĝbeka momoto havas longan voston, kiu laŭgrade transiras de bluo al nigro. Ĝi ankaŭ havas du rakedformajn centrajn plumojn, kiuj estas multe pli longaj ol la ceteraj.<ref name=":1" /> Kiel sugestas ĝia nomo, la larĝbeka momoto havas larĝan, platan bekon. Ĝia beko estas nigra, havas segilformajn randojn<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kaj kilon sur la supra makzelo. Tiu specio ne montras [[seksa dimorfismo|seksan duformismon]], kio signifas, ke kaj la masklo kaj la ino aspektas simile.<ref name=":1" /> Junuloj de tiu specio estas malpli brilaj kaj pli malhelaj ol la plenkreskuloj. Ili ankaŭ havas blankon sur la beko kaj bluverdan strion super la okulo.<ref name=":0" /> La Larĝbeka momoto aspektas preskaŭ identa al la [[Kilbeka momoto]] (''Baryphthengus martii''), sed ĝi havas kelkajn distingajn trajtojn. Ĝi estas pli malgranda kaj havas pli grandan nigran makulon kompare kun la Kilbeka momoto, kaj ankaŭ bluverdan mentonon.<ref name=":0" /> == Taksonomio == La Larĝbeka momoto apartenas al la familio [[Momotedoj]], en la ordo [[Koracioformaj]].<ref name=":3" /> Tiu ĉi specio havas ses subspeciojn, tri el kiuj formas distingan grupon kiun kelkaj konsideras propra specio.[fonto bezonata] Ili estas nomataj "ebenvostaj momotoj" ĉar al ili mankas la vostaj rakedoj.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! !Subspecia nomo !Distribuo |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (larĝbekaj) Grupo ''platyhynchum'' |''Electron platyrhynchum minus'' |Orienta Honduro ĝis orienta Panamo. |- |''Electron platyrhynchum platyrhynchum'' |Okcidento de Andoj el nordokcidenta Kolombio ĝis sudokcidenta Ekvadoro. |- |''Electron platyrhynchum colombianum'' |Nordaj malaltaj teroj de Kolombio ĝis Boyacá laŭ la rivero Magdalena. |- ! rowspan="3" |Larĝbeka momoto (ebenvostaj) Grupo ''pyrrholaemum'' |''Electron platyrhynchum pyrrholaemum'' |Oriento de Andoj el sudcentra Kolombio ĝis orienta Ekvadoro, kaj ĝis Peruo kaj Bolivio. |- |''Electron platyrhynchum orienticola'' |Supra Amazonia Brazilo. |- |''Electron platyrhynchum chlorophrys'' |Centra Brazilo, sude de Amazono. |} <ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuado == Ĝia teritorio ampleksas la orientan flankon de Mezameriko de [[Honduro]] ĝis [[Panamo]], kaj etendiĝas en multajn landojn de nordokcidenta [[Sudameriko]], kiel ĉe [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], [[Bolivio]] kaj [[Brazilo]].<ref name=":0" /> Ĉi tiu birdo loĝas en humidaj arbaroj, varmaj malaltaĵoj kaj montetaj regionoj,<ref name=":0" /> kaj troviĝas je altoj sub 910 m.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === La Larĝbeka momoto estas konsiderata ĉefe [[insektomanĝanta]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Hyde|first2=Mary Ann|last3=Chapman|first3=Angela|date=Februaro 1993|title=The Diets of Neotropical Trogons, Motmots, Barbets and Toucans|journal=The Condor|volume=95|issue=1|pages=178–192|doi=10.2307/1369399|jstor=1369399|bibcode=1993Condo..95..178R |issn=0010-5422}}</ref> Ilia dieto konsistas grandparte el insektoj kaj ties larvoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Tamen, ili manĝas ankaŭ araneojn, skolopendrojn, skorpiojn,<ref name=":0" /> kaj ankaŭ kelkajn malgrandajn vertebrulojn kiel ekzemple serpentojn, ranojn kaj lacertojn.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Kiam ili estas ensezonaj kaj abundaj, tiu birdo manĝas ĉefe [[cikado]]jn.<ref name=":1" /> Male al aliaj specioj de la familio [[Momotedoj]], larĝbekaj momotoj ne manĝas fruktojn.<ref name=":2" /> Ĉi tiu birdospecio ĉasas laŭ energie ŝparmanieron: ĝi esploras sian ĉirkaŭaĵon ĝis ĝi rimarkas taŭgan predon.<ref name=":1" /> Poste ĝi uzas ĉasmetodon nomatan "ekflug-atako" por kapti la predon, antaŭ ol reveni al sia ripozejo por manĝi ĝin.<ref name=":2" /> === Reproduktado === En Kostariko, la larĝbeka momoto demetas siajn ovojn inter februaro kaj majo. Averaĝe, la ovaro de tiu specio konsistas el 2 aŭ 3 ovoj. Tiuj socie monogamaj birdoj<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Murphy|first1=Troy G.|last2=Rohwer|first2=Vanya G.|last3=Scholes|first3=Edwin|date=2010|title=Breeding biology and longevity of Russet-crowned Motmots in central Mexico|journal=Journal of Field Ornithology|language=en|volume=81|issue=1|pages=13–16|doi=10.1111/j.1557-9263.2009.00255.x|issn=1557-9263|doi-access=free}}</ref> nestas en tunelo elfosita en terbordo, kaj ambaŭ gepatroj alterne kovas la ovojn<ref name=":0" /><ref name=":4" />[7], kvankam la inoj ofte havas pli longajn deĵoradojn<ref name=":0" />. Oni ne precize scias, kiom longe oni kovas la ovojn de la larĝbeka momoto<ref name=":0" />. La idoj eloviĝas kaj nudaj kaj blindaj, kaj la gepatroj ankaŭ kunhavas la respondecon nutri siajn idojn.<ref name=":1" /> == Konservostatuso == La Larĝbeka momoto estas konsiderata specio "[[malplej zorgiga]]n" laŭ la [[Ruĝa Listo de IUCN]] de 2016.<ref name=":5" /> Ĝi estas ofta en sia disvastiĝareo, sed ĝiaj populacioj estas negative trafitaj de [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Electron platyrhynchum}} {{Wikispecies|Electron platyrhynchum}} *[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Electron_platyrhynchum.html Bildoj ĉe ADW] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] hck7162xvmk0lahs3aecgb69nw79lh4 0 948882 9419513 9419501 2026-07-03T12:00:36Z ThomasPusch 1869 9419513 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayoube Amaimouni''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2004|11|3}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2004|11|3}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "21". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Amaimouni, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] 6va3x2sc1phvt9nbxsqcytx93i096sq 9419520 9419513 2026-07-03T12:10:36Z ThomasPusch 1869 mezkampulo 9419520 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayoube Amaimouni''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2004|11|3}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2004|11|3}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "21". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] {{projektoj}} --> {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Amaimouni, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] axkayuqivz9cg0x5zoqbph75h8lug9q 9419522 9419520 2026-07-03T12:11:07Z ThomasPusch 1869 9419522 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayoube Amaimouni''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2004|11|3}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Katalunio]], [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2004|11|3}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "21". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] {{projektoj}} --> {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Amaimouni, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] 5x0m9pi5noaw28r56m6onzgkxojpbqa 9419526 9419522 2026-07-03T12:17:03Z ThomasPusch 1869 9419526 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = Flag COA of Morocco.svg <!-- nur dum vere tute ne estas iu bildo en la komunejo --> | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayoube Amaimouni''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2004|11|3}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Katalunio]], [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2004|11|3}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "21". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] {{projektoj}} --> {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Amaimouni, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] 3ea74v3pemc4315l6twk2rc6zrujaq7 9419527 9419526 2026-07-03T12:17:47Z ThomasPusch 1869 9419527 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = [[dosiero:Flag COA of Morocco.svg|100ra]] <!-- nur dum vere tute ne estas iu bildo en la komunejo --> | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayoube Amaimouni''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2004|11|3}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Katalunio]], [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2004|11|3}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "21". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] {{projektoj}} --> {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Amaimouni, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] fn9jk1mvbii696l3bgm17uer9y037j5 0 948883 9419512 9419503 2026-07-03T12:00:07Z ThomasPusch 1869 9419512 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Chadi Riad''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2003|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2003|6|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "18". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Riad, C}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] 4m5fwj33sab40y0avcy19ncuy4qke8l 9419896 9419512 2026-07-04T04:47:25Z ThomasPusch 1869 plia bildo aldonata 9419896 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Chadi Riad''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2003|6|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2003|6|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "18". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Chadi Riad Brazil V Morocco 13 June 2026-161.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo la 13-an de junio 2026 en la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Riad, C}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] hyp7h7s8farau5jtnbxwnelfmmxxgoe 0 948885 9419511 2026-07-03T11:59:20Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Zakaria El Ouahdi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|12|31}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|2001|12|31}}-jara - estas maro..." 9419511 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Zakaria El Ouahdi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|12|31}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|2001|12|31}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "13". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Ouahdi, Z}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] 0xpxobr0oewcngqdr9lr21ld2bneyby 9419565 9419511 2026-07-03T12:53:55Z ThomasPusch 1869 9419565 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Zakaria El Ouahdi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|12|31}} en la [[Antverpeno|antverpena]] urboparto {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|2001|12|31}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "13". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Ouahdi, Z}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] rhoybogd6lke63xwd8k88rvaoquk4ho 9419567 9419565 2026-07-03T12:55:52Z ThomasPusch 1869 9419567 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[avanulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2025]] }} '''Zakaria El Ouahdi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|12|31}} en la [[Antverpeno|antverpena]] urboparto {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|2001|12|31}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!-- por vikidatumoj: ekde 2023 al la klubo KRC Genk --> Ekde la jaro [[2025]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "13". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Ouahdi, Z}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] 6bw3f4gwvxn84d3jvw1s7x2fghzaked 0 948886 9419514 2026-07-03T12:02:31Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1358099416|Extraterritoriality]]" 9419514 wikitext text/x-wiki '''Eksterteritorieco''' estas termino de doktrino uzata en juro, precipe [[internacia juro]], por indiki la cirkonstancon esti '''esceptita''' de "fremdaj" leĝoj aŭ la apliko de fremdaj leĝoj kontraŭ ento alie ekster ĝia jurisdikcio . En la unua kazo, ĝi kutime estas kiel rezulto de diplomatiaj intertraktadoj, dum la dua koncernas nociojn de malmola potenco. Historie, tio ĉefe validis por individuoj, ĉar [[jurisdikcio]] kutime estis postulita sur popoloj prefere ol sur terenoj. {{sfn|Cassel|2012|p=9}} Eksterteritorieco ankaŭ povas esti parte aplikita al fizikaj lokoj. Ekzemple, tia estas la imuneco donita al [[Diplomatia misio|diplomatiaj misioj]], [[Armea bazo|militbazoj]] de eksterlandaj landoj, aŭ oficejoj de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La tri plej oftaj kazoj agnoskitaj hodiaŭ internacie rilatas al la personoj kaj havaĵoj de eksterlandaj [[Ŝtatestro|ŝtatestroj]] kaj [[Registarestro|registarestroj]], la personoj kaj havaĵoj de [[Ambasadoro|ambasadoroj]] kaj aliaj [[Diplomato|diplomatoj]], kaj ŝipoj en [[Internacia maro|internaciaj akvoj]]. [[Dosiero:SanPaoloFuoriLeMura1.jpg|eta|Plakedo sur ekstera muro de la [[Baziliko Sankta Paŭlo antaŭ la Muroj|Baziliko de Sankta Paŭlo Ekster la Muroj]] ([[Romo]]) indikanta ĝian eksterteritorian statuson]]   * [https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/00104140221115169 La Datumbazo pri eksterteritoriaj voĉdonrajtoj kaj restriktoj (1950–2020)] * [[Columbia Encyclopedia|Enciklopedio Kolumbio]] — [https://web.archive.org/web/20060211165833/http://www.bartleby.com/65/ex/extrater.html "Eksterteritorieco"] * [https://books.google.com/books?id=TKImAAAAMAAJ&q=%22extraterritoriality+commission%22 Raporto de la eksterteritorieca komisiono en Ĉinio (1926)] * [http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf Jura Ministerio de Barato] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052600/http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf|date=4 March 2016}} [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Politikaj sciencoj]] itpsg9sc6vndsunox9gtmdx25k203zr 9419516 9419514 2026-07-03T12:04:03Z Sj1mor 12103 9419516 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:SanPaoloFuoriLeMura1.jpg|eta|Plakedo sur ekstera muro de la [[Baziliko Sankta Paŭlo antaŭ la Muroj]] ([[Romo]]) indikanta ĝian eksterteritorian statuson]] '''Eksterteritorieco''' estas termino de doktrino uzata en juro, precipe [[internacia juro]], por indiki la cirkonstancon esti '''esceptita''' de "fremdaj" leĝoj aŭ la apliko de fremdaj leĝoj kontraŭ ento alie ekster ĝia jurisdikcio . En la unua kazo, ĝi kutime estas kiel rezulto de diplomatiaj intertraktadoj, dum la dua koncernas nociojn de malmola potenco. Historie, tio ĉefe validis por individuoj, ĉar [[jurisdikcio]] kutime estis postulita sur popoloj prefere ol sur terenoj. {{sfn|Cassel|2012|p=9}} Eksterteritorieco ankaŭ povas esti parte aplikita al fizikaj lokoj. Ekzemple, tia estas la imuneco donita al [[Diplomatia misio|diplomatiaj misioj]], [[Armea bazo|militbazoj]] de eksterlandaj landoj, aŭ oficejoj de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La tri plej oftaj kazoj agnoskitaj hodiaŭ internacie rilatas al la personoj kaj havaĵoj de eksterlandaj [[ŝtatestro]]j kaj [[registarestro]]j, la personoj kaj havaĵoj de [[ambasadoro]]j kaj aliaj [[diplomato]]j, kaj ŝipoj en [[Internacia maro|internaciaj akvoj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/00104140221115169 La Datumbazo pri eksterteritoriaj voĉdonrajtoj kaj restriktoj (1950–2020)] * [[Columbia Encyclopedia|Enciklopedio Kolumbio]] — [https://web.archive.org/web/20060211165833/http://www.bartleby.com/65/ex/extrater.html "Eksterteritorieco"] * [https://books.google.com/books?id=TKImAAAAMAAJ&q=%22extraterritoriality+commission%22 Raporto de la eksterteritorieca komisiono en Ĉinio (1926)] * [http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf Jura Ministerio de Barato] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052600/http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf|date=4 March 2016}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Politikaj sciencoj]] ei91m0vot2vyxs1k57h5a8tggg15f28 9419519 9419516 2026-07-03T12:09:24Z Sj1mor 12103 9419519 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|eksteritori(ec)o}} [[Dosiero:SanPaoloFuoriLeMura1.jpg|eta|Plakedo sur ekstera muro de la [[Baziliko Sankta Paŭlo antaŭ la Muroj]] ([[Romo]]) indikanta ĝian eksterteritorian statuson]] '''Eksterteritorieco''' estas termino de doktrino uzata en juro, precipe [[internacia juro]], por indiki la cirkonstancon esti '''esceptita''' de "fremdaj" leĝoj aŭ la apliko de fremdaj leĝoj kontraŭ ento alie ekster ĝia jurisdikcio . En la unua kazo, ĝi kutime estas kiel rezulto de diplomatiaj intertraktadoj, dum la dua koncernas nociojn de malmola potenco. Historie, tio ĉefe validis por individuoj, ĉar [[jurisdikcio]] kutime estis postulita sur popoloj prefere ol sur terenoj. {{sfn|Cassel|2012|p=9}} Eksterteritorieco ankaŭ povas esti parte aplikita al fizikaj lokoj. Ekzemple, tia estas la imuneco donita al [[Diplomatia misio|diplomatiaj misioj]], [[Armea bazo|militbazoj]] de eksterlandaj landoj, aŭ oficejoj de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La tri plej oftaj kazoj agnoskitaj hodiaŭ internacie rilatas al la personoj kaj havaĵoj de eksterlandaj [[ŝtatestro]]j kaj [[registarestro]]j, la personoj kaj havaĵoj de [[ambasadoro]]j kaj aliaj [[diplomato]]j, kaj ŝipoj en [[Internacia maro|internaciaj akvoj]]. == Por plia legado == * Cassel, Pär (2012). Grounds of Judgment. New York: Oxford UP. <nowiki>ISBN 978-0-19-979205-4</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/00104140221115169 La Datumbazo pri eksterteritoriaj voĉdonrajtoj kaj restriktoj (1950–2020)] * [[Columbia Encyclopedia|Enciklopedio Kolumbio]] — [https://web.archive.org/web/20060211165833/http://www.bartleby.com/65/ex/extrater.html "Eksterteritorieco"] * [https://books.google.com/books?id=TKImAAAAMAAJ&q=%22extraterritoriality+commission%22 Raporto de la eksterteritorieca komisiono en Ĉinio (1926)] * [http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf Jura Ministerio de Barato] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052600/http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf|date=4 March 2016}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Politikaj sciencoj]] 10c0ykf388rkuq7gf6ogz0627n2v4er 9419525 9419519 2026-07-03T12:15:05Z Sj1mor 12103 9419525 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|eksteritori(ec)o}} [[Dosiero:SanPaoloFuoriLeMura1.jpg|eta|Plakedo sur ekstera muro de la [[Baziliko Sankta Paŭlo antaŭ la Muroj]] ([[Romo]]) indikanta ĝian eksterteritorian statuson]] '''Eksterteritorieco''' estas termino de doktrino uzata en juro, precipe [[internacia juro]], por indiki la cirkonstancon esti '''esceptita''' de "fremdaj" leĝoj aŭ la apliko de fremdaj leĝoj kontraŭ ento alie ekster ĝia jurisdikcio . En la unua kazo, ĝi kutime estas kiel rezulto de diplomatiaj intertraktadoj, dum la dua koncernas nociojn de malmola potenco. Historie, tio ĉefe validis por individuoj, ĉar [[jurisdikcio]] kutime estis postulita sur popoloj prefere ol sur terenoj. {{sfn|Cassel|2012|p=9}} Eksterteritorieco ankaŭ povas esti parte aplikita al fizikaj lokoj. Ekzemple, tia estas la imuneco donita al [[Diplomatia misio|diplomatiaj misioj]], [[Armea bazo|militbazoj]] de eksterlandaj landoj, aŭ oficejoj de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La tri plej oftaj kazoj agnoskitaj hodiaŭ internacie rilatas al la personoj kaj havaĵoj de eksterlandaj [[ŝtatestro]]j kaj [[registarestro]]j, la personoj kaj havaĵoj de [[ambasadoro]]j kaj aliaj [[diplomato]]j, kaj ŝipoj en [[Internacia maro|internaciaj akvoj]]. == Por plia legado == * Cassel, Pär (2012). Grounds of Judgment. New York: Oxford UP. <nowiki>ISBN 978-0-19-979205-4</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Internacia maro]] * {{Q|Q1088099}} * {{Q|Q281140}} * {{Vikidatumoj|Q256608}} * [[Terra nullius|Terra Nullus]] * [[Sidejo de UN|Ĉefsidejo de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Antarkta traktato|Antarkta Traktato]] * {{Q|Q41691}} * [[Diplomata imuneco|Diplomatia imuneco]] * [[enklavo]] kaj [[eksklavo]] * [[נמל התעופה בזל-מילוז-פרייבורג|Flughaveno Bazelo-Mulhouse-Freiburg]] * [[האפוטרופסות ההאשמית על המקומות הקדושים בירושלים|Haŝemita Gardado de la Sanktaj Lokoj de Jerusalemo]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/00104140221115169 La Datumbazo pri eksterteritoriaj voĉdonrajtoj kaj restriktoj (1950–2020)] * [[Columbia Encyclopedia|Enciklopedio Kolumbio]] — [https://web.archive.org/web/20060211165833/http://www.bartleby.com/65/ex/extrater.html "Eksterteritorieco"] * [https://books.google.com/books?id=TKImAAAAMAAJ&q=%22extraterritoriality+commission%22 Raporto de la eksterteritorieca komisiono en Ĉinio (1926)] * [http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf Jura Ministerio de Barato] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052600/http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf|date=4 March 2016}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Politikaj sciencoj]] c0s29zvqf1ygpgw7pyuh848e51c7kem 9419529 9419525 2026-07-03T12:18:23Z Sj1mor 12103 9419529 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|eksteritori(ec)o}} [[Dosiero:SanPaoloFuoriLeMura1.jpg|eta|Plakedo sur ekstera muro de la [[Baziliko Sankta Paŭlo antaŭ la Muroj]] ([[Romo]]) indikanta ĝian eksterteritorian statuson]] [[Dosiero:Extraterritoriality Palazzo del Laterano 2006-09-07.jpg|eta|Ŝildo indikanta la eksterteritorian statuson ĉe la pordego de la [[Laterano|Laterana]] Palaco en [[Romo]].]] '''Eksterteritorieco''' estas termino de doktrino uzata en juro, precipe [[internacia juro]], por indiki la cirkonstancon esti '''esceptita''' de "fremdaj" leĝoj aŭ la apliko de fremdaj leĝoj kontraŭ ento alie ekster ĝia jurisdikcio . En la unua kazo, ĝi kutime estas kiel rezulto de diplomatiaj intertraktadoj, dum la dua koncernas nociojn de malmola potenco. Historie, tio ĉefe validis por individuoj, ĉar [[jurisdikcio]] kutime estis postulita sur popoloj prefere ol sur terenoj. {{sfn|Cassel|2012|p=9}} Eksterteritorieco ankaŭ povas esti parte aplikita al fizikaj lokoj. Ekzemple, tia estas la imuneco donita al [[Diplomatia misio|diplomatiaj misioj]], [[Armea bazo|militbazoj]] de eksterlandaj landoj, aŭ oficejoj de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La tri plej oftaj kazoj agnoskitaj hodiaŭ internacie rilatas al la personoj kaj havaĵoj de eksterlandaj [[ŝtatestro]]j kaj [[registarestro]]j, la personoj kaj havaĵoj de [[ambasadoro]]j kaj aliaj [[diplomato]]j, kaj ŝipoj en [[Internacia maro|internaciaj akvoj]]. == Por plia legado == * Cassel, Pär (2012). Grounds of Judgment. New York: Oxford UP. <nowiki>ISBN 978-0-19-979205-4</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Internacia maro]] * {{Q|Q1088099}} * {{Q|Q281140}} * {{Vikidatumoj|Q256608}} * [[Terra nullius|Terra Nullus]] * [[Sidejo de UN|Ĉefsidejo de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Antarkta traktato|Antarkta Traktato]] * {{Q|Q41691}} * [[Diplomata imuneco|Diplomatia imuneco]] * [[enklavo]] kaj [[eksklavo]] * [[נמל התעופה בזל-מילוז-פרייבורג|Flughaveno Bazelo-Mulhouse-Freiburg]] * [[האפוטרופסות ההאשמית על המקומות הקדושים בירושלים|Haŝemita Gardado de la Sanktaj Lokoj de Jerusalemo]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/00104140221115169 La Datumbazo pri eksterteritoriaj voĉdonrajtoj kaj restriktoj (1950–2020)] * [[Columbia Encyclopedia|Enciklopedio Kolumbio]] — [https://web.archive.org/web/20060211165833/http://www.bartleby.com/65/ex/extrater.html "Eksterteritorieco"] * [https://books.google.com/books?id=TKImAAAAMAAJ&q=%22extraterritoriality+commission%22 Raporto de la eksterteritorieca komisiono en Ĉinio (1926)] * [http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf Jura Ministerio de Barato] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052600/http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf|date=4 March 2016}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Politikaj sciencoj]] 93qy2j4d6dxqrfodyvg6lvtesjlwrtq 9419531 9419529 2026-07-03T12:20:11Z Sj1mor 12103 9419531 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|eksteritori(ec)o}} [[Dosiero:SanPaoloFuoriLeMura1.jpg|eta|Plakedo sur ekstera muro de la [[Baziliko Sankta Paŭlo antaŭ la Muroj]] ([[Romo]]) indikanta ĝian eksterteritorian statuson]] [[Dosiero:Extraterritoriality Palazzo del Laterano 2006-09-07.jpg|eta|Ŝildo indikanta la eksterteritorian statuson ĉe la pordego de la [[Laterano|Laterana]] Palaco en [[Romo]].]] '''Eksterteritorieco''' (el la {{L-la|ex terra}}, "ekster la lando") estas termino de doktrino uzata en juro, precipe [[internacia juro]], por indiki la cirkonstancon esti '''esceptita''' de "fremdaj" leĝoj aŭ la apliko de fremdaj leĝoj kontraŭ ento alie ekster ĝia jurisdikcio . En la unua kazo, ĝi kutime estas kiel rezulto de diplomatiaj intertraktadoj, dum la dua koncernas nociojn de malmola potenco. Nuntempe ĝi estas plejparte uzata nur rilate al la statuso de diplomatiaj posedaĵoj. Tamen, la preciza signifo ofte estas neklara. Historie, tio ĉefe validis por individuoj, ĉar [[jurisdikcio]] kutime estis postulita sur popoloj prefere ol sur terenoj. {{sfn|Cassel|2012|p=9}} Eksterteritorieco ankaŭ povas esti parte aplikita al fizikaj lokoj. Ekzemple, tia estas la imuneco donita al [[Diplomatia misio|diplomatiaj misioj]], [[Armea bazo|militbazoj]] de eksterlandaj landoj, aŭ oficejoj de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La tri plej oftaj kazoj agnoskitaj hodiaŭ internacie rilatas al la personoj kaj havaĵoj de eksterlandaj [[ŝtatestro]]j kaj [[registarestro]]j, la personoj kaj havaĵoj de [[ambasadoro]]j kaj aliaj [[diplomato]]j, kaj ŝipoj en [[Internacia maro|internaciaj akvoj]]. == Por plia legado == * Cassel, Pär (2012). Grounds of Judgment. New York: Oxford UP. <nowiki>ISBN 978-0-19-979205-4</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Internacia maro]] * {{Q|Q1088099}} * {{Q|Q281140}} * {{Vikidatumoj|Q256608}} * [[Terra nullius|Terra Nullus]] * [[Sidejo de UN|Ĉefsidejo de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Antarkta traktato|Antarkta Traktato]] * {{Q|Q41691}} * [[Diplomata imuneco|Diplomatia imuneco]] * [[enklavo]] kaj [[eksklavo]] * [[נמל התעופה בזל-מילוז-פרייבורג|Flughaveno Bazelo-Mulhouse-Freiburg]] * [[האפוטרופסות ההאשמית על המקומות הקדושים בירושלים|Haŝemita Gardado de la Sanktaj Lokoj de Jerusalemo]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/00104140221115169 La Datumbazo pri eksterteritoriaj voĉdonrajtoj kaj restriktoj (1950–2020)] * [[Columbia Encyclopedia|Enciklopedio Kolumbio]] — [https://web.archive.org/web/20060211165833/http://www.bartleby.com/65/ex/extrater.html "Eksterteritorieco"] * [https://books.google.com/books?id=TKImAAAAMAAJ&q=%22extraterritoriality+commission%22 Raporto de la eksterteritorieca komisiono en Ĉinio (1926)] * [http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf Jura Ministerio de Barato] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052600/http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf|date=4 March 2016}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Politikaj sciencoj]] 8rf2mm1y9ly6ztx3wms30pxqjwg7sw5 9419535 9419531 2026-07-03T12:23:50Z Sj1mor 12103 9419535 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|eksteritori(ec)o}} [[Dosiero:SanPaoloFuoriLeMura1.jpg|eta|Plakedo sur ekstera muro de la [[Baziliko Sankta Paŭlo antaŭ la Muroj]] ([[Romo]]) indikanta ĝian eksterteritorian statuson]] [[Dosiero:Extraterritoriality Palazzo del Laterano 2006-09-07.jpg|eta|Ŝildo indikanta la eksterteritorian statuson ĉe la pordego de la [[Laterano|Laterana]] Palaco en [[Romo]].]] '''Eksterteritorieco''' (el la {{L-la|ex terra}}, "ekster la lando") estas termino de doktrino uzata en juro, precipe [[internacia juro]], por indiki la cirkonstancon esti '''esceptita''' de "fremdaj" leĝoj aŭ la apliko de fremdaj leĝoj kontraŭ ento alie ekster ĝia jurisdikcio . En la unua kazo, ĝi kutime estas kiel rezulto de diplomatiaj intertraktadoj, dum la dua koncernas nociojn de malmola potenco. Nuntempe ĝi estas plejparte uzata nur rilate al la statuso de diplomatiaj posedaĵoj. Tamen, la preciza signifo ofte estas neklara. Kelkaj [[Militbazo|militbazoj]] sur fremda grundo ankaŭ povas havi eksterteritoriajn rajtojn. Historie, tio ĉefe validis por individuoj, ĉar [[jurisdikcio]] kutime estis postulita sur popoloj prefere ol sur terenoj. {{sfn|Cassel|2012|p=9}} Eksterteritorieco ankaŭ povas esti parte aplikita al fizikaj lokoj. Ekzemple, tia estas la imuneco donita al [[Diplomatia misio|diplomatiaj misioj]], [[Armea bazo|militbazoj]] de eksterlandaj landoj, aŭ oficejoj de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La tri plej oftaj kazoj agnoskitaj hodiaŭ internacie rilatas al la personoj kaj havaĵoj de eksterlandaj [[ŝtatestro]]j kaj [[registarestro]]j, la personoj kaj havaĵoj de [[ambasadoro]]j kaj aliaj [[diplomato]]j, kaj ŝipoj en [[Internacia maro|internaciaj akvoj]]. Konsula jurisdikcio estis formo de eksterteritorieco ekzercita de eŭropaj kaj nordamerikaj [[Konsulo (diplomatio)|konsuloj]] super la civitanoj de sia propra lando en la [[Proksima Oriento]] kaj [[Orienta Azio]] ĝis la mezo de la 20-a jarcento. == Por plia legado == * Cassel, Pär (2012). Grounds of Judgment. New York: Oxford UP. <nowiki>ISBN 978-0-19-979205-4</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Internacia maro]] * {{Q|Q1088099}} * {{Q|Q281140}} * {{Vikidatumoj|Q256608}} * [[Terra nullius|Terra Nullus]] * [[Sidejo de UN|Ĉefsidejo de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Antarkta traktato|Antarkta Traktato]] * {{Q|Q41691}} * [[Diplomata imuneco|Diplomatia imuneco]] * [[enklavo]] kaj [[eksklavo]] * [[נמל התעופה בזל-מילוז-פרייבורג|Flughaveno Bazelo-Mulhouse-Freiburg]] * [[האפוטרופסות ההאשמית על המקומות הקדושים בירושלים|Haŝemita Gardado de la Sanktaj Lokoj de Jerusalemo]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/00104140221115169 La Datumbazo pri eksterteritoriaj voĉdonrajtoj kaj restriktoj (1950–2020)] * [[Columbia Encyclopedia|Enciklopedio Kolumbio]] — [https://web.archive.org/web/20060211165833/http://www.bartleby.com/65/ex/extrater.html "Eksterteritorieco"] * [https://books.google.com/books?id=TKImAAAAMAAJ&q=%22extraterritoriality+commission%22 Raporto de la eksterteritorieca komisiono en Ĉinio (1926)] * [http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf Jura Ministerio de Barato] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052600/http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf|date=4 March 2016}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Politikaj sciencoj]] bfclcu3cisutixmzo5mf1fel19ayqzt 9419704 9419535 2026-07-03T20:10:13Z Sj1mor 12103 9419704 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|eksteritori(ec)o}} [[Dosiero:SanPaoloFuoriLeMura1.jpg|eta|Plakedo sur ekstera muro de la [[Baziliko Sankta Paŭlo antaŭ la Muroj]] ([[Romo]]) indikanta ĝian eksterteritorian statuson]] [[Dosiero:Extraterritoriality Palazzo del Laterano 2006-09-07.jpg|eta|Ŝildo indikanta la eksterteritorian statuson ĉe la pordego de la [[Laterano|Laterana]] Palaco en [[Romo]].]] '''Eksterteritorieco''' <ref>'''eksterteritoria''' ⚖ Ne submetita al la leĝoj de la koncerna teritorio: ''ambasadorejoj estas eksterteritoriaj rilate al la lando, en kiu ili troviĝas, k laŭ la internacia juro estas parto de la lando reprezentata''; ''rajto pri eksterteritorieco''.</ref> (el la {{L-la|ex terra}}, "ekster la lando") estas termino de doktrino uzata en juro, precipe [[internacia juro]], por indiki la cirkonstancon esti '''esceptita''' de "fremdaj" leĝoj aŭ la apliko de fremdaj leĝoj kontraŭ ento alie ekster ĝia jurisdikcio . En la unua kazo, ĝi kutime estas kiel rezulto de diplomatiaj intertraktadoj, dum la dua koncernas nociojn de malmola potenco. Nuntempe ĝi estas plejparte uzata nur rilate al la statuso de diplomatiaj posedaĵoj. Tamen, la preciza signifo ofte estas neklara. Kelkaj [[Militbazo|militbazoj]] sur fremda grundo ankaŭ povas havi eksterteritoriajn rajtojn. Historie, tio ĉefe validis por individuoj, ĉar [[jurisdikcio]] kutime estis postulita sur popoloj prefere ol sur terenoj. {{sfn|Cassel|2012|p=9}} Eksterteritorieco ankaŭ povas esti parte aplikita al fizikaj lokoj. Ekzemple, tia estas la imuneco donita al [[Diplomatia misio|diplomatiaj misioj]], [[Armea bazo|militbazoj]] de eksterlandaj landoj, aŭ oficejoj de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La tri plej oftaj kazoj agnoskitaj hodiaŭ internacie rilatas al la personoj kaj havaĵoj de eksterlandaj [[ŝtatestro]]j kaj [[registarestro]]j, la personoj kaj havaĵoj de [[ambasadoro]]j kaj aliaj [[diplomato]]j, kaj ŝipoj en [[Internacia maro|internaciaj akvoj]]. Konsula jurisdikcio estis formo de eksterteritorieco ekzercita de eŭropaj kaj nordamerikaj [[Konsulo (diplomatio)|konsuloj]] super la civitanoj de sia propra lando en la [[Proksima Oriento]] kaj [[Orienta Azio]] ĝis la mezo de la 20-a jarcento. == Por plia legado == * Cassel, Pär (2012). Grounds of Judgment. New York: Oxford UP. <nowiki>ISBN 978-0-19-979205-4</nowiki>. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Internacia maro]] * {{Q|Q1088099}} * {{Q|Q281140}} * {{Vikidatumoj|Q256608}} * [[Terra nullius|Terra Nullus]] * [[Sidejo de UN|Ĉefsidejo de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Antarkta traktato|Antarkta Traktato]] * {{Q|Q41691}} * [[Diplomata imuneco|Diplomatia imuneco]] * [[enklavo]] kaj [[eksklavo]] * [[נמל התעופה בזל-מילוז-פרייבורג|Flughaveno Bazelo-Mulhouse-Freiburg]] * [[האפוטרופסות ההאשמית על המקומות הקדושים בירושלים|Haŝemita Gardado de la Sanktaj Lokoj de Jerusalemo]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/00104140221115169 La Datumbazo pri eksterteritoriaj voĉdonrajtoj kaj restriktoj (1950–2020)] * [[Columbia Encyclopedia|Enciklopedio Kolumbio]] — [https://web.archive.org/web/20060211165833/http://www.bartleby.com/65/ex/extrater.html "Eksterteritorieco"] * [https://books.google.com/books?id=TKImAAAAMAAJ&q=%22extraterritoriality+commission%22 Raporto de la eksterteritorieca komisiono en Ĉinio (1926)] * [http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf Jura Ministerio de Barato] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052600/http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/1942.pdf|date=4 March 2016}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Politikaj sciencoj]] aodsj5r5h9jm1gw4ecx1ov1a9ip2kai 0 948887 9419524 2026-07-03T12:13:49Z ThomasPusch 1869 nur por ligi la vikidatuman kodon pri la teamo 9419524 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Eintracht Frankfurt]] taief744623b2cbit29i7puyuykhryk 0 948888 9419528 2026-07-03T12:18:11Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Gessime Yassine''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2005|11|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2005j11a22ra - estas maroka profesia futbali..." 9419528 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Gessime Yassine''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2005|11|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2005j11a22ra - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Yassine, G}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] hl6ijla8hh1m3nacopxm7kufx3o768r 9419549 9419528 2026-07-03T12:34:51Z ThomasPusch 1869 9419549 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Gessime Yassine''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2005|11|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2005j11a22ra - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde somero [[2026]] <!--iam poste: {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}}--> apartenas al la unua vira teamo de la klubo [[Strasburgo]] [[Alzaco]]<!-- same iam poste: {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Yassine, G}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 90bsv19t91n9yguj8e5cavoqhk475wf 9419555 9419549 2026-07-03T12:39:45Z ThomasPusch 1869 9419555 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Gessime Yassine''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2005|11|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2005j11a22ra - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde somero [[2026]] <!--iam poste: {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}}--> apartenas al la unua vira teamo de la klubo [[Strasburgo]] [[Alzaco]] ("RC Strassbourg", "Vetkur-Klubo Strasburgo")<!-- same iam poste: {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Yassine, G}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 42vszvxr1v1uwjyqx31qvvs0tmqh728 9419556 9419555 2026-07-03T12:41:48Z ThomasPusch 1869 9419556 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Gessime Yassine''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2005|11|22}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2005j11a22ra - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de [[mezkampulo]]. Li ekde somero [[2026]] <!--iam poste: {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}}--> apartenas al la unua vira teamo de la klubo [[Strasburgo]] [[Alzaco]] ("RC Strassbourg", "Vetkur-Klubo Strasburgo")<!-- same iam poste: {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Yassine, G}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] cgoxyzhw8bvo0iuwyiwzg9lxelww4ja 0 948889 9419530 2026-07-03T12:18:59Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Amine Sbaï''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2000|11|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2000|11|5}}-jara - estas maroka profesia futbalis..." 9419530 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Amine Sbaï''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2000|11|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2000|11|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "17". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Sbai, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] pysxjoo85a8jglu2l1ya1aie2bm8z6h 9419559 9419530 2026-07-03T12:48:31Z ThomasPusch 1869 9419559 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Amine Sbaï''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2000|11|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2000|11|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!-- por vikipedio: ekde 2025 en la klubo Angers SCO --> Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "17". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Sbai, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] en33icly5gyimh5r79dxcyh4niic307 9419563 9419559 2026-07-03T12:52:16Z ThomasPusch 1869 9419563 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[mezkampulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Amine Sbaï''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2000|11|5}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} en la regiono ''[[Rabat-Salé-Kénitra]]'', do nun {{aĝo|2000|11|5}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!-- por vikipedio: ekde 2025 en la klubo Angers SCO --> Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "17". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Sbai, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 8qz1x87huzbidyf6dm03kfq6aje92er 0 948890 9419532 2026-07-03T12:21:45Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Samir El Mourabet''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2005|10|6}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|2005|10|6}}-jara - estas marok..." 9419532 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Samir El Mourabet''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2005|10|6}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|2005|10|6}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "15". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Mourabet, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] id0drq6k5s7ksx1qlggov2oyausdf6f 9419552 9419532 2026-07-03T12:36:04Z ThomasPusch 1869 9419552 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Samir El Mourabet''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2005|10|6}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|2005|10|6}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde somero [[2024]] <!--iam poste: {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}}--> apartenas al la unua vira teamo de la klubo [[Strasburgo]] [[Alzaco]]<!-- same iam poste: {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}-->. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "15". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Mourabet, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 6a3neijpdfkzg44tikc9gl78wx6lf4b 0 948891 9419533 2026-07-03T12:21:49Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 2.jpg |priskribo de dosiero = ''E. s. apiaster'', Honduro |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Eumomota]]'' |genro aŭtoritato = [[Philip Sclater|P.L. Sclater]], 1858 |s..." 9419533 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 2.jpg |priskribo de dosiero = ''E. s. apiaster'', Honduro |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Eumomota]]'' |genro aŭtoritato = [[Philip Sclater|P.L. Sclater]], 1858 |specio = '''Turkisbrova momoto''' ''E. superciliosa'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Eumomota superciliosa'' |volume=2020 |article-number=e.T22682992A163630124 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682992A163630124.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Eumomota superciliosa'' |dunomo aŭtoritato = (Sandbach, 1837) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Eumomota superciliosa dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Turkisbrova momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eumomota superciliosa'') estas buntkolora mezgranda [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas la nura specio en la [[genro]] ''Eumomota''. It inhabits [[Central America]] from south-east [[Mexico]] (mostly the [[Yucatán Peninsula]]), to [[Costa Rica]], where it is common and not considered threatened. It lives in fairly open [[habitat]]s such as forest edge, [[gallery forest]] and [[scrubland]]. It is more conspicuous than other motmots, often perching in the open on wires and fences. From these perches it scans for prey, such as [[insect]]s and small [[reptile]]s. White [[bird egg|eggs]] (3–6) are laid in a long tunnel [[bird nest|nest]] in an earth bank or sometimes in a [[quarry]] or fresh-water well. Its name originates from the [[turquoise (color)|turquoise]] color of its brow. It is the national bird of both [[El Salvador]] and [[Nicaragua]], where it is known as '''torogoz''' and '''guardabarranco''' respectively.<ref>{{cite journal|language=es|url=http://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf|title=Decreto Legislativo No 735 del 21 de octubre de 1999|journal=Diario Oficial|publisher=[[Imprenta Nacional de El Salvador]]|location=San Salvador|issue=216|volume=345|page=6|date=19 November 1999|access-date=22 July 2017}}</ref><ref>{{cite journal|language=es|url=http://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/($All)/F4908C9676104D7806257A31005E210E?OpenDocument|title=Ley No. 795 que declara al guardabarranco, ave nacional de Nicaragua|location=Managua|publisher=La Gaceta|journal=Diario Oficial|issue=118|date=25 June 2012|access-date=22 July 2017}}</ref> [[File:ES 05 2012 Torogoz in Joya de Ceren 1465.jpg|thumb|122px|A torogoz in [[Joya de Cerén]] Mayan ruins in [[El Salvador]]]] The bird is {{convert|34|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|65|g|oz|abbr=on}}. It has a mostly grey-blue body with a rufous back and belly. There is a bright blue strip above the eye and a blue-bordered black patch on the throat. The [[remiges|flight feathers]] and upperside of the tail are blue. The tips of the tail feathers are shaped like rackets and the bare feather shafts are longer than in other motmots. Although it is often said that motmots pluck the barbs off their tail to create the racketed shape, this is not true; the barbs are weakly attached and fall off due to abrasion with substrates and with routine preening.<ref name=Murphy2007JAB/> Unlike most bird species, where only males express elaborate traits, the turquoise-browed motmot expresses the extraordinary racketed tail in both sexes. Research indicates that the tail has evolved to function differently for the sexes. Males use their tails as sexual signals, as males with longer tails have greater pairing success and reproductive success.<ref name=Murphy2007BES/> In addition to this function, the tail is used by both sexes in a wag-display, whereby the tail is moved back-and-forth in a pendulous fashion.<ref name=Murphy2007BE/> The wag-display is performed in a context unrelated to mating: both sexes perform the wag-display in the presence of a [[predator]], and the display is thought to confer naturally selected benefits by communicating to the predator that it has been seen and that pursuit will not result in capture. This form of [[Interspecies communication|interspecific communication]] is referred to as a [[Anti-predator adaptation#Pursuit-deterrent signals|pursuit-deterrent signal]].<ref name=Murphy2007AB/> The [[bird song|call]] is nasal, croaking and far-carrying. The turquoise-browed motmot is a well-known bird in its range. It has acquired a number of local names including ''guardabarranco'' ("ravine-guard") in Nicaragua, '''torogoz''' in [[El Salvador]] (based on its call) and ''pájaro reloj'' ("clock bird") in the Yucatán, based on its habit of wagging its tail like a [[pendulum]]. In [[Costa Rica]] it is known as ''momoto cejiceleste'' or the far-less flattering ''pájaro bobo'' ("foolish bird"), owing to its tendency to allow humans to come very near it without flying away. == Bildaro == <gallery mode = packed heights = 180px> Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 3.jpg Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan.jpg Eumomota superciliosa.jpg| Turquoise-Browed Motmot (Eumomota superciliosa) (5772394206).jpg| </gallery> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} * {{cite book |last1=Fogden |first1=Susan C. L. |last2=Fogden |first2=Michael |last3=Fogden |first3=Patricia |title=A Photographic Guide to Birds of Costa Rica |publisher=New Holland |year=2005 |isbn=978-1-84330-960-4}} * {{cite book |last1=Howell |first1=Steve N. G. |last2=Webb |first2=Sophie |title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America |publisher=Oxford University Press |year=1995 |isbn=978-0-19-854012-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} * {{cite book |last1=Ridgely |first1=Robert S. |last2=Gwynne Jr. |first2=John A. |title=A Guide to the Birds of Panama with Costa Rica, Nicaragua and Honduras |publisher=Princeton University Press |year=1989 |isbn=978-0-691-02512-4}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Eumomota superciliosa}} {{Wikispecies|Eumomota superciliosa}} * [http://www.trinity.edu/tmurphy/trinity/motmot.html esploro fare de Troy G. Murphy] ĉe Trinity University, Texas * [http://www.gaianicaragua.org/guardabarranco.html Turkisbrova momoto] en [[Natura Rezervejo Lageto Apojo]], Nikaragvo {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] n1vf7nrrx18whn2g7xqktgu9ednpcam 9419536 9419533 2026-07-03T12:24:59Z Kani 670 9419536 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 2.jpg |priskribo de dosiero = ''E. s. apiaster'', Honduro |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Eumomota]]'' |genro aŭtoritato = [[Philip Sclater|P.L. Sclater]], 1858 |specio = '''Turkisbrova momoto''' ''E. superciliosa'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Eumomota superciliosa'' |volume=2020 |article-number=e.T22682992A163630124 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682992A163630124.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Eumomota superciliosa'' |dunomo aŭtoritato = (Sandbach, 1837) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Eumomota superciliosa dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Turkisbrova momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eumomota superciliosa'') estas buntkolora mezgranda [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas la nura specio en la [[genro]] ''Eumomota''. It inhabits [[Central America]] from south-east [[Mexico]] (mostly the [[Yucatán Peninsula]]), to [[Costa Rica]], where it is common and not considered threatened. It lives in fairly open [[habitat]]s such as forest edge, [[gallery forest]] and [[scrubland]]. It is more conspicuous than other motmots, often perching in the open on wires and fences. From these perches it scans for prey, such as [[insect]]s and small [[reptile]]s. White [[bird egg|eggs]] (3–6) are laid in a long tunnel [[bird nest|nest]] in an earth bank or sometimes in a [[quarry]] or fresh-water well. Its name originates from the [[turquoise (color)|turquoise]] color of its brow. It is the national bird of both [[El Salvador]] and [[Nicaragua]], where it is known as '''torogoz''' and '''guardabarranco''' respectively.<ref>{{cite journal|language=es|url=http://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf|title=Decreto Legislativo No 735 del 21 de octubre de 1999|journal=Diario Oficial|publisher=[[Imprenta Nacional de El Salvador]]|location=San Salvador|issue=216|volume=345|page=6|date=19 November 1999|access-date=22 July 2017}}</ref><ref>{{cite journal|language=es|url=http://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/($All)/F4908C9676104D7806257A31005E210E?OpenDocument|title=Ley No. 795 que declara al guardabarranco, ave nacional de Nicaragua|location=Managua|publisher=La Gaceta|journal=Diario Oficial|issue=118|date=25 June 2012|access-date=22 July 2017}}</ref> The bird is {{convert|34|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|65|g|oz|abbr=on}}. It has a mostly grey-blue body with a rufous back and belly. There is a bright blue strip above the eye and a blue-bordered black patch on the throat. The [[remiges|flight feathers]] and upperside of the tail are blue. The tips of the tail feathers are shaped like rackets and the bare feather shafts are longer than in other motmots. Although it is often said that motmots pluck the barbs off their tail to create the racketed shape, this is not true; the barbs are weakly attached and fall off due to abrasion with substrates and with routine preening.<ref name=Murphy2007JAB/> Unlike most bird species, where only males express elaborate traits, the turquoise-browed motmot expresses the extraordinary racketed tail in both sexes. Research indicates that the tail has evolved to function differently for the sexes. Males use their tails as sexual signals, as males with longer tails have greater pairing success and reproductive success.<ref name=Murphy2007BES/> In addition to this function, the tail is used by both sexes in a wag-display, whereby the tail is moved back-and-forth in a pendulous fashion.<ref name=Murphy2007BE/> The wag-display is performed in a context unrelated to mating: both sexes perform the wag-display in the presence of a [[predator]], and the display is thought to confer naturally selected benefits by communicating to the predator that it has been seen and that pursuit will not result in capture. This form of [[Interspecies communication|interspecific communication]] is referred to as a [[Anti-predator adaptation#Pursuit-deterrent signals|pursuit-deterrent signal]].<ref name=Murphy2007AB/> The [[bird song|call]] is nasal, croaking and far-carrying. The turquoise-browed motmot is a well-known bird in its range. It has acquired a number of local names including ''guardabarranco'' ("ravine-guard") in Nicaragua, '''torogoz''' in [[El Salvador]] (based on its call) and ''pájaro reloj'' ("clock bird") in the Yucatán, based on its habit of wagging its tail like a [[pendulum]]. In [[Costa Rica]] it is known as ''momoto cejiceleste'' or the far-less flattering ''pájaro bobo'' ("foolish bird"), owing to its tendency to allow humans to come very near it without flying away. == Bildaro == <gallery mode = packed heights = 180px> Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 3.jpg Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan.jpg Eumomota superciliosa.jpg| Turquoise-Browed Motmot (Eumomota superciliosa) (5772394206).jpg| ES 05 2012 Torogoz in Joya de Ceren 1465.jpg|Turkisbrova momoto en majaaj ruinoj de [[Joya de Cerén]] en [[Salvadoro]] </gallery> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} * {{cite book |last1=Fogden |first1=Susan C. L. |last2=Fogden |first2=Michael |last3=Fogden |first3=Patricia |title=A Photographic Guide to Birds of Costa Rica |publisher=New Holland |year=2005 |isbn=978-1-84330-960-4}} * {{cite book |last1=Howell |first1=Steve N. G. |last2=Webb |first2=Sophie |title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America |publisher=Oxford University Press |year=1995 |isbn=978-0-19-854012-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} * {{cite book |last1=Ridgely |first1=Robert S. |last2=Gwynne Jr. |first2=John A. |title=A Guide to the Birds of Panama with Costa Rica, Nicaragua and Honduras |publisher=Princeton University Press |year=1989 |isbn=978-0-691-02512-4}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Eumomota superciliosa}} {{Wikispecies|Eumomota superciliosa}} * [http://www.trinity.edu/tmurphy/trinity/motmot.html esploro fare de Troy G. Murphy] ĉe Trinity University, Texas * [http://www.gaianicaragua.org/guardabarranco.html Turkisbrova momoto] en [[Natura Rezervejo Lageto Apojo]], Nikaragvo {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] ow6de8fsr4frk6nmo37m8higwnr2xxl 9419537 9419536 2026-07-03T12:25:22Z Kani 670 /* Bildaro */ 9419537 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 2.jpg |priskribo de dosiero = ''E. s. apiaster'', Honduro |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Eumomota]]'' |genro aŭtoritato = [[Philip Sclater|P.L. Sclater]], 1858 |specio = '''Turkisbrova momoto''' ''E. superciliosa'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Eumomota superciliosa'' |volume=2020 |article-number=e.T22682992A163630124 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682992A163630124.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Eumomota superciliosa'' |dunomo aŭtoritato = (Sandbach, 1837) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Eumomota superciliosa dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Turkisbrova momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eumomota superciliosa'') estas buntkolora mezgranda [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas la nura specio en la [[genro]] ''Eumomota''. It inhabits [[Central America]] from south-east [[Mexico]] (mostly the [[Yucatán Peninsula]]), to [[Costa Rica]], where it is common and not considered threatened. It lives in fairly open [[habitat]]s such as forest edge, [[gallery forest]] and [[scrubland]]. It is more conspicuous than other motmots, often perching in the open on wires and fences. From these perches it scans for prey, such as [[insect]]s and small [[reptile]]s. White [[bird egg|eggs]] (3–6) are laid in a long tunnel [[bird nest|nest]] in an earth bank or sometimes in a [[quarry]] or fresh-water well. Its name originates from the [[turquoise (color)|turquoise]] color of its brow. It is the national bird of both [[El Salvador]] and [[Nicaragua]], where it is known as '''torogoz''' and '''guardabarranco''' respectively.<ref>{{cite journal|language=es|url=http://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf|title=Decreto Legislativo No 735 del 21 de octubre de 1999|journal=Diario Oficial|publisher=[[Imprenta Nacional de El Salvador]]|location=San Salvador|issue=216|volume=345|page=6|date=19 November 1999|access-date=22 July 2017}}</ref><ref>{{cite journal|language=es|url=http://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/($All)/F4908C9676104D7806257A31005E210E?OpenDocument|title=Ley No. 795 que declara al guardabarranco, ave nacional de Nicaragua|location=Managua|publisher=La Gaceta|journal=Diario Oficial|issue=118|date=25 June 2012|access-date=22 July 2017}}</ref> The bird is {{convert|34|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|65|g|oz|abbr=on}}. It has a mostly grey-blue body with a rufous back and belly. There is a bright blue strip above the eye and a blue-bordered black patch on the throat. The [[remiges|flight feathers]] and upperside of the tail are blue. The tips of the tail feathers are shaped like rackets and the bare feather shafts are longer than in other motmots. Although it is often said that motmots pluck the barbs off their tail to create the racketed shape, this is not true; the barbs are weakly attached and fall off due to abrasion with substrates and with routine preening.<ref name=Murphy2007JAB/> Unlike most bird species, where only males express elaborate traits, the turquoise-browed motmot expresses the extraordinary racketed tail in both sexes. Research indicates that the tail has evolved to function differently for the sexes. Males use their tails as sexual signals, as males with longer tails have greater pairing success and reproductive success.<ref name=Murphy2007BES/> In addition to this function, the tail is used by both sexes in a wag-display, whereby the tail is moved back-and-forth in a pendulous fashion.<ref name=Murphy2007BE/> The wag-display is performed in a context unrelated to mating: both sexes perform the wag-display in the presence of a [[predator]], and the display is thought to confer naturally selected benefits by communicating to the predator that it has been seen and that pursuit will not result in capture. This form of [[Interspecies communication|interspecific communication]] is referred to as a [[Anti-predator adaptation#Pursuit-deterrent signals|pursuit-deterrent signal]].<ref name=Murphy2007AB/> The [[bird song|call]] is nasal, croaking and far-carrying. The turquoise-browed motmot is a well-known bird in its range. It has acquired a number of local names including ''guardabarranco'' ("ravine-guard") in Nicaragua, '''torogoz''' in [[El Salvador]] (based on its call) and ''pájaro reloj'' ("clock bird") in the Yucatán, based on its habit of wagging its tail like a [[pendulum]]. In [[Costa Rica]] it is known as ''momoto cejiceleste'' or the far-less flattering ''pájaro bobo'' ("foolish bird"), owing to its tendency to allow humans to come very near it without flying away. == Bildaro == <gallery mode = packed heights = 150px> Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 3.jpg Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan.jpg Eumomota superciliosa.jpg| Turquoise-Browed Motmot (Eumomota superciliosa) (5772394206).jpg| ES 05 2012 Torogoz in Joya de Ceren 1465.jpg|Turkisbrova momoto en majaaj ruinoj de [[Joya de Cerén]] en [[Salvadoro]] </gallery> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} * {{cite book |last1=Fogden |first1=Susan C. L. |last2=Fogden |first2=Michael |last3=Fogden |first3=Patricia |title=A Photographic Guide to Birds of Costa Rica |publisher=New Holland |year=2005 |isbn=978-1-84330-960-4}} * {{cite book |last1=Howell |first1=Steve N. G. |last2=Webb |first2=Sophie |title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America |publisher=Oxford University Press |year=1995 |isbn=978-0-19-854012-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} * {{cite book |last1=Ridgely |first1=Robert S. |last2=Gwynne Jr. |first2=John A. |title=A Guide to the Birds of Panama with Costa Rica, Nicaragua and Honduras |publisher=Princeton University Press |year=1989 |isbn=978-0-691-02512-4}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Eumomota superciliosa}} {{Wikispecies|Eumomota superciliosa}} * [http://www.trinity.edu/tmurphy/trinity/motmot.html esploro fare de Troy G. Murphy] ĉe Trinity University, Texas * [http://www.gaianicaragua.org/guardabarranco.html Turkisbrova momoto] en [[Natura Rezervejo Lageto Apojo]], Nikaragvo {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] ikld8s7ysgiye46a5rdai8ofjm0qs0m 9419547 9419537 2026-07-03T12:34:32Z Kani 670 9419547 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 2.jpg |priskribo de dosiero = ''E. s. apiaster'', Honduro |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Eumomota]]'' |genro aŭtoritato = [[Philip Sclater|P.L. Sclater]], 1858 |specio = '''Turkisbrova momoto''' ''E. superciliosa'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Eumomota superciliosa'' |volume=2020 |article-number=e.T22682992A163630124 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682992A163630124.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Eumomota superciliosa'' |dunomo aŭtoritato = (Sandbach, 1837) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Eumomota superciliosa dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Turkisbrova momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eumomota superciliosa'') estas buntkolora mezgranda [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas la nura specio en la [[genro]] ''Eumomota''. Ĝi loĝas en [[Mezameriko]], de sudorienta [[Meksiko]] (ĉefe la [[duoninsulo Jukatano]]) ĝis [[Kostariko]], kie ĝi estas ofta kaj ne konsiderata minacata. Ĝi vivas en sufiĉe malfermaj vivejoj, kiel ekzemple arbarrandoj, galeriaj arbaroj kaj arbustaroj. Ĝi estas pli rimarkebla ol aliaj momotoj, ofte ripozante sur malfermaj lokoj kiel dratoj kaj bariloj. De tiuj ripozlokoj ĝi serĉas predon, ekzemple insektojn kaj malgrandajn reptiliojn. Ĝi demetas blankajn ovojn (3–6) en neston situantan ĉe la fino de longa nestotunelo en terbordo, aŭ foje en ŝtonminejo aŭ nesalakva puto. Ĝia nomo devenas de la turkisa koloro de ĝia frunto. Ĝi estas la [[nacia birdo]] kaj de [[Salvadoro]] kaj de [[Nikaragvo]], kie ĝi estas konata respektive kiel ''torogoz'' kaj ''guardabarranco'' (ravingvardiano).<ref>{{cite journal|language=es|url=http://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf|title=Decreto Legislativo No 735 del 21 de octubre de 1999|journal=Diario Oficial|publisher=[[Imprenta Nacional de El Salvador]]|location=San Salvador|issue=216|volume=345|page=6|date=19 November 1999|access-date=22a de Julio 2017}}</ref><ref>{{cite journal|language=es|url=http://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/($All)/F4908C9676104D7806257A31005E210E?OpenDocument|title=Ley No. 795 que declara al guardabarranco, ave nacional de Nicaragua|location=Managua|publisher=La Gaceta|journal=Diario Oficial|issue=118|date=25a de Junio 2012|access-date=22a de Julio 2017}}</ref> The bird is {{convert|34|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|65|g|oz|abbr=on}}. It has a mostly grey-blue body with a rufous back and belly. There is a bright blue strip above the eye and a blue-bordered black patch on the throat. The [[remiges|flight feathers]] and upperside of the tail are blue. The tips of the tail feathers are shaped like rackets and the bare feather shafts are longer than in other motmots. Although it is often said that motmots pluck the barbs off their tail to create the racketed shape, this is not true; the barbs are weakly attached and fall off due to abrasion with substrates and with routine preening.<ref name=Murphy2007JAB/> Unlike most bird species, where only males express elaborate traits, the turquoise-browed motmot expresses the extraordinary racketed tail in both sexes. Research indicates that the tail has evolved to function differently for the sexes. Males use their tails as sexual signals, as males with longer tails have greater pairing success and reproductive success.<ref name=Murphy2007BES/> In addition to this function, the tail is used by both sexes in a wag-display, whereby the tail is moved back-and-forth in a pendulous fashion.<ref name=Murphy2007BE/> The wag-display is performed in a context unrelated to mating: both sexes perform the wag-display in the presence of a [[predator]], and the display is thought to confer naturally selected benefits by communicating to the predator that it has been seen and that pursuit will not result in capture. This form of [[Interspecies communication|interspecific communication]] is referred to as a [[Anti-predator adaptation#Pursuit-deterrent signals|pursuit-deterrent signal]].<ref name=Murphy2007AB/> The [[bird song|call]] is nasal, croaking and far-carrying. The turquoise-browed motmot is a well-known bird in its range. It has acquired a number of local names including ''guardabarranco'' ("ravine-guard") in Nicaragua, '''torogoz''' in [[El Salvador]] (based on its call) and ''pájaro reloj'' ("clock bird") in the Yucatán, based on its habit of wagging its tail like a [[pendulum]]. In [[Costa Rica]] it is known as ''momoto cejiceleste'' or the far-less flattering ''pájaro bobo'' ("foolish bird"), owing to its tendency to allow humans to come very near it without flying away. == Bildaro == <gallery mode = packed heights = 150px> Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 3.jpg Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan.jpg Eumomota superciliosa.jpg| Turquoise-Browed Motmot (Eumomota superciliosa) (5772394206).jpg| ES 05 2012 Torogoz in Joya de Ceren 1465.jpg|Turkisbrova momoto en majaaj ruinoj de [[Joya de Cerén]] en [[Salvadoro]] </gallery> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} * {{cite book |last1=Fogden |first1=Susan C. L. |last2=Fogden |first2=Michael |last3=Fogden |first3=Patricia |title=A Photographic Guide to Birds of Costa Rica |publisher=New Holland |year=2005 |isbn=978-1-84330-960-4}} * {{cite book |last1=Howell |first1=Steve N. G. |last2=Webb |first2=Sophie |title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America |publisher=Oxford University Press |year=1995 |isbn=978-0-19-854012-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} * {{cite book |last1=Ridgely |first1=Robert S. |last2=Gwynne Jr. |first2=John A. |title=A Guide to the Birds of Panama with Costa Rica, Nicaragua and Honduras |publisher=Princeton University Press |year=1989 |isbn=978-0-691-02512-4}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Eumomota superciliosa}} {{Wikispecies|Eumomota superciliosa}} * [http://www.trinity.edu/tmurphy/trinity/motmot.html esploro fare de Troy G. Murphy] ĉe Trinity University, Texas * [http://www.gaianicaragua.org/guardabarranco.html Turkisbrova momoto] en [[Natura Rezervejo Lageto Apojo]], Nikaragvo {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] 4fdeoodbff35jivi4uajyxk24oun80r 9419558 9419547 2026-07-03T12:47:52Z Kani 670 9419558 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 2.jpg |priskribo de dosiero = ''E. s. apiaster'', Honduro |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Eumomota]]'' |genro aŭtoritato = [[Philip Sclater|P.L. Sclater]], 1858 |specio = '''Turkisbrova momoto''' ''E. superciliosa'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Eumomota superciliosa'' |volume=2020 |article-number=e.T22682992A163630124 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682992A163630124.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Eumomota superciliosa'' |dunomo aŭtoritato = (Sandbach, 1837) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Eumomota superciliosa dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Turkisbrova momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eumomota superciliosa'') estas buntkolora mezgranda [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas la nura specio en la [[genro]] ''Eumomota''. Ĝi loĝas en [[Mezameriko]], de sudorienta [[Meksiko]] (ĉefe la [[duoninsulo Jukatano]]) ĝis [[Kostariko]], kie ĝi estas ofta kaj ne konsiderata minacata. Ĝi vivas en sufiĉe malfermaj vivejoj, kiel ekzemple arbarrandoj, galeriaj arbaroj kaj arbustaroj. Ĝi estas pli rimarkebla ol aliaj momotoj, ofte ripozante sur malfermaj lokoj kiel dratoj kaj bariloj. De tiuj ripozlokoj ĝi serĉas predon, ekzemple insektojn kaj malgrandajn reptiliojn. Ĝi demetas blankajn ovojn (3–6) en neston situantan ĉe la fino de longa nestotunelo en terbordo, aŭ foje en ŝtonminejo aŭ nesalakva puto. Ĝia nomo devenas de la turkisa koloro de ĝia frunto. Ĝi estas la [[nacia birdo]] kaj de [[Salvadoro]] kaj de [[Nikaragvo]], kie ĝi estas konata respektive kiel ''torogoz'' kaj ''guardabarranco'' (ravingvardiano).<ref>{{cite journal|language=es|url=http://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf|title=Decreto Legislativo No 735 del 21 de octubre de 1999|journal=Diario Oficial|publisher=[[Imprenta Nacional de El Salvador]]|location=San Salvador|issue=216|volume=345|page=6|date=19 November 1999|access-date=22a de Julio 2017}}</ref><ref>{{cite journal|language=es|url=http://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/($All)/F4908C9676104D7806257A31005E210E?OpenDocument|title=Ley No. 795 que declara al guardabarranco, ave nacional de Nicaragua|location=Managua|publisher=La Gaceta|journal=Diario Oficial|issue=118|date=25a de Junio 2012|access-date=22a de Julio 2017}}</ref> La birdo longas 34 cm kaj pezas 65 g. Ĝi havas plejparte grizbluan korpon kun ruĝbrunaj dorso kaj ventro. Estas brilblua strio super la okulo kaj nigra makulo kun blua bordo ĉe la gorĝo. La flugilplumoj kaj la supra flanko de la vosto estas bluaj. La pintoj de la vostoplumoj havas la formon de rakedoj, kaj la senkovraĵaj plumtigo-partoj estas pli longaj ol ĉe aliaj momotoj. Kvankam oni ofte diras, ke momotoj forŝiras la plumerojn de sia vosto por krei tiun rakedo-formon, tio ne estas vera; la plumeroj estas malforte ligitaj kaj defalas pro frotado kontraŭ surfacoj kaj pro rutina plum-prizorgado. <ref name=Murphy2007AB>{{cite journal |last=Murphy |first=Troy G. |year=2007 |title=Dishonest 'preemptive' pursuit-deterrent signal? Why the turquoise-browed motmot wags its tail before feeding nestlings |journal=[[Animal Behaviour (gazeto)|Animal Behaviour]] |volume=73 |issue=6 |pages=965–970 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |doi=10.1016/j.anbehav.2006.10.020|s2cid=6828682 |url=https://digitalcommons.trinity.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1052&context=bio_faculty |url-access=subscription }}</ref> Male al la plej multaj birdospecioj, ĉe kiuj nur la maskloj montras ellaboritajn trajtojn, la turkisbrova momoto havas tiun eksterordinaran voston kun spatelaj pintoj ĉe ambaŭ seksoj. Esploroj indikas, ke la vosto evoluis por plenumi malsamajn funkciojn ĉe la du seksoj. Maskloj uzas siajn vostojn kiel seksajn signalojn, ĉar maskloj kun pli longaj vostoj havas pli grandan sukceson ĉe pariĝado kaj reproduktado.<ref name=Murphy2007BES>{{cite journal |last=Murphy |first=Troy G. |year=2007 |title=Racketed tail of the male and female turquoise-browed motmot: male but not female tail length correlates with pairing success, performance, and reproductive success |journal=[[Behavioral Ecology and Sociobiology]] |volume=61 |issue=6 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |pages=911–918 |doi=10.1007/s00265-006-0320-z |s2cid=8966707 |url=https://digitalcommons.trinity.edu/bio_faculty/16 |url-access=subscription }}</ref> Krom tiu funkcio, ambaŭ seksoj uzas la voston por montraĵo, kiu konsistas el svingado de la vosto tien kaj reen kiel pendolo.<ref name=Murphy2007BE>{{cite journal |last=Murphy |first=Troy G. |year=2006 |title=Predator-elicited visual signal: why the turquoise-browed motmot wag-displays its racketed tail |journal=[[Behavioral Ecology (journal)|Behavioral Ecology]] |volume=17 |issue=4 |pages=547–553 |publisher=International Society for Behavioral Ecology |url=http://beheco.oxfordjournals.org/content/17/4/547.full |doi=10.1093/beheco/arj064|doi-access=free }}</ref> Tiu sving-montrado okazas en kunteksto senrilata al pariĝado: ambaŭ seksoj plenumas ĝin en ĉeesto de predanto, kaj oni supozas, ke ĝi donas avantaĝojn favoratajn de natura selektado, ĉar ĝi komunikas al la predanto, ke oni rimarkis ĝin kaj ke persekutado ne kondukos al kapto. Tiu speco de interspecia komunikado estas nomata signalo por [[Kontraŭpredanta adapto|malinstigi persekutadon]].* <ref name=Murphy2007JAB>{{cite journal |last=Murphy |first=Troy G. |year=2007 |title=Lack of melanized keratin and barbs that fall off: how the racketed tail of the turquoise-browed motmot ''Eumomota superciliosa'' is formed |journal=[[Journal of Avian Biology]] |volume=38 |issue=2 |pages=139–143 |publisher=Nordic Society Oikos |doi=10.1111/j.2007.0908-8857.04055.x}}</ref> The [[bird song|call]] is nasal, croaking and far-carrying. The turquoise-browed motmot is a well-known bird in its range. It has acquired a number of local names including ''guardabarranco'' ("ravine-guard") in Nicaragua, '''torogoz''' in [[El Salvador]] (based on its call) and ''pájaro reloj'' ("clock bird") in the Yucatán, based on its habit of wagging its tail like a [[pendulum]]. In [[Costa Rica]] it is known as ''momoto cejiceleste'' or the far-less flattering ''pájaro bobo'' ("foolish bird"), owing to its tendency to allow humans to come very near it without flying away. == Bildaro == <gallery mode = packed heights = 150px> Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 3.jpg Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan.jpg Eumomota superciliosa.jpg| Turquoise-Browed Motmot (Eumomota superciliosa) (5772394206).jpg| ES 05 2012 Torogoz in Joya de Ceren 1465.jpg|Turkisbrova momoto en majaaj ruinoj de [[Joya de Cerén]] en [[Salvadoro]] </gallery> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} * {{cite book |last1=Fogden |first1=Susan C. L. |last2=Fogden |first2=Michael |last3=Fogden |first3=Patricia |title=A Photographic Guide to Birds of Costa Rica |publisher=New Holland |year=2005 |isbn=978-1-84330-960-4}} * {{cite book |last1=Howell |first1=Steve N. G. |last2=Webb |first2=Sophie |title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America |publisher=Oxford University Press |year=1995 |isbn=978-0-19-854012-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} * {{cite book |last1=Ridgely |first1=Robert S. |last2=Gwynne Jr. |first2=John A. |title=A Guide to the Birds of Panama with Costa Rica, Nicaragua and Honduras |publisher=Princeton University Press |year=1989 |isbn=978-0-691-02512-4}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Eumomota superciliosa}} {{Wikispecies|Eumomota superciliosa}} * [http://www.trinity.edu/tmurphy/trinity/motmot.html esploro fare de Troy G. Murphy] ĉe Trinity University, Texas * [http://www.gaianicaragua.org/guardabarranco.html Turkisbrova momoto] en [[Natura Rezervejo Lageto Apojo]], Nikaragvo {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] 3k65wpfzs8ur0p60qf4ydizliurzyjb 9419564 9419558 2026-07-03T12:52:25Z Kani 670 9419564 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Larĝbeka momoto |koloro = pink |dosiero = Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 2.jpg |priskribo de dosiero = ''E. s. apiaster'', Honduro |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Momotedoj]] ''Momotidae'' |genro = ''[[Eumomota]]'' |genro aŭtoritato = [[Philip Sclater|P.L. Sclater]], 1858 |specio = '''Turkisbrova momoto''' ''E. superciliosa'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Eumomota superciliosa'' |volume=2020 |article-number=e.T22682992A163630124 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682992A163630124.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Eumomota superciliosa'' |dunomo aŭtoritato = (Sandbach, 1837) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = | sinonimo = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Eumomota superciliosa dist.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Turkisbrova momoto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eumomota superciliosa'') estas buntkolora mezgranda [[specio]] de birdo en la momota familio [[Momotedoj]]. Ĝi estas la nura specio en la [[genro]] ''Eumomota''. Ĝi loĝas en [[Mezameriko]], de sudorienta [[Meksiko]] (ĉefe la [[duoninsulo Jukatano]]) ĝis [[Kostariko]], kie ĝi estas ofta kaj ne konsiderata minacata. Ĝi vivas en sufiĉe malfermaj vivejoj, kiel ekzemple arbarrandoj, galeriaj arbaroj kaj arbustaroj. Ĝi estas pli rimarkebla ol aliaj momotoj, ofte ripozante sur malfermaj lokoj kiel dratoj kaj bariloj. De tiuj ripozlokoj ĝi serĉas predon, ekzemple insektojn kaj malgrandajn reptiliojn. Ĝi demetas blankajn ovojn (3–6) en neston situantan ĉe la fino de longa nestotunelo en terbordo, aŭ foje en ŝtonminejo aŭ nesalakva puto. Ĝia nomo devenas de la turkisa koloro de ĝia frunto. Ĝi estas la [[nacia birdo]] kaj de [[Salvadoro]] kaj de [[Nikaragvo]], kie ĝi estas konata respektive kiel ''torogoz'' kaj ''guardabarranco'' (ravingvardiano).<ref>{{cite journal|language=es|url=http://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf|title=Decreto Legislativo No 735 del 21 de octubre de 1999|journal=Diario Oficial|publisher=[[Imprenta Nacional de El Salvador]]|location=San Salvador|issue=216|volume=345|page=6|date=19 November 1999|access-date=22a de Julio 2017}}</ref><ref>{{cite journal|language=es|url=http://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/($All)/F4908C9676104D7806257A31005E210E?OpenDocument|title=Ley No. 795 que declara al guardabarranco, ave nacional de Nicaragua|location=Managua|publisher=La Gaceta|journal=Diario Oficial|issue=118|date=25a de Junio 2012|access-date=22a de Julio 2017}}</ref> La birdo longas 34 cm kaj pezas 65 g. Ĝi havas plejparte grizbluan korpon kun ruĝbrunaj dorso kaj ventro. Estas brilblua strio super la okulo kaj nigra makulo kun blua bordo ĉe la gorĝo. La flugilplumoj kaj la supra flanko de la vosto estas bluaj. La pintoj de la vostoplumoj havas la formon de rakedoj, kaj la senkovraĵaj plumtigo-partoj estas pli longaj ol ĉe aliaj momotoj. Kvankam oni ofte diras, ke momotoj forŝiras la plumerojn de sia vosto por krei tiun rakedo-formon, tio ne estas vera; la plumeroj estas malforte ligitaj kaj defalas pro frotado kontraŭ surfacoj kaj pro rutina plum-prizorgado. <ref name=Murphy2007AB>{{cite journal |last=Murphy |first=Troy G. |year=2007 |title=Dishonest 'preemptive' pursuit-deterrent signal? Why the turquoise-browed motmot wags its tail before feeding nestlings |journal= Animal Behaviour |volume=73 |issue=6 |pages=965–970 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |doi=10.1016/j.anbehav.2006.10.020|s2cid=6828682 |url=https://digitalcommons.trinity.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1052&context=bio_faculty |url-access=subscription }}</ref> Male al la plej multaj birdospecioj, ĉe kiuj nur la maskloj montras ellaboritajn trajtojn, la turkisbrova momoto havas tiun eksterordinaran voston kun spatelaj pintoj ĉe ambaŭ seksoj. Esploroj indikas, ke la vosto evoluis por plenumi malsamajn funkciojn ĉe la du seksoj. Maskloj uzas siajn vostojn kiel seksajn signalojn, ĉar maskloj kun pli longaj vostoj havas pli grandan sukceson ĉe pariĝado kaj reproduktado.<ref name=Murphy2007BES>{{cite journal |last=Murphy |first=Troy G. |year=2007 |title=Racketed tail of the male and female turquoise-browed motmot: male but not female tail length correlates with pairing success, performance, and reproductive success |journal= Behavioral Ecology and Sociobiology |volume=61 |issue=6 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |pages=911–918 |doi=10.1007/s00265-006-0320-z |s2cid=8966707 |url=https://digitalcommons.trinity.edu/bio_faculty/16 |url-access=subscription }}</ref> Krom tiu funkcio, ambaŭ seksoj uzas la voston por montraĵo, kiu konsistas el svingado de la vosto tien kaj reen kiel pendolo.<ref name=Murphy2007BE>{{cite journal |last=Murphy |first=Troy G. |year=2006 |title=Predator-elicited visual signal: why the turquoise-browed motmot wag-displays its racketed tail |journal=Behavioral Ecology |volume=17 |issue=4 |pages=547–553 |publisher=International Society for Behavioral Ecology |url=http://beheco.oxfordjournals.org/content/17/4/547.full |doi=10.1093/beheco/arj064|doi-access=free }}</ref> Tiu sving-montrado okazas en kunteksto senrilata al pariĝado: ambaŭ seksoj plenumas ĝin en ĉeesto de predanto, kaj oni supozas, ke ĝi donas avantaĝojn favoratajn de natura selektado, ĉar ĝi komunikas al la predanto, ke oni rimarkis ĝin kaj ke persekutado ne kondukos al kapto. Tiu speco de interspecia komunikado estas nomata signalo por [[Kontraŭpredanta adapto|malinstigi persekutadon]].<ref name=Murphy2007JAB>{{cite journal |last=Murphy |first=Troy G. |year=2007 |title=Lack of melanized keratin and barbs that fall off: how the racketed tail of the turquoise-browed motmot ''Eumomota superciliosa'' is formed |journal= Journal of Avian Biology |volume=38 |issue=2 |pages=139–143 |publisher=Nordic Society Oikos |doi=10.1111/j.2007.0908-8857.04055.x}}</ref> La voĉo estas nazeca, krakanta kaj vaste aŭdebla. La turkisbrova momoto estas bone konata birdo en sia disvastiĝa areo. Ĝi ricevis plurajn lokajn nomojn, interalie ''guardabarranco'' ("ravin-gardisto") en Nikaragvo, ''torogoz'' en Salvadoro (laŭ sia voĉo) kaj ''pájaro reloj'' ("horloĝ-birdo") en Jukatano, pro sia kutimo svingi la voston kiel [[pendolo]]. En Kostariko ĝi estas konata kiel ''momoto cejiceleste'' aŭ per la multe malpli flata nomo ''pájaro bobo'' ("malsaĝa birdo"), pro sia emo permesi al homoj proksimiĝi tre al ĝi sen forflugi. == Bildaro == <gallery mode = packed heights = 150px> Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan 3.jpg Turquoise-browed motmot (Eumomota superciliosa apiaster) Copan.jpg Eumomota superciliosa.jpg| Turquoise-Browed Motmot (Eumomota superciliosa) (5772394206).jpg| ES 05 2012 Torogoz in Joya de Ceren 1465.jpg|Turkisbrova momoto en majaaj ruinoj de [[Joya de Cerén]] en [[Salvadoro]] </gallery> == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} * {{cite book |last1=Fogden |first1=Susan C. L. |last2=Fogden |first2=Michael |last3=Fogden |first3=Patricia |title=A Photographic Guide to Birds of Costa Rica |publisher=New Holland |year=2005 |isbn=978-1-84330-960-4}} * {{cite book |last1=Howell |first1=Steve N. G. |last2=Webb |first2=Sophie |title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America |publisher=Oxford University Press |year=1995 |isbn=978-0-19-854012-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} * {{cite book |last1=Ridgely |first1=Robert S. |last2=Gwynne Jr. |first2=John A. |title=A Guide to the Birds of Panama with Costa Rica, Nicaragua and Honduras |publisher=Princeton University Press |year=1989 |isbn=978-0-691-02512-4}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Eumomota superciliosa}} {{Wikispecies|Eumomota superciliosa}} * [http://www.trinity.edu/tmurphy/trinity/motmot.html esploro fare de Troy G. Murphy] ĉe Trinity University, Texas * [http://www.gaianicaragua.org/guardabarranco.html Turkisbrova momoto] en [[Natura Rezervejo Lageto Apojo]], Nikaragvo {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] 02wnv903pxgc0zmd6ta1q3ua1rpxl2f 0 948892 9419534 2026-07-03T12:23:37Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Ismael Saibari''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|1|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2001|1|28}}-jara - estas maroka..." 9419534 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Ismael Saibari''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|1|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2001|1|28}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Saibari, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] 557pgpwqkgl0rw8fqvjxwk3nj3k6hlp 9419809 9419534 2026-07-03T21:37:58Z ThomasPusch 1869 9419809 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = Ismael Saibari vs Niger.jpg | priskribo = en septembro 2025 | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Ismael Saibari''' - naskiĝis {{naskiĝdato|2001|1|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|2001|1|28}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde somero {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Ismael Saibari.jpg|eta|maldekstra|400ra|{{centre|kun la nacia teamo en en septembro 2023}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Saibari, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] 417266e4tth84169saeb8evhnxjiy2v 0 948893 9419538 2026-07-03T12:25:26Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''Soufiane Rahimi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1996|6|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1996|6|2}}-jara - estas maroka pr..." 9419538 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''Soufiane Rahimi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1996|6|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1996|6|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "9". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Rahimi, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] oz11gh82l2gcr3cd2kj1fn1nwyic76v 9419543 9419538 2026-07-03T12:26:54Z ThomasPusch 1869 9419543 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''Soufiane Rahimi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1996|6|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|6|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "9". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Rahimi, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 3ubzl4qs6fz4eq1azeo8c9k0jvjg4tb 9419544 9419543 2026-07-03T12:27:50Z ThomasPusch 1869 9419544 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''Soufiane Rahimi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1996|6|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|6|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. <!--por vikidatumoj: ekde 2021 en la klubo Al Ain --> Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "9". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Rahimi, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] fttyovwt3sqh5wxq0t0k92mpkkzj0sw 9419545 9419544 2026-07-03T12:29:39Z ThomasPusch 1869 9419545 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''Soufiane Rahimi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1996|6|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|6|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} en la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]. <!--por vikidatumoj: ekde 2021 en la klubo Al Ain --> Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "9". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Rahimi, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] qv6dwxdktjycrjv3pqmluf6mot31esz 9419546 9419545 2026-07-03T12:31:06Z ThomasPusch 1869 9419546 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2021]] }} '''Soufiane Rahimi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1996|6|2}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|6|2}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} en la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]. <!--por vikidatumoj: ekde 2021 en la klubo Al Ain --> Ekde la jaro [[2021]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "9". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Soufiane Rahimi against Paraguay (cropped).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en marto 2026 kun la naciteama ĉemizo "9"}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Rahimi, S}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] pngb5k0vtau1me69row6cpt1sfpx1wj 0 948894 9419540 2026-07-03T12:26:03Z Kani 670 Alidirektigis al [[Turkisbrova momoto]] 9419540 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Turkisbrova momoto]] htze20v4bkssurit2kwxfcgy7ihmjkt 0 948895 9419541 2026-07-03T12:26:09Z Kani 670 Alidirektigis al [[Turkisbrova momoto]] 9419541 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Turkisbrova momoto]] htze20v4bkssurit2kwxfcgy7ihmjkt 0 948896 9419542 2026-07-03T12:26:43Z Crosstor 3176 muzeologo 9419542 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} en 2017 |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [ĉila ĉorba], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Csorba Csilla''' estas [[Hungario|hungara]] [[muzeologo]]. Ŝia geedziĝa nomo estis ''Csilla Erdődyné Csorba'', pli ofte Csilla E. Csorba, ŝia edzo estis [[Gábor Erdődy]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/person/1613198/ nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1952|1|3}} en [[Budapeŝto]]<!--, ŝi mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1970, poste ŝi akiris diplomon en [[ELTE]] en [[1975]]. Post la diplomo ŝi eklaboris en la [[Literatura Muzeo Petőfi]] kiel muzeologo, sed inter 1991–1996 ŝi vivis kun sia edzo en [[Germanio]]. Hejmenveninte ŝi estis levita vicmuzeestro, poste inter 2005–2016 ŝi estis muzeestro. Intertempe ŝi iĝis muzea inspektoro. Ŝia intereso fokusiĝis al arthistorio, literaturistoj kaj fotoj. Ŝi naskis 2 gefilojn en 1976 kaj 1987. Ŝi ricevis [[premio]]jn inter 2006-2022. == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [https://pim.hu/munkatarsak/e-csorba-csilla datenoj hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Csorba Csilla}} [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 3icatcztre5k9pui6steiduitn6mgo9 1 948897 9419580 2026-07-03T13:11:22Z Claudio Pistilli 25073 /* Francisko Valdomiro Lorenz */ nova sekcio 9419580 wikitext text/x-wiki == Francisko Valdomiro Lorenz == Estis bonega esperantisto, mi orgojlas pri lia libro "Esperanto Kiel Revelacio", gratulojn por la redaktado. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:11, 3 jul. 2026 (UTC) hepoe7sgorlle20icsm97isn9243v6c 0 948898 9419587 2026-07-03T13:22:16Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361297275|Oldřich Nejedlý]]" 9419587 wikitext text/x-wiki '''Oldřich Nejedlý''' (naskiĝis la 26-an de decembro 1909 en [[Žebrák]] – mortis la 11-an de junio 1990 en [[Rakovník]]) estis [[Ĉeĥoj|ĉeĥa]] [[Futbalo|futbalisto]]. Li pasigis sian tutan profesian karieron ĉe Sparta Prago kiel [[Avanulo|interna atakanto]]. Nejedlý estis la plej granda golinto de la [[Futbala Mondpokalo 1934|Futbala Mondpokalo de 1934]] je internacia nivelo. == Kluba kariero == Nejedlý ludis por Sparta Prago dum sia tuta profesia periodo. Li trafis 162 ligogolojn en 187 ludoj, gajnante kvar ĉampionecojn de la Ĉeĥoslovaka Unua Ligo en 1932, 1936, 1938 kaj 1939, aldonante Mitropa Pokalon en 1935. Ĝenerala rekordo por Sparta: Li trafis imponajn 388 golojn en 415 matĉoj. Li ankaŭ trafis 18 golojn en 38 ludoj por SK Rakovník (1943, 1944 kaj 1946), donante al li totalon de 180 ligogoloj en 225 ludoj. Ĉe la fino de sia kariero, Nejedlý revenis al sia hejmurba klubo Zebrak antaŭ ol retiriĝi de profesia futbalo en la aĝo de preskaŭ 47 jaroj pro alia krura vundo. == Internacia kariero == Por Ĉeĥoslovakio, Nejedlý trafis 29 golojn en 44 ludoj. Li ricevis la Bronzan Pilkon en la [[Futbala Mondpokalo 1934|Futbala Mondpokalo de 1934]] kiel la tria plej elstara ludanto de la turniro kaj estis elektita en la Steluloplenan Teamon de la turniro. Nejedlý partoprenis la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1934|1934]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1938|1938]], respektive en Italio kaj Francio. Li estis la plej bona golinto en la unua turniro kun kvin goloj, kio estas oficiale agnoskita de FIFA ekde novembro 2006, ĉar li komence ricevis nur kvar golojn, igante lin komuna plej bona golinto kun Angelo Schiavio kaj Edmund Conen.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/en/media/index/0,1369,125346,00.html|title=American Bert Patenaude credited with first hat trick in FIFA World Cup history|website=FIFA|access-date=5 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20061116121146/http://www.fifa.com/en/media/index/0,1369,125346,00.html|archive-date=16 November 2006|url-status=dead}}</ref> Nejedlý ankaŭ trafis du golojn en la dua turniro ĝis krura vundo efike finis lian internacian karieron poste. * [http://www.spartaforever.cz/ukaz_clanek.php?clanek=640 Biografio de Oldřich Nejedlý] ({{Cs}}) [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj futbalistoj]] beuceyfvy2sqdif7crngvsmzqf94jwf 9419588 9419587 2026-07-03T13:22:53Z Sj1mor 12103 9419588 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Oldřich Nejedlý''' (naskiĝis la 26-an de decembro 1909 en [[Žebrák]] – mortis la 11-an de junio 1990 en [[Rakovník]]) estis [[Ĉeĥoj|ĉeĥa]] [[Futbalo|futbalisto]]. Li pasigis sian tutan profesian karieron ĉe Sparta Prago kiel [[Avanulo|interna atakanto]]. Nejedlý estis la plej granda golinto de la [[Futbala Mondpokalo 1934|Futbala Mondpokalo de 1934]] je internacia nivelo. == Kluba kariero == Nejedlý ludis por Sparta Prago dum sia tuta profesia periodo. Li trafis 162 ligogolojn en 187 ludoj, gajnante kvar ĉampionecojn de la Ĉeĥoslovaka Unua Ligo en 1932, 1936, 1938 kaj 1939, aldonante Mitropa Pokalon en 1935. Ĝenerala rekordo por Sparta: Li trafis imponajn 388 golojn en 415 matĉoj. Li ankaŭ trafis 18 golojn en 38 ludoj por SK Rakovník (1943, 1944 kaj 1946), donante al li totalon de 180 ligogoloj en 225 ludoj. Ĉe la fino de sia kariero, Nejedlý revenis al sia hejmurba klubo Zebrak antaŭ ol retiriĝi de profesia futbalo en la aĝo de preskaŭ 47 jaroj pro alia krura vundo. == Internacia kariero == Por Ĉeĥoslovakio, Nejedlý trafis 29 golojn en 44 ludoj. Li ricevis la Bronzan Pilkon en la [[Futbala Mondpokalo 1934|Futbala Mondpokalo de 1934]] kiel la tria plej elstara ludanto de la turniro kaj estis elektita en la Steluloplenan Teamon de la turniro. Nejedlý partoprenis la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1934|1934]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1938|1938]], respektive en Italio kaj Francio. Li estis la plej bona golinto en la unua turniro kun kvin goloj, kio estas oficiale agnoskita de FIFA ekde novembro 2006, ĉar li komence ricevis nur kvar golojn, igante lin komuna plej bona golinto kun Angelo Schiavio kaj Edmund Conen.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/en/media/index/0,1369,125346,00.html|title=American Bert Patenaude credited with first hat trick in FIFA World Cup history|website=FIFA|access-date=5 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20061116121146/http://www.fifa.com/en/media/index/0,1369,125346,00.html|archive-date=16 November 2006|url-status=dead}}</ref> Nejedlý ankaŭ trafis du golojn en la dua turniro ĝis krura vundo efike finis lian internacian karieron poste. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.spartaforever.cz/ukaz_clanek.php?clanek=640 Biografio de Oldřich Nejedlý] ({{Cs}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nejedlý, Oldřich}} [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj futbalistoj]] nct6gl44acrlviw153toj2i63gmgs76 0 948899 9419591 2026-07-03T13:30:49Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1359272517|Leônidas (footballer, born 1913)]]" 9419591 wikitext text/x-wiki '''Leônidas da Silva''', portugallingva prononco: &#x5B;leˈõnidɐz dɐ ˈsiwvɐ&#x5D; (naskiĝis la 6-an de septembro 1913 en [[Rio-de-Ĵanejro]] – mortis la 24-an de januaro 2004 en [[Cotia (San-Paŭlio)|Cotia]]) estis brazila profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]]. Li estas konsiderata unu el la plej gravaj ludantoj de la unua duono de la 20-a jarcento. Ĉe la kulmino de sia kariero, Leônidas estis tre populara inter la homoj de Brazilo kaj Rio-de-Ĵanejro. Leônidas ludis por la [[Brazila nacia teamo de futbalo|brazila nacia teamo]] en la Mondpokaloj de [[Futbala Mondpokalo 1934|1934]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1938|1938]], kaj estis la plej bona golinto de ĉi-lasta turniro. Li estis konata kiel la "Nigra Diamanto" kaj la "Kaŭĉuka Viro" pro sia lerteco. == Kluba kariero == Leônidas komencis sian karieron ĉe São Cristóvão. Li poste ludis por la karia teamo Sírio e Libanez, kie lin trejnis Gentil Cardoso. Kiam Cardoso foriris por trejni Bonsucesso, li kunportis Leônidas. <ref>{{Cite book|title=Inverting the pyramid : the history of soccer tactics|author=Wilson, Jonathan|isbn=9781568589190|edition=Second trade paperback|location=New York, NY|oclc=1024085926|date=14 August 2018}}</ref> Inter 1931 kaj 1932, li ludis por Bonsucesso antaŭ ol aliĝi al [[Peñarol]] en Urugvajo en 1933. Post unu jaro, Leônidas revenis al Brazilo por ludi por [[Club de Regatas Vasco da Gama|Vasco da Gama]]. Li helpis ilin gajni la Ŝtatan Ĉampionecon de Rio. Post ludado en la [[Futbala Mondpokalo 1934|Futbala Mondpokalo de 1934]], li aliĝis al Botafogo kaj gajnis alian Ŝtatan Ĉampionecon de Rio en 1935. La sekvan jaron, li aliĝis al [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]], kie li restis ĝis 1941. Denove, en 1939, la teamo gajnis la Ŝtatan Ĉampionecon de Rio. Li ankaŭ estis ĉe la avangardo de la movado kontraŭ antaŭjuĝo en futbalo, estante unu el la unuaj nigraj ludantoj aliĝantaj al la tiama elitista teamo Flamengo. Leônidas aliĝis al [[São Paulo Futebol Clube|San-Paŭlo]] en 1942 kaj restis ĉe la klubo ĝis sia emeritiĝo de ludado en 1950. == Internacia kariero == Leônidas ludis 19 fojojn por la brazila nacia teamo inter 1932 kaj 1946, trafante 21 golojn entute, kaj dufoje dum sia debuto. En 1938, li estis la plej bona golinto de la Mondpokalo kun 7 goloj, trafante almenaŭ tri fojojn en la 6-5 kromtempa venko super [[Pola nacia teamo de futbalo|Pollando]]. Tamen, lia agado ankaŭ igis lin ofte faŭli fare de la poloj. Por la sekva matĉo, kontraŭ [[Ĉeĥoslovakia nacia teamo de futbalo|Ĉeĥoslovakio]], li ne estis en la idealaj kondiĉoj, sed la brazila stabo, maltrankvila pri ebla puno pro uzado de Niginho anstataŭ Leônidas, preferis konservi Leônidas en la teamo; la [[Federacio Italia de Futbalo|Itala Futbala Federacio]] avertis [[FIFA]] pri la neregula stato de Niginho: ĉi tiu ludanto, kiu havis italan civitanecon, estis ankoraŭ laŭleĝe ligita al [[Società Sportiva Lazio|Lazio]], la klubo, kiun li forlasis sen permeso en 1936, pro timo esti rekrutita de la itala armeo por la [[Dua ital-etiopa milito|Dua Itala-Etiopia Milito]]. Leônidas sukcesis trafi golon kontraŭ la ĉeĥoj, sed liaj vundoj plimalboniĝis, igante lin sendube nekapabla esti uzata en la sekva ludo - la duonfinalo kontraŭ [[Itala nacia teamo de futbalo|Italio]]. Brazilo perdis la matĉon 2-1 kaj dum multaj jaroj la trejnisto Adhemar Pimenta estis kritikita, ĉar multaj ŝatantoj, ne konsciaj pri la veraj malbonaj kondiĉoj de Lêonidas, kredis, ke lia foresto estis nur arogante farita opcio de Pimenta "por ripozigi la ludanton por la finalo". Ĉi tiu versio ankoraŭ cirkulas, malgraŭ la fakto, ke Leônidas skribis leteron, kiu estis publikigita de certaj gazetoj tiutempe, en kiu li klarigis, ke Pimenta havis neniun elekton krom ripozigi lin pro la afero Niginho. <ref>GEHRINGER, Max (nov. 2005).</ref> La afero Niginho ankaŭ malhelpis ambaŭ ludantojn ludi en la duonfinalo. Anstataŭe, Romeu estis elektita kiel la improvizita centro-atakanto de la teamo por la matĉo, trafante la golon de Brazilo malfrue en la ludo. <ref>GEHRINGER, Max (nov. 2005).</ref> Leônidas revenis por la matĉo por la tria loko kaj trafis du pliajn golojn en 4-2 venko kontraŭ [[Sveda nacia teamo de futbalo|Svedio]]. [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] bp8otj4a12qcq29rjbqn4nvt3vis3cz 9419593 9419591 2026-07-03T13:31:58Z Sj1mor 12103 9419593 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Leônidas da Silva''', portugallingva prononco: &#x5B;leˈõnidɐz dɐ ˈsiwvɐ&#x5D; (naskiĝis la 6-an de septembro 1913 en [[Rio-de-Ĵanejro]] – mortis la 24-an de januaro 2004 en [[Cotia (San-Paŭlio)|Cotia]]) estis brazila profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]]. Li estas konsiderata unu el la plej gravaj ludantoj de la unua duono de la 20-a jarcento. Ĉe la kulmino de sia kariero, Leônidas estis tre populara inter la homoj de Brazilo kaj Rio-de-Ĵanejro. Leônidas ludis por la [[Brazila nacia teamo de futbalo|brazila nacia teamo]] en la Mondpokaloj de [[Futbala Mondpokalo 1934|1934]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1938|1938]], kaj estis la plej bona golinto de ĉi-lasta turniro. Li estis konata kiel la "Nigra Diamanto" kaj la "Kaŭĉuka Viro" pro sia lerteco. == Kluba kariero == Leônidas komencis sian karieron ĉe São Cristóvão. Li poste ludis por la karia teamo Sírio e Libanez, kie lin trejnis Gentil Cardoso. Kiam Cardoso foriris por trejni Bonsucesso, li kunportis Leônidas. <ref>{{Cite book|title=Inverting the pyramid : the history of soccer tactics|author=Wilson, Jonathan|isbn=9781568589190|edition=Second trade paperback|location=New York, NY|oclc=1024085926|date=14 August 2018}}</ref> Inter 1931 kaj 1932, li ludis por Bonsucesso antaŭ ol aliĝi al [[Peñarol]] en Urugvajo en 1933. Post unu jaro, Leônidas revenis al Brazilo por ludi por [[Club de Regatas Vasco da Gama|Vasco da Gama]]. Li helpis ilin gajni la Ŝtatan Ĉampionecon de Rio. Post ludado en la [[Futbala Mondpokalo 1934|Futbala Mondpokalo de 1934]], li aliĝis al Botafogo kaj gajnis alian Ŝtatan Ĉampionecon de Rio en 1935. La sekvan jaron, li aliĝis al [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]], kie li restis ĝis 1941. Denove, en 1939, la teamo gajnis la Ŝtatan Ĉampionecon de Rio. Li ankaŭ estis ĉe la avangardo de la movado kontraŭ antaŭjuĝo en futbalo, estante unu el la unuaj nigraj ludantoj aliĝantaj al la tiama elitista teamo Flamengo. Leônidas aliĝis al [[São Paulo Futebol Clube|San-Paŭlo]] en 1942 kaj restis ĉe la klubo ĝis sia emeritiĝo de ludado en 1950. == Internacia kariero == Leônidas ludis 19 fojojn por la brazila nacia teamo inter 1932 kaj 1946, trafante 21 golojn entute, kaj dufoje dum sia debuto. En 1938, li estis la plej bona golinto de la Mondpokalo kun 7 goloj, trafante almenaŭ tri fojojn en la 6-5 kromtempa venko super [[Pola nacia teamo de futbalo|Pollando]]. Tamen, lia agado ankaŭ igis lin ofte faŭli fare de la poloj. Por la sekva matĉo, kontraŭ [[Ĉeĥoslovakia nacia teamo de futbalo|Ĉeĥoslovakio]], li ne estis en la idealaj kondiĉoj, sed la brazila stabo, maltrankvila pri ebla puno pro uzado de Niginho anstataŭ Leônidas, preferis konservi Leônidas en la teamo; la [[Federacio Italia de Futbalo|Itala Futbala Federacio]] avertis [[FIFA]] pri la neregula stato de Niginho: ĉi tiu ludanto, kiu havis italan civitanecon, estis ankoraŭ laŭleĝe ligita al [[Società Sportiva Lazio|Lazio]], la klubo, kiun li forlasis sen permeso en 1936, pro timo esti rekrutita de la itala armeo por la [[Dua ital-etiopa milito|Dua Itala-Etiopia Milito]]. Leônidas sukcesis trafi golon kontraŭ la ĉeĥoj, sed liaj vundoj plimalboniĝis, igante lin sendube nekapabla esti uzata en la sekva ludo - la duonfinalo kontraŭ [[Itala nacia teamo de futbalo|Italio]]. Brazilo perdis la matĉon 2-1 kaj dum multaj jaroj la trejnisto Adhemar Pimenta estis kritikita, ĉar multaj ŝatantoj, ne konsciaj pri la veraj malbonaj kondiĉoj de Lêonidas, kredis, ke lia foresto estis nur arogante farita opcio de Pimenta "por ripozigi la ludanton por la finalo". Ĉi tiu versio ankoraŭ cirkulas, malgraŭ la fakto, ke Leônidas skribis leteron, kiu estis publikigita de certaj gazetoj tiutempe, en kiu li klarigis, ke Pimenta havis neniun elekton krom ripozigi lin pro la afero Niginho. <ref>GEHRINGER, Max (nov. 2005).</ref> La afero Niginho ankaŭ malhelpis ambaŭ ludantojn ludi en la duonfinalo. Anstataŭe, Romeu estis elektita kiel la improvizita centro-atakanto de la teamo por la matĉo, trafante la golon de Brazilo malfrue en la ludo. <ref>GEHRINGER, Max (nov. 2005).</ref> Leônidas revenis por la matĉo por la tria loko kaj trafis du pliajn golojn en 4-2 venko kontraŭ [[Sveda nacia teamo de futbalo|Svedio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leônidas}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] aafmnc3ukyeqp861extz52hspaoan6l 9419594 9419593 2026-07-03T13:32:36Z Sj1mor 12103 9419594 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Leônidas da Silva''', portugallingva prononco: &#x5B;leˈõnidɐz dɐ ˈsiwvɐ&#x5D; (naskiĝis la 6-an de septembro 1913 en [[Rio-de-Ĵanejro]] – mortis la 24-an de januaro 2004 en [[Cotia (San-Paŭlio)|Cotia]]) estis brazila profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]]. Li estas konsiderata unu el la plej gravaj ludantoj de la unua duono de la 20-a jarcento. Ĉe la kulmino de sia kariero, Leônidas estis tre populara inter la homoj de Brazilo kaj Rio-de-Ĵanejro. Leônidas ludis por la [[Brazila nacia teamo de futbalo|brazila nacia teamo]] en la Mondpokaloj de [[Futbala Mondpokalo 1934|1934]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1938|1938]], kaj estis la plej bona golinto de ĉi-lasta turniro. Li estis konata kiel la "Nigra Diamanto" kaj la "Kaŭĉuka Viro" pro sia lerteco. == Kluba kariero == Leônidas komencis sian karieron ĉe São Cristóvão. Li poste ludis por la karia teamo Sírio e Libanez, kie lin trejnis Gentil Cardoso. Kiam Cardoso foriris por trejni Bonsucesso, li kunportis Leônidas. <ref>{{Cite book|title=Inverting the pyramid : the history of soccer tactics|author=Wilson, Jonathan|isbn=9781568589190|edition=Second trade paperback|location=New York, NY|oclc=1024085926|date=14 August 2018}}</ref> Inter 1931 kaj 1932, li ludis por Bonsucesso antaŭ ol aliĝi al [[Peñarol]] en Urugvajo en 1933. Post unu jaro, Leônidas revenis al Brazilo por ludi por [[Club de Regatas Vasco da Gama|Vasco da Gama]]. Li helpis ilin gajni la Ŝtatan Ĉampionecon de Rio. Post ludado en la [[Futbala Mondpokalo 1934|Futbala Mondpokalo de 1934]], li aliĝis al Botafogo kaj gajnis alian Ŝtatan Ĉampionecon de Rio en 1935. La sekvan jaron, li aliĝis al [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]], kie li restis ĝis 1941. Denove, en 1939, la teamo gajnis la Ŝtatan Ĉampionecon de Rio. Li ankaŭ estis ĉe la avangardo de la movado kontraŭ antaŭjuĝo en futbalo, estante unu el la unuaj nigraj ludantoj aliĝantaj al la tiama elitista teamo Flamengo. Leônidas aliĝis al [[São Paulo Futebol Clube|San-Paŭlo]] en 1942 kaj restis ĉe la klubo ĝis sia emeritiĝo de ludado en 1950. == Internacia kariero == Leônidas ludis 19 fojojn por la brazila nacia teamo inter 1932 kaj 1946, trafante 21 golojn entute, kaj dufoje dum sia debuto. En 1938, li estis la plej bona golinto de la Mondpokalo kun 7 goloj, trafante almenaŭ tri fojojn en la 6-5 kromtempa venko super [[Pola nacia teamo de futbalo|Pollando]]. Tamen, lia agado ankaŭ igis lin ofte faŭli fare de la poloj. Por la sekva matĉo, kontraŭ [[Ĉeĥoslovakia nacia teamo de futbalo|Ĉeĥoslovakio]], li ne estis en la idealaj kondiĉoj, sed la brazila stabo, maltrankvila pri ebla puno pro uzado de Niginho anstataŭ Leônidas, preferis konservi Leônidas en la teamo; la [[Federacio Italia de Futbalo|Itala Futbala Federacio]] avertis [[FIFA]] pri la neregula stato de Niginho: ĉi tiu ludanto, kiu havis italan civitanecon, estis ankoraŭ laŭleĝe ligita al [[Società Sportiva Lazio|Lazio]], la klubo, kiun li forlasis sen permeso en 1936, pro timo esti rekrutita de la itala armeo por la [[Dua ital-etiopa milito|Dua Itala-Etiopia Milito]]. Leônidas sukcesis trafi golon kontraŭ la ĉeĥoj, sed liaj vundoj plimalboniĝis, igante lin sendube nekapabla esti uzata en la sekva ludo - la duonfinalo kontraŭ [[Itala nacia teamo de futbalo|Italio]]. Brazilo perdis la matĉon 2-1 kaj dum multaj jaroj la trejnisto Adhemar Pimenta estis kritikita, ĉar multaj ŝatantoj, ne konsciaj pri la veraj malbonaj kondiĉoj de Lêonidas, kredis, ke lia foresto estis nur arogante farita opcio de Pimenta "por ripozigi la ludanton por la finalo". Ĉi tiu versio ankoraŭ cirkulas, malgraŭ la fakto, ke Leônidas skribis leteron, kiu estis publikigita de certaj gazetoj tiutempe, en kiu li klarigis, ke Pimenta havis neniun elekton krom ripozigi lin pro la afero Niginho.<ref name=":0">GEHRINGER, Max (nov. 2005).</ref> La afero Niginho ankaŭ malhelpis ambaŭ ludantojn ludi en la duonfinalo. Anstataŭe, Romeu estis elektita kiel la improvizita centro-atakanto de la teamo por la matĉo, trafante la golon de Brazilo malfrue en la ludo.<ref name=":0" /> Leônidas revenis por la matĉo por la tria loko kaj trafis du pliajn golojn en 4-2 venko kontraŭ [[Sveda nacia teamo de futbalo|Svedio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leônidas}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] iqc2i7c04zw4n8cwv2u2xhj7xeirj6r 0 948900 9419592 2026-07-03T13:31:16Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Leônidas da Silva]] 9419592 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Leônidas da Silva]] hp6kmyju5zjmjskydhhlqcib2i350l5 0 948901 9419600 2026-07-03T13:37:32Z Claudio Pistilli 25073 Alidirektigis al [[Adaja]] 9419600 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Adaja]] pw7qrkgs2zgxrpcxvnogzglg04j79zf 0 948902 9419601 2026-07-03T13:37:51Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1358935766|Ademir de Menezes]]" 9419601 wikitext text/x-wiki '''Ademiro Markizo de Menezes''', portugallingva prononco &#x5B;adeˈmiʁ&#x5D; (naskiĝis la 8-an de novembro 1922 en [[Recife]]{{Streketo}} mortis la 11-an de majo 1996 en [[Rio-de-Ĵanejro]]) estis brazila [[Futbalo|futbalisto]], konsiderata unu el la plej bonaj [[Avanulo|atakantoj]] en la historio de la lando.<ref name="vickery2">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/6494653.stm|author=Tim Vickery|title=Tim Vickery column|publisher=BBC|access-date=26 March 2007|date=26 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070330120225/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6494653.stm|archive-date=30 March 2007|url-status=live}}</ref> Lia elstara submordo gajnis al li la kromnomon '''{{Lang|pt|Queixada}}''' (La Makzelo). Li ankaŭ estis la plej bona golinto de la [[Futbala Mondpokalo 1950|Futbala Mondpokalo de 1950]]. == Kluba kariero == Ademir komencis sian klubkarieron ĉe Sport Recife antaŭ ol translokiĝi al [[Club de Regatas Vasco da Gama|Vasco da Gama]]. Li ludis por Vasco dum du periodoj, 1942–1945 kaj 1948–56, interrompitaj de periodo ĉe Fluminense. Entute, Ademir gajnis du Ĉampionecojn de la Ŝtata Ligo de Pernambuko (1941, 1942) kaj kvin Ĉampionecojn de la Ŝtata Ligo de Rio (1945, 1949, 1950, 1952, 1956). Li gajnis alian kun Fluminense (1946). Li estis la plej bona golinto de la ligo en 1949 kun 30 goloj kaj denove en 1950 kun 25 goloj. Ademir fine retiriĝis de ludado en 1956, daŭrigante labori kiel komentisto, trejnisto kaj komercisto. == Internacia kariero == Ademir estas plej konata pro siaj atingoj en la [[Futbala Mondpokalo 1950|Futbala Mondpokalo de 1950,]] okazinta en lia denaska Brazilo. Ludante en elstara ataka triopo konsistanta el Zizinho kaj Jair, li gajnis la Oran Ŝuon kiel la plej bona golinto en la konkurso kun 9 goloj, kaj li ankaŭ helpis la teamon per 6 helpogoloj en la turniro. Li estis la golinto de la unua konkursa golo ĉe la [[stadiono Maracanã]]. <ref name="sambafoot2">{{cite web|url=http://www.sambafoot.com/en/articles/30_Maracana_the_largest_stadium_of_the_world_page_1.html|title=Maracanã, the largest stadium of the world|date=28 November 2005|publisher=Sambafoot.com|access-date=23 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070321055227/http://www.sambafoot.com/en/articles/30_Maracana_the_largest_stadium_of_the_world_page_1.html|archive-date=21 March 2007|url-status=live}}</ref> Malgraŭ ĉi tiu atingo, li ne povis alporti venkon al Brazilo en la decida matĉo kontraŭ [[Urugvaja nacia teamo de futbalo|Urugvajo]] - nacia tragedio, kiu poste estis nomita la Maracanazo. Ademir ankaŭ ĝuis sukceson en la [[Amerika Pokalo]]. Li ludis en la eldonoj de la turniro en 1945, 1946, 1949, kaj 1953, kun 13 goloj kaj 3 helpoj en 18 aperoj en la konkurso, inkluzive de turnir-gajnanta tritrafo en la fina finalo kontraŭ [[Paragvaja nacia teamo de futbalo|Paragvajo]] en 1949. Li ankaŭ gajnis la Panamerikan Ĉampionecon kun Brazilo en 1952, trafante du golojn en la titolmatĉo kontraŭ Ĉilio. Entute, Ademir ludis 39 fojojn por sia lando, trafante 32 golojn (laŭ RSSSF) inter 1945 kaj 1953. [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] ilr8y8i13wr71qhk27cvha05akoj9xh 9419602 9419601 2026-07-03T13:38:22Z Sj1mor 12103 9419602 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Ademiro Markizo de Menezes''', portugallingva prononco &#x5B;adeˈmiʁ&#x5D; (naskiĝis la 8-an de novembro 1922 en [[Recife]]{{Streketo}} mortis la 11-an de majo 1996 en [[Rio-de-Ĵanejro]]) estis brazila [[Futbalo|futbalisto]], konsiderata unu el la plej bonaj [[Avanulo|atakantoj]] en la historio de la lando.<ref name="vickery2">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/6494653.stm|author=Tim Vickery|title=Tim Vickery column|publisher=BBC|access-date=26 March 2007|date=26 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070330120225/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6494653.stm|archive-date=30 March 2007|url-status=live}}</ref> Lia elstara submordo gajnis al li la kromnomon '''{{Lang|pt|Queixada}}''' (La Makzelo). Li ankaŭ estis la plej bona golinto de la [[Futbala Mondpokalo 1950|Futbala Mondpokalo de 1950]]. == Kluba kariero == Ademir komencis sian klubkarieron ĉe Sport Recife antaŭ ol translokiĝi al [[Club de Regatas Vasco da Gama|Vasco da Gama]]. Li ludis por Vasco dum du periodoj, 1942–1945 kaj 1948–56, interrompitaj de periodo ĉe Fluminense. Entute, Ademir gajnis du Ĉampionecojn de la Ŝtata Ligo de Pernambuko (1941, 1942) kaj kvin Ĉampionecojn de la Ŝtata Ligo de Rio (1945, 1949, 1950, 1952, 1956). Li gajnis alian kun Fluminense (1946). Li estis la plej bona golinto de la ligo en 1949 kun 30 goloj kaj denove en 1950 kun 25 goloj. Ademir fine retiriĝis de ludado en 1956, daŭrigante labori kiel komentisto, trejnisto kaj komercisto. == Internacia kariero == Ademir estas plej konata pro siaj atingoj en la [[Futbala Mondpokalo 1950|Futbala Mondpokalo de 1950,]] okazinta en lia denaska Brazilo. Ludante en elstara ataka triopo konsistanta el Zizinho kaj Jair, li gajnis la Oran Ŝuon kiel la plej bona golinto en la konkurso kun 9 goloj, kaj li ankaŭ helpis la teamon per 6 helpogoloj en la turniro. Li estis la golinto de la unua konkursa golo ĉe la [[stadiono Maracanã]]. <ref name="sambafoot2">{{cite web|url=http://www.sambafoot.com/en/articles/30_Maracana_the_largest_stadium_of_the_world_page_1.html|title=Maracanã, the largest stadium of the world|date=28 November 2005|publisher=Sambafoot.com|access-date=23 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070321055227/http://www.sambafoot.com/en/articles/30_Maracana_the_largest_stadium_of_the_world_page_1.html|archive-date=21 March 2007|url-status=live}}</ref> Malgraŭ ĉi tiu atingo, li ne povis alporti venkon al Brazilo en la decida matĉo kontraŭ [[Urugvaja nacia teamo de futbalo|Urugvajo]] - nacia tragedio, kiu poste estis nomita la Maracanazo. Ademir ankaŭ ĝuis sukceson en la [[Amerika Pokalo]]. Li ludis en la eldonoj de la turniro en 1945, 1946, 1949, kaj 1953, kun 13 goloj kaj 3 helpoj en 18 aperoj en la konkurso, inkluzive de turnir-gajnanta tritrafo en la fina finalo kontraŭ [[Paragvaja nacia teamo de futbalo|Paragvajo]] en 1949. Li ankaŭ gajnis la Panamerikan Ĉampionecon kun Brazilo en 1952, trafante du golojn en la titolmatĉo kontraŭ Ĉilio. Entute, Ademir ludis 39 fojojn por sia lando, trafante 32 golojn (laŭ RSSSF) inter 1945 kaj 1953. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Menezes de, Ademir}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] dlkjlsfk1oqqo3t4v35begcev9gm8w7 0 948903 9419607 2026-07-03T13:49:39Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361077799|Grzegorz Lato]]" 9419607 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Grzegorz_Lato_medal_&_autograph.jpg|eta|263x263ra|Kopio de la medalo kaj aŭtografo de G. Lato en ''[[:pl:Aleja Gwiazd Sportu w Dziwnowie|Sports Star Avenue en Dziwnów]]'']] '''Grzegorz Bolesław LATO''' (<small>pollingva pronoco</small>: [ˈɡʐɛɡɔʐ ˈlatɔ]; naskita la 8-an de aprilo 1950) estas pola iama profesia [[Futbalo|futbalisto]] kaj manaĝero, kiu ludis kiel [[Mezkampulo|flankulo]] . Li estis membro de la ora generacio de polaj futbalistoj, kiuj famiĝis en la 1970-aj kaj fruaj 80-aj jaroj. Dum jardeko, li reprezentis Pollandon ĉe kvin gravaj turniroj, komencante per oro ĉe la [[Somera Olimpiko 1972|Someraj Olimpikoj de 1972]] en Munkeno kaj finante per tria loko ĉe la [[Futbala Mondpokalo 1982|Futbala Mondpokalo de 1982]] en Hispanio. Li atingis la kulminon de sia kariero ĉe la [[Futbala Mondpokalo 1974|Mondpokalo de 1974]], kie li estis la plej bona poentinto kaj la sola polo ĝis nun, kiu gajnis la honoron. En 1981, li gajnis la Premion por la Pola Futbalisto de la Jaro, prezentitan de la futbala semajnrevuo ''[[:pl:Piłka Nożna (tygodnik)|Piłka Nożna]]''. <ref>{{Cite web|url=https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/polen/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130912100349/http://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/polen/|url-status=dead|archive-date=12 September 2013|title=Player of the year – Poland|website=worldfootball.net|access-date=22 December 2024}}</ref> Post retiriĝo de sia ludanta kariero, li havis mallongan periodon kiel manaĝero en pluraj kluboj en kaj ekster Pollando. Lato, kiel membro de la [[Alianco de Demokrata Maldekstrularo|Demokrata Maldekstra Alianco]], estis pola senatano por la regiono Rzeszów inter 2001 kaj 2005. La 30an de oktobro 2008, li estis elektita prezidanto de la [[Pola Unuiĝo de Piedpilko|Pola Futbala Asocio]] (PZPN). Kiel prezidanto de la PZPN li estris la Eŭro 2012 turniron, kiun kunaranĝis Pollando. Lin sukcedis Zbigniew Boniek la 26an de oktobro 2012. Li estas patrono de la Municipa Stadiono Mielec, kiu estis oficiale renomita al la '''Municipa Stadiono Grzegorz Lato''' honore al li. [[Dosiero:Bundesarchiv_Bild_183-N0706-0040,_Fußball-WM,_VR_Polen_-_Brasilien_1-0.jpg|eta|Lato (maldekstre) ĉe la [[Futbala Mondpokalo 1974|Futbala Mondpokalo de 1974]] dum matĉo kontraŭ Brazilo]] [[Dosiero:Gwiazda_lato.jpg|dekstra|eta|La stelo de Lato en [[Władysławowo]], bildigita en 2006]] * [https://www.rsssf.org/miscellaneous/lato-intl.html Internaciaj aperoj kaj celoj] * [http://www.planetworldcup.com/LEGENDS/lato.html Profilo kaj bildo de Lato] [[Kategorio:Polaj futbaltrejnistoj]] [[Kategorio:Polaj politikistoj]] 14bg0p6t0ctu4kg6aw4cl0gebmehngx 9419608 9419607 2026-07-03T13:50:10Z Sj1mor 12103 9419608 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} [[Dosiero:Grzegorz_Lato_medal_&_autograph.jpg|eta|263x263ra|Kopio de la medalo kaj aŭtografo de G. Lato en ''[[:pl:Aleja Gwiazd Sportu w Dziwnowie|Sports Star Avenue en Dziwnów]]'']] '''Grzegorz Bolesław LATO''' (<small>pollingva pronoco</small>: [ˈɡʐɛɡɔʐ ˈlatɔ]; naskita la 8-an de aprilo 1950) estas pola iama profesia [[Futbalo|futbalisto]] kaj manaĝero, kiu ludis kiel [[Mezkampulo|flankulo]] . Li estis membro de la ora generacio de polaj futbalistoj, kiuj famiĝis en la 1970-aj kaj fruaj 80-aj jaroj. Dum jardeko, li reprezentis Pollandon ĉe kvin gravaj turniroj, komencante per oro ĉe la [[Somera Olimpiko 1972|Someraj Olimpikoj de 1972]] en Munkeno kaj finante per tria loko ĉe la [[Futbala Mondpokalo 1982|Futbala Mondpokalo de 1982]] en Hispanio. Li atingis la kulminon de sia kariero ĉe la [[Futbala Mondpokalo 1974|Mondpokalo de 1974]], kie li estis la plej bona poentinto kaj la sola polo ĝis nun, kiu gajnis la honoron. En 1981, li gajnis la Premion por la Pola Futbalisto de la Jaro, prezentitan de la futbala semajnrevuo ''[[:pl:Piłka Nożna (tygodnik)|Piłka Nożna]]''. <ref>{{Cite web|url=https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/polen/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130912100349/http://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/polen/|url-status=dead|archive-date=12 September 2013|title=Player of the year – Poland|website=worldfootball.net|access-date=22 December 2024}}</ref> Post retiriĝo de sia ludanta kariero, li havis mallongan periodon kiel manaĝero en pluraj kluboj en kaj ekster Pollando. Lato, kiel membro de la [[Alianco de Demokrata Maldekstrularo|Demokrata Maldekstra Alianco]], estis pola senatano por la regiono Rzeszów inter 2001 kaj 2005. La 30an de oktobro 2008, li estis elektita prezidanto de la [[Pola Unuiĝo de Piedpilko|Pola Futbala Asocio]] (PZPN). Kiel prezidanto de la PZPN li estris la Eŭro 2012 turniron, kiun kunaranĝis Pollando. Lin sukcedis Zbigniew Boniek la 26an de oktobro 2012. Li estas patrono de la Municipa Stadiono Mielec, kiu estis oficiale renomita al la '''Municipa Stadiono Grzegorz Lato''' honore al li. [[Dosiero:Bundesarchiv_Bild_183-N0706-0040,_Fußball-WM,_VR_Polen_-_Brasilien_1-0.jpg|eta|Lato (maldekstre) ĉe la [[Futbala Mondpokalo 1974|Futbala Mondpokalo de 1974]] dum matĉo kontraŭ Brazilo]] [[Dosiero:Gwiazda_lato.jpg|dekstra|eta|La stelo de Lato en [[Władysławowo]], bildigita en 2006]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.rsssf.org/miscellaneous/lato-intl.html Internaciaj aperoj kaj celoj] * [http://www.planetworldcup.com/LEGENDS/lato.html Profilo kaj bildo de Lato] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lato, Grzegorz}} [[Kategorio:Polaj futbaltrejnistoj]] [[Kategorio:Polaj politikistoj]] pu88085ci8stnkzck3l1bobpq1o2cbg 9419610 9419608 2026-07-03T13:54:22Z Sj1mor 12103 9419610 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} [[Dosiero:Grzegorz_Lato_medal_&_autograph.jpg|eta|263x263ra|Kopio de la medalo kaj aŭtografo de G. Lato en la ''[[:pl:Aleja Gwiazd Sportu w Dziwnowie|Sporta Trotuaro de Famo]]'', en [[Dziwnów]]]] '''Grzegorz Bolesław LATO''' (<small>pollingva pronoco</small>: [ˈɡʐɛɡɔʐ ˈlatɔ]; naskita la 8-an de aprilo 1950) estas pola iama profesia [[Futbalo|futbalisto]] kaj manaĝero, kiu ludis kiel [[Mezkampulo|flankulo]] . Li estis membro de la ora generacio de polaj futbalistoj, kiuj famiĝis en la 1970-aj kaj fruaj 80-aj jaroj. Dum jardeko, li reprezentis Pollandon ĉe kvin gravaj turniroj, komencante per oro ĉe la [[Somera Olimpiko 1972|Someraj Olimpikoj de 1972]] en Munkeno kaj finante per tria loko ĉe la [[Futbala Mondpokalo 1982|Futbala Mondpokalo de 1982]] en Hispanio. Li atingis la kulminon de sia kariero ĉe la [[Futbala Mondpokalo 1974|Mondpokalo de 1974]], kie li estis la plej bona poentinto kaj la sola polo ĝis nun, kiu gajnis la honoron. En 1981, li gajnis la Premion por la Pola Futbalisto de la Jaro, prezentitan de la futbala semajnrevuo ''[[:pl:Piłka Nożna (tygodnik)|Piłka Nożna]]''. <ref>{{Cite web|url=https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/polen/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130912100349/http://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/polen/|url-status=dead|archive-date=12 September 2013|title=Player of the year – Poland|website=worldfootball.net|access-date=22 December 2024}}</ref> Post retiriĝo de sia ludanta kariero, li havis mallongan periodon kiel manaĝero en pluraj kluboj en kaj ekster Pollando. Lato, kiel membro de la [[Alianco de Demokrata Maldekstrularo|Demokrata Maldekstra Alianco]], estis pola senatano por la regiono Rzeszów inter 2001 kaj 2005. La 30an de oktobro 2008, li estis elektita prezidanto de la [[Pola Unuiĝo de Piedpilko|Pola Futbala Asocio]] (PZPN). Kiel prezidanto de la PZPN li estris la Eŭro 2012 turniron, kiun kunaranĝis Pollando. Lin sukcedis Zbigniew Boniek la 26an de oktobro 2012. Li estas patrono de la Municipa Stadiono Mielec, kiu estis oficiale renomita al la '''Municipa Stadiono Grzegorz Lato''' honore al li. [[Dosiero:Bundesarchiv_Bild_183-N0706-0040,_Fußball-WM,_VR_Polen_-_Brasilien_1-0.jpg|eta|Lato (maldekstre) ĉe la [[Futbala Mondpokalo 1974|Futbala Mondpokalo de 1974]] dum matĉo kontraŭ Brazilo]] [[Dosiero:Gwiazda_lato.jpg|dekstra|eta|La stelo de Lato en [[Władysławowo]], bildigita en 2006]] [[Dosiero:Aleja Gwiazd Piłki Nożnej Stadion Narodowy Grzegorz Lato.jpg|eta|Futbala Strateto de Steloj Nacia Stadiono Grzegorz Lato]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.rsssf.org/miscellaneous/lato-intl.html Internaciaj aperoj kaj celoj] * [http://www.planetworldcup.com/LEGENDS/lato.html Profilo kaj bildo de Lato] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lato, Grzegorz}} [[Kategorio:Polaj futbaltrejnistoj]] [[Kategorio:Polaj politikistoj]] evodmv0vxqmi5gt2i116c1ltj6i347o 0 948904 9419617 2026-07-03T14:00:50Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1360875766|Paolo Rossi]]" 9419617 wikitext text/x-wiki '''Paolo ROSSI''', itallingva prononco &#x5B;ˈpaːolo ˈrossi&#x5D; <ref>{{cite web|url=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Paolo|title=Paolo|work=DiPI Online|author=Luciano Canepari|access-date=27 October 2018|language=it}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Rossi|title=Rossi|work=DiPI Online|author=Luciano Canepari|access-date=27 October 2018|language=it}}</ref> (naskiĝis la 23-an de septembro 1956 en Santa Lucia en [[Prato (komunumo)|Prato]] – mortis la 9-an de decembro 2020 en [[Sieno]]) estis itala profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]] . Li kondukis [[Itala nacia teamo de futbalo|Italion]] al la titolo de [[Futbala Mondpokalo 1982|la Futbala Mondpokalo de 1982]], trafante ses golojn por gajni la Oran Ŝuon kiel plej bona golinto, kaj la Oran Pilkon por la ludanto de la turniro. Rossi ankaŭ ricevis la Oran Balonon de 1982 kiel la Eŭropa Futbalisto de la Jaro pro siaj prezentoj (restante la sola ludanto en la historio, kiu gajnis ĉi tiujn kvar premiojn en ununura jaro). Kune kun [[Roberto Baggio]] kaj Christian Vieri, li estas la plej bona golinto de Italio en la historio de la Mondpokalo, kun naŭ goloj entute. <ref>{{cite web|url=http://www.famigliacristiana.it/articolo/paolo-rossi-si-racconta-in-un-libro.aspx|title=PAOLO ROSSI: NOI, RAGAZZI DELL'82|trans-title=Paolo Rossi: We, the guys of '82|publisher=Famiglia Cristiana|language=it|date=14 May 2012|access-date=5 July 2015}}</ref> Je kluba nivelo, Rossi ankaŭ estis produktiva golinto por Vicenza . En 1976, li subskribis kontrakton kun [[Juventus FC|Juventus]] de Vicenza kiel kunposedanta interkonsento por monda rekorda translokiga kotizo.<ref name="Record2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/23903470|title=The history of the world transfer record|work=BBC Sport|access-date=10 May 2014}}</ref> Vicenza retenis liajn servojn, kaj li estis la plej bona golinto en [[Serio B|Serie B]] en 1977, kondukante sian teamon al promocio al [[Serio A|Serie A.]] La sekvan sezonon, Rossi trafis 24 golojn, fariĝante la unua ludanto kiu pintis la golintajn listojn en Serie B kaj Serie A en sinsekvaj sezonoj. Rossi debutis por Juventus en 1981, kaj daŭrigis por gajni du Serie A-titolojn, la Coppa Italia, la [[UEFA-pokalo de pokalvenkintoj|UEFA Pokalgajnintoj-Pokalon]], la [[UEFA-superpokalo|UEFA Superpokalon]] kaj la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA|Eŭropan Pokalon]] . Kun sukceso je kluba kaj internacia nivelo, li estas unu el dek ludantoj kiuj gajnis la [[Futbala Mondpokalo|Futbalan Mondpokalon]], la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA|UEFA Ĉampionligon]] kaj la [[Ora Pilko|Oran Balonon]]. Vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj italaj futbalistoj de ĉiuj tempoj, Rossi estis nomita en 2004 de [[Pelé]] kiel unu el la 125 plej grandaj vivantaj futbalistoj kadre de la 100-a datreveno de [[FIFA]].<ref name="Pele's list of the greatest2">{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|work=BBC Sport|date=4 March 2004|access-date=15 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20100819114039/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|archive-date=19 August 2010|url-status=live}}</ref> En la sama jaro, Rossi atingis la 12-an lokon en la balotenketo pri la Ora Jubileo de UEFA . Post sia retiriĝo de futbalo, li laboris kiel eksperto por Sky, Mediaset Premium kaj Rai Sport, ĝis sia morto la 9-an de decembro 2020.<ref name="death2">{{cite web|url=https://www.football-italia.net/163263/paolo-rossi-has-died|title=Paolo Rossi has died|publisher=football-italia.net|date=10 December 2020|access-date=10 December 2020}}</ref><ref name="morte2">{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/10-12-2020/morto-paolo-rossi-simbolo-italia-mondiale-1982-3901555485277.shtml|title=È morto Paolo Rossi, simbolo dell'Italia Mondiale del 1982|work=La Gazzetta dello Sport|language=it|last1=Cugini|first1=Mimmo|date=10 December 2020|access-date=10 December 2020}}</ref> * [http://www.pablitorossi.com/ Oficiala retejo] ({{It}}) * [http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=918&squadra=1 Profilo ĉe FIGC.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180617193553/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=918&squadra=1|date=17 June 2018}} ({{It}}) [[Kategorio:Italaj futbalistoj]] gv49s2kehw9nyxgj0oe92yd8sq10q35 9419618 9419617 2026-07-03T14:01:16Z Sj1mor 12103 9419618 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Paolo ROSSI''', itallingva prononco &#x5B;ˈpaːolo ˈrossi&#x5D; <ref>{{cite web|url=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Paolo|title=Paolo|work=DiPI Online|author=Luciano Canepari|access-date=27 October 2018|language=it}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Rossi|title=Rossi|work=DiPI Online|author=Luciano Canepari|access-date=27 October 2018|language=it}}</ref> (naskiĝis la 23-an de septembro 1956 en Santa Lucia en [[Prato (komunumo)|Prato]] – mortis la 9-an de decembro 2020 en [[Sieno]]) estis itala profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]] . Li kondukis [[Itala nacia teamo de futbalo|Italion]] al la titolo de [[Futbala Mondpokalo 1982|la Futbala Mondpokalo de 1982]], trafante ses golojn por gajni la Oran Ŝuon kiel plej bona golinto, kaj la Oran Pilkon por la ludanto de la turniro. Rossi ankaŭ ricevis la Oran Balonon de 1982 kiel la Eŭropa Futbalisto de la Jaro pro siaj prezentoj (restante la sola ludanto en la historio, kiu gajnis ĉi tiujn kvar premiojn en ununura jaro). Kune kun [[Roberto Baggio]] kaj Christian Vieri, li estas la plej bona golinto de Italio en la historio de la Mondpokalo, kun naŭ goloj entute. <ref>{{cite web|url=http://www.famigliacristiana.it/articolo/paolo-rossi-si-racconta-in-un-libro.aspx|title=PAOLO ROSSI: NOI, RAGAZZI DELL'82|trans-title=Paolo Rossi: We, the guys of '82|publisher=Famiglia Cristiana|language=it|date=14 May 2012|access-date=5 July 2015}}</ref> Je kluba nivelo, Rossi ankaŭ estis produktiva golinto por Vicenza . En 1976, li subskribis kontrakton kun [[Juventus FC|Juventus]] de Vicenza kiel kunposedanta interkonsento por monda rekorda translokiga kotizo.<ref name="Record2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/23903470|title=The history of the world transfer record|work=BBC Sport|access-date=10 May 2014}}</ref> Vicenza retenis liajn servojn, kaj li estis la plej bona golinto en [[Serio B|Serie B]] en 1977, kondukante sian teamon al promocio al [[Serio A|Serie A.]] La sekvan sezonon, Rossi trafis 24 golojn, fariĝante la unua ludanto kiu pintis la golintajn listojn en Serie B kaj Serie A en sinsekvaj sezonoj. Rossi debutis por Juventus en 1981, kaj daŭrigis por gajni du Serie A-titolojn, la Coppa Italia, la [[UEFA-pokalo de pokalvenkintoj|UEFA Pokalgajnintoj-Pokalon]], la [[UEFA-superpokalo|UEFA Superpokalon]] kaj la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA|Eŭropan Pokalon]] . Kun sukceso je kluba kaj internacia nivelo, li estas unu el dek ludantoj kiuj gajnis la [[Futbala Mondpokalo|Futbalan Mondpokalon]], la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA|UEFA Ĉampionligon]] kaj la [[Ora Pilko|Oran Balonon]]. Vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj italaj futbalistoj de ĉiuj tempoj, Rossi estis nomita en 2004 de [[Pelé]] kiel unu el la 125 plej grandaj vivantaj futbalistoj kadre de la 100-a datreveno de [[FIFA]].<ref name="Pele's list of the greatest2">{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|work=BBC Sport|date=4 March 2004|access-date=15 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20100819114039/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|archive-date=19 August 2010|url-status=live}}</ref> En la sama jaro, Rossi atingis la 12-an lokon en la balotenketo pri la Ora Jubileo de UEFA . Post sia retiriĝo de futbalo, li laboris kiel eksperto por Sky, Mediaset Premium kaj Rai Sport, ĝis sia morto la 9-an de decembro 2020.<ref name="death2">{{cite web|url=https://www.football-italia.net/163263/paolo-rossi-has-died|title=Paolo Rossi has died|publisher=football-italia.net|date=10 December 2020|access-date=10 December 2020}}</ref><ref name="morte2">{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/10-12-2020/morto-paolo-rossi-simbolo-italia-mondiale-1982-3901555485277.shtml|title=È morto Paolo Rossi, simbolo dell'Italia Mondiale del 1982|work=La Gazzetta dello Sport|language=it|last1=Cugini|first1=Mimmo|date=10 December 2020|access-date=10 December 2020}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.pablitorossi.com/ Oficiala retejo] ({{It}}) * [http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=918&squadra=1 Profilo ĉe FIGC.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180617193553/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=918&squadra=1|date=17 June 2018}} ({{It}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rossi, Paolo}} [[Kategorio:Italaj futbalistoj]] pfqlj2fmyh5e7sstqa5wz5tcwwmtmvn 9419619 9419618 2026-07-03T14:01:37Z Sj1mor 12103 9419619 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Paolo ROSSI''', itallingva prononco &#x5B;ˈpaːolo ˈrossi&#x5D; <ref>{{cite web|url=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Paolo|title=Paolo|work=DiPI Online|author=Luciano Canepari|access-date=27 October 2018|language=it}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Rossi|title=Rossi|work=DiPI Online|author=Luciano Canepari|access-date=27 October 2018|language=it}}</ref> (naskiĝis la 23-an de septembro 1956 en Santa Lucia en [[Prato (komunumo)|Prato]] – mortis la 9-an de decembro 2020 en [[Sieno]]) estis itala profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]]. Li kondukis [[Itala nacia teamo de futbalo|Italion]] al la titolo de [[Futbala Mondpokalo 1982|la Futbala Mondpokalo de 1982]], trafante ses golojn por gajni la Oran Ŝuon kiel plej bona golinto, kaj la Oran Pilkon por la ludanto de la turniro. Rossi ankaŭ ricevis la Oran Balonon de 1982 kiel la Eŭropa Futbalisto de la Jaro pro siaj prezentoj (restante la sola ludanto en la historio, kiu gajnis ĉi tiujn kvar premiojn en ununura jaro). Kune kun [[Roberto Baggio]] kaj Christian Vieri, li estas la plej bona golinto de Italio en la historio de la Mondpokalo, kun naŭ goloj entute. <ref>{{cite web|url=http://www.famigliacristiana.it/articolo/paolo-rossi-si-racconta-in-un-libro.aspx|title=PAOLO ROSSI: NOI, RAGAZZI DELL'82|trans-title=Paolo Rossi: We, the guys of '82|publisher=Famiglia Cristiana|language=it|date=14 May 2012|access-date=5 July 2015}}</ref> Je kluba nivelo, Rossi ankaŭ estis produktiva golinto por Vicenza. En 1976, li subskribis kontrakton kun [[Juventus FC|Juventus]] de Vicenza kiel kunposedanta interkonsento por monda rekorda translokiga kotizo.<ref name="Record2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/23903470|title=The history of the world transfer record|work=BBC Sport|access-date=10 May 2014}}</ref> Vicenza retenis liajn servojn, kaj li estis la plej bona golinto en [[Serio B|Serie B]] en 1977, kondukante sian teamon al promocio al [[Serio A|Serie A.]] La sekvan sezonon, Rossi trafis 24 golojn, fariĝante la unua ludanto kiu pintis la golintajn listojn en Serie B kaj Serie A en sinsekvaj sezonoj. Rossi debutis por Juventus en 1981, kaj daŭrigis por gajni du Serie A-titolojn, la Coppa Italia, la [[UEFA-pokalo de pokalvenkintoj|UEFA Pokalgajnintoj-Pokalon]], la [[UEFA-superpokalo|UEFA Superpokalon]] kaj la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA|Eŭropan Pokalon]]. Kun sukceso je kluba kaj internacia nivelo, li estas unu el dek ludantoj kiuj gajnis la [[Futbala Mondpokalo|Futbalan Mondpokalon]], la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA|UEFA Ĉampionligon]] kaj la [[Ora Pilko|Oran Balonon]]. Vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj italaj futbalistoj de ĉiuj tempoj, Rossi estis nomita en 2004 de [[Pelé]] kiel unu el la 125 plej grandaj vivantaj futbalistoj kadre de la 100-a datreveno de [[FIFA]].<ref name="Pele's list of the greatest2">{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|work=BBC Sport|date=4 March 2004|access-date=15 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20100819114039/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|archive-date=19 August 2010|url-status=live}}</ref> En la sama jaro, Rossi atingis la 12-an lokon en la balotenketo pri la Ora Jubileo de UEFA. Post sia retiriĝo de futbalo, li laboris kiel eksperto por Sky, Mediaset Premium kaj Rai Sport, ĝis sia morto la 9-an de decembro 2020.<ref name="death2">{{cite web|url=https://www.football-italia.net/163263/paolo-rossi-has-died|title=Paolo Rossi has died|publisher=football-italia.net|date=10 December 2020|access-date=10 December 2020}}</ref><ref name="morte2">{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/10-12-2020/morto-paolo-rossi-simbolo-italia-mondiale-1982-3901555485277.shtml|title=È morto Paolo Rossi, simbolo dell'Italia Mondiale del 1982|work=La Gazzetta dello Sport|language=it|last1=Cugini|first1=Mimmo|date=10 December 2020|access-date=10 December 2020}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.pablitorossi.com/ Oficiala retejo] ({{It}}) * [http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=918&squadra=1 Profilo ĉe FIGC.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180617193553/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=918&squadra=1|date=17 June 2018}} ({{It}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rossi, Paolo}} [[Kategorio:Italaj futbalistoj]] dg1t6xdwv45higotu9uh4leg1ilpi5o 15 948905 9419634 2026-07-03T15:11:39Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Estas nacia teamo de futbalo el [[UAE]] sed ne estas ŝablono, probable ĉar UAEFB aspektis tro neserioze. Kaj ne necesas forgesi, ke estas iuj ŝablonoj, ekzemple {{ŝ|UzbekioFB}}, kiuj estas tute malplenaj kion oni nur vidas se oni detale rigardas ilin: {{UzbekioFB}}. Diskuteblas ĉu havas sencon fari iun ŝablonon, se tiu ŝablono ne havas funkcion, sed ĉar ĉiukaze kreado de la nova teksto [[Uzbekia nacia teamo de futbalo]] estus tre bonvena, oni povas lasi ti..." 9419634 wikitext text/x-wiki Estas nacia teamo de futbalo el [[UAE]] sed ne estas ŝablono, probable ĉar UAEFB aspektis tro neserioze. Kaj ne necesas forgesi, ke estas iuj ŝablonoj, ekzemple {{ŝ|UzbekioFB}}, kiuj estas tute malplenaj kion oni nur vidas se oni detale rigardas ilin: {{UzbekioFB}}. Diskuteblas ĉu havas sencon fari iun ŝablonon, se tiu ŝablono ne havas funkcion, sed ĉar ĉiukaze kreado de la nova teksto [[Uzbekia nacia teamo de futbalo]] estus tre bonvena, oni povas lasi tiel improvizite kiel estas nun. Nur mi petas ne amase novfari tiajn senfunkciajn ŝablonojn, ĉar en la kategorio oni tute ne povas diferencigi ilin de normalaj, funkciaj ŝablonoj. Mi pensas ke en iu paĝo mi ankoraŭ vidis {{ŝ|PanamoFB}} kiu estas {{PanamoFB}}, sed krome mi havas neniun ideon kiom da aliaj senfunkciaj ŝblonoj ankoraŭ povus kaŝiĝi en la kategorio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:11, 3 jul. 2026 (UTC) bzkpizglynwfeywecdiej328ago0un1 9419636 9419634 2026-07-03T15:23:34Z ThomasPusch 1869 9419636 wikitext text/x-wiki Mi pensas ke mi vidis nacian teamon de futbalo el [[UAE]] sed ne estas ŝablono, probable ĉar UAEFB aspektis tro neserioze. Sed mi ne certas: nun mi ne povas trovi esperantan paĝon pri la nacia teamo de UAE, kaj ankaŭ ne scias kiel ĝi titoliĝus - eble mi mismemoras. Sed ĉiukaze - ne necesas forgesi, ke estas iuj ŝablonoj, ekzemple {{ŝ|UzbekioFB}}, kiuj estas tute malplenaj, kion oni nur vidas se oni detale rigardas ilin: {{UzbekioFB}}. Diskuteblas ĉu havas sencon fari iun ŝablonon, se tiu ŝablono ne havas funkcion, sed ĉar ĉiukaze kreado de la nova teksto [[Uzbekia nacia teamo de futbalo]] estus tre bonvena, oni povas lasi tiel improvizite kiel estas nun. Nur mi petas ne amase novfari tiajn senfunkciajn ŝablonojn, ĉar en la kategorio oni tute ne povas diferencigi ilin de normalaj, funkciaj ŝablonoj. Mi pensas ke en iu paĝo mi ankoraŭ vidis {{ŝ|PanamoFB}} kiu estas {{PanamoFB}}, sed krome mi havas neniun ideon kiom da aliaj senfunkciaj ŝablonoj ankoraŭ povus kaŝiĝi en la kategorio. La homo kiu faris la ŝablonon {{ŝ|UzbekioFB}} aperis fine de julio 2019 kaj malaperis duonjaron pli poste - do la uzanton jam ne eblas demandi. Sed ĉiukaze jam sep jarojn teksto [[Uzbekia nacia teamo de futbalo]] ne kreiĝis. Kaj klaras ke iam ĝi estos nur se iu faras ĜIN, ne iun malplenan ŝablonon, kiun eblas fari ene de malpli ol minuto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:11, 3 jul. 2026 (UTC) 6jh05ehyt85btrbpwvnr88ux3vezs7n 1 948907 9419640 2026-07-03T16:01:03Z ~2026-37998-24 259752 /* Pipra aerosolo */ nova sekcio 9419640 wikitext text/x-wiki == Pipra aerosolo == La ĝusta nomo en Esperanto Kapsika spruĉilo por la aparato kaj Kapsika aerosolo por la substanco [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-37998-24|&#126;2026-37998-24]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-37998-24|diskuto]]) 16:01, 3 jul. 2026 (UTC) 8pn9a57wtgoh0pk6hd75b5aqmmvzsms 0 948908 9419642 2026-07-03T16:22:49Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361207392|Jairzinho]]" 9419642 wikitext text/x-wiki '''Jair Ventura FILHO''' (naskita la 25-an de decembro 1944), pli bone konata kiel '''Jairzinho''' (portugallingva prononco &#x5B;ʒaˌiʁˈzĩɲu&#x5D;), estas brazila iama profesia [[Futbalo|futbalisto]]. Rapida, lerta kaj potenca [[Mezkampulo|dekstra flankulo]] konata pro sia finkapablo kaj golokulo, li estis ŝlosila membro kaj ĉefa poentinto de la [[Brazila nacia teamo de futbalo|brazila nacia teamo]], kiu gajnis la [[Futbala Mondpokalo 1970|Futbalan Mondpokalon de 1970.]] <ref>{{Cite web|url=https://www.worldfootball.net/person/pe41678/jairzinho/|title=Jairzinho|website=worldfootball.net|language=en|access-date=22 April 2020|archive-date=2 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802005916/https://www.worldfootball.net/player_summary/jairzinho/|url-status=live}}</ref> Jairzinho estis moknomita " '''la Uragano''' " ({{L-pt|o Furacão}}) rilate al la maniero kiel lia ĵerzo tremis dum li kuris laŭ la flanko dum siaj ludantaj tagoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=g3GIgLtKOuM|title=Jairzinho Reacts to Futbin Comments!|website=[[YouTube]]|date=16 December 2022|access-date=6 January 2023|archive-date=6 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230106172606/https://www.youtube.com/watch?v=g3GIgLtKOuM|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/player/jairzinho|title=Jairzinho|website=sportskeeda|language=en|access-date=19 July 2020|archive-date=20 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720000612/https://www.sportskeeda.com/amp/player/jairzinho?espv=1|url-status=live}}</ref> Multflanka [[Avanulo|atakanto]], li ankaŭ kapablis ludi en diversaj aliaj atakaj pozicioj, kiel ĉefa [[Avanulo|atakanto]], [[Avanulo|dua atakanto]], aŭ eĉ kiel [[Mezkampulo|ataka mezkampulo]].<ref>{{cite web|url=http://www.world-cup-betting-2006.com/legend-jairzinho.htm|title=Jairzinho – Legends of the Football World Cup|publisher=World-cup-betting-2006.com|date=25 December 1944|access-date=15 May 2010|archive-date=15 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090815150926/http://www.world-cup-betting-2006.com/legend-jairzinho.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="FIFA2">{{cite web|title=The Hurricane that never blew out|publisher=FIFA.com|url=https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=63879/profile.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035003/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=63879/profile.html|url-status=dead|archive-date=5 March 2016|access-date=2 November 2015}}</ref> Li estis konata pro sia granda afrika hararanĝo direkte al la pli malfruaj stadioj de sia kariero, same kiel pro sia ekblovo de rapideco, driblado, pilkkapabloj, finkapablo, pafforto kaj fizika forto pro sia granda muskola konstruo. Li estas vaste konsiderata unu el la plej grandaj brazilaj ludantoj de ĉiuj tempoj.<ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1485218-pele-and-the-20-greatest-brazilian-footballers-of-all-time|title=Pelé and the 20 greatest Brazilian footballers of all time|website=[[Bleacher Report]]|language=en|first=Christopher|last=Atkins|access-date=14 November 2020|archive-date=5 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205023345/https://bleacherreport.com/articles/1485218-pele-and-the-20-greatest-brazilian-footballers-of-all-time|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-best-brazilian-players-ever-footballers-all-time|title=Ranked! The 10 best Brazilian players ever|website=[[FourFourTwo]]|first=Alasdair|last=Mackenzie|language=en|date=23 March 2024|access-date=27 March 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportbible.com/football/news-take-a-bow-reactions-the-50-greatest-brazil-players-have-been-named-and-ranked-20201014|title=The 50 Greatest Brazil Players Have Been Named And Ranked|website=[[SPORTbible]]|first=Jack|last=Kenmare|language=en|date=14 October 2020|access-date=27 March 2024}}</ref> Pro la ekonomia kaj politika situacio de la tempo, kaj ankaŭ pro la sporta leĝaro, Jairzinho ludis la plejparton de sia kluba futbalo en Sudameriko, kie li pasigis dek unu jarojn ĉe la klubo Botafogo en [[Rio-de-Ĵanejro]]. Li daŭrigis ludi en Eŭropo por [[Olympique de Marseille]] dum la finaj jaroj de sia kariero, ofta kutimo por sudamerikaj ludantoj ĝis la 1980-aj jaroj, kiam la ekonomia kaj politika situacio ŝanĝiĝis. Jairzinho anstataŭigis sian futbalan idolon [[Garrincha]] en ambaŭ teamoj, Botafogo kaj Brazilo, kaj ludis en tri sinsekvaj Mondĉampionecoj: [[Futbala Mondpokalo 1966|1966]], [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1974|1974]]. * [http://www.chrishunt.biz/features04.html ''Jairzinho & Gordon Banks''] rememoro pri Meksiko 70, revuo ''FourFourTwo'', 2002 [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] o1xxilhlxvv6b3sc5j9jfwdth5zer5q 9419643 9419642 2026-07-03T16:23:25Z Sj1mor 12103 9419643 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Jair Ventura FILHO''' (naskita la 25-an de decembro 1944), pli bone konata kiel '''Jairzinho''' (portugallingva prononco &#x5B;ʒaˌiʁˈzĩɲu&#x5D;), estas brazila iama profesia [[futbalisto]]. Rapida, lerta kaj potenca [[Mezkampulo|dekstra flankulo]] konata pro sia finkapablo kaj golokulo, li estis ŝlosila membro kaj ĉefa poentinto de la [[Brazila nacia teamo de futbalo|brazila nacia teamo]], kiu gajnis la [[Futbala Mondpokalo 1970|Futbalan Mondpokalon de 1970.]] <ref>{{Cite web|url=https://www.worldfootball.net/person/pe41678/jairzinho/|title=Jairzinho|website=worldfootball.net|language=en|access-date=22 April 2020|archive-date=2 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802005916/https://www.worldfootball.net/player_summary/jairzinho/|url-status=live}}</ref> Jairzinho estis moknomita " '''la Uragano''' " ({{L-pt|o Furacão}}) rilate al la maniero kiel lia ĵerzo tremis dum li kuris laŭ la flanko dum siaj ludantaj tagoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=g3GIgLtKOuM|title=Jairzinho Reacts to Futbin Comments!|website=[[YouTube]]|date=16 December 2022|access-date=6 January 2023|archive-date=6 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230106172606/https://www.youtube.com/watch?v=g3GIgLtKOuM|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/player/jairzinho|title=Jairzinho|website=sportskeeda|language=en|access-date=19 July 2020|archive-date=20 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720000612/https://www.sportskeeda.com/amp/player/jairzinho?espv=1|url-status=live}}</ref> Multflanka [[Avanulo|atakanto]], li ankaŭ kapablis ludi en diversaj aliaj atakaj pozicioj, kiel ĉefa [[Avanulo|atakanto]], [[Avanulo|dua atakanto]], aŭ eĉ kiel [[Mezkampulo|ataka mezkampulo]].<ref>{{cite web|url=http://www.world-cup-betting-2006.com/legend-jairzinho.htm|title=Jairzinho – Legends of the Football World Cup|publisher=World-cup-betting-2006.com|date=25 December 1944|access-date=15 May 2010|archive-date=15 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090815150926/http://www.world-cup-betting-2006.com/legend-jairzinho.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="FIFA2">{{cite web|title=The Hurricane that never blew out|publisher=FIFA.com|url=https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=63879/profile.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035003/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=63879/profile.html|url-status=dead|archive-date=5 March 2016|access-date=2 November 2015}}</ref> Li estis konata pro sia granda afrika hararanĝo direkte al la pli malfruaj stadioj de sia kariero, same kiel pro sia ekblovo de rapideco, driblado, pilkkapabloj, finkapablo, pafforto kaj fizika forto pro sia granda muskola konstruo. Li estas vaste konsiderata unu el la plej grandaj brazilaj ludantoj de ĉiuj tempoj.<ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1485218-pele-and-the-20-greatest-brazilian-footballers-of-all-time|title=Pelé and the 20 greatest Brazilian footballers of all time|website=[[Bleacher Report]]|language=en|first=Christopher|last=Atkins|access-date=14 November 2020|archive-date=5 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205023345/https://bleacherreport.com/articles/1485218-pele-and-the-20-greatest-brazilian-footballers-of-all-time|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-best-brazilian-players-ever-footballers-all-time|title=Ranked! The 10 best Brazilian players ever|website=[[FourFourTwo]]|first=Alasdair|last=Mackenzie|language=en|date=23 March 2024|access-date=27 March 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportbible.com/football/news-take-a-bow-reactions-the-50-greatest-brazil-players-have-been-named-and-ranked-20201014|title=The 50 Greatest Brazil Players Have Been Named And Ranked|website=[[SPORTbible]]|first=Jack|last=Kenmare|language=en|date=14 October 2020|access-date=27 March 2024}}</ref> Pro la ekonomia kaj politika situacio de la tempo, kaj ankaŭ pro la sporta leĝaro, Jairzinho ludis la plejparton de sia kluba futbalo en Sudameriko, kie li pasigis dek unu jarojn ĉe la klubo Botafogo en [[Rio-de-Ĵanejro]]. Li daŭrigis ludi en Eŭropo por [[Olympique de Marseille]] dum la finaj jaroj de sia kariero, ofta kutimo por sudamerikaj ludantoj ĝis la 1980-aj jaroj, kiam la ekonomia kaj politika situacio ŝanĝiĝis. Jairzinho anstataŭigis sian futbalan idolon [[Garrincha]] en ambaŭ teamoj, Botafogo kaj Brazilo, kaj ludis en tri sinsekvaj Mondĉampionecoj: [[Futbala Mondpokalo 1966|1966]], [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1974|1974]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.chrishunt.biz/features04.html ''Jairzinho & Gordon Banks''] rememoro pri Meksiko 70, revuo ''FourFourTwo'', 2002 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] pocoy5f1al9aheldga6jd6i499el1pl 0 948909 9419645 2026-07-03T16:28:21Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Paulo Roberto Falcão]] 9419645 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Paulo Roberto Falcão]] mtm1tq2tuu564exm0j7x0xftfzbjyjd 0 948910 9419646 2026-07-03T16:31:34Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1354393346|Didi (footballer, born 1928)]]" 9419646 wikitext text/x-wiki '''Waldyr PEREIRA''' (naskita la 8-an de oktobro 1928 en [[Campos dos Goytacazes]] – mortis la 12-an de majo 2001 en [[Rio-de-Ĵanejro]]), ankaŭ konata kiel '''Didi''' (portugallingva pronoco &#x5B;dʒiˈdʒi&#x5D;), estis brazila [[Futbalo|futbalisto]] kiu ludis kiel [[mezkampulo]] aŭ kiel [[Avanulo|atakanto]]. Li ludis en tri [[Futbala Mondpokalo|Futbalaj Mondpokaloj]] ([[Futbala Mondpokalo 1954|1954]], [[Futbala Mondpokalo 1958|1958]], kaj [[Futbala Mondpokalo 1962|1962]]), gajnante la lastajn du. Eleganta kaj teknika ludanto, Didi estis fama pro sia gamo da pasadoj, eltenemo kaj tekniko. Li ankaŭ estis specialisto pri liberŝotoj, estante fama pro la invento de la ''folha seca'' (seka folio), liberaj ŝotoj kun morta pilko, precipe uzataj de modernaj ludantoj kiel [[Juninho Pernambucano|Juninho]] kaj [[Cristiano Ronaldo]], kie la pilko neatendite malsupreniris je iu punkto, rezultante en golo.<ref name="FIFA12">[https://web.archive.org/web/20120617103741/http://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1551015/index.html "Kings of the free-kick"].</ref><ref name="obituary12">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/news/2001/may/15/guardianobituaries.football|title=Didi|work=The Guardian|author1=Brian Glanville|date=15 May 2001|access-date=21 February 2017}}</ref><ref name="obituary22">{{cite web|title=Didi|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1330266/Didi.html|publisher=The Telegraph|access-date=21 February 2017|date=15 May 2001}}</ref> Dum sia kariero, li estis parto de Fluminense inter la fino de la 1940-aj jaroj ĝis la mezo de la 1950-aj jaroj kaj unu el la ĉefaj ludantoj de la ikoneca taĉmento Botafogo en la fruaj 1960-aj jaroj kun aliaj mondĉampionoj kiel [[Garrincha]], Nilton Santos, Zagallo kaj Amarildo. [[Kategorio:Futbalistoj de la klubo Real Madrid]] [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] t7cmsv9ffglgwkaxod3ra5hs918d2lf 9419647 9419646 2026-07-03T16:31:59Z Sj1mor 12103 9419647 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Waldyr PEREIRA''' (naskita la 8-an de oktobro 1928 en [[Campos dos Goytacazes]] – mortis la 12-an de majo 2001 en [[Rio-de-Ĵanejro]]), ankaŭ konata kiel '''Didi''' (portugallingva pronoco &#x5B;dʒiˈdʒi&#x5D;), estis brazila [[Futbalo|futbalisto]] kiu ludis kiel [[mezkampulo]] aŭ kiel [[Avanulo|atakanto]]. Li ludis en tri [[Futbala Mondpokalo|Futbalaj Mondpokaloj]] ([[Futbala Mondpokalo 1954|1954]], [[Futbala Mondpokalo 1958|1958]], kaj [[Futbala Mondpokalo 1962|1962]]), gajnante la lastajn du. Eleganta kaj teknika ludanto, Didi estis fama pro sia gamo da pasadoj, eltenemo kaj tekniko. Li ankaŭ estis specialisto pri liberŝotoj, estante fama pro la invento de la ''folha seca'' (seka folio), liberaj ŝotoj kun morta pilko, precipe uzataj de modernaj ludantoj kiel [[Juninho Pernambucano|Juninho]] kaj [[Cristiano Ronaldo]], kie la pilko neatendite malsupreniris je iu punkto, rezultante en golo.<ref name="FIFA12">[https://web.archive.org/web/20120617103741/http://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1551015/index.html "Kings of the free-kick"].</ref><ref name="obituary12">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/news/2001/may/15/guardianobituaries.football|title=Didi|work=The Guardian|author1=Brian Glanville|date=15 May 2001|access-date=21 February 2017}}</ref><ref name="obituary22">{{cite web|title=Didi|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1330266/Didi.html|publisher=The Telegraph|access-date=21 February 2017|date=15 May 2001}}</ref> Dum sia kariero, li estis parto de Fluminense inter la fino de la 1940-aj jaroj ĝis la mezo de la 1950-aj jaroj kaj unu el la ĉefaj ludantoj de la ikoneca taĉmento Botafogo en la fruaj 1960-aj jaroj kun aliaj mondĉampionoj kiel [[Garrincha]], Nilton Santos, Zagallo kaj Amarildo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Futbalistoj de la klubo Real Madrid]] [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] 1xq3o5kd67e0zich27tbojdlh3qfenl 9419648 9419647 2026-07-03T16:33:08Z Sj1mor 12103 9419648 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Waldyr PEREIRA''' (naskita la 8-an de oktobro 1928 en [[Campos dos Goytacazes]] – mortis la 12-an de majo 2001 en [[Rio-de-Ĵanejro]]), ankaŭ konata kiel '''Didi''' (portugallingva pronoco &#x5B;dʒiˈdʒi&#x5D;), estis brazila [[Futbalo|futbalisto]] kiu ludis kiel [[mezkampulo]] aŭ kiel [[Avanulo|atakanto]]. Li ludis en tri [[Futbala Mondpokalo|Futbalaj Mondpokaloj]] ([[Futbala Mondpokalo 1954|1954]], [[Futbala Mondpokalo 1958|1958]], kaj [[Futbala Mondpokalo 1962|1962]]), gajnante la lastajn du. Eleganta kaj teknika ludanto, Didi estis fama pro sia gamo da pasadoj, eltenemo kaj tekniko. Li ankaŭ estis specialisto pri liberŝotoj, estante fama pro la invento de la ''folha seca'' (seka folio), liberaj ŝotoj kun morta pilko, precipe uzataj de modernaj ludantoj kiel [[Juninho Pernambucano|Juninho]] kaj [[Cristiano Ronaldo]], kie la pilko neatendite malsupreniris je iu punkto, rezultante en golo.<ref name="FIFA12">[https://web.archive.org/web/20120617103741/http://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1551015/index.html "Kings of the free-kick"].</ref><ref name="obituary12">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/news/2001/may/15/guardianobituaries.football|title=Didi|work=The Guardian|author1=Brian Glanville|date=15-a de majo 2001|access-date=21-a de februaro 2017}}</ref><ref name="obituary22">{{cite web|title=Didi|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1330266/Didi.html|publisher=The Telegraph|access-date=21-a de februaro 2017|date=15a de majo 2001}}</ref> Dum sia kariero, li estis parto de Fluminense inter la fino de la 1940-aj jaroj ĝis la mezo de la 1950-aj jaroj kaj unu el la ĉefaj ludantoj de la ikoneca taĉmento Botafogo en la fruaj 1960-aj jaroj kun aliaj mondĉampionoj kiel [[Garrincha]], Nilton Santos, Zagallo kaj Amarildo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Futbalistoj de la klubo Real Madrid]] [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] mp4j779su242h8mywe3u0xdwl54n14p 0 948911 9419651 2026-07-03T16:37:21Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1360604981|Nílton Santos]]" 9419651 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalisto|dato de naskiĝo={{Birth date|1925|5|16|df=yes}}|loko de naskiĝo=[[Rio de Janeiro]], [[First Brazilian Republic|Brazil]]|dato de morto={{death date and age|2013|11|27|1925|5|16|df=yes}}|loko de morto=Rio de Janeiro, Brazil}}'''Nílton dos Santos''', portugallingva prononco &#x5B;ˈniwtõ ˈsɐ̃tus&#x5D; (naskiĝis la 16-an de majo 1925 en [[en Rio-de-Ĵanejro]] – mortis la 27-an de novembro 2013 samloke) estis brazila [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis ĉefe kiel [[Defendulo|maldekstra defendanto]].<ref name="Brazil and Botafogo's pioneering wingback2">{{cite web|title=Brazil and Botafogo's pioneering wingback|publisher=FIFA|url=https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=44604/profile.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305155943/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=44604/profile.html|url-status=dead|archive-date=5 March 2016|access-date=18 October 2015}}</ref> Je internacia nivelo, li estis membro de la [[Brazila nacia teamo de futbalo|brazilaj]] teamoj, kiuj gajnis la [[Futbala Mondpokalo 1962|Futbalajn Mondpokalojn]] [[Futbala Mondpokalo 1958|de 1958]] kaj 1962. Konsiderata kiel unu el la plej grandaj defendantoj en la historio de la ludo, Nílton Santos estis inkludita en la Monda Teamo de la 20-a Jarcento, kaj estis nomita de [[Pelé]] en la FIFA 100, listo de la plej grandaj vivantaj futbalistoj de la mondo anoncita ĉe [[FIFA|FIFA-]] premia ceremonio en 2004. <ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|work=BBC Sport|date=4 March 2004|access-date=15 June 2013}}</ref> En 2009, li ricevis la Premion Golden Foot Legends. <ref>{{cite web|url=http://www.goldenfoot.com/legends.php?l=en|title=Legends|publisher=Golden Foot|access-date=23 September 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925120930/http://www.goldenfoot.com/legends.php?l=en|archive-date=25 September 2015}}</ref> Li ne rilatis al sia ofta defensiva partnero Djalma Santos . Santos estis kromnomita '''''A Enciclopédia''''' ("La [[Enciklopedio]] ") pro sia scio pri futbalo kaj kompleta ludstilo. [[Dosiero:Estátua_Nílton_Santos_(Det).jpg|eta|Statuo de Nílton Santos ekster la stadiono nomita en lia honoro.]] * {{Oficiala retejo}} ({{Pt}}) * [https://web.archive.org/web/20140808052720/http://www.niltonsantos.com.br/page/noticias_detail.asp?cod=10] Oficiala retejo pruvanta ke "Reis" aldonita al lia nomo estas eraro ({{Pt}}) * [https://web.archive.org/web/20071029194223/http://www.sambafoot.fr/joueurs/263_Nilton_Santos.html Profilo] ({{Pt}}) * [https://www.rsssf.org/miscellaneous/nsantos-intl.html Nilton Reis dos Santos - International Appearances] [[Kategorio:Mortintoj en 2013]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1925]] 65pola66j16fl33l3x0s902ra17q3so 9419652 9419651 2026-07-03T16:38:26Z Sj1mor 12103 9419652 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Nílton dos Santos''', portugallingva prononco &#x5B;ˈniwtõ ˈsɐ̃tus&#x5D; (naskiĝis la 16-an de majo 1925 en [[en Rio-de-Ĵanejro]] – mortis la 27-an de novembro 2013 samloke) estis brazila [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis ĉefe kiel [[Defendulo|maldekstra defendanto]].<ref name="Brazil and Botafogo's pioneering wingback2">{{cite web|title=Brazil and Botafogo's pioneering wingback|publisher=FIFA|url=https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=44604/profile.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305155943/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=44604/profile.html|url-status=dead|archive-date=5 March 2016|access-date=18 October 2015}}</ref> Je internacia nivelo, li estis membro de la [[Brazila nacia teamo de futbalo|brazilaj]] teamoj, kiuj gajnis la [[Futbala Mondpokalo 1962|Futbalajn Mondpokalojn]] [[Futbala Mondpokalo 1958|de 1958]] kaj 1962. Konsiderata kiel unu el la plej grandaj defendantoj en la historio de la ludo, Nílton Santos estis inkludita en la Monda Teamo de la 20-a Jarcento, kaj estis nomita de [[Pelé]] en la FIFA 100, listo de la plej grandaj vivantaj futbalistoj de la mondo anoncita ĉe [[FIFA|FIFA-]] premia ceremonio en 2004. <ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|work=BBC Sport|date=4 March 2004|access-date=15 June 2013}}</ref> En 2009, li ricevis la Premion Golden Foot Legends. <ref>{{cite web|url=http://www.goldenfoot.com/legends.php?l=en|title=Legends|publisher=Golden Foot|access-date=23 September 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925120930/http://www.goldenfoot.com/legends.php?l=en|archive-date=25 September 2015}}</ref> Li ne rilatis al sia ofta defensiva partnero Djalma Santos . Santos estis kromnomita '''''A Enciclopédia''''' ("La [[Enciklopedio]] ") pro sia scio pri futbalo kaj kompleta ludstilo. [[Dosiero:Estátua_Nílton_Santos_(Det).jpg|eta|Statuo de Nílton Santos ekster la stadiono nomita en lia honoro.]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{Pt}}) * [https://web.archive.org/web/20140808052720/http://www.niltonsantos.com.br/page/noticias_detail.asp?cod=10] Oficiala retejo pruvanta ke "Reis" aldonita al lia nomo estas eraro ({{Pt}}) * [https://web.archive.org/web/20071029194223/http://www.sambafoot.fr/joueurs/263_Nilton_Santos.html Profilo] ({{Pt}}) * [https://www.rsssf.org/miscellaneous/nsantos-intl.html Nilton Reis dos Santos - International Appearances] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Santon, Nilton}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] 32bwxabxnvecptbmqmnwhtldd1crq09 9419653 9419652 2026-07-03T16:38:47Z Sj1mor 12103 9419653 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Nílton dos Santos''', portugallingva prononco &#x5B;ˈniwtõ ˈsɐ̃tus&#x5D; (naskiĝis la 16-an de majo 1925 en [[Rio-de-Ĵanejro]] – mortis la 27-an de novembro 2013 samloke) estis brazila [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludis ĉefe kiel [[Defendulo|maldekstra defendanto]].<ref name="Brazil and Botafogo's pioneering wingback2">{{cite web|title=Brazil and Botafogo's pioneering wingback|publisher=FIFA|url=https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=44604/profile.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305155943/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=44604/profile.html|url-status=dead|archive-date=5 March 2016|access-date=18 October 2015}}</ref> Je internacia nivelo, li estis membro de la [[Brazila nacia teamo de futbalo|brazilaj]] teamoj, kiuj gajnis la [[Futbala Mondpokalo 1962|Futbalajn Mondpokalojn]] [[Futbala Mondpokalo 1958|de 1958]] kaj 1962. Konsiderata kiel unu el la plej grandaj defendantoj en la historio de la ludo, Nílton Santos estis inkludita en la Monda Teamo de la 20-a Jarcento, kaj estis nomita de [[Pelé]] en la FIFA 100, listo de la plej grandaj vivantaj futbalistoj de la mondo anoncita ĉe [[FIFA|FIFA-]] premia ceremonio en 2004. <ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|work=BBC Sport|date=4 March 2004|access-date=15 June 2013}}</ref> En 2009, li ricevis la Premion Golden Foot Legends. <ref>{{cite web|url=http://www.goldenfoot.com/legends.php?l=en|title=Legends|publisher=Golden Foot|access-date=23 September 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925120930/http://www.goldenfoot.com/legends.php?l=en|archive-date=25 September 2015}}</ref> Li ne rilatis al sia ofta defensiva partnero Djalma Santos . Santos estis kromnomita '''''A Enciclopédia''''' ("La [[Enciklopedio]] ") pro sia scio pri futbalo kaj kompleta ludstilo. [[Dosiero:Estátua_Nílton_Santos_(Det).jpg|eta|Statuo de Nílton Santos ekster la stadiono nomita en lia honoro.]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{Pt}}) * [https://web.archive.org/web/20140808052720/http://www.niltonsantos.com.br/page/noticias_detail.asp?cod=10] Oficiala retejo pruvanta ke "Reis" aldonita al lia nomo estas eraro ({{Pt}}) * [https://web.archive.org/web/20071029194223/http://www.sambafoot.fr/joueurs/263_Nilton_Santos.html Profilo] ({{Pt}}) * [https://www.rsssf.org/miscellaneous/nsantos-intl.html Nilton Reis dos Santos - International Appearances] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Santon, Nilton}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] kyob4ka7gpvacb8164vf0uiorkie433 0 948912 9419655 2026-07-03T16:42:22Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1362078761|Mário Zagallo]]" 9419655 wikitext text/x-wiki '''Mário Jorge Lobo Zagallo''', portugallingva prononco &#x5B;ˈmaɾju zaˈɡalu&#x5D;; (naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1931 en [[Maceió]], subŝtato [[Alagoaso]] – mortis la 5-an de januaro 2024 en [[Rio-de-Ĵanejro]]) estis brazila profesia [[Futbalo|futbalisto]], kunordiganto kaj trejnisto, kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]]. Zagallo tenas la rekordon pri [[Futbala Mondpokalo]] ĝenerale kun kvar titoloj entute. Li ankaŭ tenas la rekordon pri Mondpokalaj finaloj kun kvin partoprenoj. Li estis la unua persono kiu gajnis la Mondpokalon kiel kaj manaĝero kaj kiel ludanto, venkante en la konkurso en [[Futbala Mondpokalo 1958|1958]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1962|1962]] kiel ludanto kaj en [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kiel manaĝero. Krome, li gajnis la [[Futbala Mondpokalo 1994|Futbalan Mondpokalon de 1994]] kiel vic-manaĝero. Zagallo ankaŭ trejnis Brazilon en [[Futbala Mondpokalo 1974|1974]] (finante kvara) kaj en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] (finante kiel dualokulo) kaj estis teknika asistanto en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006.]] Li estis la unua el tri viroj, kune kun la germano [[Franz Beckenbauer]] (kiu hazarde mortis du tagojn post Zagallo) kaj la franco [[Didier Deschamps|Didier Deschamps,]] kiuj gajnis la Mondpokalon kiel ludanto kaj kiel manaĝero, kaj la sola kiu faris ĉiun pli ol unufoje. En 1992, Zagallo ricevis la FIFA-Ordenon de Merito, la plej altan honoron aljuĝitan de [[FIFA]], pro siaj kontribuoj al futbalo. <ref>{{Cite web|url=http://resources.fifa.com/mm/document/fifafacts/r%26a-awards/01/20/85/43/170490-factsheet-fifaorderofmerit(1984-2010)_neutral.pdf|title=FIFA Order of Merit holders|access-date=21 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905084502/http://resources.fifa.com/mm/document/fifafacts/r%26a-awards/01/20/85/43/170490-factsheet-fifaorderofmerit(1984-2010)_neutral.pdf|archive-date=5 September 2015|url-status=dead}}</ref> Li estis nomita la naŭa plej granda manaĝero de ĉiuj tempoj fare de ''World Soccer Magazine'' en 2013.<ref name=":02">{{cite web|title=The Greatest Manager of all time|url=http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-manager-of-all-time-341473|publisher=World Soccer|author=Jamie Rainbow|date=4 July 2013|access-date=9 January 2020|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404072546/https://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-manager-of-all-time-341473|url-status=live}}</ref><ref name="Greatest XI2">{{cite web|title=The Greatest XI: how the panel voted|url=http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-xi-how-the-panel-voted|publisher=World Soccer|author=Jamie Rainbow|date=2 July 2013|access-date=9 January 2020|archive-date=1 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101233404/http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-xi-how-the-panel-voted|url-status=dead}}</ref> La 5-an de januaro 2024, Zagallo mortis en la aĝo de 92.<ref name="auto122">{{cite web|date=6 January 2024|title=Morre Zagallo, uma das lendas do futebol brasileiro|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2024/01/06/morre-zagallo.ghtml|access-date=6 January 2024|website=[[G1 (website)|G1]]|publisher=[[Grupo Globo]]|language=pt-BR}}</ref> Li estis la lasta pluvivanta brazila ludanto kiu partoprenis en la finalo de la Futbala Mondpokalo en 1958, kaj lia morto lasis Amarildon kiel la lastan pluvivantan brazilan ludanton de la finalo en 1962. [[Dosiero:Zagalo,_Fundo_Correio_da_Manhã_-_3.tif|maldekstra|eta|Zagallo dum lia ludperiodo ĉe Botafogo]] [[Kategorio:Libandevenaj brazilanoj]] [[Kategorio:Brazilaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] 7klm4vd81090md3rzor7r7tqzrzfbcx 9419656 9419655 2026-07-03T16:42:55Z Sj1mor 12103 9419656 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Mário Jorge Lobo ZAGALLO''', portugallingva prononco &#x5B;ˈmaɾju zaˈɡalu&#x5D;; (naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1931 en [[Maceió]], subŝtato [[Alagoaso]] – mortis la 5-an de januaro 2024 en [[Rio-de-Ĵanejro]]) estis brazila profesia [[Futbalo|futbalisto]], kunordiganto kaj trejnisto, kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]]. Zagallo tenas la rekordon pri [[Futbala Mondpokalo]] ĝenerale kun kvar titoloj entute. Li ankaŭ tenas la rekordon pri Mondpokalaj finaloj kun kvin partoprenoj. Li estis la unua persono kiu gajnis la Mondpokalon kiel kaj manaĝero kaj kiel ludanto, venkante en la konkurso en [[Futbala Mondpokalo 1958|1958]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1962|1962]] kiel ludanto kaj en [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kiel manaĝero. Krome, li gajnis la [[Futbala Mondpokalo 1994|Futbalan Mondpokalon de 1994]] kiel vic-manaĝero. Zagallo ankaŭ trejnis Brazilon en [[Futbala Mondpokalo 1974|1974]] (finante kvara) kaj en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] (finante kiel dualokulo) kaj estis teknika asistanto en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006.]] Li estis la unua el tri viroj, kune kun la germano [[Franz Beckenbauer]] (kiu hazarde mortis du tagojn post Zagallo) kaj la franco [[Didier Deschamps|Didier Deschamps,]] kiuj gajnis la Mondpokalon kiel ludanto kaj kiel manaĝero, kaj la sola kiu faris ĉiun pli ol unufoje. En 1992, Zagallo ricevis la FIFA-Ordenon de Merito, la plej altan honoron aljuĝitan de [[FIFA]], pro siaj kontribuoj al futbalo. <ref>{{Cite web|url=http://resources.fifa.com/mm/document/fifafacts/r%26a-awards/01/20/85/43/170490-factsheet-fifaorderofmerit(1984-2010)_neutral.pdf|title=FIFA Order of Merit holders|access-date=21 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905084502/http://resources.fifa.com/mm/document/fifafacts/r%26a-awards/01/20/85/43/170490-factsheet-fifaorderofmerit(1984-2010)_neutral.pdf|archive-date=5 September 2015|url-status=dead}}</ref> Li estis nomita la naŭa plej granda manaĝero de ĉiuj tempoj fare de ''World Soccer Magazine'' en 2013.<ref name=":02">{{cite web|title=The Greatest Manager of all time|url=http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-manager-of-all-time-341473|publisher=World Soccer|author=Jamie Rainbow|date=4 July 2013|access-date=9 January 2020|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404072546/https://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-manager-of-all-time-341473|url-status=live}}</ref><ref name="Greatest XI2">{{cite web|title=The Greatest XI: how the panel voted|url=http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-xi-how-the-panel-voted|publisher=World Soccer|author=Jamie Rainbow|date=2 July 2013|access-date=9 January 2020|archive-date=1 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101233404/http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-xi-how-the-panel-voted|url-status=dead}}</ref> La 5-an de januaro 2024, Zagallo mortis en la aĝo de 92.<ref name="auto122">{{cite web|date=6 January 2024|title=Morre Zagallo, uma das lendas do futebol brasileiro|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2024/01/06/morre-zagallo.ghtml|access-date=6 January 2024|website=[[G1 (website)|G1]]|publisher=[[Grupo Globo]]|language=pt-BR}}</ref> Li estis la lasta pluvivanta brazila ludanto kiu partoprenis en la finalo de la Futbala Mondpokalo en 1958, kaj lia morto lasis Amarildon kiel la lastan pluvivantan brazilan ludanton de la finalo en 1962. [[Dosiero:Zagalo,_Fundo_Correio_da_Manhã_-_3.tif|maldekstra|eta|Zagallo dum lia ludperiodo ĉe Botafogo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zagallo, Mário}} [[Kategorio:Libandevenaj brazilanoj]] [[Kategorio:Brazilaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] 8cia01yycyaifad7gjcrq5rpv7tveyw 9419657 9419656 2026-07-03T16:43:50Z Sj1mor 12103 9419657 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Mário Jorge Lobo ZAGALLO''', portugallingva prononco &#x5B;ˈmaɾju zaˈɡalu&#x5D;; (naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1931 en [[Maceió]], subŝtato [[Alagoaso]] – mortis la 5-an de januaro 2024 en [[Rio-de-Ĵanejro]]) estis brazila profesia [[Futbalo|futbalisto]], kunordiganto kaj trejnisto, kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]]. Zagallo tenas la rekordon pri [[Futbala Mondpokalo]] ĝenerale kun kvar titoloj entute. Li ankaŭ tenas la rekordon pri Mondpokalaj finaloj kun kvin partoprenoj. Li estis la unua persono kiu gajnis la Mondpokalon kiel kaj manaĝero kaj kiel ludanto, venkante en la konkurso en [[Futbala Mondpokalo 1958|1958]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1962|1962]] kiel ludanto kaj en [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kiel manaĝero. Krome, li gajnis la [[Futbala Mondpokalo 1994|Futbalan Mondpokalon de 1994]] kiel vic-manaĝero. Zagallo ankaŭ trejnis Brazilon en [[Futbala Mondpokalo 1974|1974]] (finante kvara) kaj en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] (finante kiel dualokulo) kaj estis teknika asistanto en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006.]] Li estis la unua el tri viroj, kune kun la germano [[Franz Beckenbauer]] (kiu hazarde mortis du tagojn post Zagallo) kaj la franco [[Didier Deschamps|Didier Deschamps,]] kiuj gajnis la Mondpokalon kiel ludanto kaj kiel manaĝero, kaj la sola kiu faris ĉiun pli ol unufoje. En 1992, Zagallo ricevis la FIFA-Ordenon de Merito, la plej altan honoron aljuĝitan de [[FIFA]], pro siaj kontribuoj al futbalo. <ref>{{Cite web|url=http://resources.fifa.com/mm/document/fifafacts/r%26a-awards/01/20/85/43/170490-factsheet-fifaorderofmerit(1984-2010)_neutral.pdf|title=FIFA Order of Merit holders|access-date=21 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905084502/http://resources.fifa.com/mm/document/fifafacts/r%26a-awards/01/20/85/43/170490-factsheet-fifaorderofmerit(1984-2010)_neutral.pdf|archive-date=5 September 2015|url-status=dead}}</ref> Li estis nomita la naŭa plej granda manaĝero de ĉiuj tempoj fare de ''World Soccer Magazine'' en 2013.<ref name=":02">{{cite web|title=The Greatest Manager of all time|url=http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-manager-of-all-time-341473|publisher=World Soccer|author=Jamie Rainbow|date=4 July 2013|access-date=9 January 2020|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404072546/https://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-manager-of-all-time-341473|url-status=live}}</ref><ref name="Greatest XI2">{{cite web|title=The Greatest XI: how the panel voted|url=http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-xi-how-the-panel-voted|publisher=World Soccer|author=Jamie Rainbow|date=2 July 2013|access-date=9 January 2020|archive-date=1 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101233404/http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-xi-how-the-panel-voted|url-status=dead}}</ref> La 5-an de januaro 2024, Zagallo mortis en la aĝo de 92.<ref name="auto122">{{cite web|date=la 6-a de januaro 2024|title=Morre Zagallo, uma das lendas do futebol brasileiro|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2024/01/06/morre-zagallo.ghtml|access-date=la 6-a de januaro 2024|website=G1 (retejo)|publisher=Grupo Globo|language=pt-BR}}</ref> Li estis la lasta pluvivanta brazila ludanto kiu partoprenis en la finalo de la Futbala Mondpokalo en 1958, kaj lia morto lasis Amarildon kiel la lastan pluvivantan brazilan ludanton de la finalo en 1962. [[Dosiero:Zagalo,_Fundo_Correio_da_Manhã_-_3.tif|maldekstra|eta|Zagallo dum lia ludperiodo ĉe Botafogo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zagallo, Mário}} [[Kategorio:Libandevenaj brazilanoj]] [[Kategorio:Brazilaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] fbjr3vgmdie76xasoglqy8cncocvwf2 9419659 9419657 2026-07-03T16:44:32Z Sj1mor 12103 9419659 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Mário Jorge Lobo ZAGALLO''', portugallingva prononco &#x5B;ˈmaɾju zaˈɡalu&#x5D;; (naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1931 en [[Maceió]], subŝtato [[Alagoaso]] – mortis la 5-an de januaro 2024 en [[Rio-de-Ĵanejro]]) estis brazila profesia [[Futbalo|futbalisto]], kunordiganto kaj trejnisto, kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]]. Zagallo tenas la rekordon pri [[Futbala Mondpokalo]] ĝenerale kun kvar titoloj entute. Li ankaŭ tenas la rekordon pri Mondpokalaj finaloj kun kvin partoprenoj. Li estis la unua persono kiu gajnis la Mondpokalon kiel kaj manaĝero kaj kiel ludanto, venkante en la konkurso en [[Futbala Mondpokalo 1958|1958]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1962|1962]] kiel ludanto kaj en [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kiel manaĝero. Krome, li gajnis la [[Futbala Mondpokalo 1994|Futbalan Mondpokalon de 1994]] kiel vic-manaĝero. Zagallo ankaŭ trejnis Brazilon en [[Futbala Mondpokalo 1974|1974]] (finante kvara) kaj en [[Futbala Mondpokalo 1998|1998]] (finante kiel dualokulo) kaj estis teknika asistanto en [[Futbala Mondpokalo 2006|2006.]] Li estis la unua el tri viroj, kune kun la germano [[Franz Beckenbauer]] (kiu hazarde mortis du tagojn post Zagallo) kaj la franco [[Didier Deschamps|Didier Deschamps,]] kiuj gajnis la Mondpokalon kiel ludanto kaj kiel manaĝero, kaj la sola kiu faris ĉiun pli ol unufoje. En 1992, Zagallo ricevis la FIFA-Ordenon de Merito, la plej altan honoron aljuĝitan de [[FIFA]], pro siaj kontribuoj al futbalo. <ref>{{Cite web|url=http://resources.fifa.com/mm/document/fifafacts/r%26a-awards/01/20/85/43/170490-factsheet-fifaorderofmerit(1984-2010)_neutral.pdf|title=FIFA Order of Merit holders|access-date=21 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905084502/http://resources.fifa.com/mm/document/fifafacts/r%26a-awards/01/20/85/43/170490-factsheet-fifaorderofmerit(1984-2010)_neutral.pdf|archive-date=5 September 2015|url-status=dead}}</ref> Li estis nomita la naŭa plej granda manaĝero de ĉiuj tempoj fare de ''World Soccer Magazine'' en 2013.<ref name=":02">{{cite web|title=The Greatest Manager of all time|url=http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-manager-of-all-time-341473|publisher=World Soccer|author=Jamie Rainbow|date=4 July 2013|access-date=9 January 2020|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404072546/https://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-manager-of-all-time-341473|url-status=live}}</ref><ref name="Greatest XI2">{{cite web|title=The Greatest XI: how the panel voted|url=http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-xi-how-the-panel-voted|publisher=World Soccer|author=Jamie Rainbow|date=2 July 2013|access-date=9 January 2020|archive-date=1 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101233404/http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-xi-how-the-panel-voted|url-status=dead}}</ref> La 5-an de januaro 2024, Zagallo mortis en la aĝo de 92.<ref name="auto122">{{cite web|date=la 6-a de januaro 2024|title=Morre Zagallo, uma das lendas do futebol brasileiro|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2024/01/06/morre-zagallo.ghtml|access-date=la 6-a de januaro 2024|website=G1 (retejo)|publisher=Grupo Globo|language=pt-BR}}</ref> Li estis la lasta pluvivanta brazila ludanto kiu partoprenis en la finalo de la Futbala Mondpokalo en 1958, kaj lia morto lasis Amarildon kiel la lastan pluvivantan brazilan ludanton de la finalo en 1962. [[Dosiero:Zagalo,_Fundo_Correio_da_Manhã_-_3.tif|maldekstra|eta|Zagallo dum lia ludperiodo ĉe Botafogo]] [[Dosiero:Homenaje Mario Zagallo A74278720241123.jpg|eta|Honore al li]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zagallo, Mário}} [[Kategorio:Libandevenaj brazilanoj]] [[Kategorio:Brazilaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj futbaltrejnistoj]] bivt9lksc8fuvw31eanouopthyvhads 1 948913 9419658 2026-07-03T16:43:51Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La atentigo komence de la teksto ŝajnas al mi plej bizara: "Atentu ke ĉi tie NE estas la American Football Conference, sed la Azia Futbal-Konfederacio (Asian Football Confederation en angla lingvo)." Kvankam bonas esti helpema, sed se leganto ne scias ke estas diferenco inter Azio/Asian kaj Ameriko/American, mi suspektas ke tiam neniu helpemo helpos... ~~~~" 9419658 wikitext text/x-wiki La atentigo komence de la teksto ŝajnas al mi plej bizara: "Atentu ke ĉi tie NE estas la American Football Conference, sed la Azia Futbal-Konfederacio (Asian Football Confederation en angla lingvo)." Kvankam bonas esti helpema, sed se leganto ne scias ke estas diferenco inter Azio/Asian kaj Ameriko/American, mi suspektas ke tiam neniu helpemo helpos... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:43, 3 jul. 2026 (UTC) kl8sevd2l2zsuem9wr4ak7bunty3zkh 10 948914 9419691 2026-07-03T19:20:29Z ThomasPusch 1869 provizore 9419691 wikitext text/x-wiki &nbsp; 8dr6mhgwhtl6zq84ioqqe0vymn2li6t 1 948915 9419705 2026-07-03T20:13:22Z Sj1mor 12103 /* Nomo kun a */ nova sekcio 9419705 wikitext text/x-wiki == Nomo kun a == Saluotn @[[Uzanto:Kani|Kani]], kial "Larĝabeka"? Kial ne Larĝbeka ? Ĉu ĉiuj tiaj instancoj estas korektendaj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:13, 3 jul. 2026 (UTC) qevctlmh0evluq91ixnelj2il1kgoqb 9419817 9419705 2026-07-03T22:00:27Z Kani 670 /* Nomo kun a */ 9419817 wikitext text/x-wiki == Nomo kun a == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]], kial "Larĝabeka"? Kial ne Larĝbeka ? Ĉu ĉiuj tiaj instancoj estas korektendaj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:13, 3 jul. 2026 (UTC) j19ed337kxk9ot1gjbjk3pfwj7vjnm0 9419826 9419817 2026-07-03T22:21:48Z Kani 670 /* Nomo kun a */ Respondo 9419826 wikitext text/x-wiki == Nomo kun a == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]], kial "Larĝabeka"? Kial ne Larĝbeka ? Ĉu ĉiuj tiaj instancoj estas korektendaj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:13, 3 jul. 2026 (UTC) :Eble estas korektinda, sed eble ne korektenda, ĉar laŭ mi ne estas kontraŭgramatika. Vi povas vidi kiom da birdospecioj havas nomon kiu startas per Nigrabeka. Kiam mi kreis la nomon (tiuokaze el la angla oficiala nomo), se temas pri kunmetaĵo, mi lasis la vokalon de la finaĵo por eviti malfacilan prononcon, normale pro du konsonantoj almenaŭ en unu el la flankoj. Mi kreis la artikolon antaŭ tro multe da jaroj, kaj la artikolo postulas revizion, same kiel centoj de tiu epoko (manko de referencoj, malmanko de nigrigitaj literoj ktp.). Fakte mi ĵus kreis la artikolon [[Larĝbeka momoto]] kie vi povas vidi referencon por la nomo en nova Ornitologia taksonomio. Tamen nun mi ne havas tempon por serĉi tie la proponitan nomon kaj literumon por tiu ĉi specio. Ĉiuokaze dankon pro la averto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:21, 3 jul. 2026 (UTC) a5ohzpfckzrf63uhxnrhfb50qxdd9ji 9419899 9419826 2026-07-04T04:54:55Z Sj1mor 12103 /* Nomo kun a */ Respondo 9419899 wikitext text/x-wiki == Nomo kun a == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]], kial "Larĝabeka"? Kial ne Larĝbeka ? Ĉu ĉiuj tiaj instancoj estas korektendaj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:13, 3 jul. 2026 (UTC) :Eble estas korektinda, sed eble ne korektenda, ĉar laŭ mi ne estas kontraŭgramatika. Vi povas vidi kiom da birdospecioj havas nomon kiu startas per Nigrabeka. Kiam mi kreis la nomon (tiuokaze el la angla oficiala nomo), se temas pri kunmetaĵo, mi lasis la vokalon de la finaĵo por eviti malfacilan prononcon, normale pro du konsonantoj almenaŭ en unu el la flankoj. Mi kreis la artikolon antaŭ tro multe da jaroj, kaj la artikolo postulas revizion, same kiel centoj de tiu epoko (manko de referencoj, malmanko de nigrigitaj literoj ktp.). Fakte mi ĵus kreis la artikolon [[Larĝbeka momoto]] kie vi povas vidi referencon por la nomo en nova Ornitologia taksonomio. Tamen nun mi ne havas tempon por serĉi tie la proponitan nomon kaj literumon por tiu ĉi specio. Ĉiuokaze dankon pro la averto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:21, 3 jul. 2026 (UTC) ::Efektive tiu ĉi estas la nurunua en la nuna versio de vikipedio kiu havas "Larĝabeka" en la titolo, kaj la aliaj 12 artikoloj havas "Larĝbeka". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:54, 4 jul. 2026 (UTC) oljn8p5ss32opireavjjwrwzasnjlow 9419900 9419899 2026-07-04T04:55:28Z Sj1mor 12103 9419900 wikitext text/x-wiki == Nomo kun a == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]], kial "Larĝabeka"? Kial ne Larĝbeka ? Ĉu ĉiuj tiaj instancoj estas korektendaj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:13, 3 jul. 2026 (UTC) :Eble estas korektinda, sed eble ne korektenda, ĉar laŭ mi ne estas kontraŭgramatika. Vi povas vidi kiom da birdospecioj havas nomon kiu startas per Nigrabeka. Kiam mi kreis la nomon (tiuokaze el la angla oficiala nomo), se temas pri kunmetaĵo, mi lasis la vokalon de la finaĵo por eviti malfacilan prononcon, normale pro du konsonantoj almenaŭ en unu el la flankoj. Mi kreis la artikolon antaŭ tro multe da jaroj, kaj la artikolo postulas revizion, same kiel centoj de tiu epoko (manko de referencoj, malmanko de nigrigitaj literoj ktp.). Fakte mi ĵus kreis la artikolon [[Larĝbeka momoto]] kie vi povas vidi referencon por la nomo en nova Ornitologia taksonomio. Tamen nun mi ne havas tempon por serĉi tie la proponitan nomon kaj literumon por tiu ĉi specio. Ĉiuokaze dankon pro la averto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:21, 3 jul. 2026 (UTC) ::Efektive tiu ĉi estas la unusola en la nuna versio de vikipedio kiu havas "Larĝabeka" en la titolo, kaj la aliaj 12 artikoloj havas "Larĝbeka". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:54, 4 jul. 2026 (UTC) 9pp4d595okb1xucpfigxtsfpksar28j 0 948916 9419730 2026-07-03T20:38:02Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[János Richter]] 9419730 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[János Richter]] 43y1v59i7dyw8c17xsq58iqi1t5g0fu 0 948917 9419761 2026-07-03T20:51:57Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Paul Hindemith]] 9419761 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Paul Hindemith]] 7x54fbfpdb606xuc9wkdyj7cury2obp 0 948918 9419763 2026-07-03T20:54:46Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1357143771|Hans Richter (artist)]]" 9419763 wikitext text/x-wiki '''Hans Johannes Siegfried RICHTER''' / ˈrɪktər / (naskiĝis la 6-an de aprilo 1888 en [[Berlino]] – mortis la 1-an de februaro 1976 en [[Minusio]], [[Svislando]]) estis germana [[Dadaismo|dadaisma]] pentristo, [[grafikisto]], [[Avangardo|avangarda]] filmproduktanto kaj [[Bildartohistorio|arthistoriisto]]. En 1965 li verkis la libron ''Dadaismo'' pri la historio de la ''dadaisma'' movado.<ref>Hans Richter, ''Dadaism'', New York: Thames and Hudson, 1965</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artnet.com/Magazine/features/oisteanu/oisteanu10-27-04.asp|title=Magazine Features – Hans Richter, Dada Pioneer|publisher=Artnet.com|access-date=2014-08-18}}</ref> Li naskiĝis en [[Berlino]] en bonhava familio kaj mortis en [[Minusio]], apud [[Lokarno|Locarno]], Svislando.<ref name="Contemporary Art p. 5982">''Oxford Dictionary of Modern and Contemporary Art'', Oxford University, p. 598</ref> De [[Ekspresionismo]] tra Dadaismo, [[Konstruktivismo (arto)|Konstruktivismo]] kaj {{Q|Q845421}}, li estis unu el la ĉefaj figuroj de avangarda arto en la 1910-aj kaj 1920-aj jaroj <ref name="Contemporary Art p. 5982" /> kaj katalizilo por [[Intelektulo|intelektuloj]] kaj artistoj en multaj [[Disciplino (kondutkodo)|disciplinoj]]. Richter helpis organizi ekspoziciojn, kiuj revivigis intereson pri Dadaismo, kaj en Usono kaj en Eŭropo. En 1956 li faris ''Dadascope'', filmon dediĉitan al Dadaisma poezio. [[File:Rhythmus_21_(1921).webm|eta| ''Ritmo 21'' (1921)]] == Filmaro == * ''[[:en:Rhythmus_21|Rhythmus 21]]'' (1921) * ''Rhythmus 23'' (1923) * ''Rhythmus 25'' (1925) * ''Filmstudie'' (1926) kun muziko de Hans Heinz Stuckenschmidt * ''Inflation'' (1928) * ''[[:en:Vormittagsspuk|Vormittagsspuk]]'' ("Ghosts Before Breakfast", kun muziko de [[Hindemith]]) (1928) * ''Zweigroschenzauber'' (1929) * ''The Storming of La Sarraz'' (nur verkita, reĝisorita de [[Sergei Eisenstein]], perdita) (1929) * ''Rennsymphonie'' (1929) * ''Alles dreht sich, alles bewegt sich'' (1929) * ''Everyday'' (1929) * ''Neues Leben'' (1930) * ''Europa Radio'' (1931) * ''Hallo Everybody'' (1933) * ''Keine Zeit für Tränen'' (1934) * ''Vom Blitz zum Fernsenhbild'' (1936) * ''[[:en:Dreams_That_Money_Can_Buy|Dreams That Money Can Buy]]'' (1947) * ''[[:en:8×8:_A_Chess_Sonata_in_8_Movements|8×8: A Chess Sonata in 8 Movements]]'' (1957) * ''Dadascope'' (1961) * ''From the Circus to the Moon'' (1963) == Vidu ankaŭ == * Kontraŭarto * [[Eksperimenta kinarto|Eksperimenta filmo]] * [[Animacio]] * [[Dadaismo]] * Arta interveno * Listo de dadaistoj * Forigu la burĝaron * [https://www.youtube.com/watch?v=2Je6Af6XVbY "De la Cirko ĝis la Luno" (1963)] ĉe ''[[YouTube]]'' * {{IMDb nomo|0725257|Hans Richter}} * [http://www.ubu.com/film/richter.html Filmoj de Hans Richter ĉe Ubuweb] * [https://www.youtube.com/results?search=related&search_query=hans%20richter%20filmstudie%20experimental%20animation%201925%202006%20zven%20surealist%20dadaist%20abstract%20stop-motion&v=uZI5nF_fzPY Hans Richter ĉe YouTube] * [[hdl:10020/cifa970021|Trovhelpo por artikoloj kaj filmoj de Arnold Eagle rilataj al Hans Richter]], Getty Research Institute, Los-Anĝeleso. Alirnumero 970021. Ĉi tiu kolekto dokumentas la filmajn kunlaborojn kaj amikecon de la german-naskita dadaisto Hans Richter kaj la novjorka fotisto kaj kinoartisto Arnold Eagle. Ĝi inkluzivas kolorajn filmaĵojn, eksterfilmajn prenojn kaj sonspurojn por pluraj filmoj de Richter, kiel ekzemple "Dreams that Money Can Buy" ( [http://archives2.getty.edu:8082/xtf/view?docId=ead/970021/970021.xml;chunk.id=aspace_ref213_lcw;brand=default Sonĝoj, kiujn mono povas aĉeti)] kaj [http://archives2.getty.edu:8082/xtf/view?docId=ead/970021/970021.xml;chunk.id=aspace_ref242_cir;brand=default "8 x 8 Chess Sonate" (Ŝaksonato 8 x 8 en 8 movimentoj).] [[Kategorio:Germanaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Germanaj artistoj]] [[Kategorio:Germanaj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Dadaistoj]] [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Germanaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] r97kf9kd5qmj8qvdurkb2kx2vtcckbc 9419764 9419763 2026-07-03T20:55:41Z Sj1mor 12103 9419764 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Hans Johannes Siegfried RICHTER''' / ˈrɪktər / (naskiĝis la 6-an de aprilo 1888 en [[Berlino]] – mortis la 1-an de februaro 1976 en [[Minusio]], [[Svislando]]) estis germana [[Dadaismo|dadaisma]] pentristo, [[grafikisto]], [[Avangardo|avangarda]] filmproduktanto kaj [[Bildartohistorio|arthistoriisto]]. En 1965 li verkis la libron ''Dadaismo'' pri la historio de la ''dadaisma'' movado.<ref>Hans Richter, ''Dadaism'', New York: Thames and Hudson, 1965</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artnet.com/Magazine/features/oisteanu/oisteanu10-27-04.asp|title=Magazine Features – Hans Richter, Dada Pioneer|publisher=Artnet.com|access-date=2014-08-18}}</ref> Li naskiĝis en [[Berlino]] en bonhava familio kaj mortis en [[Minusio]], apud [[Lokarno|Locarno]], Svislando.<ref name="Contemporary Art p. 5982">''Oxford Dictionary of Modern and Contemporary Art'', Oxford University, p. 598</ref> De [[Ekspresionismo]] tra Dadaismo, [[Konstruktivismo (arto)|Konstruktivismo]] kaj {{Q|Q845421}}, li estis unu el la ĉefaj figuroj de avangarda arto en la 1910-aj kaj 1920-aj jaroj <ref name="Contemporary Art p. 5982" /> kaj katalizilo por [[Intelektulo|intelektuloj]] kaj artistoj en multaj [[Disciplino (kondutkodo)|disciplinoj]]. Richter helpis organizi ekspoziciojn, kiuj revivigis intereson pri Dadaismo, kaj en Usono kaj en Eŭropo. En 1956 li faris ''Dadascope'', filmon dediĉitan al Dadaisma poezio. <!--[[File:Rhythmus_21_(1921).webm|eta| ''Ritmo 21'' (1921)]]--> == Filmaro == * ''[[:en:Rhythmus_21|Rhythmus 21]]'' (1921) * ''Rhythmus 23'' (1923) * ''Rhythmus 25'' (1925) * ''Filmstudie'' (1926) kun muziko de Hans Heinz Stuckenschmidt * ''Inflation'' (1928) * ''[[:en:Vormittagsspuk|Vormittagsspuk]]'' ("Ghosts Before Breakfast", kun muziko de [[Hindemith]]) (1928) * ''Zweigroschenzauber'' (1929) * ''The Storming of La Sarraz'' (nur verkita, reĝisorita de [[Sergei Eisenstein]], perdita) (1929) * ''Rennsymphonie'' (1929) * ''Alles dreht sich, alles bewegt sich'' (1929) * ''Everyday'' (1929) * ''Neues Leben'' (1930) * ''Europa Radio'' (1931) * ''Hallo Everybody'' (1933) * ''Keine Zeit für Tränen'' (1934) * ''Vom Blitz zum Fernsenhbild'' (1936) * ''[[:en:Dreams_That_Money_Can_Buy|Dreams That Money Can Buy]]'' (1947) * ''[[:en:8×8:_A_Chess_Sonata_in_8_Movements|8×8: A Chess Sonata in 8 Movements]]'' (1957) * ''Dadascope'' (1961) * ''From the Circus to the Moon'' (1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Kontraŭarto * [[Eksperimenta kinarto|Eksperimenta filmo]] * [[Animacio]] * [[Dadaismo]] * Arta interveno * Listo de dadaistoj * Forigu la burĝaron == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=2Je6Af6XVbY "De la Cirko ĝis la Luno" (1963)] ĉe ''[[YouTube]]'' * {{IMDb nomo|0725257|Hans Richter}} * [http://www.ubu.com/film/richter.html Filmoj de Hans Richter ĉe Ubuweb] * [https://www.youtube.com/results?search=related&search_query=hans%20richter%20filmstudie%20experimental%20animation%201925%202006%20zven%20surealist%20dadaist%20abstract%20stop-motion&v=uZI5nF_fzPY Hans Richter ĉe YouTube] * [[hdl:10020/cifa970021|Trovhelpo por artikoloj kaj filmoj de Arnold Eagle rilataj al Hans Richter]], Getty Research Institute, Los-Anĝeleso. Alirnumero 970021. Ĉi tiu kolekto dokumentas la filmajn kunlaborojn kaj amikecon de la german-naskita dadaisto Hans Richter kaj la novjorka fotisto kaj kinoartisto Arnold Eagle. Ĝi inkluzivas kolorajn filmaĵojn, eksterfilmajn prenojn kaj sonspurojn por pluraj filmoj de Richter, kiel ekzemple "Dreams that Money Can Buy" ( [http://archives2.getty.edu:8082/xtf/view?docId=ead/970021/970021.xml;chunk.id=aspace_ref213_lcw;brand=default Sonĝoj, kiujn mono povas aĉeti)] kaj [http://archives2.getty.edu:8082/xtf/view?docId=ead/970021/970021.xml;chunk.id=aspace_ref242_cir;brand=default "8 x 8 Chess Sonate" (Ŝaksonato 8 x 8 en 8 movimentoj).] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Richter, Hans}} [[Kategorio:Germanaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Germanaj artistoj]] [[Kategorio:Germanaj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Dadaistoj]] [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Germanaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] ep0b1mv9i9pkm1jfgb206iazju9f8rz 9419766 9419764 2026-07-03T20:56:53Z Sj1mor 12103 9419766 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Hans Johannes Siegfried RICHTER''' / ˈrɪktər / (naskiĝis la 6-an de aprilo 1888 en [[Berlino]] – mortis la 1-an de februaro 1976 en [[Minusio]], [[Svislando]]) estis germana [[Dadaismo|dadaisma]] pentristo, [[grafikisto]], [[Avangardo|avangarda]] filmproduktanto kaj [[Bildartohistorio|arthistoriisto]]. En 1965 li verkis la libron ''Dadaism'' pri la historio de la ''dadaisma'' movado.<ref>Hans Richter, ''Dadaism'', New York: Thames and Hudson, 1965</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artnet.com/Magazine/features/oisteanu/oisteanu10-27-04.asp|title=Magazine Features – Hans Richter, Dada Pioneer|publisher=Artnet.com|access-date=2014-08-18}}</ref> Li naskiĝis en [[Berlino]] en bonhava familio kaj mortis en [[Minusio]], apud [[Lokarno|Locarno]], Svislando.<ref name="Contemporary Art p. 5982">''Oxford Dictionary of Modern and Contemporary Art'', Oxford University, p. 598</ref> De [[Ekspresionismo]] tra Dadaismo, [[Konstruktivismo (arto)|Konstruktivismo]] kaj {{Q|Q845421}}, li estis unu el la ĉefaj figuroj de avangarda arto en la 1910-aj kaj 1920-aj jaroj <ref name="Contemporary Art p. 5982" /> kaj katalizilo por [[Intelektulo|intelektuloj]] kaj artistoj en multaj [[Disciplino (kondutkodo)|disciplinoj]]. Richter helpis organizi ekspoziciojn, kiuj revivigis intereson pri Dadaismo, kaj en Usono kaj en Eŭropo. En 1956 li faris ''Dadascope'', filmon dediĉitan al Dadaisma poezio. <!--[[File:Rhythmus_21_(1921).webm|eta| ''Ritmo 21'' (1921)]]--> == Filmaro == * ''[[:en:Rhythmus_21|Rhythmus 21]]'' (1921) * ''Rhythmus 23'' (1923) * ''Rhythmus 25'' (1925) * ''Filmstudie'' (1926) kun muziko de Hans Heinz Stuckenschmidt * ''Inflation'' (1928) * ''[[:en:Vormittagsspuk|Vormittagsspuk]]'' ("Ghosts Before Breakfast", kun muziko de [[Hindemith]]) (1928) * ''Zweigroschenzauber'' (1929) * ''The Storming of La Sarraz'' (nur verkita, reĝisorita de [[Sergei Eisenstein]], perdita) (1929) * ''Rennsymphonie'' (1929) * ''Alles dreht sich, alles bewegt sich'' (1929) * ''Everyday'' (1929) * ''Neues Leben'' (1930) * ''Europa Radio'' (1931) * ''Hallo Everybody'' (1933) * ''Keine Zeit für Tränen'' (1934) * ''Vom Blitz zum Fernsenhbild'' (1936) * ''[[:en:Dreams_That_Money_Can_Buy|Dreams That Money Can Buy]]'' (1947) * ''[[:en:8×8:_A_Chess_Sonata_in_8_Movements|8×8: A Chess Sonata in 8 Movements]]'' (1957) * ''Dadascope'' (1961) * ''From the Circus to the Moon'' (1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Kontraŭarto * [[Eksperimenta kinarto|Eksperimenta filmo]] * [[Animacio]] * [[Dadaismo]] * Arta interveno * Listo de dadaistoj * Forigu la burĝaron == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=2Je6Af6XVbY "De la Cirko ĝis la Luno" (1963)] ĉe ''[[YouTube]]'' * {{IMDb nomo|0725257|Hans Richter}} * [http://www.ubu.com/film/richter.html Filmoj de Hans Richter ĉe Ubuweb] * [https://www.youtube.com/results?search=related&search_query=hans%20richter%20filmstudie%20experimental%20animation%201925%202006%20zven%20surealist%20dadaist%20abstract%20stop-motion&v=uZI5nF_fzPY Hans Richter ĉe YouTube] * [[hdl:10020/cifa970021|Trovhelpo por artikoloj kaj filmoj de Arnold Eagle rilataj al Hans Richter]], Getty Research Institute, Los-Anĝeleso. Alirnumero 970021. Ĉi tiu kolekto dokumentas la filmajn kunlaborojn kaj amikecon de la german-naskita dadaisto Hans Richter kaj la novjorka fotisto kaj kinoartisto Arnold Eagle. Ĝi inkluzivas kolorajn filmaĵojn, eksterfilmajn prenojn kaj sonspurojn por pluraj filmoj de Richter, kiel ekzemple "Dreams that Money Can Buy" ( [http://archives2.getty.edu:8082/xtf/view?docId=ead/970021/970021.xml;chunk.id=aspace_ref213_lcw;brand=default Sonĝoj, kiujn mono povas aĉeti)] kaj [http://archives2.getty.edu:8082/xtf/view?docId=ead/970021/970021.xml;chunk.id=aspace_ref242_cir;brand=default "8 x 8 Chess Sonate" (Ŝaksonato 8 x 8 en 8 movimentoj).] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Richter, Hans}} [[Kategorio:Germanaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Germanaj artistoj]] [[Kategorio:Germanaj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Dadaistoj]] [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Germanaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] 7463pbkbl9twhjkot0gv232fc8eqatk 9419770 9419766 2026-07-03T21:01:50Z Sj1mor 12103 9419770 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Hans Johannes Siegfried RICHTER''' / ˈrɪktər / (naskiĝis la 6-an de aprilo 1888 en [[Berlino]] – mortis la 1-an de februaro 1976 en [[Minusio]], [[Svislando]]) estis germana [[Dadaismo|dadaisma]] pentristo, [[grafikisto]], [[Avangardo|avangarda]] filmproduktanto kaj [[Bildartohistorio|arthistoriisto]]. En 1965 li verkis la libron ''Dadaism'' pri la historio de la ''dadaisma'' movado.<ref>Hans Richter, ''Dadaism'', New York: Thames and Hudson, 1965</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artnet.com/Magazine/features/oisteanu/oisteanu10-27-04.asp|title=Magazine Features – Hans Richter, Dada Pioneer|publisher=Artnet.com|access-date=2014-08-18}}</ref> Li naskiĝis en [[Berlino]] en bonhava familio kaj mortis en [[Minusio]], apud [[Lokarno|Locarno]], Svislando.<ref name="Contemporary Art p. 5982">''Oxford Dictionary of Modern and Contemporary Art'', Oxford University, p. 598</ref> De [[Ekspresionismo]] tra Dadaismo, [[Konstruktivismo (arto)|Konstruktivismo]] kaj {{Q|Q845421}}, li estis unu el la ĉefaj figuroj de avangarda arto en la 1910-aj kaj 1920-aj jaroj <ref name="Contemporary Art p. 5982" /> kaj katalizilo por [[Intelektulo|intelektuloj]] kaj artistoj en multaj [[Disciplino (kondutkodo)|disciplinoj]]. Richter helpis organizi ekspoziciojn, kiuj revivigis intereson pri Dadaismo, kaj en Usono kaj en Eŭropo. En 1956 li faris ''Dadascope'', filmon dediĉitan al Dadaisma poezio. [[Dosiero:International_Congress_of_Progressive_Artists.JPG|eta|280x280ra|Hans Richter en grupfoto el la [[:de:Kongress_der_Union_Internationaler_Fortschrittlicher_Künstler|Unua Internacia Kongreso de Progresemaj Artistoj]] en [[Duseldorfo]], 29-31 majo 1922. De maldekstre dekstren: nekonata knabo, Werner Graeff, Raoul Hausmann, [[Theo van Doesburg]], [[Cornelis van Eesteren]], Hans Richter, [[Nelly van Doesburg]], nekonataj (De Pis Nelly van Doesburg, [[El Lisickij|Vaskij Vaskij]], [[Ruggero Vasari|Elkonata Ruski]] ?, [[Otto Freundlich]] (?), [[Hannah Höch]], [[Franz Wilhelm Seiwert|Franz Seiwert]] kaj [[Stanislaw Kubicki|Stanisław Kubicki]] .]] [[Dosiero:International_Congress_of_Constructivists_and_Dadaists_in_Weimar_01.jpg|eta|280x280ra|Internacia Kongreso de Konstruivistoj kaj Dadaistoj en Vajmaro. (De maldekstre dekstren) - Supra vico: Max kaj Lotte Burchartz, Peter Röhl, NN. Vogel, Lucia kaj László Moholy-Nagy, Alfred Kemeny. Dua vico: Alexa Röhl, El Lissitzky, Nelly kaj Theo van Doesburg, NN. Sturtzkopf. Malsupra vico: Werner Graeff, Nini Smit (=Sophie Taeuber), Harry Scheibe, Cornelis van Eesteren, Hans Richter, Tristan Tzara, Hans Arp.]] Hans Richter, devigita elmigri pro nazia persekutado, alvenis en [[Usono]] en 1941 tra [[Francio]] kaj [[Portugalio]]. Richter estis " interkonektisto ", kiu ĉiam konservis kontakton kun siaj malnovaj artistoj kaj amikoj, intensigante tiujn amikecojn post sia reveno al Eŭropo en 1958. <!--[[File:Rhythmus_21_(1921).webm|eta| ''Ritmo 21'' (1921)]]--> == Filmaro == * ''[[:en:Rhythmus_21|Rhythmus 21]]'' (1921) * ''Rhythmus 23'' (1923) * ''Rhythmus 25'' (1925) * ''Filmstudie'' (1926) kun muziko de Hans Heinz Stuckenschmidt * ''Inflation'' (1928) * ''[[:en:Vormittagsspuk|Vormittagsspuk]]'' ("Ghosts Before Breakfast", kun muziko de [[Hindemith]]) (1928) * ''Zweigroschenzauber'' (1929) * ''The Storming of La Sarraz'' (nur verkita, reĝisorita de [[Sergei Eisenstein]], perdita) (1929) * ''Rennsymphonie'' (1929) * ''Alles dreht sich, alles bewegt sich'' (1929) * ''Everyday'' (1929) * ''Neues Leben'' (1930) * ''Europa Radio'' (1931) * ''Hallo Everybody'' (1933) * ''Keine Zeit für Tränen'' (1934) * ''Vom Blitz zum Fernsenhbild'' (1936) * ''[[:en:Dreams_That_Money_Can_Buy|Dreams That Money Can Buy]]'' (1947) * ''[[:en:8×8:_A_Chess_Sonata_in_8_Movements|8×8: A Chess Sonata in 8 Movements]]'' (1957) * ''Dadascope'' (1961) * ''From the Circus to the Moon'' (1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Kontraŭarto * [[Eksperimenta kinarto|Eksperimenta filmo]] * [[Animacio]] * [[Dadaismo]] * Arta interveno * Listo de dadaistoj * Forigu la burĝaron == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=2Je6Af6XVbY "De la Cirko ĝis la Luno" (1963)] ĉe ''[[YouTube]]'' * {{IMDb nomo|0725257|Hans Richter}} * [http://www.ubu.com/film/richter.html Filmoj de Hans Richter ĉe Ubuweb] * [https://www.youtube.com/results?search=related&search_query=hans%20richter%20filmstudie%20experimental%20animation%201925%202006%20zven%20surealist%20dadaist%20abstract%20stop-motion&v=uZI5nF_fzPY Hans Richter ĉe YouTube] * [[hdl:10020/cifa970021|Trovhelpo por artikoloj kaj filmoj de Arnold Eagle rilataj al Hans Richter]], Getty Research Institute, Los-Anĝeleso. Alirnumero 970021. Ĉi tiu kolekto dokumentas la filmajn kunlaborojn kaj amikecon de la german-naskita dadaisto Hans Richter kaj la novjorka fotisto kaj kinoartisto Arnold Eagle. Ĝi inkluzivas kolorajn filmaĵojn, eksterfilmajn prenojn kaj sonspurojn por pluraj filmoj de Richter, kiel ekzemple "Dreams that Money Can Buy" ( [http://archives2.getty.edu:8082/xtf/view?docId=ead/970021/970021.xml;chunk.id=aspace_ref213_lcw;brand=default Sonĝoj, kiujn mono povas aĉeti)] kaj [http://archives2.getty.edu:8082/xtf/view?docId=ead/970021/970021.xml;chunk.id=aspace_ref242_cir;brand=default "8 x 8 Chess Sonate" (Ŝaksonato 8 x 8 en 8 movimentoj).] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Richter, Hans}} [[Kategorio:Germanaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Germanaj artistoj]] [[Kategorio:Germanaj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Dadaistoj]] [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Germanaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] 6ifbpte63pxdnb9ypq6ireguki3yr69 9419779 9419770 2026-07-03T21:08:27Z Sj1mor 12103 9419779 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Hans Johannes Siegfried RICHTER''' / ˈrɪktər / (naskiĝis la 6-an de aprilo 1888 en [[Berlino]] – mortis la 1-an de februaro 1976 en [[Minusio]], [[Svislando]]) estis germana [[Dadaismo|dadaisma]] pentristo, [[grafikisto]], [[Avangardo|avangarda]] filmproduktanto kaj [[Bildartohistorio|arthistoriisto]]. En 1965 li verkis la libron ''Dadaism'' pri la historio de la ''dadaisma'' movado.<ref>Hans Richter, ''Dadaism'', New York: Thames and Hudson, 1965</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artnet.com/Magazine/features/oisteanu/oisteanu10-27-04.asp|title=Magazine Features – Hans Richter, Dada Pioneer|publisher=Artnet.com|access-date=2014-08-18}}</ref> Li naskiĝis en [[Berlino]] en bonhava familio kaj mortis en [[Minusio]], apud [[Lokarno|Locarno]], Svislando.<ref name="Contemporary Art p. 5982">''Oxford Dictionary of Modern and Contemporary Art'', Oxford University, p. 598</ref> De [[Ekspresionismo]] tra Dadaismo, [[Konstruktivismo (arto)|Konstruktivismo]] kaj {{Q|Q845421}}, li estis unu el la ĉefaj figuroj de avangarda arto en la 1910-aj kaj 1920-aj jaroj <ref name="Contemporary Art p. 5982" /> kaj katalizilo por [[Intelektulo|intelektuloj]] kaj artistoj en multaj [[Disciplino (kondutkodo)|disciplinoj]]. Richter helpis organizi ekspoziciojn, kiuj revivigis intereson pri Dadaismo, kaj en Usono kaj en Eŭropo. En 1956 li faris ''Dadascope'', filmon dediĉitan al Dadaisma poezio. [[Dosiero:International_Congress_of_Progressive_Artists.JPG|eta|280x280ra|Hans Richter en grupfoto el la [[:de:Kongress_der_Union_Internationaler_Fortschrittlicher_Künstler|Unua Internacia Kongreso de Progresemaj Artistoj]] en [[Duseldorfo]], 29-31 majo 1922. De maldekstre dekstren: nekonata knabo, Werner Graeff, Raoul Hausmann, [[Theo van Doesburg]], [[Cornelis van Eesteren]], Hans Richter, [[Nelly van Doesburg]], nekonataj (De Pis Nelly van Doesburg, [[El Lisickij|Vaskij Vaskij]], [[Ruggero Vasari|Elkonata Ruski]] ?, [[Otto Freundlich]] (?), [[Hannah Höch]], [[Franz Wilhelm Seiwert|Franz Seiwert]] kaj [[Stanislaw Kubicki|Stanisław Kubicki]] .]] [[Dosiero:International_Congress_of_Constructivists_and_Dadaists_in_Weimar_01.jpg|eta|280x280ra|Internacia Kongreso de Konstruivistoj kaj Dadaistoj en Vajmaro. (De maldekstre dekstren) - Supra vico: Max kaj Lotte Burchartz, Peter Röhl, NN. Vogel, Lucia kaj László Moholy-Nagy, Alfred Kemeny. Dua vico: Alexa Röhl, El Lissitzky, Nelly kaj Theo van Doesburg, NN. Sturtzkopf. Malsupra vico: Werner Graeff, Nini Smit (=Sophie Taeuber), Harry Scheibe, Cornelis van Eesteren, Hans Richter, Tristan Tzara, Hans Arp.]] Hans Richter, devigita elmigri pro nazia persekutado, alvenis en [[Usono]] en 1941 tra [[Francio]] kaj [[Portugalio]]. Richter estis " interkonektisto ", kiu ĉiam konservis kontakton kun siaj malnovaj artistoj kaj amikoj, intensigante tiujn amikecojn post sia reveno al Eŭropo en 1958. Richter kredis, ke estas la devo de la artisto esti politika en sia verko, kontraŭstari militon kaj subteni revolucion. En 1917 li faris siajn unuajn abstraktajn verkojn. En 1918, li amikiĝis kun [[Viking Eggeling|Viking Egling]], kaj la du kune eksperimentis kun kino. Richter estis kunfondinto de la Asocio de Revoluciaj Artistoj ("Artistes Radicaux") en [[Zuriko]], 1919. En la sama jaro li verkis sian unuan "Preludon" (orkestrado de temo disvolviĝanta en serio de dek unu desegnaĵoj). En 1920 li estis membro de la Novembra Grupo en Berlino kaj kontribuis al la nederlanda revuo ''[[De Stijl]]''. Dum sia kariero, li asertis, ke lia filmo de 1921, ''Rhythmus 21'', estis la unua abstrakta filmo iam farita. Ĉi tiu aserto estas malĝusta: lin antaŭis la italaj [[Futurismo|futuristoj]] [[:it:Bruno_Corra]] kaj [[:it:Arnaldo_Ginna]] inter 1911 kaj 1912 (kiel ili raportas ''en la Futurista Manifesto de Kino'' ),<ref>{{Cite web|url=http://www.unknown.nu/futurism/cinema.html|title='The Futurist Cinema' Manifesto, 1916|publisher=Unknown.nu|accessdate=2014-08-18}}</ref> same kiel lia kolega germana artisto [[Walter Ruttmann]], kiu produktis ''Lichtspiel Opus 1'' en 1920. Tamen, la filmo de Richter, ''Rhythmus 21'', estas konsiderata grava frua abstrakta filmo. <!--[[File:Rhythmus_21_(1921).webm|eta| ''Ritmo 21'' (1921)]]--> == Filmaro == * ''[[:en:Rhythmus_21|Rhythmus 21]]'' (1921) * ''Rhythmus 23'' (1923) * ''Rhythmus 25'' (1925) * ''Filmstudie'' (1926) kun muziko de Hans Heinz Stuckenschmidt * ''Inflation'' (1928) * ''[[:en:Vormittagsspuk|Vormittagsspuk]]'' ("Ghosts Before Breakfast", kun muziko de [[Hindemith]]) (1928) * ''Zweigroschenzauber'' (1929) * ''The Storming of La Sarraz'' (nur verkita, reĝisorita de [[Sergei Eisenstein]], perdita) (1929) * ''Rennsymphonie'' (1929) * ''Alles dreht sich, alles bewegt sich'' (1929) * ''Everyday'' (1929) * ''Neues Leben'' (1930) * ''Europa Radio'' (1931) * ''Hallo Everybody'' (1933) * ''Keine Zeit für Tränen'' (1934) * ''Vom Blitz zum Fernsenhbild'' (1936) * ''[[:en:Dreams_That_Money_Can_Buy|Dreams That Money Can Buy]]'' (1947) * ''[[:en:8×8:_A_Chess_Sonata_in_8_Movements|8×8: A Chess Sonata in 8 Movements]]'' (1957) * ''Dadascope'' (1961) * ''From the Circus to the Moon'' (1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Kontraŭarto * [[Eksperimenta kinarto|Eksperimenta filmo]] * [[Animacio]] * [[Dadaismo]] * Arta interveno * Listo de dadaistoj * Forigu la burĝaron == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=2Je6Af6XVbY "De la Cirko ĝis la Luno" (1963)] ĉe ''[[YouTube]]'' * {{IMDb nomo|0725257|Hans Richter}} * [http://www.ubu.com/film/richter.html Filmoj de Hans Richter ĉe Ubuweb] * [https://www.youtube.com/results?search=related&search_query=hans%20richter%20filmstudie%20experimental%20animation%201925%202006%20zven%20surealist%20dadaist%20abstract%20stop-motion&v=uZI5nF_fzPY Hans Richter ĉe YouTube] * [[hdl:10020/cifa970021|Trovhelpo por artikoloj kaj filmoj de Arnold Eagle rilataj al Hans Richter]], Getty Research Institute, Los-Anĝeleso. Alirnumero 970021. Ĉi tiu kolekto dokumentas la filmajn kunlaborojn kaj amikecon de la german-naskita dadaisto Hans Richter kaj la novjorka fotisto kaj kinoartisto Arnold Eagle. Ĝi inkluzivas kolorajn filmaĵojn, eksterfilmajn prenojn kaj sonspurojn por pluraj filmoj de Richter, kiel ekzemple "Dreams that Money Can Buy" ( [http://archives2.getty.edu:8082/xtf/view?docId=ead/970021/970021.xml;chunk.id=aspace_ref213_lcw;brand=default Sonĝoj, kiujn mono povas aĉeti)] kaj [http://archives2.getty.edu:8082/xtf/view?docId=ead/970021/970021.xml;chunk.id=aspace_ref242_cir;brand=default "8 x 8 Chess Sonate" (Ŝaksonato 8 x 8 en 8 movimentoj).] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Richter, Hans}} [[Kategorio:Germanaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Germanaj artistoj]] [[Kategorio:Germanaj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Dadaistoj]] [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Germanaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] sgg48jsesoacepx54ozyyfnoobpibro 1 948919 9419771 2026-07-03T21:02:12Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9419771 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Aldono el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:02, 3 jul. 2026 (UTC) rxw45191hwd2cjpk0ba4r73349r7br2 9419782 9419771 2026-07-03T21:09:28Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ Respondo 9419782 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Aldono el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:02, 3 jul. 2026 (UTC) :Aldono el la hebrea, tamen tiu parto estas tre simila al la angla. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:09, 3 jul. 2026 (UTC) caylt0ffj17zugngojudl0mq9g3zsdh 0 948920 9419810 2026-07-03T21:40:22Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Brahim Díaz''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|8|3}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1999|8|3}}-jara - estas maroka profe..." 9419810 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Brahim Díaz''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|8|3}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1999|8|3}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "10". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Diaz, B}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 6n56hp8vyvvs4cwtuvziiz9ib07sqby 9419811 9419810 2026-07-03T21:42:25Z ThomasPusch 1869 9419811 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Brahim Díaz''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|8|3}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|1999|8|3}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "10". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Diaz, B}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] 0ifyrcte3gnsj5rfsykbwtz96gqfq8m 9419812 9419811 2026-07-03T21:51:38Z ThomasPusch 1869 9419812 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Brahim Díaz''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1999|8|3}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Hispanio]], do nun {{aĝo|1999|8|3}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "10". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Brahim Diaz Morocco v Norway 7 June 2026-104.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|ludante en la nacia teamo la 13-an de junio 2026 (kontraŭ [[maroka nacia teamo de futbalo|Norvegio]]) ...}}]] <br/> [[dosiero:Brahim Diaz Morocco v Norway 7 June 2026-90.jpg|eta|centra|250ra|{{centre|... en la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Diaz, B}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]] dgih5br7o0kdrlkgtjgk8c1yg5xfvv9 0 948921 9419813 2026-07-03T21:53:19Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|1|9}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1997|1|9}}-jara - estas maroka pro..." 9419813 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|1|9}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1997|1|9}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "14". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{VivtempoDiop, I [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] of2vlyvw5mqav6y709s6sj9u1rddi34 9419814 9419813 2026-07-03T21:53:52Z ThomasPusch 1869 9419814 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Ayyoub Bouaddi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|1|9}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1997|1|9}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "14". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Diop, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 6c1veiozag64oscwwtr4czlydluv66d 9419815 9419814 2026-07-03T21:54:14Z ThomasPusch 1869 9419815 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Issa Diop''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|1|9}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1997|1|9}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "14". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Diop, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 2nhk17rgx4aft9xpe71q8h6hikaux4s 9419889 9419815 2026-07-04T04:10:08Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9419889 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Issa Diop''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|1|9}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1997|1|9}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "14". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Hertha BSC vs. West Ham United 20190731 (179).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la teamo ''[[West Ham United]]'' en julio 2019}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Diop, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] erwwub4177x1uw58vwzsonqljgoh3j1 9419890 9419889 2026-07-04T04:13:28Z ThomasPusch 1869 9419890 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Issa Diop''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|1|9}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1997|1|9}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "14". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Hertha BSC vs. West Ham United 20190731 (179).jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|ludante por la teamo ''[[West Ham United]]'' en julio 2019}}]] <br/> <br/> <br/> [[dosiero:Issa Diop 09052026 (2).jpg|eta|centra|220ra|{{centre|post matĉo de la teamo ''Fulham FC'' en majo 2026}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Diop, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] ooz7zunh5jv5vhnv4k3gzczcgk15yir 9419891 9419890 2026-07-04T04:15:19Z ThomasPusch 1869 9419891 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''Issa Diop''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1997|1|9}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, en la regiono [[Sudo-Pireneoj]] de [[Francio]], do nun {{aĝo|1997|1|9}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "14". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Hertha BSC vs. West Ham United 20190731 (179).jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|ludante por la teamo ''[[West Ham United]]'' en julio 2019}}]] <br/> <br/> <br/> [[dosiero:Issa Diop 09052026 (2).jpg|eta|centra|220ra|{{centre|post matĉo de la teamo ''Fulham FC'' en majo 2026}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Diop, I}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] hvpfstomaz0q8l9ju0bhmkgylp5ja0t 0 948922 9419816 2026-07-03T21:56:09Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Youssef Belammari''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1998|9|20}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|9|20}}-jara - estas maroka profesia fu..." 9419816 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Youssef Belammari''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1998|9|20}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|9|20}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "19". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Belammari, Y}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] q1ylc1ekid6f44n8n2x13lbowqykt7c 9419833 9419816 2026-07-03T22:47:45Z ThomasPusch 1869 + ar 9419833 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Youssef Belammari''' - {{l-ar|'''يُوسُف بَلْعُمَرِيّ'''}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1998|9|20}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|9|20}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "19". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Belammari, Y}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] mav7mss7a90eym0y0bnbnlyahf5knc7 9419892 9419833 2026-07-04T04:21:10Z ThomasPusch 1869 9419892 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Youssef Belammari''' - {{l-ar|'''يُوسُف بَلْعُمَرِيّ'''}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1998|9|20}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|9|20}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "19". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Julian Ryerson Youssef Belammari Morocco v Norway 7 June 2026-153.jpg|eta|maldekstra|400ra|{{centre|ludante por la nacia teamo la 7-an de junio 2026, en matĉo kontraŭ [[norvega nacia teamo de futbalo|Norvegio]] tuj antaŭ la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Belammari, Y}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 2uxgtpxt8wq9pkjy55l9zwqlsstwmg5 9419893 9419892 2026-07-04T04:22:01Z ThomasPusch 1869 9419893 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''Youssef Belammari''' - {{l-ar|'''يُوسُف بَلْعُمَرِيّ'''}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1998|9|20}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1998|9|20}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "19". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Julian Ryerson Youssef Belammari Morocco v Norway 7 June 2026-153.jpg|eta|maldekstra|400ra|{{centre|ludante por la nacia teamo la 7-an de junio 2026, en matĉo kontraŭ [[norvega nacia teamo de futbalo|Norvegio]] tuj antaŭ la [[Futbala Mondpokalo 2026]]}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|Belammari, Y}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] h9uta9w43iz42e0uonhs2l360vos5be 0 948923 9419827 2026-07-03T22:25:47Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''Ayoub El Kaabi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1993|6|25}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1993|6|25}}-jara - estas maroka profesia futba..." 9419827 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''Ayoub El Kaabi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1993|6|25}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1993|6|25}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "20". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Kaabi, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] mt3qak45yfs45r7vz7piok42zaobxps 9419830 9419827 2026-07-03T22:37:57Z ThomasPusch 1869 9419830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''Ayoub El Kaabi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1993|6|25}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1993|6|25}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "20". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Kaabi, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] qhj5ivwy1nlyngba9h2iild81lorqr8 9419832 9419830 2026-07-03T22:42:09Z ThomasPusch 1869 9419832 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2018]] }} '''Ayoub El Kaabi''' - naskiĝis {{naskiĝdato|1993|6|25}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1993|6|25}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2018]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en [[Rusio]] kaj la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "20". <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) --> <br/> [[dosiero:Elkaabi.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante en la nacia teamo en septembro 2023}}]] {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{Vivtempo|El Kaabi, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] d2i2z8vnx422rtcop9yc0otueswj0n0 0 948924 9419837 2026-07-03T22:58:35Z Verdulo 1002 Alidirektigis al [[La ĉevalflustranto]] 9419837 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[La ĉevalflustranto]] r06hz09q3ps5vpi7mjycge43g1g5tvq 0 948925 9419868 2026-07-04T01:11:57Z RitaLem 244078 RitaLem movis paĝon [[Moyua (metrostacio)]] al [[Eliptikoa (metrostacio)]] 9419868 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Eliptikoa (metrostacio)]] dly09terohk05s86gygaapfiq3d3ial 0 948926 9419901 2026-07-04T05:04:43Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|3|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|3|30}}-jara - estas maroka pro..." 9419901 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|3|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|3|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "5". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Aguerd, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] iuupz5wnxjhfiw9sjd0aqylq1wb151g 9419912 9419901 2026-07-04T05:19:13Z ThomasPusch 1869 + arabe 9419912 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|نايف أكرد}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|3|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|3|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "5". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Aguerd, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] dwp3nsltzchadg9ee6moml9wfb0h43e 9419913 9419912 2026-07-04T05:20:53Z ThomasPusch 1869 9419913 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|نايف أكرد}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|3|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|3|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li la 30-a de aŭgusto 2024 apartenas al la unua vira teamo de la klubo Real Sociedad, kaj ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} konkuras kun la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "5". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Aguerd, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] rc294ritdjkflvexlpfpwkt4k903nqs 9419915 9419913 2026-07-04T05:22:39Z ThomasPusch 1869 9419915 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|نايف أكرد}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|3|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|3|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li la 30-a de aŭgusto 2024 apartenis al la unua vira teamo de la klubo [[Real Sociedad]], kaj ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} konkuras kun la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "5". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Aguerd, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] moixwvz4i0r1eecvlbkn8fh46dgfrmv 9419916 9419915 2026-07-04T05:23:20Z ThomasPusch 1869 9419916 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|نايف أكرد}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|3|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|3|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li la 30-a de aŭgusto 2024 apartenis al la unua vira teamo de la klubo [[Real Sociedad]], kaj ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} konkuras kun la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "5". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinaloj de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Aguerd, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] lkgxoul4a5u5kajif45go6rivhfdp85 9419917 9419916 2026-07-04T05:24:16Z ThomasPusch 1869 9419917 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|نايف أكرد}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|3|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|3|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li la 30-a de aŭgusto 2024 apartenis al la unua vira teamo de la klubo [[Real Sociedad]], kaj ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} konkuras kun la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "5". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinaloj de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|la portugala teamo]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Aguerd, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] o0isq2i6d1zzdvmpr4xmzcz1k0jbnd5 9420130 9419917 2026-07-04T10:37:54Z ThomasPusch 1869 9420130 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2016]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|نايف أكرد}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|3|30}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|3|30}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li la 30-a de aŭgusto 2024 apartenis al la unua vira teamo de la klubo [[Real Sociedad]], kaj ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} konkuras kun la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2016]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "5". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en la kvaronfinaloj de la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|la portugala teamo]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Aguerd, N}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] jk3tijr2u6arokurl2v6rfqhab3lzi1 0 948927 9419902 2026-07-04T05:06:57Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2012]] kaj [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1990|3|36}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1990|3|3..." 9419902 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2012]] kaj [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1990|3|36}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1990|3|36}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2012]] kaj [[2026]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Saiss, R}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 6z2ux3znby1budwf888m983zoo5l3wb 9419904 9419902 2026-07-04T05:09:46Z ThomasPusch 1869 9419904 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2012]] kaj [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1990|3|26}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1990|3|26}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2012]] kaj [[2026]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Saiss, R}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] nhnpf21v9wxfk5ue12x0a2cymzgilnt 9419918 9419904 2026-07-04T05:25:17Z ThomasPusch 1869 + arabe 9419918 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2012]] kaj [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|رومان سايس}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1990|3|26}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1990|3|26}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2012]] kaj [[2026]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Saiss, R}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] mdv69lq3b20huzphp871q37m1b2qoyo 9420129 9419918 2026-07-04T10:37:43Z ThomasPusch 1869 9420129 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2012]] kaj [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|رومان سايس}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1990|3|26}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Francio]], do nun {{aĝo|1990|3|26}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2012]] kaj [[2026]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "6". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Saiss, R}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] m765aq5fdjieru5rrbhxf1nnfpr4h2f 0 948928 9419903 2026-07-04T05:08:47Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2015]] kaj [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1993|3|19}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nederlando]], do nun {{aĝo|1993|..." 9419903 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2015]] kaj [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1993|3|19}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nederlando]], do nun {{aĝo|1993|3|19}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2015]] kaj [[2024]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Ziyech, H}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] ecl1i3v2co2qts2y7xj5kjctbz7vukq 9419919 9419903 2026-07-04T05:25:48Z ThomasPusch 1869 + arabe 9419919 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2015]] kaj [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|حكيم زياش}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1993|3|19}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nederlando]], do nun {{aĝo|1993|3|19}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2015]] kaj [[2024]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Ziyech, H}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] m02wqdl0p1e8ejpdf0xi9kn8zew27g9 9420128 9419919 2026-07-04T10:36:51Z ThomasPusch 1869 9420128 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] inter [[2015]] kaj [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|حكيم زياش}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1993|3|19}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Nederlando]], do nun {{aĝo|1993|3|19}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2015]] kaj [[2024]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "7". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Ziyech, H}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando]] eh66ai5m0ld72g1wyzh01e0xjdlya37 0 948929 9419906 2026-07-04T05:11:24Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] [[2012]] kaj [[2025]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1990|12|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1990|12|17}}-jara - estas..." 9419906 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] [[2012]] kaj [[2025]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1990|12|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1990|12|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2012]] kaj [[2025]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "9". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Hamdallah, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] ppux6xs81qlwkr4fjf524y9am79bq3n 9419920 9419906 2026-07-04T05:26:47Z ThomasPusch 1869 + arabe 9419920 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] [[2012]] kaj [[2025]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|عبد الرزاق حمد الله}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1990|12|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1990|12|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2012]] kaj [[2025]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "9". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Hamdallah, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] nmokhgmwfql6lc4exhlnnpe0rqu1u24 9420127 9419920 2026-07-04T10:36:24Z ThomasPusch 1869 9420127 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] [[2012]] kaj [[2025]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|عبد الرزاق حمد الله}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1990|12|17}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1990|12|17}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2012]] kaj [[2025]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "9". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Hamdallah, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] 3tbtyyfn3g6w5ms7zsod8d76a828jvs 0 948930 9419907 2026-07-04T05:13:45Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2000|11|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|2000|11|7}}-jara - esta..." 9419907 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2000|11|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|2000|11|7}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "10". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Zaroury, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] b12mvy5gb1gsyn0f3c4m44nj4dmyp1a 9419921 9419907 2026-07-04T05:27:18Z ThomasPusch 1869 + arabe 9419921 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|أنس الزروري}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2000|11|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|2000|11|7}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "10". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Zaroury, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] iteg4bmr3cmeiiyjm7za5easfljxhyj 9420132 9419921 2026-07-04T10:38:36Z ThomasPusch 1869 9420132 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] ekde [[2022]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|أنس الزروري}}, naskiĝis {{naskiĝdato|2000|11|7}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Belgio]], do nun {{aĝo|2000|11|7}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2022]] li estas membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "10". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Zaroury, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] p63qsqb5a5gmn8kiqrzmyh6x4tm34gi 0 948931 9419910 2026-07-04T05:15:53Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2022]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|11|28}}-jara - est..." 9419910 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2022]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|.}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|11|28}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Li ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2022]] kaj [[2023]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Sabiri, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] bzj2bvf089x00l4img8zkf52ohcgrbm 9419923 9419910 2026-07-04T05:31:17Z ThomasPusch 1869 9419923 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2022]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|عبد الحميد صابيري}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|11|28}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Post unuaj tri jaroj en Maroko, li kun sia familio venis al Germanio - ekde tiam la familio vivas en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj Abdelhamid tie frekventis [[infanĝadeno]]n, [[lernejo]]jn kaj frue ekludis futbalon en infanaj teamoj. Li havas marokan kaj germanan civitanecojn. Post junulaj jaroj en futbalteamoj, li iĝis profesia futbalisto kaj ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2022]] kaj [[2023]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Sabiri, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] qh57w7h0r1knqvnexg19d6ejleo8wkb 9419924 9419923 2026-07-04T05:31:33Z ThomasPusch 1869 9419924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2022]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|عبد الحميد صابيري}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|11|28}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Post unuaj tri jaroj en Maroko, li kun sia familio venis al Germanio - ekde tiam la familio vivas en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj Abdelhamid tie frekventis [[infanĝardeno]]n, [[lernejo]]jn kaj frue ekludis futbalon en infanaj teamoj. Li havas marokan kaj germanan civitanecojn. Post junulaj jaroj en futbalteamoj, li iĝis profesia futbalisto kaj ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2022]] kaj [[2023]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] --> {{projektoj}} {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Sabiri, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] bkic6gqvbnxdfmdpikdxz95m58iqlnr 9419927 9419924 2026-07-04T05:33:44Z ThomasPusch 1869 9419927 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2022]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|عبد الحميد صابيري}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|11|28}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Post unuaj tri jaroj en Maroko, li kun sia familio venis al Germanio - ekde tiam la familio vivas en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj Abdelhamid tie frekventis [[infanĝardeno]]n, [[lernejo]]jn kaj frue ekludis futbalon en infanaj teamoj. Li havas marokan kaj germanan civitanecojn. Post junulaj jaroj en futbalteamoj, li iĝis profesia futbalisto kaj ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}. Inter la jaro [[2022]] kaj [[2023]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] - ĝis somero 2026 ŝajne nur estas unu foto en la komunejo {{projektoj}} --> {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Sabiri, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] dhmk2kirx0p0xw6cmo3wusv09oojk6p 9419933 9419927 2026-07-04T05:37:27Z ThomasPusch 1869 9419933 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2022]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|عبد الحميد صابيري}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|11|28}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Post unuaj tri jaroj en Maroko, li kun sia familio venis al Germanio - ekde tiam la familio vivas en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj Abdelhamid tie frekventis [[infanĝardeno]]n, [[lernejo]]jn kaj frue ekludis futbalon en infanaj teamoj. Li havas marokan kaj germanan civitanecojn. Post junulaj jaroj en futbalteamoj, li iĝis profesia futbalisto kaj interalie ekde [[2016]] apartenis al la unua vira teamo de la klubo ''[[1. FC Nürnberg]]'' en [[Nurenbergo]]. Laste li membris en la unua vira teamo de la klubo de ''[[ACF Fiorentina]]'' de [[Florenco]], [[Toskanio]] Italio]] inter 2023 kaj 2026. Inter la jaro [[2022]] kaj [[2023]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] - ĝis somero 2026 ŝajne nur estas unu foto en la komunejo {{projektoj}} --> {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Sabiri, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] cbcrok44jgy44x670ffzsjtstvl2im5 9419935 9419933 2026-07-04T05:38:06Z ThomasPusch 1869 9419935 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2022]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|عبد الحميد صابيري}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|11|28}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Post unuaj tri jaroj en Maroko, li kun sia familio venis al Germanio - ekde tiam la familio vivas en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj Abdelhamid tie frekventis [[infanĝardeno]]n, [[lernejo]]jn kaj frue ekludis futbalon en infanaj teamoj. Li havas marokan kaj germanan civitanecojn. Post junulaj jaroj en futbalteamoj, li iĝis profesia futbalisto kaj interalie ekde [[2016]] apartenis al la unua vira teamo de la klubo ''[[1. FC Nürnberg]]'' en [[Nurenbergo]]. Laste li membris en la unua vira teamo de la klubo de ''[[ACF Fiorentina]]'' de [[Florenco]], [[Toskanio]], [[Italio]] inter 2023 kaj 2026. Inter la jaro [[2022]] kaj [[2023]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=10 decembro 2022 |verkaĵo=BBC Sport |dato=10 decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] - ĝis somero 2026 ŝajne nur estas unu foto en la komunejo {{projektoj}} --> {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Sabiri, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] kwqxqct13zlhlx58281ezt9iy5j2gs7 9420133 9419935 2026-07-04T10:38:53Z ThomasPusch 1869 9420133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[maroka nacia teamo de futbalo|maroka nacia teamo]] en [[2022]] kaj [[2023]] }} '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ar|عبد الحميد صابيري}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1996|11|28}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|1996|11|28}}-jara - estas maroka profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Post unuaj tri jaroj en Maroko, li kun sia familio venis al Germanio - ekde tiam la familio vivas en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj Abdelhamid tie frekventis [[infanĝardeno]]n, [[lernejo]]jn kaj frue ekludis futbalon en infanaj teamoj. Li havas marokan kaj germanan civitanecojn. Post junulaj jaroj en futbalteamoj, li iĝis profesia futbalisto kaj interalie ekde [[2016]] apartenis al la unua vira teamo de la klubo ''[[1. FC Nürnberg]]'' en [[Nurenbergo]]. Laste li membris en la unua vira teamo de la klubo de ''[[ACF Fiorentina]]'' de [[Florenco]], [[Toskanio]], [[Italio]] inter 2023 kaj 2026. Inter la jaro [[2022]] kaj [[2023]] li estis membro de la vira [[maroka nacia teamo de futbalo]]. Interalie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "11". La teamo estis vaste laŭdita post ilia venko en kvaronfinaloj de [[Futbala Mondpokalo 2022]] kontraŭ [[portugala nacia teamo de futbalo|Portugalio]], en kiu Maroko fariĝis la unua afrika teamo kiu atingis Mondpokalan duonfinalon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=''Morocco beat Portugal to make World Cup history'' (Maroko venkis Portugalion por fari historion en la Mondpokalo)|url=https://www.bbc.com/sport/football/63843785 |alirdato=la 10-an de decembro 2022 |verkaĵo=[[BBC Sport]] |dato=la 10-an de decembro 2022 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludante por la nacia teamo en 20..}}]] - ĝis somero 2026 ŝajne nur estas unu foto en la komunejo {{projektoj}} --> {{Maroka nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Vivtempo|Sabiri, A}} [[Kategorio:Marokaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Maroko]] qljzauwsk6eo77qequ6yh96b5v6a486 0 948932 9419929 2026-07-04T05:34:31Z Crosstor 3176 instruisto 9419929 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Francisko|Ferenc]] Fallenbüchl''' [falenbuhl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Fallenbüchl Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]], [[pastro]]. Lia [[pseŭdonimo]] estis ''Felhévízi.'' {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM53301/e7bd66c0-69d4-4145-a88f-72e191106fc4/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=661977&date=2026-07-04 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1873|9|2}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1953|1|8}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[benediktanoj|benediktana]] [[gimnazio]] en [[Esztergom]] en 1891, poste li studis teologion en [[Teologia Altlernejo (Esztergom)]], pli poste en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] kun pedagogia diplomo (1896), samtempe li pastriĝis, eĉ li doktoriĝis en [[1901]]. Inter 1895-1918 li instruis en gimnazio en [[Nagyszombat]], inter 1918-1932 en Budapeŝto, poste li estis inspektoro ĝis sia emeritiĝo ĝis 1936. En [[Mariazell]] inter 1903-1928 li estis konstanta konfesisto. Intertempe li ricevis titolon papa ĉambelano en 1924. == Elektitaj kontribuoj == * ''Otrokocsi Foris Ferenc élete és irodalmi működése.'' (1899) * ''Herder nevelési elvei.'' ([[disertaĵo]], 1901) * ''A katolikus intézeti nevelés elmélete és gyakorlata.'' (tradukaĵo, 1914) * ''Német nyelvkönyv.'' (lernolibro, 3 volumoj, 1927-1929) * ''Német irodalomtörténeti olvasókönyv.'' (lernolibro, 2 volumoj, 1930-1931) * ''A rabváltó trinitárius szerzetesek Magyarországon'' (1940) * ''Die Augustiner in Ungarn vor... 1526.'' (1965) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/f-7547C/fallenbuchl-ferenc-754C2/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/fallenbuchl-ferenc-ee22a?__cf_chl_f_tk=ntH2OCZ8I5ow13OX7MB833PmnutYuYAwJBL_zh6wAZg-1783138930-1.0.1.1-p0EmgstWu5UJ4uKs0yj6FbgWrH2FMEj8mwvXQ_mSDcw biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/F/Fallenb%C3%BCchl.html Katolika Leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fallenbuchl Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} s9uw9vnz3lzxz4110fcsjnhvj64w60x 9419936 9419929 2026-07-04T05:38:47Z Crosstor 3176 9419936 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Francisko|Ferenc]] Fallenbüchl''' [falenbuhl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Fallenbüchl Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]], [[pastro]]. Lia [[pseŭdonimo]] estis ''Felhévízi,'' lia [[frato]] estis [[Tivadar Fallenbüchl]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM53301/e7bd66c0-69d4-4145-a88f-72e191106fc4/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=661977&date=2026-07-04 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1873|9|2}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1953|1|8}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[benediktanoj|benediktana]] [[gimnazio]] en [[Esztergom]] en 1891, poste li studis teologion en [[Teologia Altlernejo (Esztergom)]], pli poste en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] kun pedagogia diplomo (1896), samtempe li pastriĝis, eĉ li doktoriĝis en [[1901]]. Inter 1895-1918 li instruis en gimnazio en [[Nagyszombat]], inter 1918-1932 en Budapeŝto, poste li estis inspektoro ĝis sia emeritiĝo ĝis 1936. En [[Mariazell]] inter 1903-1928 li estis konstanta konfesisto. Intertempe li ricevis titolon papa ĉambelano en 1924. == Elektitaj kontribuoj == * ''Otrokocsi Foris Ferenc élete és irodalmi működése.'' (1899) * ''Herder nevelési elvei.'' ([[disertaĵo]], 1901) * ''A katolikus intézeti nevelés elmélete és gyakorlata.'' (tradukaĵo, 1914) * ''Német nyelvkönyv.'' (lernolibro, 3 volumoj, 1927-1929) * ''Német irodalomtörténeti olvasókönyv.'' (lernolibro, 2 volumoj, 1930-1931) * ''A rabváltó trinitárius szerzetesek Magyarországon'' (1940) * ''Die Augustiner in Ungarn vor... 1526.'' (1965) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/f-7547C/fallenbuchl-ferenc-754C2/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/fallenbuchl-ferenc-ee22a?__cf_chl_f_tk=ntH2OCZ8I5ow13OX7MB833PmnutYuYAwJBL_zh6wAZg-1783138930-1.0.1.1-p0EmgstWu5UJ4uKs0yj6FbgWrH2FMEj8mwvXQ_mSDcw biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/F/Fallenb%C3%BCchl.html Katolika Leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fallenbuchl Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} beqo2obcu2geovke8l8h2raphafmwqz 0 948933 9419945 2026-07-04T06:17:10Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1319763011|Fuselage]]" 9419945 wikitext text/x-wiki La '''fuzelaĝo''' (de la [[Franca lingvo|franca]] ''fuselé'' "spindelforma") estas la ĉefa korpoparto de [[aviadilo]].<ref name="AW161128">{{cite news|url=http://aviationweek.com/mro/what-passenger-cabin-windows-will-future-airliners-have|title=What Passenger Cabin Windows Will Future Airliners Have?|date=Nov 28, 2016|author=Alex Derber|work=Inside MRO|publisher=Aviation Week}}</ref> Ĝi enhavas ŝipanaron, pasaĝerojn aŭ [[Ŝarĝo|kargon]]. Ĉe unu-motoraj aviadiloj, ĝi kutime ankaŭ enhavas motoron, kvankam ĉe iuj amfibiaj aviadiloj la unuopa motoro estas muntita sur pilono fiksita al la fuzelaĝo, kiu siavice estas uzata kiel flosanta [[Korpo (ŝipo)|kareno]]. La fuzelaĝo ankaŭ servas por poziciigi la stirajn kaj stabiligajn surfacojn en specifaj rilatoj al [[Flugilo|levsurfacoj]], kio estas necesa por aviadila stabileco kaj manovrebleco. [[Dosiero:737-700f.gif|eta|Fuzelaĝo de [[Boeing 737]] montrita brune.]] == Galerio == <gallery class="center"> Dosiero:Airbus_A340_Intérieur_Fuselage_Arrière.JPG|alternative=Interior rear-end of the main passenger level on an Airbus A340, showing the rear bulkhead as well as a doorway opening| Interna malantaŭo de la ĉefa pasaĝernivelo sur [[Airbus A340]], montrante la malantaŭan fakmuron same kiel pordan malfermaĵon Dosiero:Boeing_747_Le_Bourget_FRA_002.jpg|alternative=Rough Boeing 747 interior airframe| Malglata interna aviadilskeleto de [[Boeing 747]] Dosiero:CubCrafters_Fuselage.jpg|alternative=Fuselage of a CubCrafters Carbon Cub| Fuzelaĝo de CubCrafters Carbon Cub Dosiero:Christen.eagle.2.g-ccyo.arp.jpg|alternative=The fuselage can be short, and seemingly unaerodynamic, as in this Christen Eagle| La fuzelaĝo povas esti mallonga, kaj ŝajne [[Aerodinamiko|neaerodinamika]], kiel en ĉi tiu Christen Eagle. Dosiero:Glider_fuselage_schematic.JPG|alternative=Glider fuselage schematic| [[Glisilo|Glisila]] fuzelaĝoskemo </gallery> * [https://web.archive.org/web/20160507062353/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/fuselage.html NASA-paĝo pri fuzelaĝo] pr011bjkslusw8s2imui0kx30epm81g 9419946 9419945 2026-07-04T06:18:54Z Sj1mor 12103 9419946 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:737-700f.gif|eta|Fuzelaĝo de [[Boeing 737]] montrita brune.|278x278ra]] [[Dosiero:Tipo_de_fuselajes.svg|dekstra|eta|280x280px|Kelkaj tipoj de fuzelaĝoj: 1: Por subsona flugo. 2: Por altrapida [[supersona aviadilo|supersona]] flugo. 3: Por subsona flugo kun [[Nacelo|motorgondola]] fuzelaĝo. 4: Por tre manovrebla [[supersona aviadilo|supersona]] flugo. 5: Por [[Hidroplano|hidroplanoj]] . 6: Por [[hipersona rapido|hipersona]] flugo.]] La '''fuzelaĝo''' (de la [[Franca lingvo|franca]] ''fuselé'' "spindelforma") estas la ĉefa korpoparto de [[aviadilo]].<ref name="AW161128">{{cite news|url=http://aviationweek.com/mro/what-passenger-cabin-windows-will-future-airliners-have|title=What Passenger Cabin Windows Will Future Airliners Have?|date=Nov 28, 2016|author=Alex Derber|work=Inside MRO|publisher=Aviation Week}}</ref> Ĝi enhavas ŝipanaron, pasaĝerojn aŭ [[Ŝarĝo|kargon]]. Ĉe unu-motoraj aviadiloj, ĝi kutime ankaŭ enhavas motoron, kvankam ĉe iuj amfibiaj aviadiloj la unuopa motoro estas muntita sur pilono fiksita al la fuzelaĝo, kiu siavice estas uzata kiel flosanta [[Korpo (ŝipo)|kareno]]. La fuzelaĝo ankaŭ servas por poziciigi la stirajn kaj stabiligajn surfacojn en specifaj rilatoj al [[Flugilo|levsurfacoj]], kio estas necesa por aviadila stabileco kaj manovrebleco. == Galerio == <gallery class="center"> Dosiero:Airbus_A340_Intérieur_Fuselage_Arrière.JPG|alternative=Interior rear-end of the main passenger level on an Airbus A340, showing the rear bulkhead as well as a doorway opening| Interna malantaŭo de la ĉefa pasaĝernivelo sur [[Airbus A340]], montrante la malantaŭan fakmuron same kiel pordan malfermaĵon Dosiero:Boeing_747_Le_Bourget_FRA_002.jpg|alternative=Rough Boeing 747 interior airframe| Malglata interna aviadilskeleto de [[Boeing 747]] Dosiero:CubCrafters_Fuselage.jpg|alternative=Fuselage of a CubCrafters Carbon Cub| Fuzelaĝo de CubCrafters Carbon Cub Dosiero:Christen.eagle.2.g-ccyo.arp.jpg|alternative=The fuselage can be short, and seemingly unaerodynamic, as in this Christen Eagle| La fuzelaĝo povas esti mallonga, kaj ŝajne [[Aerodinamiko|neaerodinamika]], kiel en ĉi tiu Christen Eagle. Dosiero:Glider_fuselage_schematic.JPG|alternative=Glider fuselage schematic| [[Glisilo|Glisila]] fuzelaĝoskemo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20160507062353/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/fuselage.html NASA-paĝo pri fuzelaĝo] {{Bibliotekoj}} 87ltw0dz9ln4ln3lf8kqycsrif5a7lc 9419968 9419946 2026-07-04T06:24:48Z Sj1mor 12103 9419968 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:737-700f.gif|eta|Fuzelaĝo de [[Boeing 737]] montrita brune.|278x278ra]] [[Dosiero:Tipo_de_fuselajes.svg|dekstra|eta|280x280px|Kelkaj tipoj de fuzelaĝoj: 1: Por subsona flugo. 2: Por altrapida [[supersona aviadilo|supersona]] flugo. 3: Por subsona flugo kun [[Nacelo|motorgondola]] fuzelaĝo. 4: Por tre manovrebla [[supersona aviadilo|supersona]] flugo. 5: Por [[Hidroplano|hidroplanoj]] . 6: Por [[hipersona rapido|hipersona]] flugo.]] La '''fuzelaĝo''' <ref>Vd [[NPIV]]-n [http://vortaro.net/#fuzelaĝo]: la ĉefa struktura korpo de aeroplano.</ref> (de la [[Franca lingvo|franca]] ''fuselé'' "spindelforma") estas la ĉefa korpoparto de [[aviadilo]].<ref name="AW161128">{{cite news|url=http://aviationweek.com/mro/what-passenger-cabin-windows-will-future-airliners-have|title=What Passenger Cabin Windows Will Future Airliners Have?|date=Nov 28, 2016|author=Alex Derber|work=Inside MRO|publisher=Aviation Week}}</ref> Ĝi enhavas ŝipanaron, pasaĝerojn aŭ [[Ŝarĝo|kargon]]. Ĉe unu-motoraj aviadiloj, ĝi kutime ankaŭ enhavas motoron, kvankam ĉe iuj amfibiaj aviadiloj la unuopa motoro estas muntita sur pilono fiksita al la fuzelaĝo, kiu siavice estas uzata kiel flosanta [[Korpo (ŝipo)|kareno]]. La fuzelaĝo ankaŭ servas por poziciigi la stirajn kaj stabiligajn surfacojn en specifaj rilatoj al [[Flugilo|levsurfacoj]], kio estas necesa por aviadila stabileco kaj manovrebleco. == Galerio == <gallery class="center"> Dosiero:Airbus_A340_Intérieur_Fuselage_Arrière.JPG|alternative=Interior rear-end of the main passenger level on an Airbus A340, showing the rear bulkhead as well as a doorway opening| Interna malantaŭo de la ĉefa pasaĝernivelo sur [[Airbus A340]], montrante la malantaŭan fakmuron same kiel pordan malfermaĵon Dosiero:Boeing_747_Le_Bourget_FRA_002.jpg|alternative=Rough Boeing 747 interior airframe| Malglata interna aviadilskeleto de [[Boeing 747]] Dosiero:CubCrafters_Fuselage.jpg|alternative=Fuselage of a CubCrafters Carbon Cub| Fuzelaĝo de CubCrafters Carbon Cub Dosiero:Christen.eagle.2.g-ccyo.arp.jpg|alternative=The fuselage can be short, and seemingly unaerodynamic, as in this Christen Eagle| La fuzelaĝo povas esti mallonga, kaj ŝajne [[Aerodinamiko|neaerodinamika]], kiel en ĉi tiu Christen Eagle. Dosiero:Glider_fuselage_schematic.JPG|alternative=Glider fuselage schematic| [[Glisilo|Glisila]] fuzelaĝoskemo </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20160507062353/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/fuselage.html NASA-paĝo pri fuzelaĝo] {{Bibliotekoj}} ttxye11i1z8qh0dow706r21k648r4k9 9419969 9419968 2026-07-04T06:29:03Z Sj1mor 12103 9419969 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:737-700f.gif|eta|Fuzelaĝo de [[Boeing 737]] montrita brune.|278x278ra]] [[Dosiero:Tipo_de_fuselajes.svg|dekstra|eta|280x280px|Kelkaj tipoj de fuzelaĝoj: 1: Por subsona flugo. 2: Por altrapida [[supersona aviadilo|supersona]] flugo. 3: Por subsona flugo kun [[Nacelo|motorgondola]] fuzelaĝo. 4: Por tre manovrebla [[supersona aviadilo|supersona]] flugo. 5: Por [[Hidroplano|hidroplanoj]] . 6: Por [[hipersona rapido|hipersona]] flugo.]] La '''fuzelaĝo''' <ref>Vd [[NPIV]]-n [http://vortaro.net/#fuzelaĝo]: la ĉefa struktura korpo de aeroplano.</ref> (de la [[Franca lingvo|franca]] ''fuselé'' "spindelforma") estas la ĉefa korpoparto de [[aviadilo]].<ref name="AW161128">{{cite news|url=http://aviationweek.com/mro/what-passenger-cabin-windows-will-future-airliners-have|title=What Passenger Cabin Windows Will Future Airliners Have?|date=Nov 28, 2016|author=Alex Derber|work=Inside MRO|publisher=Aviation Week}}</ref> Ĝi enhavas ŝipanaron, pasaĝerojn aŭ [[Ŝarĝo|kargon]]. Ĉe unu-motoraj aviadiloj, ĝi kutime ankaŭ enhavas [[Motoro|motoron]], kvankam ĉe iuj amfibiaj aviadiloj la unuopa motoro estas muntita sur [[pilono]] fiksita al la fuzelaĝo, kiu siavice estas uzata kiel flosanta [[Korpo (ŝipo)|kareno]]. La fuzelaĝo ankaŭ servas por poziciigi la stirajn kaj stabiligajn surfacojn en specifaj rilatoj al [[Flugilo|levsurfacoj]], kio estas necesa por aviadila stabileco kaj manovrebleco. Temas pri grava struktura komponanto de aviadilo. Ĝi konektas ĉiujn aliajn aviadilpartojn, kiel ekzemple la [[Flugilo|flugilojn]] kaj vost-asembleon, la antaŭan alteriĝan ilaron, kaj - krom se ĝi situas sub la flugiloj - la ĉefan alteriĝan ilaron. La fuzelaĝo enhavas la pilotejon kaj la pasaĝerajn kaj utilan ŝarĝo- sekciojn. Ĝi ankaŭ tipe gastigas ventolado- kaj klimatizilsistemojn, lubrikaĵujojn, kaj kelkajn el la benzinujoj. Ĝia formo estas kompromiso inter glata geometrio kun malalta [[aerodinamika froto|aerdinamika rezisto]] kaj la necesa volumeno aŭ kapacito por plenumi ĝiajn celojn. En komerca aviadilo, granda parto de la [[volumeno]] estas dediĉita al la pasaĝerkabino, kies aranĝo dependas de diversaj faktoroj kiel flugdaŭro, surŝipaj servoj, aliro al la aviadilo, danĝerelirejoj, kabana skipo, ktp. Kargo estas tipe transportata en la kaldronoj de pasaĝeraviadiloj, situantaj sub la pasaĝerkabino kaj en la vosto de la aviadilo; en dediĉitaj kargoaviadiloj, kiuj eble estis specife konstruitaj por ĉi tiu celo aŭ estas malmenditaj pasaĝeraviadiloj adaptitaj por kargotransporto. Ekzistas ankaŭ ''kombinitaj'' versioj, en kiuj parto de la pasaĝerkabino estas apartigita per fakmuro kaj uzata por kargotransporto. Krome, ekzistas aviadiloj kun ''malferma'' kabino, kiuj ebligas efikan kargomanipuladon kaj transporton, kaj estas facile adapteblaj al aliaj specoj de misioj. Kelkaj aviadiloj havas alirdeklivirejojn aŭ malfermaĵojn ĉe la nazo aŭ malantaŭo por ŝarĝi kaj malŝarĝi grandajn varojn, ekzemple, la [[Airbus]] Beluga. La fuzelaĝo devas havi specifan nombron da elirejoj por konformiĝi al internaciaj regularoj pri kriz-evakuado. Tio inkluzivas la instaladon de deklivirejoj, plenbloveblaj glitŝtupoj, ktp., sur iuj aviadiloj. Krome, la fuzelaĝo devas havi serion da alirpunktoj kaj pordoj por ebligi inspektadon kaj prizorgadon de la aviadilo, same kiel surteran benzinumadon. == Galerio == <gallery class="center"> Dosiero:Airbus_A340_Intérieur_Fuselage_Arrière.JPG|alternative=Interior rear-end of the main passenger level on an Airbus A340, showing the rear bulkhead as well as a doorway opening| Interna malantaŭo de la ĉefa pasaĝernivelo sur [[Airbus A340]], montrante la malantaŭan fakmuron same kiel pordan malfermaĵon Dosiero:Boeing_747_Le_Bourget_FRA_002.jpg|alternative=Rough Boeing 747 interior airframe| Malglata interna aviadilskeleto de [[Boeing 747]] Dosiero:CubCrafters_Fuselage.jpg|alternative=Fuselage of a CubCrafters Carbon Cub| Fuzelaĝo de CubCrafters Carbon Cub Dosiero:Christen.eagle.2.g-ccyo.arp.jpg|alternative=The fuselage can be short, and seemingly unaerodynamic, as in this Christen Eagle| La fuzelaĝo povas esti mallonga, kaj ŝajne [[Aerodinamiko|neaerodinamika]], kiel en ĉi tiu Christen Eagle. Dosiero:Glider_fuselage_schematic.JPG|alternative=Glider fuselage schematic| [[Glisilo|Glisila]] fuzelaĝoskemo </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20160507062353/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/fuselage.html NASA-paĝo pri fuzelaĝo] {{Bibliotekoj}} 6zrp72xncf9luixi6hd8gedxyx3zvzy 9419971 9419969 2026-07-04T06:30:39Z Sj1mor 12103 9419971 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:737-700f.gif|eta|Fuzelaĝo de [[Boeing 737]] montrita brune.|278x278ra]] [[Dosiero:Tipo_de_fuselajes.svg|dekstra|eta|280x280px|Kelkaj tipoj de fuzelaĝoj: 1: Por subsona flugo. 2: Por altrapida [[supersona aviadilo|supersona]] flugo. 3: Por subsona flugo kun [[Nacelo|motorgondola]] fuzelaĝo. 4: Por tre manovrebla [[supersona aviadilo|supersona]] flugo. 5: Por [[Hidroplano|hidroplanoj]] . 6: Por [[hipersona rapido|hipersona]] flugo.]] La '''fuzelaĝo''' <ref>Vd [[NPIV]]-n [http://vortaro.net/#fuzelaĝo]: la ĉefa struktura korpo de [[aeroplano]], al kiu adaptiĝas la aloj, [[empeno]]j k subekipaĵo. ☞ ŝelo, ĉelo.</ref> (de la [[Franca lingvo|franca]] ''fuselé'' "spindelforma") estas la ĉefa korpoparto de [[aviadilo]].<ref name="AW161128">{{cite news|url=http://aviationweek.com/mro/what-passenger-cabin-windows-will-future-airliners-have|title=What Passenger Cabin Windows Will Future Airliners Have?|date=Nov 28, 2016|author=Alex Derber|work=Inside MRO|publisher=Aviation Week}}</ref> Ĝi enhavas ŝipanaron, pasaĝerojn aŭ [[Ŝarĝo|kargon]]. Ĉe unu-motoraj aviadiloj, ĝi kutime ankaŭ enhavas [[Motoro|motoron]], kvankam ĉe iuj amfibiaj aviadiloj la unuopa motoro estas muntita sur [[pilono]] fiksita al la fuzelaĝo, kiu siavice estas uzata kiel flosanta [[Korpo (ŝipo)|kareno]]. La fuzelaĝo ankaŭ servas por poziciigi la stirajn kaj stabiligajn surfacojn en specifaj rilatoj al [[Flugilo|levsurfacoj]], kio estas necesa por aviadila stabileco kaj manovrebleco. Temas pri grava struktura komponanto de aviadilo. Ĝi konektas ĉiujn aliajn aviadilpartojn, kiel ekzemple la [[Flugilo|flugilojn]] kaj vost-asembleon, la antaŭan alteriĝan ilaron, kaj - krom se ĝi situas sub la flugiloj - la ĉefan alteriĝan ilaron. La fuzelaĝo enhavas la pilotejon kaj la pasaĝerajn kaj utilan ŝarĝo- sekciojn. Ĝi ankaŭ tipe gastigas ventolado- kaj klimatizilsistemojn, lubrikaĵujojn, kaj kelkajn el la benzinujoj. Ĝia formo estas kompromiso inter glata geometrio kun malalta [[aerodinamika froto|aerdinamika rezisto]] kaj la necesa volumeno aŭ kapacito por plenumi ĝiajn celojn. En komerca aviadilo, granda parto de la [[volumeno]] estas dediĉita al la pasaĝerkabino, kies aranĝo dependas de diversaj faktoroj kiel flugdaŭro, surŝipaj servoj, aliro al la aviadilo, danĝerelirejoj, kabana skipo, ktp. Kargo estas tipe transportata en la kaldronoj de pasaĝeraviadiloj, situantaj sub la pasaĝerkabino kaj en la vosto de la aviadilo; en dediĉitaj kargoaviadiloj, kiuj eble estis specife konstruitaj por ĉi tiu celo aŭ estas malmenditaj pasaĝeraviadiloj adaptitaj por kargotransporto. Ekzistas ankaŭ ''kombinitaj'' versioj, en kiuj parto de la pasaĝerkabino estas apartigita per fakmuro kaj uzata por kargotransporto. Krome, ekzistas aviadiloj kun ''malferma'' kabino, kiuj ebligas efikan kargomanipuladon kaj transporton, kaj estas facile adapteblaj al aliaj specoj de misioj. Kelkaj aviadiloj havas alirdeklivirejojn aŭ malfermaĵojn ĉe la nazo aŭ malantaŭo por ŝarĝi kaj malŝarĝi grandajn varojn, ekzemple, la [[Airbus]] Beluga. La fuzelaĝo devas havi specifan nombron da elirejoj por konformiĝi al internaciaj regularoj pri kriz-evakuado. Tio inkluzivas la instaladon de deklivirejoj, plenbloveblaj glitŝtupoj, ktp., sur iuj aviadiloj. Krome, la fuzelaĝo devas havi serion da alirpunktoj kaj pordoj por ebligi inspektadon kaj prizorgadon de la aviadilo, same kiel surteran benzinumadon. == Galerio == <gallery class="center"> Dosiero:Airbus_A340_Intérieur_Fuselage_Arrière.JPG|alternative=Interior rear-end of the main passenger level on an Airbus A340, showing the rear bulkhead as well as a doorway opening| Interna malantaŭo de la ĉefa pasaĝernivelo sur [[Airbus A340]], montrante la malantaŭan fakmuron same kiel pordan malfermaĵon Dosiero:Boeing_747_Le_Bourget_FRA_002.jpg|alternative=Rough Boeing 747 interior airframe| Malglata interna aviadilskeleto de [[Boeing 747]] Dosiero:CubCrafters_Fuselage.jpg|alternative=Fuselage of a CubCrafters Carbon Cub| Fuzelaĝo de CubCrafters Carbon Cub Dosiero:Christen.eagle.2.g-ccyo.arp.jpg|alternative=The fuselage can be short, and seemingly unaerodynamic, as in this Christen Eagle| La fuzelaĝo povas esti mallonga, kaj ŝajne [[Aerodinamiko|neaerodinamika]], kiel en ĉi tiu Christen Eagle. Dosiero:Glider_fuselage_schematic.JPG|alternative=Glider fuselage schematic| [[Glisilo|Glisila]] fuzelaĝoskemo </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20160507062353/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/fuselage.html NASA-paĝo pri fuzelaĝo] {{Bibliotekoj}} 9dtk42ch5xsza043kycomarp7cy34m3 1 948934 9419970 2026-07-04T06:29:21Z Sj1mor 12103 /* Aldono */ nova sekcio 9419970 wikitext text/x-wiki == Aldono == Iom el la germana kaj plio el la hispana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:29, 4 jul. 2026 (UTC) abqv2pxoyb3logkov88xdzf43e7iofq 0 948935 9419995 2026-07-04T07:12:29Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1360255083|Chewbacca]]" 9419995 wikitext text/x-wiki '''Chewbacca''' ( /tʃ uː ˈ b ɑː k ə / choo-BAH -kə ), ankaŭ konata kiel '''Chewie''' (naskita 200 BBY[[Angla lingvo|)]], estas fikcia figuro en la ''[[Star Wars|Stelmilito]]'' franĉizo. Li estas Wookiee — alta, harplena, tre inteligenta specio originanta de la planedo Kashyyyk.<ref>{{Cite web|title=Kashyyyk|url=https://www.starwars.com/databank/kashyyyk|access-date=2024-04-08|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li estas 2.3 metroj alta, kaj tipe portas nur bandolieron ({{Vikidatumoj|Q806285}}) kaj ilujon.<ref name="profile2"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="341">[https://www.starwars.com/databank/chewbacca "Chewbacca"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="342">''StarWars.com''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="343"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">March 29,</span> 2024</span>.</span></cite></ref> Li portas arkĵetilon, tradician ukujan armilon, kaj li parolas la ukujan lingvon Shyriiwook.<ref>{{Cite web|title=Bowcaster|url=https://www.starwars.com/databank/bowcaster|access-date=2024-04-05|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976) kiel la lojala amiko de la kontrabandisto Han Solo. Chewbacca ankaŭ estas la kunpiloto de la kosmoŝipo de Han, la ''Jarmilo-Falko''.<ref name="profile2" /><ref name=":12">{{Cite web|last1=Richwine|first1=Lisa|last2=Gorman|first2=Steve|date=May 2, 2019|title=Peter Mayhew, actor who played Chewbacca in 'Star Wars' movies, dies|url=https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20211103233730/https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB|archive-date=November 3, 2021|access-date=April 7, 2024|website=Reuters}}</ref> Chewbacca estas portretita de Peter Mayhew en la originala filmtrilogio, la ''[[The Star Wars Holiday Special|Star Wars Holiday Special]]'' (1978), kaj ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' (2005).<ref>{{Cite web|title=Star Wars: Holiday Special|url=https://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_holiday_special|access-date=2024-04-10|website=Rotten Tomatoes|language=en}}</ref><ref name=":12" /> Mayhew dividas la rolon de Chewbacca kun sia korpoduoblo, Joonas Suotamo, en ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015).<ref>{{Cite web|last=Shanley|first=Patrick|date=2017-02-21|title='Star Wars': New Chewbacca Actor Honors Peter Mayhew After Taking on the Role|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/star-wars-new-chewbacca-actor-honors-peter-mayhew-role-978174/|access-date=2024-04-10|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}</ref> Post la emeritiĝo de Mayhew en 2017, Suotamo transprenis la rolon, aperante en ''The Last Jedi'' (2017) kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019). <ref>{{Cite web|last=Liptak|first=Andrew|date=2019-05-02|title=Peter Mayhew, the actor who brought Chewbacca to life, has died|url=https://www.theverge.com/2019/5/2/18527493/peter-mayhew-chewbacca-wookiestar-wars-empire-strikes-back-return-of-the-jedi-obituary|access-date=2024-03-30|website=The Verge|language=en}}</ref> Suotamo ankaŭ ludas Chewbacca en la memstara filmo ''Solo: A Star Wars Story'' (2018). <ref>{{Cite magazine|last=Breznican|first=Anthony|date=May 3, 2019|title=Watch new Chewbacca actor Joonas Suotamo explain Peter Mayhew's influence|url=https://ew.com/movies/2019/05/03/chewbacca-actor-joonas-suotamo-peter-mayhew-influence/|access-date=2024-03-29|magazine=Entertainment Weekly|language=en}}</ref> Chewbacca ankaŭ aperas en ''Star Wars'' animaciaj serioj, romanoj, bildstrioj kaj videoludoj. * [https://www.starwars.com/databank/chewbacca Chewbacca] en la ''StarWars.com'' datumbazo [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] cci91340s1hookub1wn0ywf5k7le5uu 9419997 9419995 2026-07-04T07:12:58Z Sj1mor 12103 9419997 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Chewbacca''' ( /tʃ uː ˈ b ɑː k ə / choo-BAH -kə ), ankaŭ konata kiel '''Chewie''' (naskita 200 BBY[[Angla lingvo|)]], estas fikcia figuro en la ''[[Star Wars|Stelmilito]]'' franĉizo. Li estas Wookiee — alta, harplena, tre inteligenta specio originanta de la planedo Kashyyyk.<ref>{{Cite web|title=Kashyyyk|url=https://www.starwars.com/databank/kashyyyk|access-date=2024-04-08|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li estas 2.3 metroj alta, kaj tipe portas nur bandolieron ({{Vikidatumoj|Q806285}}) kaj ilujon.<ref name="profile2"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="341">[https://www.starwars.com/databank/chewbacca "Chewbacca"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="342">''StarWars.com''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="343"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">March 29,</span> 2024</span>.</span></cite></ref> Li portas arkĵetilon, tradician ukujan armilon, kaj li parolas la ukujan lingvon Shyriiwook.<ref>{{Cite web|title=Bowcaster|url=https://www.starwars.com/databank/bowcaster|access-date=2024-04-05|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976) kiel la lojala amiko de la kontrabandisto Han Solo. Chewbacca ankaŭ estas la kunpiloto de la kosmoŝipo de Han, la ''Jarmilo-Falko''.<ref name="profile2" /><ref name=":12">{{Cite web|last1=Richwine|first1=Lisa|last2=Gorman|first2=Steve|date=May 2, 2019|title=Peter Mayhew, actor who played Chewbacca in 'Star Wars' movies, dies|url=https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20211103233730/https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB|archive-date=November 3, 2021|access-date=April 7, 2024|website=Reuters}}</ref> Chewbacca estas portretita de Peter Mayhew en la originala filmtrilogio, la ''[[The Star Wars Holiday Special|Star Wars Holiday Special]]'' (1978), kaj ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' (2005).<ref>{{Cite web|title=Star Wars: Holiday Special|url=https://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_holiday_special|access-date=2024-04-10|website=Rotten Tomatoes|language=en}}</ref><ref name=":12" /> Mayhew dividas la rolon de Chewbacca kun sia korpoduoblo, Joonas Suotamo, en ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015).<ref>{{Cite web|last=Shanley|first=Patrick|date=2017-02-21|title='Star Wars': New Chewbacca Actor Honors Peter Mayhew After Taking on the Role|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/star-wars-new-chewbacca-actor-honors-peter-mayhew-role-978174/|access-date=2024-04-10|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}</ref> Post la emeritiĝo de Mayhew en 2017, Suotamo transprenis la rolon, aperante en ''The Last Jedi'' (2017) kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019). <ref>{{Cite web|last=Liptak|first=Andrew|date=2019-05-02|title=Peter Mayhew, the actor who brought Chewbacca to life, has died|url=https://www.theverge.com/2019/5/2/18527493/peter-mayhew-chewbacca-wookiestar-wars-empire-strikes-back-return-of-the-jedi-obituary|access-date=2024-03-30|website=The Verge|language=en}}</ref> Suotamo ankaŭ ludas Chewbacca en la memstara filmo ''Solo: A Star Wars Story'' (2018). <ref>{{Cite magazine|last=Breznican|first=Anthony|date=May 3, 2019|title=Watch new Chewbacca actor Joonas Suotamo explain Peter Mayhew's influence|url=https://ew.com/movies/2019/05/03/chewbacca-actor-joonas-suotamo-peter-mayhew-influence/|access-date=2024-03-29|magazine=Entertainment Weekly|language=en}}</ref> Chewbacca ankaŭ aperas en ''Star Wars'' animaciaj serioj, romanoj, bildstrioj kaj videoludoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.starwars.com/databank/chewbacca Chewbacca] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] omq9q1vkktzw5gscjmzurwgf90xkrgj 9419999 9419997 2026-07-04T07:15:01Z Sj1mor 12103 9419999 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Chewbacca''' ( /tʃ uː ˈ b ɑː k ə / choo-BAH -kə ), esperantigita Ĉubaka, ankaŭ konata kiel '''Chewie''' (naskita 200 BBY[[Angla lingvo|)]], estas fikcia figuro en la ''[[Star Wars|Stelmilito]]'' franĉizo. Li estas Wookiee — alta, harplena, tre inteligenta specio originanta de la planedo Kashyyyk.<ref>{{Cite web|title=Kashyyyk|url=https://www.starwars.com/databank/kashyyyk|access-date=2024-04-08|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li estas 2.3 metroj alta, kaj tipe portas nur bandolieron ({{Vikidatumoj|Q806285}}) kaj ilujon.<ref name="profile2"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="341">[https://www.starwars.com/databank/chewbacca "Chewbacca"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="342">''StarWars.com''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="343"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">March 29,</span> 2024</span>.</span></cite></ref> Li portas arkĵetilon, tradician ukujan armilon, kaj li parolas la ukujan lingvon Shyriiwook.<ref>{{Cite web|title=Bowcaster|url=https://www.starwars.com/databank/bowcaster|access-date=2024-04-05|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976) kiel la lojala amiko de la kontrabandisto Han Solo. Chewbacca ankaŭ estas la kunpiloto de la kosmoŝipo de Han, la ''Jarmilo-Falko''.<ref name="profile2" /><ref name=":12">{{Cite web|last1=Richwine|first1=Lisa|last2=Gorman|first2=Steve|date=May 2, 2019|title=Peter Mayhew, actor who played Chewbacca in 'Star Wars' movies, dies|url=https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20211103233730/https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB|archive-date=November 3, 2021|access-date=April 7, 2024|website=Reuters}}</ref> Chewbacca estas portretita de Peter Mayhew en la originala filmtrilogio, la ''[[The Star Wars Holiday Special|Star Wars Holiday Special]]'' (1978), kaj ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' (2005).<ref>{{Cite web|title=Star Wars: Holiday Special|url=https://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_holiday_special|access-date=2024-04-10|website=Rotten Tomatoes|language=en}}</ref><ref name=":12" /> Mayhew dividas la rolon de Chewbacca kun sia korpoduoblo, Joonas Suotamo, en ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015).<ref>{{Cite web|last=Shanley|first=Patrick|date=2017-02-21|title='Star Wars': New Chewbacca Actor Honors Peter Mayhew After Taking on the Role|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/star-wars-new-chewbacca-actor-honors-peter-mayhew-role-978174/|access-date=2024-04-10|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}</ref> Post la emeritiĝo de Mayhew en 2017, Suotamo transprenis la rolon, aperante en ''The Last Jedi'' (2017) kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019). <ref>{{Cite web|last=Liptak|first=Andrew|date=2019-05-02|title=Peter Mayhew, the actor who brought Chewbacca to life, has died|url=https://www.theverge.com/2019/5/2/18527493/peter-mayhew-chewbacca-wookiestar-wars-empire-strikes-back-return-of-the-jedi-obituary|access-date=2024-03-30|website=The Verge|language=en}}</ref> Suotamo ankaŭ ludas Chewbacca en la memstara filmo ''Solo: A Star Wars Story'' (2018). <ref>{{Cite magazine|last=Breznican|first=Anthony|date=May 3, 2019|title=Watch new Chewbacca actor Joonas Suotamo explain Peter Mayhew's influence|url=https://ew.com/movies/2019/05/03/chewbacca-actor-joonas-suotamo-peter-mayhew-influence/|access-date=2024-03-29|magazine=Entertainment Weekly|language=en}}</ref> Chewbacca ankaŭ aperas en ''Star Wars'' animaciaj serioj, romanoj, bildstrioj kaj videoludoj. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.starwars.com/databank/chewbacca Chewbacca] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] o5lfrgfk7koyi17au4mb8l3sg32dh8g 9420002 9419999 2026-07-04T07:20:55Z Sj1mor 12103 9420002 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Chewbacca''' ( /tʃ uː ˈ b ɑː k ə / choo-BAH -kə ), esperantigita Ĉubaka, ankaŭ konata kiel '''Chewie''' (naskita 200 BBY[[Angla lingvo|)]], estas fikcia figuro en la ''[[Star Wars|Stelmilito]]'' franĉizo. Li estas Wookiee — alta, harplena, tre inteligenta specio originanta de la planedo Kashyyyk.<ref>{{Cite web|title=Kashyyyk|url=https://www.starwars.com/databank/kashyyyk|access-date=2024-04-08|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li estas 2.3 metroj alta, kaj tipe portas nur bandolieron ({{Vikidatumoj|Q806285}}) kaj ilujon.<ref name="profile2"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="341">[https://www.starwars.com/databank/chewbacca "Chewbacca"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="342">''StarWars.com''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="343"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">March 29,</span> 2024</span>.</span></cite></ref> Li portas arkĵetilon, tradician ukujan armilon, kaj li parolas la ukujan lingvon Shyriiwook.<ref>{{Cite web|title=Bowcaster|url=https://www.starwars.com/databank/bowcaster|access-date=2024-04-05|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976) kiel la lojala amiko de la kontrabandisto Han Solo. Chewbacca ankaŭ estas la kunpiloto de la kosmoŝipo de Han, la ''Jarmilo-Falko''.<ref name="profile2" /><ref name=":12">{{Cite web|last1=Richwine|first1=Lisa|last2=Gorman|first2=Steve|date=May 2, 2019|title=Peter Mayhew, actor who played Chewbacca in 'Star Wars' movies, dies|url=https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20211103233730/https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB|archive-date=November 3, 2021|access-date=April 7, 2024|website=Reuters}}</ref> Chewbacca estas portretita de Peter Mayhew en la originala filmtrilogio, la ''[[The Star Wars Holiday Special|Star Wars Holiday Special]]'' (1978), kaj ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' (2005).<ref>{{Cite web|title=Star Wars: Holiday Special|url=https://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_holiday_special|access-date=2024-04-10|website=Rotten Tomatoes|language=en}}</ref><ref name=":12" /> Mayhew dividas la rolon de Chewbacca kun sia korpoduoblo, Joonas Suotamo, en ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015).<ref>{{Cite web|last=Shanley|first=Patrick|date=2017-02-21|title='Star Wars': New Chewbacca Actor Honors Peter Mayhew After Taking on the Role|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/star-wars-new-chewbacca-actor-honors-peter-mayhew-role-978174/|access-date=2024-04-10|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}</ref> Post la emeritiĝo de Mayhew en 2017, Suotamo transprenis la rolon, aperante en ''The Last Jedi'' (2017) kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019). <ref>{{Cite web|last=Liptak|first=Andrew|date=2019-05-02|title=Peter Mayhew, the actor who brought Chewbacca to life, has died|url=https://www.theverge.com/2019/5/2/18527493/peter-mayhew-chewbacca-wookiestar-wars-empire-strikes-back-return-of-the-jedi-obituary|access-date=2024-03-30|website=The Verge|language=en}}</ref> Suotamo ankaŭ ludas Chewbacca en la memstara filmo ''Solo: A Star Wars Story'' (2018). <ref>{{Cite magazine|last=Breznican|first=Anthony|date=May 3, 2019|title=Watch new Chewbacca actor Joonas Suotamo explain Peter Mayhew's influence|url=https://ew.com/movies/2019/05/03/chewbacca-actor-joonas-suotamo-peter-mayhew-influence/|access-date=2024-03-29|magazine=Entertainment Weekly|language=en}}</ref> Chewbacca ankaŭ aperas en ''Star Wars'' animaciaj serioj, romanoj, bildstrioj kaj videoludoj. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.starwars.com/databank/chewbacca Chewbacca] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] p2z4fkkialu600jp166xatmsgupn2qz 9420008 9420002 2026-07-04T07:25:30Z Sj1mor 12103 9420008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Chewbacca''' ( /tʃ uː ˈ b ɑː k ə / choo-BAH -kə ), esperantigita Ĉubaka, ankaŭ konata kiel '''Chewie''' (naskita 200 BBY[[Angla lingvo|)]], estas fikcia figuro en la ''[[Star Wars|Stelmilito]]'' franĉizo. Li estas Wookiee — alta, harplena, tre inteligenta specio originanta de la planedo Kashyyyk.<ref>{{Cite web|title=Kashyyyk|url=https://www.starwars.com/databank/kashyyyk|access-date=2024-04-08|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li estas 2.3 metroj alta, kaj tipe portas nur bandolieron ({{Vikidatumoj|Q806285}}) kaj ilujon.<ref name="profile2"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="341">[https://www.starwars.com/databank/chewbacca "Chewbacca"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="342">''StarWars.com''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="343"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">March 29,</span> 2024</span>.</span></cite></ref> Li portas arkĵetilon, tradician ukujan armilon, kaj li parolas la ukujan lingvon Shyriiwook.<ref>{{Cite web|title=Bowcaster|url=https://www.starwars.com/databank/bowcaster|access-date=2024-04-05|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976) kiel la lojala amiko de la kontrabandisto [[Han Solo]]. Chewbacca ankaŭ estas la kunpiloto de la kosmoŝipo de Han, la ''Jarmilo-Falko''.<ref name="profile2" /><ref name=":12">{{Cite web|last1=Richwine|first1=Lisa|last2=Gorman|first2=Steve|date=May 2, 2019|title=Peter Mayhew, actor who played Chewbacca in 'Star Wars' movies, dies|url=https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20211103233730/https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB|archive-date=November 3, 2021|access-date=April 7, 2024|website=Reuters}}</ref> Chewbacca estas portretita de Peter Mayhew en la originala filmtrilogio, la ''[[The Star Wars Holiday Special|Star Wars Holiday Special]]'' (1978), kaj ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' (2005).<ref>{{Cite web|title=Star Wars: Holiday Special|url=https://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_holiday_special|access-date=2024-04-10|website=Rotten Tomatoes|language=en}}</ref><ref name=":12" /> Mayhew dividas la rolon de Chewbacca kun sia korpoduoblo, Joonas Suotamo, en ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015).<ref>{{Cite web|last=Shanley|first=Patrick|date=2017-02-21|title='Star Wars': New Chewbacca Actor Honors Peter Mayhew After Taking on the Role|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/star-wars-new-chewbacca-actor-honors-peter-mayhew-role-978174/|access-date=2024-04-10|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}</ref> Post la emeritiĝo de Mayhew en 2017, Suotamo transprenis la rolon, aperante en ''The Last Jedi'' (2017) kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019). <ref>{{Cite web|last=Liptak|first=Andrew|date=2019-05-02|title=Peter Mayhew, the actor who brought Chewbacca to life, has died|url=https://www.theverge.com/2019/5/2/18527493/peter-mayhew-chewbacca-wookiestar-wars-empire-strikes-back-return-of-the-jedi-obituary|access-date=2024-03-30|website=The Verge|language=en}}</ref> Suotamo ankaŭ ludas Chewbacca en la memstara filmo ''Solo: A Star Wars Story'' (2018). <ref>{{Cite magazine|last=Breznican|first=Anthony|date=May 3, 2019|title=Watch new Chewbacca actor Joonas Suotamo explain Peter Mayhew's influence|url=https://ew.com/movies/2019/05/03/chewbacca-actor-joonas-suotamo-peter-mayhew-influence/|access-date=2024-03-29|magazine=Entertainment Weekly|language=en}}</ref> Chewbacca ankaŭ aperas en ''Star Wars'' animaciaj serioj, romanoj, bildstrioj kaj videoludoj. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.starwars.com/databank/chewbacca Chewbacca] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] rz8tq6i24a7i6h5tfz5a7deygn6az0o 9420061 9420008 2026-07-04T08:31:50Z Moldur 2507 9420061 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Chewbacca''' ( /tʃ uː ˈ b ɑː k ə / choo-BAH -kə ), esperantigita Ĉubaka, ankaŭ konata kiel '''Chewie''' (naskita 200 BBY[[Angla lingvo|)]], estas fikcia figuro en la ''[[Star Wars|Stelmilito]]'' franĉizo. Li estas Wookiee — alta, harplena, tre inteligenta specio originanta de la planedo Kashyyyk.<ref>{{Cite web|title=Kashyyyk|url=https://www.starwars.com/databank/kashyyyk|access-date=2024-04-08|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li estas 2.3 metroj alta, kaj tipe portas nur bandolieron ({{Vikidatumoj|Q806285}}) kaj ilujon.<ref name="profile2"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="341">[https://www.starwars.com/databank/chewbacca "Chewbacca"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="342">''StarWars.com''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="343"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">March 29,</span> 2024</span>.</span></cite></ref> Li portas arkĵetilon, tradician ukujan armilon, kaj li parolas la ukujan lingvon Shyriiwook.<ref>{{Cite web|title=Bowcaster|url=https://www.starwars.com/databank/bowcaster|access-date=2024-04-05|website=StarWars.com|language=en}}</ref> Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976) kiel la lojala amiko de la kontrabandisto [[Han Solo]]. Chewbacca ankaŭ estas la kunpiloto de la kosmoŝipo de Han, la ''Jarmilo-Falko''.<ref name="profile2" /><ref name=":12">{{Cite web|last1=Richwine|first1=Lisa|last2=Gorman|first2=Steve|date=May 2, 2019|title=Peter Mayhew, actor who played Chewbacca in 'Star Wars' movies, dies|url=https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20211103233730/https://www.reuters.com/article/us-people-starwars-chewbacca/peter-mayhew-actor-who-played-chewbacca-in-star-wars-movies-dies-idUSKCN1S82DB|archive-date=November 3, 2021|access-date=April 7, 2024|website=Reuters}}</ref> Chewbacca estas portretita de Peter Mayhew en la originala filmtrilogio, la ''[[The Star Wars Holiday Special|Star Wars Holiday Special]]'' (1978), kaj ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' (2005).<ref>{{Cite web|title=Star Wars: Holiday Special|url=https://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_holiday_special|access-date=2024-04-10|website=Rotten Tomatoes|language=en}}</ref><ref name=":12" /> Mayhew dividas la rolon de Chewbacca kun sia korpoduoblo, Joonas Suotamo, en ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015).<ref>{{Cite web|last=Shanley|first=Patrick|date=2017-02-21|title='Star Wars': New Chewbacca Actor Honors Peter Mayhew After Taking on the Role|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/star-wars-new-chewbacca-actor-honors-peter-mayhew-role-978174/|access-date=2024-04-10|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}</ref> Post la emeritiĝo de Mayhew en 2017, Suotamo transprenis la rolon, aperante en ''The Last Jedi'' (2017) kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019). <ref>{{Cite web|last=Liptak|first=Andrew|date=2019-05-02|title=Peter Mayhew, the actor who brought Chewbacca to life, has died|url=https://www.theverge.com/2019/5/2/18527493/peter-mayhew-chewbacca-wookiestar-wars-empire-strikes-back-return-of-the-jedi-obituary|access-date=2024-03-30|website=The Verge|language=en}}</ref> Suotamo ankaŭ ludas Chewbacca en la memstara filmo ''Solo: A Star Wars Story'' (2018). <ref>{{Cite magazine|last=Breznican|first=Anthony|date=May 3, 2019|title=Watch new Chewbacca actor Joonas Suotamo explain Peter Mayhew's influence|url=https://ew.com/movies/2019/05/03/chewbacca-actor-joonas-suotamo-peter-mayhew-influence/|access-date=2024-03-29|magazine=Entertainment Weekly|language=en}}</ref> Chewbacca ankaŭ aperas en ''Star Wars'' animaciaj serioj, romanoj, bildstrioj kaj videoludoj. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.starwars.com/databank/chewbacca Chewbacca] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj humanoidoj]] [[Kategorio:Eksterteranoj en fikcio]] tqcxbgtkc56c2gno1xxbhlvlxxs5kdj 0 948936 9420000 2026-07-04T07:19:49Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361243239|Han Solo]]" 9420000 wikitext text/x-wiki '''Han Solo''' ( / ˈhɑːn ˈs oʊ l oʊ / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|archive-date=July 13, 2022|access-date=2024-09-14|website=[[Screen Rant]]|language=en}}</ref> estas fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976). Li poste aperis en la filmoj ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015), kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019); lin portretas [[Harrison Ford]] en ĉiuj kvin el ĉi tiuj filmoj. En ''Solo: A Star Wars Story'' (2018), pli juna versio de la rolulo estas ludata de Alden Ehrenreich. En la animacia retserio ''Forces of Destiny'' (2017–2018), Solo estas voĉigata de AJ LoCascio kaj Kiff VandenHeuvel. Ford estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktoro pro sia portretado de Solo en ''Star Wars'', kaj gajnis la premion pro sia aktorado en ''The Force Awakens.'' ''<ref>{{Cite web|last=Cohen|first=David S.|date=2016-06-23|title='The Force Awakens' Rings Up Eight Saturn Awards|url=https://variety.com/2016/film/awards/saturn-awards-winners-2016-star-wars-crimson-peak-walking-dead-hannibal-william-shatner-bruce-campbell-1201802152/|access-date=2024-06-18|website=Variety|language=en-US}}</ref>'' En la originala trilogio, Solo kaj lia Wookiee- amiko [[Chewbacca]] estas kontrabandistoj dungitaj por transporti [[Obi-Van Kenobi|Obi-Wan Kenobi]] kaj [[Luke Skywalker]] al Alderaan, por ke ili povu liveri ŝtelitajn planojn por la Mortostelo. Solo poste aliĝas al la Ribela Alianco en ĝia lukto kontraŭ la Galaksia Imperio kaj enamiĝas al Princino Leia. En la daŭriga trilogio, Solo kunigas fortojn kun Leia, la kadavromanĝantino Rey kaj la iama ataksoldato Finn en kampanjo kontraŭ la Unua Ordo. La filo de Solo, Kylo Ren, estas gvidanto en la Unua Ordo kaj poste mortigas Solon. Solo estis elektita kiel la 14-a plej granda filmheroo fare de la [[Usona Kininstituto|Usona Filminstituto]], kaj estis elektita kiel la kvara plej granda filmrolulo fare de la revuo ''Empire''.<ref name="American Film Institute2">{{cite web|title=AFI's 100 Years.... 100 Heroes and Villains|url=http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807135547/http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|archive-date=August 7, 2011|access-date=May 1, 2010|publisher=[[American Film Institute]]|format=PDF}}</ref><ref>{{cite web|title=''Empire's'' The 100 Greatest Movie Characters|url=http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309092731/http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|archive-date=March 9, 2012|access-date=May 21, 2010|work=[[Empire (magazine)|Empire]]|publisher=[[Bauer Media Group]]|location=London, England}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' vicigis Solo-n kiel la sepan plej ŝikan heroon en popola kulturo. <ref>{{cite magazine|date=October 14, 2009|title=Entertainment Weekly's 20 All Time Coolest Heroes in Pop Culture|url=https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035156/https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|archive-date=October 6, 2018|access-date=September 17, 2010|magazine=[[Entertainment Weekly]]|publisher=Meredith Corporation|location=New York City}}</ref> [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ŝtelistoj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj hazardludistoj]] 7ntxxkgd66vw2hs9fxcyf6211nlnx7u 9420001 9420000 2026-07-04T07:20:32Z Sj1mor 12103 9420001 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Han Solo''' ( / ˈhɑːn ˈs oʊ l oʊ / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|archive-date=July 13, 2022|access-date=2024-09-14|website=[[Screen Rant]]|language=en}}</ref> estas fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976). Li poste aperis en la filmoj ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015), kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019); lin portretas [[Harrison Ford]] en ĉiuj kvin el ĉi tiuj filmoj. En ''Solo: A Star Wars Story'' (2018), pli juna versio de la rolulo estas ludata de Alden Ehrenreich. En la animacia retserio ''Forces of Destiny'' (2017–2018), Solo estas voĉigata de AJ LoCascio kaj Kiff VandenHeuvel. Ford estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktoro pro sia portretado de Solo en ''Star Wars'', kaj gajnis la premion pro sia aktorado en ''The Force Awakens.'' ''<ref>{{Cite web|last=Cohen|first=David S.|date=2016-06-23|title='The Force Awakens' Rings Up Eight Saturn Awards|url=https://variety.com/2016/film/awards/saturn-awards-winners-2016-star-wars-crimson-peak-walking-dead-hannibal-william-shatner-bruce-campbell-1201802152/|access-date=2024-06-18|website=Variety|language=en-US}}</ref>'' En la originala trilogio, Solo kaj lia Wookiee- amiko [[Chewbacca]] estas kontrabandistoj dungitaj por transporti [[Obi-Van Kenobi|Obi-Wan Kenobi]] kaj [[Luke Skywalker]] al Alderaan, por ke ili povu liveri ŝtelitajn planojn por la Mortostelo. Solo poste aliĝas al la Ribela Alianco en ĝia lukto kontraŭ la Galaksia Imperio kaj enamiĝas al Princino Leia. En la daŭriga trilogio, Solo kunigas fortojn kun Leia, la kadavromanĝantino Rey kaj la iama ataksoldato Finn en kampanjo kontraŭ la Unua Ordo. La filo de Solo, Kylo Ren, estas gvidanto en la Unua Ordo kaj poste mortigas Solon. Solo estis elektita kiel la 14-a plej granda filmheroo fare de la [[Usona Kininstituto|Usona Filminstituto]], kaj estis elektita kiel la kvara plej granda filmrolulo fare de la revuo ''Empire''.<ref name="American Film Institute2">{{cite web|title=AFI's 100 Years.... 100 Heroes and Villains|url=http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807135547/http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|archive-date=August 7, 2011|access-date=May 1, 2010|publisher=[[American Film Institute]]|format=PDF}}</ref><ref>{{cite web|title=''Empire's'' The 100 Greatest Movie Characters|url=http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309092731/http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|archive-date=March 9, 2012|access-date=May 21, 2010|work=[[Empire (magazine)|Empire]]|publisher=[[Bauer Media Group]]|location=London, England}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' vicigis Solo-n kiel la sepan plej ŝikan heroon en popola kulturo. <ref>{{cite magazine|date=October 14, 2009|title=Entertainment Weekly's 20 All Time Coolest Heroes in Pop Culture|url=https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035156/https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|archive-date=October 6, 2018|access-date=September 17, 2010|magazine=[[Entertainment Weekly]]|publisher=Meredith Corporation|location=New York City}}</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ŝtelistoj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj hazardludistoj]] jkomt7mx7ml06jomvk0m29pjx7i0n0h 9420004 9420001 2026-07-04T07:22:18Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9420004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Han Solo''' ( / ˈhɑːn ˈs oʊ l oʊ / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|archive-date=July 13, 2022|access-date=2024-09-14|website=[[Screen Rant]]|language=en}}</ref> estas fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976). Li poste aperis en la filmoj ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015), kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019); lin portretas [[Harrison Ford]] en ĉiuj kvin el ĉi tiuj filmoj. En ''Solo: A Star Wars Story'' (2018), pli juna versio de la rolulo estas ludata de Alden Ehrenreich. En la animacia retserio ''Forces of Destiny'' (2017–2018), Solo estas voĉigata de AJ LoCascio kaj Kiff VandenHeuvel. Ford estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktoro pro sia portretado de Solo en ''Star Wars'', kaj gajnis la premion pro sia aktorado en ''The Force Awakens.'' ''<ref>{{Cite web|last=Cohen|first=David S.|date=2016-06-23|title='The Force Awakens' Rings Up Eight Saturn Awards|url=https://variety.com/2016/film/awards/saturn-awards-winners-2016-star-wars-crimson-peak-walking-dead-hannibal-william-shatner-bruce-campbell-1201802152/|access-date=2024-06-18|website=Variety|language=en-US}}</ref>'' En la originala trilogio, Solo kaj lia Wookiee- amiko [[Chewbacca]] estas kontrabandistoj dungitaj por transporti [[Obi-Van Kenobi|Obi-Wan Kenobi]] kaj [[Luke Skywalker]] al Alderaan, por ke ili povu liveri ŝtelitajn planojn por la Mortostelo. Solo poste aliĝas al la Ribela Alianco en ĝia lukto kontraŭ la Galaksia Imperio kaj enamiĝas al Princino Leia. En la daŭriga trilogio, Solo kunigas fortojn kun Leia, la kadavromanĝantino Rey kaj la iama ataksoldato Finn en kampanjo kontraŭ la Unua Ordo. La filo de Solo, Kylo Ren, estas gvidanto en la Unua Ordo kaj poste mortigas Solon. Solo estis elektita kiel la 14-a plej granda filmheroo fare de la [[Usona Kininstituto|Usona Filminstituto]], kaj estis elektita kiel la kvara plej granda filmrolulo fare de la revuo ''Empire''.<ref name="American Film Institute2">{{cite web|title=AFI's 100 Years.... 100 Heroes and Villains|url=http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807135547/http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|archive-date=August 7, 2011|access-date=May 1, 2010|publisher=[[American Film Institute]]|format=PDF}}</ref><ref>{{cite web|title=''Empire's'' The 100 Greatest Movie Characters|url=http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309092731/http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|archive-date=March 9, 2012|access-date=May 21, 2010|work=[[Empire (magazine)|Empire]]|publisher=[[Bauer Media Group]]|location=London, England}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' vicigis Solo-n kiel la sepan plej ŝikan heroon en popola kulturo. <ref>{{cite magazine|date=October 14, 2009|title=Entertainment Weekly's 20 All Time Coolest Heroes in Pop Culture|url=https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035156/https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|archive-date=October 6, 2018|access-date=September 17, 2010|magazine=[[Entertainment Weekly]]|publisher=Meredith Corporation|location=New York City}}</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.starwars.com/databank/han-solo Han Solo] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ŝtelistoj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj hazardludistoj]] g4zgzgxqkd7bf85p2h0cqtzxdho3eqk 9420005 9420004 2026-07-04T07:23:36Z Sj1mor 12103 9420005 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=Han Solo en karbonoto<br> - akcesoraĵo el Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back<br> ĉe la Star Wars Identities Exhibition<br> ĉe la O2 en [[Londono]]}} '''Han Solo''' ( / ˈhɑːn ˈs oʊ l oʊ / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|archive-date=July 13, 2022|access-date=2024-09-14|website=[[Screen Rant]]|language=en}}</ref> estas fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976). Li poste aperis en la filmoj ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015), kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019); lin portretas [[Harrison Ford]] en ĉiuj kvin el ĉi tiuj filmoj. En ''Solo: A Star Wars Story'' (2018), pli juna versio de la rolulo estas ludata de Alden Ehrenreich. En la animacia retserio ''Forces of Destiny'' (2017–2018), Solo estas voĉigata de AJ LoCascio kaj Kiff VandenHeuvel. Ford estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktoro pro sia portretado de Solo en ''Star Wars'', kaj gajnis la premion pro sia aktorado en ''The Force Awakens.'' ''<ref>{{Cite web|last=Cohen|first=David S.|date=2016-06-23|title='The Force Awakens' Rings Up Eight Saturn Awards|url=https://variety.com/2016/film/awards/saturn-awards-winners-2016-star-wars-crimson-peak-walking-dead-hannibal-william-shatner-bruce-campbell-1201802152/|access-date=2024-06-18|website=Variety|language=en-US}}</ref>'' En la originala trilogio, Solo kaj lia Wookiee- amiko [[Chewbacca]] estas kontrabandistoj dungitaj por transporti [[Obi-Van Kenobi|Obi-Wan Kenobi]] kaj [[Luke Skywalker]] al Alderaan, por ke ili povu liveri ŝtelitajn planojn por la Mortostelo. Solo poste aliĝas al la Ribela Alianco en ĝia lukto kontraŭ la Galaksia Imperio kaj enamiĝas al Princino Leia. En la daŭriga trilogio, Solo kunigas fortojn kun Leia, la kadavromanĝantino Rey kaj la iama ataksoldato Finn en kampanjo kontraŭ la Unua Ordo. La filo de Solo, Kylo Ren, estas gvidanto en la Unua Ordo kaj poste mortigas Solon. Solo estis elektita kiel la 14-a plej granda filmheroo fare de la [[Usona Kininstituto|Usona Filminstituto]], kaj estis elektita kiel la kvara plej granda filmrolulo fare de la revuo ''Empire''.<ref name="American Film Institute2">{{cite web|title=AFI's 100 Years.... 100 Heroes and Villains|url=http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807135547/http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|archive-date=August 7, 2011|access-date=May 1, 2010|publisher=[[American Film Institute]]|format=PDF}}</ref><ref>{{cite web|title=''Empire's'' The 100 Greatest Movie Characters|url=http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309092731/http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|archive-date=March 9, 2012|access-date=May 21, 2010|work=[[Empire (magazine)|Empire]]|publisher=[[Bauer Media Group]]|location=London, England}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' vicigis Solo-n kiel la sepan plej ŝikan heroon en popola kulturo. <ref>{{cite magazine|date=October 14, 2009|title=Entertainment Weekly's 20 All Time Coolest Heroes in Pop Culture|url=https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035156/https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|archive-date=October 6, 2018|access-date=September 17, 2010|magazine=[[Entertainment Weekly]]|publisher=Meredith Corporation|location=New York City}}</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.starwars.com/databank/han-solo Han Solo] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ŝtelistoj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj hazardludistoj]] ryhx280v16v3rznxexd40bj8rrj5p6d 9420006 9420005 2026-07-04T07:24:04Z Sj1mor 12103 9420006 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|bildoteksto =Han Solo en karbonoto<br> - akcesoraĵo el Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back<br> ĉe la Star Wars Identities Exhibition<br> ĉe la O2 en [[Londono]]}} '''Han Solo''' ( / ˈhɑːn ˈs oʊ l oʊ / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|archive-date=July 13, 2022|access-date=2024-09-14|website=[[Screen Rant]]|language=en}}</ref> estas fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976). Li poste aperis en la filmoj ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015), kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019); lin portretas [[Harrison Ford]] en ĉiuj kvin el ĉi tiuj filmoj. En ''Solo: A Star Wars Story'' (2018), pli juna versio de la rolulo estas ludata de Alden Ehrenreich. En la animacia retserio ''Forces of Destiny'' (2017–2018), Solo estas voĉigata de AJ LoCascio kaj Kiff VandenHeuvel. Ford estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktoro pro sia portretado de Solo en ''Star Wars'', kaj gajnis la premion pro sia aktorado en ''The Force Awakens.'' ''<ref>{{Cite web|last=Cohen|first=David S.|date=2016-06-23|title='The Force Awakens' Rings Up Eight Saturn Awards|url=https://variety.com/2016/film/awards/saturn-awards-winners-2016-star-wars-crimson-peak-walking-dead-hannibal-william-shatner-bruce-campbell-1201802152/|access-date=2024-06-18|website=Variety|language=en-US}}</ref>'' En la originala trilogio, Solo kaj lia Wookiee- amiko [[Chewbacca]] estas kontrabandistoj dungitaj por transporti [[Obi-Van Kenobi|Obi-Wan Kenobi]] kaj [[Luke Skywalker]] al Alderaan, por ke ili povu liveri ŝtelitajn planojn por la Mortostelo. Solo poste aliĝas al la Ribela Alianco en ĝia lukto kontraŭ la Galaksia Imperio kaj enamiĝas al Princino Leia. En la daŭriga trilogio, Solo kunigas fortojn kun Leia, la kadavromanĝantino Rey kaj la iama ataksoldato Finn en kampanjo kontraŭ la Unua Ordo. La filo de Solo, Kylo Ren, estas gvidanto en la Unua Ordo kaj poste mortigas Solon. Solo estis elektita kiel la 14-a plej granda filmheroo fare de la [[Usona Kininstituto|Usona Filminstituto]], kaj estis elektita kiel la kvara plej granda filmrolulo fare de la revuo ''Empire''.<ref name="American Film Institute2">{{cite web|title=AFI's 100 Years.... 100 Heroes and Villains|url=http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807135547/http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|archive-date=August 7, 2011|access-date=May 1, 2010|publisher=[[American Film Institute]]|format=PDF}}</ref><ref>{{cite web|title=''Empire's'' The 100 Greatest Movie Characters|url=http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309092731/http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|archive-date=March 9, 2012|access-date=May 21, 2010|work=[[Empire (magazine)|Empire]]|publisher=[[Bauer Media Group]]|location=London, England}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' vicigis Solo-n kiel la sepan plej ŝikan heroon en popola kulturo. <ref>{{cite magazine|date=October 14, 2009|title=Entertainment Weekly's 20 All Time Coolest Heroes in Pop Culture|url=https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035156/https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|archive-date=October 6, 2018|access-date=September 17, 2010|magazine=[[Entertainment Weekly]]|publisher=Meredith Corporation|location=New York City}}</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.starwars.com/databank/han-solo Han Solo] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ŝtelistoj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj hazardludistoj]] nq1gr5no7unvncyxhrcihcbpwgxlnz8 9420007 9420006 2026-07-04T07:24:28Z Sj1mor 12103 9420007 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|bildoteksto =Han Solo en karbonoto<br> - akcesoraĵo el Star Wars Episode V:<br> The Empire Strikes Back<br> ĉe la Star Wars Identities Exhibition<br> ĉe la O2 en [[Londono]]}} '''Han Solo''' ( / ˈhɑːn ˈs oʊ l oʊ / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|archive-date=July 13, 2022|access-date=2024-09-14|website=[[Screen Rant]]|language=en}}</ref> estas fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976). Li poste aperis en la filmoj ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015), kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019); lin portretas [[Harrison Ford]] en ĉiuj kvin el ĉi tiuj filmoj. En ''Solo: A Star Wars Story'' (2018), pli juna versio de la rolulo estas ludata de Alden Ehrenreich. En la animacia retserio ''Forces of Destiny'' (2017–2018), Solo estas voĉigata de AJ LoCascio kaj Kiff VandenHeuvel. Ford estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktoro pro sia portretado de Solo en ''Star Wars'', kaj gajnis la premion pro sia aktorado en ''The Force Awakens.'' ''<ref>{{Cite web|last=Cohen|first=David S.|date=2016-06-23|title='The Force Awakens' Rings Up Eight Saturn Awards|url=https://variety.com/2016/film/awards/saturn-awards-winners-2016-star-wars-crimson-peak-walking-dead-hannibal-william-shatner-bruce-campbell-1201802152/|access-date=2024-06-18|website=Variety|language=en-US}}</ref>'' En la originala trilogio, Solo kaj lia Wookiee- amiko [[Chewbacca]] estas kontrabandistoj dungitaj por transporti [[Obi-Van Kenobi|Obi-Wan Kenobi]] kaj [[Luke Skywalker]] al Alderaan, por ke ili povu liveri ŝtelitajn planojn por la Mortostelo. Solo poste aliĝas al la Ribela Alianco en ĝia lukto kontraŭ la Galaksia Imperio kaj enamiĝas al Princino Leia. En la daŭriga trilogio, Solo kunigas fortojn kun Leia, la kadavromanĝantino Rey kaj la iama ataksoldato Finn en kampanjo kontraŭ la Unua Ordo. La filo de Solo, Kylo Ren, estas gvidanto en la Unua Ordo kaj poste mortigas Solon. Solo estis elektita kiel la 14-a plej granda filmheroo fare de la [[Usona Kininstituto|Usona Filminstituto]], kaj estis elektita kiel la kvara plej granda filmrolulo fare de la revuo ''Empire''.<ref name="American Film Institute2">{{cite web|title=AFI's 100 Years.... 100 Heroes and Villains|url=http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807135547/http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|archive-date=August 7, 2011|access-date=May 1, 2010|publisher=[[American Film Institute]]|format=PDF}}</ref><ref>{{cite web|title=''Empire's'' The 100 Greatest Movie Characters|url=http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309092731/http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|archive-date=March 9, 2012|access-date=May 21, 2010|work=[[Empire (magazine)|Empire]]|publisher=[[Bauer Media Group]]|location=London, England}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' vicigis Solo-n kiel la sepan plej ŝikan heroon en popola kulturo. <ref>{{cite magazine|date=October 14, 2009|title=Entertainment Weekly's 20 All Time Coolest Heroes in Pop Culture|url=https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035156/https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|archive-date=October 6, 2018|access-date=September 17, 2010|magazine=[[Entertainment Weekly]]|publisher=Meredith Corporation|location=New York City}}</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.starwars.com/databank/han-solo Han Solo] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ŝtelistoj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj hazardludistoj]] kqa6n18uh6ljoec30hazo4jq4uaq55e 9420011 9420007 2026-07-04T07:26:41Z Sj1mor 12103 9420011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|bildoteksto =Han Solo en karbonoto - akcesoraĵo el<br> ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back]]''<br> ĉe la Star Wars Identities Exhibition<br> ĉe la O2 en [[Londono]]}} '''Han Solo''' ( / ˈhɑːn ˈs oʊ l oʊ / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|archive-date=July 13, 2022|access-date=2024-09-14|website=[[Screen Rant]]|language=en}}</ref> estas fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976). Li poste aperis en la filmoj ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015), kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019); lin portretas [[Harrison Ford]] en ĉiuj kvin el ĉi tiuj filmoj. En ''Solo: A Star Wars Story'' (2018), pli juna versio de la rolulo estas ludata de Alden Ehrenreich. En la animacia retserio ''Forces of Destiny'' (2017–2018), Solo estas voĉigata de AJ LoCascio kaj Kiff VandenHeuvel. Ford estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktoro pro sia portretado de Solo en ''Star Wars'', kaj gajnis la premion pro sia aktorado en ''The Force Awakens.'' ''<ref>{{Cite web|last=Cohen|first=David S.|date=2016-06-23|title='The Force Awakens' Rings Up Eight Saturn Awards|url=https://variety.com/2016/film/awards/saturn-awards-winners-2016-star-wars-crimson-peak-walking-dead-hannibal-william-shatner-bruce-campbell-1201802152/|access-date=2024-06-18|website=Variety|language=en-US}}</ref>'' En la originala trilogio, Solo kaj lia Wookiee- amiko [[Chewbacca]] estas kontrabandistoj dungitaj por transporti [[Obi-Van Kenobi|Obi-Wan Kenobi]] kaj [[Luke Skywalker]] al Alderaan, por ke ili povu liveri ŝtelitajn planojn por la Mortostelo. Solo poste aliĝas al la Ribela Alianco en ĝia lukto kontraŭ la Galaksia Imperio kaj enamiĝas al Princino Leia. En la daŭriga trilogio, Solo kunigas fortojn kun Leia, la kadavromanĝantino Rey kaj la iama ataksoldato Finn en kampanjo kontraŭ la Unua Ordo. La filo de Solo, Kylo Ren, estas gvidanto en la Unua Ordo kaj poste mortigas Solon. Solo estis elektita kiel la 14-a plej granda filmheroo fare de la [[Usona Kininstituto|Usona Filminstituto]], kaj estis elektita kiel la kvara plej granda filmrolulo fare de la revuo ''Empire''.<ref name="American Film Institute2">{{cite web|title=AFI's 100 Years.... 100 Heroes and Villains|url=http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807135547/http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|archive-date=August 7, 2011|access-date=May 1, 2010|publisher=[[American Film Institute]]|format=PDF}}</ref><ref>{{cite web|title=''Empire's'' The 100 Greatest Movie Characters|url=http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309092731/http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|archive-date=March 9, 2012|access-date=May 21, 2010|work=[[Empire (magazine)|Empire]]|publisher=[[Bauer Media Group]]|location=London, England}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' vicigis Solo-n kiel la sepan plej ŝikan heroon en popola kulturo. <ref>{{cite magazine|date=October 14, 2009|title=Entertainment Weekly's 20 All Time Coolest Heroes in Pop Culture|url=https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035156/https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|archive-date=October 6, 2018|access-date=September 17, 2010|magazine=[[Entertainment Weekly]]|publisher=Meredith Corporation|location=New York City}}</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.starwars.com/databank/han-solo Han Solo] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ŝtelistoj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj hazardludistoj]] ef8fwkgrsi41a2bq2wrs93u5zvnengk 9420060 9420011 2026-07-04T08:25:56Z Moldur 2507 Ne uzu {{Vivtempo}} por fikciaj roluloj, nur por veraj personoj! 9420060 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|bildoteksto =Han Solo en karbonoto - akcesoraĵo el<br> ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back]]''<br> ĉe la Star Wars Identities Exhibition<br> ĉe la O2 en [[Londono]]}} '''Han Solo''' ( / ˈhɑːn ˈs oʊ l oʊ / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|archive-date=July 13, 2022|access-date=2024-09-14|website=[[Screen Rant]]|language=en}}</ref> estas fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Li unue aperis en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>Origine titolita "Stelmilito", la filmo poste estis renomita "Stelmilito: Epizodo IV - Nova Espero".</ref> kaj ĝia romanigo (1976). Li poste aperis en la filmoj ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' (2015), kaj ''The Rise of Skywalker'' (2019); lin portretas [[Harrison Ford]] en ĉiuj kvin el ĉi tiuj filmoj. En ''Solo: A Star Wars Story'' (2018), pli juna versio de la rolulo estas ludata de Alden Ehrenreich. En la animacia retserio ''Forces of Destiny'' (2017–2018), Solo estas voĉigata de AJ LoCascio kaj Kiff VandenHeuvel. Ford estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktoro pro sia portretado de Solo en ''Star Wars'', kaj gajnis la premion pro sia aktorado en ''The Force Awakens.'' ''<ref>{{Cite web|last=Cohen|first=David S.|date=2016-06-23|title='The Force Awakens' Rings Up Eight Saturn Awards|url=https://variety.com/2016/film/awards/saturn-awards-winners-2016-star-wars-crimson-peak-walking-dead-hannibal-william-shatner-bruce-campbell-1201802152/|access-date=2024-06-18|website=Variety|language=en-US}}</ref>'' En la originala trilogio, Solo kaj lia Wookiee- amiko [[Chewbacca]] estas kontrabandistoj dungitaj por transporti [[Obi-Van Kenobi|Obi-Wan Kenobi]] kaj [[Luke Skywalker]] al Alderaan, por ke ili povu liveri ŝtelitajn planojn por la Mortostelo. Solo poste aliĝas al la Ribela Alianco en ĝia lukto kontraŭ la Galaksia Imperio kaj enamiĝas al Princino Leia. En la daŭriga trilogio, Solo kunigas fortojn kun Leia, la kadavromanĝantino Rey kaj la iama ataksoldato Finn en kampanjo kontraŭ la Unua Ordo. La filo de Solo, Kylo Ren, estas gvidanto en la Unua Ordo kaj poste mortigas Solon. Solo estis elektita kiel la 14-a plej granda filmheroo fare de la [[Usona Kininstituto|Usona Filminstituto]], kaj estis elektita kiel la kvara plej granda filmrolulo fare de la revuo ''Empire''.<ref name="American Film Institute2">{{cite web|title=AFI's 100 Years.... 100 Heroes and Villains|url=http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807135547/http://connect.afi.com/site/DocServer/handv100.pdf?docID=246|archive-date=August 7, 2011|access-date=May 1, 2010|publisher=[[American Film Institute]]|format=PDF}}</ref><ref>{{cite web|title=''Empire's'' The 100 Greatest Movie Characters|url=http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309092731/http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=4|archive-date=March 9, 2012|access-date=May 21, 2010|work=[[Empire (magazine)|Empire]]|publisher=[[Bauer Media Group]]|location=London, England}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' vicigis Solo-n kiel la sepan plej ŝikan heroon en popola kulturo. <ref>{{cite magazine|date=October 14, 2009|title=Entertainment Weekly's 20 All Time Coolest Heroes in Pop Culture|url=https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035156/https://ew.com/gallery/20-all-time-coolest-heroes-pop-culture/|archive-date=October 6, 2018|access-date=September 17, 2010|magazine=[[Entertainment Weekly]]|publisher=Meredith Corporation|location=New York City}}</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.starwars.com/databank/han-solo Han Solo] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ŝtelistoj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj hazardludistoj]] nio21b4hnjjqu510gd4k0rang2yr4d5 0 948937 9420012 2026-07-04T07:30:31Z Crosstor 3176 instruisto 9420012 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Teodoro|Tivadar]] Fallenbüchl''' [falenbuhl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Fallenbüchl Tivadar [[Karolo|Károly]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]]. Lia [[frato]] estis [[Ferenc Fallenbüchl]]; lia filo estis [[Zoltán Fallenbüchl]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM53302/fc92e559-6a60-4a6b-bbda-ea7a1b9756d9/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1877|9|24}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1949|10|18}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris pedagogian [[licenco]]n en pedagogia edukejo en sia naskiĝurbo, poste en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] kun 2 diplomoj, (1899, 1907). Post la unua diplomo li instruis jaron en bazlernejo, poste ĝis sia emeritiĝo en 1939 li instruis en lernejoj aŭ gimnazio en la ĉefurbo. Inter 1937-1939 li estis lernejestro. Lia edzino naskis filon en 1924. Laŭ lia propono en 1926 3-jara (1-jara por abiturientoj) trejna kurso pri dommastrumado estis malfermita. Aldone al la kutimaj studobjektoj oni ankaŭ instruis librotenadon, dommastrumadon, kudradon, mekanikon, sociologion kaj konojn pri nutrado. La lernantoj ankaŭ faris infanĝardenan kaj ĝardenan praktikon, kaj ili ankaŭ havis la ŝancon lerni stenografion kaj tajpadon, same kiel la francan, anglan kaj italan lingvojn. La bone funkcianta lernejo baldaŭ fariĝis konata kiel "edziniĝa trejnejo", ĉar ĝiaj lernantoj facile edziniĝis eĉ en malfacilaj ekonomiaj cirkonstancoj. == Elektitaj kontribuoj == * ''Háztartási továbbképző tanfolyamunk keletkezése.'' (1930) == Fontoj == * [https://www.nevpont.hu/palyakep/fallenbuchl-tivadar-09b51?__cf_chl_f_tk=26fFyErb2cZcjV5FSNrDgsz.73ZKv.4Cybn83hBUS44-1783145754-1.0.1.1-qGyF5Ib..B3uwEwbDxaZG0TUnBYa7k8zDjxWWP1WGnc biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/F/Fallenb%C3%BCchl.html Katolika Leksikono (legebla en la 2-a alineo)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fallenbuchl Tivadar}} [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} t281sowwzo1etk47c14h84rn8uhn31d 0 948938 9420013 2026-07-04T07:32:23Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361242518|Princess Leia]]" 9420013 wikitext text/x-wiki '''Princino Leia Organa''' / /ˈleɪ.ə/ aŭ / ˈliːə / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|access-date=2024-09-06|website=[[Screen Rant]]|language=en|archive-date=July 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live}}</ref> fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Enkondukita en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>poste retitolita <nowiki>''</nowiki>Star Wars Episode IV: A New Hope<nowiki>''</nowiki></ref> kaj ĝia romanigo (1976), Leia estas princino de la planedo Alderaan, membro de la Imperia Senato, kaj agento de la Ribela Alianco. Ŝi malhelpas la [[Sito (Stelaj Militoj)|Sith-]] Sinjoron [[Darth Vader]] kaj helpas detrui la superarmilon de la Imperio, la Mortostelo. En ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), Leia komandas ribelan bazon kaj evitas Vader dum ŝi enamiĝas al la kontrabandisto [[Han Solo]]. En ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ŝi helpas savi Han de la krimestro Jabba the Hutt, kaj estas rivelita kiel la filino de Vader kaj la ĝemela fratino de [[Luke Skywalker]]. Leia estas portretita de [[Carrie Fisher]] en la originala filmtrilogio kaj la daŭrigtrilogio. La antaŭfilmo ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' el 2005 malkaŝas, ke la patrino de Leia estas Senatano Padmé Amidala de Naboo, kiu mortas post akuŝo. La patro de Leia estas Anakin Skywalker, [[Ĵedajo]], kiu falas al la malhela flanko de la Forto kaj fariĝas Darth Vader. Post la morto de ŝia patrino, Leia estas adoptita de Senatano Bail Organa de Alderaan kaj lia edzino, Reĝino Breha. En la daŭriga trilogio, Leia estas fondinto kaj Generalo de la Rezisto, kiu batalas kontraŭ la Unua Ordo. Ŝi kaj Han havas filon nomitan Ben Solo, kiu turnis sin al la malhela flanko kaj fariĝis la militĉefo de la Unua Ordo Kylo Ren. En ''The Rise of Skywalker'' (2019), estas malkaŝite, ke Leia estis trejnita kiel Ĵedajo fare de Luke iam post la eventoj de ''Return of the Jedi''. Leia mortas direkte al la fino de la filmo, sed revenas kiel Forto-spirito kune kun Luke. Unu el la pli popularaj roluloj ''de Star Wars'', Leia estis nomita [[Kultura ikono|ikono]] de la 1980-aj jaroj, [[Feminismo|feminisma]] heroino kaj modelo por aliaj aventurheroinoj. Ŝi aperis en multaj derivaĵoj kaj vararanĝoj, inkluzive de la rakonta universo <nowiki><i id="mwoQ">de Star Wars</i></nowiki> <nowiki><i id="mwog">Legends</i></nowiki>, kaj ŝi estis referencita aŭ parodiita en pluraj televidprogramoj kaj filmoj. Ŝia hararanĝo "cinambulo" el ''Star Wars'' (1977) kaj ŝia metala bikino el ''Return of the Jedi'' fariĝis ikonecaj kulturaj simboloj. Fisher estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktorino pro ''Star Wars'' kaj ''Return of the Jedi''. Ŝi ankaŭ ricevis nomumojn por la Saturn Award por Plej Bona Flankaktorino pro ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' kaj ''The Last Jedi'', ĉi-lasta estante postmorta nomumo. * leia-organa [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ĝemeloj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj regnestroj]] [[Kategorio:Fikciaj princinoj]] [[Kategorio:Fikciaj diplomatoj]] pv1cfbn327lnvxnmjjrzzi97kjgy2h3 9420014 9420013 2026-07-04T07:33:00Z Sj1mor 12103 9420014 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Princino Leia Organa''' / /ˈleɪ.ə/ aŭ / ˈliːə / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|access-date=2024-09-06|website=[[Screen Rant]]|language=en|archive-date=July 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live}}</ref> fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Enkondukita en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>poste retitolita <nowiki>''</nowiki>Star Wars Episode IV: A New Hope<nowiki>''</nowiki></ref> kaj ĝia romanigo (1976), Leia estas princino de la planedo Alderaan, membro de la Imperia Senato, kaj agento de la Ribela Alianco. Ŝi malhelpas la [[Sito (Stelaj Militoj)|Sith-]] Sinjoron [[Darth Vader]] kaj helpas detrui la superarmilon de la Imperio, la Mortostelo. En ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), Leia komandas ribelan bazon kaj evitas Vader dum ŝi enamiĝas al la kontrabandisto [[Han Solo]]. En ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ŝi helpas savi Han de la krimestro Jabba the Hutt, kaj estas rivelita kiel la filino de Vader kaj la ĝemela fratino de [[Luke Skywalker]]. Leia estas portretita de [[Carrie Fisher]] en la originala filmtrilogio kaj la daŭrigtrilogio. La antaŭfilmo ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' el 2005 malkaŝas, ke la patrino de Leia estas Senatano Padmé Amidala de Naboo, kiu mortas post akuŝo. La patro de Leia estas Anakin Skywalker, [[Ĵedajo]], kiu falas al la malhela flanko de la Forto kaj fariĝas Darth Vader. Post la morto de ŝia patrino, Leia estas adoptita de Senatano Bail Organa de Alderaan kaj lia edzino, Reĝino Breha. En la daŭriga trilogio, Leia estas fondinto kaj Generalo de la Rezisto, kiu batalas kontraŭ la Unua Ordo. Ŝi kaj Han havas filon nomitan Ben Solo, kiu turnis sin al la malhela flanko kaj fariĝis la militĉefo de la Unua Ordo Kylo Ren. En ''The Rise of Skywalker'' (2019), estas malkaŝite, ke Leia estis trejnita kiel Ĵedajo fare de Luke iam post la eventoj de ''Return of the Jedi''. Leia mortas direkte al la fino de la filmo, sed revenas kiel Forto-spirito kune kun Luke. Unu el la pli popularaj roluloj ''de Star Wars'', Leia estis nomita [[Kultura ikono|ikono]] de la 1980-aj jaroj, [[Feminismo|feminisma]] heroino kaj modelo por aliaj aventurheroinoj. Ŝi aperis en multaj derivaĵoj kaj vararanĝoj, inkluzive de la rakonta universo <nowiki><i id="mwoQ">de Star Wars</i></nowiki> <nowiki><i id="mwog">Legends</i></nowiki>, kaj ŝi estis referencita aŭ parodiita en pluraj televidprogramoj kaj filmoj. Ŝia hararanĝo "cinambulo" el ''Star Wars'' (1977) kaj ŝia metala bikino el ''Return of the Jedi'' fariĝis ikonecaj kulturaj simboloj. Fisher estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktorino pro ''Star Wars'' kaj ''Return of the Jedi''. Ŝi ankaŭ ricevis nomumojn por la Saturn Award por Plej Bona Flankaktorino pro ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' kaj ''The Last Jedi'', ĉi-lasta estante postmorta nomumo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * leia-organa {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leia, Princino}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ĝemeloj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj regnestroj]] [[Kategorio:Fikciaj princinoj]] [[Kategorio:Fikciaj diplomatoj]] piprw9jexce07w18f5dxj954gued8d7 9420015 9420014 2026-07-04T07:33:46Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9420015 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Princino Leia Organa''' / /ˈleɪ.ə/ aŭ / ˈliːə / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|access-date=2024-09-06|website=[[Screen Rant]]|language=en|archive-date=July 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live}}</ref> fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Enkondukita en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>poste retitolita <nowiki>''</nowiki>Star Wars Episode IV: A New Hope<nowiki>''</nowiki></ref> kaj ĝia romanigo (1976), Leia estas princino de la planedo Alderaan, membro de la Imperia Senato, kaj agento de la Ribela Alianco. Ŝi malhelpas la [[Sito (Stelaj Militoj)|Sith-]] Sinjoron [[Darth Vader]] kaj helpas detrui la superarmilon de la Imperio, la Mortostelo. En ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), Leia komandas ribelan bazon kaj evitas Vader dum ŝi enamiĝas al la kontrabandisto [[Han Solo]]. En ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ŝi helpas savi Han de la krimestro Jabba the Hutt, kaj estas rivelita kiel la filino de Vader kaj la ĝemela fratino de [[Luke Skywalker]]. Leia estas portretita de [[Carrie Fisher]] en la originala filmtrilogio kaj la daŭrigtrilogio. La antaŭfilmo ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' el 2005 malkaŝas, ke la patrino de Leia estas Senatano Padmé Amidala de Naboo, kiu mortas post akuŝo. La patro de Leia estas Anakin Skywalker, [[Ĵedajo]], kiu falas al la malhela flanko de la Forto kaj fariĝas Darth Vader. Post la morto de ŝia patrino, Leia estas adoptita de Senatano Bail Organa de Alderaan kaj lia edzino, Reĝino Breha. En la daŭriga trilogio, Leia estas fondinto kaj Generalo de la Rezisto, kiu batalas kontraŭ la Unua Ordo. Ŝi kaj Han havas filon nomitan Ben Solo, kiu turnis sin al la malhela flanko kaj fariĝis la militĉefo de la Unua Ordo Kylo Ren. En ''The Rise of Skywalker'' (2019), estas malkaŝite, ke Leia estis trejnita kiel Ĵedajo fare de Luke iam post la eventoj de ''Return of the Jedi''. Leia mortas direkte al la fino de la filmo, sed revenas kiel Forto-spirito kune kun Luke. Unu el la pli popularaj roluloj ''de Star Wars'', Leia estis nomita [[Kultura ikono|ikono]] de la 1980-aj jaroj, [[Feminismo|feminisma]] heroino kaj modelo por aliaj aventurheroinoj. Ŝi aperis en multaj derivaĵoj kaj vararanĝoj, inkluzive de la rakonta universo <nowiki><i id="mwoQ">de Star Wars</i></nowiki> <nowiki><i id="mwog">Legends</i></nowiki>, kaj ŝi estis referencita aŭ parodiita en pluraj televidprogramoj kaj filmoj. Ŝia hararanĝo "cinambulo" el ''Star Wars'' (1977) kaj ŝia metala bikino el ''Return of the Jedi'' fariĝis ikonecaj kulturaj simboloj. Fisher estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktorino pro ''Star Wars'' kaj ''Return of the Jedi''. Ŝi ankaŭ ricevis nomumojn por la Saturn Award por Plej Bona Flankaktorino pro ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' kaj ''The Last Jedi'', ĉi-lasta estante postmorta nomumo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.starwars.com/databank/leia-organa Princino Leia] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leia, Princino}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ĝemeloj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj regnestroj]] [[Kategorio:Fikciaj princinoj]] [[Kategorio:Fikciaj diplomatoj]] g2kh33x8zd3r8taa0y9dztfdx9n0h22 9420024 9420015 2026-07-04T07:38:05Z Sj1mor 12103 9420024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Princino Leia Organa''' / /ˈleɪ.ə/ aŭ / ˈliːə / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|access-date=2024-09-06|website=[[Screen Rant]]|language=en|archive-date=July 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live}}</ref> fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Enkondukita en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>poste retitolita <nowiki>''</nowiki>Star Wars Episode IV: A New Hope<nowiki>''</nowiki></ref> kaj ĝia romanigo (1976), Leia estas princino de la planedo Alderaan, membro de la Imperia Senato, kaj agento de la Ribela Alianco. Ŝi malhelpas la [[Sito (Stelaj Militoj)|Sith-]] Sinjoron [[Darth Vader]] kaj helpas detrui la superarmilon de la Imperio, la Mortostelo. En ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), Leia komandas ribelan bazon kaj evitas Vader dum ŝi enamiĝas al la kontrabandisto [[Han Solo]]. En ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ŝi helpas savi Han de la krimestro Jabba the Hutt, kaj estas rivelita kiel la filino de Vader kaj la ĝemela fratino de [[Luke Skywalker]]. Leia estas portretita de [[Carrie Fisher]] en la originala filmtrilogio kaj la daŭrigtrilogio. La antaŭfilmo ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' el 2005 malkaŝas, ke la patrino de Leia estas Senatano Padmé Amidala de Naboo, kiu mortas post akuŝo. La patro de Leia estas Anakin Skywalker, [[Ĵedajo]], kiu falas al la malhela flanko de la Forto kaj fariĝas Darth Vader. Post la morto de ŝia patrino, Leia estas adoptita de Senatano Bail Organa de Alderaan kaj lia edzino, Reĝino Breha. En la daŭriga trilogio, Leia estas fondinto kaj Generalo de la Rezisto, kiu batalas kontraŭ la Unua Ordo. Ŝi kaj Han havas filon nomitan Ben Solo, kiu turnis sin al la malhela flanko kaj fariĝis la militĉefo de la Unua Ordo Kylo Ren. En ''The Rise of Skywalker'' (2019), estas malkaŝite, ke Leia estis trejnita kiel Ĵedajo fare de Luke iam post la eventoj de ''Return of the Jedi''. Leia mortas direkte al la fino de la filmo, sed revenas kiel Forto-spirito kune kun Luke. Unu el la pli popularaj roluloj ''de Star Wars'', Leia estis nomita [[Kultura ikono|ikono]] de la 1980-aj jaroj, [[Feminismo|feminisma]] heroino kaj modelo por aliaj aventurheroinoj. Ŝi aperis en multaj derivaĵoj kaj vararanĝoj, inkluzive de la rakonta universo de Star Wars Legends, kaj ŝi estis referencita aŭ parodiita en pluraj televidprogramoj kaj filmoj. Ŝia hararanĝo "cinambulo" el ''Star Wars'' (1977) kaj ŝia metala bikino el ''Return of the Jedi'' fariĝis ikonecaj kulturaj simboloj. Fisher estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktorino pro ''Star Wars'' kaj ''Return of the Jedi''. Ŝi ankaŭ ricevis nomumojn por la Saturn Award por Plej Bona Flankaktorino pro ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' kaj ''The Last Jedi'', ĉi-lasta estante postmorta nomumo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.starwars.com/databank/leia-organa Princino Leia] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leia, Princino}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ĝemeloj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj regnestroj]] [[Kategorio:Fikciaj princinoj]] [[Kategorio:Fikciaj diplomatoj]] afyjrpi6mv16kv6rqq0zbwz2v7fimq9 9420025 9420024 2026-07-04T07:38:48Z Sj1mor 12103 9420025 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Princino Leia Organa''' / /ˈleɪ.ə/ aŭ / ˈliːə / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|access-date=2024-09-06|website=[[Screen Rant]]|language=en|archive-date=July 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live}}</ref> fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Enkondukita en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>poste retitolita <nowiki>''</nowiki>Star Wars Episode IV: A New Hope<nowiki>''</nowiki></ref> kaj ĝia romanigo (1976), Leia estas princino de la planedo Alderaan, membro de la Imperia Senato, kaj agento de la Ribela Alianco. Ŝi malhelpas la [[Sito (Stelaj Militoj)|Sith-]] Sinjoron [[Darth Vader]] kaj helpas detrui la superarmilon de la Imperio, la Mortostelo. En ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), Leia komandas ribelan bazon kaj evitas Vader dum ŝi enamiĝas al la kontrabandisto [[Han Solo]]. En ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ŝi helpas savi Han de la krimestro Jabba the Hutt, kaj estas rivelita kiel la filino de Vader kaj la ĝemela fratino de [[Luke Skywalker]]. Leia estas portretita de [[Carrie Fisher]] en la originala filmtrilogio kaj la daŭrigtrilogio. La antaŭfilmo ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' el 2005 malkaŝas, ke la patrino de Leia estas Senatano Padmé Amidala de Naboo, kiu mortas post akuŝo. La patro de Leia estas Anakin Skywalker, [[Ĵedajo]], kiu falas al la malhela flanko de la Forto kaj fariĝas Darth Vader. Post la morto de ŝia patrino, Leia estas adoptita de Senatano Bail Organa de Alderaan kaj lia edzino, Reĝino Breha. En la daŭriga trilogio, Leia estas fondinto kaj Generalo de la Rezisto, kiu batalas kontraŭ la Unua Ordo. Ŝi kaj Han havas filon nomitan Ben Solo, kiu turnis sin al la malhela flanko kaj fariĝis la militĉefo de la Unua Ordo Kylo Ren. En ''The Rise of Skywalker'' (2019), estas malkaŝite, ke Leia estis trejnita kiel Ĵedajo fare de Luke iam post la eventoj de ''Return of the Jedi''. Leia mortas direkte al la fino de la filmo, sed revenas kiel Forto-spirito kune kun Luke. Unu el la pli popularaj roluloj ''de Star Wars'', Leia estis nomita [[Kultura ikono|ikono]] de la 1980-aj jaroj, [[Feminismo|feminisma]] heroino kaj modelo por aliaj aventurheroinoj. Ŝi aperis en multaj derivaĵoj kaj vararanĝoj, inkluzive de la rakonta universo de Star Wars Legends, kaj ŝi estis referencita aŭ parodiita en pluraj televidprogramoj kaj filmoj. Ŝia [[hararanĝo]] "cinambulo" el ''Star Wars'' (1977) kaj ŝia metala [[bikino]] el ''Return of the Jedi'' fariĝis ikonecaj kulturaj simboloj. Fisher estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktorino pro ''Star Wars'' kaj ''Return of the Jedi''. Ŝi ankaŭ ricevis nomumojn por la Saturn Award por Plej Bona Flankaktorino pro ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' kaj ''The Last Jedi'', ĉi-lasta estante postmorta nomumo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.starwars.com/databank/leia-organa Princino Leia] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leia, Princino}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ĝemeloj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj regnestroj]] [[Kategorio:Fikciaj princinoj]] [[Kategorio:Fikciaj diplomatoj]] n2savo7wcgifq1m7b0dnxdf5b383kqc 9420034 9420025 2026-07-04T07:43:00Z Sj1mor 12103 9420034 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Princino Leia Organa''' / /ˈleɪ.ə/ aŭ / ˈliːə / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|access-date=2024-09-06|website=[[Screen Rant]]|language=en|archive-date=July 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live}}</ref> fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Enkondukita en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>poste retitolita <nowiki>''</nowiki>Star Wars Episode IV: A New Hope<nowiki>''</nowiki></ref> kaj ĝia romanigo (1976), Leia estas princino de la planedo Alderaan, membro de la Imperia Senato, kaj agento de la Ribela Alianco. Ŝi malhelpas la [[Sito (Stelaj Militoj)|Sith-]] Sinjoron [[Darth Vader]] kaj helpas detrui la superarmilon de la Imperio, la Mortostelo. En ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), Leia komandas ribelan bazon kaj evitas Vader dum ŝi enamiĝas al la kontrabandisto [[Han Solo]]. En ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ŝi helpas savi Han de la krimestro Jabba the Hutt, kaj estas rivelita kiel la filino de Vader kaj la ĝemela fratino de [[Luke Skywalker]]. Leia estas portretita de [[Carrie Fisher]] en la originala filmtrilogio kaj la daŭrigtrilogio. La antaŭfilmo ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' el 2005 malkaŝas, ke la patrino de Leia estas Senatano Padmé Amidala de Naboo, kiu mortas post akuŝo. La patro de Leia estas Anakin Skywalker, [[Ĵedajo]], kiu falas al la malhela flanko de la Forto kaj fariĝas Darth Vader. Post la morto de ŝia patrino, Leia estas adoptita de Senatano Bail Organa de Alderaan kaj lia edzino, Reĝino Breha. En la daŭriga trilogio, Leia estas fondinto kaj Generalo de la Rezisto, kiu batalas kontraŭ la Unua Ordo. Ŝi kaj Han havas filon nomitan Ben Solo, pli bone konatan kiel Kylo Ren, kiu turnis sin al la malhela flanko kaj fariĝis la militĉefo de la Unua Ordo Kylo Ren. En ''The Rise of Skywalker'' (2019), estas malkaŝite, ke Leia estis trejnita kiel Ĵedajo fare de Luke iam post la eventoj de ''Return of the Jedi''. Leia mortas direkte al la fino de la filmo, sed revenas kiel Forto-spirito kune kun Luke. Unu el la pli popularaj roluloj ''de Star Wars'', Leia estis nomita [[Kultura ikono|ikono]] de la 1980-aj jaroj, [[Feminismo|feminisma]] heroino kaj modelo por aliaj aventurheroinoj. Ŝi aperis en multaj derivaĵoj kaj vararanĝoj, inkluzive de la rakonta universo de Star Wars Legends, kaj ŝi estis referencita aŭ parodiita en pluraj televidprogramoj kaj filmoj. Ŝia [[hararanĝo]] "cinambulo" el ''Star Wars'' (1977) kaj ŝia metala [[bikino]] el ''Return of the Jedi'' fariĝis ikonecaj kulturaj simboloj. Fisher estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktorino pro ''Star Wars'' kaj ''Return of the Jedi''. Ŝi ankaŭ ricevis nomumojn por la Saturn Award por Plej Bona Flankaktorino pro ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' kaj ''The Last Jedi'', ĉi-lasta estante postmorta nomumo. Ŝi kaj Luke estis tenataj aparte post kiam ilia patrino mortis kaj ilia patro fariĝis [[Darth Vader]]. Ŝi estis adoptita de Bail Organa, la senatano de la planedo Alderaan. Alderaan estas detruita de la Mortostelo en [[Star Wars Episode IV: A New Hope|Stelmilito Epizodo IV: Nova Espero]] post kiam Leia rifuzas malkaŝi la lokon de la ribela bazo. En provo savi Alderaan, ŝi mencias planedon kie la ribeluloj antaŭe havis bazon, sed Guberniestro Tarkin travidas ŝian provon kaj ordonas al la viroj de Vader uzi la mortradion. La detruo de la planedo verŝajne rezultigas la mortojn de ŝiaj adoptaj gepatroj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.starwars.com/databank/leia-organa Princino Leia] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leia, Princino}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ĝemeloj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj regnestroj]] [[Kategorio:Fikciaj princinoj]] [[Kategorio:Fikciaj diplomatoj]] j05l5orpoxybtmp1yp390rbwqiojxc2 9420036 9420034 2026-07-04T07:43:16Z Sj1mor 12103 9420036 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Princino Leia Organa''' ( /ˈleɪ.ə/ aŭ / ˈliːə / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|access-date=2024-09-06|website=[[Screen Rant]]|language=en|archive-date=July 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live}}</ref> fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Enkondukita en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>poste retitolita <nowiki>''</nowiki>Star Wars Episode IV: A New Hope<nowiki>''</nowiki></ref> kaj ĝia romanigo (1976), Leia estas princino de la planedo Alderaan, membro de la Imperia Senato, kaj agento de la Ribela Alianco. Ŝi malhelpas la [[Sito (Stelaj Militoj)|Sith-]] Sinjoron [[Darth Vader]] kaj helpas detrui la superarmilon de la Imperio, la Mortostelo. En ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), Leia komandas ribelan bazon kaj evitas Vader dum ŝi enamiĝas al la kontrabandisto [[Han Solo]]. En ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ŝi helpas savi Han de la krimestro Jabba the Hutt, kaj estas rivelita kiel la filino de Vader kaj la ĝemela fratino de [[Luke Skywalker]]. Leia estas portretita de [[Carrie Fisher]] en la originala filmtrilogio kaj la daŭrigtrilogio. La antaŭfilmo ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' el 2005 malkaŝas, ke la patrino de Leia estas Senatano Padmé Amidala de Naboo, kiu mortas post akuŝo. La patro de Leia estas Anakin Skywalker, [[Ĵedajo]], kiu falas al la malhela flanko de la Forto kaj fariĝas Darth Vader. Post la morto de ŝia patrino, Leia estas adoptita de Senatano Bail Organa de Alderaan kaj lia edzino, Reĝino Breha. En la daŭriga trilogio, Leia estas fondinto kaj Generalo de la Rezisto, kiu batalas kontraŭ la Unua Ordo. Ŝi kaj Han havas filon nomitan Ben Solo, pli bone konatan kiel Kylo Ren, kiu turnis sin al la malhela flanko kaj fariĝis la militĉefo de la Unua Ordo Kylo Ren. En ''The Rise of Skywalker'' (2019), estas malkaŝite, ke Leia estis trejnita kiel Ĵedajo fare de Luke iam post la eventoj de ''Return of the Jedi''. Leia mortas direkte al la fino de la filmo, sed revenas kiel Forto-spirito kune kun Luke. Unu el la pli popularaj roluloj ''de Star Wars'', Leia estis nomita [[Kultura ikono|ikono]] de la 1980-aj jaroj, [[Feminismo|feminisma]] heroino kaj modelo por aliaj aventurheroinoj. Ŝi aperis en multaj derivaĵoj kaj vararanĝoj, inkluzive de la rakonta universo de Star Wars Legends, kaj ŝi estis referencita aŭ parodiita en pluraj televidprogramoj kaj filmoj. Ŝia [[hararanĝo]] "cinambulo" el ''Star Wars'' (1977) kaj ŝia metala [[bikino]] el ''Return of the Jedi'' fariĝis ikonecaj kulturaj simboloj. Fisher estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktorino pro ''Star Wars'' kaj ''Return of the Jedi''. Ŝi ankaŭ ricevis nomumojn por la Saturn Award por Plej Bona Flankaktorino pro ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' kaj ''The Last Jedi'', ĉi-lasta estante postmorta nomumo. Ŝi kaj Luke estis tenataj aparte post kiam ilia patrino mortis kaj ilia patro fariĝis [[Darth Vader]]. Ŝi estis adoptita de Bail Organa, la senatano de la planedo Alderaan. Alderaan estas detruita de la Mortostelo en [[Star Wars Episode IV: A New Hope|Stelmilito Epizodo IV: Nova Espero]] post kiam Leia rifuzas malkaŝi la lokon de la ribela bazo. En provo savi Alderaan, ŝi mencias planedon kie la ribeluloj antaŭe havis bazon, sed Guberniestro Tarkin travidas ŝian provon kaj ordonas al la viroj de Vader uzi la mortradion. La detruo de la planedo verŝajne rezultigas la mortojn de ŝiaj adoptaj gepatroj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.starwars.com/databank/leia-organa Princino Leia] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leia, Princino}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ĝemeloj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj regnestroj]] [[Kategorio:Fikciaj princinoj]] [[Kategorio:Fikciaj diplomatoj]] o8evkzpgg6zaj6h27vsfpgfs7nvs6j3 9420059 9420036 2026-07-04T08:23:59Z Moldur 2507 Ŝablono "Vivtempo" estas NUR por realaj personoj, ne por fikciuloj! 9420059 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|priskribo=}} '''Princino Leia Organa''' ( /ˈleɪ.ə/ aŭ / ˈliːə / ) <ref>{{Cite web|last=Laudenbach|first=Sarah|date=2022-07-10|title=Mark Hamill Weighs In on How to Correctly Pronounce Star Wars Names|url=https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|access-date=2024-09-06|website=[[Screen Rant]]|language=en|archive-date=July 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713085401/https://screenrant.com/star-wars-names-pronounce-correct-mark-hamill-response/|url-status=live}}</ref> fikcia rolulo en la serio ''[[Star Wars]]''. Enkondukita en la [[Star Wars Episode IV: A New Hope|originala filmo ''Star Wars'']] (1977) <ref>poste retitolita <nowiki>''</nowiki>Star Wars Episode IV: A New Hope<nowiki>''</nowiki></ref> kaj ĝia romanigo (1976), Leia estas princino de la planedo Alderaan, membro de la Imperia Senato, kaj agento de la Ribela Alianco. Ŝi malhelpas la [[Sito (Stelaj Militoj)|Sith-]] Sinjoron [[Darth Vader]] kaj helpas detrui la superarmilon de la Imperio, la Mortostelo. En ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980), Leia komandas ribelan bazon kaj evitas Vader dum ŝi enamiĝas al la kontrabandisto [[Han Solo]]. En ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), ŝi helpas savi Han de la krimestro Jabba the Hutt, kaj estas rivelita kiel la filino de Vader kaj la ĝemela fratino de [[Luke Skywalker]]. Leia estas portretita de [[Carrie Fisher]] en la originala filmtrilogio kaj la daŭrigtrilogio. La antaŭfilmo ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith|Revenge of the Sith]]'' el 2005 malkaŝas, ke la patrino de Leia estas Senatano Padmé Amidala de Naboo, kiu mortas post akuŝo. La patro de Leia estas Anakin Skywalker, [[Ĵedajo]], kiu falas al la malhela flanko de la Forto kaj fariĝas Darth Vader. Post la morto de ŝia patrino, Leia estas adoptita de Senatano Bail Organa de Alderaan kaj lia edzino, Reĝino Breha. En la daŭriga trilogio, Leia estas fondinto kaj Generalo de la Rezisto, kiu batalas kontraŭ la Unua Ordo. Ŝi kaj Han havas filon nomitan Ben Solo, pli bone konatan kiel Kylo Ren, kiu turnis sin al la malhela flanko kaj fariĝis la militĉefo de la Unua Ordo Kylo Ren. En ''The Rise of Skywalker'' (2019), estas malkaŝite, ke Leia estis trejnita kiel Ĵedajo fare de Luke iam post la eventoj de ''Return of the Jedi''. Leia mortas direkte al la fino de la filmo, sed revenas kiel Forto-spirito kune kun Luke. Unu el la pli popularaj roluloj ''de Star Wars'', Leia estis nomita [[Kultura ikono|ikono]] de la 1980-aj jaroj, [[Feminismo|feminisma]] heroino kaj modelo por aliaj aventurheroinoj. Ŝi aperis en multaj derivaĵoj kaj vararanĝoj, inkluzive de la rakonta universo de Star Wars Legends, kaj ŝi estis referencita aŭ parodiita en pluraj televidprogramoj kaj filmoj. Ŝia [[hararanĝo]] "cinambulo" el ''Star Wars'' (1977) kaj ŝia metala [[bikino]] el ''Return of the Jedi'' fariĝis ikonecaj kulturaj simboloj. Fisher estis nomumita por la Saturn Award por Plej Bona Aktorino pro ''Star Wars'' kaj ''Return of the Jedi''. Ŝi ankaŭ ricevis nomumojn por la Saturn Award por Plej Bona Flankaktorino pro ''[[Star Wars Episode VII: The Force Awakens|The Force Awakens]]'' kaj ''The Last Jedi'', ĉi-lasta estante postmorta nomumo. Ŝi kaj Luke estis tenataj aparte post kiam ilia patrino mortis kaj ilia patro fariĝis [[Darth Vader]]. Ŝi estis adoptita de Bail Organa, la senatano de la planedo Alderaan. Alderaan estas detruita de la Mortostelo en [[Star Wars Episode IV: A New Hope|Stelmilito Epizodo IV: Nova Espero]] post kiam Leia rifuzas malkaŝi la lokon de la ribela bazo. En provo savi Alderaan, ŝi mencias planedon kie la ribeluloj antaŭe havis bazon, sed Guberniestro Tarkin travidas ŝian provon kaj ordonas al la viroj de Vader uzi la mortradion. La detruo de la planedo verŝajne rezultigas la mortojn de ŝiaj adoptaj gepatroj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.starwars.com/databank/leia-organa Princino Leia] en la ''StarWars.com'' datumbazo {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Leia, Princino}} [[Kategorio:Roluloj de Star Wars]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj]] [[Kategorio:Fikciaj ĝemeloj]] [[Kategorio:Fikciaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj regnestroj]] [[Kategorio:Fikciaj princinoj]] [[Kategorio:Fikciaj diplomatoj]] 9v2r23knz4p51etq5sh4kg5mph9eu4p 0 948939 9420016 2026-07-04T07:34:47Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Princino Leia]] 9420016 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Princino Leia]] dxlk9r4tabk1vm5h03yxcqu2cookjt0 0 948940 9420018 2026-07-04T07:35:23Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Princino Leia]] 9420018 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Princino Leia]] dxlk9r4tabk1vm5h03yxcqu2cookjt0 0 948941 9420047 2026-07-04T07:45:46Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Franc-germanaj rilatoj]] al [[Rilatoj de Francio kaj Germanio]] 9420047 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rilatoj de Francio kaj Germanio]] qjmqfyz1xpmk7b40kr8c0awcnpk9p1x 1 948942 9420049 2026-07-04T07:45:47Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Diskuto:Franc-germanaj rilatoj]] al [[Diskuto:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] 9420049 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] 9x1ihmxvs8f4n7ogsda4pw0eokr0pci 14 948943 9420052 2026-07-04T07:46:09Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kategorio:Franc-germanaj rilatoj]] al [[Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] 9420052 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[:Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] dlo4ckhp5i12r60x4rivz2hxepfwg9y 15 948944 9420054 2026-07-04T07:46:09Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kategorio-Diskuto:Franc-germanaj rilatoj]] al [[Kategorio-Diskuto:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] 9420054 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kategorio-Diskuto:Rilatoj de Francio kaj Germanio]] e6x3sc36oe0dqwzp9jyqmtpk1zgn3tf 0 948945 9420068 2026-07-04T08:52:47Z Crosstor 3176 bibliotekisto 9420068 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Zoltán (nomo)|Zoltán]] Fallenbüchl''' [falenbuhl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Fallenbüchl Zoltán''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]]. Liaj gepatroj estis [[Tivadar Fallenbüchl]] kaj [[Gizella Ambrus]]; lia [[avo]] estis [[Zoltán Ambrus (verkisto)]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM53302/fc92e559-6a60-4a6b-bbda-ea7a1b9756d9/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1924|7|19}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2006|1|12}} en Budapeŝto (laŭ alia informo en [[Gödöllő]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris pedagogian [[licenco]]n en pedagogia edukejo en sia naskiĝurbo, poste en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] kun 2 diplomoj, (1899, 1907). Post la unua diplomo li instruis jaron en bazlernejo, poste ĝis sia emeritiĝo en 1939 li instruis en lernejoj aŭ gimnazio en la ĉefurbo. Inter 1937-1939 li estis lernejestro. Lia edzino naskis filon en 1924. == Elektitaj kontribuoj == * ''Háztartási továbbképző tanfolyamunk keletkezése.'' (1930) == Fontoj == * [https://www.nevpont.hu/palyakep/fallenbuchl-tivadar-09b51?__cf_chl_f_tk=26fFyErb2cZcjV5FSNrDgsz.73ZKv.4Cybn83hBUS44-1783145754-1.0.1.1-qGyF5Ib..B3uwEwbDxaZG0TUnBYa7k8zDjxWWP1WGnc biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/F/Fallenb%C3%BCchl.html Katolika Leksikono (legebla en la 2-a alineo)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fallenbuchl Zoltan}} [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 3o9feu194cu95bocwi650p9hkcqw7do 9420122 9420068 2026-07-04T10:23:37Z Crosstor 3176 finredakto 9420122 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Zoltán (nomo)|Zoltán]] Fallenbüchl''' [falenbuhl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Fallenbüchl Zoltán''' estis [[Hungario|hungara]] [[bibliotekisto]]. Liaj gepatroj estis [[Tivadar Fallenbüchl]] kaj [[Gizella Ambrus]]; lia [[avo]] estis [[Zoltán Ambrus (verkisto)]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=682006&date=2026-07-04 hungarlingva datenaro</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1924|7|19}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2006|1|12}} en Budapeŝto (laŭ alia informo en [[Gödöllő]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[piaristoj|piarista]] [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1942, poste li akiris pedagogian [[diplomo]]n en 1946, jaron poste li doktoriĝis en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]]. Ekde 1947 li estis bibliotekisto en [[Tutlanda Biblioteko Széchényi]] ĝis sia emeritiĝo en 1984. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1992, li doktoriĝis en 1997 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. En 1985 li farigis [[busto]]n pri Zoltán Ambrus, en 1990 memorĉambron en Gödöllő. En 1962 li edziĝis. Li ricevis premiojn inter 1973-1994. == Elektitaj kontribuoj == * ''Magyarország főméltóságai 1526-1848.'' (1988) * ''Mária Terézia magyar hivatalnokai.'' (1989) * ''Magyarország főispánjai.'' (1994) * ''Grassalkovich Antal (koronaőr) monográfia'' (1997, 1999, 2003 - ankaŭ germane) * ''Egyedül maradsz…'' (2000) == Fontoj == * [https://www.gvkik.hu/wiki/index.php/Fallenb%C3%BCchl_Zolt%C3%A1n biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/fallenbuchl-zoltan-13b39?__cf_chl_f_tk=4ywSoT6PZWxmrANDen_PwZP_OViR8gAWXrcFKtHsSoY-1783152927-1.0.1.1-0vO6vSLfNDumUxxndDFoA4vGr.Sr1eOdgdjYfy629wg biografio hungare] * [https://godolloihirek.hu/cikkek/2021/01/12/kitekint/masfel-evtizede-hunyt-el-fallenbuchl-zoltan-godollo-diszpolgara biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/F/Fallenb%C3%BCchl.html Katolika Leksikono (legebla en la 3-a alineo)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fallenbuchl Zoltan}} [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 9rlpa26plr7ya3q6eeugg62nf9zvg21 0 948946 9420073 2026-07-04T09:07:49Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1353490422|Wilhelm Kuhnert]]" 9420073 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Friedrich_Wilhelm_Kuhnert_-_Elefanten_auf_der_Wanderung.jpg|eta|250x250ra|Migrantaj elefantoj]] [[Dosiero:Wilhelm_Kuhnert_Hyäne_1905.jpg|eta|250x250ra|Hieno (1905)]] [[Dosiero:Wilhelm_Kuhnert_Indischer_Elefant_Radierung.jpg|eta|250x250ra|Hinda elefanto, akvaforto]] '''Friedrich Wilhelm Karl KUHNERT''' (naskiĝis la 28-an de septembro 1865 en Oppeln – mortis la 11-an de februaro 1926 en [[Flims]] / [[Graubünden]]) estis germana [[Pentrarto|pentristo]], [[aŭtoro]] kaj [[ilustristo]], kiu specialiĝis pri bestaj bildoj. Post ilustrado de la libroj de [[Alfred Edmund Brehm|Alfred Brehm]], li vojaĝis al [[Germana Orient-Afriko]] por observi bestojn en ilia vivmedio. Li produktis multajn pentraĵojn, kiuj difinis Afrikon por multaj germanoj de la periodo. Kontraŭe al la kutimo de siaj samuloj, Kuhnert distingiĝis per skizado de tropikaj bestoj en la naturo, ne en [[Bestoĝardeno|bestoĝardenoj]]. Li faris bildojn per [[Skizo|skizado]], [[Akvaforto|gravurado]], [[akvarelo]] kaj [[Oleo-pentrado|oleopentrado]]. Kuhnert estas konsiderata unu el la plej gravaj germanaj bestopentristoj de sia tempo. Kuhnert mem estis fervora kaj lerta ĉasisto; li revenis al Afriko jaron post jaro por ĉasi kaj bestojn kaj temojn por sia arto. <ref>{{cite web|url=https://www.christies.com/lotfinder/Lot/wilhelm-kuhnert-german-1865-1926-tiger-and-its-5740375-details.aspx|title=Wilhelm Kuhnert (German, 1865-1926)}}</ref> * [https://www.biodiversitylibrary.org/item/73790#page/430/mode/1up ''La Reĝa Naturhistorio'' de Richard Lydekker, kun 72 kolorplatoj kaj 1600 kuprogravuroj de Kuhnert kaj aliaj] * [http://www.wilhelmkuhnert.com/ Ĉi tiun retejon kreis la nepo de Wilhelm Kuhnert kaj prezentas kelkajn el liaj plej interesaj verkoj.] [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj ilustristoj]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] sgv7v2pbw4grp1gjpdpsmpp8ij1tlo2 9420074 9420073 2026-07-04T09:08:36Z Sj1mor 12103 9420074 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Friedrich_Wilhelm_Kuhnert_-_Elefanten_auf_der_Wanderung.jpg|eta|250x250ra|Migrantaj elefantoj]] [[Dosiero:Wilhelm_Kuhnert_Hyäne_1905.jpg|eta|250x250ra|Hieno (1905)]] [[Dosiero:Wilhelm_Kuhnert_Indischer_Elefant_Radierung.jpg|eta|250x250ra|Hinda elefanto, akvaforto]] '''Friedrich Wilhelm Karl KUHNERT''' (naskiĝis la 28-an de septembro 1865 en Oppeln – mortis la 11-an de februaro 1926 en [[Flims]] / [[Graubünden]]) estis germana [[Pentrarto|pentristo]], [[aŭtoro]] kaj [[ilustristo]], kiu specialiĝis pri bestaj bildoj. Post ilustrado de la libroj de [[Alfred Edmund Brehm|Alfred Brehm]], li vojaĝis al [[Germana Orient-Afriko]] por observi bestojn en ilia vivmedio. Li produktis multajn pentraĵojn, kiuj difinis Afrikon por multaj germanoj de la periodo. Kontraŭe al la kutimo de siaj samuloj, Kuhnert distingiĝis per skizado de tropikaj bestoj en la naturo, ne en [[Bestoĝardeno|bestoĝardenoj]]. Li faris bildojn per [[Skizo|skizado]], [[Akvaforto|gravurado]], [[akvarelo]] kaj [[Oleo-pentrado|oleopentrado]]. Kuhnert estas konsiderata unu el la plej gravaj germanaj bestopentristoj de sia tempo. Kuhnert mem estis fervora kaj lerta ĉasisto; li revenis al Afriko jaron post jaro por ĉasi kaj bestojn kaj temojn por sia arto. <ref>{{cite web|url=https://www.christies.com/lotfinder/Lot/wilhelm-kuhnert-german-1865-1926-tiger-and-its-5740375-details.aspx|title=Wilhelm Kuhnert (German, 1865-1926)}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.biodiversitylibrary.org/item/73790#page/430/mode/1up ''La Reĝa Naturhistorio'' de Richard Lydekker, kun 72 kolorplatoj kaj 1600 kuprogravuroj de Kuhnert kaj aliaj] * [http://www.wilhelmkuhnert.com/ Ĉi tiun retejon kreis la nepo de Wilhelm Kuhnert kaj prezentas kelkajn el liaj plej interesaj verkoj.] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kuhnert, Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj ilustristoj]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] su8hw1rt30lleq2dc7i2xaxfelwkcla 9420075 9420074 2026-07-04T09:11:25Z Sj1mor 12103 9420075 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Friedrich_Wilhelm_Kuhnert_-_Elefanten_auf_der_Wanderung.jpg|eta|250x250ra|Migrantaj elefantoj dum [[Bestomigrado|migrado]]]] [[Dosiero:Wilhelm_Kuhnert_Hyäne_1905.jpg|eta|250x250ra|Hieno (1905)]] [[Dosiero:Wilhelm_Kuhnert_Indischer_Elefant_Radierung.jpg|eta|250x250ra|Hinda elefanto, akvaforto]] '''Friedrich Wilhelm Karl KUHNERT''' (naskiĝis la 28-an de septembro 1865 en Oppeln – mortis la 11-an de februaro 1926 en [[Flims]] / [[Graubünden]]) estis germana [[Pentrarto|pentristo]], [[aŭtoro]] kaj [[ilustristo]], kiu specialiĝis pri bestaj bildoj. Post ilustrado de la libroj de [[Alfred Edmund Brehm|Alfred Brehm]], li vojaĝis al [[Germana Orient-Afriko]] por observi bestojn en ilia vivmedio. Li produktis multajn pentraĵojn, kiuj difinis Afrikon por multaj germanoj de la periodo. Kontraŭe al la kutimo de siaj samuloj, Kuhnert distingiĝis per skizado de tropikaj bestoj en la naturo, ne en [[bestoĝardeno]]j. Li faris bildojn per [[Skizo|skizado]], [[Akvaforto|gravurado]], [[akvarelo]] kaj [[Oleo-pentrado|oleopentrado]]. Kuhnert estas konsiderata unu el la plej gravaj germanaj bestopentristoj de sia tempo. Kuhnert mem estis fervora kaj lerta ĉasisto; li revenis al Afriko jaron post jaro por ĉasi kaj bestojn kaj temojn por sia arto. <ref>{{cite web|url=https://www.christies.com/lotfinder/Lot/wilhelm-kuhnert-german-1865-1926-tiger-and-its-5740375-details.aspx|title=Wilhelm Kuhnert (German, 1865-1926)}}</ref> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="140"> Dosiero:A_Buffalo_in_a_Marsh.jpg|[[Bubalo]] en [[marĉo]] Dosiero:Elefant_am_Tümpel.jpg|Elefanto en la Lageto (1907) Dosiero:Grollende_Löwen_by_Wilhelm_Kuhnert.jpg|Muĝantaj Leonoj (1912) Dosiero:Kuhnert_Liegender_Fuchs.jpg|Reklinita vulpo Dosiero:Wilhelm_Kuhnert_Aufmerkender_Tiger.jpg|Tigro Dosiero:Wilhelm_Kuhnert_Hyäne_auf_der_Lauer_1905.jpg|[[Hieno]] sur la Vagado (1905) Dosiero:The_African_Bufalo_Watch.jpg|Observado de afrikaj bubaloj Dosiero:Resting_Buffalo.jpg|Bubalo ripozanta (1907) <!--Dosiero:Friedrich_Wilhelm_Kuhnert_-_Elefanten_auf_der_Wanderung.jpg|Elefantoj dum migrado--> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.biodiversitylibrary.org/item/73790#page/430/mode/1up ''La Reĝa Naturhistorio'' de Richard Lydekker, kun 72 kolorplatoj kaj 1600 kuprogravuroj de Kuhnert kaj aliaj] * [http://www.wilhelmkuhnert.com/ Ĉi tiun retejon kreis la nepo de Wilhelm Kuhnert kaj prezentas kelkajn el liaj plej interesaj verkoj.] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kuhnert, Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj ilustristoj]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] gutythgsxctqsy8i7amk23limnsg0nv 9420080 9420075 2026-07-04T09:18:17Z Sj1mor 12103 9420080 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Friedrich_Wilhelm_Kuhnert_-_Elefanten_auf_der_Wanderung.jpg|eta|250x250ra|Migrantaj elefantoj dum [[Bestomigrado|migrado]]]] [[Dosiero:Wilhelm_Kuhnert_Hyäne_1905.jpg|eta|250x250ra|Hieno (1905)]] [[Dosiero:Wilhelm_Kuhnert_Indischer_Elefant_Radierung.jpg|eta|250x250ra|Hinda elefanto, akvaforto]] '''Friedrich Wilhelm Karl KUHNERT''' (naskiĝis la 28-an de septembro 1865 en Oppeln – mortis la 11-an de februaro 1926 en [[Flims]] / [[Graubünden]]) estis germana [[Pentrarto|pentristo]], [[aŭtoro]] kaj [[ilustristo]], kiu specialiĝis pri bestaj bildoj. Post ilustrado de la libroj de [[Alfred Edmund Brehm|Alfred Brehm]], li vojaĝis al [[Germana Orient-Afriko]] por observi bestojn en ilia vivmedio. Li produktis multajn pentraĵojn, kiuj difinis Afrikon por multaj germanoj de la periodo. Kontraŭe al la kutimo de siaj samuloj, Kuhnert distingiĝis per skizado de tropikaj bestoj en la naturo, ne en [[bestoĝardeno]]j. Li faris bildojn per [[Skizo|skizado]], [[Akvaforto|gravurado]], [[akvarelo]] kaj [[Oleo-pentrado|oleopentrado]]. Kuhnert estas konsiderata unu el la plej gravaj germanaj bestopentristoj de sia tempo. Kuhnert mem estis fervora kaj lerta ĉasisto; li revenis al Afriko jaron post jaro por ĉasi kaj bestojn kaj temojn por sia arto. <ref>{{cite web|url=https://www.christies.com/lotfinder/Lot/wilhelm-kuhnert-german-1865-1926-tiger-and-its-5740375-details.aspx|title=Wilhelm Kuhnert (German, 1865-1926)}}</ref> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="140"> Dosiero:A_Buffalo_in_a_Marsh.jpg|[[Bubalo]] en [[marĉo]] Dosiero:Elefant_am_Tümpel.jpg|Elefanto en la lageto (1907) Dosiero:Grollende_Löwen_by_Wilhelm_Kuhnert.jpg|Muĝantaj leonoj (1912) Dosiero:Kuhnert_Liegender_Fuchs.jpg|Reklinita vulpo Dosiero:Wilhelm_Kuhnert_Aufmerkender_Tiger.jpg|Tigro Dosiero:Wilhelm_Kuhnert_Hyäne_auf_der_Lauer_1905.jpg|[[Hieno]] sur la vagado (1905) Dosiero:The_African_Bufalo_Watch.jpg|Observado de afrikaj bubaloj Dosiero:Resting_Buffalo.jpg|Bubalo ripozanta (1907) <!--Dosiero:Friedrich_Wilhelm_Kuhnert_-_Elefanten_auf_der_Wanderung.jpg|Elefantoj dum migrado--> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.biodiversitylibrary.org/item/73790#page/430/mode/1up ''La Reĝa Naturhistorio'' de Richard Lydekker, kun 72 kolorplatoj kaj 1600 kuprogravuroj de Kuhnert kaj aliaj] * [http://www.wilhelmkuhnert.com/ Ĉi tiun retejon kreis la nepo de Wilhelm Kuhnert kaj prezentas kelkajn el liaj plej interesaj verkoj.] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kuhnert, Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj ilustristoj]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] tdc9l2zbe3c59dxow4gyr60iopy6jm9 0 948947 9420087 2026-07-04T09:30:28Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto organizaĵo}} '''BBC Sport''' - angla prononco laŭ [[sistemo IFA]] {{IFA|biːbiːsˈiː spˈɔːt}} - estas la sporta divido de BBC, provizante nacian sportan priraportadon por BBC-televido, radio kaj interrete. BBC tenas la televidajn kaj radiajn elsendrajtojn en Britio por pluraj sportoj, elsendante la sporton rekte aŭ kune kun ĉefaj analizaj programoj kiel Match of the Day, Test Match Special, Ski Sunday kaj Today at Wimbledon. Rezultoj, analizoj..." 9420087 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo}} '''BBC Sport''' - angla prononco laŭ [[sistemo IFA]] {{IFA|biːbiːsˈiː spˈɔːt}} - estas la sporta divido de BBC, provizante nacian sportan priraportadon por BBC-televido, radio kaj interrete. BBC tenas la televidajn kaj radiajn elsendrajtojn en Britio por pluraj sportoj, elsendante la sporton rekte aŭ kune kun ĉefaj analizaj programoj kiel Match of the Day, Test Match Special, Ski Sunday kaj Today at Wimbledon. Rezultoj, analizoj kaj priraportado ankaŭ estas aldonitaj al la retejo de BBC Sport kaj per la interaga televida servo BBC Red Button. elgkfpi50kmt8e5zd76qn39suj5l0n0 9420097 9420087 2026-07-04T09:42:40Z ThomasPusch 1869 9420097 wikitext text/x-wiki <!--{{informkesto organizaĵo}}--> {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''BBC Sport''' - angla prononco laŭ [[sistemo IFA]] {{IFA|biːbiːsˈiː spˈɔːt}} - estas la sporta sekcio de [[BBC]], mallongigo de '''British Broadcasting Corporation''' (Brita Dissenda Korporacio), ŝtate subvenciata radiofonia kaj televida dissenda instanco en [[Britio]]. La sporta sekcio provizas nacian sportan raportadon por la informkanaloj de BBC en televido, radio kaj interrete. BBC tenas la televidajn kaj radiajn elsendorajtojn en Britio por pluraj sportoj, elsendante la sporton rekte aŭ kune kun ĉefaj analizaj programoj kiel '''''Match of the Day''''' ("[[matĉo]] de la tago", pri [[futbalo]]), '''''Test Match Special''''' ("testa [matĉo]] speciala", pri [[kriketo]]), '''''Ski Sunday''''' ("[[skiado]] dimanĉe") kaj '''''Today at Wimbledon''''' ("Hodiaŭ ĉe la [[teniso|tenisejo]] [[Wimbledon]]"). Rezultoj, analizoj kaj priraportado ankaŭ estas aldonitaj al la retejo de BBC Sport kaj per la interaga televida servo "'''''BBC Red Button'''''". == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:BBC| ]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Britio]] [[Kategorio:Brita televido]] [[Kategorio:Aperis en 1988]] nl011ta9pssqe0oyfxa29dl0vpb9og8 9420099 9420097 2026-07-04T09:50:05Z ThomasPusch 1869 9420099 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | fondo = la [[17-an de februaro]] [[1988]], do antaŭ {{aĝo|1988|2|17}} jaroj | sidejo = [[kampuso]] "MediaCityUK", [[kvartalo]] Salford de [[Granda Manĉestro]], [[Anglio]], [[Britio]] }} '''BBC Sport''' - angla prononco laŭ [[sistemo IFA]] {{IFA|biːbiːsˈiː spˈɔːt}} - estas la sporta sekcio de [[BBC]], mallongigo de '''British Broadcasting Corporation''' (Brita Dissenda Korporacio), ŝtate subvenciata radiofonia kaj televida dissenda instanco en [[Britio]]. La sporta sekcio provizas nacian sportan raportadon por la informkanaloj de BBC en televido, radio kaj interrete. BBC tenas la televidajn kaj radiajn elsendorajtojn en Britio por pluraj sportoj, elsendante la sporton rekte aŭ kune kun ĉefaj analizaj programoj kiel '''''Match of the Day''''' ("[[matĉo]] de la tago", pri [[futbalo]]), '''''Test Match Special''''' ("testa [matĉo]] speciala", pri [[kriketo]]), '''''Ski Sunday''''' ("[[skiado]] dimanĉe") kaj '''''Today at Wimbledon''''' ("Hodiaŭ ĉe la [[teniso|tenisejo]] [[Wimbledon]]"). Rezultoj, analizoj kaj priraportado ankaŭ estas aldonitaj al la retejo de BBC Sport kaj per la interaga televida servo "'''''BBC Red Button'''''". == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://www.bbc.co.uk/sport}} ''bbc.co.uk/sport'' enlande por [[Britio]] kaj * {{oficiala retejo|https://www.bbc.com/sport}} ''bbc.com/sport'' internacie ({{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:BBC| ]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Britio]] [[Kategorio:Brita televido]] [[Kategorio:Aperis en 1988]] qzz9x7hzfoumewdu4l4vzrvmvl9mzqd 9420125 9420099 2026-07-04T10:32:47Z ThomasPusch 1869 9420125 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | fondo = la [[17-an de februaro]] [[1988]], do antaŭ {{aĝo|1988|2|17}} jaroj | sidejo = [[kampuso]] "MediaCityUK", [[kvartalo]] Salford de [[Granda Manĉestro]], [[Anglio]], [[Britio]] }} '''BBC Sport''' - angla prononco laŭ [[sistemo IFA]] {{IFA|biːbiːsˈiː spˈɔːt}} - estas la sporta sekcio de [[BBC]], mallongigo de '''British Broadcasting Corporation''' (Brita Dissenda Korporacio), ŝtate subvenciata radiofonia kaj televida dissenda instanco en [[Britio]]. La sporta sekcio provizas nacian sportan raportadon por la informkanaloj de BBC en televido, radio kaj interrete. BBC tenas la televidajn kaj radiajn elsendorajtojn en Britio por pluraj sportoj, elsendante la sporton rekte aŭ kune kun ĉefaj analizaj programoj kiel '''''Match of the Day''''' ("[[matĉo]] de la tago", pri [[futbalo]]), '''''Test Match Special''''' ("testa [[matĉo]] speciala", pri [[kriketo]]), '''''Ski Sunday''''' ("[[skiado]] dimanĉe") kaj '''''Today at Wimbledon''''' ("Hodiaŭ ĉe la [[teniso|tenisejo]] [[Wimbledon]]"). Rezultoj, analizoj kaj priraportado ankaŭ estas aldonitaj al la retejo de BBC Sport kaj per la interaga televida servo "'''''BBC Red Button'''''". == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://www.bbc.co.uk/sport}} ''bbc.co.uk/sport'' enlande por [[Britio]] kaj * {{oficiala retejo|https://www.bbc.com/sport}} ''bbc.com/sport'' internacie ({{en}}) <br/> <gallery widths=160> BBC Sport Studio, MediaCityUK, Manchester.jpg|{{centre|televida studio de ''BBC Sport''}} Alex Scott BBC Sport 01 06 2019 (cropped).jpg|{{centre|televida prezentistino en 2019}} BBC Sport 2017.svg|{{centre|emblemo de 2017}} BBC Sport (2022).svg|{{centre|kaj de 2022}} </gallery> <br/> {{Bibliotekoj}} <br/> {{Ĝermo|Britio}} [[Kategorio:BBC| ]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Britio]] [[Kategorio:Brita televido]] [[Kategorio:Aperis en 1988]] dujew69gk0qqhou7o5omukwp8kyfg2k 9420126 9420125 2026-07-04T10:34:26Z ThomasPusch 1869 9420126 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | fondo = la [[17-an de februaro]] [[1988]], do antaŭ {{aĝo|1988|2|17}} jaroj | sidejo = [[kampuso]] "MediaCityUK", [[kvartalo]] Salford de [[Granda Manĉestro]], [[Anglio]], [[Britio]] }} '''BBC Sport''' - angla prononco laŭ [[sistemo IFA]] {{IFA|biːbiːsˈiː spˈɔːt}} - estas la sporta sekcio de [[BBC]], mallongigo de '''British Broadcasting Corporation''' (Brita Dissenda Korporacio), ŝtate subvenciata radiofonia kaj televida dissenda instanco en [[Britio]]. La sporta sekcio provizas nacian sportan raportadon por la informkanaloj de BBC en televido, radio kaj interrete. BBC tenas la televidajn kaj radiajn elsendorajtojn en Britio por pluraj sportoj, elsendante la sporton rekte aŭ kune kun ĉefaj analizaj televidaj programoj kiel '''''Match of the Day''''' ("[[matĉo]] de la tago", pri [[futbalo]]), '''''Test Match Special''''' ("testa [[matĉo]] speciala", pri [[kriketo]]), '''''Ski Sunday''''' ("[[skiado]] dimanĉe") kaj '''''Today at Wimbledon''''' ("Hodiaŭ ĉe la [[teniso|tenisejo]] [[Wimbledon]]"). Rezultoj, analizoj kaj priraportado ankaŭ estas aldonitaj al la retejo de BBC Sport kaj per la interaga televida servo "'''''BBC Red Button'''''". == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://www.bbc.co.uk/sport}} ''bbc.co.uk/sport'' enlande por [[Britio]] kaj * {{oficiala retejo|https://www.bbc.com/sport}} ''bbc.com/sport'' internacie ({{en}}) <br/> <gallery widths=160> BBC Sport Studio, MediaCityUK, Manchester.jpg|{{centre|televida studio de ''BBC Sport''}} Alex Scott BBC Sport 01 06 2019 (cropped).jpg|{{centre|televida prezentistino en 2019}} BBC Sport 2017.svg|{{centre|emblemo de 2017}} BBC Sport (2022).svg|{{centre|kaj de 2022}} </gallery> <br/> {{Bibliotekoj}} <br/> {{Ĝermo|Britio}} [[Kategorio:BBC| ]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Britio]] [[Kategorio:Brita televido]] [[Kategorio:Aperis en 1988]] fom6dfgt0dmmt2il2wfm670bj6lvc0o 0 948948 9420089 2026-07-04T09:30:54Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1355881720|Christopher Fratin]]" 9420089 wikitext text/x-wiki '''Christopher FRATIN''' (naskiĝis la 1-an de januaro 1801 en [[Metz]] - mortis la 17-an de aŭgusto 1864 en [[Le Raincy]], [[Seine-et-Oise|Seine kaj Oise]] ), ankaŭ konata kiel '''Christophe Fratin''', estis franca [[Skulptarto|skulptisto]] en la animalier- stilo, kaj unu el la plej fruaj francaj skulptistoj kiuj portretis bestojn en bronzo. <ref name="Kjellberg2">{{cite book|last1=Kjellberg|first1=Pierre|title=Bronzes of the 19th Century|date=1994|publisher=Schiffer Publishing, Ltd.|location=Atglen, Pennsylvania|isbn=0-88740-629-7|pages=495}}</ref> [[Dosiero:Eagle_and_Prey_by_Christophe_Fratin,_Central_Park,_New_York_City.jpg|dekstra|eta|240x240ra|''Agloj kaj predo'' de Fratin, [[Centra Parko (Novjorko)|Centra Parko]], [[Novjorko]]]] == Fotogalerio == <gallery class="left"> Dosiero:Horse_Fratin.jpg|alternative=Monumental Horse c. 1850, in Metz, France| Monumenta ''Ĉevalo'' ĉ. 1850, en [[Metz]], Francio Dosiero:Fratin-Goat-Bronze.c1840.jpg|alternative=A miniature bronze of a goat by Fratin, c. 1840| Miniatura bronzaĵo de kapro de Fratin, ĉ. 1840 Dosiero:Fratin-Rooster-Bronze-c1840.jpg|alternative=A miniature bronze of a rooster by Fratin, c. 1840| Miniatura bronzaĵo de virkoko de Fratin, ĉ. 1840 Dosiero:Fratin-Inverted.n-stamp.JPG|alternative=Reversed "N" stamp used by Fratin| Inversa "N" stampo uzita de Fratin </gallery> * [http://www.bronze-gallery.com/sculptors/artist.cfm?sculptorID=21 Bronza Galerio: Christophe Fratin] * [https://web.archive.org/web/20090322164238/http://www.centralparknyc.org/site/PageServer?pagename=virtualpark_southend_eaglesandprey Konservatorio de la Centra Parko: Agloj kaj predo] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] es7uwqehuezur4ut4gxbpgwlmn2jran 9420092 9420089 2026-07-04T09:32:06Z Sj1mor 12103 9420092 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Christopher FRATIN''' (naskiĝis la 1-an de januaro 1801 en [[Metz]] - mortis la 17-an de aŭgusto 1864 en [[Le Raincy]], [[Seine-et-Oise|Seine kaj Oise]] ), ankaŭ konata kiel '''Christophe Fratin''', estis franca [[Skulptarto|skulptisto]] en la animalier- stilo, kaj unu el la plej fruaj francaj skulptistoj kiuj portretis bestojn en bronzo. <ref name="Kjellberg2">{{cite book|last1=Kjellberg|first1=Pierre|title=Bronzes of the 19th Century|date=1994|publisher=Schiffer Publishing, Ltd.|location=Atglen, Pennsylvania|isbn=0-88740-629-7|pages=495}}</ref> [[Dosiero:Eagle_and_Prey_by_Christophe_Fratin,_Central_Park,_New_York_City.jpg|dekstra|eta|240x240ra|''Agloj kaj predo'' de Fratin, [[Centra Parko (Novjorko)|Centra Parko]], [[Novjorko]]]] == Fotogalerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Horse_Fratin.jpg|alternative=Monumental Horse c. 1850, in Metz, France| Monumenta ''Ĉevalo'' ĉ. 1850, en [[Metz]], Francio Dosiero:Fratin-Goat-Bronze.c1840.jpg|alternative=A miniature bronze of a goat by Fratin, c. 1840| Miniatura bronzaĵo de kapro de Fratin, ĉ. 1840 Dosiero:Fratin-Rooster-Bronze-c1840.jpg|alternative=A miniature bronze of a rooster by Fratin, c. 1840| Miniatura bronzaĵo de virkoko de Fratin, ĉ. 1840 Dosiero:Fratin-Inverted.n-stamp.JPG|alternative=Reversed "N" stamp used by Fratin| Inversa "N" stampo uzita de Fratin </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.bronze-gallery.com/sculptors/artist.cfm?sculptorID=21 Bronza Galerio: Christophe Fratin] * [https://web.archive.org/web/20090322164238/http://www.centralparknyc.org/site/PageServer?pagename=virtualpark_southend_eaglesandprey Konservatorio de la Centra Parko: Agloj kaj predo] {{Ĝermo|Skulptisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fratin, C.}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] l8gevclhun8d14ce2wrntpt56owyr2l 9420093 9420092 2026-07-04T09:32:48Z Sj1mor 12103 9420093 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Litografio el la Miroir drolatique,<br> Fratin ĉizanta la ''Leonon batalantan kontraŭ serpento''}} '''Christopher FRATIN''' (naskiĝis la 1-an de januaro 1801 en [[Metz]] - mortis la 17-an de aŭgusto 1864 en [[Le Raincy]], [[Seine-et-Oise|Seine kaj Oise]] ), ankaŭ konata kiel '''Christophe Fratin''', estis franca [[Skulptarto|skulptisto]] en la animalier- stilo, kaj unu el la plej fruaj francaj skulptistoj kiuj portretis bestojn en bronzo. <ref name="Kjellberg2">{{cite book|last1=Kjellberg|first1=Pierre|title=Bronzes of the 19th Century|date=1994|publisher=Schiffer Publishing, Ltd.|location=Atglen, Pennsylvania|isbn=0-88740-629-7|pages=495}}</ref> [[Dosiero:Eagle_and_Prey_by_Christophe_Fratin,_Central_Park,_New_York_City.jpg|dekstra|eta|280ra|''Agloj kaj predo'' de Fratin, [[Centra Parko (Novjorko)|Centra Parko]], [[Novjorko]]]] == Fotogalerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Horse_Fratin.jpg|alternative=Monumental Horse c. 1850, in Metz, France| Monumenta ''Ĉevalo'' ĉ. 1850, en [[Metz]], Francio Dosiero:Fratin-Goat-Bronze.c1840.jpg|alternative=A miniature bronze of a goat by Fratin, c. 1840| Miniatura bronzaĵo de kapro de Fratin, ĉ. 1840 Dosiero:Fratin-Rooster-Bronze-c1840.jpg|alternative=A miniature bronze of a rooster by Fratin, c. 1840| Miniatura bronzaĵo de virkoko de Fratin, ĉ. 1840 Dosiero:Fratin-Inverted.n-stamp.JPG|alternative=Reversed "N" stamp used by Fratin| Inversa "N" stampo uzita de Fratin </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.bronze-gallery.com/sculptors/artist.cfm?sculptorID=21 Bronza Galerio: Christophe Fratin] * [https://web.archive.org/web/20090322164238/http://www.centralparknyc.org/site/PageServer?pagename=virtualpark_southend_eaglesandprey Konservatorio de la Centra Parko: Agloj kaj predo] {{Ĝermo|Skulptisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fratin, C.}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] r86ejyenutpzz0l3um5bx12hb5awx26 9420095 9420093 2026-07-04T09:34:59Z Sj1mor 12103 9420095 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Litografio el la Miroir drolatique,<br> Fratin ĉizanta la ''Leonon batalantan kontraŭ serpento''}} '''Christopher FRATIN''' (naskiĝis la 1-an de januaro 1801 en [[Metz]] - mortis la 17-an de aŭgusto 1864 en [[Le Raincy]], [[Seine-et-Oise|Seine kaj Oise]] ), ankaŭ konata kiel '''Christophe Fratin''', estis franca [[Skulptarto|skulptisto]] en la animalier- stilo, kaj unu el la plej fruaj francaj skulptistoj kiuj portretis bestojn en [[bronzo]]. <ref name="Kjellberg2">{{cite book|last1=Kjellberg|first1=Pierre|title=Bronzes of the 19th Century|date=1994|publisher=Schiffer Publishing, Ltd.|location=Atglen, Pennsylvania|isbn=0-88740-629-7|pages=495}}</ref> Kiel artisto-skulptisto, li estis specialiĝinta pri bestoskulptaĵo, asociita kun la artaj skoloj de Metz same kiel kun la ''École de Paris'', kies verkoj ĉeestis ĉe la [[Parizaj Salonoj|Pariza Salono]] de 1831 ĝis 1863. [[Dosiero:Eagle_and_Prey_by_Christophe_Fratin,_Central_Park,_New_York_City.jpg|dekstra|eta|280ra|''Agloj kaj predo'' de Fratin, [[Centra Parko (Novjorko)|Centra Parko]], [[Novjorko]]]] == Fotogalerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Horse_Fratin.jpg|alternative=Monumental Horse c. 1850, in Metz, France| Monumenta ''Ĉevalo'' ĉ. 1850, en [[Metz]], Francio Dosiero:Fratin-Goat-Bronze.c1840.jpg|alternative=A miniature bronze of a goat by Fratin, c. 1840| Miniatura bronzaĵo de kapro de Fratin, ĉ. 1840 Dosiero:Fratin-Rooster-Bronze-c1840.jpg|alternative=A miniature bronze of a rooster by Fratin, c. 1840| Miniatura bronzaĵo de virkoko de Fratin, ĉ. 1840 Dosiero:Fratin-Inverted.n-stamp.JPG|alternative=Reversed "N" stamp used by Fratin| Inversa "N" stampo uzita de Fratin </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.bronze-gallery.com/sculptors/artist.cfm?sculptorID=21 Bronza Galerio: Christophe Fratin] * [https://web.archive.org/web/20090322164238/http://www.centralparknyc.org/site/PageServer?pagename=virtualpark_southend_eaglesandprey Konservatorio de la Centra Parko: Agloj kaj predo] {{Ĝermo|Skulptisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fratin, C.}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Bestaj artistoj]] jo06gjwc8fqbhy37sbsqb8iigx3t33a 0 948949 9420091 2026-07-04T09:31:26Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Christopher Fratin]] 9420091 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Christopher Fratin]] fmzhopb4zctymfsm7z9hhr3b5rg9v33 0 948950 9420104 2026-07-04T10:00:57Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361927873|John Wesley Jarvis]]" 9420104 wikitext text/x-wiki '''John Wesley JARVIS''' (naskiĝis en 1780 en South Shields, [[Anglio]] – mortis la 14-an de januaro 1840 en [[Novjorko]]) estis usona [[Pentrarto|pentristo]]. == Galerio == <gallery class="center"> Dosiero:Betsy_Burtis,_The_Artist's_First_Wife_by_John_Wesley_Jarvis.jpg|alternative=Betsy Burtis (the artist's first wife, d. 1813)| ''Betsy Burtis'' (la unua edzino de la artisto, m. 1813) Dosiero:Philip_Hone_by_John_Wesley_Jarvis_1809.jpeg|alternative=Philip Hone, oil on canvas, 1809. DeYoung Museum| ''Philip Hone'', oleo sur kanvaso, 1809. Muzeo DeYoung Dosiero:Portrait_of_William_Clark_(cropped).jpg| ''William Clark'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_John_Randolph_-_Google_Art_Project.jpg| ''John Randolph'', 1811 Dosiero:John_Howard_Payne_(NPG).jpg| ''John Howard Payne'', 1812 Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_Portrait_of_Solomon_Isaacs_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Solomon Isaacs, 1813| ''Salomon Isaacs'', 1813 Dosiero:Jacob_Jennings_Brown_(NPG).jpg| ''Jacob Jennings Brown'', 1815 Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_DeWitt_Clinton_-_Google_Art_Project.jpg| ''[[DeWitt Clinton]]'', 1816 Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_John_Jacob_Astor_-_Google_Art_Project.jpg| ''[[John Jacob Astor]]'', 1825 Dosiero:James_Fenimore_Cooper_by_John_Wesley_Jarvis.jpeg| ''[[James Fenimore Cooper]]'', 1830 </gallery> * [https://web.archive.org/web/20050830220024/http://www.marylandartsource.org/artists/detail_000000035.html Biografio ĉe Maryland ArtSource] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/56268/rec/16 Arto kaj la imperio-urbo: Novjorko, 1825-1861], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Jarvis (vidu indekson) * [http://www.metmuseum.org/search/iquery.asp?attr1=john+wesley+jarvis&x=11&y=12&command=text&c=t%3A11%2F%2F%3Assl%2F%2Fsitemap+taxonomy%2F%2F%3AWorks+of+Art%3A Metropola Muzeo de Arto] de John Wesley Jarvis inkludita en ilia permanenta kolekto [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1780-1789]] 6kr1bc6xjsjwz7dyc5om5vup0gn0iry 9420109 9420104 2026-07-04T10:02:07Z Sj1mor 12103 9420109 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''John Wesley JARVIS''' (naskiĝis en 1780 en South Shields, [[Anglio]] – mortis la 14-an de januaro 1840 en [[Novjorko]]) estis usona [[Pentrarto|pentristo]]. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Betsy_Burtis,_The_Artist's_First_Wife_by_John_Wesley_Jarvis.jpg|alternative=Betsy Burtis (the artist's first wife, d. 1813)| ''Betsy Burtis'' (la unua edzino de la artisto, m. 1813) Dosiero:Philip_Hone_by_John_Wesley_Jarvis_1809.jpeg|alternative=Philip Hone, oil on canvas, 1809. DeYoung Museum| ''Philip Hone'', oleo sur kanvaso, 1809. Muzeo DeYoung Dosiero:Portrait_of_William_Clark_(cropped).jpg| ''William Clark'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_John_Randolph_-_Google_Art_Project.jpg| ''John Randolph'', 1811 Dosiero:John_Howard_Payne_(NPG).jpg| ''John Howard Payne'', 1812 Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_Portrait_of_Solomon_Isaacs_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Solomon Isaacs, 1813| ''Salomon Isaacs'', 1813 Dosiero:Jacob_Jennings_Brown_(NPG).jpg| ''Jacob Jennings Brown'', 1815 Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_DeWitt_Clinton_-_Google_Art_Project.jpg| ''[[DeWitt Clinton]]'', 1816 Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_John_Jacob_Astor_-_Google_Art_Project.jpg| ''[[John Jacob Astor]]'', 1825 Dosiero:James_Fenimore_Cooper_by_John_Wesley_Jarvis.jpeg| ''[[James Fenimore Cooper]]'', 1830 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20050830220024/http://www.marylandartsource.org/artists/detail_000000035.html Biografio ĉe Maryland ArtSource] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/56268/rec/16 Arto kaj la imperio-urbo: Novjorko, 1825-1861], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Jarvis (vidu indekson) * [http://www.metmuseum.org/search/iquery.asp?attr1=john+wesley+jarvis&x=11&y=12&command=text&c=t%3A11%2F%2F%3Assl%2F%2Fsitemap+taxonomy%2F%2F%3AWorks+of+Art%3A Metropola Muzeo de Arto] de John Wesley Jarvis inkludita en ilia permanenta kolekto {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jarvis, John Wesley}} [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1780-1789]] e1r2iy7nuugn1a99lv9005e04d96t7r 9420110 9420109 2026-07-04T10:03:12Z Sj1mor 12103 9420110 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1812,<br> oleo sur kanvaso 45,8 x 34,3 cm}} '''John Wesley JARVIS''' (naskiĝis en 1780 en South Shields, [[Anglio]] – mortis la 14-an de januaro 1840 en [[Novjorko]]) estis usona [[Pentrarto|pentristo]]. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Betsy_Burtis,_The_Artist's_First_Wife_by_John_Wesley_Jarvis.jpg|alternative=Betsy Burtis (the artist's first wife, d. 1813)| ''Betsy Burtis'' (la unua edzino de la artisto, m. 1813) Dosiero:Philip_Hone_by_John_Wesley_Jarvis_1809.jpeg|alternative=Philip Hone, oil on canvas, 1809. DeYoung Museum| ''Philip Hone'', oleo sur kanvaso, 1809. Muzeo DeYoung Dosiero:Portrait_of_William_Clark_(cropped).jpg| ''William Clark'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_John_Randolph_-_Google_Art_Project.jpg| ''John Randolph'', 1811 Dosiero:John_Howard_Payne_(NPG).jpg| ''John Howard Payne'', 1812 Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_Portrait_of_Solomon_Isaacs_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Solomon Isaacs, 1813| ''Salomon Isaacs'', 1813 Dosiero:Jacob_Jennings_Brown_(NPG).jpg| ''Jacob Jennings Brown'', 1815 Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_DeWitt_Clinton_-_Google_Art_Project.jpg| ''[[DeWitt Clinton]]'', 1816 Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_John_Jacob_Astor_-_Google_Art_Project.jpg| ''[[John Jacob Astor]]'', 1825 Dosiero:James_Fenimore_Cooper_by_John_Wesley_Jarvis.jpeg| ''[[James Fenimore Cooper]]'', 1830 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20050830220024/http://www.marylandartsource.org/artists/detail_000000035.html Biografio ĉe Maryland ArtSource] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/56268/rec/16 Arto kaj la imperio-urbo: Novjorko, 1825-1861], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Jarvis (vidu indekson) * [http://www.metmuseum.org/search/iquery.asp?attr1=john+wesley+jarvis&x=11&y=12&command=text&c=t%3A11%2F%2F%3Assl%2F%2Fsitemap+taxonomy%2F%2F%3AWorks+of+Art%3A Metropola Muzeo de Arto] de John Wesley Jarvis inkludita en ilia permanenta kolekto {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jarvis, John Wesley}} [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1780-1789]] cupzo1bqvo3ajm7sakeh1cwffdmrdiv 9420115 9420110 2026-07-04T10:09:47Z Sj1mor 12103 9420115 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1812,<br> oleo sur kanvaso 45,8 x 34,3 cm}} '''John Wesley JARVIS''' (naskiĝis en 1780 en South Shields, [[Anglio]] – mortis la 14-an de januaro 1840 en [[Novjorko]]) estis usona [[Pentrarto|pentristo]], ĉefe [[portretisto]]. Jarvis atingis la pinton de sia profesio antaŭ 1814, kiam li transprenis senprecedencan komision por ses plenlongaj portretoj de la maraj herooj de la [[Brit-usona milito de 1812|Milito de 1812]] por la urbo de Novjorko; [[Gilbert Stuart]] rezignis pri la grava projekto post disputo kun la patronoj. Dum pli ol jardeko li restis la ĉefa portretisto de Novjorko, kun gravaj ligoj al la politika, komerca kaj kultura [[elito]]. Jarvis ankaŭ famiĝis pro siaj ekstravaganca vivstilo. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Betsy_Burtis,_The_Artist's_First_Wife_by_John_Wesley_Jarvis.jpg|alternative=Betsy Burtis (the artist's first wife, d. 1813)| ''Betsy Burtis'' (la unua edzino de la artisto, m. 1813) Dosiero:Philip_Hone_by_John_Wesley_Jarvis_1809.jpeg|alternative=Philip Hone, oil on canvas, 1809. DeYoung Museum| ''Philip Hone'', oleo sur kanvaso, 1809. Muzeo DeYoung Dosiero:Portrait_of_William_Clark_(cropped).jpg| ''William Clark'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_John_Randolph_-_Google_Art_Project.jpg| ''John Randolph'', 1811 Dosiero:John_Howard_Payne_(NPG).jpg| ''John Howard Payne'', 1812 Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_Portrait_of_Solomon_Isaacs_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Solomon Isaacs, 1813| ''Salomon Isaacs'', 1813 Dosiero:Jacob_Jennings_Brown_(NPG).jpg| ''Jacob Jennings Brown'', 1815 Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_DeWitt_Clinton_-_Google_Art_Project.jpg| ''[[DeWitt Clinton]]'', 1816 Dosiero:John_Wesley_Jarvis_-_John_Jacob_Astor_-_Google_Art_Project.jpg| ''[[John Jacob Astor]]'', 1825 Dosiero:James_Fenimore_Cooper_by_John_Wesley_Jarvis.jpeg| ''[[James Fenimore Cooper]]'', 1830 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20050830220024/http://www.marylandartsource.org/artists/detail_000000035.html Biografio ĉe Maryland ArtSource] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/56268/rec/16 Arto kaj la imperio-urbo: Novjorko, 1825-1861], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Jarvis (vidu indekson) * [http://www.metmuseum.org/search/iquery.asp?attr1=john+wesley+jarvis&x=11&y=12&command=text&c=t%3A11%2F%2F%3Assl%2F%2Fsitemap+taxonomy%2F%2F%3AWorks+of+Art%3A Metropola Muzeo de Arto] de John Wesley Jarvis inkludita en ilia permanenta kolekto {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jarvis, John Wesley}} [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1780-1789]] rk7kmp7nyt2thn5q6ondc526g6fgca1 0 948951 9420105 2026-07-04T10:01:15Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[John Wesley Jarvis]] 9420105 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[John Wesley Jarvis]] mf8jqfgvfguc1ugd0b1fr37120p0gkk 0 948952 9420117 2026-07-04T10:12:37Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[BBC Sport]] 9420117 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[BBC Sport]] aree1g3t68d2y20yns8h8x6qhuuqnmz 0 948953 9420118 2026-07-04T10:12:41Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[BBC Sport]] 9420118 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[BBC Sport]] aree1g3t68d2y20yns8h8x6qhuuqnmz 0 948954 9420119 2026-07-04T10:12:48Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[BBC Sport]] 9420119 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[BBC Sport]] aree1g3t68d2y20yns8h8x6qhuuqnmz 0 948955 9420120 2026-07-04T10:12:55Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[BBC Sport]] 9420120 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[BBC Sport]] aree1g3t68d2y20yns8h8x6qhuuqnmz 0 948956 9420121 2026-07-04T10:13:02Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[BBC Sport]] 9420121 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[BBC Sport]] aree1g3t68d2y20yns8h8x6qhuuqnmz 0 948957 9420135 2026-07-04T10:46:05Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361889950|Gilbert Stuart]]" 9420135 wikitext text/x-wiki '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo naskita en la Rod-Insula Kolonio, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj portretistoj de Usono.<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester|Worcester Art Museum]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, Arkansaso]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj Son'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham|Birmingham Museum of Art]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|Mohikana gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo|British Museum]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de the Earl of Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua Ĉefjuĝisto de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton|Princeton University Art Museum]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitan Museum of Art]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] File:Gilbert_Stuart_Admiral_Robert_Kingsmill.jpg|Siro Robert Kingsmill, Admiralo de la [[Brita mararmeo|Royal Navy]] dum la [[Usona Milito de Sendependeco|American]] and [[Francaj revoluciaj militoj|French Revolutionary]] militoj Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono|Museum of Fine Arts, Boston]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Museum of Fine Arts, Boston Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitan Museum of Art]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, Rod-Insulo Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|The White House]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono|Boston Museum of Fine Arts]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto|National Gallery of Art]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto|National Gallery of Art]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitan Museum of Art]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] pmjwy8m58gee8sj05z0ux26ex6m03h8 9420137 9420135 2026-07-04T10:46:52Z Sj1mor 12103 9420137 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo naskita en la Rod-Insula Kolonio, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj portretistoj de Usono.<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester|Worcester Art Museum]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, Arkansaso]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj Son'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham|Birmingham Museum of Art]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|Mohikana gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo|British Museum]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de the Earl of Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua Ĉefjuĝisto de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton|Princeton University Art Museum]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitan Museum of Art]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] File:Gilbert_Stuart_Admiral_Robert_Kingsmill.jpg|Siro Robert Kingsmill, Admiralo de la [[Brita mararmeo|Royal Navy]] dum la [[Usona Milito de Sendependeco|American]] and [[Francaj revoluciaj militoj|French Revolutionary]] militoj Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono|Museum of Fine Arts, Boston]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Museum of Fine Arts, Boston Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitan Museum of Art]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, Rod-Insulo Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|The White House]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono|Boston Museum of Fine Arts]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto|National Gallery of Art]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto|National Gallery of Art]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto|Metropolitan Museum of Art]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stuart, Gilbert}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] fl7fdn1nrbvutnjtkwdrv3ufjt8t24x 9420140 9420137 2026-07-04T10:51:10Z Sj1mor 12103 9420140 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo naskita en la Rod-Insula Kolonio, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj portretistoj de Usono.<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, Arkansaso]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj Son'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|Mohikana gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de the Earl of Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua Ĉefjuĝisto de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] <!--File:Gilbert_Stuart_Admiral_Robert_Kingsmill.jpg|Siro Robert Kingsmill, Admiralo de la [[Brita mararmeo|Royal Navy]] dum la [[Usona Milito de Sendependeco|Usona]] and [[Francaj revoluciaj militoj|Francaj revoluciaj]] militoj--> Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Belarta Muzeo de Bostono Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, [[Rod-Insulo]] Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|The White House]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto|National Gallery of Art]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto|National Gallery of Art]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stuart, Gilbert}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] 5wyl62vnivex9hlh7zukbwa7xl2z6as 9420144 9420140 2026-07-04T10:54:20Z Sj1mor 12103 /* Portretgalerio */ 9420144 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo naskita en la Rod-Insula Kolonio, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj portretistoj de Usono.<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, Arkansaso]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj filo'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|[[Mohikanoj|Mohikana]] gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de la Earlo de Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua [[Ĉefjuĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Belarta Muzeo de Bostono Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, [[Rod-Insulo]] Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|La Blanka Domo]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stuart, Gilbert}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] 6o4561rnvcqnsjmif5p8qfmmn0qz2ov 9420146 9420144 2026-07-04T10:55:25Z Sj1mor 12103 9420146 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1778,<br>oleo sur tolo}} '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo naskita en la Rod-Insula Kolonio, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj portretistoj de Usono.<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, Arkansaso]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj filo'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|[[Mohikanoj|Mohikana]] gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de la Earlo de Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua [[Ĉefjuĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Belarta Muzeo de Bostono Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, [[Rod-Insulo]] Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|La Blanka Domo]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stuart, Gilbert}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] h5fkj13nhj5drpzrni3n40mtpwm2tok 9420164 9420146 2026-07-04T11:06:24Z Sj1mor 12103 9420164 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1778,<br>oleo sur tolo}} [[Dosiero:Sarah Goodridge - Gilbert Stuart - Google Art ProjectFXD.jpg|eta|Portreto de Gilbert Stuart,<br> je ĉ. 1825,<br> far de [[Sarah Goodridge]], <br>akvokoloro sur eburo. '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo naskita en la Rod-Insula Kolonio, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj portretistoj de Usono.<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, [[Arkansaso]]]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj filo'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|[[Mohikanoj|Mohikana]] gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de la Earlo de Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua [[Ĉefjuĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Belarta Muzeo de Bostono Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, [[Rod-Insulo]] Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|La Blanka Domo]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stuart, Gilbert}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] 5tzo3ao93w69ijhjn6z6r03wh3cduz7 9420165 9420164 2026-07-04T11:06:37Z Sj1mor 12103 9420165 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1778,<br>oleo sur tolo}} [[Dosiero:Sarah Goodridge - Gilbert Stuart - Google Art ProjectFXD.jpg|eta|Portreto de Gilbert Stuart,<br> je ĉ. 1825,<br> far de [[Sarah Goodridge]], <br>akvokoloro sur eburo.]] '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo naskita en la Rod-Insula Kolonio, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj portretistoj de Usono.<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, [[Arkansaso]]]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj filo'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|[[Mohikanoj|Mohikana]] gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de la Earlo de Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua [[Ĉefjuĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Belarta Muzeo de Bostono Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, [[Rod-Insulo]] Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|La Blanka Domo]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stuart, Gilbert}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] osrjwad5e2s0lrs27jiraolv5h76zm2 9420168 9420165 2026-07-04T11:07:15Z Sj1mor 12103 9420168 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1778,<br>oleo sur tolo}} [[Dosiero:Sarah Goodridge - Gilbert Stuart - Google Art ProjectFXD.jpg|eta|Portreto de Gilbert Stuart, je ĉ. 1825,<br> far de [[Sarah Goodridge]], akvokoloro sur eburo.]] '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo naskita en la Rod-Insula Kolonio, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj portretistoj de Usono.<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, [[Arkansaso]]]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj filo'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|[[Mohikanoj|Mohikana]] gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de la Earlo de Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua [[Ĉefjuĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Belarta Muzeo de Bostono Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, [[Rod-Insulo]] Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|La Blanka Domo]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stuart, Gilbert}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] mw58qverccn99ri66rh4bhctpxouzqm 9420170 9420168 2026-07-04T11:09:06Z Sj1mor 12103 9420170 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1778,<br>oleo sur tolo}} [[Dosiero:Sarah Goodridge - Gilbert Stuart - Google Art ProjectFXD.jpg|eta|Portreto de Gilbert Stuart, je ĉ. 1825,<br> far de [[Sarah Goodridge]], akvokoloro sur eburo.]] '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj [[portretisto]]j de [[Usono]].<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, [[Arkansaso]]]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj filo'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|[[Mohikanoj|Mohikana]] gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de la Earlo de Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua [[Ĉefjuĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Belarta Muzeo de Bostono Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, [[Rod-Insulo]] Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|La Blanka Domo]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stuart, Gilbert}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] 5zb04rf8862wnns3vyyul4rrlgzkn8t 9420172 9420170 2026-07-04T11:10:24Z Sj1mor 12103 9420172 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1778,<br>oleo sur tolo}} [[Dosiero:Sarah Goodridge - Gilbert Stuart - Google Art ProjectFXD.jpg|eta|Portreto de Gilbert Stuart, je ĉ. 1825,<br> far de [[Sarah Goodridge]], akvokoloro sur eburo.]] [[Dosiero:Jane_Stuart,_Gilbert_Stuart.tif|eta|''Gilbert Stuart'' pentrita de [[Jane Stuart]], [[Gilbert Stuart Birthplace|Gilbert Stuart naskiĝloko]]]] '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj [[portretisto]]j de [[Usono]].<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, [[Arkansaso]]]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj filo'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|[[Mohikanoj|Mohikana]] gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de la Earlo de Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua [[Ĉefjuĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Belarta Muzeo de Bostono Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, [[Rod-Insulo]] Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|La Blanka Domo]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stuart, Gilbert}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] tk4ogx6nirwfvy20fj675pxq2u5yhwo 9420174 9420172 2026-07-04T11:11:45Z Sj1mor 12103 9420174 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1778,<br>oleo sur tolo}} [[Dosiero:Sarah Goodridge - Gilbert Stuart - Google Art ProjectFXD.jpg|eta|Portreto de Gilbert Stuart, je ĉ. 1825,<br> far de [[Sarah Goodridge]], akvokoloro sur eburo.]] [[Dosiero:Jane_Stuart,_Gilbert_Stuart.tif|eta|''Gilbert Stuart'' pentrita de [[Jane Stuart]], [[Gilbert Stuart Birthplace|Gilbert Stuart naskiĝloko]]]] [[Dosiero:GSskater.jpg|alternative=A well dressed young man taking graceful steps, arms folded.|eta|''[[:en:The_Skater|La Glitkuranto]]'', portreto de [[William Grant (Master of the Rolls)|Siro William Grant]] el 1782]] '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj [[portretisto]]j de [[Usono]].<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, [[Arkansaso]]]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj filo'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|[[Mohikanoj|Mohikana]] gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de la Earlo de Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua [[Ĉefjuĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Belarta Muzeo de Bostono Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, [[Rod-Insulo]] Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|La Blanka Domo]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stuart, Gilbert}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] 9pw94l14ceojrw8fj79h34okcp3ikjc 9420175 9420174 2026-07-04T11:13:44Z Sj1mor 12103 9420175 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1778,<br>oleo sur tolo}} [[Dosiero:Sarah Goodridge - Gilbert Stuart - Google Art ProjectFXD.jpg|eta|Portreto de Gilbert Stuart, je ĉ. 1825,<br> far de [[Sarah Goodridge]], akvokoloro sur eburo.]] [[Dosiero:Jane_Stuart,_Gilbert_Stuart.tif|eta|''Gilbert Stuart'' pentrita de [[Jane Stuart]], [[Gilbert Stuart Birthplace|Gilbert Stuart naskiĝloko]]]] [[Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|eta|Gilbert Stuart, pentristo [[John Trumbull]], 1818]] [[Dosiero:GSskater.jpg|alternative=A well dressed young man taking graceful steps, arms folded.|eta|''[[:en:The_Skater|La Glitkuranto]]'', portreto de [[:en:William_Grant_(Master_of_the_Rolls)|Siro William Grant]] el 1782]] '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj [[portretisto]]j de [[Usono]].<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, [[Arkansaso]]]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj filo'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|[[Mohikanoj|Mohikana]] gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de la Earlo de Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua [[Ĉefjuĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Belarta Muzeo de Bostono Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, [[Rod-Insulo]] Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|La Blanka Domo]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stuart, Gilbert}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] t4asqmpwrubqxvxkvgy7fmariyiydnf 9420178 9420175 2026-07-04T11:20:03Z Sj1mor 12103 9420178 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉ. 1778,<br>oleo sur tolo}} [[Dosiero:Sarah Goodridge - Gilbert Stuart - Google Art ProjectFXD.jpg|eta|Portreto de Gilbert Stuart, je ĉ. 1825,<br> far de [[Sarah Goodridge]], akvokoloro sur eburo.]] [[Dosiero:Jane_Stuart,_Gilbert_Stuart.tif|eta|''Gilbert Stuart'' pentrita de [[Jane Stuart]], [[Gilbert Stuart Birthplace|Gilbert Stuart naskiĝloko]]]] [[Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|eta|Gilbert Stuart, pentristo [[John Trumbull]], 1818]] [[Dosiero:GSskater.jpg|alternative=A well dressed young man taking graceful steps, arms folded.|eta|''[[:en:The_Skater|La Glitkuranto]]'', portreto de [[:en:William_Grant_(Master_of_the_Rolls)|Siro William Grant]] el 1782]] '''Gilbert STUART''' (naskita '''Stewart'''; la 3-an de decembro 1755 en Norda Kingstown, Kolonio de Rod-Insulo kaj Providence Plantations – mortis la 9-an de julio 1828 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]) estis usona pentristo, kiu estas vaste konsiderata unu el la plej elstaraj [[portretisto]]j de [[Usono]].<ref name="gsm2">[http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Park, 1926, vol. ]</ref> Lia plej konata verko estas nefinita portreto de [[George Washington]], komencita en 1796, kiu kutime nomiĝas la ''Portreto de la Ateneo''. Stuart konservis la originalon kaj uzis ĝin por pentri multajn kopiojn, kiujn mendis mecenatoj en Usono kaj eksterlande. La bildo de George Washington prezentita en la pentraĵo aperis sur la [[Usona unudolara monbileto|unu-dolara bileto de Usono]] dum pli ol jarcento <ref name="gsm2" /> kaj sur diversaj poŝtmarkoj de la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento. <ref>{{cite web|url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2027665|title=10-cent Washington|publisher=Smithsonian National Postal Museum|access-date=August 26, 2015}}</ref> Stuart produktis portretojn de ĉirkaŭ 1000 homoj, inkluzive de la [[Listo de prezidantoj de Usono|unuaj ses prezidantoj]].<ref name="gsm22">{{cite web|url=http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|title=Gilbert Stuart Birthplace|access-date=October 10, 2010|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20051116085146/http://geocities.com/Heartland/Hills/6365/stuarthist.html|archive-date=November 16, 2005}}</ref> Liaj verkoj troveblas hodiaŭ en artmuzeoj tra Usono kaj Britio, inkluzive de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kaj [[Kolekto Frick|Frick Collection]] en [[Novjorko]], la [[Nacia Galerio de Arto]] en [[Vaŝingtono]], la [[Filadelfia Artomuzeo|Filadelfia Muzeo de Arto]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Vaŝingtono]], la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono|Londono, Anglio]], la [[Arta Muzeo de Worcester]] en [[Worcester (Masaĉuseco)|Worcester, Masaĉuseco]], kaj la [[Belarta Muzeo de Bostono|Bostona Muzeo de Belartoj]].<ref name="artmus">[http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014349/http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html|date=July 20, 2008}}.</ref> [[Dosiero:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|eta|''George Washington (La Portreto de Constable-Hamilton, 1797)'' Crystal Bridges Muzeo de Usona Arto, Bentonville, [[Arkansaso]]]] == Portretgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christian_Stelle_Banister_and_son.jpg|''Christian Stelle Banister kaj filo'', 1774 Dosiero:John_Banister_-_One_Of_America's_Founding_Fathers.jpg|''John Banister, Jr.'', 1775 Dosiero:William_Curtis_1775,_RHS_Lindley_Collections.jpg|''William Curtis'', 1775 Dosiero:Benjamin_Waterhouse_by_Gilbert_Stuart,_1775.png|Benjamin Waterhouse, 1775 Dosiero:William_Woollett_by_Gilbert_Stuart_1783.jpeg|''Portreto de William Woollett'', 1783 Dosiero:Benjamin_West_by_Gilbert_Stuart_1783-84.jpg|''Portreto de Benjamin West'', 1783–84 Dosiero:Gilbert_Stuart_Sir_Joshua_Reynolds.jpg|''Portreto de Joshua Reynolds'', 1784 Dosiero:JohnSingletonCopley.jpeg|Usona artisto [[John Singleton Copley]], {{Ĉirkaŭ|1784}} Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Colonel_Isaac_Barré_-_Gilbert_Stuart_-_overall.jpg|''Portreto de Isaac Barré'', 1785 Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_John_Philip_Kemble_-_NPG_49_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[John Philip Kemble]], 1785 Dosiero:John_Jones_of_Frankley.jpg|''John Jones of Frankley'', 1785, [[Arta muzeo de Birmingham]] Dosiero:Joseph_Brant_2.jpg|[[Mohikanoj|Mohikana]] gvidanto Joseph Brant, 1785, [[Brita Muzeo]], Londono Dosiero:Gilbert_Stuart_(1755-1828)_-_Sarah_Siddons,_née_Kemble_-_NPG_50_-_National_Portrait_Gallery.jpg|[[Sarah Siddons]], 1787 Dosiero:1stEarlOfClare.jpg|''Portreto de la Earlo de Clare'', 1789 Dosiero:Robert_R_Livingston_by_Gilbert_Stuart.jpeg|Robert R. Livingston, diplomato kaj [[Patroj-fondintoj de Usono|Patro-fondinto]], 1793–94 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Catherine_Brass_Yates.jpg|''Portreto de Catherine Brass Yates'' 1793–94 Dosiero:Entry_(1).jpeg|''Portreto de Henry Cruger'', 1794 Dosiero:John_Jay_(Gilbert_Stuart_portrait).jpg|''Portreto de John Jay'', 1794, Unua [[Ĉefjuĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] Dosiero:1794,_Stuart,_Gilbert,_William_Bayard.jpg|William Bayard, 1794, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:HoratioGatesByStuart.jpeg|''Portreto de Horatio Gates'', 1794, [[Metropola Muzeo de Arto]] Dosiero:PeterGansevoortByStuart.jpeg|Peter Gansevoort, 1794, Munson, [[Utica (Nov-Jorkio)|Utica]] Dosiero:Peter_Stuyvesant_(merchant).jpg|Peter Stuyvesant, novjorka terposedanto kaj komercisto, {{Ĉirkaŭ|1793}}–1795 Dosiero:1795_JamesSwan_byGilbertStuart_MFABoston.jpeg|James Swan, 1795, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Mrs._James_Swan_(Hepzibah_Clarke)_-_27.539_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Mrs. Hepzibah [Clarke] Swan, 1808, Belarta Muzeo de Bostono Dosiero:George_Washington_1795.jpg|Gibbs-Channing-Avery Portrait, 1795, [[Metropola Muzeo de Arto]], Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Martha_Washington_(Martha_Dandridge_Custis)_-_1980.2_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|[[Martha Washington]], ĉ. 1796 Dosiero:Gilbert_Stuart_-_George_Washington_(The_Athenaeum_Portrait)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Detailed painting of head and shoulders of Washington. Over half of the canvas is blank.|La nefinita pentraĵo de Stuart el 1796 pri George Washington, ankaŭ konata kiel la ''Portreto de la Ateneo'', (''[[:en:Athenaeum_Portrait|Athenaeum Portrait]]'') lia plej famkonata verko Dosiero:George_Gibbs.jpg|''George Gibbs'', 1798, Newport Art Museum, [[Rod-Insulo]] Dosiero:Alexander_James_Dallas.jpg|''Alexander J. Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Arabella_Dallas.jpg|''Arabella Dallas'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Samuel_Smith_(NPG).jpg|''Samuel Smith'', {{Ĉirkaŭ|1800}} Dosiero:Abigail_Adams_by_Gilbert_Stuart.jpg|La dua Prezidentedzino de Usono, [[Abigail Adams]], ĉ. 1800–1815 Dosiero:John_Adams_A18236.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], John Adams ĉ. 1800–1815 Dosiero:James_Madison_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], 1804, Bowdoin College Museum of Art Dosiero:Dolley_Madison.jpg|''Portreto de Dolley Madison'', 1804 Dosiero:Anna_Payne_Cutts_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|''Anna Payne Cutts'', fratino de la Unua Damo Dolley Madison, 1804, [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|La Blanka Domo]] Dosiero:George_Calvert.jpg|George Calvert, politikisto kaj plantisto, 1804 Dosiero:Jérôme_Bonaparte_by_Gilbert_Stuart_1804.jpeg|[[Jérôme Bonaparte]], frato de [[Napoleono Bonaparte|Napoleon Bonaparte]], 1804 Dosiero:John_Carroll_Gilbert_Stuart.jpg|[[John Carroll (episkopo)|John Carroll]], unua katolika episkopo de Usono, ĉ. 1804, [[Universitato Georgetown|Georgetown University]] Arta koleko, Vaŝingtono Dosiero:Rosalie_E._Stier_Calvert_and_Caroline_M._Calvert.jpg|Rosalie Stier Calvert kaj ŝia plejaĝa filino Caroline Maria, ĉ. 1805 Dosiero:Gilbert_Stuart_Portrait_of_Winthrop_Sargent.jpg|Winthrop Sargent, {{Ĉirkaŭ|1805}} Dosiero:WashingtonAtDorchesterHeightsByStuart.jpeg|''George Washington ĉe Dorchester Heights'', 1806, [[Belarta Muzeo de Bostono]] Dosiero:Harrison_Gray_Otis_By_Stuart.jpg|''Harrison Gray Otis'', 1809 Dosiero:Gilbert_Stuart_Mrs_Harrison_Gray_Otis.jpg|''Mrs. Harrison Gray Otis'', 1809, Reynolda House Museum of American Art, [[Winston-Salem]], NC Dosiero:Gilbert_Stuart_-_John_Clark_Howard_d._1810_(page_513_crop).jpg|John Clark Howard d. 1810 Dosiero:Commodore_John_Rodgers_(NHaHC).jpg|''Commodore John Rodgers'', {{Ĉirkaŭ|1810}} Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Major-General_Henry_Dearborn_-_1913.793_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Portreto de Henry Dearborn'', 1812 Dosiero:Little_Turtle.jpg|Ĉi tiu [[litografio]] de Malgranda Testudo laŭdire baziĝas sur perdita portreto de Gilbert Stuart, kiu estis detruita kiam la britoj [[Bruligo de Vaŝingtono|bruligis Vaŝingtonon]] en 1814. Dosiero:Henry_Rice_MET_DP208350.jpg|Henry Rice, bostona komercisto kaj ŝtata leĝdonanto de Masaĉuseco, ĉ. 1815 Dosiero:John_Trumbull_Gilbert_Stuart_1818.jpeg|Usona artisto John Trumbull, ĉ. 1818 Dosiero:John_Quincy_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1818.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La sesa Prezidanto de Usono]], [[John Quincy Adams]], 1818 Dosiero:Louisa_Cathering_Johnson_Adams_by_Gilbert_Stuart,_1821-26.jpg|La sesa Prezidentedzino de Usono, ''Louisa Catherine Adams'' ĉ. 1821–1826, bofilino de John kaj Abigail Adams Dosiero:Gilbert_Stuart_Thomas_Jefferson.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La tria Prezidanto de Usono]], [[Thomas Jefferson]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono Dosiero:Gilbert_Stuart,_James_Madison,_c._1821,_NGA_56914.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvara Prezidanto de Usono]], [[James Madison]], ĉ. 1821, [[Nacia Galerio de Arto]] Dosiero:GSJamesMonroe.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La kvina Prezidanto de Usono]], [[James Monroe]], ĉ. 1820–1822, [[Metropola Muzeo de Arto]] Novjorko Dosiero:Gilbert_Stuart_-_Bishop_Jean-Louis_Anne_Magdelaine_Lefebvre_de_Cheverus_-_21.9_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Portreto de Jean-Louis Lefebvre de Cheverus'', 1823 Dosiero:Gilbert_Stuart_John_Adams.jpg|[[Listo de prezidantoj de Usono|La dua Prezidanto de Usono]], [[John Adams]], 1826 Dosiero:Walters_Gilbert_Stuart_George_Washington.jpg|''[[George Washington]]'', 1825, unu el la multaj kopioj de Stuart de la ''Athenaeum Portrait'', [[Walters Art Museum]] </gallery> == Heredaĵa galerio == <gallery class="center"> Dosiero:GStuartgrave.JPG|alternative=Marble plaque with an outlay of a feather linked to a piece of chain, and the name "Gilbert Stuart" carved on it.|Memortabulo situanta en la [[Boston Common]] Dosiero:GilbertStuart_ca1825_byJohn_HI_Browere.png|alternative=John H. I. Browere's life mask portrait of Stuart, c. 1825|Portreto de Stuart per vivmasko, farita de [[John H. I. Browere|John H.I. Browere]], {{Ĉirkaŭ|1825}} Dosiero:Gilbert_Stuart_1940_Issue-1c.jpg|alternative=Gilbert Stuart|{{Centre|Gilbert Stuart}} </gallery> <gallery class="center"> Dosiero:George_Washington2_1861_Issue-10c.jpg|1861 Dosiero:George_Washington_1861_Issue-12c.jpg|1861 Dosiero:George_Washington2_1903_Issue-2c.jpg|1903 Dosiero:Washington_1954_Issue2-1c.jpg|1954 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20061019141619/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/stuart/index.shtm Gilbert Stuart at the National Gallery of Art, Washington] * [https://web.archive.org/web/20100412000952/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?29600 Gilbert Stuart Biography, National Gallery of Art] * [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=gilbert+stuart Gilbert Stuart at the Metropolitan Museum of Art] * [http://www.gilbertstuartmuseum.com/ Gilbert Stuart Museum Website] * [http://www.gilbert-stuart.org/ Gilbert-Stuart.org] 155 verkaĵoj de Gilbert Stuart * [http://www.artcyclopedia.com/artists/stuart_gilbert.html Gilbert Stuart on ArtCyclopedia] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=stuart%2C+gilbert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500010392 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] plena registraĵo de ULAN por Gilbert Stuart. Getty Vortproviza Programo, Getty Research Institute. Los-Anĝeleso, Kalifornio. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/74976 ''Gilbert Stuart''] plena teksta ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto * [https://www.nga.gov/exhibitions/gilbert-stuart Gilbert Stuart] 2004-2005 ekspozicio organizita de la [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2004/gilbert-stuart Metropola Muzeo de Arto] (ekspoziciita la 21-an de oktobro 2004 - la 16-an de januaro 2005) kaj la Nacia Portretgalerio; ekspoziciita ĉe la Nacia Galerio de Arto la 27-an de marto - la 31-an de julio 2005 {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stuart, Gilbert}} [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] 00s7hltr845n37s1m8wk6j8u7ah98bw 0 948958 9420143 2026-07-04T10:53:14Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Buceroformaj |koloro = pink |dosiero = Common Hoopoe (Upupa epops) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Eŭrazia upupo]] (''Upupa epops'')<br />(Upupedoj) |dosiero2 = Western red-billed hornbill (Tockus kempi) male.jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = [[Okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] (''Tockus kempi'')<br />(Buceredoj) |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |k..." 9420143 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Buceroformaj |koloro = pink |dosiero = Common Hoopoe (Upupa epops) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Eŭrazia upupo]] (''Upupa epops'')<br />(Upupedoj) |dosiero2 = Western red-billed hornbill (Tockus kempi) male.jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = [[Okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] (''Tockus kempi'')<br />(Buceredoj) |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = '''Buceroformaj ''' |ordo aŭtoritato = [[Max Fürbringer|Fürbringer]], 1888 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = *[[Fenikuledoj]] *[[Upupedoj]] *[[Buceredoj]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Buceroformaj''' estas [[Ordo (biologio)|ordo]] de birdoj kiu enhavas la [[buceroj]]n, [[grundobuceroj]]n, [[upupoj]]n kaj [[arbarupupoj]]n.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=23a de Julio 2019 }}</ref> Tiuj birdoj estis iam klasitaj kiel membroj de la ordo [[Koracioformaj]].<ref>{{cite journal |title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960) |journal=[[Journal of Avian Biology|J. Avian Biol.]] |year=2003 |first1=Ulf S. |last1=Johansson |first2=Per G.P. |last2=Ericson |volume=34 |issue=2 |pages=185–197 |doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x |url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf |access-date=2008-10-30}}</ref><ref>Yuri, T. ''et al.'' (2013) [http://www.mdpi.com/2079-7737/2/1/419 Parsimony and Model-Based Analyses of Indels in Avian Nuclear Genes Reveal Congruent and Incongruent Phylogenetic Signals]. ''Biology'', 2(1):419-444. doi:10.3390/biology2010419</ref><ref>Jarvis, E.D. ''et al''. (2014) [https://www.science.org/doi/10.1126/science.1253451 Whole-genome analyses resolve early branches in the tree of life of modern birds]. ''Science'', 346(6215):1320-1331.</ref> La [[klado]] distribuiĝas en [[Afriko]], [[Azio]], [[Eŭropo]] kaj [[Melanezio]]. {{Cladogram |caption=Phylogenetic relationships between the families based on a large study by [[Richard Prum]] and colleagues published in 2015.<ref>{{ cite journal | last1=Prum | first1=R.O. | author1-link=Richard Prum | last2=Berv | first2=J.S. | last3=Dornburg | first3=A. | last4=Field | first4=D.J. | last5=Townsend | first5=J.P. | last6=Lemmon | first6=E.M. | last7=Lemmon | first7=A.R. | year=2015 | title=A comprehensive phylogeny of birds (Aves) using targeted next-generation DNA sequencing | journal=Nature | volume=526 | issue=7574 | pages=569–573 | doi=10.1038/nature15697 | pmid=26444237 | doi-access= | bibcode=2015Natur.526..569P | s2cid=205246158 }}</ref> |align=right |cladogram={{Cladex| style=font-size:80%;line-height:75%;width:350px; |label1=Buceroformaj |1={{clade |1=[[Buceredoj]] – buceroj kaj grundobuceroj |2={{clade |1=[[Upupedoj]] – upupoj |2=[[Fenikuledoj]] – arbarupupoj }} }} }} }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj| ]] [[Kategorio:Birdordoj]] su0va26j1c3oikpxkbqpnon3q55uhxl 9420147 9420143 2026-07-04T10:56:35Z Kani 670 9420147 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Buceroformaj |koloro = pink |dosiero = Common Hoopoe (Upupa epops) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Upupedoj|Eŭrazia upupo]] (''Upupa epops'')<br />(Upupedoj) |dosiero2 = Western red-billed hornbill (Tockus kempi) male.jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = [[Okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] (''Tockus kempi'')<br />(Buceredoj) |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = '''Buceroformaj ''' |ordo aŭtoritato = [[Max Fürbringer|Fürbringer]], 1888 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = *[[Fenikuledoj]] *[[Upupedoj]] *[[Buceredoj]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Buceroformaj''' estas [[Ordo (biologio)|ordo]] de birdoj kiu enhavas la [[buceroj]]n, [[grundobuceroj]]n, [[upupoj]]n kaj [[arbarupupoj]]n.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=23a de Julio 2019 }}</ref> Tiuj birdoj estis iam klasitaj kiel membroj de la ordo [[Koracioformaj]].<ref>{{cite journal |title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960) |journal= Journal of Avian Biology |year=2003 |first1=Ulf S. |last1=Johansson |first2=Per G.P. |last2=Ericson |volume=34 |issue=2 |pages=185–197 |doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x |url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf |access-date=2008-10-30}}</ref><ref>Yuri, T. ''et al.'' (2013) [http://www.mdpi.com/2079-7737/2/1/419 Parsimony and Model-Based Analyses of Indels in Avian Nuclear Genes Reveal Congruent and Incongruent Phylogenetic Signals]. ''Biology'', 2(1):419-444. doi:10.3390/biology2010419</ref><ref>Jarvis, E.D. ''et al''. (2014) [https://www.science.org/doi/10.1126/science.1253451 Whole-genome analyses resolve early branches in the tree of life of modern birds]. ''Science'', 346(6215):1320-1331.</ref> La [[klado]] distribuiĝas en [[Afriko]], [[Azio]], [[Eŭropo]] kaj [[Melanezio]]. {{Kladogramo |caption=Phylogenetic relationships between the families based on a large study by [[Richard Prum]] and colleagues published in 2015.<ref>{{ cite journal | last1=Prum | first1=R.O. | author1-link=Richard Prum | last2=Berv | first2=J.S. | last3=Dornburg | first3=A. | last4=Field | first4=D.J. | last5=Townsend | first5=J.P. | last6=Lemmon | first6=E.M. | last7=Lemmon | first7=A.R. | year=2015 | title=A comprehensive phylogeny of birds (Aves) using targeted next-generation DNA sequencing | journal=Nature | volume=526 | issue=7574 | pages=569–573 | doi=10.1038/nature15697 | pmid=26444237 | doi-access= | bibcode=2015Natur.526..569P | s2cid=205246158 }}</ref> |align=right |cladogram={{Cladex| style=font-size:80%;line-height:75%;width:350px; |label1=Buceroformaj |1={{clade |1=[[Buceredoj]] – buceroj kaj grundobuceroj |2={{clade |1=[[Upupedoj]] – upupoj |2=[[Fenikuledoj]] – arbarupupoj }} }} }} }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj| ]] [[Kategorio:Birdordoj]] rfa2ttke0092g8vnor8zlng1fi9nm47 9420149 9420147 2026-07-04T10:57:28Z Kani 670 9420149 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Buceroformaj |koloro = pink |dosiero = Common Hoopoe (Upupa epops) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Upupedoj|Eŭrazia upupo]] (''Upupa epops'')<br />(Upupedoj) |dosiero2 = Western red-billed hornbill (Tockus kempi) male.jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = [[Okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] (''Tockus kempi'')<br />(Buceredoj) |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = '''Buceroformaj ''' |ordo aŭtoritato = [[Max Fürbringer|Fürbringer]], 1888 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = *[[Fenikuledoj]] *[[Upupedoj]] *[[Buceredoj]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Buceroformaj''' estas [[Ordo (biologio)|ordo]] de birdoj kiu enhavas la [[buceroj]]n, [[grundobuceroj]]n, [[upupoj]]n kaj [[arbarupupoj]]n.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=23a de Julio 2019 }}</ref> Tiuj birdoj estis iam klasitaj kiel membroj de la ordo [[Koracioformaj]].<ref>{{cite journal |title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960) |journal= Journal of Avian Biology |year=2003 |first1=Ulf S. |last1=Johansson |first2=Per G.P. |last2=Ericson |volume=34 |issue=2 |pages=185–197 |doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x |url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf |access-date=2008-10-30}}</ref><ref>Yuri, T. ''et al.'' (2013) [http://www.mdpi.com/2079-7737/2/1/419 Parsimony and Model-Based Analyses of Indels in Avian Nuclear Genes Reveal Congruent and Incongruent Phylogenetic Signals]. ''Biology'', 2(1):419-444. doi:10.3390/biology2010419</ref><ref>Jarvis, E.D. ''et al''. (2014) [https://www.science.org/doi/10.1126/science.1253451 Whole-genome analyses resolve early branches in the tree of life of modern birds]. ''Science'', 346(6215):1320-1331.</ref> La [[klado]] distribuiĝas en [[Afriko]], [[Azio]], [[Eŭropo]] kaj [[Melanezio]]. {{Kladogramo |caption=Phylogenetic relationships between the families based on a large study by [[Richard Prum]] and colleagues published in 2015.<ref>{{ cite journal | last1=Prum | first1=R.O. | author1-link=Richard Prum | last2=Berv | first2=J.S. | last3=Dornburg | first3=A. | last4=Field | first4=D.J. | last5=Townsend | first5=J.P. | last6=Lemmon | first6=E.M. | last7=Lemmon | first7=A.R. | year=2015 | title=A comprehensive phylogeny of birds (Aves) using targeted next-generation DNA sequencing | journal=Nature | volume=526 | issue=7574 | pages=569–573 | doi=10.1038/nature15697 | pmid=26444237 | doi-access= | bibcode=2015Natur.526..569P | s2cid=205246158 }}</ref> |align=right |kladogramo={{Cladex| style=font-size:80%;line-height:75%;width:350px; |label1=Buceroformaj |1={{clade |1=[[Buceredoj]] – buceroj kaj grundobuceroj |2={{clade |1=[[Upupedoj]] – upupoj |2=[[Fenikuledoj]] – arbarupupoj }} }} }} }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj| ]] [[Kategorio:Birdordoj]] r3a3h17w1adhx6hdxe35gh3sbu44uey 9420162 9420149 2026-07-04T11:05:48Z Kani 670 9420162 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Buceroformaj |koloro = pink |dosiero = Common Hoopoe (Upupa epops) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Upupedoj|Eŭrazia upupo]] (''Upupa epops'')<br />(Upupedoj) |dosiero2 = Western red-billed hornbill (Tockus kempi) male.jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = [[Okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] (''Tockus kempi'')<br />(Buceredoj) |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = '''Buceroformaj ''' |ordo aŭtoritato = [[Max Fürbringer|Fürbringer]], 1888 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = *[[Fenikuledoj]] *[[Upupedoj]] *[[Buceredoj]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Buceroformaj''' estas [[Ordo (biologio)|ordo]] de birdoj kiu enhavas la [[buceroj]]n, [[grundobuceroj]]n, [[upupoj]]n kaj [[arbarupupoj]]n.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=23a de Julio 2019 }}</ref> Tiuj birdoj estis iam klasitaj kiel membroj de la ordo [[Koracioformaj]].<ref>{{cite journal |title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960) |journal= Journal of Avian Biology |year=2003 |first1=Ulf S. |last1=Johansson |first2=Per G.P. |last2=Ericson |volume=34 |issue=2 |pages=185–197 |doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x |url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf |access-date=2008-10-30}}</ref><ref>Yuri, T. ''et al.'' (2013) [http://www.mdpi.com/2079-7737/2/1/419 Parsimony and Model-Based Analyses of Indels in Avian Nuclear Genes Reveal Congruent and Incongruent Phylogenetic Signals]. ''Biology'', 2(1):419-444. doi:10.3390/biology2010419</ref><ref>Jarvis, E.D. ''et al''. (2014) [https://www.science.org/doi/10.1126/science.1253451 Whole-genome analyses resolve early branches in the tree of life of modern birds]. ''Science'', 346(6215):1320-1331.</ref> La [[klado]] distribuiĝas en [[Afriko]], [[Azio]], [[Eŭropo]] kaj [[Melanezio]]. <!--{{Kladogramo |caption=Phylogenetic relationships between the families based on a large study by [[Richard Prum]] and colleagues published in 2015.<ref>{{ cite journal | last1=Prum | first1=R.O. | author1-link=Richard Prum | last2=Berv | first2=J.S. | last3=Dornburg | first3=A. | last4=Field | first4=D.J. | last5=Townsend | first5=J.P. | last6=Lemmon | first6=E.M. | last7=Lemmon | first7=A.R. | year=2015 | title=A comprehensive phylogeny of birds (Aves) using targeted next-generation DNA sequencing | journal=Nature | volume=526 | issue=7574 | pages=569–573 | doi=10.1038/nature15697 | pmid=26444237 | doi-access= | bibcode=2015Natur.526..569P | s2cid=205246158 }}</ref> |align=right |kladogramo={{Cladex| style=font-size:80%;line-height:75%;width:350px; |label1=Buceroformaj |1={{clade |1=[[Buceredoj]] – buceroj kaj grundobuceroj |2={{clade |1=[[Upupedoj]] – upupoj |2=[[Fenikuledoj]] – arbarupupoj }} }} }} }}--> ==Sistematiko== Lastatempaj genetikaj datumoj montras, ke [[grundobuceroj]] kaj la genro ''[[Bycanistes]]'' formas kladon apartan de la ceteraj buceroj.<ref>Woodruff, D. S. & Srikwan, S. 2011. Molecular genetics and the conservation of hornbills in fragmented landscapes. En Poonswad, P. (ed) The Asian Hornbills: Ecology and Conservation. National Center for Genetic Engineering and Biotechnology, Bangkok, pp. 257–264.</ref> Oni supozas, ke ili reprezentas fruan afrikan stirpon, dum la ceteraj Buceroformaj evoluciis en Azio. La subspecioj de upupo el Sankta Heleno kaj el [[Madagaskara upupo|Madagaskaro]] estas foje levitaj al la rango de apartaj specioj. La du genroj de arbarupupoj, ''[[Phoeniculus]]'' kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne disiĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, tial iuj sistematikistoj traktas ilin kiel apartajn subfamiliojn aŭ eĉ apartajn familiojn.<ref>Fry, C. Hilary (2003). "Wood-hoopoes". In Perrins, Christopher. The Firefly Encyclopedia of Birds. Firefly Books. p. 383. {{ISBN|1-55297-777-3}}.</ref> Formortintaj familioj kaj Meselirisoredoj kaj Laŭurilardiedoj estis konsiderataj [[Krongrupo|tigogrupoj]] de antaŭe kategoriigita ordo "Upupoformaj" antaŭ ĝi estis subkategoriigita en Buceroformaj.<ref>Mayr, Gerald (2009). "Paleogene Fossil Birds". In Springer Science & Business Media, 21 April 2009, p. 194. {{ISBN|978-3-540-89627-2}}</ref> ===Taksonomio=== '''Ordo Buceroformaj''' *Suborder Upupi **Family [[Phoeniculidae]] ***Genus ''[[Phoeniculus]]'' **** [[Green wood hoopoe]], ''Phoeniculus purpureus'' **** [[Violet wood hoopoe]], ''Phoeniculus damarensis'' **** [[Black-billed wood hoopoe]], ''Phoeniculus somaliensis'' **** [[White-headed wood hoopoe]], ''Phoeniculus bollei'' **** [[Forest wood hoopoe]], ''Phoeniculus castaneiceps'' ***Genus ''[[Rhinopomastus]]'' ****[[Black scimitarbill]], ''Rhinopomastus aterrimus'' ****[[Common scimitarbill]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' ****[[Abyssinian scimitarbill]], ''Rhinopomastus minor'' **Family [[Upupidae]] ***Genus ''[[Upupa]]'' ****[[Eurasian hoopoe]], ''Upupa epops'' ****[[Madagascar hoopoe]], ''Upupa marginata'' *Suborder Buceroti **Family [[Bucerotidae]] ***Genus ''[[Bucorvus]]'' **** [[Abyssinian ground hornbill]], ''Bucorvus abyssinicus'' **** [[Southern ground hornbill]], ''Bucorvus leadbeateri'' ***Genus ''[[Bycanistes]]'' **** [[Trumpeter hornbill]], ''Bycanistes bucinator'' **** [[Piping hornbill]], ''Bycanistes fistulator'' **** [[Silvery-cheeked hornbill]], ''Bycanistes brevis'' **** [[Black-and-white-casqued hornbill]], ''Bycanistes subcylindricus'' **** [[Brown-cheeked hornbill]], ''Bycanistes cylindricus'' **** [[White-thighed hornbill]], ''Bycanistes albotibialis'' ***Genus ''[[Horizocerus]]'' **** [[White-crested hornbill]], ''Horizocerus albocristatus'' **** [[Black dwarf hornbill]], ''Horizocerus hartlaubi'' ***Genus ''[[Tockus]]'' **** [[Red-billed dwarf hornbill]], ''Tockus camurus'' **** [[Monteiro's hornbill]], ''Tockus monteiri'' **** [[Red-billed hornbill]] group ***** [[Northern red-billed hornbill]], ''Tockus erythrorhynchus'' ***** [[Damara red-billed hornbill]], ''Tockus damarensis'' ***** [[Southern red-billed hornbill]], ''Tockus rufirostris'' ***** [[Tanzanian red-billed hornbill]], ''Tockus ruahae'' ***** [[Western red-billed hornbill]], ''Tockus kempi'' **** [[Eastern yellow-billed hornbill]], ''Tockus flavirostris'' **** [[Southern yellow-billed hornbill]], ''Tockus leucomelas'' **** [[Jackson's hornbill]], ''Tockus jacksoni'' **** [[Von der Decken's hornbill]], ''Tockus deckeni'' **** [[Crowned hornbill]], ''Tockus alboterminatus'' **** [[Bradfield's hornbill]], ''Tockus bradfieldi'' **** [[African pied hornbill]], ''Tockus fasciatus'' **** [[Hemprich's hornbill]], ''Tockus hemprichii'' **** [[Pale-billed hornbill]], ''Tockus pallidirostris'' **** [[African grey hornbill]], ''Tockus nasutus'' ***Genus ''[[Ocyceros]]'' **** [[Malabar grey hornbill]], ''Ocyceros griseus'' **** [[Sri Lanka grey hornbill]], ''Ocyceros gingalensis'' **** [[Indian grey hornbill]], ''Ocyceros biostris'' ***Genus ''[[Anthracoceros]]'' **** [[Malabar pied hornbill]], ''Anthracoceros coronatus'' **** [[Oriental pied hornbill]], ''Anthracoceros albirostris'' **** [[Black hornbill]], ''Anthracoceros malayanus'' **** [[Palawan hornbill]], ''Antracoceros marchei'' **** [[Sulu hornbill]], ''Anthracoceros montani'' ***Genus ''[[Buceros]]'' **** [[Rhinoceros hornbill]], ''Buceros rhinoceros'' **** [[Great hornbill]], ''Buceros bicornis'' **** [[Rufous hornbill]], ''Buceros hydrocorax'' ***Genus ''[[Rhinoplax]]'' (sometimes included in ''Buceros'') **** [[Helmeted hornbill]], ''Rhinoplax vigil'' ***Genus ''[[Anorrhinus]]'' **** [[Austen's brown hornbill]], ''Anorrhinus austeni'' **** [[Tickell's brown hornbill]], ''Anorrhinus tickelli'' **** [[Bushy-crested hornbill]], ''Anorrhinus galeritus'' ***Genus ''[[Penelopides]]'' **** [[Luzon hornbill]], ''Penelopides manillae'' **** [[Mindoro hornbill]], ''Penelopides mindorensis'' **** [[Visayan hornbill]], ''Penelopides panini'' **** [[Samar hornbill]], ''Penelopides samarensis'' **** [[Mindanao hornbill]], ''Penelopides affinis'' ***Genus ''[[Berenicornis]]'' (sometimes included in ''Aceros'') ****[[White-crowned hornbill]], ''Berenicornis comatus'' ***Genus ''[[Aceros]]'' **** [[Rufous-necked hornbill]], ''Aceros nipalensis'' ***Genus [[Rhabdotorrhinus]] ****[[Wrinkled hornbill]], ''Rhabdotorrhinus corrugatus'' ****[[Writhed hornbill]], ''Rhabdotorrhinus'' ''leucocephalus'' ****[[Rufous-headed hornbill]], ''Rhabdotorrhinus'' ''waldeni'' ****[[Sulawesi hornbill]], ''Rhabdotorrhinus exarhatus'' ***Genus ''[[Rhyticeros]]'' (sometimes included in ''Aceros'') **** [[Wreathed hornbill]], ''Rhyticeros undulatus'' **** [[Narcondam hornbill]], ''Rhyticeros narcondami'' **** [[Sumba hornbill]], ''Rhyticeros everetti'' **** [[Plain-pouched hornbill]], ''Rhyticeros subruficollis'' **** [[Papuan hornbill]], ''Rhyticeros plicatus'' **** [[Knobbed hornbill]], ''Rhyticeros'' ''cassidix'' *** Genus ''[[Ceratogymna]]'' **** [[Black-casqued hornbill]], ''Ceratogymna atrata'' **** [[Yellow-casqued hornbill]], ''Ceratogymna elate'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj| ]] [[Kategorio:Birdordoj]] fkll21ped562grxyauy0nefmo4gzkep 9420166 9420162 2026-07-04T11:06:40Z Kani 670 /* Sistematiko */ 9420166 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Buceroformaj |koloro = pink |dosiero = Common Hoopoe (Upupa epops) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Upupedoj|Eŭrazia upupo]] (''Upupa epops'')<br />(Upupedoj) |dosiero2 = Western red-billed hornbill (Tockus kempi) male.jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = [[Okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] (''Tockus kempi'')<br />(Buceredoj) |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = '''Buceroformaj ''' |ordo aŭtoritato = [[Max Fürbringer|Fürbringer]], 1888 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = *[[Fenikuledoj]] *[[Upupedoj]] *[[Buceredoj]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Buceroformaj''' estas [[Ordo (biologio)|ordo]] de birdoj kiu enhavas la [[buceroj]]n, [[grundobuceroj]]n, [[upupoj]]n kaj [[arbarupupoj]]n.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=23a de Julio 2019 }}</ref> Tiuj birdoj estis iam klasitaj kiel membroj de la ordo [[Koracioformaj]].<ref>{{cite journal |title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960) |journal= Journal of Avian Biology |year=2003 |first1=Ulf S. |last1=Johansson |first2=Per G.P. |last2=Ericson |volume=34 |issue=2 |pages=185–197 |doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x |url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf |access-date=2008-10-30}}</ref><ref>Yuri, T. ''et al.'' (2013) [http://www.mdpi.com/2079-7737/2/1/419 Parsimony and Model-Based Analyses of Indels in Avian Nuclear Genes Reveal Congruent and Incongruent Phylogenetic Signals]. ''Biology'', 2(1):419-444. doi:10.3390/biology2010419</ref><ref>Jarvis, E.D. ''et al''. (2014) [https://www.science.org/doi/10.1126/science.1253451 Whole-genome analyses resolve early branches in the tree of life of modern birds]. ''Science'', 346(6215):1320-1331.</ref> La [[klado]] distribuiĝas en [[Afriko]], [[Azio]], [[Eŭropo]] kaj [[Melanezio]]. <!--{{Kladogramo |caption=Phylogenetic relationships between the families based on a large study by [[Richard Prum]] and colleagues published in 2015.<ref>{{ cite journal | last1=Prum | first1=R.O. | author1-link=Richard Prum | last2=Berv | first2=J.S. | last3=Dornburg | first3=A. | last4=Field | first4=D.J. | last5=Townsend | first5=J.P. | last6=Lemmon | first6=E.M. | last7=Lemmon | first7=A.R. | year=2015 | title=A comprehensive phylogeny of birds (Aves) using targeted next-generation DNA sequencing | journal=Nature | volume=526 | issue=7574 | pages=569–573 | doi=10.1038/nature15697 | pmid=26444237 | doi-access= | bibcode=2015Natur.526..569P | s2cid=205246158 }}</ref> |align=right |kladogramo={{Cladex| style=font-size:80%;line-height:75%;width:350px; |label1=Buceroformaj |1={{clade |1=[[Buceredoj]] – buceroj kaj grundobuceroj |2={{clade |1=[[Upupedoj]] – upupoj |2=[[Fenikuledoj]] – arbarupupoj }} }} }} }}--> ==Sistematiko== Lastatempaj genetikaj datumoj montras, ke [[grundobuceroj]] kaj la genro ''[[Bycanistes]]'' formas kladon apartan de la ceteraj buceroj.<ref>Woodruff, D. S. & Srikwan, S. 2011. Molecular genetics and the conservation of hornbills in fragmented landscapes. En Poonswad, P. (ed) The Asian Hornbills: Ecology and Conservation. National Center for Genetic Engineering and Biotechnology, Bangkok, pp. 257–264.</ref> Oni supozas, ke ili reprezentas fruan afrikan stirpon, dum la ceteraj Buceroformaj evoluciis en Azio. La subspecioj de upupo el [[Sankta Heleno]] (jam formortinta) kaj el [[Madagaskara upupo|Madagaskaro]] estas foje levitaj al la rango de apartaj specioj. La du genroj de arbarupupoj, ''[[Phoeniculus]]'' kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne disiĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, tial iuj sistematikistoj traktas ilin kiel apartajn subfamiliojn aŭ eĉ apartajn familiojn.<ref>Fry, C. Hilary (2003). "Wood-hoopoes". In Perrins, Christopher. The Firefly Encyclopedia of Birds. Firefly Books. p. 383. {{ISBN|1-55297-777-3}}.</ref> Formortintaj familioj kaj Meselirisoredoj kaj Laŭurilardiedoj estis konsiderataj [[Krongrupo|tigogrupoj]] de antaŭe kategoriigita ordo "Upupoformaj" antaŭ ĝi estis subkategoriigita en Buceroformaj.<ref>Mayr, Gerald (2009). "Paleogene Fossil Birds". In Springer Science & Business Media, 21 April 2009, p. 194. {{ISBN|978-3-540-89627-2}}</ref> ===Taksonomio=== '''Ordo Buceroformaj''' *Suborder Upupi **Family [[Phoeniculidae]] ***Genus ''[[Phoeniculus]]'' **** [[Green wood hoopoe]], ''Phoeniculus purpureus'' **** [[Violet wood hoopoe]], ''Phoeniculus damarensis'' **** [[Black-billed wood hoopoe]], ''Phoeniculus somaliensis'' **** [[White-headed wood hoopoe]], ''Phoeniculus bollei'' **** [[Forest wood hoopoe]], ''Phoeniculus castaneiceps'' ***Genus ''[[Rhinopomastus]]'' ****[[Black scimitarbill]], ''Rhinopomastus aterrimus'' ****[[Common scimitarbill]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' ****[[Abyssinian scimitarbill]], ''Rhinopomastus minor'' **Family [[Upupidae]] ***Genus ''[[Upupa]]'' ****[[Eurasian hoopoe]], ''Upupa epops'' ****[[Madagascar hoopoe]], ''Upupa marginata'' *Suborder Buceroti **Family [[Bucerotidae]] ***Genus ''[[Bucorvus]]'' **** [[Abyssinian ground hornbill]], ''Bucorvus abyssinicus'' **** [[Southern ground hornbill]], ''Bucorvus leadbeateri'' ***Genus ''[[Bycanistes]]'' **** [[Trumpeter hornbill]], ''Bycanistes bucinator'' **** [[Piping hornbill]], ''Bycanistes fistulator'' **** [[Silvery-cheeked hornbill]], ''Bycanistes brevis'' **** [[Black-and-white-casqued hornbill]], ''Bycanistes subcylindricus'' **** [[Brown-cheeked hornbill]], ''Bycanistes cylindricus'' **** [[White-thighed hornbill]], ''Bycanistes albotibialis'' ***Genus ''[[Horizocerus]]'' **** [[White-crested hornbill]], ''Horizocerus albocristatus'' **** [[Black dwarf hornbill]], ''Horizocerus hartlaubi'' ***Genus ''[[Tockus]]'' **** [[Red-billed dwarf hornbill]], ''Tockus camurus'' **** [[Monteiro's hornbill]], ''Tockus monteiri'' **** [[Red-billed hornbill]] group ***** [[Northern red-billed hornbill]], ''Tockus erythrorhynchus'' ***** [[Damara red-billed hornbill]], ''Tockus damarensis'' ***** [[Southern red-billed hornbill]], ''Tockus rufirostris'' ***** [[Tanzanian red-billed hornbill]], ''Tockus ruahae'' ***** [[Western red-billed hornbill]], ''Tockus kempi'' **** [[Eastern yellow-billed hornbill]], ''Tockus flavirostris'' **** [[Southern yellow-billed hornbill]], ''Tockus leucomelas'' **** [[Jackson's hornbill]], ''Tockus jacksoni'' **** [[Von der Decken's hornbill]], ''Tockus deckeni'' **** [[Crowned hornbill]], ''Tockus alboterminatus'' **** [[Bradfield's hornbill]], ''Tockus bradfieldi'' **** [[African pied hornbill]], ''Tockus fasciatus'' **** [[Hemprich's hornbill]], ''Tockus hemprichii'' **** [[Pale-billed hornbill]], ''Tockus pallidirostris'' **** [[African grey hornbill]], ''Tockus nasutus'' ***Genus ''[[Ocyceros]]'' **** [[Malabar grey hornbill]], ''Ocyceros griseus'' **** [[Sri Lanka grey hornbill]], ''Ocyceros gingalensis'' **** [[Indian grey hornbill]], ''Ocyceros biostris'' ***Genus ''[[Anthracoceros]]'' **** [[Malabar pied hornbill]], ''Anthracoceros coronatus'' **** [[Oriental pied hornbill]], ''Anthracoceros albirostris'' **** [[Black hornbill]], ''Anthracoceros malayanus'' **** [[Palawan hornbill]], ''Antracoceros marchei'' **** [[Sulu hornbill]], ''Anthracoceros montani'' ***Genus ''[[Buceros]]'' **** [[Rhinoceros hornbill]], ''Buceros rhinoceros'' **** [[Great hornbill]], ''Buceros bicornis'' **** [[Rufous hornbill]], ''Buceros hydrocorax'' ***Genus ''[[Rhinoplax]]'' (sometimes included in ''Buceros'') **** [[Helmeted hornbill]], ''Rhinoplax vigil'' ***Genus ''[[Anorrhinus]]'' **** [[Austen's brown hornbill]], ''Anorrhinus austeni'' **** [[Tickell's brown hornbill]], ''Anorrhinus tickelli'' **** [[Bushy-crested hornbill]], ''Anorrhinus galeritus'' ***Genus ''[[Penelopides]]'' **** [[Luzon hornbill]], ''Penelopides manillae'' **** [[Mindoro hornbill]], ''Penelopides mindorensis'' **** [[Visayan hornbill]], ''Penelopides panini'' **** [[Samar hornbill]], ''Penelopides samarensis'' **** [[Mindanao hornbill]], ''Penelopides affinis'' ***Genus ''[[Berenicornis]]'' (sometimes included in ''Aceros'') ****[[White-crowned hornbill]], ''Berenicornis comatus'' ***Genus ''[[Aceros]]'' **** [[Rufous-necked hornbill]], ''Aceros nipalensis'' ***Genus [[Rhabdotorrhinus]] ****[[Wrinkled hornbill]], ''Rhabdotorrhinus corrugatus'' ****[[Writhed hornbill]], ''Rhabdotorrhinus'' ''leucocephalus'' ****[[Rufous-headed hornbill]], ''Rhabdotorrhinus'' ''waldeni'' ****[[Sulawesi hornbill]], ''Rhabdotorrhinus exarhatus'' ***Genus ''[[Rhyticeros]]'' (sometimes included in ''Aceros'') **** [[Wreathed hornbill]], ''Rhyticeros undulatus'' **** [[Narcondam hornbill]], ''Rhyticeros narcondami'' **** [[Sumba hornbill]], ''Rhyticeros everetti'' **** [[Plain-pouched hornbill]], ''Rhyticeros subruficollis'' **** [[Papuan hornbill]], ''Rhyticeros plicatus'' **** [[Knobbed hornbill]], ''Rhyticeros'' ''cassidix'' *** Genus ''[[Ceratogymna]]'' **** [[Black-casqued hornbill]], ''Ceratogymna atrata'' **** [[Yellow-casqued hornbill]], ''Ceratogymna elate'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj| ]] [[Kategorio:Birdordoj]] sak8mo8im15q6usq7vvmcmw3xlvjdpb 9420169 9420166 2026-07-04T11:08:37Z Kani 670 9420169 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Buceroformaj |koloro = pink |dosiero = Common Hoopoe (Upupa epops) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg |dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = [[Upupedoj|Eŭrazia upupo]] (''Upupa epops'')<br />(Upupedoj) |dosiero2 = Western red-billed hornbill (Tockus kempi) male.jpg |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero2 = [[Okcidenta ruĝbeka kornbekulo]] (''Tockus kempi'')<br />(Buceredoj) |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdo]]j |ordo = '''Buceroformaj ''' |ordo aŭtoritato = [[Max Fürbringer|Fürbringer]], 1888 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = *[[Fenikuledoj]] *[[Upupedoj]] *[[Buceredoj]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Buceroformaj''' (''Bucerotiformes'') estas [[Ordo (biologio)|ordo]] de birdoj kiu enhavas la [[buceroj]]n, [[grundobuceroj]]n, [[upupoj]]n kaj [[arbarupupoj]]n.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=23a de Julio 2019 }}</ref> Tiuj birdoj estis iam klasitaj kiel membroj de la ordo [[Koracioformaj]].<ref>{{cite journal |title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960) |journal= Journal of Avian Biology |year=2003 |first1=Ulf S. |last1=Johansson |first2=Per G.P. |last2=Ericson |volume=34 |issue=2 |pages=185–197 |doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x |url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf |access-date=2008-10-30}}</ref><ref>Yuri, T. ''et al.'' (2013) [http://www.mdpi.com/2079-7737/2/1/419 Parsimony and Model-Based Analyses of Indels in Avian Nuclear Genes Reveal Congruent and Incongruent Phylogenetic Signals]. ''Biology'', 2(1):419-444. doi:10.3390/biology2010419</ref><ref>Jarvis, E.D. ''et al''. (2014) [https://www.science.org/doi/10.1126/science.1253451 Whole-genome analyses resolve early branches in the tree of life of modern birds]. ''Science'', 346(6215):1320-1331.</ref> La [[klado]] distribuiĝas en [[Afriko]], [[Azio]], [[Eŭropo]] kaj [[Melanezio]]. <!--{{Kladogramo |caption=Phylogenetic relationships between the families based on a large study by [[Richard Prum]] and colleagues published in 2015.<ref>{{ cite journal | last1=Prum | first1=R.O. | author1-link=Richard Prum | last2=Berv | first2=J.S. | last3=Dornburg | first3=A. | last4=Field | first4=D.J. | last5=Townsend | first5=J.P. | last6=Lemmon | first6=E.M. | last7=Lemmon | first7=A.R. | year=2015 | title=A comprehensive phylogeny of birds (Aves) using targeted next-generation DNA sequencing | journal=Nature | volume=526 | issue=7574 | pages=569–573 | doi=10.1038/nature15697 | pmid=26444237 | doi-access= | bibcode=2015Natur.526..569P | s2cid=205246158 }}</ref> |align=right |kladogramo={{Cladex| style=font-size:80%;line-height:75%;width:350px; |label1=Buceroformaj |1={{clade |1=[[Buceredoj]] – buceroj kaj grundobuceroj |2={{clade |1=[[Upupedoj]] – upupoj |2=[[Fenikuledoj]] – arbarupupoj }} }} }} }}--> ==Sistematiko== Lastatempaj genetikaj datumoj montras, ke [[grundobuceroj]] kaj la genro ''[[Bycanistes]]'' formas kladon apartan de la ceteraj buceroj.<ref>Woodruff, D. S. & Srikwan, S. 2011. Molecular genetics and the conservation of hornbills in fragmented landscapes. En Poonswad, P. (ed) The Asian Hornbills: Ecology and Conservation. National Center for Genetic Engineering and Biotechnology, Bangkok, pp. 257–264.</ref> Oni supozas, ke ili reprezentas fruan afrikan stirpon, dum la ceteraj Buceroformaj evoluciis en Azio. La subspecioj de upupo el [[Sankta Heleno]] (jam formortinta) kaj el [[Madagaskara upupo|Madagaskaro]] estas foje levitaj al la rango de apartaj specioj. La du genroj de arbarupupoj, ''[[Phoeniculus]]'' kaj ''[[Rhinopomastus]]'', ŝajne disiĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, tial iuj sistematikistoj traktas ilin kiel apartajn subfamiliojn aŭ eĉ apartajn familiojn.<ref>Fry, C. Hilary (2003). "Wood-hoopoes". In Perrins, Christopher. The Firefly Encyclopedia of Birds. Firefly Books. p. 383. {{ISBN|1-55297-777-3}}.</ref> Formortintaj familioj kaj Meselirisoredoj kaj Laŭurilardiedoj estis konsiderataj [[Krongrupo|tigogrupoj]] de antaŭe kategoriigita ordo "Upupoformaj" antaŭ ĝi estis subkategoriigita en Buceroformaj.<ref>Mayr, Gerald (2009). "Paleogene Fossil Birds". In Springer Science & Business Media, 21 April 2009, p. 194. {{ISBN|978-3-540-89627-2}}</ref> ===Taksonomio=== '''Ordo Buceroformaj''' *Suborder Upupi **Family [[Phoeniculidae]] ***Genus ''[[Phoeniculus]]'' **** [[Green wood hoopoe]], ''Phoeniculus purpureus'' **** [[Violet wood hoopoe]], ''Phoeniculus damarensis'' **** [[Black-billed wood hoopoe]], ''Phoeniculus somaliensis'' **** [[White-headed wood hoopoe]], ''Phoeniculus bollei'' **** [[Forest wood hoopoe]], ''Phoeniculus castaneiceps'' ***Genus ''[[Rhinopomastus]]'' ****[[Black scimitarbill]], ''Rhinopomastus aterrimus'' ****[[Common scimitarbill]], ''Rhinopomastus cyanomelas'' ****[[Abyssinian scimitarbill]], ''Rhinopomastus minor'' **Family [[Upupidae]] ***Genus ''[[Upupa]]'' ****[[Eurasian hoopoe]], ''Upupa epops'' ****[[Madagascar hoopoe]], ''Upupa marginata'' *Suborder Buceroti **Family [[Bucerotidae]] ***Genus ''[[Bucorvus]]'' **** [[Abyssinian ground hornbill]], ''Bucorvus abyssinicus'' **** [[Southern ground hornbill]], ''Bucorvus leadbeateri'' ***Genus ''[[Bycanistes]]'' **** [[Trumpeter hornbill]], ''Bycanistes bucinator'' **** [[Piping hornbill]], ''Bycanistes fistulator'' **** [[Silvery-cheeked hornbill]], ''Bycanistes brevis'' **** [[Black-and-white-casqued hornbill]], ''Bycanistes subcylindricus'' **** [[Brown-cheeked hornbill]], ''Bycanistes cylindricus'' **** [[White-thighed hornbill]], ''Bycanistes albotibialis'' ***Genus ''[[Horizocerus]]'' **** [[White-crested hornbill]], ''Horizocerus albocristatus'' **** [[Black dwarf hornbill]], ''Horizocerus hartlaubi'' ***Genus ''[[Tockus]]'' **** [[Red-billed dwarf hornbill]], ''Tockus camurus'' **** [[Monteiro's hornbill]], ''Tockus monteiri'' **** [[Red-billed hornbill]] group ***** [[Northern red-billed hornbill]], ''Tockus erythrorhynchus'' ***** [[Damara red-billed hornbill]], ''Tockus damarensis'' ***** [[Southern red-billed hornbill]], ''Tockus rufirostris'' ***** [[Tanzanian red-billed hornbill]], ''Tockus ruahae'' ***** [[Western red-billed hornbill]], ''Tockus kempi'' **** [[Eastern yellow-billed hornbill]], ''Tockus flavirostris'' **** [[Southern yellow-billed hornbill]], ''Tockus leucomelas'' **** [[Jackson's hornbill]], ''Tockus jacksoni'' **** [[Von der Decken's hornbill]], ''Tockus deckeni'' **** [[Crowned hornbill]], ''Tockus alboterminatus'' **** [[Bradfield's hornbill]], ''Tockus bradfieldi'' **** [[African pied hornbill]], ''Tockus fasciatus'' **** [[Hemprich's hornbill]], ''Tockus hemprichii'' **** [[Pale-billed hornbill]], ''Tockus pallidirostris'' **** [[African grey hornbill]], ''Tockus nasutus'' ***Genus ''[[Ocyceros]]'' **** [[Malabar grey hornbill]], ''Ocyceros griseus'' **** [[Sri Lanka grey hornbill]], ''Ocyceros gingalensis'' **** [[Indian grey hornbill]], ''Ocyceros biostris'' ***Genus ''[[Anthracoceros]]'' **** [[Malabar pied hornbill]], ''Anthracoceros coronatus'' **** [[Oriental pied hornbill]], ''Anthracoceros albirostris'' **** [[Black hornbill]], ''Anthracoceros malayanus'' **** [[Palawan hornbill]], ''Antracoceros marchei'' **** [[Sulu hornbill]], ''Anthracoceros montani'' ***Genus ''[[Buceros]]'' **** [[Rhinoceros hornbill]], ''Buceros rhinoceros'' **** [[Great hornbill]], ''Buceros bicornis'' **** [[Rufous hornbill]], ''Buceros hydrocorax'' ***Genus ''[[Rhinoplax]]'' (sometimes included in ''Buceros'') **** [[Helmeted hornbill]], ''Rhinoplax vigil'' ***Genus ''[[Anorrhinus]]'' **** [[Austen's brown hornbill]], ''Anorrhinus austeni'' **** [[Tickell's brown hornbill]], ''Anorrhinus tickelli'' **** [[Bushy-crested hornbill]], ''Anorrhinus galeritus'' ***Genus ''[[Penelopides]]'' **** [[Luzon hornbill]], ''Penelopides manillae'' **** [[Mindoro hornbill]], ''Penelopides mindorensis'' **** [[Visayan hornbill]], ''Penelopides panini'' **** [[Samar hornbill]], ''Penelopides samarensis'' **** [[Mindanao hornbill]], ''Penelopides affinis'' ***Genus ''[[Berenicornis]]'' (sometimes included in ''Aceros'') ****[[White-crowned hornbill]], ''Berenicornis comatus'' ***Genus ''[[Aceros]]'' **** [[Rufous-necked hornbill]], ''Aceros nipalensis'' ***Genus [[Rhabdotorrhinus]] ****[[Wrinkled hornbill]], ''Rhabdotorrhinus corrugatus'' ****[[Writhed hornbill]], ''Rhabdotorrhinus'' ''leucocephalus'' ****[[Rufous-headed hornbill]], ''Rhabdotorrhinus'' ''waldeni'' ****[[Sulawesi hornbill]], ''Rhabdotorrhinus exarhatus'' ***Genus ''[[Rhyticeros]]'' (sometimes included in ''Aceros'') **** [[Wreathed hornbill]], ''Rhyticeros undulatus'' **** [[Narcondam hornbill]], ''Rhyticeros narcondami'' **** [[Sumba hornbill]], ''Rhyticeros everetti'' **** [[Plain-pouched hornbill]], ''Rhyticeros subruficollis'' **** [[Papuan hornbill]], ''Rhyticeros plicatus'' **** [[Knobbed hornbill]], ''Rhyticeros'' ''cassidix'' *** Genus ''[[Ceratogymna]]'' **** [[Black-casqued hornbill]], ''Ceratogymna atrata'' **** [[Yellow-casqued hornbill]], ''Ceratogymna elate'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj| ]] [[Kategorio:Birdordoj]] qps2nclir5vxul8532104sws29o6g9u 0 948959 9420145 2026-07-04T10:54:25Z Kani 670 Alidirektigis al [[Buceroformaj birdoj]] 9420145 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Buceroformaj birdoj]] 1db0htc1xn9kqm0ikox4plmxavod0ml 0 948960 9420159 2026-07-04T11:02:30Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Gilbert Stuart]] 9420159 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gilbert Stuart]] izbc32l2lcziycmnjut0jnggmxdg0eo